Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

ထိုဘုန်းတော်ကြီးတော်မူသော၊ ကိလေသာကင်းစင်တော်မူသော၊ သစ္စာလေးပါးတရားတို့ကို ကိုယ်တိုင်မှန်ကန်စွာ သိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။

Khuddakanikāye

ခုဒ္ဒကနိကာယ်၌

Petavatthu-aṭṭhakathā

ပေတဝတ္ထုအဋ္ဌကထာ

Ganthārambhakathā

ကျမ်းဦးစကား

Mahākāruṇikaṃ [Pg.1] nāthaṃ, ñeyyasāgarapāraguṃ;

Vande nipuṇagambhīra-vicitranayadesanaṃ.

ကြီးမြတ်သော သနားခြင်းကရုဏာတော် ရှိတော်မူထသော၊ သိအပ်သော တရားတည်းဟူသော သမုဒ္ဒရာ၏ တစ်ဖက်ကမ်းသို့ ရောက်တော်မူပြီးထသော၊ သိမ်မွေ့နက်နဲ ဆန်းကြယ်သော နည်းလမ်းတို့ဖြင့် ဟောကြားတော်မူတတ်သော မြတ်စွာဘုရားကို တပည့်တော်သည် ရှိခိုးပါ၏။

Vijjācaraṇasampannā, yena niyyanti lokato;

Vande tamuttamaṃ dhammaṃ, sammāsambuddhapūjitaṃ.

အကြင်တရားတော်ဖြင့် သတ္တဝါတို့သည် ဝိဇ္ဇာ၊ စရဏတို့နှင့် ပြည့်စုံကြကုန်လျက် လောကမှ ထွက်မြောက်ကြကုန်၏။ မြတ်စွာဘုရားတို့ ပူဇော်အပ်သော ထိုမွန်မြတ်လှစွာသော တရားတော်ကို တပည့်တော်သည် ရှိခိုးပါ၏။

Sīlādiguṇasampanno, ṭhito maggaphalesu yo;

Vande ariyasaṅghaṃ taṃ, puññakkhettaṃ anuttaraṃ.

သီလအစရှိသော ဂုဏ်ကျေးဇူးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူလျက် မဂ်ဖိုလ်တို့၌ တည်တော်မူသော၊ အတုမရှိ မြတ်လှစွာသော ကောင်းမှုမျိုးစေ့ စိုက်ပျိုးရာ လယ်ယာမြေကောင်းသဖွယ် ဖြစ်တော်မူသော ထိုအရိယာသံဃာတော်အပေါင်းကို တပည့်တော်သည် ရှိခိုးပါ၏။

Vandanājanitaṃ puññaṃ, iti yaṃ ratanattaye;

Hatantarāyo sabbattha, hutvāhaṃ tassa tejasā.

ဤသို့ ရတနာသုံးပါးအပေါ်၌ ရှိခိုးခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရသော အကြင်ကောင်းမှုကုသိုလ်ရှိ၏။ ထိုကောင်းမှုကုသိုလ်၏ တန်ခိုးအရှိန်အဝါကြောင့် အလုံးစုံသော အန္တရာယ်ဟူသမျှကို ဖျောက်ပယ်ပြီးသူဖြစ်၍၊

Petehi ca kataṃ kammaṃ, yaṃ yaṃ purimajātisu;

Petabhāvāvahaṃ taṃ taṃ, tesañhi phalabhedato.

ပြိတ္တာတို့သည် ရှေးရှေးသော ဘဝတို့၌ ပြိတ္တာဘဝသို့ ရောက်စေတတ်သော အကြင်အကြင် မကောင်းမှုကံကို ပြုခဲ့ကြကုန်၏။ ထိုထိုမကောင်းမှုကံကို အကျိုးပေးခြင်းအပြားအားဖြင့်

Pakāsayantī buddhānaṃ, desanā yā visesato;

Saṃvegajananī kamma-phalapaccakkhakārinī.

ထင်ရှားစွာပြတတ်သော၊ အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်တို့၏ သံဝေဂ (ထိတ်လန့်ခြင်း) ကို ဖြစ်စေတတ်သော၊ ကံနှင့် ကံ၏အကျိုးကို မျက်မှောက်ထင်ထင် သိမြင်စေတတ်သော အကြင်ဒေသနာတော်သည် ရှိ၏။

Petavatthūti nāmena, supariññātavatthukā;

Yaṃ khuddakanikāyasmiṃ, saṅgāyiṃsu mahesayo.

အမည်အားဖြင့် “ပေတဝတ္ထု” ဟု ကောင်းစွာပိုင်းခြားသိအပ်သော ဝတ္ထုရှိသော ထိုပေတဝတ္ထုဒေသနာတော်ကို ခုဒ္ဒကနိကာယ်၌ အရှင်မဟာကဿပ အစရှိသော ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့သည် သင်္ဂါယနာ တင်တော်မူခဲ့ကြကုန်ပြီ။

Tassa sammāvalambitvā, porāṇaṭṭhakathānayaṃ;

Tattha tattha nidānāni, vibhāvento visesato.

ထိုဒေသနာတော်၏ ရှေးအဋ္ဌကထာဟောင်းတို့၌လာသော နည်းစနစ်ကို ကောင်းစွာမှီငြမ်းပြု၍ ထိုထိုဝတ္ထုတို့၏ နိဒါန်းအကြောင်းရင်းတို့ကို အထူးသဖြင့် ထင်ရှားစွာ ပြသလျက်၊

Suvisuddhaṃ [Pg.2] asaṃkiṇṇaṃ, nipuṇatthavinicchayaṃ;

Mahāvihāravāsīnaṃ, samayaṃ avilomayaṃ.

အလွန်အမင်း စင်ကြယ်သန့်ရှင်းလှစွာသော၊ ရောနှောရှုပ်ထွေးခြင်းမရှိသော၊ သိမ်မွေ့နက်နဲသော အနက်အဆုံးအဖြတ်ရှိသော၊ မဟာဝိဟာရကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူကြသော မထေရ်မြတ်တို့၏ အယူဝါဒနှင့် မဆန့်ကျင်သော၊

Yathābalaṃ karissāmi, atthasaṃvaṇṇanaṃ subhaṃ;

Sakkaccaṃ bhāsato taṃ me, nisāmayatha sādhavoti.

တင့်တယ်ကောင်းမြတ်သော အနက်ဖွင့်အဋ္ဌကထာကို မိမိ၏စွမ်းဆောင်နိုင်စွမ်းရှိသမျှ ရေးသားပြုစုပါအံ့။ သူတော်ကောင်းတို့သည် ရိုသေစွာ ရွတ်ဆိုဟောကြားလတ္တံ့သော ငါ၏ ထိုအဋ္ဌကထာတရားတော်ကို ရိုသေစွာ နာယူကြကုန်လော့။

Tattha petavatthūti seṭṭhiputtādikassa tassa tassa sattassa petabhāvahetubhūtaṃ kammaṃ, tassa pana pakāsanavasena pavatto ‘‘khettūpamā arahanto’’tiādikā pariyattidhammo idha ‘‘petavatthū’’ti adhippeto.

ထိုဂါထာတို့အနက် “ပေတဝတ္ထု” ဟူသည်ကား သူဋ္ဌေးသားအစရှိသော ထိုထိုသတ္တဝါတို့၏ ပြိတ္တာဖြစ်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သော ကံရှိ၏၊ ထိုကံကို ထင်ရှားပြသခြင်းအားဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော “ခေတ္တူပမာ အရဟန္တော” အစရှိသော ပရိယတ္တိတရားတော်ကို ဤနေရာ၌ “ပေတဝတ္ထု” ဟု ရည်ရွယ်လိုရင်း ဖြစ်သည်။

Tayidaṃ petavatthu kena bhāsitaṃ, kattha bhāsitaṃ, kadā bhāsitaṃ, kasmā ca bhāsitanti? Vuccate – idañhi petavatthu duvidhena pavattaṃ aṭṭhuppattivasena, pucchāvissajjanavasena ca. Tattha yaṃ aṭṭhuppattivasena pavattaṃ, taṃ bhagavatā bhāsitaṃ, itaraṃ nāradattherādīhi pucchitaṃ tehi tehi petehi bhāsitaṃ. Satthā pana yasmā nāradattherādīhi tasmiṃ tasmiṃ pucchāvissajjane ārocite taṃ taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi, tasmā sabbampetaṃ petavatthu satthārā bhāsitameva nāma jātaṃ. Pavattitavaradhammacakke hi satthari tattha tattha rājagahādīsu viharante yebhuyyena tāya tāya aṭṭhuppattiyā pucchāvissajjanavasena sattānaṃ kammaphalapaccakkhakaraṇāya taṃ taṃ petavatthu desanāruḷhanti ayaṃ tāvettha ‘‘kena bhāsita’’ntiādīnaṃ padānaṃ sādhāraṇato vissajjanā. Asādhāraṇato pana tassa tassa vatthussa atthavaṇṇanāyameva āgamissati.

ဤပေတဝတ္ထုကို မည်သူဟောကြားသနည်း၊ မည်သည့်နေရာ၌ ဟောကြားသနည်း၊ မည်သည့်အချိန်၌ ဟောကြားသနည်း၊ မည်သည့်အတွက်ကြောင့် ဟောကြားသနည်းဟူမူ။ ဖြေဆိုရသော်—ဤပေတဝတ္ထုဒေသနာတော်သည် အကြောင်းအဖြစ်အပျက်အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ အမေးအဖြေအားဖြင့်လည်းကောင်း နှစ်မျိုးနှစ်စားအားဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ထိုနှစ်မျိုးတို့တွင် အကြောင်းအဖြစ်အပျက်ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဝတ္ထုကို မြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တိုင်ဟောကြားတော်မူ၏။ ကျန်သောဝတ္ထုတို့ကိုမူ အရှင်နာရဒမထေရ် စသည်တို့က မေးမြန်းသဖြင့် ထိုထိုပြိတ္တာတို့က ပြောကြားခြင်းဖြစ်သည်။ သို့သော် မြတ်စွာဘုရားသည် အရှင်နာရဒမထေရ် စသည်တို့က ထိုထိုအမေးအဖြေတို့ကို လျှောက်ထားတင်ပြသောအခါ ထိုထိုအကြောင်းအရာတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ဆိုက်ရောက်လာသော ပရိသတ်တို့အား တရားဟောတော်မူသောကြောင့် ဤပေတဝတ္ထုအားလုံးသည် မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူအပ်သည်သာ မည်ပေသည်။ အမှန်စင်စစ်မူ ဓမ္မစကြာတရားတော်မြတ်ကို လည်စေတော်မူပြီးသော မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုထိုရာဇဂြိုဟ်ပြည်စသော အရပ်တို့၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အများအားဖြင့် ထိုထိုအကြောင်းအရာများ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း၌ အမေးအဖြေပြုလုပ်ခြင်းအားဖြင့် သတ္တဝါတို့ ကံ၏အကျိုးကို မျက်မှောက်ထင်ထင် သိမြင်စေရန် ထိုထိုဝတ္ထုတို့ကို ပေတဝတ္ထုဒေသနာတော်၌ ထည့်သွင်းမှတ်တမ်းတင်တော်မူခဲ့သည်။ ဤသည်ကား ဤကျမ်း၌ “မည်သူဟောသနည်း” စသော ပုဒ်တို့၏ ယေဘုယျအားဖြင့် ဖြေဆိုချက်ဖြစ်၏။ သီးခြားအဖြေကိုမူ ထိုထိုဝတ္ထုတို့၏ အနက်ဖွင့်ရာ၌သာ လာလတ္တံ့။

Taṃ panetaṃ petavatthu vinayapiṭakaṃ suttantapiṭakaṃ abhidhammapiṭakanti tīsu piṭakesu suttantapiṭakapariyāpannaṃ, dīghanikāyo majjhimanikāyo saṃyuttanikāyo aṅguttaranikāyo khuddakanikāyoti pañcasu nikāyesu khuddakanikāyapariyāpannaṃ, suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthā udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallanti navasu sāsanaṅgesu gāthāsaṅgahaṃ.

ထိုပေတဝတ္ထုသည် ဝိနည်းပိဋကတ်၊ သုတ္တန္တပိဋကတ်၊ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်ဟူသော ပိဋကတ်သုံးပုံတို့တွင် သုတ္တန္တပိဋကတ်၌ အကျုံးဝင်၏။ ဒီဃနိကာယ်၊ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ သံယုတ္တနိကာယ်၊ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ခုဒ္ဒကနိကာယ်ဟူသော နိကာယ်ငါးရပ်တို့တွင် ခုဒ္ဒကနိကာယ်၌ အကျုံးဝင်၏။ သုတ်၊ ဂေယျ၊ ဝေယျာကရဏ၊ ဂါထာ၊ ဥဒါန်း၊ ဣတိဝုတ်၊ ဇာတ်၊ အဗ္ဘုတဓမ္မ၊ ဝေဒလ္လဟူသော ဓမ္မက္ခန္ဓာ အင်္ဂါကိုးရပ်တို့တွင် ဂါထာကဏ္ဍ၌ ရေတွက်အပ်၏။

‘‘Dvāsīti [Pg.3] buddhato gaṇhiṃ, dve sahassāni bhikkhuto;

Caturāsīti sahassāni, ye me dhammā pavattino’’ti. (theragā. 1027) –

“ငါသည် ဓမ္မက္ခန္ဓာ ရှစ်သောင်းနှစ်ထောင်တို့ကို မြတ်စွာဘုရားထံတော်မှ သင်ယူခဲ့ပြီး၊ ဓမ္မက္ခန္ဓာ နှစ်ထောင်တို့ကို ရဟန်းမြတ်တို့ထံမှ သင်ယူခဲ့၏။ ငါ၏ နှုတ်ဖျား၌ လည်ပတ်နေသော ဤတရားတို့သည် ရှစ်သောင်းလေးထောင်သော ဓမ္မက္ခန္ဓာတို့ ဖြစ်ကုန်၏။”

Evaṃ dhammabhaṇḍāgārikena paṭiññātesu caturāsītiyā dhammakkhandhasahassesu katipayadhammakkhandhasaṅgahaṃ, bhāṇavārato catubhāṇavāramattaṃ, vaggato – uragavaggo ubbarivaggo cūḷavaggo mahāvaggoti catuvaggasaṅgahaṃ. Tesu paṭhamavagge dvādasa vatthūni, dutiyavagge terasa vatthūni, tatiyavagge dasa vatthūni, catutthavagge soḷasa vatthūnīti vatthuto ekapaññāsavatthupaṭimaṇḍitaṃ. Tassa vaggesu uragavaggo ādi, vatthūsu khettūpamapetavatthu ādi, tassāpi ‘‘khettūpamā arahanto’’ti ayaṃ gāthā ādi.

ဤသို့လျှင် တရားဘဏ္ဍာစိုးဖြစ်သော အရှင်အာနန္ဒာမထေရ်သည် ဝန်ခံတော်မူအပ်သော ရှစ်သောင်းလေးထောင်သော ဓမ္မက္ခန္ဓာတို့တွင် စိုးစဉ်းမျှသော ဓမ္မက္ခန္ဓာတို့ဖြင့် စုစည်းရေတွက်အပ်၏။ ဘာဏဝါရအားဖြင့် လေးဘာဏဝါရမျှ ရှိ၏။ ဝဂ်အားဖြင့် ဥရဂဝဂ်၊ ဥပရိဝဂ်၊ စူဠဝဂ်၊ မဟာဝဂ်ဟူ၍ ဝဂ်လေးပါးဖြင့် စုစည်းအပ်၏။ ထိုဝဂ်လေးပါးတို့တွင် ပထမဝဂ်၌ ဝတ္ထုတစ်ဆယ့်နှစ်ပါး၊ ดုတိယဝဂ်၌ ဝတ္ထုတစ်ဆယ့်သုံးပါး၊ တတိယဝဂ်၌ ဝတ္ထုတစ်ဆယ်ပါး၊ စတုတ္ထဝဂ်၌ ဝတ္ထုတစ်ဆယ့်ခြောက်ပါးရှိရာ ဝတ္ထုအားဖြင့် ငါးဆယ့်တစ်ပါးသော ဝတ္ထုတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်၏။ ထိုပေတဝတ္ထု၏ ဝဂ်တို့တွင် ဥရဂဝဂ်သည် အစဖြစ်၏။ ဝတ္ထုတို့တွင် ခေတ္တူပမပေတဝတ္ထုသည် အစဖြစ်၏။ ထိုခေတ္တူပမပေတဝတ္ထု၏ ဂါထာတို့တွင်လည်း “ခေတ္တူပမာ အရဟန္တော” ဟူသော ဤဂါထာသည် အစဖြစ်၏။

1. Uragavaggo

၁. ၁-ဥရဂဝဂ်

1. Khettūpamapetavatthuvaṇṇanā

၁. ၁-ခေတ္တူပမပေတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

Taṃ panetaṃ vatthuṃ bhagavā rājagahe viharanto veḷuvane kalandakanivāpe aññataraṃ seṭṭhiputtapetaṃ ārabbha kathesi. Rājagahe kira aññataro aḍḍho mahaddhano mahābhogo pahūtavittūpakaraṇo anekakoṭidhanasannicayo seṭṭhi ahosi. Tassa mahādhanasampannatāya ‘‘mahādhanaseṭṭhi’’tveva samaññā ahosi. Ekova putto ahosi, piyo manāpo. Tasmiṃ viññutaṃ patte mātāpitaro evaṃ cintesuṃ – ‘‘amhākaṃ puttassa divase divase sahassaṃ sahassaṃ paribbayaṃ karontassa vassasatenāpi ayaṃ dhanasannicayo parikkhayaṃ na gamissati, kiṃ imassa sippuggahaṇaparissamena, akilantakāyacitto yathāsukhaṃ bhoge paribhuñjatū’’ti sippaṃ na sikkhāpesuṃ. Vayappatte pana kularūpayobbanavilāsasampannaṃ kāmābhimukhaṃ dhammasaññāvimukhaṃ kaññaṃ ānesuṃ. So tāya saddhiṃ abhiramanto dhamme cittamattampi anuppādetvā, samaṇabrāhmaṇagurujanesu anādaro hutvā, dhuttajanaparivuto rajjamāno pañcakāmaguṇe rato giddho mohena andho hutvā kālaṃ vītināmetvā, mātāpitūsu kālakatesu naṭanāṭakagāyakādīnaṃ yathicchitaṃ dento dhanaṃ vināsetvā nacirasseva [Pg.4] pārijuññappatto hutvā, iṇaṃ gahetvā jīvikaṃ kappento puna iṇampi alabhitvā iṇāyikehi codiyamāno tesaṃ attano khettavatthugharādīni datvā, kapālahattho bhikkhaṃ caritvā bhuñjanto tasmiṃyeva nagare anāthasālāyaṃ vasati.

ထိုခေတ္တူပမပေတဝတ္ထုကို မြတ်စွာဘုရားသည် ရာဇဂြိုဟ်ပြည် ရှဉ့်နက်တို့ကို အစာကျွေး၍ မွေးမြူရာဖြစ်သော ဝေဠုဝန်ဥယျာဉ်တော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် တစ်ဦးသော သူဌေးသားပြိတ္တာကို အကြောင်းပြု၍ ဟောကြားတော်မူ၏။ ကြားဖူးသည်ကား ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၌ အလွန်ကြွယ်ဝချမ်းသာ၍ များစွာသော ရွှေငွေဥစ္စာ စည်းစိမ်ရတနာ အသုံးအဆောင် ရှိသဖြင့် ကုဋေပေါင်းများစွာသော ရတနာတို့ကို သိုမှီးသိမ်းဆည်းထားသော သူဌေးတစ်ဦး ရှိလေ၏။ ထိုသူဌေးသည် များပြားလှစွာသော ဥစ္စာရတနာနှင့် ပြည့်စုံသဖြင့် “မဟာဓနသူဌေး” ဟုသာ အမည်တွင်လေသည်။ ထိုသူဌေးအား ချစ်ခင်မြတ်နိုးအပ်သော တစ်ဦးတည်းသော သားရှိ၏။ ထိုသားအရွယ်ရောက်၍ သိကြားလိမ္မာလာသောအခါ မိဘတို့သည် ဤသို့ ကြံစည်ကြကုန်၏—“ငါတို့၏သားသည် နေ့စဉ်နေ့တိုင်း သပြာတစ်ထောင်စီ သုံးဖြုန်းဖျက်ဆီးစေကာမူ ဤဥစ္စာစုသည် အနှစ်တစ်ရာပတ်လုံး ကုန်ဆုံးသွားမည်မဟုတ်ပေ။ သို့ဖြစ်ရာ ငါတို့သားအား အတတ်ပညာသင်ကြားရသဖြင့် ပင်ပန်းရခြင်းကြောင့် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း။ ကိုယ်စိတ်မပင်ပန်းဘဲ မိမိအလိုရှိတိုင်း စည်းစိမ်ချမ်းသာကို ခံစားပါစေ” ဟု ကြံစည်၍ အတတ်ပညာများကို မသင်ကြားစေခဲ့ကြကုန်။ အရွယ်ရောက်လာသောအခါ၌လည်း အမျိုးဇာတ်၊ ရုပ်အဆင်း၊ ပျိုမြစ်ခြင်းအလှဂုဏ်တို့နှင့် ပြည့်စုံလျက် ကာမဂုဏ်၌သာ ရှေးရှုသော၊ တရားသဘောကို လျစ်လျူရှုသော သတို့သမီးတစ်ဦးနှင့် လက်ထပ်ပေးခဲ့ကြ၏။ ထိုသူဌေးသားသည် ထိုသတို့သမီးနှင့်အတူ ပျော်ပါးမွေ့လျော်လျက် တရားအပေါ်၌ စိတ်ကူးမျှပင် မရှိစေဘဲ ရဟန်းပုဏ္ဏားဆရာသမားတို့အပေါ်၌ ရိုသေမှု ကင်းမဲ့လာပြီး၊ သေစာသောက်စားသူ အပေါင်းအဖော်တို့ ခြံရံလျက် ငါးပါးသော ကာမဂုဏ်တို့၌ လွန်စွာ တပ်မက်မွေ့လျော်ကာ မောဟဖုံးလွှမ်း၍ အချိန်ကုန်လွန်စေခဲ့၏။ မိဘနှစ်ပါး ကွယ်လွန်သွားသောအခါ၌မူ ကချေသည်၊ အဆိုတော် စသည်တို့အား မိမိအလိုရှိသရွေ့ ပေးကမ်းဖျက်ဆီးသဖြင့် မကြာမြင့်မီပင် စည်းစိမ်ဥစ္စာအားလုံး ဆုံးရှုံးပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်လေတော့၏။ ထို့နောက် သူတစ်ပါးထံမှ ချေးငှားကာ အသက်မွေးသော်လည်း နောက်ပိုင်း၌ ချေးငှားသူမရှိတော့သဖြင့် မြီရှင်တို့၏ တောင်းရမ်းမှုကို ခံရကာ အိမ်မြေယာတော စသည်တို့ကို ပေးအပ်လိုက်ရပြီးလျှင် လက်၌ အိုးခြမ်းကွဲကို စွဲကိုင်လျက် တောင်းရမ်းစားသောက်ကာ ထိုမြို့၌ပင် ခိုကိုးရာမဲ့ ဇရပ်၌ နေထိုင်ရရှာလေသည်။

Atha naṃ ekadivasaṃ corā samāgatā evamāhaṃsu – ‘‘ambho purisa, kiṃ tuyhaṃ iminā dujjīvitena, taruṇo tvamasi thāmajavabalasampanno, kasmā hatthapādavikalo viya acchasi? Ehi amhehi saha corikāya paresaṃ santakaṃ gahetvā sukhena jīvikaṃ kappehī’’ti. So ‘‘nāhaṃ corikaṃ kātuṃ jānāmī’’ti āha. Corā ‘‘mayaṃ taṃ sikkhāpema, kevalaṃ tvaṃ amhākaṃ vacanaṃ karohī’’ti āhaṃsu. So ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā tehi saddhiṃ agamāsi. Atha te corā tassa hatthe mahantaṃ muggaraṃ datvā sandhiṃ chinditvā gharaṃ pavisanto taṃ sandhimukhe ṭhapetvā āhaṃsu – ‘‘sace idha añño koci āgacchati, taṃ iminā muggarena paharitvā ekappahāreneva mārehī’’ti. So andhabālo hitāhitaṃ ajānanto paresaṃ āgamanameva olokento tattha aṭṭhāsi. Corā pana gharaṃ pavisitvā gayhūpagaṃ bhaṇḍaṃ gahetvā gharamanussehi ñātamattāva ito cito ca palāyiṃsu. Gharamanussā uṭṭhahitvā sīghaṃ sīghaṃ dhāvantā ito cito ca olokentā taṃ purisaṃ sandhidvāre ṭhitaṃ disvā ‘‘hare duṭṭhacorā’’ti gahetvā hatthapāde muggarādīhi pothetvā rañño dassesuṃ – ‘‘ayaṃ, deva, coro sandhisukhe gahito’’ti. Rājā ‘‘imassa sīsaṃ chindāpehī’’ti nagaraguttikaṃ āṇāpesi. ‘‘Sādhu, devā’’ti nagaraguttiko taṃ gāhāpetvā pacchābāhaṃ gāḷhabandhanaṃ bandhāpetvā rattavaṇṇaviraḷamālābandhakaṇṭhaṃ iṭṭhakacuṇṇamakkhitasīsaṃ vajjhapahaṭabheridesitamaggaṃ rathikāya rathikaṃ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṃ vicarāpetvā kasāhi tāḷento āghātanābhimukhaṃ neti. ‘‘Ayaṃ imasmiṃ nagare vilumpamānakacoro gahito’’ti kolāhalaṃ ahosi.

တစ်နေ့သ၌ ထိုသူဌေးသားအား ခိုးသူတို့သည် စည်းဝေးရောက်ရှိလာကြပြီးလျှင် ဤသို့ ပြောဆိုကြကုန်၏။ 'အချင်းယောက်ျား... သင်သည် ဤသို့သော မကောင်းသော အသက်မွေးမှုဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း။ သင်သည် ပျိုမြစ်နုပျိုသူဖြစ်၍ အစွမ်းခွန်အားနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၏။ အဘယ်ကြောင့် ခြေလက်မသန်စွမ်းသူကဲ့သို့ အလကားနေဘိသနည်း။ လာလှည့်... ငါတို့နှင့်အတူ ခိုးသားအဖြစ် ပူးပေါင်း၍ သူတစ်ပါးတို့၏ ဥစ္စာကို လုယက်ယူငင်ကာ ချမ်းချမ်းသာသာ အသက်မွေးပါလော့' ဟု ဆိုကြ၏။ ထိုသူဌေးသားကလည်း 'ငါသည် ခိုးမှုကို မပြုတတ်ပါ' ဟု ဆို၏။ ခိုးသူတို့က 'ငါတို့သည် သင့်ကို သင်ကြားပေးပါအံ့၊ သင်သည် ငါတို့၏စကားကိုသာ နားထောင်၍ လိုက်နာပါ' ဟု ဆိုကြကုန်၏။ ထိုသူဌေးသားသည် 'ကောင်းပြီ' ဟု ဝန်ခံ၍ ၎င်းတို့နှင့်အတူ သွားလေ၏။ ထိုအခါ ထိုခိုးသူတို့သည် ထိုသူဌေးသား၏လက်၌ ကြီးစွာသော ဆောက်ပုတ်လက်ရိုက်ကို ပေး၍၊ အိမ်ခြံစည်းရိုးကို ဖောက်ထွင်းကာ အိမ်တွင်းသို့ ဝင်ကြစဉ်၊ ထိုသူဌေးသားကို ခြံဖောက်ဝ၌ ထား၍ ဤသို့ ဆိုကြကုန်၏။ 'အကယ်၍ ဤအရပ်သို့ အခြားတစ်စုံတစ်ယောက် လာခဲ့သော်၊ သင်သည် ဤဆောက်ပုတ်ဖြင့် တစ်ချက်တည်းဖြင့် သေအောင် ရိုက်သတ်လော့' ဟု ဆိုကြ၏။ ထိုလူမိုက်သူဌေးသားသည် အစီးအပွား အကျိုးအပြစ်ကို မသိဘဲ သူတစ်ပါးတို့ လာမည့်လမ်းကိုသာ စောင့်မျှော်ကြည့်ရှုလျက် ထိုအဝ၌ ရပ်နေ၏။ ခိုးသူတို့မူကား အိမ်တွင်းသို့ ဝင်၍ ယူဆောင်ထိုက်သော ပစ္စည်းဥစ္စာများကို ယူပြီးလျှင် အိမ်ရှင်တို့ သိရှိသည့်ခဏ၌ပင် ထိုမှဤမှ ထွက်ပြေးကြလေကုန်၏။ အိမ်ရှင်တို့သည် ထကြကုန်လျက် လျင်မြန်စွာ ပြေးလွှားကာ ထိုမှဤမှ ကြည့်ရှုကြရာတွင် ခြံစပ်တံခါးဝ၌ ရပ်နေသော ထိုသူဌေးသားကို မြင်၍ 'ဟယ်... သူခိုးယုတ်' ဟု ဆိုကာ ဖမ်းဆီးပြီးလျှင် ခြေလက်တို့ကို ဆောက်ပုတ်စသည်တို့ဖြင့် ရိုက်နှက်ပုတ်ခတ်ကာ မင်းကြီးအား ပြကြကုန်၏။ 'အရှင်မင်းကြီး... ဤသူခိုးကို အိမ်ခြံဖောက်ဝ၌ ဖမ်းမိပါသည်' ဟု လျှောက်တင်ကြကုန်၏။ မင်းကြီးသည်လည်း 'ဤသူခိုး၏ ဦးခေါင်းကို ဖြတ်လော့' ဟု မြို့ဝန်ကို အမိန့်ပေး၏။ 'ကောင်းပါပြီ အရှင်မင်းကြီး' ဟု မြို့ဝန်သည် ထိုသူဌေးသားသူခိုးကို ဖမ်းဆီးစေ၍၊ လက်ပြန်ကြိုးကို မြဲမြံစွာ တုပ်နှောင်စေပြီးလျှင်၊ လည်ပင်း၌ နီသောအဆင်းရှိသော ပန်းနံ့သာပန်းဆွဲ ကြဲကြဲတို့ကို ဆင်ယင်လျက်၊ အုတ်မှုန့်တို့ဖြင့် လိမ်းကျံအပ်သော ဦးခေါင်းရှိသည်ကို ပြု၍၊ သေဒဏ်ပေးရမည့်သူကို တီးခတ်သော စည်ညွှန်ပြရာ လမ်းခရီးအတိုင်း လမ်းမတစ်ခုမှတစ်ခုသို့၊ လမ်းဆုံတစ်ခုမှတစ်ခုသို့ လှည့်လည်စေလျက်၊ ကြိမ်လုံးတို့ဖြင့် ရိုက်နှက်ကာ သတ်ရာသင်္ချိုင်းသို့ ရှေးရှု ဆောင်ယူသွားလေ၏။ 'ဤမြို့၌ ဖျက်ဆီးလုယက်တတ်သော ဤသူခိုးကို ဖမ်းမိပြီ' ဟု မြို့လုံးပတ်ခရိုင် အုတ်အုတ်ကျက်ကျက် ဖြစ်ပွားလေ၏။

Tena ca samayena tasmiṃ nagare sulasā nāma nagarasobhinī pāsāde ṭhitā vātapānantarena olokentī taṃ tathā nīyamānaṃ disvā pubbe tena kataparicayā ‘‘ayaṃ puriso imasmiṃyeva nagare mahatiṃ sampattiṃ anubhavitvā idāni evarūpaṃ anatthaṃ anayabyasanaṃ patto’’ti tassa kāruññaṃ [Pg.5] uppādetvā cattāro modake pānīyañca pesesi. Nagaraguttikassa ca ārocāpesi – ‘‘tāva ayyo āgametu, yāvāyaṃ puriso ime modake khāditvā pānīyaṃ pivissatī’’ti.

ထိုအချိန်တွင် ထိုမြို့၌ သုလသာအမည်ရှိသော ပြည်တန်ဆာမသည် ပြာသာဒ်ထက်၌ ရပ်လျက် လေသာပြတင်းပေါက်အကြားမှ ကြည့်ရှုလတ်သော် ထိုသို့သော အခြင်းအရာဖြင့် ဆောင်ယူသွားသော ထိုသူဌေးသားကို မြင်၍ ရှေးက ထိုသူဌေးသားနှင့် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်ခဲ့ဖူးသဖြင့် 'ဤယောက်ျားသည် ဤမြို့၌ပင် ကြီးစွာသော စည်းစိမ်ချမ်းသာကို ခံစားခဲ့ရပြီး ယခုအခါ၌ ဤသို့သဘောရှိသော အကျိုးမဲ့ ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ရရှာလေပြီ' ဟု ထိုသူဌေးသားအပေါ် သနားကရုဏာစိတ် ဖြစ်ပွားသဖြင့် ကနွတ်မုန့် လေးလုံးနှင့် သောက်ရေကို ပို့စေ၏။ မြို့ဝန်အားလည်း 'အရှင်... ဤယောက်ျားသည် ဤမုန့်တို့ကို စား၍ သောက်ရေကို သောက်ရသည်အထိ ခေတ္တမျှ ဆိုင်းငံ့ပေးတော်မူပါဦး' ဟု စေလွှတ်၍ ကြားပြောစေ၏။

Athetasmiṃ antare āyasmā mahāmoggallāno dibbena cakkhunā olokento tassa byasanappattiṃ disvā karuṇāya sañcoditamānaso – ‘‘ayaṃ puriso akatapuñño katapāpo, tenāyaṃ niraye nibbattissati, mayi pana gate modake ca pānīyañca datvā bhummadevesu uppajjissati, yaṃnūnāhaṃ imassa avassayo bhaveyya’’nti cintetvā pānīyamodakesu upanīyamānesu tassa purisassa purato pāturahosi. So theraṃ disvā pasannamānaso ‘‘kiṃ me idāneva imehi māriyamānassa modakehi khāditehi, idaṃ pana paralokaṃ gacchantassa pātheyyaṃ bhavissatī’’ti cintetvā modake ca pānīyañca therassa dāpesi. Thero tassa pasādasaṃvaḍḍhanatthaṃ tassa passantasseva tathārūpe ṭhāne nisīditvā modake paribhuñjitvā pānīyañca pivitvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. So pana puriso coraghātakehi āghātanaṃ netvā sīsacchedaṃ pāpito anuttare puññakkhette mahāmoggallānatthere katena puññena uḷāre devaloke nibbattanārahopi yasmā ‘‘sulasaṃ āgamma mayā ayaṃ deyyadhammo laddho’’ti sulasāya gatena sinehena maraṇakāle cittaṃ upakkiliṭṭhaṃ ahosi. Tasmā hīnakāyaṃ upapajjanto pabbatagahanasambhūte sandacchāye mahānigrodharukkhe rukkhadevatā hutvā nibbatti.

ထိုအတောအတွင်း၌ အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်မထေရ်သည် ဒိဗ္ဗစက္ခုအဘိညာဉ်ဖြင့် ကြည့်ရှုတော်မူလတ်သော် ထိုသူဌေးသား၏ ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ရပုံကို မြင်၍ သနားကရုဏာစိတ် ထက်သန်လှသဖြင့် 'ဤယောက်ျားသည် ကောင်းမှုကို မပြုခဲ့ဖူးဘဲ မကောင်းမှုကိုသာ ပြုခဲ့ဖူး၏။ ထိုမကောင်းမှုကြောင့် ဤယောက်ျားသည် ငရဲ၌ ဖြစ်ရလတ္တံ့။ ငါသွားခဲ့သော် ငါ့အား ကနွတ်မုန့်နှင့် သောက်ရေကို လှူဒါန်း၍ ဘုမ္မစိုးနတ်တို့၌ ဖြစ်လိမ့်မည်။ ငါသည် ဤယောက်ျား၏ ကိုးကွယ်ရာ ဖြစ်ရမူကား ကောင်းလေစွ' ဟု ကြံစည်တော်မူပြီးလျှင် ရေနှင့် မုန့်တို့ကို သယ်ဆောင်လာစဉ် ထိုယောက်ျား၏ ရှေ့၌ ထင်ရှား ပွင့်ပေါ်လာတော်မူ၏။ ထိုသူဌေးသားသည် မထေရ်ကို မြင်၍ ကြည်ညိုသောစိတ် ရှိသည်ဖြစ်၍ 'ယခုပင် သတ်ဖြတ်ခြင်း ခံရတော့မည့် ငါ့အား ဤမုန့်တို့ကို စားခြင်းဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း။ တမလွန်လောကသို့ သွားရမည့် ငါ့အတွက် ဤမုန့်သည် လမ်းခရီးရိက္ခာ ဖြစ်လိမ့်မည်' ဟု ကြံစည်ကာ မုန့်နှင့် သောက်ရေကို အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန် မထေရ်အား လှူဒါန်းစေ၏။ မထေရ်သည် ထိုသူဌေးသား၏ ကြည်ညိုမှုကို ပွားများစေခြင်းငှာ ထိုသူဌေးသား ကြည့်ရှုနေစဉ်ပင် သင့်လျော်သော နေရာ၌ ထိုင်တော်မူ၍ မုန့်တို့ကို ဘုဉ်းပေးပြီး ရေကိုလည်း သောက်တော်မူကာ နေရာမှ ထ၍ ကြွသွားတော်မူ၏။ ထိုသူဌေးသားသည်လည်း ခိုးသတ်သမားတို့က သတ်ရာသင်္ချိုင်းသို့ ဆောင်သွား၍ ဦးခေါင်းကို ဖြတ်ခြင်းသို့ ရောက်လေ၏။ အတုမရှိသော ကောင်းမှုမျိုးစေ့စိုက်ပျိုးရာ လယ်ယာမြေကောင်းသဖွယ် ဖြစ်တော်မူသော မဟာမောဂ္ဂလာန်မထေရ်၌ ပြုအပ်သော ကောင်းမှုကြောင့် မွန်မြတ်သော နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ထိုက်သော်လည်း 'သုလသာကို အကြောင်းပြု၍ ငါသည် ဤလှူဖွယ်ဝတ္ထုကို ရအပ်ပေသည်' ဟု သုလသာအပေါ်၌ ဖြစ်သော ချစ်ခြင်းမေတ္တာကြောင့် သေခါနီးအချိန်၌ စိတ်သည် ညစ်နွမ်းခဲ့ရ၏။ ထို့ကြောင့် ယုတ်ညံ့သော ဘဝသို့ ကပ်ရောက်လျက် တောင်တော၌ ပေါက်ရောက်သော၊ အေးမြသော အရိပ်ရှိသော ပညောင်ပင်ကြီး၌ ရုက္ခစိုးနတ် ဖြစ်၍ ဖြစ်လေ၏။

So kira sace paṭhamavaye kulavaṃsaṭṭhapane ussukkaṃ akarissa, tasmiṃyeva nagare seṭṭhīnaṃ aggo abhavissa, majjhimavaye majjhimo, pacchimavaye pacchimo. Sace pana paṭhamavaye pabbajito abhavissa, arahā abhavissa, majjhimavaye sakadāgāmī anāgāmī vā abhavissa, pacchimavaye sotāpanno abhavissa. Pāpamittasaṃsaggena pana itthidhutto surādhutto duccaritanirato anādariko hutvā anukkamena sabbasampattito parihāyitvā mahābyasanaṃ pattoti vadanti.

ကြားဖူးသည်ကား ထိုသူဌေးသားသည် အကယ်၍ ပထမအရွယ်၌ အမျိုးအနွယ်ကို တည်စေခြင်းငှာ လုံ့လပြုခဲ့ပါမူ ထိုမြို့၌ပင် သူဌေးတို့တွင် အမြတ်ဆုံးသူဌေး ဖြစ်ရာ၏။ မဇ္ဈိမအရွယ်၌ ဖြစ်မူ အလတ်စားသူဌေး ဖြစ်ရာ၏။ ပစ္ဆိမအရွယ်၌ ဖြစ်မူ အောက်ထပ်ဆုံးသူဌေး ဖြစ်ရာ၏။ အကယ်၍ ပထမအရွယ်၌ ရဟန်းပြုခဲ့ပါမူ ရဟန္တာ ဖြစ်ရာ၏။ မဇ္ဈိမအရွယ်၌ ရဟန်းပြုခဲ့ပါမူ သကဒါဂါမ် သို့မဟုတ် အနာဂါမ် ဖြစ်ရာ၏။ ပစ္ဆိမအရွယ်၌ ဖြစ်မူ သောတာပန် ဖြစ်ရာ၏။ သို့သော် ယုတ်မာသော မိတ်ဆွေယုတ်တို့နှင့် ပေါင်းဖော်မိသောကြောင့် မိန်းမကျူး၊ သေသောက်ကျူး၊ ဒုစရိုက်၌ မွေ့လျော်သူ၊ ရိုသေခြင်းမရှိသူ ဖြစ်၍ အစဉ်အတိုင်း စည်းစိမ်ချမ်းသာ အားလုံးမှ ဆုတ်ယုတ်ကာ ကြီးစွာသော ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ရလေသည်ဟု ဆိုကြကုန်၏။

Atha so aparena samayena sulasaṃ uyyānagataṃ disvā sañjātakāmarāgo andhakāraṃ māpetvā taṃ attano bhavanaṃ netvā sattāhaṃ tāya [Pg.6] saddhiṃ saṃvāsaṃ kappesi, attānañcassā ārocesi. Tassā mātā taṃ apassantī rodamānā ito cito ca paribbhamati. Taṃ disvā mahājano ‘‘ayyo mahāmoggallāno mahiddhiko mahānubhāvo tassā gatiṃ jāneyya, taṃ upasaṅkamitvā puccheyyāsī’’ti āha. Sā ‘‘sādhu ayyo’’ti theraṃ upasaṅkamitvā tamatthaṃ pucchi. Thero ‘‘ito sattame divase veḷuvanamahāvihāre bhagavati dhammaṃ desente parisapariyante passissasī’’ti āha. Atha sulasā taṃ devaputtaṃ avoca – ‘‘ayuttaṃ mayhaṃ tava bhavane vasantiyā, ajja sattamo divaso, mama mātā maṃ apassantī paridevasokasamāpannā bhavissati, sādhu maṃ, deva, tattheva nehī’’ti. So taṃ netvā veḷuvane bhagavati dhammaṃ desente parisapariyante ṭhapentvā adissamānarūpo aṭṭhāsi.

ထိုအခါ ထိုရုက္ခစိုးနတ်သည် နောက်တစ်ပါးသောအခါ၌ ဥယျာဉ်သို့ သွားသော သုလသာကို မြင်၍ ကာမရာဂ ပြင်းစွာဖြစ်သဖြင့် မှောင်မိုက်ကို ဖန်ဆင်းကာ ထိုသုလသာကို မိမိ၏ဗိမာန်သို့ ဆောင်ယူ၍ ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး ထိုသုလသာနှင့်အတူ ပေါင်းဖော်နေထိုင်၏။ မိမိ၏အဖြစ်ကိုလည်း ပြောပြ၏။ သုလသာ၏ မိခင်သည် သမီးကို မမြင်ရသဖြင့် ငိုကြွေးလျက် ထိုမှဤမှ လည်ပတ်ရှာဖွေ၏။ ထိုမိခင်ကို မြင်၍ လူအပေါင်းတို့က 'အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်သည် ကြီးသောတန်ခိုး၊ ကြီးသောအာနုဘော် ရှိတော်မူ၏။ ထိုမထေရ်သည် သုလသာ ရောက်ရာအရပ်ကို သိပေလိမ့်မည်။ ထိုမထေရ်ထံသို့ ချဉ်းကပ်၍ မေးမြန်းပါလော့' ဟု ဆိုကြကုန်၏။ ထိုသုလသာ၏ မိခင်လည်း 'ကောင်းပါပြီ' ဟု ဆိုကာ မထေရ်ထံသို့ ချဉ်းကပ်၍ ထိုအကြောင်းကို မေးလျှောက်၏။ မထေရ်က 'ယနေ့မှစ၍ ခုနစ်ရက်မြောက်သောနေ့၌ ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်ကြီးဝယ် မြတ်စွာဘုရား တရားဟောတော်မူစဉ် ပရိသတ်၏အစွန်၌ မြင်ရလိမ့်မည်' ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ထိုအခါ သုလသာသည် ထိုနတ်သားကို ဤသို့ ဆို၏ - 'အရှင်နတ်မင်း... သင့်ဗိမာန်၌ ငါနေရခြင်းသည် မသင့်တော်ပါ။ ယနေ့ ခုနစ်ရက် ရှိပါပြီ။ ငါ့မိခင်သည် ငါ့ကို မမြင်ရသဖြင့် စိုးရိမ်ပူဆွေးကာ ငိုကြွေးနေပေလိမ့်မည်။ အရှင့်အား တောင်းပန်ပါ၏၊ ငါ့ကို ထိုအရပ်သို့ ပြန်ပို့ပေးပါလော့' ဟု ဆို၏။ ထိုရုက္ခစိုးနတ်သည် ထိုသုလသာကို ဆောင်ယူသွား၍ ဝေဠုဝန်ဥယျာဉ်၌ မြတ်စွာဘုရား တရားတော် ဟောကြားတော်မူစဉ် ပရိသတ်၏ အစွန်၌ ထားလျက် ကိုယ်ထင်မပြဘဲ ရပ်နေလေ၏။

Tato mahājano sulasaṃ disvā evamāha – ‘‘amma sulase, tvaṃ ettakaṃ divasaṃ kuhiṃ gatā? Tava mātā tvaṃ apassantī paridevasokasamāpannā ummādappattā viya jātā’’ti. Sā taṃ pavattiṃ mahājanassa ācikkhi. Mahājanena ca ‘‘kathaṃ so puriso tathāpāpapasuto akatakusalo devūpapattiṃ paṭilabhatī’’ti vutte sulasā ‘‘mayā dāpite modake pānīyañca ayyassa mahāmoggallānattherassa datvā tena puññena devūpapattiṃ paṭilabhatī’’ti āha. Taṃ sutvā mahājano acchariyabbhutacittajāto ahosi – ‘‘arahanto nāma anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassa, yesu appakopi kato kāro sattānaṃ devūpapattiṃ āvahatī’’ti uḷāraṃ pītisomanassaṃ paṭisaṃvedesi. Bhikkhū tamatthaṃ bhagavato ārocesuṃ. Tato bhagavā imissā aṭṭhuppattiyā –

ထိုနောက် လူအပေါင်းသည် သုလသာကို မြင်လျှင် “ချစ်သမီး သုလသာ၊ သင်သည် ဤမျှကာလပတ်လုံး ဘယ်အရပ်သို့ သွားနေသနည်း။ သင့်အမိသည် သင့်ကို မမြင်ရသဖြင့် ငိုကြွေးပူဆွေးကာ ရူးသွပ်မတတ် ဖြစ်နေလေပြီ” ဟု ပြောဆိုကြကုန်၏။ သုလသာသည် ထိုအကြောင်းအရာအားလုံးကို လူအများအား ပြောပြ၏။ လူအများကလည်း “မကောင်းမှု၌သာ မွေ့လျော်ပြီး ကောင်းမှုကုသိုလ် မပြုဖူးသော ထိုယောက်ျားသည် အဘယ်သို့လျှင် နတ်ပြည်သို့ ရောက်ရသနည်း” ဟု မေးမြန်းကြရာ သုလသာက “ငါသည် အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်မထေရ်အား ကနွတ်မုန့်နှင့် သောက်ရေကို ပေးလှူစေခဲ့၏၊ ထိုကောင်းမှုကံကြောင့် နတ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိရခြင်း ဖြစ်ပါသည်” ဟု ပြောဆို၏။ ထိုစကားကို ကြားရသော် လူအပေါင်းတို့သည် တစ်ခါမျှမဖြစ်ဖူးသော အံ့ဩဝမ်းမြောက်ခြင်း ဖြစ်ကြလျက် “ရဟန္တာတို့မည်သည် သတ္တဝါတို့၏ အတုမရှိသော ကောင်းမှုမျိုးစေ့ စိုက်ပျိုးရာ လယ်ယာမြေကောင်း ဖြစ်ပေစွတကား၊ ထိုရဟန္တာတို့၌ အနည်းငယ်မျှ ပြုအပ်သော ပူဇော်သက္ကာရသည်ပင် သတ္တဝါတို့အား နတ်ပြည်သို့ ပို့ဆောင်ပေးနိုင်ပေသည်” ဟု လွန်စွာ နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ကြကုန်၏။ ရဟန်းတို့သည် ထိုအကြောင်းအရာကို မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ထားကြ၏။ ထိုနောက် မြတ်စွာဘုရားသည် ဤအကြောင်းအရာ ဖြစ်ပွားပုံကို အကြောင်းပြု၍ -

1.

၁။

‘‘Khettūpamā arahanto, dāyakā kassakūpamā;

Bījūpamaṃ deyyadhammaṃ, etto nibbattate phalaṃ.

“ရဟန်းတို့... ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့သည် ကောင်းသော လယ်မြေနှင့် တူကုန်၏။ လှူဒါန်းတတ်သော ဒါယကာတို့သည် လယ်သမားနှင့် တူကုန်၏။ လှူဖွယ်ဝတ္ထုသည် မျိုးစေ့နှင့် တူ၏။ ထိုလှူဒါန်းမှုကြောင့် အကျိုးတရားသည် ဖြစ်ထွန်းပေါ်ပေါက်လာ၏။”

2.

၂။

‘‘Etaṃ bījaṃ kasī khettaṃ, petānaṃ dāyakassa ca;

Taṃ petā paribhuñjanti, dātā puññena vaḍḍhati.

“ထိုမျိုးစေ့ (လှူဖွယ်ဝတ္ထု)၊ လယ်ထွန်ခြင်း (လှူဒါန်းခြင်း) နှင့် လယ်မြေ (အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်) တို့သည် ကွယ်လွန်သူတို့အတွက်လည်းကောင်း၊ လှူဒါန်းသူ ဒါယကာအတွက်လည်းကောင်း အကျိုးကျေးဇူးကို ဖြစ်ထွန်းစေ၏။ ကွယ်လွန်သူတို့သည် ထိုအလှူ၏အကျိုးကို ခံစားကြရပြီး လှူဒါန်းသူ ဒါယကာသည်လည်း မိမိပြုအပ်သော ကောင်းမှုကုသိုလ်ကြောင့် တိုးတက်ကြီးပွား၏။”

3.

၃။

‘‘Idheva [Pg.7] kusalaṃ katvā, pete ca paṭipūjiya;

Saggañca kamatiṭṭhānaṃ, kammaṃ katvāna bhaddaka’’nti. – imā gāthā abhāsi;

“ဤပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌ပင် ကောင်းမှုကုသိုလ်ကို ပြု၍ ကွယ်လွန်သူတို့အား ရည်စူးပူဇော်ကာ ကောင်းမြတ်သော ကုသိုလ်ကံကို ပြုခြင်းကြောင့် ပညာရှိတို့၏ ချစ်ခင်မြတ်နိုးခြင်း စသော မျက်မှောက်ဘဝ အကျိုးကျေးဇူးတို့ကို ရရှိသည့်အပြင် တမလွန်ဘဝ၌လည်း မြင့်မြတ်သော နတ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိရ၏” ဟု ဤဂါထာတို့ကို ဟောတော်မူခဲ့သည်။

1. Tattha khettūpamāti khittaṃ vuttaṃ bījaṃ tāyati mahapphalabhāvakaraṇena rakkhatīti khettaṃ, sālibījādīnaṃ viruhanaṭṭhānaṃ. Taṃ upamā etesanti khettūpamā, kedārasadisāti attho. Arahantoti khīṇāsavā. Te hi kilesārīnaṃ saṃsāracakkassa arānañca hatattā, tato eva ārakattā, paccayādīnaṃ arahattā, pāpakaraṇe rahābhāvā ca ‘‘arahanto’’ti vuccanti. Tattha yathā khetañhi tiṇādidosarahitaṃ svābhisaṅkhatabījamhi vutte utusalilādipaccayantarūpetaṃ kassakassa mahapphalaṃ hoti, evaṃ khīṇāsavasantāno lobhādidosarahito svābhisaṅkhate deyyadhammabīje vutte kālādipaccayantarasahito dāyakassa mahapphalo hoti. Tenāha bhagavā ‘‘khettūpamā arahanto’’ti. Ukkaṭṭhaniddeso ayaṃ tassa sekhādīnampi khettabhāvāpaṭikkhepato.

၁. ထိုဂါထာတို့တွင် “ခေတ္တူပမာ” ဟူသည်မှာ— မျိုးစေ့ကို ကြီးမားသောအကျိုးကျေးဇူး ဖြစ်ထွန်းစေခြင်းဖြင့် စောင့်ရှောက်တတ်သောကြောင့် “ခေတ္တ” (လယ်မြေ) မည်၏။ သလေးစပါး စသောမျိုးစေ့တို့ ပေါက်ရောက်ရာ နေရာဌာန ဖြစ်သောကြောင့်လည်း ခေတ္တ (လယ်မြေ) မည်၏။ ထိုလယ်မြေနှင့်တူသော ဥပမာရှိသောကြောင့် “ခေတ္တူပမာ” (လယ်မြေနှင့်တူကုန်သော) ဟု ဆိုအပ်၏။ “အရဟန္တော” ဟူသည်မှာ ကိလေသာကုန်ခမ်းပြီးသော ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့ကို ဆိုလိုသည်။ ထိုရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့သည် ကိလေသာတည်းဟူသော ရန်သူတို့ကိုလည်းကောင်း၊ သံသရာစက်၏ အကန့်တို့ကိုလည်းကောင်း ဖျက်ဆီးတော်မူပြီးဖြစ်သောကြောင့်လည်းကောင်း၊ ထိုကိလေသာရန်သူတို့မှ အလွန်ဝေးကွာတော်မူသောကြောင့်လည်းကောင်း၊ ပစ္စည်းလေးပါးကို ခံယူတော်မူထိုက်သောကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဆိတ်ကွယ်ရာ၌ပင် မကောင်းမှုကို ပြုတော်မမူသောကြောင့်လည်းကောင်း “ရဟန္တာ” ဟု ခေါ်ဆိုအပ်ကုန်၏။ ပုံစံအားဖြင့်— ပေါင်းမြက်စသော အပြစ်ကင်းစင်သော လယ်မြေ၌ ကောင်းစွာပြုပြင်ထားသော မျိုးစေ့ကို စိုက်ပျိုးပြီးနောက်၊ ရာသီဥတုနှင့် ရေစသောအကြောင်းထူးများ ပြည့်စုံပါက လယ်သမားအား များစွာသောအကျိုးကို ပေးသကဲ့သို့၊ ထိုနည်းတူစွာ လောဘစသောအပြစ်ကင်းစင်သော ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့၏ သန္တာန်တည်းဟူသော လယ်မြေ၌ ကောင်းစွာစီရင်အပ်သော လှူဖွယ်ဝတ္ထုတည်းဟူသော မျိုးစေ့ကို လှူဒါန်းပြီးနောက်၊ သင့်လျော်သော ကာလစသောအကြောင်းထူးများနှင့် ပြည့်စုံပါက အလှူရှင်ဒါယကာအား များစွာသောအကျိုးကို ဖြစ်ထွန်းစေ၏။ ထိုကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် “ရဟန္တာတို့သည် လယ်မြေနှင့် တူကုန်၏” ဟု ဟောတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသို့ ဟောတော်မူခြင်းသည် အမြတ်ဆုံးပုဂ္ဂိုလ်ကို ရည်ညွှန်း၍ ဟောတော်မူခြင်းဖြစ်သည်၊ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် သေက္ခပုဂ္ဂိုလ်စသည်တို့၏ လယ်မြေအဖြစ်ကို ငြင်းပယ်လို၍ မဟုတ်ပေ။

Dāyakāti cīvarādīnaṃ paccayānaṃ dātāro pariccajanakā, tesaṃ pariccāgena attano santāne lobhādīnaṃ pariccajanakā chedanakā, tato vā attano santānassa sodhakā, rakkhakā cāti attho. Kassakūpamāti kassakasadisā. Yathā kassako sālikhettādīni kasitvā yathākālañca vuttudakadānanīharaṇanidhānarakkhaṇādīhi appamajjanto uḷāraṃ vipulañca sassaphalaṃ paṭilabhati, evaṃ dāyakopi arahantesu deyyadhammapariccāgena pāricariyāya ca appamajjanto uḷāraṃ vipulañca dānaphalaṃ paṭilabhati. Tena vuttaṃ ‘‘dāyakā kassakūpamā’’ti.

“ဒါယကာ” ဟူသည်မှာ သင်္ကန်းစသော ပစ္စည်းတို့ကို လှူဒါန်းတတ်၊ စွန့်ကြဲတတ်သူများကို ဆိုလိုသည်။ ထိုသို့ လှူဒါန်းစွန့်ကြဲခြင်းဖြင့် မိမိတို့၏ သန္တာန်၌ရှိသော လောဘစသည်တို့ကို စွန့်ပယ်နိုင်ကြ၏၊ ဖြတ်တောက်နိုင်ကြ၏။ ထိုသို့ဖြင့် မိမိတို့၏ သန္တာန်ကို လောဘစသည်တို့မှ သုတ်သင်သန့်ရှင်းစေကာ စောင့်ရှောက်တတ်သူများလည်း ဖြစ်ကြသည်။ “ကဿကူပမာ” ဟူသည်မှာ လယ်သမားနှင့် တူကုန်၏ ဟူသောအနက် ဖြစ်သည်။ ပုံစံအားဖြင့်— လယ်သမားသည် သလေးလယ်ကွင်း စသည်တို့ကို ထွန်ယက်ပြီးနောက် သင့်လျော်သောအချိန်၌ စိုက်ပျိုးခြင်း၊ ရေသွင်းခြင်း၊ ရေနုတ်ခြင်း၊ ရေလှောင်ခြင်း၊ စောင့်ရှောက်ခြင်း စသည်တို့ကို မမေ့မလျော့ ပြုလုပ်ပါက ထူးမြတ်ကျယ်ပြန့်သော ကောက်ပဲသီးနှံအကျိုးကို ရရှိသကဲ့သို့၊ ထိုနည်းတူစွာ အလှူရှင် ဒါယကာသည်လည်း ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့အား လှူဖွယ်ဝတ္ထုကို ပေးလှူခြင်း၊ ဝတ်ကြီးဝတ်ငယ် ပြုစုခြင်းတို့၌ မမေ့မလျော့ ကြိုးပမ်းပါက ထူးမြတ်ကျယ်ပြန့်သော အလှူ၏အကျိုးကျေးဇူးကို ရရှိပေသည်။ ထိုကြောင့် “ဒါယကာတို့သည် လယ်သမားနှင့် တူကုန်၏” ဟု မိန့်တော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။

Bījūpamaṃ deyyadhammanti liṅgavipallāsena vuttaṃ, bījasadiso deyyadhammoti attho. Annapānādikassa hi dasavidhassa dātabbavatthuno etaṃ nāmaṃ. Etto nibbattate phalanti etasmā dāyakapaṭiggāhakadeyyadhammapariccāgato dānaphalaṃ nibbattati ceva uppajjati ca, ciratarapabandhavasena pavattati cāti attho. Ettha ca yasmā pariccāgacetanābhisaṅkhatassa annapānādivatthuno bhāvo, na itarassa, tasmā ‘‘bījūpamaṃ deyyadhamma’’nti deyyadhammaggahaṇaṃ kataṃ. Tena deyyadhammāpadesena [Pg.8] deyyadhammavatthuvisayāya pariccāgacetanāyayeva bījabhāvo daṭṭhabbo. Sā hi paṭisandhiādippabhedassa tassa nissayārammaṇappabhedassa ca phalassa nipphādikā, na deyyadhammoti.

“ဗီဇူပမံ ဒေယျဓမ္မံ” ဟူသည်မှာ လိင်ဖောက်ပြန်၍ ဟောတော်မူအပ်ခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ မျိုးစေ့နှင့်တူသော လှူဖွယ်ဝတ္ထု ဟု အနက်ရ၏။ အမှန်စင်စစ် “ဒေယျဓမ္မ” ဟူသော အမည်သည် ဆွမ်း၊ ရေ အစရှိသော လှူဒါန်းအပ်သည့် ဆယ်ပါးသော လှူဖွယ်ဝတ္ထုတို့၏ အမည် ဖြစ်သည်။ “ဧတ္တော နိဗ္ဗတ္တတေ ဖလံ” ဟူသည်မှာ အလှူရှင် ဒါယကာက အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်အား လှူဖွယ်ဝတ္ထုကို စွန့်ကြဲလှူဒါန်းခြင်းကြောင့် အလှူ၏အကျိုးသည် ဖြစ်ပေါ်လာရုံသာမက သံသရာတစ်လျှောက် ကာလရှည်ကြာစွာ အစဉ်တစ်စိုက် အကျိုးပေးတတ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ဤနေရာ၌ စွန့်ကြဲလှူဒါန်းသော စေတနာကြောင့်သာ ဆွမ်း၊ ရေ စသော လှူဖွယ်ဝတ္ထုတို့သည် အကျိုးကို ပေးစွမ်းနိုင်ခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ စေတနာမပါသော အခြားဝတ္ထုတို့သည် အကျိုးမပေးနိုင်သောကြောင့် “ဒေယျဓမ္မသည် မျိုးစေ့နှင့်တူ၏” ဟု ဒေယျဓမ္မဟူသော စကားလုံးကို သုံးနှုန်းတော်မူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုဒေယျဓမ္မဟူသော စကားလုံးကို ညွှန်းဆိုခြင်းဖြင့် လှူဖွယ်ဝတ္ထုအပေါ်၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော စွန့်ကြဲလှူဒါန်းလိုသည့် “စေတနာ” ကိုသာ မျိုးစေ့အဖြစ် မှတ်ယူအပ်၏။ အမှန်စင်စစ် ထိုစေတနာသည်သာ ပဋိသန္ဓေ စသောအမျိုးမျိုးသော အကျိုးတရားများနှင့် ထိုပဋိသန္ဓေ၏ မှီရာအာရုံ စသည်တို့ကို ပြီးမြောက်စေတတ်ခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ လှူဖွယ်ဝတ္ထုသက်သက်ကြောင့် ပြီးမြောက်စေခြင်း မဟုတ်ပေ။

2. Etaṃ bījaṃ kasī khettanti yathāvuttaṃ bījaṃ, yathāvuttañca khettaṃ, tassa bījassa tasmiṃ khette vapanapayogasaṅkhātā kasi cāti attho. Etaṃ tayaṃ kesaṃ icchitabbanti āha ‘‘petānaṃ dāyakassa cā’’ti. Yadi dāyako pete uddissa dānaṃ deti, petānañca dāyakassa ca, yadi na pete uddissa dānaṃ deti, dāyakasseva etaṃ bījaṃ esā kasi etaṃ khettaṃ upakārāya hotīti adhippāyo. Idāni taṃ upakāraṃ dassetuṃ ‘‘taṃ petā paribhuñjanti, dātā puññena vaḍḍhatī’’ti vuttaṃ. Tattha taṃ petā paribhuñjantīti dāyakena pete uddissa dāne dinne yathāvuttakhettakasibījasampattiyā anumodanāya ca yaṃ petānaṃ upakappati, taṃ dānaphalaṃ petā paribhuñjanti. Dātā puññena vaḍḍhatīti dātā pana attano dānamayapuññanimittaṃ devamanussesu bhogasampattiādinā puññaphalena abhivaḍḍhati. Puññaphalampi hi ‘‘kusalānaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ samādānahetu evamidaṃ puññaṃ pavaḍḍhatī’’tiādīsu (dī. ni. 3.80) puññanti vuccati.

၂. “ဧတံ ဗီဇံ ကသိ ခေတ္တံ” ဟူသည်မှာ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော မျိုးစေ့၊ လယ်မြေနှင့် ထိုမျိုးစေ့ကို လယ်မြေ၌ စိုက်ပျိုးခြင်းတည်းဟူသော ကိုယ်မှုနှုတ်မှုလုံ့လ (လယ်ထွန်ခြင်း) ဟု အနက်ရ၏။ “ဤသုံးပါးကို အဘယ်သူတို့အတွက် အလိုရှိသနည်း” ဟု မေးသော် “ပေတာနံ ဒါယကဿ စ” (ကွယ်လွန်သူတို့နှင့် လှူဒါန်းသူ ဒါယကာတို့အတွက်) ဟု မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ အကယ်၍ ဒါယကာသည် ကွယ်လွန်သူတို့ကို ရည်စူး၍ လှူဒါန်းပါက ကွယ်လွန်သူတို့ရော လှူဒါန်းသူ ဒါယကာပါ နှစ်ဦးစလုံး အကျိုးကျေးဇူးကို ခံစားရ၏။ အကယ်၍ ကွယ်လွန်သူတို့ကို မရည်စူးဘဲ လှူဒါန်းပါက ထိုမျိုးစေ့၊ လယ်ထွန်ခြင်းနှင့် လယ်မြေတို့သည် လှူဒါန်းသူ ဒါယကာတစ်ဦးတည်းအတွက်သာ ကျေးဇူးပြု၏ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ယခုအခါ ထိုသို့ကျေးဇူးပြုပုံကို ပြသရန်အတွက် “တံ ပေတာ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ၊ ဒါတာ ပုညေန ဝဍ္ဎတိ” ဟု ဟောတော်မူခဲ့သည်။ ထိုဂါထာ၌ “တံ ပေတာ ပရိဘုဉ္ဇန္တိ” ဟူသည်မှာ ဒါယကာက ကွယ်လွန်သူတို့ကို ရည်စူး၍ လှူဒါန်းအပ်သည်ရှိသော် အထက်ပါ လယ်မြေ၊ လယ်ထွန်ခြင်း၊ မျိုးစေ့တို့၏ ပြည့်စုံခြင်းနှင့် ကွယ်လွန်သူတို့၏ သာဓုအနုမောဒနာပြုခြင်းကြောင့် ကွယ်လွန်သူတို့အား ရောက်ရှိသွားသော ထိုအလှူ၏အကျိုးကို ကွယ်လွန်သူတို့သည် သုံးဆောင်ခံစားကြရခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ “ဒါတာ ပုညေန ဝဍ္ဎတိ” ဟူသည်မှာ လှူဒါန်းသူဒါယကာသည် မိမိပြုအပ်သော ဒါနကုသိုလ်အကြောင်းတရားကြောင့် နတ်ပြည် လူ့ပြည်တို့၌ စည်းစိမ်ချမ်းသာနှင့် ပြည့်စုံခြင်းတည်းဟူသော ကုသိုလ်၏ အကျိုးတရားဖြင့် တိုးပွားကြီးပွားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ အမှန်စင်စစ် ကောင်းမှု၏အကျိုးကိုလည်း “ရဟန်းတို့... ကုသိုလ်တရားတို့ကို ဆောက်တည်ဆောက်ရွက်ခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဤကောင်းမှု၏အကျိုးသည် ဤသို့ တိုးပွား၏” ဟု အစရှိသော ပါဠိတော်တို့၌ “ပုည” (ကောင်းမှု) ဟု သုံးနှုန်းခေါ်ဆိုအပ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။

3. Idheva kusalaṃ katvāti anavajjasukhavipākaṭṭhena kusalaṃ petānaṃ uddisanavasena dānamayaṃ puññaṃ upacinitvā idheva imasmiṃyeva attabhāve. Pete ca paṭipūjiyāti pete uddissa dānena sammānetvā anubhuyyamānadukkhato te mocetvā. Pete hi uddissa diyyamānaṃ dānaṃ tesaṃ pūjā nāma hoti. Tenāha – ‘‘amhākañca katā pūjā’’ti (pe. va. 18), ‘‘petānaṃ pūjā ca katā uḷārā’’ti (pe. va. 25) ca. ‘‘Pete cā’’ti ca-saddena ‘‘piyo ca hoti manāpo, abhigamanīyo ca hoti vissāsanīyo, bhāvanīyo ca hoti garukātabbo, pāsaṃso ca hoti kittanīyo viññūna’’nti evamādike diṭṭhadhammike dānānisaṃse saṅgaṇhāti. Saggañca kamati ṭhānaṃ, kammaṃ katvāna bhaddakanti kalyāṇaṃ kusalakammaṃ katvā dibbehi āyuādīhi dasahi ṭhānehi suṭṭhu aggattā ‘‘sagga’’nti laddhanāmaṃ katapuññānaṃ nibbattanaṭṭhānaṃ devalokaṃ kamati upapajjanavasena upagacchati.

၃. “ဤဘဝ၌ပင် ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို ပြု၍” (Idheva kusalaṃ katvā) ဟူသည်မှာ— အပြစ်မရှိ ကောင်းသော အကျိုးပေးတတ်သော အနက်ကြောင့် ကုသိုလ်မည်သော၊ ကွယ်လွန်သူတို့ကို ရည်စူး၍ ပြုအပ်သော ဒါနမယကုသိုလ်ကောင်းမှုကို ဆည်းပူး၍ ဤမျက်မှောက်ဘဝ (ဤကိုယ်၏အဖြစ်)၌ သာလျှင် ပြုခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ “ကွယ်လွန်သူတို့ကိုလည်း ပူဇော်အပ်သည်ဖြစ်၍” (Pete ca paṭipūjiyā) ဟူသည်မှာ— ကွယ်လွန်သူတို့အား ရည်စူး၍ အလှူပေးခြင်းဖြင့် ကောင်းစွာပူဇော်ကာ ခံစားနေရသော ဆင်းရဲဒုက္ခမှ ကွယ်လွန်သူတို့ကို လွတ်ကင်းစေ၍ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ ကွယ်လွန်သူတို့ကို ရည်စူး၍ ပေးလှူအပ်သော အလှူသည် ထိုကွယ်လွန်သူတို့အား ပူဇော်ခြင်း မည်သောကြောင့် စင်စစ် မှန်ပေ၏။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် “ငါတို့အားလည်း ပူဇော်ခြင်းကို ပြုအပ်ပြီ” ဟူ၍လည်းကောင်း၊ “ကွယ်လွန်သူတို့အားလည်း ကြီးမြတ်သော ပူဇော်ခြင်းကို ပြုအပ်ပြီ” ဟူ၍လည်းကောင်း ဟောတော်မူခဲ့သည်။ “Pete ca” ဟူသော ဤစကား၌ “စ” သဒ္ဒါဖြင့်— ချစ်ခင်မြတ်နိုးအပ်ခြင်း၊ စိတ်နှလုံးကို ရွှင်လန်းစေခြင်း၊ သူတော်ကောင်းတို့ အမြတ်တနိုး ဆည်းကပ်ထိုက်ခြင်း၊ ယုံကြည်ကိုးစားထိုက်ခြင်း၊ ပွားများအပ်ခြင်း၊ အလေးဂရုပြုထိုက်ခြင်း၊ ပညာရှိတို့ ချီးမွမ်းထိုက်ခြင်း၊ ကျော်စောသတင်း ပျံ့နှံ့ခြင်း စသည်တို့နှင့် ပြည့်စုံသော မျက်မှောက်ဘဝ၌ ရရှိနိုင်သည့် အလှူ၏ အကျိုးကျေးဇူး (ဒါနာနိသံသ) တို့ကို သိမ်းကျုံးယူသည်။ ဤသို့ မှတ်အပ်၏။ “သဂ္ဂဉ္စ ဂမတိံ ဌာနံ၊ ကမ္မံ ကတွာန ဘဒ္ဒကံ” ဟူသည်ကား— ကောင်းသော ကုသိုလ်ကံကို ပြု၍ နတ်တို့၏ အသက်ရှည်ခြင်း အစရှိသော အကြောင်းဆယ်ပါးတို့ဖြင့် အလွန်တရာ မြတ်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့် “သဂ္ဂ” (နတ်ပြည်) ဟူသော အမည်ကို ရရှိသည့်၊ ကောင်းမှုရှင်တို့ ဖြစ်ထွန်းရာအရပ်ဖြစ်သော နတ်ပြည်သို့ ပဋိသန္ဓေတည်နေခြင်း အစွမ်းဖြင့် ကပ်ရောက်၏ (လားရ၏) ဟု ဆိုလိုသည်။

Ettha [Pg.9] ca ‘‘kusalaṃ katvā’’ti vatvā puna ‘‘kammaṃ katvāna bhaddaka’’nti vacanaṃ ‘‘deyyadhammapariccāgo viya pattidānavasena dānadhammapariccāgopi dānamayakusalakammamevā’’ti dassanatthanti daṭṭhabbaṃ. Keci panettha ‘‘petāti arahanto adhippetā’’ti vadanti, taṃ tesaṃ matimattaṃ ‘‘petā’’ti khīṇāsavānaṃ āgataṭṭhānasseva abhāvato, bījādibhāvassa ca dāyakassa viya tesaṃ ayujjamānattā, petayonikānaṃ yujjamānattā ca. Desanāpariyosāne devaputtaṃ sulasañca ādiṃ katvā caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosīti.

ဤပါဠိ၌ “ကုသိုလ်ကို ပြု၍” (kusalaṃ katvā) ဟု ဆိုပြီးနောက် တစ်ဖန် “ကောင်းသော ကံကို ပြု၍” (kammaṃ katvāna bhaddakaṃ) ဟု ဆိုရခြင်းမှာ— လှူဖွယ်ဝတ္ထုကို စွန့်ကြဲလှူဒါန်းသကဲ့သို့ အမျှပေးဝေခြင်း အစွမ်းဖြင့် ဒါနတရားကို စွန့်ကြဲခြင်းသည်လည်း ဒါနမယကုသိုလ်ကံ စစ်စစ်ပင် ဖြစ်သည်ကို ပြလိုသောကြောင့်ဖြစ်သည်ဟု သိမှတ်အပ်၏။ အချို့သူတို့ကား ဤနေရာ၌ “ပေတ” (ကွယ်လွန်သူ) ဟူသည်မှာ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်များကို ရည်ရွယ်ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြသော်လည်း ထိုစကားသည် သူတို့၏ ထင်မြင်ယူဆချက်မျှသာ ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် “ပေတ” ဟူသော သဒ္ဒါသည် ကိလေသာကုန်ပြီးသော ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်တို့ လားရာဘဝ မရှိခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ အလှူရှင်တို့၌ ဖြစ်ပေါ်သကဲ့သို့သော (ဒါန၏ အကျိုးကျေးဇူးကို ရရှိစေတတ်သော) မျိုးစေ့အဖြစ် စသည်တို့သည် ထိုရဟန္တာတို့၌ မသင့်လျော်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်ကုန်သော သတ္တဝါတို့၌သာ သင့်လျော်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း ဖြစ်သည်။ ဒေသနာတော်၏ အဆုံး၌ နတ်သားနှင့် သုလသာအမျိုးသမီး အစရှိသော သတ္တဝါပေါင်း ရှစ်သောင်းလေးထောင်တို့သည် သစ္စာလေးပါးတရားကို သိမြင်ကြလေကုန်သတည်း။

Khettūpamapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ခေတ္တူပမပေတဝတ္ထု အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

2. Sūkaramukhapetavatthuvaṇṇanā

၂. သူကရမုခပေတဝတ္ထု အဖွင့်

Kāyo te sabbasovaṇṇoti idaṃ satthari rājagahaṃ upanissāya veḷuvane kalandakanivāpe viharante aññataraṃ sūkaramukhapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Atīte kira kassapassa bhagavato sāsane eko bhikkhu kāyena saññato ahosi, vācāya asaññato, bhikkhū akkosati paribhāsati. So kālaṃ katvā niraye nibbatto, ekaṃ buddhantaraṃ tattha paccitvā tato cavitvā imasmiṃ buddhuppāde rājagahasamīpe gijjhakūṭapabbatapāde tasseva kammassa vipākāvasesena khuppipāsābhibhūto peto hutvā nibbatti. Tassa kāyo suvaṇṇavaṇṇo ahosi, mukhaṃ sūkaramukhasadisaṃ. Athāyasmā nārado gijjhakūṭe pabbate vasanto pātova sarīrapaṭijagganaṃ katvā pattacīvaramādāya rājagahaṃ piṇḍāya gacchanto antarāmagge taṃ petaṃ disvā tena katakammaṃ pucchanto –

“ကာယော တေ သဗ္ဗသော ဝဏ္ဏော” အစရှိသော ဤဝတ္ထုကို မြတ်စွာဘုရားသည် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်ကို အမှီပြု၍ ရှဉ့်နက်တို့ကို အစာကျွေးရာဖြစ်သော ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ်၊ ဝက်မျက်နှာရှိသော ပြိတ္တာတစ်ဦးကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူခဲ့သည်။ ကြားဖူးသည်ကား— လွန်လေပြီးသောအခါ ကဿပမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်၌ ရဟန်းတစ်ပါးသည် ကိုယ်ဖြင့် စောင့်စည်းသော်လည်း နှုတ်ဖြင့် မစောင့်စည်းဘဲ ရဟန်းတို့ကို ဆဲရေးရေရွတ်၏။ ထိုရဟန်းသည် ကွယ်လွန်သောအခါ ငရဲ၌ ဖြစ်၍ ဘုရားတစ်ဆူနှင့် တစ်ဆူအကြား (ကမ္ဘာ) ပတ်လုံး ထိုငရဲ၌ ကျက်ရပြီးနောက် ထိုငရဲမှ စုတေကာ ယခု ငါတို့ဘုရားရှင်လက်ထက်တွင် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်အနီး ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်ခြေရင်း၌ ထိုမကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးကြွင်းကြောင့် ဆာလောင်ငတ်မွတ်ခြင်း နှိပ်စက်အပ်သော ပြိတ္တာဖြစ်၍ ဖြစ်ပေါ်လာရလေသည်။ ထိုပြိတ္တာ၏ ကိုယ်သည် ရွှေအဆင်းကဲ့သို့သော အဆင်းရှိသော်လည်း မျက်နှာ (ခံတွင်း) ကား ဝက်၏ မျက်နှာ (နှုတ်သီး) နှင့် တူလှ၏။ ထိုအခါ အရှင်နာရဒမထေရ်သည် ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် နံနက်စောစော ကိုယ်လက်သုတ်သင်ခြင်းကို ပြုပြီးလျှင် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်သို့ ဆွမ်းခံကြွတော်မူရန် ကြွလာစဉ် လမ်းခရီးအကြား၌ ထိုဝက်ပြိတ္တာကို မြင်တော်မူ၍ ထိုပြိတ္တာ ပြုခဲ့ဖူးသော ကံကို မေးမြန်းလိုသဖြင့်—

4.

၄။

‘‘Kāyo te sabbasovaṇṇo, sabbā obhāsate disā;

Mukhaṃ te sūkarasseva, kiṃ kammamakarī pure’’ti. –

“အို ယောက်ျား၊ သင့်ကိုယ်သည် တစ်ကိုယ်လုံး ရွှေအဆင်းကဲ့သို့ ဝါဝင်းလျက် အရောင်ဖြင့် အရပ်မျက်နှာအားလုံးကို ထွန်းပစေ၏။ သို့သော် သင့်မျက်နှာသည် ဝက်၏ မျက်နှာကဲ့သို့ ဖြစ်နေပါကလား။ အို ယောက်ျား၊ သင်သည် ရှေးဘဝ၌ အဘယ်သို့သော ကံကို ပြုခဲ့ဖူးသနည်း။”

Gāthamāha. Tattha kāyo te sabbasovaṇṇoti tava kāyo deho sabbo suvaṇṇavaṇṇo uttattakanakasannibho. Sabbā obhāsate disāti tassa pabhāya sabbāpi disā samantanto obhāsati vijjotati. Obhāsateti vā antogadhahotuatthamidaṃ padanti ‘‘te kāyo sabbasovaṇṇo sabbā disā obhāseti vijjotetī’’ti attho daṭṭhabbo. Mukhaṃ [Pg.10] te sūkarassevāti mukhaṃ pana te sūkarassa viya, sūkaramukhasadisaṃ tava mukhanti attho. Kiṃ kammamakarī pureti ‘‘tvaṃ pubbe atītajātiyaṃ kīdisaṃ kammaṃ akāsī’’ti pucchati.

ဤသို့ ဂါထာကို ဟောတော်မူ၏။ ထိုဂါထာ၌ “Kāyo te sabbasovaṇṇo” ဟူသည်မှာ— သင့်တစ်ကိုယ်လုံးသည် ကောင်းစွာ လှော်ပြီးသော ရွှေစင်အဆင်းကဲ့သို့ ဝါဝင်းသောအဆင်း ရှိ၏ဟု ဆိုလိုသည်။ “Sabbā obhāsate disā” ဟူသည်မှာ— ထိုရွှေအဆင်းရှိသော ကိုယ်၏ အရောင်ဖြင့် အလုံးစုံသော အရပ်မျက်နှာတို့သည် ထက်ဝန်းကျင်မှ ထွန်းပတောက်ပကုန်၏ဟု ဆိုလိုသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် “Obhāsate” ဟူသော ဤပုဒ်သည် အကြောင်းအနက် (ဟိတ်အနက်) ကို အတွင်းသွင်း၍ ယူရမည်ဖြစ်သောကြောင့် “သင့်တစ်ကိုယ်လုံး ရွှေအဆင်းရှိသော ကိုယ်သည် ခပ်သိမ်းသော အရပ်မျက်နှာတို့ကို ထွန်းပတောက်ပစေ၏” ဟု အနက်မှတ်အပ်၏။ “Mukhaṃ te sūkarasseva” ဟူသည်မှာ— သင့်မျက်နှာသည် ဝက်၏ မျက်နှာကဲ့သို့ ဝက်နှုတ်သီးနှင့် တူသောအဆင်းရှိ၏ဟု ဆိုလိုသည်။ “Kiṃ kamma makarī pure” ဟူသည်မှာ— “သင်သည် ရှေးဘဝ၌ အဘယ်သို့သော ကံကို ပြုခဲ့ဖူးသနည်း” ဟု မေးမြန်းခြင်း ဖြစ်သည်။

Evaṃ therena so peto katakammaṃ puṭṭho gāthāya vissajjento –

ဤသို့ မထေရ်မြတ်က မိမိပြုခဲ့သော ကံကို မေးမြန်းအပ်သည်ရှိသော် ထိုပြိတ္တာသည် ဂါထာဖြင့် ဤသို့ ပြန်လည်ဖြေကြားလေ၏—

5.

၅။

‘‘Kāyena saññato āsiṃ, vācāyāsimasaññato;

Tena metādiso vaṇṇo, yathā passasi nāradā’’ti. –

“အရှင်နာရဒ... တပည့်တော်သည် ရှေးဘဝ၌ ကိုယ်ဖြင့် စောင့်စည်းခဲ့သော်လည်း နှုတ်ဖြင့် မစောင့်စည်းခဲ့ပါ။ အရှင်နာရဒ ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက်မြင်တွေ့တော်မူသည့်အတိုင်း ထိုအပြုအမူနှစ်ပါးစလုံးကြောင့် တပည့်တော်အား ဤကဲ့သို့သော (ရွှေအဆင်းရှိသောကိုယ်နှင့် ဝက်မျက်နှာရှိသော) အသွင်သဏ္ဌာန် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်ပါသည်” ဟု (လျှောက်၏။)

Āha. Tattha kāyena saññato āsinti kāyikena saṃyamena saṃyato kāyadvārikena saṃvarena saṃvuto ahosiṃ. Vācāyāsimasaññatoti vācāya asaññato vācasikena asaṃvarena samannāgato ahosiṃ. Tenāti tena ubhayena saṃyamena asaṃyamena ca. Meti mayhaṃ. Etādiso vaṇṇoti ediso. Yathā tvaṃ, nārada, paccakkhato passasi, evarūpo, kāyena manussasaṇṭhāno suvaṇṇavaṇṇo, mukhena sūkarasadiso āsinti yojanā. Vaṇṇasaddo hi idha chaviyaṃ saṇṭhāne ca daṭṭhabbo.

လျှောက်လေ၏။ ထိုဂါထာ၌ “Kāyena saññato āsiṃ” ဟူသည်မှာ— ကိုယ်၌ဖြစ်သော စောင့်စည်းခြင်းဖြင့် စောင့်စည်းကာ ကာယဒွါရ၌ စောင့်စည်းခြင်းဖြင့် လုံခြုံခဲ့ပါသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “Vācāyāsiṃ asaññato” ဟူသည်မှာ— နှုတ်ဖြင့် မစောင့်စည်းခဲ့ပါ၊ နှုတ်၌ဖြစ်သော မစောင့်စည်းခြင်းနှင့် ပြည့်စုံခဲ့ပါသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “Tena” ဟူသည်မှာ— ထိုကိုယ်ဖြင့် စောင့်စည်းခြင်းနှင့် နှုတ်ဖြင့် မစောင့်စည်းခြင်း ဟူသော အကြောင်းနှစ်ပါးစလုံးကြောင့်ဟု ဆိုလိုသည်။ “Me” ဟူသည်မှာ— တပည့်တော်အားဟု ဆိုလိုသည်။ “Etādiso vaṇṇo” ဟူသည်မှာ— ဤသို့သော အဆင်းရှိ၏ဟု ဆိုလိုသည်။ “အရှင်နာရဒ... အရှင်မြတ်သည် မျက်မှောက်ကိုယ်တိုင် မြင်တွေ့ရသည့်အတိုင်း ကိုယ်သဏ္ဌာန်မှာ လူကဲ့သို့ ရွှေအဆင်းရှိ၍ မျက်နှာမှာ ဝက်ကဲ့သို့ ဖြစ်ခဲ့ရပါသည်” ဟု ယောဇနာပြုအပ်၏။ စင်စစ်အားဖြင့် ဤနေရာ၌ “ဝဏ္ဏ” သဒ္ဒါကို အရေအဆင်း၌လည်းကောင်း၊ ကိုယ်အင်္ဂါသဏ္ဌာန်၌လည်းကောင်း နှစ်မျိုးလုံး၌ မှတ်ယူအပ်၏။

Evaṃ peto therena pucchito tamatthaṃ vissajjetvā tameva kāraṇaṃ katvā therassa ovādaṃ dento –

ဤသို့ ပြိတ္တာသည် မထေရ်မြတ် မေးမြန်းသောအနက်ကို ဖြေကြားပြီးနောက် မိမိ၏ ထိုပြိတ္တာဘဝကိုပင် အကြောင်းပြု၍ အရှင်နာရဒမထေရ်အား သတိပေးဆုံးမလိုသဖြင့်—

6.

၆။

‘‘Taṃ tyāhaṃ nārada brūmi, sāmaṃ diṭṭhamidaṃ tayā;

Mākāsi mukhasā pāpaṃ, mā kho sūkaramukho ahū’’ti. –

“အရှင်နာရဒ... တပည့်တော်၏ ဤကိုယ်ကို အရှင်မြတ်ကိုယ်တိုင် မြင်တွေ့တော်မူခဲ့ရပြီ ဖြစ်သောကြောင့် တပည့်တော်သည် အရှင်မြတ်အား ဆုံးမစကားအဖြစ် လျှောက်ထားပါရစေ။ နှုတ်ဖြင့် မကောင်းမှုကို မပြုပါလင့်။ တပည့်တော်ကဲ့သို့ ဝက်မျက်နှာရှိသော ပြိတ္တာ မဖြစ်ပါစေလင့်” ဟု (လျှောက်ဆို၏။)

Gāthamāha. Tattha tanti tasmā. Tyāhanti te ahaṃ. Nāradāti theraṃ ālapati. Brūmīti kathemi. Sāmanti sayameva. Idanti attano sarīraṃ sandhāya vadati. Ayañhettha attho – yasmā, bhante nārada, idaṃ mama sarīraṃ galato paṭṭhāya heṭṭhā manussasaṇṭhānaṃ, upari sūkarasaṇṭhānaṃ, tayā paccakkhatova diṭṭhaṃ, tasmā te ahaṃ ovādavasena vadāmīti. Kinti ceti āha ‘‘mākāsi mukhasā pāpaṃ, mā kho sūkaramukho ahū’’ti. Tattha māti paṭisedhe nipāto. Mukhasāti mukhena. Khoti avadhāraṇe, vācāya pāpakammaṃ mākāsi mā karohi. Mā [Pg.11] kho sūkaramukho ahūti ahaṃ viya sūkaramukho mā ahosiyeva. Sace pana tvaṃ mukharo hutvā vācāya pāpaṃ kareyyāsi, ekaṃsena sūkaramukho bhaveyyāsi, tasmā mākāsi mukhasā pāpanti phalapaṭisedhanamukhenapi hetumeva paṭisedheti.

ဂါထာကို လျှောက်ဆို၏။ ထိုဂါထာ၌ “Taṃ” ဟူသည်မှာ— ထို့ကြောင့် ဟု ဆိုလိုသည်။ “Tyāhaṃ” ဟူသော ပုဒ်ကို “te ahaṃ” ဟု ပုဒ်ဖြတ်အပ်၏။ “Nārada” ဟူသည်မှာ— မထေရ်မြတ်ကို ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ “Brūmi” ဟူသည်မှာ— ပြောဆိုပါ၏ဟု ဆိုလိုသည်။ “Sāmaṃ” ဟူသည်မှာ— ကိုယ်တိုင်သာလျှင်ဟု ဆိုလိုသည်။ “Idaṃ” ဟူသည်မှာ— မိမိ၏ ကိုယ်ကို ရည်ညွှန်း၍ ပြောဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤဂါထာ၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်မှာ— “အရှင်ဘုရား နာရဒ... တပည့်တော်၏ ဤခန္ဓာကိုယ်သည် လည်ပင်းမှစ၍ အောက်ပိုင်း၌ လူသဏ္ဌာန်ရှိပြီး၊ အထက်ပိုင်း၌ ဝက်မျက်နှာသဏ္ဌာန် ရှိနေသည်ကို အရှင်မြတ်ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက်ထင်ထင် မြင်တွေ့တော်မူခဲ့ရပါပြီ။ ထို့ကြောင့် တပည့်တော်သည် အရှင်မြတ်အား ဆုံးမစကားအဖြစ် လျှောက်ထားပါရစေ” ဟု ဆိုလိုသည်။ အဘယ်သို့ လျှောက်ထားသနည်းဟူမူ— “Mākāsi mukhasā pāpaṃ, mā kho sūkaramukho ahū” ဟု လျှောက်၏။ ထိုစကားရပ်၌ “Mā” ဟူသည်မှာ— တားမြစ်ခြင်းအနက်ရှိသော နိပါတ်ပုဒ် ဖြစ်သည်။ “Mukhasā” ဟူသည်မှာ— နှုတ်ဖြင့် ဟု ဆိုလိုသည်။ “Kho” ဟူသော သဒ္ဒါသည်— ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခြင်းအနက်ရှိသော နိပါတ်ပုဒ် ဖြစ်သည်။ နှုတ်ဖြင့် မကောင်းမှုကံကို မပြုလုပ်ပါလင့်။ “Mā kho sūkaramukho ahū” ဟူသည်မှာ— တပည့်တော်ကဲ့သို့ ဝက်မျက်နှာရှိသူ မဖြစ်ပါစေလင့်ဟု ဆိုလိုသည်။ အကယ်၍ သင်သည် နှုတ်ကြမ်းသူဖြစ်၍ နှုတ်ဖြင့် မကောင်းမှုကို ပြုလုပ်မိပါက စင်စစ်ဧကန် ဝက်မျက်နှာရှိသူ ဖြစ်လာလိမ့်မည်။ ထို့ကြောင့် “Mākāsi mukhasā pāpaṃ” ဟု ဆိုရာ၌ (ဝက်မျက်နှာဖြစ်ရခြင်းတည်းဟူသော) အကျိုးတရားကို တားမြစ်ခြင်းဖြင့် (နှုတ်ဖြင့် မကောင်းမှုပြုခြင်းတည်းဟူသော) အကြောင်းတရားကိုသာလျှင် တားမြစ်တော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။

Athāyasmā nārado rājagahe piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto catuparisamajjhe nisinnassa satthuno tamatthaṃ ārocesi. Satthā, ‘‘nārada, pubbeva mayā so sattho diṭṭho’’ti vatvā anekākāravokāraṃ vacīduccaritasannissitaṃ ādīnavaṃ, vacīsucaritapaṭisaṃyuttañca ānisaṃsaṃ pakāsento dhammaṃ desesi. Sā desanā sampattaparisāya sātthikā ahosīti.

ထိုအခါ အရှင်နာရဒသည် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၌ ဆွမ်းအလို့ငှါ လှည့်လည်၍ ဆွမ်းစားပြီးနောက် ဆွမ်းခံရာမှ ဖဲခဲ့ပြီးသော် လေးပါးသော ပရိသတ်အလယ်၌ သီတင်းသုံးတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားအား ထိုအကြောင်းကို လျှောက်ထား၏။ မြတ်စွာဘုရားကလည်း “နာရဒ... ငါဘုရားသည် ထိုသတ္တဝါကို ရှေးဦးကပင် မြင်ပြီးဖြစ်၏” ဟု မိန့်တော်မူကာ များစွာသော အခြင်းအရာတို့ဖြင့် ပြွမ်းသော ဝစီဒုစရိုက်၏ အပြစ်ကိုလည်းကောင်း၊ ဝစီသုစရိုက်နှင့် စပ်ယှဉ်သော အကျိုးကိုလည်းကောင်း ထင်ရှားပြတော်မူလျက် တရားဟောတော်မူ၏။ ထိုဒေသနာတော်သည် ရောက်ရှိလာသော ပရိသတ်တို့အား အကျိုးရှိစေခဲ့လေသည်။

Sūkaramukhapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

သူကရမုခပေတဝတ္ထုအဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

3. Pūtimukhapetavatthuvaṇṇanā

၃. ပူတိမုခပေတဝတ္ထုအဖွင့်။

Dibbaṃ subhaṃ dhāresi vaṇṇadhātunti idaṃ satthari veḷuvane viharante kalandakanivāpe aññataraṃ pūtimukhapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Atīte kira kassapassa bhagavato kāle dve kulaputtā tassa sāsane pabbajitvā sīlācārasampannā sallekhavuttino aññatarasmiṃ gāmakāvāse samaggavāsaṃ vasiṃsu. Atha aññataro pāpajjhāsayo pesuññābhirato bhikkhu tesaṃ vasanaṭṭhānaṃ upagañchi. Therā tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā vasanaṭṭhānaṃ datvā dutiyadivase taṃ gahetvā gāmaṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Manussā te disvā tesu theresu ativiya paramanipaccakāraṃ katvā yāgubhattādīhi paṭimānesuṃ. So vihāraṃ pavisitvā cintesi – ‘‘sundaro vatāyaṃ gocaragāmo, manussā ca saddhā pasannā, paṇītapaṇītaṃ piṇḍapātaṃ denti, ayañca vihāro chāyūdakasampanno, sakkā me idha sukhena vasituṃ. Imesu pana bhikkhūsu idha vasantesu mayhaṃ phāsuvihāro na bhavissati, antevāsikavāso viya bhavissati. Handāhaṃ ime aññamaññaṃ bhinditvā yathā na puna idha vasissanti, tathā karissāmī’’ti.

“Dibbaṃ subhaṃ dhāresi vaṇṇadhātuṃ” အစရှိသော ဤဂါထာဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဝတ္ထုကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေဠုဝန်ကျောင်းတိုက် ရှဉ့်နက်တို့အား အစာကျွေးရာဖြစ်သော အရပ်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ပူတိမုခပြိတ္တာတစ်ဦးကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူအပ်သတည်း။ အတိတ်ကာလ ကဿပမြတ်စွာဘုရားရှင် လက်ထက်တော်၌ အမျိုးကောင်းသား နှစ်ဦးတို့သည် သာသနာတော်၌ ရဟန်းပြုကြပြီး သီလအကျင့်နှင့် ပြည့်စုံလျက် ခေါင်းပါးစွာ အသက်မွေးကြကုန်သည်ဖြစ်၍ ရွာကျောင်းတစ်ခု၌ အညီအညွတ် နေထိုင်ကြကုန်၏။ ထိုအခါ ယုတ်မာသောအလိုရှိပြီး ကုန်းတိုက်ခြင်း၌ မွေ့လျော်သော ရဟန်းတစ်ပါးသည် ထိုမထေရ်တို့ သီတင်းသုံးရာအရပ်သို့ ရောက်လာ၏။ မထေရ်တို့သည် ထိုရဟန်းနှင့် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ နှုတ်ဆက်စကား ပြောကြားကြပြီး နေရာအရပ်ကို ပေး၍ နှစ်ရက်မြောက်သောနေ့၌ ထိုရဟန်းကို ခေါ်ဆောင်ကာ ရွာသို့ ဆွမ်းခံဝင်ကြကုန်၏။ လူတို့သည် ထိုမထေရ်တို့ကို မြင်လျှင် အလွန်တရာ မြတ်နိုးရိုသေစွာ ပြုစုကြပြီး ယာဂု၊ ဆွမ်း အစရှိသည်တို့ဖြင့် ပူဇော်ဧည့်ခံကြကုန်၏။ ထိုကုန်းတိုက်တတ်သော ရဟန်းသည် ကျောင်းသို့ပြန်ရောက်သော် ဤသို့ ကြံစည်၏။ “ဤဆွမ်းခံရွာသည် အလွန်ကောင်းပေစွတကား၊ လူတို့သည်လည်း သဒ္ဓါတရားရှိ၍ ကြည်ညိုကြသဖြင့် မွန်မြတ်လှသော ဆွမ်းတို့ကို လှူဒါန်းကြကုန်၏။ ဤကျောင်းသည်လည်း အရိပ်နှင့် ရေတို့နှင့် ပြည့်စုံ၏။ ငါသည် ဤကျောင်း၌ ချမ်းသာစွာ နေထိုင်ရပါက ကောင်းပေလိမ့်မည်။ သို့သော် ဤမထေရ်တို့သည် ဤကျောင်း၌ နေထိုင်နေကြပါက ငါ့မှာ အန္တေဝါသိက တပည့်ကဲ့သို့ ဖြစ်ပြီး ချမ်းသာစွာ နေရလိမ့်မည်မဟုတ်။ ယခု ငါသည် ဤမထေရ်တို့ကို အချင်းချင်း ကုန်းတိုက်ဖျက်ဆီး၍ ဤကျောင်း၌ နောက်တစ်ဖန် မနေနိုင်ကြတော့အောင် ပြုလုပ်မည်” ဟု ကြံစည်လေ၏။

Athekadivasaṃ [Pg.12] mahāthere dvinnampi ovādaṃ datvā attano vasanaṭṭhānaṃ paviṭṭhe pesuṇiko bhikkhu thokaṃ kālaṃ vītināmetvā mahātheraṃ upasaṅkamitvā vanditvā therena ‘‘kiṃ, āvuso, vikāle āgatosī’’ti ca vutte, ‘‘āma, bhante kiñci vattabbaṃ atthī’’ti vatvā ‘‘kathehi, āvuso’’ti therena anuññāto āha – ‘‘eso, bhante, tumhākaṃ sahāyakatthero sammukhā mitto viya attānaṃ dassetvā parammukhā sapatto viya upavadatī’’ti. ‘‘Kiṃ kathetī’’ti pucchito ‘‘suṇātha, bhante, ‘eso mahāthero saṭho māyāvī kuhako micchājīvena jīvikaṃ kappetī’ti tumhākaṃ aguṇaṃ kathetī’’ti āha. ‘‘Mā, āvuso, evaṃ bhaṇi, na so bhikkhu evaṃ maṃ upavadissati, gihikālato paṭṭhāya mama sabhāvaṃ jānāti ‘pesalo kalyāṇasīlo’’’ti. ‘‘Sace, bhante, tumhe attano visuddhacittatāya evaṃ cintetha, taṃ tumhākaṃyeva anucchavikaṃ, mayhaṃ pana tena saddhiṃ veraṃ natthi, kasmā ahaṃ tena avuttaṃ ‘vutta’nti vadāmi. Hotu, kālantarena sayameva jānissathā’’ti āha. Theropi puthujjanabhāvadosena dveḷhakacitto ‘‘evampi siyā’’ti sāsaṅkahadayo hutvā thokaṃ sithilavissāso ahosi. So bālo paṭhamaṃ mahātheraṃ paribhinditvā itarampi thenaṃ vuttanayeneva paribhindi. Atha te ubhopi therā dutiyadivase aññamaññaṃ anālapitvā pattacīvaramādāya gāme piṇḍāya caritvā piṇḍapātamādāya attano vasanaṭṭhāneyeva paribhuñjitvā sāmīcimattampi akatvā taṃ divasaṃ tattheva vasitvā vibhātāya ca rattiyā aññamaññaṃ anārocetvāva yathāphāsukaṭṭhānaṃ agamaṃsu.

ထိုအခါ တစ်နေ့သ၌ မထေရ်ကြီးသည် ရဟန်းနှစ်ပါးလုံးအား အဆုံးအမဩဝါဒပေး၍ မိမိနေရာသို့ ဝင်သွားသောအခါ ကုန်းတိုက်တတ်သော ရဟန်းသည် ခဏမျှစောင့်ဆိုင်းပြီး မထေရ်ကြီးထံသို့ ချဉ်းကပ်ရှိခိုး၍ မထေရ်ကြီးက “ငါ့ရှင်... အဘယ်ကြောင့် အချိန်မဟုတ်ဘဲ လာသနည်း” ဟု မေးရာ၊ “အရှင်ဘုရား... အချိန်မဟုတ်ဘဲ လာသည်မှန်ပါ၏၊ လျှောက်ထားဖွယ် စိုးစဉ်းမျှ ရှိပါသည်” ဟု လျှောက်၏။ မထေရ်ကြီးက “ငါ့ရှင်... ပြောပြပါဦး” ဟု ခွင့်ပြုသဖြင့်၊ “အရှင်ဘုရား... အရှင်ဘုရားတို့၏ အဆွေခင်ပွန်းဖြစ်သော ထိုမထေရ်သည် မျက်မှောက်၌ အဆွေခင်ပွန်းကဲ့သို့ မိမိကိုယ်ကို ပြသော်လည်း၊ မျက်ကွယ်၌မူ ရန်သူကဲ့သို့ စွပ်စွဲပြောဆိုတတ်ပါသည်” ဟု လျှောက်၏။ “အဘယ်သို့ ပြောသနည်း” ဟု မေးသော်၊ “အရှင်ဘုရား... သို့ဖြစ်လျှင် နာတော်မူပါ၊ ထိုမထေရ်က ‘ဤမထေရ်ကြီးသည် စဉ်းလဲ၏၊ လှည့်ပတ်တတ်၏၊ ဝါကြွားတတ်၏၊ မကောင်းသော အသက်မွေးခြင်းဖြင့် အသက်မွေး၏’ ဟု အရှင်ဘုရား၏ ကျေးဇူးမဲ့ကို ပြောဆိုပါသည်” ဟု လျှောက်၏။ မထေရ်ကြီးက “ငါ့ရှင်... ဤသို့မပြောပါလင့်၊ ထိုရဟန်းသည် ငါ့ကို ဤသို့ စွပ်စွဲလိမ့်မည်မဟုတ်။ သူသည် လူ့ဘဝကတည်းက စ၍ ငါ၏သဘောကို သိ၏၊ သီလကိုမြတ်နိုး၍ ကောင်းသောသီလရှိသူဖြစ်၏” ဟု မိန့်တော်မူ၏။ “အရှင်ဘုရား... အကယ်၍ အရှင်ဘုရားတို့သည် မိမိ၏ စင်ကြယ်သော စိတ်ထားကြောင့် ဤသို့ တွေးတောတော်မူပါက ထိုသို့ တွေးခြင်းသည် အရှင်ဘုရားတို့အားသာ လျောက်ပတ်ပါလိမ့်မည်။ တပည့်တော်မှာမူ ထိုရဟန်းနှင့် ရန်ငြိုးမရှိပါ။ သူ မပြောသည်ကို ‘ပြောပါသည်’ ဟု တပည့်တော် အဘယ်ကြောင့် လျှောက်ရပါမည်နည်း။ ထားလိုက်ပါတော့... ကာလကြာလျှင် ကိုယ်တိုင်ပင် သိတော်မူပါလိမ့်မည်” ဟု လျှောက်၏။ မထေရ်ကြီးသည်လည်း ပုထုဇဉ်တို့၏ သဘာဝ အပြစ်ကြောင့် စိတ်နှစ်ခွဖြစ်လျက် “ဤသို့လည်း ဖြစ်နိုင်စရာ ရှိသည်” ဟု သံသယဝင်ကာ အနည်းငယ် အယုံအကြည် လျော့နည်းသွားလေ၏။ ထိုလူမိုက်ရဟန်းသည် ရှေးဦးစွာ မထေရ်ကြီးကို ကုန်းတိုက်ပြီးလျှင်၊ တစ်ပါးသော မထေရ်ငယ်ကိုလည်း ထိုနည်းအတိုင်းပင် ကုန်းတိုက်လေ၏။ ထိုအခါ ထိုမထေရ်နှစ်ပါးလုံးတို့သည် နောက်တစ်နေ့၌ အချင်းချင်း စကားမပြောကြဘဲ သပိတ်သင်္ကန်းကို ယူ၍ ရွာသို့ ဆွမ်းခံလှည့်လည်ကြပြီး ဆွမ်းကို အသီးသီး မိမိတို့နေရာ၌သာ သုံးဆောင်ကြကုန်၏။ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး အရိုအသေပြုခြင်းကိုပင် မပြုကြဘဲ ထိုနေ့၌ ထိုကျောင်း၌သာ နေထိုင်ကြပြီးနောက်၊ မိုးလင်းသောအခါ၌လည်း အချင်းချင်း မပြောမကြားဘဲ မိမိတို့ အလိုရှိရာ ချမ်းသာမည့် အရပ်ရပ်သို့ ထွက်ခွာသွားကြကုန်၏။

Pesuṇikaṃ pana bhikkhuṃ paripuṇṇamanorathaṃ gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭhaṃ manussā disvā āhaṃsu – ‘‘bhante, therā kuhiṃ gatā’’ti? So āha – ‘‘sabbarattiṃ aññamaññaṃ kalahaṃ katvā mayā ‘mā kalahaṃ karotha, samaggā hotha, kalaho nāma anatthāvaho āyatidukkhuppādako akusalasaṃvattaniko, purimakāpi kalahena mahatā hitā paribhaṭṭhā’tiādīni vuccamānāpi mama vacanaṃ anādiyitvā pakkantā’’ti. Tato manussā ‘‘therā tāva gacchantu, tumhe pana amhākaṃ anukampāya idheva anukkaṇṭhitvā vasathā’’ti yāciṃsu. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā tattheva vasanto katipāhena cintesi – ‘‘mayā sīlavanto kalyāṇadhammā bhikkhū [Pg.13] āvāsalobhena paribhinnā, bahuṃ vata mayā pāpakammaṃ pasuta’’nti balavavippaṭisārābhibhūto sokavegena gilāno hutvā nacireneva kālaṃ katvā avīcimhi nibbatti.

မိမိအလိုဆန္ဒ ပြည့်ဝသွားသော ကုန်းတိုက်တတ်သော ရဟန်းသည် ရွာသို့ ဆွမ်းခံဝင်လာသည်ကို လူတို့သည် မြင်လျှင် “အရှင်ဘုရား... မထေရ်တို့ အဘယ်သို့ ကြွသွားကြပါသနည်း” ဟု မေးကြကုန်၏။ ထိုရဟန်းက “ထိုမထေရ်တို့သည် တစ်ညလုံး အချင်းချင်း ခိုက်ရန်ငြင်းခုံကြသဖြင့် ငါကလည်း ‘ခိုက်ရန်မငြင်းခုံကြပါနှင့်၊ ညီညွတ်ကြပါ၊ ခိုက်ရန်ဖြစ်ခြင်းသည် အကျိုးမဲ့ကို ဆောင်တတ်၏၊ နောင်အခါ၌ ဆင်းရဲကို ဖြစ်စေတတ်၏၊ အကုသိုလ်ပွားစေတတ်၏၊ ရှေးကလူတို့သည်လည်း ခိုက်ရန်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ကြီးစွာသော အကျိုးစီးပွားမှ ဆုံးရှုံးခဲ့ဖူးကြပြီ’ ဟု အဖန်ဖန် တားမြစ်ပြောဆိုသော်လည်း ငါ၏စကားကို မနာယူဘဲ ကြွသွားကြလေပြီ” ဟု ပြောဆို၏။ ထိုအခါ လူတို့က “မထေရ်တို့သည်ကား သွားလိုရာ ကြွပါစေဦး၊ အရှင်ဘုရားတို့သည်မူ တပည့်တော်တို့အား သနားစောင့်ရှောက်သောအားဖြင့် ဤကျောင်း၌ပင် မပျင်းမရိဘဲ သီတင်းသုံးတော်မူပါ” ဟု တောင်းပန်ကြကုန်၏။ ထိုရဟန်းသည်လည်း “ကောင်းပြီ” ဟု ဝန်ခံ၍ ထိုကျောင်း၌ သီတင်းသုံးနေထိုင်စဉ် ရက်အနည်းငယ်ကြာသော် ဤသို့ ကြံစည်မိ၏။ “ငါသည် သီလရှိ၍ ကောင်းသောအကျင့်ရှိသော ရဟန်းတို့ကို ကျောင်းအပေါ်၌ တပ်မက်သော လောဘကြောင့် ကုန်းတိုက်ဖျက်ဆီးမိလေပြီ၊ ငါသည် ဧကန်စင်စစ် ကြီးလေးသော မကောင်းမှုကံကို ဆည်းပူးမိလေပြီ” ဟု ပြင်းထန်သော နောင်တပူပန်ခြင်း နှိပ်စက်သည်ဖြစ်၍ စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းအရှိန်ကြောင့် နာမကျန်းဖြစ်ကာ မကြာမြင့်မီပင် သေလွန်၍ အဝီစိငရဲ၌ လားရလေ၏။

Itare dve sahāyakattherā janapadacārikaṃ carantā aññatarasmiṃ āvāse samāgantvā aññamaññaṃ sammoditvā tena bhikkhunā vuttaṃ bhedavacanaṃ aññamaññassa ārocetvā tassa abhūtabhāvaṃ ñatvā samaggā hutvā anukkamena tameva āvāsaṃ paccāgamiṃsu. Manussā dve there disvā haṭṭhatuṭṭhā sañjātasomanassā hutvā catūhi paccayehi upaṭṭhahiṃsu. Therā ca tattheva vasantā sappāyaāhāralābhena samāhitacittā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacireneva arahattaṃ pāpuṇiṃsu.

ကျန်ရှိသော အဆွေခင်ပွန်း မထေရ်နှစ်ပါးတို့သည်လည်း ဇနပုဒ်သို့ ဒေသစာရီ လှည့်လည်ကြစဉ် ကျောင်းတစ်ခု၌ ပြန်လည်ဆုံတွေ့ကြ၍ အချင်းချင်း ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ နှုတ်ဆက်စကား ပြောကြားကြပြီးလျှင် ထိုကုန်းတိုက်သော ရဟန်း ပြောဆိုခဲ့သော ကုန်းတိုက်စကားကို တစ်ဦးအားတစ်ဦး ပြောပြကြသဖြင့် ထိုစကား၏ မဟုတ်မမှန်သော အဖြစ်ကို သိရှိကာ ပြန်လည်ညီညွတ်ကြလျက် အစဉ်အတိုင်း ထိုကျောင်းသို့ပင် ပြန်ကြွလာကြကုန်၏။ လူတို့သည် မထေရ်နှစ်ပါးကို မြင်လျှင် အလွန်ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်ကြကုန်လျက် ပစ္စည်းလေးပါးတို့ဖြင့် လုပ်ကျွေးပူဇော်ကြကုန်၏။ မထေရ်တို့သည်လည်း ထိုကျောင်း၌ပင် သီတင်းသုံးတော်မူကြလျက် လျောက်ပတ်သော အာဟာရကို ရရှိသဖြင့် တည်ကြည်သော စိတ်ရှိကြသည်ဖြစ်၍ ဝိပဿနာတရားကို ပွားများအားထုတ်ကြကာ မကြာမြင့်မီပင် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်တော်မူကြလေ၏။

Pesuṇiko bhikkhu ekaṃ buddhantaraṃ niraye paccitvā imasmiṃ buddhuppāde rājagahassa avidūre pūtimukhapeto hutvā nibbatti. Tassa kāyo suvaṇṇavaṇṇo ahosi, mukhato pana puḷavakā nikkhamitvā ito cito ca mukhaṃ khādanti, tassa dūrampi okāsaṃ pharitvā duggandhaṃ vāyati. Athāyasmā nārado gijjhakūṭapabbatā orohanto taṃ disvā –

ကုန်းတိုက်တတ်သော ရဟန်းသည်လည်း ငရဲ၌ တစ်ဆူသော ဘုရားရှင်နှင့် တစ်ဆူသော ဘုရားရှင်တို့၏ အကြား (တစ်ဗုဒ္ဓန္တရပတ်လုံး) ကျက်ရပြီးနောက် ငါတို့မြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မူသော ယခုအခါ၌ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၏ မနီးမဝေးသောအရပ်၌ ပုပ်သောခံတွင်းရှိသော ပူတိမုခပြိတ္တာဖြစ်၍ လားရောက်ဖြစ်ပွားလေ၏။ ထိုပြိတ္တာ၏ ကိုယ်သည် ရွှေအဆင်းနှင့်တူသော်လည်း ခံတွင်းမှ ပိုးလောက်တို့သည် ထွက်လာကြပြီးလျှင် ထိုမှဤမှ ခံတွင်းကို ခဲစားကြကုန်၏။ ထိုပြိတ္တာ၏ ခံတွင်းမှလည်း လှမ်းဝေးသောအရပ်သို့တိုင်အောင် မကောင်းသောအနံ့ဆိုးများ လှိုင်လှိုင်နံစေ၏။ ထိုအခါ အရှင်နာရဒမထေရ်သည် ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်မှ သက်ဆင်းတော်မူစဉ် ထိုပြိတ္တာကို မြင်၍ -

7.

၇။

‘‘Dibbaṃ subhaṃ dhāresi vaṇṇadhātuṃ, vehāyasaṃ tiṭṭhasi antalikkhe;

Mukhañca te kimayo pūtigandhaṃ, khādanti kiṃ kammamakāsi pubbe’’ti. –

“အို ယောက်ျား... သင်သည် နတ်ကဲ့သို့ တင့်တယ်လျောက်ပတ်သော အဆင်းအရောင်ကို ဆောင်လျက် ကောင်းကင်ဟင်းလင်းပြင်၌ ရပ်တည်နေပေ၏။ သို့သော် ပုပ်စပ်သော အနံ့ဆိုး လှိုင်နေသည့် သင်၏ ခံတွင်းကိုမူ ပိုးလောက်တို့သည် ခဲစားနေကြကုန်၏။ အို ယောက်ျား... သင်သည် ရှေးဘဝက အဘယ်သို့သော ကံကို ပြုခဲ့ဖူးသနည်း” ဟု (မေးတော်မူ၏)။

Imāya gāthāya katakammaṃ pucchi. Tattha dibbanti divi bhavaṃ devattabhāvapariyāpannaṃ. Idha pana dibbaṃ viyāti dibbaṃ. Subhanti sobhanaṃ, sundarabhāvaṃ vā. Vaṇṇadhātunti chavivaṇṇaṃ. Dhāresīti vahasi. Vehāyasaṃ tiṭṭhasi antalikkheti vehāyasasaññite antalikkhe tiṭṭhasi. Keci pana ‘‘vihāyasaṃ tiṭṭhasi antalikkhe’’ti pāṭhaṃ vatvā vihāyasaṃ obhāsento antalikkhe tiṭṭhasīti vacanasesena atthaṃ vadanti. Pūtigandhanti kuṇapagandhaṃ, duggandhanti attho. Kiṃ kammamakāsi pubbeti paramaduggandhaṃ te mukhaṃ kimayo khādanti, kāyo ca suvaṇṇavaṇṇo, kīdisaṃ nāma kammaṃ evarūpassa attabhāvassa kāraṇabhūtaṃ pubbe tvaṃ akāsīti pucchi.

ဤဂါထာဖြင့် ပြုအပ်သောကံကို မေးမြန်းတော်မူ၏။ ထိုဂါထာ၌ ‘ဒိဗ္ဗံ’ ဟူသည် နတ်ဘဝ၌ ဖြစ်သော၊ နတ်အတ္တဘော၌ အကျုံးဝင်သော အရာကို ဆိုလိုသည်။ ဤနေရာ၌မူ နတ်နှင့်တူသောကြောင့် ‘ဒိဗ္ဗံ’ ဟု ဆိုသည်။ ‘သုဘံ’ ဟူသည် တင့်တယ်သော သို့မဟုတ် ကောင်းမွန်သောအဖြစ်ကို ဆိုလိုသည်။ ‘ဝဏ္ဏဓာတုံ’ ဟူသည် အရေအဆင်းကို ဆိုလိုသည်။ ‘ဓာရေသိ’ ဟူသည် ဆောင်၏ (ရှိ၏) ဟူသောအနက် ဖြစ်သည်။ ‘ဝေဟာယသံ တိဋ္ဌသိ အန္တလိက္ခေ’ ဟူသည် ဟင်းလင်းပြင်ဟု ခေါ်အပ်သော ကောင်းကင်၌ တည်နေ၏ဟု ဆိုလိုသည်။ အချို့ဆရာတို့မူကား ‘ဝိဟာယသံ တိဋ္ဌသိ အန္တလိက္ခေ’ ဟု ပါဠိဖတ်၍ ကောင်းကင်၌ ထွန်းလင်းတောက်ပလျက် တည်နေ၏ဟု စကားအကြွင်းဖြင့် အနက်ဆိုကြကုန်၏။ ‘ပူတိဂန္ဓံ’ ဟူသည် အကောင်ပုပ်နံ့ကဲ့သို့ မကောင်းသောအနံ့ရှိခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ‘ကိံ ကမ္မမကာသိ ပုဗ္ဗေ’ ဟူသည် "သင့်ခံတွင်းသည် အလွန်နံစော်သဖြင့် ပိုးလောက်တို့ ကိုက်ခဲနေကြရသော်လည်း သင့်ကိုယ်ကား ရွှေအဆင်းကဲ့သို့ ဝါဝင်းနေဘိ၏။ ဤသို့သော အတ္တဘောမျိုး ဖြစ်ပေါ်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သော မည်သည့်ကံကို သင်သည် ရှေးဘဝက ပြုခဲ့ဖူးသနည်း" ဟု မေးမြန်းတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။

Evaṃ [Pg.14] therena so peto attanā katakammaṃ puṭṭho tamatthaṃ vissajjento –

ဤသို့ အရှင်နာရဒမထေရ်က မိမိပြုခဲ့သောကံကို မေးမြန်းအပ်သော် ထိုပြိတ္တာသည် ထိုအကြောင်းကို ဖြေကြားလိုသဖြင့် —

8.

၈။

‘‘Samaṇo ahaṃ pāpotiduṭṭhavāco, tapassirūpo mukhasā asaññato;

Laddhā ca me tamasā vaṇṇadhātu, mukhañca me pesuṇiyena pūtī’’ti. –

"အရှင်နာရဒ၊ တပည့်တော်သည် ရှေးဘဝ၌ နှုတ်ကို မစောင့်စည်းဘဲ သူတစ်ပါးကို စော်ကားပျက်စီးစေတတ်သော စကားရှိသည့်၊ ရဟန်းယောင်ဆောင်ထားသော ယုတ်မာသောရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်ခဲ့ဖူးပါသည်။ တပည့်တော်သည် ထိုဘဝက မြတ်သောအကျင့်ကို ကျင့်ခဲ့ခြင်းကြောင့် ယခုကဲ့သို့ ရွှေကဲ့သို့တင့်တယ်သော အရေအဆင်းကို ရရှိသော်လည်း၊ ကုန်းတိုက်စကား ဆိုခဲ့ခြင်းကြောင့် ခံတွင်းသည် ပုပ်ညှီသော အနံ့ရှိရပါသည်" ဟု (လျှောက်ဆို၏)။

Gāthamāha. Tattha samaṇo ahaṃ pāpoti ahaṃ lāmako samaṇo pāpabhikkhu ahosiṃ. Atiduṭṭhavācoti atiduṭṭhavacano, pare atikkamitvā laṅghitvā vattā, paresaṃ guṇaparidhaṃsakavacanoti attho. ‘‘Atidukkhavāco’’ti vā pāṭho, ativiya pharusavacano musāvādapesuññādivacīduccaritanirato. Tapassirūpoti samaṇapatirūpako. Mukhasāti mukhena. Laddhāti paṭiladdhā. Ca-kāro sampiṇḍanattho. Meti mayā. Tapasāti brahmacariyena. Pesuṇiyenāti pisuṇavācāya. Putīti pūtigandhaṃ.

ဂါထာကို လျှောက်ဆို၏။ ထိုဂါထာ၌ ‘သမဏော အဟံ ပါပေါ’ ဟူသည် "တပည့်တော်သည် ယုတ်မာသောရဟန်း၊ ယုတ်မာသောဘိက္ခု ဖြစ်ခဲ့ဖူးပါသည်" ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘အတိဒုဋ္ဌဝါစော’ ဟူသည် အလွန်ယုတ်ညံ့သော စကားရှိသည်၊ သူတစ်ပါးတို့ကို ကျော်နင်းနှိပ်စက်၍ ပြောဆိုတတ်သည်၊ သူတစ်ပါးတို့၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ဖျက်ဆီးတတ်သော စကားရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ‘အတိဒုက္ခဝါစော’ ဟုလည်း ပါဌ်ရှိ၏၊ အလွန်ကြမ်းတမ်းသော စကားရှိသော၊ မဟုတ်မမှန် ပြောဆိုခြင်းနှင့် ကုန်းတိုက်ခြင်း အစရှိသော ဝစီဒုစရိုက်၌ မွေ့လျော်သောဟု ဆိုလိုသည်။ ‘တပဿိရူပေါ’ ဟူသည် ရဟန်းတု၊ ရဟန်းယောင် ဖြစ်သည်။ ‘မုခသာ’ ဟူသည် ခံတွင်းဖြင့် (နှုတ်ဖြင့်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘လဒ္ဓာ’ ဟူသည် ရရှိအပ်သော ဟူသောအနက် ဖြစ်သည်။ ‘စ’အက္ခရာသည် ပေါင်းစပ်ခြင်းအနက်ကို ဆောင်သည်။ ‘မေ’ ဟူသည် တပည့်တော်သည် ဟူသောအနက် ဖြစ်သည်။ ‘တပသာ’ ဟူသည် မြတ်သောအကျင့်ကြောင့် ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘ပေသုဏိယေန’ ဟူသည် ကုန်းတိုက်စကားဖြင့် ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘ပူတိ’ ဟူသည် ပုပ်စော်နံခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

Evaṃ so peto attanā katakammaṃ ācikkhitvā idāni therassa ovādaṃ dento –

ဤသို့ ထိုပြိတ္တာသည် မိမိပြုခဲ့သောကံကို ပြောကြားပြီးနောက် ယခုအခါ၌ အရှင်နာရဒမထေရ်အား ဆုံးမစကား လျှောက်ကြားလိုသဖြင့် —

9.

၉။

‘‘Tayidaṃ tayā nārada sāmaṃ diṭṭhaṃ,Anukampakā ye kusalā vadeyyuṃ;

Mā pesuṇaṃ mā ca musā abhāṇi,Yakkho tuvaṃ hohisi kāmakāmī’’ti. –

"အရှင်နာရဒ၊ တင့်တယ်သော အရေအဆင်းရှိ၍ ပုပ်သောခံတွင်းရှိသော ဤတပည့်တော်၏ ခန္ဓာကိုယ်ကို အရှင်ကိုယ်တိုင် မြင်တွေ့ရပါပြီ။ အရှင်နာရဒ၊ သူတစ်ပါးတို့၏ အစီးအပွား၌ လိမ္မာ၍ သနားစောင့်ရှောက်တတ်သော ဘုရားအစရှိသော သူတော်ကောင်းတို့ ပြောဆိုအပ်သော စကားအတိုင်း တပည့်တော် လျှောက်ကြားပါရစေ။ အရှင်သည် ကုန်းတိုက်စကားကို မပြောဆိုပါလင့်၊ မဟုတ်မမှန်သော စကားကိုလည်း မပြောဆိုပါလင့်။ မဟုတ်မမှန်သော စကားနှင့် ကုန်းတိုက်စကားကို စွန့်ပယ်၍ နှုတ်ကို စောင့်စည်းတော်မူပါမူ အလိုရှိအပ်သော ကာမဂုဏ်ချမ်းသာများကို ခံစားရသော တန်ခိုးကြီးသော နတ်တစ်ပါး ဖြစ်လာပါလိမ့်မည်" ဟု (လျှောက်ကြား၏)။

Osānagāthamāha. Tattha tayidanti taṃ idaṃ mama rūpaṃ. Anukampakā ye kusalā vadeyyunti ye anukampanasīlā kāruṇikā parahitapaṭipattiyaṃ kusalā nipuṇā buddhādayo yaṃ vadeyyuṃ, tadeva vadāmīti adhippāyo. Idāni taṃ ovādaṃ dassento ‘‘mā pesuṇaṃ mā ca musā abhāṇi, yakkho tuvaṃ hohisi kāmakāmī’’ti āha. Tassattho – pesuṇaṃ pisuṇavacanaṃ musā ca mā abhāṇi mā kathehi. Yadi hi tvaṃ musāvādaṃ pisuṇavācañca pahāya vācāya saññato bhaveyyāsi, yakkho vā devo vā devaññataro vā tvaṃ bhavissasi, kāmaṃ kāmitabbaṃ uḷāraṃ dibbasampattiṃ [Pg.15] paṭilabhitvā tattha kāmanasīlo yathāsukhaṃ indriyānaṃ paricaraṇena abhiramaṇasīloti.

ဆုံးမစကား ပါဝင်သော ဂါထာကို လျှောက်ကြား၏။ ထိုဂါထာ၌ ‘တယိဒံ’ ဟူသည် "ဤတပည့်တော်၏ ခန္ဓာကိုယ်အဆင်းကို" ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘အနုကမ္ပကာ ယေ ကုသလာ ဝဒေယျုံ’ ဟူသည် သူတစ်ပါးတို့၏ အကျိုးစီးပွားကို ဆောင်ရွက်ခြင်း၌ ကျွမ်းကျင်သိမ်မွေ့တော်မူကြကုန်သော၊ ကရုဏာစိတ်ရှိ၍ သနားတတ်ကြကုန်သော မြတ်စွာဘုရား အစရှိသော သူတော်ကောင်းတို့ ပြောဆိုတော်မူမည့် ထိုစကားကို တပည့်တော် ပြောဆိုပါအံ့ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ယခုအခါ၌ ထိုအဆုံးအမကို ပြလိုသဖြင့် ‘မုာ ပေသုဏံ မာ စ မုသာ အဘာဏိ၊ ယက္ခော တုဝံ ဟောဟိသိ ကာမကာမီ’ ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ထိုပါဠိ၏ အနက်ကား — ကုန်းတိုက်စကားကိုလည်းကောင်း၊ မဟုတ်မမှန်သော စကားကိုလည်းကောင်း မပြောဆိုပါလင့်။ အမှန်စင်စစ် အကယ်၍ သင်သည် မုသာဝါဒနှင့် ကုန်းတိုက်စကားကို စွန့်ပယ်၍ နှုတ်ကို စောင့်စည်းပါမူ၊ ထင်ရှားသော နတ် သို့မဟုတ် တစ်ဦးဦးသော နတ် ဖြစ်လာပေလိမ့်မည်။ အလိုရှိအပ်သော ကြီးမြတ်သော နတ်စည်းစိမ်ကို ရရှိ၍ မိမိအလိုရှိသလို ကာမဂုဏ်တို့ကို ခံစားလျက် အလိုရှိတိုင်း ဣန္ဒြေတို့ကို စမ္ပယ်ကာ အလွန်မွေ့လျော်နိုင်သူ ဖြစ်လာလိမ့်မည် ဟု အနက်ရသည်။

Taṃ sutvā thero tato rājagahaṃ gantvā piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto satthu tamatthaṃ ārocesi. Satthā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā dhammaṃ desesi. Sā desanā sampattaparisāya sātthikā ahosīti.

ထိုစကားကို ကြားရသဖြင့် အရှင်နာရဒမထေရ်သည် ထိုတောင်မှ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်သို့ ဆွမ်းခံဝင်၍ ဆွမ်းဘုဉ်းပေးပြီးနောက် ဆွမ်းခံရာမှ ပြန်လှည့်လာကာ မြတ်စွာဘုရားအား ထိုပူတိမုခပြိတ္တာ၏ အကြောင်းစုံကို လျှောက်ထားတော်မူ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုပြိတ္တာကို အကြောင်းပြု၍ တရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူ၏။ ထိုတရားဒေသနာတော်သည် ရောက်ရှိလာသော ပရိသတ်တို့အား များစွာအကျိုးရှိစေခဲ့ပါသည်။

Pūtimukhapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ပူတိမုခပြိတ္တာဝတ္ထု အဖွင့် ပြီးဆုံးပါပြီ။

4. Piṭṭhadhītalikapetavatthuvaṇṇanā

၄. ပိဋ္ဌဓီတလိကပြိတ္တာဝတ္ထုအဖွင့်

Yaṃ kiñcārammaṇaṃ katvāti idaṃ satthā sāvatthiyaṃ jetavane viharanto anāthapiṇḍikassa gahapatino dānaṃ ārabbha kathesi. Anāthapiṇḍikassa kira gahapatino dhītu dhītāya dārikāya dhāti piṭṭhadhītalikaṃ adāsi ‘‘ayaṃ te dhītā, imaṃ gahetvā kīḷassū’’ti. Sā tattha dhītusaññaṃ uppādesi. Athassā ekadivasaṃ taṃ gahetvā kīḷantiyā pamādena patitvā bhijji. Tato dārikā ‘‘mama dhītā matā’’ti parodi. Taṃ rodantiṃ kocipi gehajano saññāpetuṃ nāsakkhi. Tasmiñca samaye satthā anāthapiṇḍikassa gahapatino gehe paññatte āsane nisinno hoti, mahāseṭṭhi ca bhagavato samīpe nisinno ahosi. Dhāti taṃ dārikaṃ gahetvā seṭṭhissa santikaṃ agamāsi. Seṭṭhi taṃ disvā ‘‘kissāyaṃ dārikā rodatī’’ti āha. Dhāti taṃ pavattiṃ seṭṭhissa ārocesi. Seṭṭhi taṃ dārikaṃ aṅke nisīdāpetvā ‘‘tava dhītudānaṃ dassāmī’’ti saññāpetvā satthu ārocesi – ‘‘bhante, mama nattudhītaraṃ piṭṭhadhītalikaṃ uddissa dānaṃ dātukāmo, taṃ me pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ svātanāya adhivāsethā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.

"ယံ ကိဉ္စာရမ္မဏံ ကတွာ" အစရှိသော ဤတရားတော်ကို မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အနာထပိဏ်သူဋ္ဌေး၏ အလှူကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူခဲ့သည်။ အသေးစိတ်အားဖြင့် ဆိုရသော် အနာထပိဏ်သူဋ္ဌေး၏ သမီးမှ မွေးဖွားသော မြေးမငယ်အား အထိန်းသည်က "ဤအရာသည် သင့်သမီးဖြစ်သည်၊ ဤရုပ်ကလေးကို ယူ၍ ကစားလော့" ဟု ဆိုကာ မုန့်ညက်ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော ရုပ်တုငယ် (မုန့်ညက်ညီမင်းငယ်ရုပ်) ကို ပေးခဲ့၏။ ထိုသူငယ်မသည် ထိုမုန့်ညက်ရုပ်ငယ်အပေါ်၌ မိမိ၏သမီးဟူ၍ စိတ်စွဲမှတ်ခဲ့၏။ ထိုအခါ တစ်နေ့သ၌ ထိုမုန့်ညက်ရုပ်ငယ်ကို ကိုင်ယူ၍ ကစားနေစဉ် မေ့လျော့သဖြင့် လက်မှလွတ်ကျကာ ကွဲသွားလေသည်။ ထိုသို့ ကွဲသွားခြင်းကြောင့် သူငယ်မလေးက "ငါ့သမီးလေး သေဆုံးသွားပြီ" ဟု ဆိုကာ ငိုကြွေးလေတော့သည်။ အိမ်၌ရှိသော မည်သူတစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ ထိုသူငယ်မအား "မသေပါ" ဟု ချော့မော့၍ နားဝင်အောင် မပြောနိုင်ခဲ့ကြချေ။ ထိုအချိန်တွင် မြတ်စွာဘုရားသည် အနာထပိဏ်သူဋ္ဌေးအိမ်၌ ခင်းထားအပ်သော နေရာထိုင်ခုံဝယ် သီတင်းသုံးတော်မူလျက်ရှိပြီး သူဋ္ဌေးကြီးသည်လည်း မြတ်စွာဘုရား၏ အနီးအပါး၌ ထိုင်နေသည်။ ထိုအခါ နို့ထိန်းသည် ထိုသူငယ်မလေးကို ခေါ်ဆောင်ကာ သူဋ္ဌေးကြီးထံသို့ သွားခဲ့သည်။ သူဋ္ဌေးကြီးသည် ထိုသူငယ်မကို မြင်လျှင် "ဤသူငယ်မသည် အဘယ်ကြောင့် ငိုကြွေးနေသနည်း" ဟု မေး၏။ နို့ထိန်းက ဖြစ်ကြောင်းကုန်စင်ကို သူဋ္ဌေးကြီးအား ပြောပြသည်။ သူဋ္ဌေးကြီးသည် ထိုသူငယ်မကို ရင်ခွင်ထဲ၌ ထိုင်စေပြီး "သမီး၏သမီးငယ်အတွက် အလှူအတန်း ပြုလုပ်ပေးမည်" ဟု အယုံအကြည်ရအောင် ချော့မော့ပြောဆိုကာ မြတ်စွာဘုရားအား "မြတ်စွာဘုရား၊ တပည့်တော်၏ မြေးမလေး၏ သမီးဖြစ်သော ဤမုန့်ညက်ရုပ်ငယ်ကို ရည်စူး၍ အလှူပေးလှူလိုပါ၏။ တပည့်တော်၏ ထိုအလှူကို ငါးရာသော ရဟန်းတော်များနှင့်အတူ နက်ဖြန်ဆွမ်းအလို့ငှာ လက်ခံတော်မူပါဘုရား" ဟု လျှောက်ထားလေသည်။ မြတ်စွာဘုရားသည် ဆိတ်ဆိတ်နေခြင်းဖြင့် လက်ခံတော်မူခဲ့သည်။

Atha bhagavā dutiyadivase pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ seṭṭhissa gharaṃ gantvā bhattakiccaṃ katvā anumodanaṃ karonto –

ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားသည် ဒုတိယမြောက်နေ့၌ ငါးရာသော ရဟန်းတော်များနှင့်အတူ သူဋ္ေးအိမ်သို့ ကြွရောက်တော်မူပြီးလျှင် ဆွမ်းကိစ္စပြီးဆုံးသောအခါ အနုမောဒနာတရား ဟောကြားတော်မူလိုသဖြင့် —

10.

၁၀။

‘‘Yaṃ kiñcārammaṇaṃ katvā, dajjā dānaṃ amaccharī;

Pubbapete ca ārabbha, atha vā vatthudevatā.

"သူဋ္ဌေး၊ ဝန်တိုခြင်းမရှိသော ဒါယကာသည် (မင်္ဂလာအစရှိသည်တို့တွင်) တစ်စုံတစ်ခုကို အာရုံပြု၍ အလှူပေးရာ၏။ တမလွန်ဘဝသို့ ပြောင်းသွားကြကုန်သော ရှေးကွယ်လွန်သူ မိဘဘိုးဘွားတို့ကို ရည်မှတ်၍လည်း အလှူပေးရာ၏။ သို့မဟုတ် အိမ်စောင့်နတ် အစရှိသော တိုက်တာအိမ်ရာ စောင့်ကြပ်သော နတ်တို့ကို ရည်မှတ်၍လည်းကောင်း၊ အခြားသော နတ်လူအပေါင်းတို့ကို ရည်မှတ်၍လည်းကောင်း အလှူပေးရာ၏။

11.

၁၁။

‘‘Cattāro [Pg.16] ca mahārāje, lokapāle yasassine;

Kuveraṃ dhataraṭṭhañca, virūpakkhaṃ virūḷhakaṃ;

Te ceva pūjitā honti, dāyakā ca anipphalā.

"သူဋ္ဌေး၊ အခြံအရံကြီးမားသော၊ လောကကို စောင့်ရှောက်ကုန်သော ကုဝေရ၊ ဓတရဋ္ဌ၊ ဝိရူပက္ခ၊ ဝိရူဠက ဟူသော နတ်မင်းကြီးလေးပါးတို့ကို ရည်မှတ်၍လည်းကောင်း အလှူပေးရာ၏။ ထိုသို့ ရည်စူး၍ ပေးလှူခြင်းကြောင့် ထိုနတ်မင်းတို့သည်လည်း ပူဇော်အပ်ကုန်သည် ဖြစ်၏။ အလှူရှင်တို့သည်လည်း ရည်စူး၍ လှူဒါန်းရုံမျှဖြင့် အကျိုးမရှိသည်မဟုတ်၊ မိမိပြုသော အလှူဒါန၏ အကျိုးကျေးဇူးကို မလွဲမသွေ ခံစားကြရမည် ဖြစ်၏။

12.

၁၂။

‘‘Na hi ruṇṇaṃ vā soko vā, yā caññā paridevanā;

Na taṃ petassa atthāya, evaṃ tiṭṭhanti ñātayo.

"သူဋ္ဌေး၊ ကွယ်လွန်သူအတွက် ငိုကြွေးခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ ပူဆွေးခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ အခြားသော မြည်တမ်းငိုကြွေးခြင်းကိုလည်းကောင်း မပြုအပ်ပေ။ ထိုသို့ ငိုကြွေးပူဆွေး မြည်တမ်းခြင်း အားလုံးသည် ကွယ်လွန်သွားသောသူ၏ အကျိုးငှာ မဖြစ်နိုင်ပေ။ သို့သော်လည်း အဆွေအမျိုးတို့သည် ဤသို့သော ငိုကြွေးခြင်း၊ စိတ်ပူပန်ခြင်း၊ မြည်တမ်းခြင်းတို့ဖြင့်သာ ရှိနေတတ်ကြကုန်၏။ ထိုသို့ ပြုခြင်းသည် မိမိတို့ကိုယ်ကို ပင်ပန်းစေရုံမျှသာ ဖြစ်၏။

13.

၁၃။

‘‘Ayañca kho dakkhiṇā dinnā, saṅghamhi suppatiṭṭhitā;

Dīgharattaṃ hitāyassa, ṭhānaso upakappatī’’ti. – imā gāthā abhāsi;

"သံဃာတော်အရှင်သူမြတ်တို့ထံ ကောင်းစွာ အပ်နှံလှူဒါန်းအပ်သော ဤအလှူဒါနသည်သာလျှင် ထိုကွယ်လွန်သူအား ရေရှည်ပတ်လုံး အကျိုးစီးပွား ဖြစ်စေနိုင်၏။ လှူဒါန်းအပ်သော ထိုခဏ၌ပင်လျှင် အကျိုးရလဒ်သည် ဆိုက်ရောက်နိုင်၏" ဟု ဤဂါထာတို့ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။

10. Tattha yaṃ kiñcārammaṇaṃ katvāti maṅgalādīsu aññataraṃ yaṃ kiñci ārabbha uddissa. Dajjāti dadeyya. Amaccharīti attano sampattiyā parehi sādhāraṇabhāvāsahanalakkhaṇassa maccherassa abhāvato amaccharī, pariccāgasīlo macchariyalobhādicittamalaṃ dūrato katvā dānaṃ dadeyyāti adhippāyo. Pubbapete ca ārabbhāti pubbakepi pete uddissa. Vatthudevatāti gharavatthuādīsu adhivatthā devatā ārabbhāti yojanā. Atha vāti iminā aññepi devamanussādike ye keci ārabbha dānaṃ dadeyyāti dasseti.

၁၀. ထိုဂါထာတို့၌ ‘ယံ ကိဉ္စာရမ္မဏံ ကတွာ’ ဟူသည် မင်္ဂလာအခါစသည်တို့တွင် တစ်စုံတစ်ခုကို အာရုံပြု၍ သို့မဟုတ် ရည်စူး၍ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘ဒဇ္ဇာ’ ဟူသည် ပေးလှူရာ၏ (လှူဒါန်းရာ၏) ဟု အနက်ရသည်။ ‘အမစ္ဆရီ’ ဟူသည် မိမိ၏ စည်းစိမ်ချမ်းသာအပေါ် သူတစ်ပါးတို့နှင့် မျှဝေခံစားရန် ဝန်တိုတတ်သော မစ္ဆေရစိတ်မရှိခြင်းကြောင့် စွန့်ကြဲပေးကမ်းလိုစိတ်ရှိသော အလှူရှင်သည် မစ္ဆရိယ၊ လောဘ စသော စိတ်အညစ်အကြေးတို့ကို ဖယ်ရှား၍ လှူဒါန်းရာ၏ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ‘ပုဗ္ဗပေတေ စ အာရဗ္ဘ’ ဟူသည် ရှေးကွယ်လွန်သွားသော ဆွေမျိုးတို့ကို ရည်စူး၍ ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘ဝတ္ထုဒေဝတာ’ ဟူသည် အိမ်ရာမြေစသည်တို့၌ စောင့်ကြပ်သော နတ်တို့ကို အာရုံပြု၍ ဟု စပ်ယှဉ်ရမည်။ ‘အထ ဝါ’ ဟူသော ပုဒ်ဖြင့် အခြားသော နတ်လူအစရှိသော မည်သူ့ကိုမဆို အာရုံပြု၍ လှူဒါန်းရာ၏ဟု ပြသတော်မူသည်။

11. Tattha devesu tāva ekacce pākaṭe deve dassento ‘‘cattāro ca mahārāje’’ti vatvā puna te nāmato gaṇhanto ‘‘kuvera’’ntiādimāha. Tattha kuveranti vessavaṇaṃ. Dhataraṭṭhantiādīni sesānaṃ tiṇṇaṃ lokapālānaṃ nāmāni. Te ceva pūjitā hontīti te ca mahārājāno pubbapetavatthudevatāyo ca uddisanakiriyāya paṭimānikā honti. Dāyakā ca anipphalāti ye dānaṃ denti, te dāyakā ca paresaṃ uddisanamattena na nipphalā, attano dānaphalassa bhāgino eva honti.

၁၁. ထိုနတ်တို့တွင် ရှေးဦးစွာ အချို့သော ထင်ရှားကျော်ကြားသော နတ်တို့ကို ပြလိုသဖြင့် “စတ္တာရော စ မဟာရာဇေ” ဟု ဟောတော်မူပြီးလျှင် တစ်ဖန် ထိုနတ်တို့ကို အမည်အားဖြင့် ဖော်ပြလိုသဖြင့် “ကုဝေရံ” စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူသည်။ ထိုပါဠိ၌ “ကုဝေရံ” ဟူသည်မှာ ဝေဿဝဏ်နတ်မင်းကို ဆိုလိုသည်။ “ဓတရဋ္ဌံ” စသော ပါဠိတို့သည် ကြွင်းသော လောကပါလနတ်မင်းကြီး သုံးပါးတို့၏ အမည်များ ဖြစ်ကြသည်။ “တေ စေဝ ပူဇိတာ ဟောန္တိ” ဟူသည်မှာ ထိုမဟာရာဇာနတ်မင်းကြီးများနှင့် ရှေးပေတဝတ္ထုလာ နတ်တို့ကို ရည်စူး၍ ပြုလုပ်ခြင်းဖြင့် ပူဇော်မြတ်နိုးရာ ရောက်ကြကုန်၏။ “ဒါယကာ စ အနိပ္ဖလာ” ဟူသည်မှာ အလှူကို ပေးလှူကြသော ထိုဒါယကာတို့သည်လည်း သူတစ်ပါးတို့အား ရည်ညွှန်းကာမျှဖြင့် အကျိုးမရှိသည် မဟုတ်ဘဲ မိမိတို့ပြုသော ဒါနကုသိုလ်၏ အကျိုးကို မလွဲမသွေ ရရှိခံစားကြရကုန်၏။

12. Idāni ‘‘ye attano ñātīnaṃ maraṇena rodanti paridevanti socanti, tesaṃ taṃ niratthakaṃ, attaparitāpanamattamevā’’ti dassetuṃ ‘‘na hi ruṇṇaṃ vā’’ti gāthamāha. Tattha ruṇṇanti ruditaṃ assumocanaṃ na hi kātabbanti [Pg.17] vacanaseso. Sokoti socanaṃ cittasantāpo, antonijjhānanti attho. Yā caññā paridevanāti yā ca ruṇṇasokato aññā paridevanā, ‘‘kahaṃ ekaputtakā’’tiādivācāvippalāpo, sopi na kātabboti attho. Sabbattha vā-saddo vikappanattho. Na taṃ petassa atthāyāti yasmā ruṇṇaṃ vā soko vā paridevanā vāti sabbampi taṃ petassa kālakatassa atthāya upakārāya na hoti, tasmā na hi taṃ kātabbaṃ, tathāpi evaṃ tiṭṭhanti ñātayo aviddasunoti adhippāyo.

၁၂. ယခုအခါ၌ မိမိဆွေမျိုးတို့ ကွယ်လွန်သဖြင့် ငိုကြွေး၊ မြည်တမ်း၊ စိုးရိမ်ကြသော သူတို့အား ထိုသို့ငိုကြွေးမြည်တမ်းခြင်းသည် အကျိုးမရှိဘဲ မိမိကိုယ်ကို ပူပန်စေခြင်းမျှသာ ဖြစ်ကြောင်း ပြသလိုသဖြင့် “န ဟိ ရုဏ္ဏံ ဝါ” အစရှိသော ဂါထာကို မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုဂါထာ၌ “ရုဏ္ဏံ” ဟူသည်မှာ ငိုကြွေးခြင်း၊ မျက်ရည်ကျခြင်းကို ဆိုသည်။ “မပြုအပ်သည်သာလျှင်တည်း” ဟူသည်မှာ စကားကြွင်း ဖြစ်သည်။ “သောကော” ဟူသည်မှာ စိုးရိမ်ခြင်း၊ စိတ်ပူပန်ခြင်း၊ ရင်ထဲ၌ ပူလောင်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ “ယာ စညာ ပရိဒေဝနာ” ဟူသည်မှာ ငိုကြွေးစိုးရိမ်ခြင်းမှ တစ်ပါးဖြစ်သော “ငါ့သားလေး ဘယ်မှာလဲ” စသည်ဖြင့် ညည်းညူမြည်တမ်းခြင်းကို ဆိုလိုပြီး ထိုသို့ မြည်တမ်းခြင်းကိုလည်း မပြုအပ်ဟု အနက်ရသည်။ အရာခပ်သိမ်း၌ “ဝါ” သဒ္ဒါသည် အထူးကြံဆခြင်းအနက်ကို ပြသည်။ “န တံ ပေတဿ အတ္ထာယ” ဟူသည်မှာ အကြင်ကြောင့် မျက်ရည်ကျခြင်း၊ စိတ်ပူပန်ခြင်း၊ ငိုကြွေးမြည်တမ်းခြင်း အလုံးစုံတို့သည် ကွယ်လွန်သူ ပြိတ္တာတို့၏ အကျိုးကျေးဇူးအတွက် မဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ထိုသို့မပြုအပ်ပေ။ သို့သော်လည်း ပညာမရှိသော ဆွေမျိုးတို့သည် ဤကဲ့သို့ ငိုကြွေးမြည်တမ်းလျက်သာ ရှိနေကြကုန်၏ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

13. Evaṃ ruṇṇādīnaṃ niratthakabhāvaṃ dassetvā idāni yā pubbapetādike ārabbha dāyakena saṅghassa dakkhiṇā dinnā, tassā sātthakabhāvaṃ dassento ‘‘ayañca kho dakkhiṇā’’ti gāthamāha. Tattha ayanti dāyakena taṃ dinnaṃ dānaṃ paccakkhato dassento vadati. Ca-saddo byatirekattho, tena yathā ruṇṇādi petassa na kassaci atthāya hoti, na evamayaṃ, ayaṃ pana dakkhiṇā dīgharattaṃ hitāyassa hotīti vakkhamānameva visesaṃ joteti. Khoti avadhāraṇe. Dakkhiṇāti dānaṃ. Saṅghamhi suppatiṭṭhitāti anuttare puññakkhette saṅghe suṭṭhu patiṭṭhitā. Dīgharattaṃ hitāyassāti assa petassa cirakālaṃ hitāya atthāya. Ṭhānaso upakappatīti taṅkhaṇaññeva nipphajjati, na kālantareti attho. Ayañhi tattha dhammatā – yaṃ pete uddissa dāne dinne petā ce anumodanti, tāvadeva tassa phalena petā parimuccantīti.

၁၃. ဤသို့ ငိုကြွေးခြင်းစသည်တို့၏ အကျိုးမရှိပုံကို ပြတော်မူပြီး၍ ယခုအခါ၌ ကွယ်လွန်သူတို့ကို ရည်စူး၍ ဒါယကာက သံဃာအား ပေးလှူအပ်သော မြတ်သောအလှူ (ဒက္ခိဏာ) ၏ အကျိုးရှိပုံကို ပြသလိုသဖြင့် “အယဉ္စ ခေါ ဒက္ခိဏာ” အစရှိသော ဂါထာကို မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုဂါထာ၌ “အယံ” ဟူသည်မှာ ဒါယကာ ပေးလှူအပ်သော ထိုအလှူကို မျက်မှောက်ပြု၍ ပြသလိုသဖြင့် မိန့်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ “စ” သဒ္ဒါသည် ထူးခြားမှုကို ပြသော ဗျတိရေကအနက်ရှိ၏။ ထို “စ” သဒ္ဒါဖြင့် ငိုကြွေးခြင်းစသည်တို့သည် ကွယ်လွန်သူအား မည်သည့်အကျိုးမျှ မဖြစ်ထွန်းစေသကဲ့သို့ ဤအလှူသည် အကျိုးမရှိသည်မဟုတ်ဘဲ ကွယ်လွန်သူအား ရည်စူး၍ ပေးလှူအပ်သော ဤအလှူသည်သာလျှင် ရှည်မြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး အကျိုးစီးပွား ဖြစ်ထွန်းစေသည်ဟူသော ထူးခြားချက်ကို ပြဆိုသည်။ “ခေါ” သဒ္ဒါသည် ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခြင်းအနက်ကို ပြသည်။ “ဒက္ခိဏာ” ဟူသည်မှာ အလှူကို ဆိုသည်။ “သံဃမှိ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ” ဟူသည်မှာ အတုမရှိသော ကောင်းမှုမျိုးစေ့ စိုက်ပျိုးရာ လယ်ယာမြေကောင်းသဖွယ်ဖြစ်သော သံဃာတော်၌ ကောင်းစွာ တည်ဆောက်လှူဒါန်းအပ်သောအလှူ ဖြစ်သည်။ “ဒီဃရတ္တံ ဟိတာယဿ” ဟူသည်မှာ ထိုကွယ်လွန်သူအား ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး စီးပွားချမ်းသာနှင့် အကျိုးကျေးဇူး ဖြစ်ထွန်းစေခြင်းကို ဆိုသည်။ “ဌာနသော ဥပကပ္ပတိ” ဟူသည်မှာ ထိုအမျှဝေသော ခဏ၌သာလျှင် ချက်ချင်း အကျိုးပြီးမြောက်ခြင်းကို ဆိုလိုပြီး အချိန်ကာလ ခြားလှပ်၍မှ ပြီးမြောက်ခြင်း မဟုတ်ပေ။ အမှန်စင်စစ် ဤသည်မှာ အမျှဝေရာ၌ ဖြစ်မြဲဓမ္မတာ သဘောတရားပင် ဖြစ်သည်။ ကွယ်လွန်သူကို ရည်စူး၍ အလှူအတန်း ပေးလှူသောအခါ ကွယ်လွန်သူတို့က အကယ်၍ ဝမ်းမြောက်နုမော် သာဓုခေါ်ကြလျှင် ထိုခဏ၌ပင် ထိုကုသိုလ်အကျိုးကြောင့် ကွယ်လွန်သူတို့သည် သုံးဆောင်ခံစားရကုန်၏။

Evaṃ bhagavā dhammaṃ desetvā mahājanaṃ pete uddissa dānābhiratamānasaṃ katvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Punadivase seṭṭhibhariyā avasesā ca ñātakā seṭṭhiṃ anuvattantā evaṃ temāsamattaṃ mahādānaṃ pavattesuṃ. Atha rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā ‘‘kasmā, bhante, bhikkhū māsamattaṃ mama gharaṃ nāgamiṃsū’’ti pucchi. Satthārā tasmiṃ kāraṇe kathite rājāpi seṭṭhiṃ anuvattanto buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ pavattesi, taṃ disvā nāgarā rājānaṃ anuvattantā māsamattaṃ mahādānaṃ pavattesuṃ. Evaṃ māsadvayaṃ piṭṭhadhītalikamūlakaṃ mahādānaṃ pavattesunti.

မြတ်စွာဘုရားသည် ဤသို့ တရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူပြီးလျှင် လူအပေါင်းတို့အား ကွယ်လွန်သူတို့ကို ရည်စူး၍ လှူဒါန်းလိုသော သဒ္ဓါတရား ထက်သန်လာအောင် ပြုတော်မူပြီးလျှင် နေရာမှထကာ ဖဲကြွတော်မူ၏။ နက်ဖြန်နေ့၌ သူဋ္ဌေးကတော်နှင့် ကြွင်းသော ဆွေမျိုးများကလည်း သူဋ္ဌေးကြီး၏ နောက်သို့ လိုက်လျက် သုံးလပတ်လုံး အလှူကြီးကို ဖြစ်စေခဲ့ကြသည်။ ထိုအခါ ကောသလမင်းကြီးသည် မြတ်စွာဘုရားထံ ချဉ်းကပ်၍ “အရှင်ဘုရား၊ ရဟန်းသံဃာတော်တို့သည် အဘယ်ကြောင့် တပည့်တော်၏ နန်းတော်သို့ တစ်လပတ်လုံး ကြွရောက်တော်မမူကြပါသနည်း” ဟု မေးလျှောက်လေသည်။ မြတ်စွာဘုရားက ထိုအကြောင်းရင်းကို မိန့်ကြားတော်မူသောအခါ ကောသလမင်းကြီးသည်လည်း သူဋ္ဌေးကြီးကို အတုယူ၍ မြတ်စွာဘုရားအမှူးရှိသော ရဟန်းသံဃာတော်တို့အား ကြီးစွာသောအလှူကို ပေးလှူခဲ့၏။ ထိုအလှူကို မြင်သဖြင့် မြို့သူမြို့သားတို့သည်လည်း မင်းကြီးကို အတုယူကာ တစ်လပတ်လုံး ကြီးစွာသောအလှူကို ဖြစ်စေခဲ့ကြသည်။ ဤသို့ဖြင့် မုန့်ညက်ဖြင့်ပြုလုပ်သော သမီးရုပ်ငယ်ကို အကြောင်းပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော နှစ်လပတ်လုံး ကြီးစွာသောအလှူတော်ကြီးသည် ပြီးမြောက်ခြင်းသို့ ရောက်လေသတည်း။

Piṭṭhadhītalikapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ပိဋ္ဌဓီတလိကပေတဝတ္ထုအဖွင့်စာစုသည် ပြီးဆုံးခြင်းသို့ ရောက်ပြီ။

5. Tirokuṭṭapetavatthuvaṇṇanā

၅. (၁-ဥရဂဝဂ်၊ ၅-) တိရောကုဋ္ဋပေတဝတ္ထုအဖွင့်။

Tirokuṭṭesu [Pg.18] tiṭṭhantīti idaṃ satthā rājagahe viharanto sambahule pete ārabbha kathesi.

မြတ်စွာဘုရားသည် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် “တိရောကုဋ္ဋေသု တိဋ္ဌန္တိ” အစရှိသော ဤတရားဒေသနာတော်ကို များစွာသော ပြိတ္တာတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူခဲ့သည်။

Tatrāyaṃ vitthārakathā – ito dvānavutikappe kāsi nāma nagaraṃ ahosi. Tattha jayaseno nāma rājā rajjaṃ kāresi. Tassa sirimā nāma devī. Tassā kucchiyaṃ phusso nāma bodhisatto nibbattitvā anupubbena sammāsambodhiṃ abhisambujjhi. Jayaseno rājā ‘‘mama putto mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā buddho jāto, mayhameva buddho, mayhaṃ dhammo, mayhaṃ saṅgho’’ti mamattaṃ uppādetvā sabbakālaṃ sayameva upaṭṭhahati, na aññesaṃ okāsaṃ deti.

ထိုဝတ္ထု၏ အကျယ်ဇာတ်လမ်းမှာ ဤသို့ဖြစ်သည်— ယခုဘဒ္ဒကမ္ဘာမှ ပြန်၍ရေတွက်သော် ကိုးဆယ့်နှစ်ကမ္ဘာထက်၌ ကာသိအမည်ရှိသော မြို့တစ်မြို့ ရှိခဲ့ဖူး၏။ ထိုမြို့၌ ဇယသေနအမည်ရှိသော မင်းသည် မင်းအဖြစ်ကို စိုးစံအုပ်ချုပ်၏။ ထိုဇယသေနမင်း၏ မိဖုရားကြီးသည် သိရိမာအမည်ရှိ၏။ ထိုမိဖုရားကြီး၏ ဝမ်း၌ ဖုဿအမည်ရှိသော ဘုရားလောင်းသည် ပဋိသန္ဓေတည်၍ ဖွားမြင်တော်မူပြီးလျှင် အစဉ်သဖြင့် သဗ္ဗညုတဉာဏ်ကို ထိုးထွင်းသိမြင်၍ ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူ၏။ ဇယသေနမင်းကြီးသည် “ငါ၏သားတော်သည် တောထွက်တော်မူ၍ ဘုရားဖြစ်တော်မူပြီ၊ ဘုရားသည် ငါ့အတွက်သာ ဖြစ်၏၊ တရားသည် ငါ့အတွက်သာ ဖြစ်၏၊ သံဃာသည် ငါ့အတွက်သာ ဖြစ်၏” ဟု ငါဟူသော စွဲလမ်းခြင်း (မမတ္တ) ကို ဖြစ်စေကာ အခါခပ်သိမ်း မိမိကိုယ်တိုင်သာလျှင် လုပ်ကျွေးပြုစုပြီး အခြားသူတို့အား ပြုစုခွင့် မပေးပေ။

Bhagavato kaniṭṭhabhātaro vemātikā tayo bhātaro cintesuṃ – ‘‘buddhā nāma sabbaloka hitatthāya uppajjanti, na ekasseva atthāya. Amhākañca pitā aññesaṃ okāsaṃ na deti. Kathaṃ nu kho mayaṃ labheyyāma bhagavantaṃ upaṭṭhātuṃ bhikkhusaṅghañcā’’ti? Tesaṃ etadahosi – ‘‘handa mayaṃ kiñci upāyaṃ karomā’’ti. Te paccantaṃ kupitaṃ viya kārāpesuṃ. Tato rājā ‘‘paccanto kupito’’ti sutvā tayopi putte paccantaṃ vūpasametuṃ pesesi. Te gantvā vūpasametvā āgatā. Rājā tuṭṭho varaṃ adāsi ‘‘yaṃ icchatha, taṃ gaṇhathā’’ti. Te ‘‘mayaṃ bhagavantaṃ upaṭṭhātuṃ icchāmā’’ti āhaṃsu. Rājā ‘‘etaṃ ṭhapetvā aññaṃ gaṇhathā’’ti āha. Te ‘‘mayaṃ aññena anatthikā’’ti āhaṃsu. Tena hi paricchedaṃ katvā gaṇhathāti. Te satta vassāni yāciṃsu. Rājā na adāsi. Evaṃ ‘‘cha, pañca, cattāri, tīṇi, dve, ekaṃ, satta māse, cha, pañca, cattāro’’ti vatvā yāva temāsaṃ yāciṃsu. Tadā rājā ‘‘gaṇhathā’’ti adāsi.

ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရား၏ အဖေတူအမေကွဲ ညီတော်သုံးပါးတို့သည် ဤသို့ ကြံစည်ကြကုန်၏— “ဘုရားဟူသည် လောကတစ်ခုလုံး၏ အကျိုးစီးပွားအလို့ငှာ ပွင့်တော်မူကြခြင်း ဖြစ်၏၊ တစ်ဦးတစ်ယောက်တည်းအတွက် ပွင့်တော်မူကြသည် မဟုတ်။ ငါတို့ခမည်းတော်သည်လည်း အခြားသူများအား ပြုစုလုပ်ကျွေးခွင့်ကို မပေးပေ။ ငါတို့သည် မြတ်စွာဘုရားနှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို အဘယ်သို့ ပြုစုလုပ်ကျွေးခွင့် ရနိုင်ပါအံ့နည်း။” ထိုမင်းသားတို့အား ဤသို့သော အကြံဖြစ်ပေါ်လာ၏— “ငါတို့သည် တစ်စုံတစ်ခုသော ဥပါယ်တံမျဉ်ကို ပြုကြကုန်အံ့။” ထိုမင်းသားတို့သည် ပစ္စန္တရာဇ်နယ်စပ်ဒေသတွင် ပုန်ကန်သောင်းကျန်းသကဲ့သို့ ဖန်တီးကြလေ၏။ ထိုအခါ မင်းကြီးသည် နယ်စပ်တွင် ပုန်ကန်သောင်းကျန်းမှု ဖြစ်ပွားသည်ဟု ကြားသဖြင့် ငြိမ်းချမ်းစေရန် ထိုသားတော်သုံးပါးကို စေလွှတ်လိုက်၏။ ထိုမင်းသားတို့သည် သွားရောက်ငြိမ်းအေးစေပြီး ပြန်လည်ရောက်ရှိလာကြသောအခါ မင်းကြီးသည် အလွန်ဝမ်းမြောက်သဖြင့် “သင်တို့ အလိုရှိရာဆုကို တောင်းယူကြလော့” ဟု ဆုပေးတော်မူ၏။ မင်းသားတို့က “ကျွန်တော်မျိုးတို့သည် မြတ်စွာဘုရားအား လုပ်ကျွေးပြုစုခွင့်ကို ရလိုပါသည်” ဟု လျှောက်တင်ကြ၏။ မင်းကြီးက “ဤဆုမှတစ်ပါး အခြားဆုကို တောင်းယူကြလော့” ဟု မိန့်တော်မူ၏။ မင်းသားတို့က “ကျွန်တော်မျိုးတို့သည် အခြားဆုကို အလိုမရှိပါ” ဟု လျှောက်တင်ကြ၏။ မင်းကြီးက “သို့ဖြစ်လျှင် ကာလအပိုင်းအခြား သတ်မှတ်၍ တောင်းကြလော့” ဟု မိန့်တော်မူရာ မင်းသားတို့သည် ခုနစ်နှစ်ပတ်လုံး လုပ်ကျွေးခွင့်ပြုရန် တောင်းကြကုန်၏။ မင်းကြီးက ခွင့်မပြုပေ။ ထိုသို့ဖြင့် ခြောက်နှစ်၊ ငါးနှစ်၊ လေးနှစ်၊ သုံးနှစ်၊ နှစ်နှစ်၊ တစ်နှစ်၊ ခုနစ်လ၊ ခြောက်လ၊ ငါးလ၊ လေးလ စသည်ဖြင့် လျှော့ချတောင်းဆိုကြပြီး နောက်ဆုံးတွင် ဝါတွင်းသုံးလပတ်လုံး လုပ်ကျွေးခွင့်ပြုရန် တောင်းကြ၏။ ထိုအခါ၌မူကား မင်းကြီးသည် “တောင်းသည့်အတိုင်း ယူကြလော့” ဟု ခွင့်ပြုတော်မူခဲ့သည်။

Te bhagavantaṃ upasaṅkamitvā āhaṃsu – ‘‘icchāma mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ temāsaṃ upaṭṭhātuṃ, adhivāsetu no, bhante, bhagavā imaṃ temāsaṃ vassāvāsa’’nti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. Te tayo attano janapade niyuttakapurisassa lekhaṃ pesesuṃ ‘‘imaṃ temāsaṃ amhehi bhagavā upaṭṭhātabbo, vihāraṃ ādiṃ katvā sabbaṃ bhagavato upaṭṭhānasambhāraṃ sampādehī’’ti. So sabbaṃ sampādetvā paṭipesesi. Te [Pg.19] kāsāyavatthanivatthā hutvā purisasahassehi veyyāvaccakarehi bhagavantaṃ bhikkhusaṅghañca sakkaccaṃ upaṭṭhahamānā janapadaṃ netvā vihāraṃ niyyātetvā vassaṃ vasāpesuṃ.

ထိုမင်းသားတို့သည် မြတ်စွာဘုရားထံ ချဉ်းကပ်၍ “အရှင်ဘုရား၊ တပည့်တော်တို့သည် မြတ်စွာဘုရားကို ဝါတွင်းသုံးလပတ်လုံး လုပ်ကျွေးပြုစုလိုပါကုန်၏၊ မြတ်စွာဘုရားသည် တပည့်တော်တို့၏ ဝါတွင်းသုံးလပတ်လုံး ဝါဆိုတော်မူခြင်းကို သည်းခံတော်မူပါလော” ဟု လျှောက်တင်ကြကုန်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ဆိတ်ဆိတ်နေခြင်းဖြင့် လက်ခံတော်မူ၏။ ထိုမင်းသားသုံးပါးတို့သည် မိမိတို့ပိုင်ဆိုင်ရာ ဇနပုဒ်ရှိ တာဝန်ခံ မင်းချင်းယောက်ျားထံသို့ “ဤဝါတွင်းသုံးလပတ်လုံး ငါတို့သည် မြတ်စွာဘုရားကို လုပ်ကျွေးပြုစုရမည် ဖြစ်သောကြောင့် ကျောင်းတော်ကို အစပြု၍ မြတ်စွာဘုရားကို ပူဇော်လုပ်ကျွေးရန် အဆောက်အဦ အသုံးအဆောင် အလုံးစုံကို ပြည့်စုံအောင် စီမံထားလော့” ဟု စာစေလိုက်ကြကုန်၏။ ထိုမင်းချင်းယောက်ျားသည်လည်း အလုံးစုံကို ပြည့်စုံစေပြီးလျှင် ပြန်လည် သတင်းပို့လေ၏။ ထိုမင်းသားတို့သည် ဖန်ရည်စွန်းသောအဝတ်ကို ဝတ်ဆင်ကြလျက်၊ အလုပ်အကျွေးပြုလုပ်သော နှစ်ထောင့်ငါးရာသော ယောကျာ်းတို့နှင့်အတူ မြတ်စွာဘုရားနှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့အား ရိုသေလေးမြတ်စွာ လုပ်ကျွေးပြုစုလျက် ဇနပုဒ်သို့ ပင့်ဆောင်ကာ၊ ကျောင်းတော်ကို အပ်နှင်း၍ ဝါဆိုဝါကပ်စေကြကုန်၏။

Tesaṃ bhaṇḍāgāriko eko gahapatiputto sapajāpatiko saddho ahosi pasanno. So buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dānavattaṃ sakkaccaṃ adāsi. Janapade niyuttakapuriso taṃ gahetvā jānapadehi ekādasamattehi purisasahassehi saddhiṃ sakkaccameva dānaṃ pavattāpesi. Tattha keci jānapadā paṭihatacittā ahesuṃ. Te dānassa antarāyaṃ katvā deyyadhammaṃ attanā khādiṃsu, bhattasālañca agginā dahiṃsu. Pavāritā rājaputtā bhagavato sakkāraṃ katvā bhagavantaṃ purakkhatvā pitu santikameva paccāgamiṃsu. Tattha gantvā bhagavā parinibbāyi. Rājaputtā ca janapade niyuttakapuriso ca bhaṇḍāgāriko ca anupubbena kālaṃ katvā saddhiṃ parisāya sagge uppajjiṃsu, paṭihatacittā janā niraye uppajjiṃsu. Evaṃ tesaṃ ubhayesaṃ janānaṃ saggato saggaṃ nirayato nirayaṃ upapajjantānaṃ dvānavutikappā vītivattā.

ထိုသူတို့တွင် မယားနှင့်တကွဖြစ်သော ဘဏ္ဍာစိုးသူဋ္ဌေးသားတစ်ဦးသည် သဒ္ဓါတရားရှိ၍ သာသနာတော်၌ ကြည်ညိုသူဖြစ်၏။ ထိုသူဋ္ဌေးသားသည် မြတ်စွာဘုရားအမှူးရှိသော သံဃာတော်အား အလှူဝတ်ကို ရိုသေစွာ ပေးလှူ၏။ ဇနပုဒ်၌ ခန့်အပ်ထားသော မင်းချင်းယောက်ျားသည် ထိုသူဋ္ဌေးသားကို ခေါ်ဆောင်၍ ဇနပုဒ်၌ရှိသော တစ်သောင်းတစ်ထောင်မျှသော လူတို့နှင့်အတူ ရိုသေစွာပင် အလှူကို ဖြစ်စေ၏။ ထိုသူတို့တွင် အချို့သော ဇနပုဒ်သားတို့သည် အလှူကို ဖျက်ဆီးလိုသောစိတ် ရှိကြကုန်၏။ ထိုသူတို့သည် အလှူ၏ အန္တရာယ်ကို ပြုကြပြီးလျှင် လှူဖွယ်ဝတ္ထုတို့ကို မိမိတို့ကိုယ်တိုင် စားကြကုန်၏၊ ဆွမ်းစားဇရပ်ကိုလည်း မီးရှို့ကြကုန်၏။ ပင့်ဖိတ်အပ်သော မင်းသားတို့သည် မြတ်စွာဘုရားအား ပူဇော်သက္ကာရပြုပြီးလျှင် မြတ်စွာဘုရားကို ရှေ့သွားပြု၍ ခမည်းတော်၏ထံသို့ ပြန်လာကြကုန်၏။ ထိုအရပ်၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူ၏။ မင်းသားတို့သည်လည်းကောင်း၊ ဇနပုဒ်၌ ခန့်အပ်သော မင်းချင်းယောက်ျားသည်လည်းကောင်း၊ ဘဏ္ဍာစိုးသည်လည်းကောင်း အစဉ်သဖြင့် ကွယ်လွန်ကြသဖြင့် မိမိတို့ပရိသတ်နှင့်အတူ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ဖျက်ဆီးလိုသောစိတ်ရှိကြသော လူတို့သည် ငရဲဘုံ၌ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ဤသို့လျှင် ထိုနှစ်ဦးသော လူတို့သည် နတ်ပြည်မှနတ်ပြည်သို့လည်းကောင်း၊ ငရဲမှငရဲသို့လည်းကောင်း ကျင်လည်ကြကုန်စဉ် ကိုးဆယ့်နှစ်ကမ္ဘာတို့သည် လွန်မြောက်ခဲ့ကုန်၏။

Atha imasmiṃ bhaddakappe kassapassa bhagavato kāle te paṭihatacittā janā petesu uppannā. Tadā manussā attano attano ñātakānaṃ petānaṃ atthāya dānaṃ datvā uddisanti ‘‘idaṃ no ñātīnaṃ hotū’’ti, te sampattiṃ labhanti. Atha imepi petā taṃ disvā kassapaṃ sammāsambuddhaṃ upasaṅkamitvā pucchiṃsu – ‘‘kiṃ nu kho, bhante, mayampi evarūpaṃ sampattiṃ labheyyāmā’’ti? Bhagavā āha – ‘‘idāni na labhatha, anāgate pana gotamo nāma sammāsambuddho bhavissati, tassa bhagavato kāle bimbisāro nāma rājā bhavissati, so tumhākaṃ ito dvānavutikappe ñāti ahosi, so buddhassa dānaṃ datvā tumhākaṃ uddisissati, tadā labhissathā’’ti. Evaṃ vutte kira tesaṃ petānaṃ taṃ vacanaṃ ‘‘sve labhissathā’’ti vuttaṃ viya ahosi.

ထို့နောက် ဤဘဒ္ဒကမ္ဘာ၌ ကဿပမြတ်စွာဘုရား၏ လက်ထက်တော်တွင် ထိုဖျက်ဆီးလိုသောစိတ်ရှိခဲ့သော လူတို့သည် ပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ထိုအခါ လူတို့သည် မိမိတို့၏ ကွယ်လွန်သွားသော ပြိတ္တာဆွေမျိုးတို့၏ အကျိုးငှါ အလှူပေးလှူပြီးလျှင် “ဤအလှူသည် ငါတို့၏ ဆွေမျိုးတို့အား ဖြစ်ပါစေသတည်း” ဟု ရည်စူး၍ အမျှပေးဝေကြကုန်၏။ ထိုအခါ ထိုပြိတ္တာတို့သည် စည်းစိမ်ချမ်းသာကို ရကြကုန်၏။ ထိုအခါ ဤပြိတ္တာတို့သည်လည်း ထိုအခြင်းအရာကို မြင်သဖြင့် ကဿပမြတ်စွာဘုရားထံသို့ ချဉ်းကပ်၍ “အရှင်ဘုရား၊ တပည့်တော်တို့သည်လည်း ဤသို့သော စည်းစိမ်ချမ်းသာမျိုးကို ရနိုင်ပါမည်လော” ဟု မေးလျှောက်ကြကုန်၏။ မြတ်စွာဘုရားက “ယခုအခါ၌ မရနိုင်ကြသေး၊ နောင်အခါတွင် ဂေါတမအမည်ရှိသော မြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မူလတ္တံ့၊ ထိုမြတ်စွာဘုရားလက်ထက်တွင် ဗိမ္ဗိသာရအမည်ရှိသော မင်းတစ်ပါး ဖြစ်လတ္တံ့၊ ထိုမင်းသည် ယခုမှ ကိုးဆယ့်နှစ်ကမ္ဘာထက်က သင်တို့၏ ဆွေမျိုးတော်စပ်ဖူးသူ ဖြစ်၏၊ ထိုမင်းသည် မြတ်စွာဘုရားအား အလှူပေးလှူ၍ သင်တို့အား အမျှပေးဝေလတ္တံ့၊ ထိုအခါ၌ သင်တို့ ရကြလတ္တံ့” ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ဤသို့ မိန့်တော်မူသည်ရှိသော် ထိုပြိတ္တာတို့အား ထိုစကားသည် “နက်ဖြန်၌ ရကြလိမ့်မည်” ဟု ပြောကြားသကဲ့သို့ ထင်မှတ်ရလေ၏။

Tato [Pg.20] ekasmiṃ buddhantare vītivatte amhākaṃ bhagavā uppajji. Tepi tayo rājaputtā purisasahassena saddhiṃ devalokato cavitvā magadharaṭṭhe brāhmaṇakule uppajjitvā anupubbena tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā gayāsīse tayo jaṭilā ahesuṃ, janapade niyuttakapuriso rājā bimbisāro ahosi, bhaṇḍāgāriko gahapatiputto visākho nāma seṭṭhi ahosi, tassa pajāpati dhammadinnā nāma seṭṭhidhītā ahosi, avasesā pana parisā rañño eva parivārā hutvā nibbattiṃsu.

ထို့နောက် ဘုရားရှင်နှစ်ဆူတို့အကြား ကာလတစ်ခု လွန်မြောက်ပြီးသည်ရှိသော် ငါတို့၏ မြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မူ၏။ ထိုမင်းသားသုံးယောက်တို့သည်လည်း မိမိတို့၏ အခြံအရံ ယောက်ျားတစ်ထောင်နှင့်အတူ နတ်ပြည်မှ စုတေကြပြီးလျှင် မဂဓတိုင်း၌ ပုဏ္ဏားမျိုးတို့တွင် ဖြစ်ကြကုန်၍ အစဉ်သဖြင့် ရသေ့ရဟန်းပြုကြကာ ဂယာသီသ၌ ရသေ့သုံးဦး ဖြစ်လာကြကုန်၏။ ဇနပုဒ်၌ ခန့်အပ်ခြင်းခံခဲ့ရသော မင်းချင်းယောက်ျားသည် ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီး ဖြစ်လာ၏။ ဘဏ္ဍာစိုးသူဋ္ဌေးသားသည် ဝိသာခအမည်ရှိသော သူဋ္ေး ဖြစ်လာ၏။ ထိုသူဋ္ဌေး၏ မယားသည် ဓမ္မဒိန္နာအမည်ရှိသော သူဋ္ဌေးသမီး ဖြစ်လာ၏။ ကြွင်းကြသော ပရိသတ်တို့သည်ကား မင်းကြီး၏ အခြံအရံများ ဖြစ်၍ လာရောက်မွေးဖွားကြကုန်၏။

Amhākampi bhagavā loke uppajjitvā sattasattāhaṃ atikkamitvā anupubbena bārāṇasiṃ āgamma dhammacakkaṃ pavattetvā pañcavaggiye ādiṃ katvā yāva sahassaparivāre tayo jaṭile vinetvā rājagahaṃ agamāsi. Tattha ca tadahupasaṅkamantaṃyeva rājānaṃ bimbisāraṃ sotāpattiphale patiṭṭhāpesi saddhiṃ ekādasanahutehi aṅgamagadhavāsīhi brāhmaṇagahapatikehi. Atha raññā svātanāya bhattena nimantito adhivāsetvā dutiyadivase māṇavakavaṇṇena sakkena devānamindena purato gacchantena –

ငါတို့၏ မြတ်စွာဘုရားသည်လည်း လောက၌ ပွင့်တော်မူပြီးလျှင် သတ္တသတ္တာဟကို လွန်မြောက်တော်မူ၍ အစဉ်သဖြင့် ဗာရာဏသီပြည်သို့ ကြွတော်မူကာ ဓမ္မစကြာတရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူ၏။ ပဉ္စဝဂ္ဂီငါးဦးတို့ကို အစပြုလျက် အခြံအရံတစ်ထောင်ရှိသော ရသေ့သုံးဦးတို့ကို ဆုံးမပြီးလျှင် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်သို့ ကြွတော်မူ၏။ ထိုရာဇဂြိုဟ်ပြည်၌လည်း ကြွရောက်တော်မူသောနေ့၌ပင် ချဉ်းကပ်လာသော ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးကို တစ်သိန်းတစ်သောင်းမျှသော အင်္ဂတိုင်း မဂဓတိုင်းသူ ကုန်သည်၊ ပုဏ္ဏား၊ သူကြွယ်တို့နှင့်တကွ သောတာပတ္တိဖိုလ်၌ တည်စေတော်မူ၏။ ထိုအခါ မင်းကြီးသည် နက်ဖြန်အလို့ငှါ ဆွမ်းကပ်ရန် ပင့်ဖိတ်သဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် လက်ခံတော်မူကာ၊ ဒုတိယမြောက်နေ့တွင် လုလင်အသွင် ဖန်ဆင်းသော နတ်တို့အရှင် သိကြားမင်းသည် ရှေ့မှ လမ်းညွှန်လျက် သွားသည်ရှိသော်

‘‘Danto dantehi saha purāṇajaṭilehi, vippamutto vippamuttehi;

Siṅgīnikkhasavaṇṇo, rājagahaṃ pāvisi bhagavā’’ti. (mahāva. 58) –

“ကိုယ်တော်တိုင်လည်း ယဉ်ကျေးတော်မူပြီး၍ ရှေးကရသေ့ဖြစ်ဖူးသော ယဉ်ကျေးပြီးသောသူတို့နှင့်အတူ၊ ကိုယ်တော်တိုင်လည်း ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်တော်မူပြီး၍ လွတ်မြောက်ပြီးသောသူတို့နှင့်အတူ၊ ရွှေစင်ရွှေကောင်းကဲ့သို့သော အဆင်းရှိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်သို့ ကြွတော်မူ၏။” ဟူ၍ ဖြစ်၏။

Evamādīhi gāthāhi abhitthaviyamāno rājagahaṃ pavisitvā rañño nivesane mahādānaṃ sampaṭicchi. Te pana petā ‘‘idāni rājā dānaṃ amhākaṃ uddisissati, idāni uddisissatī’’ti āsāya samparivāretvā aṭṭhaṃsu.

ဤသို့အစရှိသော ဂါထာတို့ဖြင့် သိကြားမင်း၏ ချီးမွမ်းခြင်းကို ခံယူလျက် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်သို့ ဝင်တော်မူပြီးလျှင် မင်းကြီး၏ နန်းတော်၌ ကြီးစွာသောအလှူကို လက်ခံတော်မူ၏။ ထိုပြိတ္တာတို့သည်လည်း “ယခုအခါ မင်းကြီးသည် ငါတို့အား ရည်စူး၍ အမျှဝေလိမ့်မည်၊ ယခုဝေလိမ့်မည်” ဟု မျှော်လင့်တောင့်တလျက် နန်းတော်ကို ဝန်းရံကာ ရပ်တည်နေကြကုန်၏။

Rājā dānaṃ datvā ‘‘kattha nu kho bhagavā vihareyyā’’ti bhagavato vihāraṭṭhānameva cintesi, na taṃ dānaṃ kassaci uddisi. Tathā taṃ dānaṃ alabhantā petā chinnāsā hutvā rattiyaṃ rañño nivesane ativiya bhiṃsanakaṃ vissaramakaṃsu. Rājā bhayasantāsasaṃvegaṃ āpajjitvā vibhātāya [Pg.21] rattiyā bhagavato ārocehi – ‘‘evarūpaṃ saddaṃ assosiṃ, kiṃ nu kho me, bhante, bhavissatī’’ti? Bhagavā ‘‘mā bhāyi, mahārāja, na te kiñci pāpakaṃ bhavissati, apica kho santi te purāṇañātakā petesu uppannā. Te ekaṃ buddhantaraṃ tameva paccāsīsantā ‘buddhassa dānaṃ datvā amhākaṃ uddisissatī’ti vicarantā tayā hiyyo dānaṃ datvā na uddisitattā chinnāsā hutvā tathārūpaṃ vissaramakaṃsū’’ti āha. ‘‘Kiṃ idānipi, bhante, dinne te labheyyu’’nti? ‘‘Āma, mahārājā’’ti. ‘‘Tena hi, bhante, adhivāsetu me bhagavā ajjatanāya dānaṃ, tesaṃ uddisissāmī’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.

မင်းကြီးသည် အလှူကို ပေးလှူပြီးသော် “မြတ်စွာဘုရားသည် အဘယ်အရပ်၌ သီတင်းသုံးတော်မူပါအံ့နည်း” ဟု ကျောင်းတော်ရာအရပ်ကိုသာ ကြံစည်နေခဲ့ပြီး ထိုအလှူကို မည်သူ့အားမျှ ရည်ညွှန်း၍ အမျှမဝေခဲ့ချေ။ ထိုသို့ အလှူကို မရရှိကြသဖြင့် ပြိတ္တာတို့သည် မျှော်လင့်ချက် ပြတ်စဲကြကုန်သည်ဖြစ်၍ ညဉ့်အခါ၌ မင်းကြီး၏ နန်းတော်၌ အလွန်ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ငိုကြွေးသံများကို ပြုကြကုန်၏။ မင်းကြီးသည် ကြောက်ရွံ့ထိတ်လန့်ခြင်းသို့ ရောက်သဖြင့် မိုးသောက်သောအခါ မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ချဉ်းကပ်၍ “အရှင်ဘုရား၊ တပည့်တော်သည် ဤသို့သော အသံဆိုးကြီးကို ကြားရပါသည်၊ တပည့်တော်အား တစ်စုံတစ်ခု ဘေးဥပဒ် ဖြစ်ပါမည်လော” ဟု လျှောက်ထား၏။ မြတ်စွာဘုရားက “မြတ်သောမင်းကြီး၊ မကြောက်လင့်၊ သင့်အား တစ်စုံတစ်ခုသော မကောင်းကျိုး မဖြစ်နိုင်ပါ၊ စင်စစ်သော်ကား ပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်နေကြသော သင့်၏ ရှေးဆွေမျိုးဟောင်းများ ရှိကြကုန်၏။ ထိုသူတို့သည် ဘုရားတစ်ဆူနှင့် တစ်ဆူကြား ကာလပတ်လုံး ‘ငါတို့ဆွေမျိုးသည် မြတ်စွာဘုရားအား အလှူပေးလှူပြီး ငါတို့အား အမျှပေးဝေလိမ့်မည်’ ဟု သင့်ကိုသာ တောင့်တမျှော်လင့်လျက် လှည့်လည်နေကြကုန်၏။ သင်သည် မနေ့က အလှူကို ပေးလှူပါသော်လည်း အမျှမဝေခဲ့သဖြင့် ထိုပြိတ္တာတို့သည် မျှော်လင့်ချက် ပြတ်စဲကာ ထိုသို့သော အော်ဟစ်ငိုကြွေးသံကို ပြုကြခြင်းဖြစ်သည်” ဟု မိန့်တော်မူ၏။ “အရှင်ဘုရား၊ ယခုအခါ၌ လှူဒါန်းလျှင်ရော ထိုသူတို့ ရနိုင်ပါသလော” ဟု မေးလျှောက်ရာ “ရနိုင်ပါသည် မင်းကြီး” ဟု မိန့်တော်မူ၏။ “သို့ဖြစ်လျှင် အရှင်ဘုရား၊ မြတ်စွာဘုရားသည် ယနေ့အလို့ငှါ တပည့်တော်၏ အလှူကို လက်ခံတော်မူပါ၊ ထိုပြိတ္တာတို့အား ရည်စူး၍ အမျှဝေပါအံ့” ဟု လျှောက်ထားရာ မြတ်စွာဘုရားသည် ဆိတ်ဆိတ်နေခြင်းဖြင့် လက်ခံတော်မူ၏။

Rājā nivesanaṃ gantvā mahādānaṃ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṃ ārocāpesi. Bhagavā rājantepuraṃ gantvā paññatte āsane nisīdi saddhiṃ bhikkhusaṅghena. Te petā ‘‘api nāma ajja labheyyāmā’’ti gantvā tirokuṭṭādīsu aṭṭhaṃsu. Bhagavā tathā akāsi, yathā te sabbeva rañño āpāthaṃ gatā ahesuṃ. Rājā dakkhiṇodakaṃ dento ‘‘idaṃ me ñātīnaṃ hotū’’ti uddisi. Tāvadeva petānaṃ kamalakuvalayasañchannā pokkharaṇiyo nibbattiṃsu. Te tattha nhatvā ca pivitvā ca paṭippassaddhadarathakilamathapipāsā suvaṇṇavaṇṇā ahesuṃ. Rājā yāgukhajjabhojjāni datvā uddisi. Tesaṃ taṅkhaṇaññeva dibbayāgukhajjabhojjāni nibbattiṃsu. Te tāni paribhuñjitvā pīṇindriyā ahesuṃ. Atha vatthasenāsanāni datvā uddisi. Tesaṃ dibbavatthapāsādapaccattharaṇaseyyādialaṅkāravidhayo nibbattiṃsu. Sā ca tesaṃ sampatti sabbāpi yathā rañño pākaṭā hoti, tathā bhagavā adhiṭṭhāsi. Rājā taṃ disvā ativiya attamano ahosi. Tato bhagavā bhuttāvī pavārito rañño bimbisārassa anumodanatthaṃ tirokuṭṭapetavatthuṃ abhāsi –

မင်းကြီးသည် နန်းတော်သို့ ပြန်သွားပြီးလျှင် ကြီးစွာသောအလှူတော်ကို စီရင်စေ၍ မြတ်စွာဘုရားအား ကပ်လှူရန် အချိန်တန်ပြီဖြစ်ကြောင်း လျှောက်ကြားစေ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် နန်းတော်တွင်းသို့ ကြွတော်မူ၍ ခင်းထားအပ်သော နေရာ၌ ရဟန်းသံဃာတော်များနှင့်အတူ သီတင်းသုံးတော်မူ၏။ ထိုပြိတ္တာတို့သည်လည်း “ယနေ့တွင် ငါတို့ အမျှရနိုင်ကောင်းပါရဲ့” ဟု မျှော်လင့်လျက် လာကြပြီးလျှင် နံရံအပြင်ဘက်စသည်တို့၌ ရပ်တည်ကြကုန်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုပြိတ္တာအားလုံးတို့ကို မင်းကြီး မြင်တွေ့နိုင်စေရန် တန်ခိုးတော်ဖြင့် ဖန်ဆင်းတော်မူ၏။ မင်းကြီးသည် အလှူရေစက် သွန်းချလျက် “ဤအလှူသည် ငါ၏ ဆွေမျိုးတို့အား ဖြစ်ပါစေသတည်း” ဟု ရည်စူး၍ အမျှဝေ၏။ ထိုခဏ၌ပင် ပြိတ္တာတို့အား ကြာဖြူကြာညိုတို့ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းသော ရေကန်တို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏။ ထိုပြိတ္တာတို့သည် ထိုရေကန်၌ ရေချိုးကြ၊ သောက်ကြရသဖြင့် ပူပန်ခြင်း၊ ပင်ပန်းခြင်း၊ မွတ်သိပ်ခြင်းတို့ ကင်းငြိမ်းကြပြီး ရွှေအဆင်းကဲ့သို့ ဝါဝင်းသော အဆင်းရှိကြကုန်၏။ မင်းကြီးသည် ယာဂု၊ ခဲဖွယ်၊ ဘောဇဉ်တို့ကို လှူဒါန်း၍ အမျှဝေရာ ထိုခဏ၌ပင် နတ်သုဒ္ဓါ ယာဂု၊ ခဲဖွယ်၊ ဘောဇဉ်တို့ ဖြစ်ပေါ်လာသဖြင့် စားသုံးကြရကာ ဝဖြိုးသော ဣန္ဒြေရှိလာကြကုန်၏။ ထို့နောက် အဝတ်အထည်နှင့် ကျောင်း၊ အိပ်ရာနေရာတို့ကို လှူဒါန်း၍ အမျှဝေရာ နတ်ဝတ်တန်ဆာ၊ နတ်ပြာသာဒ်၊ အိပ်ရာအခင်းအကျင်း တန်ဆာဆင်ယင်မှု အစီအရင်များ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏။ ထိုပြိတ္တာတို့၏ စည်းစိမ်ချမ်းသာ ဖြစ်ထွန်းသမျှကို မင်းကြီး ထင်ထင်ရှားရှား မြင်တွေ့နိုင်စေရန် မြတ်စွာဘုရားသည် ဓိဋ္ဌာန်တော်မူ၏။ မင်းကြီးသည် ထိုသို့ ဖြစ်ပျက်ပုံကို မြင်တွေ့ရသဖြင့် အလွန်တရာ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်၏။ ထို့နောက် ဆွမ်းဘုဉ်းပေးပြီးသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးအား အနုမောဒနာပြုရန်အလို့ငှါ “တိရောကုဋ္ဋပေတဝတ္ထု” တရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူလေ၏။

14.

၁၄။

‘‘Tirokuṭṭesu tiṭṭhanti, sandhisiṅghāṭakesu ca;

Dvārabāhāsu tiṭṭhanti, āgantvāna sakaṃ gharaṃ.

ဆွေမျိုးပြိတ္တာတို့သည် မိမိတို့၏ အိမ်ဟူသော အမှတ်သညာဖြင့် ဆွေမျိုးဖြစ်ဖူးသူတို့၏ အိမ်သို့ ရောက်ရှိလာကြကုန်၍ နံရံ၏ အပြင်ဘက်တို့၌လည်းကောင်း၊ အိမ်ခြံစပ်၊ နံရံစပ်၊ လေသွန်တံခါးစပ်နှင့် လမ်းဆုံလမ်းခွတို့၌လည်းကောင်း၊ တံခါးတိုင်တို့၌လည်းကောင်း ရပ်တည်ကြကုန်၏။

15.

၁၅။

‘‘Pahūte annapānamhi, khajjabhojje upaṭṭhite;

Na tesaṃ koci sarati, sattānaṃ kammapaccayā.

များစွာသော ထမင်းအဖျော်နှင့် ခဲဖွယ်စားဖွယ်တို့ကို ခင်းကျင်းပြင်ဆင်ထားအပ်သော်လည်း ထိုပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်ကုန်သော သတ္တဝါတို့သည် မိမိတို့ ပြုခဲ့ဖူးသော (အလှူမပေးလှူခြင်း၊ သူတစ်ပါးပေးလှူသည်ကို တားမြစ်ခြင်း စသော) အကုသိုလ်ကံကြောင့် မည်သည့်ဆွေမျိုးတစ်စုံတစ်ယောက်ကမျှ ထိုသတ္တဝါတို့ကို မအောက်မေ့ (မသတိရ) နိုင်ကြကုန်။

16.

၁၆။

‘‘Evaṃ [Pg.22] dadanti ñātīnaṃ, ye honti anukampakā;

Suciṃ paṇītaṃ kālena, kappiyaṃ pānabhojanaṃ.

ဆွေမျိုးတို့အား သနားစောင့်ရှောက်တတ်ကြကုန်သော သူတို့သည် စင်ကြယ်သန့်ရှင်းသော၊ မွန်မြတ်သော၊ အပ်စပ်သော၊ အဖျော်နှင့် ဘောဇဉ်တို့ကို လျောက်ပတ်သောအခါ၌ ဤကဲ့သို့ ပေးလှူကြကုန်၏။

17.

၁၇။

‘‘Idaṃ vo ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo;

Te ca tattha samāgantvā, ñātipetā samāgatā;

Pahūte annapānamhi, sakkaccaṃ anumodare.

'ဤအလှူသည် သင်တို့ဆွေမျိုးများအတွက် ဖြစ်ပါစေ၊ ဆွေမျိုးပြိတ္တာတို့သည် ချမ်းသာကြပါစေ' ဟု ရည်စူး၍ လှူကြကုန်၏။ ထိုအလှူပေးရာအရပ်သို့ ကောင်းစွာရောက်ရှိလာကြကုန်သော ဆွေမျိုးပြိတ္တာတို့သည်လည်း များစွာသော ထမင်းအဖျော်တို့၌ ရိုသေစွာ အနုမောဒနာပြုကြကုန်၏။

18.

၁၈။

‘‘Ciraṃ jīvantu no ñātī, yesaṃ hetu labhāmase;

Amhākañca katā pūjā, dāyakā ca anipphalā.

'အကြင်ဆွေမျိုးတို့ကြောင့် ငါတို့သည် ဤကဲ့သို့သော စည်းစိမ်ချမ်းသာကို ရကြကုန်၏၊ ငါတို့အား ရည်စူး၍ လှူဒါန်းသော ထိုဆွေမျိုးတို့သည် အသက်ရှည်ကြပါစေကုန်သတည်း၊ ငါတို့ကိုလည်း ပူဇော်ခြင်းပြုကြပေပြီ၊ အလှူရှင် ဒါယကာတို့သည်လည်း အကျိုးမရှိသည်မဟုတ် (အကျိုးတရား ခံစားရသည်) ဖြစ်ကုန်၏' ဟု ချီးမွမ်းကြကုန်၏။

19.

၁၉။

‘‘Na hi tattha kasi atthi, gorakkhettha na vijjati;

Vaṇijjā tādisī natthi, hiraññena kayākayaṃ;

Ito dinnena yāpenti, petā kālagatā tahiṃ.

မင်းမြတ်... ထိုပြိတ္တာဘုံ၌ လယ်ယာစိုက်ပျိုးခြင်း မရှိ၊ နွားကျောင်းခြင်းလည်း မရှိ၊ ထိုသို့သော ကုန်သွယ်ခြင်းမျိုးလည်း မရှိ၊ ရွှေငွေဖြင့် ရောင်းဝယ်ဖလှယ်ခြင်းလည်း မရှိပေ။ ကွယ်လွန်၍ ထိုပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်သွားကြကုန်သော သတ္တဝါတို့သည် ဤလူ့ပြည်မှ ဆွေမျိုးမိတ်ဆွေတို့က ရည်စူး၍ လှူဒါန်းအပ်သော အလှူဒါန၏ အကျိုးဖြင့်သာ မျှတအသက်မွေးကြရကုန်၏။

20.

၂၀။

‘‘Unname udakaṃ vuṭṭhaṃ, yathā ninnaṃ pavattati;

Evameva ito dinnaṃ, petānaṃ upakappati.

မင်းမြတ်... ကုန်းမြင့်ရာအရပ်၌ ရွာသွန်းအပ်သော မိုးရေသည် နိမ့်ရာအရပ်သို့ စီးဆင်းသွားသကဲ့သို့၊ ထို့အတူသာလျှင် ဤလူ့ပြည်မှ ဆွေမျိုးမိတ်ဆွေတို့က ရည်စူး၍ ပေးလှူအပ်သော အလှူသည် ပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်ကုန်သော သတ္တဝါတို့အား ရောက်ရှိအကျိုးပြုစေအပ်၏။

21.

၂၁။

‘‘Yathā vārivahā pūrā, paripūrenti sāgaraṃ;

Evameva ito dinnaṃ, petānaṃ upakappati.

ရေပြည့်နှက်နေသော မြစ်ငယ်ချောင်းငယ်တို့သည် သမုဒ္ဒရာကို ပြည့်စေကုန်သကဲ့သို့၊ ထို့အတူသာလျှင် ဤလူ့ပြည်မှ ပေးလှူအပ်သော အလှူသည် ပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်ကုန်သော သတ္တဝါတို့အား ရောက်ရှိအကျိုးပြုစေအပ်၏။

22.

၂၂။

‘‘Adāsi me akāsi me, ñātimittā sakhā ca me;

Petānaṃ dakkhiṇaṃ dajjā, pubbe katamanussaraṃ.

'ဤသူသည် ငါ့အား ဤမည်သော ဥစ္စာကို ပေးလှူဖူးပြီ၊ ဤသူသည် ငါ့အတွက် ဤမည်သော ကိစ္စကို ပြုလုပ်ပေးဖူးပြီ၊ ဤသူသည် ငါ၏ ဆွေမျိုးဖြစ်၏၊ ငါ၏ အဆွေခင်ပွန်းဖြစ်၏၊ ငါ၏ ငယ်ကျွမ်းဆွေဖြစ်၏' ဟု ရှေး၌ ပြုဖူးသော ကျေးဇူးကို အောက်မေ့လျက် အမျိုးကောင်းသားသည် ကွယ်လွန်သူ ပြိတ္တာတို့အား ရည်စူး၍ အလှူကို ပေးလှူရာ၏။

23.

၂၃။

‘‘Na hi ruṇṇaṃ vā soko vā, yā caññā paridevanā;

Na taṃ petānamatthāya, evaṃ tiṭṭhanti ñātayo.

မင်းမြတ်... ငိုကြွေးခြင်း၊ စိတ်မသာညှိုးငယ်ခြင်း၊ တစ်ပါးသော ငိုကြွေးမြည်တမ်းခြင်းတို့ကို မပြုအပ်ပေ။ ထိုသို့ ငိုကြွေးခြင်း စသည်တို့သည် ကွယ်လွန်သူတို့၏ အကျိုးငှါ မဖြစ်ပေ။ ပညာအဆင်အခြင်မရှိသော ဆွေမျိုးတို့သည် ဤသို့ ငိုကြွေးမြည်တမ်းလျက်သာ တည်ရှိနေကြကုန်သော်လည်း ၎င်းတို့အတွက် ကိုယ်စိတ်ပူပန်ရုံမျှသာ ဖြစ်၏။

24.

၂၄။

‘‘Ayañca kho dakkhiṇā dinnā, saṅghamhi suppatiṭṭhitā;

Dīgharattaṃ hitāyassa, ṭhānaso upakappati.

မင်းမြတ်... သင်ဒါယကာမင်းမြတ်သည် ကွယ်လွန်သူတို့ကို ရည်စူး၍ သံဃာတော်၌ ကောင်းစွာ ကပ်လှူပူဇော်အပ်သော ဤအလှူဒါနသည်သာလျှင် ထိုပြိတ္တာအား ရှည်မြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး အကျိုးစီးပွားအလို့ငှာ ဖြစ်၏။ လှူဒါန်းလိုက်သော ခဏ၌ပင် လျင်မြန်စွာ အကျိုးပြီးစေ၏။

25.

၂၅။

‘‘So ñātidhammo ca ayaṃ nidassito, petāna pūjā ca katā uḷārā;

Balañca bhikkhūnamanuppadinnaṃ, tumhehi puññaṃ pahutaṃ anappaka’’nti.

မင်းမြတ်... သင်ဒါယကာမင်းမြတ်သည် ဤသို့ လှူဒါန်းခြင်းဖြင့် ဆွေမျိုးတို့အား ပြုအပ်သော ဝတ္တရား (ဆွေမျိုးတရား) ကိုလည်း လူအများအား ညွှန်းပြရာရောက်ပေပြီ၊ ကွယ်လွန်သူ ပြိတ္တာတို့အားလည်း ကြီးမြတ်သော ပူဇော်ခြင်းကို ပြုအပ်ပြီး ဖြစ်ပေပြီ၊ ရဟန်းသံဃာတော်တို့အားလည်း အဖျော်အစရှိသည်တို့ဖြင့် ကောင်းစွာ ရောင့်ရဲစေခြင်းကြောင့် အားအင်ကို ပေးလှူအပ်ပြီး ဖြစ်ပေပြီ၊ သင်တို့သည်လည်း စွန့်ကြဲခြင်းစေတနာကို ဖြစ်စေခြင်းကြောင့် များစွာသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို ဆည်းပူးအပ်ပြီး ဖြစ်ပေ၏ ဟု မိန့်တော်မူ၏။

14. Tattha [Pg.23] tirokuṭṭesūti kuṭṭānaṃ parabhāgesu. Tiṭṭhantīti nisajjādipaṭikkhepato ṭhānakappanavacanametaṃ, gehapākārakuṭṭānaṃ dvārato bahi eva tiṭṭhantīti attho. Sandhisiṅghāṭakesu cāti sandhīsu ca siṅghāṭakesu ca. Sandhīti catukkoṇaracchā, gharasandhibhittisandhiālokasandhiyopi vuccanti. Siṅghāṭakāti tikoṇaracchā. Dvārabāhāsu tiṭṭhantīti nagaradvāragharadvārānaṃ bāhā nissāya tiṭṭhanti. Āgantvāna sakaṃ gharanti sakagharaṃ nāma pubbañātigharampi attanā sāmibhāvena ajjhāvutthagharampi, tadubhayampi te yasmā sakagharasaññāya āgacchanti, tasmā ‘‘āgantvāna sakaṃ ghara’’nti āha.

၁၄. ထိုဂါထာတို့၌ 'တိရောကုဋ္ဋေသု' ဟူသည်မှာ နံရံတို့၏ အပြင်ဘက်တို့၌ ဟူလို။ 'တိဋ္ဌန္တိ' ဟူသော ဤစကားသည် ထိုင်ခြင်းစသည်ကို ပယ်၍ ရပ်ခြင်းကို ပြုသည်ကို ဆိုသောစကားဖြစ်ပြီး၊ အိမ်၊ တံတိုင်း၊ နံရံတို့၏ ပြင်ပ၌သာ ရပ်တည်ကြကုန်၏ဟု အနက်ရ၏။ 'သန္ဓိသိင်္ဃာဋကေသု စ' ဟူသည်မှာ အစပ်တို့၌လည်းကောင်း၊ လမ်းဆုံတို့၌လည်းကောင်း ဟူလို။ 'သန္ဓိ' ဟူသည်မှာ လေးထောင့်လမ်းဆုံ (လမ်းခွ) ကို ဆိုလိုသည်။ အိမ်စပ်၊ နံရံစပ်၊ လေသွန်တံခါးစပ်တို့ကိုလည်း ဆိုအပ်၏။ 'သိင်္ဃာဋက' ဟူသည်မှာ သုံးထောင့်လမ်းဆုံ (လမ်းခွ) ကို ဆိုလိုသည်။ 'ဒွါရဗာဟာသု တိဋ္ဌန္တိ' ဟူသည်မှာ မြို့တံခါး၊ အိမ်တံခါးတို့၏ တံခါးတိုင်တို့ကို မှီ၍ ရပ်ကုန်၏ ဟူလို။ 'အာဂန္တွာန သကံ ဃရံ' ဟူသည်မှာ မိမိအိမ်ဟူသည် ရှေးက ဆွေမျိုးတော်စပ်ဖူးသူ၏ အိမ်လည်းကောင်း၊ မိမိကိုယ်တိုင် အရှင်အဖြစ် နေထိုင်ခဲ့ဖူးသော အိမ်လည်းကောင်း မည်၏။ ထိုနှစ်မျိုးလုံးသော အိမ်တို့သို့ ထိုပြိတ္တာတို့သည် မိမိအိမ်ဟူသော အမှတ်သညာဖြင့် လာကြသောကြောင့် 'အာဂန္တွာန သကံ ဃရံ' ဟု မိန့်တော်မူခဲ့သည်။

15. Evaṃ bhagavā pubbe anajjhāvutthapubbampi pubbañātigharattā bimbisāranivesanaṃ sakagharasaññāya āgantvā tirokuṭṭādīsu ṭhite issāmacchariyaphalaṃ anubhavante ativiya duddasikavirūpabhayānakadassane bahū pete rañño dassento ‘‘tirokuṭṭesu tiṭṭhantī’’ti gāthaṃ vatvā puna tehi katassa kammassa dāruṇabhāvaṃ dassento ‘‘pahūte annapānamhī’’ti dutiyagāthamāha.

၁၅. ဤသို့ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ရှေးက မိမိမနေဖူးသော်လည်း ရှေးဆွေမျိုးတို့၏ အိမ်ဖြစ်ခဲ့ဖူးသောကြောင့် ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီး၏ နန်းတော်သို့ မိမိအိမ်ဟူသော အမှတ်ဖြင့် လာကြကုန်၍ နံရံအပြင်ဘက်စသည်တို့၌ ရပ်တည်နေကြကုန်သော၊ ဝန်တိုခြင်းနှင့် မနာလိုခြင်း (ဣဿာမစ္ဆရိယ) ၏ အကျိုးကို ခံစားနေရသော၊ အလွန်မြင်မကောင်း၊ အဆင်းမလှ၊ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော အဆင်းရှိကုန်သော များစွာသော ပြိတ္တာတို့ကို မင်းကြီးအား ပြသတော်မူလိုသဖြင့် 'တိရောကုဋ္ဋေသု တိဋ္ဌန္တိ' ဟူသော ဂါထာကို မိန့်တော်မူပြီးနောက်၊ တစ်ဖန် ထိုပြိတ္တာတို့ ပြုခဲ့ဖူးသော အကုသိုလ်ကံ၏ ကြမ်းတမ်းခက်ထန်ပုံကို ပြလိုသဖြင့် 'ပဟုတေ အန္နပါနမှိ' အစရှိသော ဒုတိယဂါထာကို မိန့်တော်မူ၏။

Tattha pahūteti anappake bahumhi, yāvadattheti attho. Ba-kārassa hi pa-kāro labbhati ‘‘pahu santo na bharatī’’tiādīsu (su. ni. 98) viya. Keci pana ‘‘bahuke’’ti paṭhanti, so pana pamādapāṭho. Annapānamhīti anne ca pāne ca. Khajjabhojjeti khajje ca bhojje ca. Etena asitapītakhāyitasāyitavasena catubbidhampi āhāraṃ dasseti. Upaṭṭhiteti upagamma ṭhite sajjite, paṭiyatteti attho. Na tesaṃ koci sarati sattānanti tesaṃ pettivisaye uppannānaṃ sattānaṃ koci mātā vā pitā vā putto vā nattā vā na sarati. Kiṃ kāraṇā? Kammapaccayāti, attanā katassa adānadānapaṭisedhanādibhedassa kadariyakammassa kāraṇabhāvato. Tañhi kammaṃ tesaṃ ñātīnaṃ sarituṃ na deti.

ထိုဂါထာ၌ 'ပဟုတေ' ဟူသည် မနည်းသော၊ များစွာသော၊ အလိုရှိသမျှသော ဟူ၍ အနက်ရ၏။ 'ပဟု သန္တော န ဘရတိ' စသော ပါဠိတို့၌ကဲ့သို့ ဗ-အက္ခရာ၏ နေရာတွင် ပ-အက္ခရာကို ရရှိသည်။ အချို့မူ 'ဗဟုကေ' ဟု ဖတ်ကြကုန်၏၊ ထိုဖတ်နည်းကား မေ့လျော့မှားယွင်းသော ဖတ်နည်းသာ ဖြစ်၏။ 'အန္နပါနမှိ' ဟူသည် ထမင်းနှင့် အဖျော်၌ ဟူလို။ 'ခဇ္ဇဘောဇ္ဇေ' ဟူသည် ခဲဖွယ်နှင့် စားဖွယ်၌ ဟူလို။ ဤ 'ခဇ္ဇဘောဇ္ဇေ' ဟူသော စကားဖြင့် စားအပ်၊ သောက်အပ်၊ ခဲအပ်၊ လျက်အပ်သော အစွမ်းအားဖြင့် လေးပါးသောအပြားရှိသော အာဟာရကို ပြ၏။ 'ဥပဋ္ဌိတေ' ဟူသည် အနီးသို့ကပ်၍ တည်ရှိစေအပ်သော၊ ပြင်ဆင်စီရင်အပ်သော ဟူ၍ အနက်ရ၏။ 'န တေသံ ကောစိ သရတိ သတ္တာနံ' ဟူသည် ပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်ကုန်သော ထိုသတ္တဝါတို့အား မည်သည့်အမိ၊ အဘ၊ သား၊ မြေး တစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ မအောက်မေ့ (မသတိရ) ကြကုန် ဟူလို။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ 'ကမ္မပစ္စယာ' (ကံဟူသောအကြောင်းကြောင့်) ဟူတည်း။ မိမိကိုယ်တိုင် ပြုခဲ့ဖူးသော မပေးလှူခြင်း၊ ပေးလှူသည်ကို တားမြစ်ခြင်း စသော အပြားရှိသော ဝန်တိုခြင်းကံ၏ အကျိုးကြောင့် ဖြစ်၏။ ထိုကံသည်ပင် ထိုဆွေမျိုးတို့အား အောက်မေ့ သတိရခွင့် မပေးပေ။

16. Evaṃ bhagavā anappakepi annapānādimhi vijjamāne ñātīnaṃ paccāsīsantānaṃ petānaṃ kammaphalena ñātakānaṃ anussaraṇamattassāpi abhāvaṃ dassetvā [Pg.24] idāni pettivisayupapanne ñātake uddissa raññā dinnadānaṃ pasaṃsanto ‘‘evaṃ dadanti ñātīna’’nti tatiyagāthamāha.

၁၆. ဤသို့ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် များစွာသော ထမင်းအဖျော်စသည်တို့ ထင်ရှားရှိနေသော်လည်း (အလှူကို) မျှော်လင့်တောင့်တနေကြသော ဆွေမျိုးပြိတ္တာတို့အား ကံ၏အကျိုးကြောင့် ဆွေမျိုးတို့က အောက်မေ့သတိရရုံမျှပင် မရှိပုံကို ပြသတော်မူပြီး၍၊ ယခုအခါ ပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်ကုန်သော ဆွေမျိုးတို့ကို ရည်ညွှန်း၍ မင်းကြီး လှူဒါန်းအပ်သော အလှူကို ချီးမွမ်းလိုတော်မူသဖြင့် 'ဧဝံ ဒဒန္တိ ဉာတီနံ' အစရှိသော တတိယဂါထာကို မိန့်တော်မူ၏။

Tattha evanti upamāvacanaṃ. Tassa dvidhā sambandho – tesaṃ sattānaṃ kammapaccayā asarantesupi kesuci keci dadanti ñātīnaṃ, ye evaṃ anukampakā hontīti ca, mahārāja, yathā tayā dinnaṃ, evaṃ suciṃ paṇītaṃ kālena kappiyaṃ pānabhojanaṃ dadanti ñātīnaṃ, ye honti anukampakāti ca. Tattha dadantīti denti uddisanti niyyātenti. Ñātīnanti mātito ca pitito ca sambandhānaṃ. Yeti ye keci puttādayo. Hontīti bhavanti. Anukampakāti atthakāmā hitesino. Sucinti suddhaṃ manoharaṃ dhammikañca. Paṇītanti uḷāraṃ. Kālenāti dakkhiṇeyyānaṃ paribhogayoggakālena, ñātipetānaṃ vā tirokuṭṭādīsu āgantvā ṭhitakālena. Kappiyanti anucchavikaṃ patirūpaṃ ariyānaṃ paribhogārahaṃ. Pānabhojananti pānañca bhojanañca, tadupadesena cettha sabbaṃ deyyadhammaṃ vadati.

ထိုဂါထာ၌ 'ဧဝံ' ဟူသည် ဥပမာပြသော သဒ္ဒါတည်း။ ထို 'ဧဝံ' သဒ္ဒါ၏ ဆက်စပ်ပုံမှာ နှစ်မျိုးရှိ၏။ ထိုသတ္တဝါတို့သည် ကံအကြောင်းတရားကြောင့် မအောက်မေ့ကြသော်လည်း အချို့သောသူတို့သည် ဆွေမျိုးတို့အား ပေးလှူကြကုန်၏၊ ဤသို့ဖြင့် သနားစောင့်ရှောက်တတ်သူ ဖြစ်ကြကုန်၏ ဟုလည်းကောင်း၊ မင်းမြတ်... သင်မင်းကြီး လှူဒါန်းသကဲ့သို့ ထို့အတူ စင်ကြယ်သန့်ရှင်းသော၊ မွန်မြတ်သော၊ လျောက်ပတ်သောအခါ၌ အပ်စပ်သော အဖျော်နှင့် ဘောဇဉ်ကို ဆွေမျိုးတို့အား ပေးလှူကြကုန်၏၊ သနားစောင့်ရှောက်တတ်သူ ဖြစ်ကြကုန်၏ ဟုလည်းကောင်း ဖြစ်၏။ ထိုစကား၌ 'ဒဒန္တိ' ဟူသည် ပေးလှူကုန်၏၊ ရည်စူးကုန်၏၊ အပ်နှင်းကုန်၏ ဟူလို။ 'ဉာတီနံ' ဟူသည် မိခင်ဘက်မှလည်းကောင်း၊ ဖခင်ဘက်မှလည်းကောင်း တော်စပ်သူတို့အား ဟူလို။ 'ယေ' ဟူသည် သားသမီးစသော အကြင် တစ်စုံတစ်ယောက်သောသူတို့တည်း။ 'ဟောန္တိ' ဟူသည် ဖြစ်ကုန်၏ ဟူလို။ 'အနုကမ္ပကာ' ဟူသည် အကျိုးစီးပွားကို လိုလားသော၊ ကောင်းကျိုးကို ရှာဖွေပေးတတ်သော ဟူလို။ 'သုစိံ' ဟူသည် စင်ကြယ်သန့်ရှင်းသော၊ နှလုံးမွေ့လျော်ဖွယ်ဖြစ်သော၊ တရားနှင့် ညီညွတ်သော ဟူလို။ 'ပဏီတံ' ဟူသည် မွန်မြတ်သော၊ ကြီးကျယ်ပြန့်ပြောသော ဟူလို။ 'ကာလေန' ဟူသည် အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်တို့ သုံးဆောင်ရန် လျောက်ပတ်သော အချိန်အခါ၌လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် ဆွေမျိုးပြိတ္တာတို့သည် နံရံအပြင်ဘက်စသည်တို့၌ ရောက်ရှိ ရပ်တည်နေသော အချိန်အခါ၌လည်းကောင်း ဟူလို။ 'ကပ္ပိယံ' ဟူသည် သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော၊ အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့ သုံးဆောင်ထိုက်သော ဟူလို။ 'ပါနဘောဇနံ' ဟူသည် အဖျော်နှင့် ဘောဇဉ်ကို ဆိုလိုပြီး၊ ဤပါဌ်ဖြင့် အလှူဖွယ်ဝတ္ထု (ဒေယျဓမ္မ) အားလုံးကို ညွှန်းဆိုပြခြင်း ဖြစ်၏။

17. Idāni yena pakārena tesaṃ petānaṃ dinnaṃ nāma hoti, taṃ dassento ‘‘idaṃ vo ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’’ti catutthagāthāya pubbaḍḍhaṃ āha. Taṃ tatiyagāthāya pubbaḍḍhena sambandhitabbaṃ –

၁၇. ယခုအခါ ထိုပြိတ္တာတို့အား မည်သို့သော အခြင်းအရာအားဖြင့် လှူဒါန်းသည်မည်ပုံကို ပြလိုသဖြင့် 'ဣဒံ ဝေါ ဉာတီနံ ဟောတု၊ သုခိတာ ဟောန္တု ဉာတယော' ဟူသော စတုတ္ထဂါထာ၏ ရှေ့တစ်ဝက်ကို မိန့်တော်မူ၏။ ထိုပါဠိကို တတိယဂါထာ၏ ရှေ့ပုဒ်နှင့် ဤသို့ စပ်အပ်၏—

‘‘Evaṃ dadanti ñātīnaṃ, ye honti anukampakā;

Idaṃ vo ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’’ti.

'သနားစောင့်ရှောက်တတ်ကြကုန်သော ဆွေမျိုးတို့သည် ဆွေမျိုးတို့အား ဤသို့ ပေးလှူကြကုန်၏၊ ဤအလှူသည် သင်တို့ဆွေမျိုးများအတွက် ဖြစ်ပါစေ၊ ဆွေမျိုးပြိတ္တာတို့သည် ချမ်းသာကြပါစေ' ဟူ၍ (လှူဒါန်းကြကုန်၏။)

Tena ‘‘idaṃ vo ñātīnaṃ hotūti evaṃ pakārena dadanti, no aññathā’’ti ākāratthena evaṃsaddena dātabbākāranidassanaṃ kataṃ hoti.

ထိုသို့ မိန့်တော်မူခြင်းဖြင့် 'ဤအလှူသည် သင်တို့ဆွေမျိုးများအတွက် ဖြစ်ပါစေ' ဟူ၍ ဤသို့သော နည်းလမ်းဖြင့် ပေးလှူကြကုန်၏၊ အခြားတစ်ပါးသော နည်းလမ်းဖြင့် မဟုတ်ပေ ဟု အခြင်းအရာကို ပြသော 'ဧဝံ' သဒ္ဒါဖြင့် လှူဒါန်းပုံစနစ်ကို ပြသတော်မူခြင်း ဖြစ်ပေသည်။

Tattha idanti deyyadhammanidassanaṃ. Voti nipātamattaṃ ‘‘yehi vo ariyā’’tiādīsu (ma. ni. 1.36) viya. Ñātīnaṃ hotūti pettivisaye uppannānaṃ ñātakānaṃ hotu. ‘‘No ñātīna’’nti ca paṭhanti, amhākaṃ ñātīnanti attho. Sukhitā hontu ñātayoti te pettivisayūpapannā ñātayo idaṃ phalaṃ paccanubhavantā sukhitā sukhappattā hontu.

ထိုပါဠိ၌ 'ဣဒံ' ဟူသော သဒ္ဒါသည် လှူဖွယ်ဝတ္ထုကို ညွှန်းပြသော သဒ္ဒါတည်း။ 'ဝေါ' ဟူသော ပုဒ်သည် 'ယေဟိ ဝေါ အရိယာ' စသော ပါဠိတို့၌ကဲ့သို့ နိပါတ်မျှသာ ဖြစ်၏။ 'ဉာတီနံ ဟောတု' ဟူသည် ပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်ကုန်သော ဆွေမျိုးတို့အား ဖြစ်ပါစေသတည်း ဟူလို။ 'နော ဉာတီနံ' ဟုလည်း ဖတ်ကြကုန်၏၊ ငါတို့၏ ဆွေမျိုးတို့အား ဟူ၍ အနက်ရ၏။ 'သုခိတာ ဟောန္တု ဉာတယော' ဟူသည် ပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်ကုန်သော ထိုဆွေမျိုးတို့သည် ဤအလှူ၏ အကျိုးကို ခံစားကြရကုန်လျက် ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်ကြပါစေကုန်သတည်း ဟူလို။

Yasmā ‘‘idaṃ vo ñātīnaṃ hotū’’ti vuttepi aññena katakammaṃ na aññassa phaladaṃ hoti, kevalaṃ pana tathā uddissa dīyamānaṃ taṃ vatthu ñātipetānaṃ [Pg.25] kusalakammassa paccayo hoti, tasmā yathā tesaṃ tasmiṃ vatthusmiṃ tasmiṃyeva khaṇe phalanibbattakaṃ kusalakammaṃ hoti, taṃ dassento ‘‘te ca tattho’’tiādimāha.

အကြောင်းမူကား - 'ဤအလှူသည် ဆွေမျိုးများအား ဖြစ်ပါစေ' ဟု ဆိုသော်လည်း တစ်ပါးသောသူ ပြုအပ်သောကံသည် အခြားတစ်ပါးသောသူအား အကျိုးကို မဖြစ်စေနိုင်၊ စင်စစ်သော်ကား ထိုသို့ ရည်မှန်း၍ လှူဒါန်းအပ်သော လှူဖွယ်ဝတ္ထုသည် ပြိတ္တာဖြစ်သော ဆွေမျိုးတို့အား ကုသိုလ်ကံ၏ အထောက်အပံ့ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုသို့ လှူဒါန်းအပ်သည်ရှိသော် ထိုပြိတ္တာတို့အား ထိုလှူဖွယ်ဝတ္ထု၌ ထိုခဏ၌ပင်လျှင် အကျိုးကို ဖြစ်ထွန်းစေတတ်သော ကုသိုလ်ကံ ဖြစ်ပုံကို ပြလိုသဖြင့် 'တေ စ တတ္ထ' အစရှိသော ဂါထာကို မိန့်တော်မူခဲ့သည်။

Tattha teti ñātipetā. Tatthāti yattha dānaṃ dīyati, tattha. Samāgantvāti ‘‘ime no ñātayo amhākaṃ atthāya dānaṃ uddisantī’’ti anumodanatthaṃ tattha samāgatā hutvā. Pahūte annapānamhīti attano uddissa dīyamāne tasmiṃ vatthusmiṃ. Sakkaccaṃ anumodareti kammaphalaṃ abhisaddahantā cittīkāraṃ avijahantā avikkhittacittā hutvā ‘‘idaṃ no dānaṃ hitāya sukhāya hotū’’ti modanti anumodanti pītisomanassajātā honti.

ထိုဂါထာ၌ 'တေ' ဟူသည်မှာ ဆွေမျိုးဖြစ်သော ပြိတ္တာတို့ ဖြစ်သည်။ 'တတ္ထ' ဟူသည်မှာ အကြင်အလှူ ပေးလှူရာအရပ်၌ ဖြစ်သည်။ 'သမာဂန္တွာ' ဟူသည်မှာ 'ငါတို့၏ ဤဆွေမျိုးတို့သည် ငါတို့အကျိုးငှာ အလှူကို ရည်ညွှန်းကြကုန်၏' ဟု အနုမောဒနာ ပြုခြင်းအကျိုးငှာ ထိုအလှူပေးရာအရပ်သို့ အညီအညွတ် ရောက်ရှိလာကြကုန်သည် ဖြစ်၍ ဟူလို။ 'ပဟုတေ အန္နပါနမှိ' ဟူသည်မှာ မိမိအား ရည်မှန်း၍ ပေးလှူအပ်သော ထိုထိုဝတ္ထု၌ များပြားလှစွာသော ထမင်း အဖျော်တို့ ရှိသော် ဟူလို။ 'သက္ကစ္စံ အနုမောဒရေ' ဟူသည်မှာ ကံ၏အကျိုးကို ယုံကြည်ကြလျက်၊ အရိုအသေပြုခြင်းကို မစွန့်ဘဲ မပျံ့လွင့်သောစိတ် ရှိကြကုန်သည်ဖြစ်၍ 'ဤအလှူသည် ငါတို့အား စီးပွားချမ်းသာ ဖြစ်ပါစေသတည်း' ဟု နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ကြကုန်၏၊ သောမနဿစိတ် ဖြစ်ပွားကြကုန်၏ ဟူလိုသည်။

18. Ciraṃ jīvantūti ciraṃ jīvino dīghāyukā hontu. No ñātīti amhākaṃ ñātakā. Yesaṃ hetūti yesaṃ kāraṇā ye nissāya. Labhāmaseti īdisaṃ sampattiṃ paṭilabhāma. Idañhi uddisanena laddhasampattiṃ anubhavantānaṃ petānaṃ attano ñātīnaṃ thomanākāradassanaṃ. Petānañhi attano anumodanena, dāyakānaṃ uddisanena, ukkhiṇeyyasampattiyā cāti tīhi aṅgehi dakkhiṇā taṅkhaṇaññeva phalanibbattikā hoti. Tattha dāyakā visesahetu. Tenāha ‘‘yesaṃ hetu labhāmase’’ti. Amhākañca katā pūjāti ‘‘idaṃ vo ñātīnaṃ hotū’’ti evaṃ uddisantehi dāyakehi amhākañca pūjā katā, te dāyakā ca anipphalā yasmiṃ santāne pariccāgamayaṃ kammaṃ nibbattaṃ tassa tattheva phaladānato.

၁၈. 'စိရံ ဇီဝန္တု' ဟူသည်မှာ 'ကြာမြင့်စွာ အသက်ရှင်ကြကုန်စို့၊ အသက်ရှည်ကြပါစေကုန်သတည်း' ဟု ဆိုလိုသည်။ 'နော ဉာတိ' ဟူသည်မှာ 'ငါတို့၏ ဆွေမျိုးတို့သည်' ဟု ဆိုလိုသည်။ 'ယေသံ ဟေတု' ဟူသည်မှာ 'အကြင်ဆွေမျိုးတို့၏ အကြောင်းကြောင့်၊ အကြင်ဆွေမျိုးတို့ကို အမှီပြု၍' ဟု ဆိုလိုသည်။ 'လဘာမသေ' ဟူသည်မှာ 'ဤသို့သော စည်းစိမ်ချမ်းသာကို ရရှိကြကုန်၏' ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤစကားသည် ရည်ညွှန်းလှူဒါန်းသဖြင့် ရရှိအပ်သော စည်းစိမ်ကို ခံစားနေကြရသော ပြိတ္တာတို့က မိမိတို့၏ ဆွေမျိုးများအား ချီးမွမ်းသောအမူအရာကို ပြခြင်းဖြစ်၏။ စင်စစ်သော်ကား ပြိတ္တာတို့၏ မိမိတို့ကိုယ်တိုင် ဝမ်းမြောက်ခြင်း (အနုမောဒနာ)၊ အလှူရှင်တို့၏ ရည်ညွှန်းလှူဒါန်းခြင်း၊ အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်၏ ပြည့်စုံခြင်း ဟူသော အကြောင်းသုံးပါးကြောင့် ထိုအလှူ (ဒက္ခိဏာ) သည် ထိုခဏ၌ပင် အကျိုးကို ဖြစ်ထွန်းစေတတ်သည်။ ထိုအကြောင်းတို့တွင် အလှူရှင်သည် ထူးခြားသော အကြောင်းရင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် 'ယေသံ ဟေတု လဘာမသေ' ဟု မိန့်တော်မူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ 'အမှာကဉ္စ ကတာ ပူဇာ' ဟူသည်မှာ 'ဤအလှူသည် ဆွေမျိုးတို့အား ဖြစ်စေသတည်း' ဟု ဤသို့ ရည်ညွှန်းကုန်သော ဒါယကာတို့သည် ငါတို့အား ပူဇော်ခြင်းကိုလည်း ပြုအပ်ပြီး ဖြစ်၏၊ ထိုဒါယကာတို့သည်လည်း အကျိုးမရှိသည်မဟုတ် (အကျိုးရှိကုန်၏)။ အကြင်သန္တာန်၌ စွန့်ကြဲခြင်းဟူသော ကုသိုလ်ကံသည် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့၏၊ ထိုကုသိုလ်ကံအား ထိုလှူဒါန်းသော ခဏ၌ပင်လျှင် အကျိုးပေးသောကြောင့် ဖြစ်သည်။

Etthāha – ‘‘kiṃ pana pettivisayūpapannā eva ñātī hetusampattiyo labhanti, udāhu aññepī’’ti? Na cettha amhehi vattabbaṃ, atthi bhagavatā evaṃ byākatattā. Vuttañhetaṃ –-

ဤစကားရပ်၌ စောဒကဆရာက 'အသို့နည်း၊ ပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်ကြကုန်သောသူတို့သည်သာလျှင် ဆွေမျိုးတို့ကြောင့် စည်းစိမ်ချမ်းသာတို့ကို ရရှိကြသလော၊ သို့မဟုတ် အခြားသော ဘုံဘဝ၌ ဖြစ်ကြကုန်သောသူတို့သည်လည်း ရရှိကြသလော' ဟု မေးမြန်းငြားအံ့။ ဤအရာ၌ ငါတို့ပြောဆိုဖွယ်ရာ မရှိပေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မြတ်စွာဘုရားကိုယ်တိုင် ဖြေကြားတော်မူအပ်ပြီး ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ ယင်းသို့ ဖြေကြားတော်မူသည်ကို ပြဆိုအံ့ -

‘‘Mayamassu, bho gotama, brāhmaṇā nāma dānāni dema, puññāni karoma ‘idaṃ dānaṃ petānaṃ ñātisālohitānaṃ upakappatu, idaṃ dānaṃ petā ñātisālohitā paribhuñjantū’ti. Kacci taṃ, bho gotama, dānaṃ petānaṃ ñātisālohitānaṃ upakappati[Pg.26], kacci te petā ñātisālohitā taṃ dānaṃ paribhuñjantīti? Ṭhāne kho, brāhmaṇa, upakappati, no aṭṭhāneti.

'အရှင်ဂေါတမ... အကျွန်ုပ်တို့သည် ပုဏ္ဏားများ ဖြစ်ကြပါသည်။ အကျွန်ုပ်တို့သည် 'ဤအလှူသည် ကွယ်လွန်သွားကြသော ဆွေမျိုးသားချင်းတို့အား အကျိုးပြီးပါစေသတည်း၊ ဤအလှူကို ကွယ်လွန်သွားကြသော ဆွေမျိုးသားချင်းတို့ သုံးဆောင်နိုင်ကြပါစေသတည်း' ဟု ရည်မှန်း၍ အလှူတို့ကို ပေးလှူကြပါသည်၊ ကောင်းမှုတို့ကို ပြကြပါသည်။ အရှင်ဂေါတမ... ထိုအလှူသည် ကွယ်လွန်သွားကြသော ဆွေမျိုးသားချင်းတို့အား အကျိုးပြီးပါသလော၊ ထိုဆွေမျိုးသားချင်းတို့သည် ထိုအလှူကို သုံးဆောင်ကြရပါသလော' ဟု လျှောက်ထားအပ်သည်ရှိသော် - 'ပုဏ္ဏား... စင်စစ်သော်ကား အလှူကို ခံယူနိုင်သော အရာ (ဌာန) ၌သာ အကျိုးပြီး၏၊ အလှူကို မခံယူနိုင်သော အရာ (အဌာန) ၌ မပြီးနိုင်' ဟု မိန့်တော်မူ၏။

‘‘Katamaṃ pana, bho gotama, ṭhānaṃ, katamaṃ aṭṭhānanti? Idha, brāhmaṇa, ekacco pāṇātipātī hoti…pe… micchādiṭṭhiko hoti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā nirayaṃ upapajjati. Yo nerayikānaṃ sattānaṃ āhāro, tena so tattha yāpeti, tena so tattha tiṭṭhati. Idaṃ kho, brāhmaṇa, aṭṭhānaṃ, yattha ṭhitassa taṃ dānaṃ na upakappati.

'အရှင်ဂေါတမ... အဘယ်သည်ကား အလှူကို ခံယူနိုင်သော အရာ (ဌာန) ဖြစ်ပြီး၊ အဘယ်သည်ကား မခံယူနိုင်သော အရာ (အဌာန) ဖြစ်ပါသနည်း' ဟု လျှောက်ထားအပ်သည်ရှိသော် - 'ပုဏ္ဏား... ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် သူ့အသက်ကို သတ်သူ ဖြစ်၏။ပ။ မှားသောအယူ ရှိသူ ဖြစ်၏။ ထိုသူသည် ခန္ဓာကိုယ်ပျက်စီး၍ သေလွန်ပြီးနောက် ငရဲသို့ ရောက်ရ၏။ ငရဲ၌ ဖြစ်ကြကုန်သော သတ္တဝါတို့၏ အကြင်အာဟာရသည် ရှိ၏၊ ထိုငရဲသူသတ္တဝါသည် ထိုငရဲ၌ ထိုအာဟာရဖြင့်သာ မျှတ၏၊ ထိုအာဟာရဖြင့်သာ တည်နေရ၏။ ပုဏ္ဏား... ငရဲဘုံ၌ တည်နေသော သတ္တဝါအား ထိုအလှူသည် အကျိုးမပြီးနိုင်ရာ၊ ဤသည်ကား မခံယူနိုင်သော အရာ (အဌာန) ပင် ဖြစ်၏။

‘‘Idha pana, brāhmaṇa, ekacco pāṇātipātī hoti…pe… micchādiṭṭhiko hoti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā tiracchānayoniṃ upapajjati. Yo tiracchānayonikānaṃ sattānaṃ āhāro, tena so tattha yāpeti, tena so tattha tiṭṭhati. Idampi kho, brāhmaṇa, aṭṭhānaṃ, yattha ṭhitassa taṃ dānaṃ na upakappati.

ပုဏ္ဏား... တစ်ဖန် ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် သူ့အသက်ကို သတ်သူ ဖြစ်၏။ပ။ မှားသောအယူ ရှိသူ ဖြစ်၏။ ထိုသူသည် ခန္ဓာကိုယ်ပျက်စီး၍ သေလွန်ပြီးနောက် တိရစ္ဆာန်ဘုံ၌ ဖြစ်ရ၏။ တိရစ္ဆာန်ဘုံ၌ ဖြစ်ကြကုန်သော သတ္တဝါတို့၏ အကြင်အာဟာရသည် ရှိ၏၊ ထိုတိရစ္ဆာန်သည် ထိုဘုံ၌ ထိုအာဟာရဖြင့်သာ မျှတ၏၊ ထိုအာဟာရဖြင့်သာ တည်နေရ၏။ ပုဏ္ဏား... တိရစ္ဆာန်ဘုံ၌ တည်နေသော သတ္တဝါအား ထိုအလှူသည် အကျိုးမပြီးနိုင်ရာ၊ ဤသည်လည်း မခံယူနိုင်သော အရာ (အဌာန) ပင် ဖြစ်၏။

‘‘Idha pana, brāhmaṇa, ekacco pāṇātipātā paṭivirato hoti…pe… sammādiṭṭhiko hoti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā manussānaṃ sahabyataṃ upapajjati…pe… devānaṃ sahabyataṃ upapajjati. Yo devānaṃ āhāro, tena so tattha yāpeti, tena so tattha tiṭṭhati. Idampi kho, brāhmaṇa, aṭṭhānaṃ, yattha ṭhitassa taṃ dānaṃ na upakappati.

ပုဏ္ဏား... တစ်ဖန် ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် သူ့အသက်ကို သတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်သူ ဖြစ်၏။ပ။ ကောင်းသောအယူ ရှိသူ ဖြစ်၏။ ထိုသူသည် ခန္ဓာကိုယ်ပျက်စီး၍ သေလွန်ပြီးနောက် လူတို့၏ အပေါင်းအဖော်အဖြစ်သို့ ရောက်ရ၏။ပ။ နတ်တို့၏ အပေါင်းအဖော်အဖြစ်သို့ ရောက်ရ၏။ နတ်တို့၏ အကြင်အာဟာရသည် ရှိ၏၊ ထိုနတ်သည် ထိုနတ်ပြည်၌ ထိုအာဟာရဖြင့်သာ မျှတ၏၊ ထိုအာဟာရဖြင့်သာ တည်နေရ၏။ ပုဏ္ဏား... နတ်ပြည်၌ တည်နေသောသူအား ထိုအလှူသည် အကျိုးမပြီးနိုင်ရာ၊ ဤသည်လည်း မခံယူနိုင်သော အရာ (အဌာန) ပင် ဖြစ်၏။

‘‘Idha pana, brāhmaṇa, ekacco pāṇātipātī hoti…pe… micchādiṭṭhiko hoti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā pettivisayaṃ upapajjati. Yo pettivisayikānaṃ sattānaṃ āhāro, tena so tattha yāpeti, tena so tattha tiṭṭhati. Yaṃ vā panassa ito anupavecchenti mittāmaccā vā ñātisālohitā vā, tena so tattha yāpeti, tena so tattha tiṭṭhati. Idaṃ kho, brāhmaṇa, ṭhānaṃ, yattha ṭhitassa taṃ dānaṃ upakappatī’’ti.

ပုဏ္ဏား... တစ်ဖန် ဤလောက၌ အချို့သောသူသည် သူ့အသက်ကို သတ်သူ ဖြစ်၏။ပ။ မှားသောအယူ ရှိသူ ဖြစ်၏။ ထိုသူသည် ခန္ဓာကိုယ်ပျက်စီး၍ သေလွန်ပြီးနောက် ပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်ရ၏။ ပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်ကြကုန်သော သတ္တဝါတို့၏ အကြင်အာဟာရသည် ရှိ၏၊ ထိုပြိတ္တာသည် ထိုဘုံ၌ ထိုအာဟာရဖြင့် မျှတ၏၊ ထိုအာဟာရဖြင့် တည်နေရ၏။ ထို့ပြင် ထိုပြိတ္တာအား ဤလူ့ပြည်မှ မိတ်ဆွေအပေါင်းအသင်းတို့ကသော်လည်းကောင်း၊ ဆွေမျိုးသားချင်းတို့ကသော်လည်းကောင်း အကြင်အလှူကို အမျှပေးဝေကုန်၏၊ ထိုအလှူဖြင့် ထိုပြိတ္တာသည် ထိုဘုံ၌ မျှတ၏၊ ထိုဘုံ၌ တည်နေရ၏။ ပုဏ္ဏား... ပြိတ္တာဘုံ၌ တည်နေသောသူအား ထိုအလှူသည် အကျိုးပြီးနိုင်ရာ၏၊ ဤသည်ကား စင်စစ်သော်ကား အလှူကို ခံယူနိုင်သော အရာ (ဌာန) ပင် ဖြစ်၏' ဟု မိန့်တော်မူခဲ့သည်။

‘‘Sace pana, bho gotama, so peto ñātisālohito taṃ ṭhānaṃ anupapanno hoti, ko taṃ dānaṃ paribhuñjatī’’ti[Pg.27]? ‘‘Aññepissa, brāhmaṇa, petā ñātisālohitā taṃ ṭhānaṃ upapannā honti, te taṃ dānaṃ paribhuñjantī’’ti.

'အရှင်ဂေါတမ... ကွယ်လွန်သွားသော ဆွေမျိုးသားချင်းသည် ထိုပြိတ္တာဘုံသို့ မရောက်ရှိသေးပါက အကယ်၍ ထိုသို့ဖြစ်ပါမူ အဘယ်သူသည် ထိုအလှူကို သုံးဆောင်ပါသနည်း' ဟု လျှောက်ထားအပ်သည်ရှိသော် - 'ပုဏ္ဏား... ထိုအလှူရှင်၏ ကွယ်လွန်သွားသော ဆွေမျိုးသားချင်းများထဲမှ အခြားသော ဆွေမျိုးတို့သည်လည်း ထိုပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်ရှိနေကြကုန်၏၊ ထိုပြိတ္တာတို့သည် ထိုအလှူကို သုံးဆောင်ကြကုန်၏' ဟု မိန့်တော်မူ၏။

‘‘Sace pana, bho gotama, so ceva peto ñātisālohito taṃ ṭhānaṃ anupapanno hoti, aññepissa petā ñātisālohitā taṃ ṭhānaṃ anupapannā honti, ko taṃ dānaṃ paribhuñjatī’’ti? ‘‘Aṭṭhānaṃ kho etaṃ, brāhmaṇa, anavakāso, yaṃ taṃ ṭhānaṃ vivittaṃ assa iminā dīghena addhunā yadidaṃ petehi ñātisālohitehi, apica, brāhmaṇa, dāyakopi anipphalo’’ti (a. ni. 10.177).

'အရှင်ဂေါတမ... ကွယ်လွန်သွားသော ထိုဆွေမျိုးသားချင်းသည်လည်း ထိုပြိတ္တာဘုံသို့ မရောက်၊ အခြားသော ဆွေမျိုးတို့သည်လည်း ထိုပြိတ္တာဘုံသို့ မရောက်ရှိကြသေးပါက အကယ်၍ ထိုသို့ဖြစ်ပါမူ အဘယ်သူသည် ထိုအလှူကို သုံးဆောင်ပါသနည်း' ဟု လျှောက်ထားအပ်သည်ရှိသော် - 'ပုဏ္ဏား... ရှည်လျားလှစွာသော ဤသံသရာကာလပတ်လုံး ကွယ်လွန်သွားသော ဆွေမျိုးသားချင်းတို့မှ ဆိတ်သုဉ်းကင်းဝေးသော အရပ်ဟူသည် မရှိနိုင်ရာ၊ ဤသို့ဖြစ်ခြင်းသည် အကြောင်းမဟုတ်၊ အခွင့်မရှိ။ ပုဏ္ဏား... ထို့ပြင် ပေးလှူသော ဒါယကာသည်လည်း အကျိုးမရှိသည်မဟုတ် (ဧကန်အကျိုးရှိသည်သာ ဖြစ်၏)' ဟု ဟောတော်မူခဲ့သည်။

19. Idāni pettivisayūpapannānaṃ tattha aññassa kasigorakkhādino sampattipaṭilābhakāraṇassa abhāvaṃ ito dinnena yāpanañca dassetuṃ ‘‘na hī’’tiādi vuttaṃ.

၁၉. ယခုအခါ ပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်ကြကုန်သော သတ္တဝါတို့အား လယ်ထွန်ခြင်း၊ နွားကျောင်းခြင်း စသည်တို့ဖြင့် စည်းစိမ်ချမ်းသာကို ဖြစ်ပေါ်စေနိုင်သော အခြားအကြောင်း မရှိပုံနှင့် ဤလူ့ပြည်မှ လှူဒါန်းအပ်သောအလှူဖြင့်သာ မျှတရပုံကို ပြသလိုသဖြင့် 'န ဟိ' အစရှိသော ဂါထာကို မိန့်တော်မူခဲ့သည်။

Tattha na hi tattha kasi atthīti tasmiṃ pettivisaye kasi na hi atthi, yaṃ nissāya petā sukhena jīveyyuṃ. Gorakkhettha na vijjatīti ettha pettivisaye na kevalaṃ kasiyeva natthi, atha kho gorakkhāpi na vijjati, yaṃ nissāya te sukhena jīveyyuṃ. Vaṇijjā tādisī natthīti vaṇijjāpi tādisī natthi, yā tesaṃ sampattipaṭilābhahetu bhaveyya. Hiraññena kayākayanti hiraññena kayavikkayampi tattha tādisaṃ natthi, yaṃ tesaṃ sampattipaṭilābhahetu bhaveyya. Ite dinnena yāpenti, petā kālagatā tahinti kevalaṃ pana ito ñātīhi vā mittāmaccehi vā dinnena yāpenti, attabhāvaṃ pavattenti. Petāti pettivisayūpapannā sattā. Kālagatāti attano maraṇakālena gatā. ‘‘Kālakatā’’ti vā pāṭho, katakālā katamaraṇā maraṇaṃ sampattā. Tahinti tasmiṃ pettivisaye.

ထိုဂါထာ၌ ‘န ဟိ တတ္ထ ကသိ အတ္ထိ’ ဟူသည်မှာ— ထိုပြိတ္တာဘုံ၌ ပြိတ္တာတို့ မှီတင်းနေထိုင်ပြီး ချမ်းသာစွာ အသက်မွေးနိုင်ရန် လယ်ထွန်ခြင်း အမှုသည် မရှိသည်သာ ဖြစ်၏။ ‘ဂေါရက္ခေတ္ထ န ဝိဇ္ဇတိ’ ဟူသည်မှာ— ဤပြိတ္တာဘုံ၌ လယ်ထွန်ခြင်း မရှိရုံမျှမက၊ ၎င်းတို့ မှီတင်းပြီး ချမ်းသာစွာ အသက်မွေးနိုင်ရန် နွားကျောင်းခြင်း အမှုသည်လည်း မရှိပေ။ ‘ဝါဏိဇ္ဇာ တာဒိသီ နတ္ထိ’ ဟူသည်မှာ— ထိုပြိတ္တာတို့၏ စည်းစိမ်ချမ်းသာ ရရှိခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သော ထိုကဲ့သို့သော ကုန်သွယ်မှုသည်လည်း မရှိပေ။ ‘ဟိရညေန ကယာကယံ’ ဟူသည်မှာ— ထိုပြိတ္တာတို့ စည်းစိမ်ချမ်းသာ ရရှိရန်အတွက် ရွှေငွေတို့ဖြင့် ရောင်းဝယ်ခြင်းသည်လည်း ထိုပြိတ္တာဘုံ၌ မရှိပေ။ ‘ဣတော ဒိန္နေန ယာပေန္တိ ပေတာ ကာလင်္ကတာ တဟိံ’ ဟူသည်မှာ— စင်စစ်သော်ကား ကွယ်လွန်သွားကြသော ထိုပြိတ္တာတို့သည် ဤလူ့ပြည်မှ မိဘစသော ဆွေမျိုးများ သို့မဟုတ် ချစ်ကျွမ်းဝင်သော အဆွေခင်ပွန်းများက ပေးလှူအပ်သော အလှူဖြင့်သာ မျှတကာ အတ္တဘောကို တည်တံ့စေလျက် ရှင်သန်ကြကုန်၏။ ‘ပေတာ’ ဟူသည်မှာ— ပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်ကြကုန်သော သတ္တဝါတို့ ဖြစ်သည်။ ‘ကာလဂတာ’ ဟူသည်မှာ— မိမိတို့၏ သေဆုံးချိန်သို့ ရောက်ရှိသွားကြသူများ ဖြစ်သည်။ ‘ကာလကတာ’ ဟုလည်း ပါဌ်ရှိသေး၏။ ယင်းသည် သေဆုံးခြင်းသို့ ရောက်ရှိသွားသူများဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ‘တဟိံ’ ဟူသည်မှာ— ထိုပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်သည်။

20-21. Idāni yathāvuttamatthaṃ upamāhi pakāsetuṃ ‘‘unname udakaṃ vuṭṭha’’nti gāthādvayamāha. Tassattho – yathā unname thale unnatappadese meghehi abhivuṭṭhaṃ udakaṃ yathā ninnaṃ pavattati, yo bhūmibhāgo ninno oṇato, taṃ upagacchati; evameva ito dinnaṃ dānaṃ petānaṃ upakappati[Pg.28], phaluppattiyā viniyujjati. Ninnamiva hi udakappavattiyā ṭhānaṃ petaloko dānūpakappanāya. Yathāha – ‘‘idaṃ kho, brāhmaṇa, ṭhānaṃ, yattha ṭhitassa taṃ dānaṃ upakappatī’’ti (a. ni. 10.177). Yathā ca kandarapadarasākhapasākhakusobbhamahāsobbhe hi ogalitena udakena vārivahā mahānajjo pūrā hutvā sāgaraṃ paripūrenti, evaṃ ito dinnadānaṃ pubbe vuttanayena petānaṃ upakappatīti.

၂၀-၂၁. ယခုအခါ ဖော်ပြပါ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ဥပမာများဖြင့် ရှင်းလင်းပြသရန် ‘ဥန္နမေ ဥဒကံ ဝုဋ္ဌံ’ အစရှိသော ဂါထာနှစ်ခုကို ဟောတော်မူသည်။ ထိုဂါထာ၏ အနက်ကား— မြင့်မားသော ကုန်းမြေအရပ်၌ ရွာသွန်းသော မိုးရေသည် နိမ့်ဆင်းသောအရပ်သို့ စီးဆင်းသွားသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ နိမ့်သော မြေပြင်သို့ ရောက်ရှိသွားသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ထို့အတူသာလျှင် ဤလူ့ပြည်မှ ပေးလှူအပ်သော အလှူသည် ကွယ်လွန်ပြီးသော ပြိတ္တာတို့အား အကျိုးဖြစ်ထွန်းစေရန် ရောက်ရှိသွား၏။ အမှန်စင်စစ် ရေစီးဆင်းရာအရပ်သည် နိမ့်ရာသို့ ရှေးရှုသကဲ့သို့၊ ပြိတ္တာဘုံသည်လည်း လှူဒါန်းအပ်သော အလှူဝတ္ထုကို လက်ခံရရှိရာ နေရာဖြစ်ပေသည်။ မြတ်စွာဘုရားသည်လည်း— “ပုဏ္ဏား... ဤပြိတ္တာဘုံ၌ တည်သောသူအား ထိုအလှူသည် ပြီးမြောက်စေနိုင်သော ဤအကြောင်းအရာသည် ရှိပေ၏” ဟု ဟောတော်မူခဲ့သည်။ ထို့ပြင် တောင်ကြားချောက်၊ ချောင်းငယ်၊ မြောင်းငယ်၊ မြောင်ကြီးတို့မှ စီးဆင်းလာသော ရေတို့ဖြင့် မြစ်ငယ်မြစ်ကြီးတို့သည် ပြည့်လျှံပြီး သမုဒ္ဒရာသို့ စီးဝင်ကာ သမုဒ္ဒရာရေထုကို ပြည့်စေသကဲ့သို့၊ ထို့အတူ ဤလူ့ပြည်မှ လှူဒါန်းလိုက်သော အလှူသည် ရှေး၌ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်း ပြိတ္တာတို့အား အကျိုးကျေးူး ပြီးမြောက်စေ၏။

22. Yasmā petā ‘‘ito kiñci labhāmā’’ti āsābhibhūtā ñātigharaṃ āgantvāpi ‘‘idaṃ nāma no dethā’’ti yācituṃ na sakkonti, tasmā tesaṃ imāni anussaraṇavatthūni anussaranto kulaputto dakkhiṇaṃ dajjāti dassento ‘‘adāsi me’’ti gāthamāha.

၂၂. အကြင်ကြောင့် ပြိတ္တာတို့သည် “ဤအိမ်မှ တစ်စုံတစ်ခု ရရှိပေလိမ့်မည်” ဟု မျှော်လင့်ချက်ဖြင့် နှိပ်စက်အပ်ကုန်သည်ဖြစ်၍ ဆွေမျိုးတို့၏ အိမ်သို့ ရောက်ရှိလာကြသော်လည်း “ငါတို့အား ဤအရာကို ပေးကြပါလော့” ဟု တောင်းခံခြင်းငှါ မတတ်နိုင်ကြကုန်။ ထို့ကြောင့် အမျိုးသားကောင်းသည် ထိုပြိတ္တာတို့အတွက် ဤအောက်မေ့ဖွယ်ရာ အကြောင်းအရာတို့ကို ပြန်လည်အောက်မေ့လျက် မြတ်သော အလှူကို ပေးလှူသင့်၏ဟု ပြသလိုသဖြင့် ‘အဒါသိ မေ’ အစရှိသော ဂါထာကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။

Tassattho – idaṃ nāma me dhanaṃ vā dhaññaṃ vā adāsi, idaṃ nāma me kiccaṃ attanāyeva yogaṃ āpajjanto akāsi, ‘‘asuko me mātito vā pitito vā sambandhattā ñāti, sinehavasena tāṇasamatthatāya mitto, asuko me sahapaṃsukīḷakasahāyo sakhā’’ti ca etaṃ sabbamanussaranto petānaṃ dakkhiṇaṃ dajjā dānaṃ niyyāteyya. ‘‘Dakkhiṇā dajjā’’ti vā pāṭho, petānaṃ dakkhiṇā dātabbā, tena ‘‘adāsi me’’tiādinā nayena pubbe katamanussaraṃ anussaratāti vuttaṃ hoti. Karaṇatthe hi idaṃ paccattavacanaṃ.

ထိုဂါထာ၏ အနက်ကား— “ဤသူသည် ငါ့အား ဤမည်သော စပါး သို့မဟုတ် ဥစ္စာပစ္စည်းကို ပေးခဲ့ဖူး၏။ ငါ၏ ဤမည်သော အမှုကိစ္စကို ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ အားထုတ်၍ ဆောင်ရွက်ပေးခဲ့ဖူး၏။ ဤသူသည် ငါ့အား မိဘဘက်မှ တော်စပ်သော ဆွေမျိုးဖြစ်၏၊ ချစ်ခင်တွယ်တာခြင်းနှင့် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်နိုင်စွမ်းရှိသောကြောင့် အဆွေခင်ပွန်းဖြစ်၏၊ ဤသူသည် ငယ်စဉ်ကတည်းက မြေမှုန့်ကစားဖက်ဖြစ်ခဲ့သော သူငယ်ချင်းဖြစ်၏” ဟု ထိုအလုံးစုံသော အချက်တို့ကို ပြန်လည်အောက်မေ့၍ ပြိတ္တာတို့အား ရည်ညွှန်းကာ အလှူဒါနကို ပေးလှူအပ်၏၊ ဆောင်နှင်းအပ်၏။ ‘ဒက္ခိဏာ ဒဇ္ဇာ’ ဟုလည်း ပါဌ်ရှိရာ၊ ‘ပြိတ္တာတို့အား အလှူကို ပေးလှူအပ်၏’ ဟု ဆိုလိုသည်။ ထိုသို့ ပြုအပ်ဖူးသည်တို့ကို ‘ငါ့အား ပေးလှူခဲ့ဖူး၏’ စသည်ဖြင့် ရှေး၌ ပြုခဲ့ဖူးသည်တို့ကို အောက်မေ့ခြင်းအားဖြင့် ပေးလှူအပ်သည်ဟု ဆိုလိုရင်း ဖြစ်သည်။ အမှန်စင်စစ် ‘အနုဿရံ’ ဟူသော ပါဌ်သည် ကရိုဏ်း (တတိယဝိဘတ်) အနက်၌ ပဌမာဝိဘတ် သက်ထားသော ပါဌ်ဖြစ်၏။

23-24. Ye pana sattā ñātimaraṇena ruṇṇasokādiparā eva hutvā tiṭṭhanti, na tesaṃ atthāya kiñci denti, tesaṃ taṃ ruṇṇasokādi kevalaṃ attaparitāpanamattameva hoti, taṃ na petānaṃ kañci atthaṃ sādhetīti dassento ‘‘na hi ruṇṇaṃ vā’’ti gāthaṃ vatvā puna magadharājena dinnadakkhiṇāya sātthakabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘ayañca kho’’ti gāthamāha. Tesaṃ attho heṭṭhā vuttoyeva.

၂၃-၂၄. အကြင်သတ္တဝါတို့သည် ဆွေမျိုးများ သေဆုံးသဖြင့် ငိုကြွေးခြင်း၊ စိုးရိမ်ပူဆွေးခြင်း စသည်တို့ဖြင့်သာ နေကြကုန်သော်လည်း၊ ထိုကွယ်လွန်သူတို့၏ အကျိုးငှါ တစ်စုံတစ်ခုကိုမျှ မပေးလှူကြကုန်။ ထိုသို့သော ဆွေမျိုးတို့အား ထိုငိုကြွေးပူဆွေးခြင်းသည် မိမိတို့ကိုယ်ကို ပူပန်စေရုံမျှသာ ဖြစ်ပြီး၊ ထိုငိုကြွေးခြင်းစသည်သည် ကွယ်လွန်သွားသော ပြိတ္တာတို့အား တစ်စုံတစ်ခုသော အကျိုးကိုမျှ မပြီးမြောက်စေနိုင်ပေ။ ဤသို့ ပြသတော်မူလိုသဖြင့် ‘န ဟိ ရုဏ္ဏံ ဝါ’ အစရှိသော ဂါထာကို ဟောကြားတော်မူပြီးနောက်၊ တစ်ဖန် မဂဓမင်းကြီး လှူဒါန်းအပ်သော အလှူ၏ အကျိုးရှိပုံကို ပြသတော်မူရန် ‘အယဉ္စ ခေါ’ အစရှိသော ဂါထာကို ဟောတော်မူခဲ့သည်။ ထိုဂါထာတို့၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို အောက်၌ ဆိုခဲ့ပြီး ဖြစ်ပေသည်။

25. Idāni yasmā imaṃ dakkhiṇaṃ dentena raññā ñātīnaṃ ñātīhi kattabbakiccakaraṇena ñātidhammo nidassito, bahujanassa pākaṭo kato, nidassanaṃ pākaṭaṃ kataṃ ‘‘tumhehipi evameva ñātīsu ñātidhammo paripūretabbo’’ti. Te ca pete dibbasampattiṃ adhigamentena petānaṃ pūjā katā uḷārā[Pg.29], buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ annapānādīhi santappentena bhikkhūnaṃ balaṃ anuppadinnaṃ, anukampādiguṇaparivārañca cāgacetanaṃ nibbattentena anappakaṃ puññaṃ pasutaṃ, tasmā bhagavā imehi yathābhuccaguṇehi rājānaṃ sampahaṃsento ‘‘so ñātidhammo’’ti osānagāthamāha.

၂၅. ယခုအခါ အကြင်ကြောင့် ဤအလှူကို ပေးလှူသဖြင့် ဆွေမျိုးတို့သည် ပြုအပ်သော ဝတ္တရားကို ပြုသဖြင့် ဆွေမျိုးတို့၏ တရားဝတ္တရားကို လူအများအား ထင်ရှားအောင် ပြသရာရောက်၏။ “သင်တို့သည်လည်း ဤအတူသာလျှင် မိမိတို့၏ ဆွေမျိုးတို့အပေါ် ဆွေမျိုးဝတ္တရားကို ဖြည့်ကျင့်အပ်၏” ဟု မှတ်ယူအပ်၏။ ထိုပြိတ္တာတို့အား နတ်၌ဖြစ်သော စည်းစိမ်ชမ်းသာကို ရရှိစေသဖြင့် ပြိတ္တာတို့အား ကြီးမြတ်သော ပူဇော်ခြင်းကိုလည်း ပြုအပ်၏။ မြတ်စွာဘုရား အမှူးရှိသော သံဃာတော်များအား ဆွမ်း ခဲဖွယ် ဘောဇဉ် ဖျော်ရည်တို့ဖြင့် ကောင်းစွာ ရောင့်ရဲစေသဖြင့် ရဟန်းတော်များအား ခွန်အားဗလကိုလည်း လှူဒါန်းပြီး ဖြစ်၏။ သနားကရုဏာ အစရှိသော ဂုဏ်ကျေးဇူး အခြံအရံရှိသော စွန့်ကြဲခြင်းစေတနာကို ဖြစ်ပေါ်စေသဖြင့် များစွာသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုကိုလည်း ဆည်းပူးအပ်ပြီး ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ဤဟုတ်မှန်သော ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့ဖြင့် ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးကို ဝမ်းမြောက်ရွှင်လန်းစေတော်မူလျက် ‘သော ဉာတိဓမ္မော’ အစရှိသော အဆုံးသတ်ဂါထာကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။

Tattha ñātidhammoti ñātīhi ñātīnaṃ kattabbakaraṇaṃ. Uḷārāti phītā samiddhā. Balanti kāyabalaṃ. Pasutanti upacitaṃ. Ettha ca ‘‘so ñātidhammo ca ayaṃ nidassito’’ti etena bhagavā rājānaṃ dhammiyā kathāya sandassesi. Ñātidhammadassanañhettha sandassanaṃ. ‘‘Petāna pūjā ca katā uḷārā’’ti iminā samādapesi. ‘‘Uḷārā’’ti pasaṃsanañhettha punappunaṃ pūjākaraṇe samādapanaṃ. ‘‘Balañca bhikkhūnamanuppadinna’’nti iminā samuttejesi. Bhikkhūnaṃ balānuppadānañhettha evaṃvidhānaṃ balānuppadāne ussāhavaḍḍhanena samuttejanaṃ. ‘‘Tumhehi puññaṃ pasutaṃ anappaka’’nti iminā sampahaṃsesi. Puññapasavanakittanañhettha tassa yathābhuccaguṇasaṃvaṇṇanabhāvena sampahaṃsananti evamettha yojanā veditabbā.

ထိုဂါထာ၌ ‘ဉာတိဓမ္မော’ ဟူသည်ကား— ဆွေမျိုးတို့က မိမိတို့၏ ဆွေမျိုးတို့အား ပြုအပ်သော ဝတ္တရားကို ပြုခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ‘ဥဠာရာ’ ဟူသည်ကား— စည်ပင်ပြောဆို ပြည့်စုံလှသော အလှူကို ဆိုလိုသည်။ ‘ဗလံ’ ဟူသည်ကား— ကိုယ်ခန္ဓာ၏ အားအင် (ကိုယ်အား) ဖြစ်သည်။ ‘ပသုတံ’ ဟူသည်ကား— ဆည်းပူးအပ်သော ကောင်းမှု ဖြစ်သည်။ ဤဂါထာ၌ ‘သော ဉာတိဓမ္မော စ အယံ နိဒဿိတော’ ဟူသော ဤပါဌ်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးအား တရားစကားဖြင့် ကောင်းစွာ ညွှန်ပြတော်မူ၏။ အမှန်စင်စစ် ဤနေရာ၌ ဆွေမျိုးတို့၏ တရားဝတ္တရားကို ပြသခြင်းသည် ‘သန္ဒဿန’ မည်၏။ ‘ပေတာနံ ပူဇာ စ ကတာ ဥဠာရာ’ ဟူသော ပါဌ်ဖြင့် ကောင်းစွာ ဆောက်တည်စေ၏။ အမှန်စစ်စစ် ဤစကားရပ်၌ အဖန်တလဲလဲ ပူဇော်မှုပြုရာတွင် ‘မြတ်လှ၏’ ဟု ချီးမွမ်းခြင်းသည် ‘သမာဒပန’ မည်၏။ ‘ဗလဉ္စ ဘိက္ခူနမနုပ္ပဒိန္နံ’ ဟူသော ပါဌ်ဖြင့် ကောင်းစွာ ထက်သန်စေ၏။ အမှန်စင်စစ် ဤစကားရပ်၌ ရဟန်းတော်များအား အားအင်ကို ဖြစ်စေတတ်သော ဤကဲ့သို့သော စီရင်မှုမျိုးကို ပြုသော မင်းကြီးအား ထက်သန်စေလျက် အားထုတ်မှုကို ပွားစေသဖြင့် ထက်သန်စေခြင်းသည် ‘သမုတ္တေဇန’ မည်၏။ ‘တုမှေဟိ ပုညံ ပသုတံ အနပ္ပကံ’ ဟူသော ဤပါဌ်ဖြင့် ကောင်းစွာ ရွှင်လန်းစေတော်မူ၏။ အမှန်စင်စစ် ဤစကားရပ်၌ ကောင်းမှုပွားများခြင်းကို ချီးမွမ်းခြင်းသည် မင်းကြီးအား ဟုတ်မှန်သော ဂုဏ်ကို ချီးမွမ်းသဖြင့် ရွှင်လန်းစေခြင်း ‘သမ္ပဟံသန’ မည်၏။ ဤသို့လျှင် ဤဂါထာ၌ ယောဇနာစပ်ပုံကို သိအပ်၏။

Desanāpariyosāne ca pettivisayūpapattiādīnavasaṃvaṇṇanena saṃviggahadayānaṃ yoniso padahataṃ caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Dutiyadivasepi devamanussānaṃ idameva tirokuṭṭadesanaṃ desesi. Evaṃ yāva satta divasā tādisova dhammābhisamayo ahosīti.

ဒေသနာတော်၏ အဆုံး၌လည်း ပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်ရခြင်း၏ အပြစ်ကို ဖွင့်ပြတော်မူသဖြင့် ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်သော စိတ်ရှိကြကုန်လျက် သင့်တင့်လျောက်ပတ်စွာ အားထုတ်ကြသော ရှစ်သောင်းလေးထောင်သော သတ္တဝါတို့အား သစ္စာလေးပါးတရားကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း (တရားထူးရခြင်း) သည် ဖြစ်လေ၏။ နှစ်ရက်မြောက်သော နေ့၌လည်း နတ်လူအပေါင်းတို့အား ဤတိရောကုဋ္ဋသုတ္တန် ဒေသနာတော်ကိုသာလျှင် ဟောကြားတော်မူ၏။ ဤနည်းဖြင့် ခုနစ်ရက်တိုင်အောင် ထိုကဲ့သို့သော တရားထူးသိမြင်ခြင်းသည် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့လေသတည်း။

Tirokuṭṭapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

တိရောကုဋ္ဋပေတဝတ္ထုအဖွင့် (အဋ္ဌကထာ) ပြီးဆုံးပါပြီ။

6. Pañcaputtakhādakapetivatthuvaṇṇanā

၆. (၁-ဥရဂဝဂ်၊ ၆-) ပဉ္စပုတ္တခါဒကပေတိဝတ္ထုအဖွင့်။

Naggā dubbaṇṇarūpāsīti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante pañcaputtakhādakapetiṃ ārabbha vuttaṃ. Sāvatthiyā kira avidūre gāmake aññatarassa kuṭumbikassa bhariyā vañjhā ahosi. Tassa ñātakā etadavocuṃ – ‘‘tava pajāpati vañjhā, aññaṃ te kaññaṃ ānemā’’ti. So tasso bhariyāya sinehena na icchi. Athassa bhariyā taṃ pavattiṃ sutvā sāmikaṃ evamāha [Pg.30] – ‘‘sāmi, ahaṃ vañjhā, aññā kaññā ānetabbā, mā te kulavaṃso upacchijjī’’ti. So tāya nippīḷiyamāno aññaṃ kaññaṃ ānesi. Sā aparena samayena gabbhinī ahosi. Vañjhitthī – ‘‘ayaṃ puttaṃ labhitvā imassa gehassa issarā bhavissatī’’ti issāpakatā tassā gabbhapātanūpāyaṃ pariyesantī aññataraṃ paribbājikaṃ annapānādīhi saṅgaṇhitvā tāya tassā gabbhapātanaṃ dāpesi. Sā gabbhe patite attano mātuyā ārocesi, mātā attano ñātake samodhānetvā tamatthaṃ nivedesi. Te vañjhitthiṃ etadavocuṃ – ‘‘tayā imissā gabbho pātito’’ti? ‘‘Nāhaṃ pātemī’’ti. ‘‘Sace tayā gabbho na pātito, sapathaṃ karohī’’ti. ‘‘Sace mayā gabbho pātito, duggatiparāyaṇā khuppipāsābhibhūtā sāyaṃ pātaṃ pañca pañca putte vijāyitvā khāditvā tittiṃ na gaccheyyaṃ, niccaṃ duggandhā makkhikāparikiṇṇā ca bhaveyya’’nti musā vatvā sapathaṃ akāsi. Sā nacirasseva kālaṃ katvā tasseva gāmassa avidūre dubbaṇṇarūpā petī hutvā nibbatti.

နဂ္ဂါဒုဗ္ဗဏ္ဏရူပါသိ အစရှိသော ဤဝတ္ထုကို မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည်၌ သီတင်းသုံး နေတော်မူစဉ် သားငါးယောက်ကို မွေးဖွားကာ စားရသော ပြိတ္တာမကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူအပ်၏။ အကျယ်ပြရသော် သာဝတ္ထိပြည်၏ မနီးမဝေးသော ရွာငယ်တစ်ရွာ၌ တစ်ယောက်သော သူကြွယ်၏ မယားသည် မြုံ၏။ ထိုသူကြွယ်၏ ဆွေမျိုးတို့သည် ထိုသူကြွယ်အား “သင့်မယားသည် မြုံ၏။ သင့်အတွက် အခြားသော သတို့သမီးတစ်ဦးကို ဆောင်ခဲ့ပါအံ့” ဟု ပြောဆိုကြ၏။ ထိုသူကြွယ်သည် ထိုမယားအပေါ် ချစ်ခင်သဖြင့် အလိုမရှိခဲ့ပေ။ ထိုအခါ ထိုမယားသည် ထိုအကြောင်းကို ကြားသိ၍ လင်အား “အရှင်... အကျွန်ုပ်သည် မြုံပါ၏။ အခြားသော သတို့သမီးတစ်ဦးကို ဆောင်ယူသင့်ပါ၏။ သင်အရှင်၏ အမျိုးအနွယ် မပြတ်ပါစေလင့်” ဟု ပြောဆို၏။ ထိုသူကြွယ်သည် ထိုမယား၏ တိုက်တွန်းပူဆာမှုကို မလွန်ဆန်နိုင်သဖြင့် အခြားသော သတို့သမီးတစ်ဦးကို ဆောင်ခဲ့၏။ ထိုမယားငယ်သည် နောက်အခါ၌ ကိုယ်ဝန်ရှိလာ၏။ ထိုအခါ မိန်းမမြုံသည် “ဤမိန်းမငယ်သည် သားကို ရရှိပါက ဤအိမ်တစ်ခုလုံးကို အစိုးရပေလိမ့်မည်” ဟု ငြူစူဝန်တိုစိတ် လွှမ်းမိုးသဖြင့် ထိုမယားငယ်၏ ကိုယ်ဝန်ကျစေရန် အကြောင်းကို ရှာဖွေသည်ရှိသော် တစ်ယောက်သော ပရိဗိုဇ်ကို ထမင်းအဖျော် အစရှိသည်တို့ဖြင့် ချီးမြှင့်ကာ ထိုပရိဗိုဇ်အားဖြင့် ထိုမယားငယ်အား ကိုယ်ဝန်ကျဆေးကို ပေးစေ၏။ ထိုမယားငယ်သည် ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျသော် မိမိ၏ မိခင်အား ပြောကြား၏။ မိခင်သည်လည်း မိမိ၏ ဆွေမျိုးတို့ကို စုရုံးစေ၍ ထိုကိုယ်ဝန်ပျက်ကျသည့်အကြောင်းကို ပြောပြ၏။ ထိုဆွေမျိုးတို့သည် မြုံသောမိန်းမအား “ဤသူငယ်မ၏ ကိုယ်ဝန်ကို သင် ဖျက်ဆီးပစ်သလော” ဟု မေးကြ၏။ “ငါ မဖျက်ဆီးပါ” ဟု ဆိုလတ်သော်၊ “အကယ်၍ သင်သည် ကိုယ်ဝန်ကို မဖျက်ဆီးခဲ့ပါက ကျိန်ဆိုခြင်းကို ပြုလော” ဟု ပြောဆိုကြ၏။ ထိုအခါ မြုံသောမိန်းမသည် “အကယ်၍ ငါသည် ကိုယ်ဝန်ကို ဖျက်ဆီးခဲ့သည် ဖြစ်ပါက၊ အပါယ်ဘုံသို့ ရောက်ရသည်ဖြစ်၍၊ ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်း နှိပ်စက်အပ်သဖြင့် ညနံနက် ငါးယောက်စီသော သားတို့ကို မွေးဖွား၍ စားရသော်လည်း ရောင့်ရဲခြင်းသို့ မရောက်ရပါလို၊ အမြဲတစေ မကောင်းသောအနံ့ရှိလျက် ယင်ကောင်တို့ အုံခဲပြွမ်းလျက် ရှိရပါလို၏” ဟု မဟုတ်မမှန်သော စကားကိုဆို၍ ကျိန်ဆိုခြင်းကို ပြု၏။ ထိုမြုံသောမိန်းမသည် မကြာမီပင် ကွယ်လွန်သေဆုံး၍ ထိုရွာ၏အနီး၌ပင် လျှောက်လဲကျိန်ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း ဆိုးဝါးသောအဆင်းရှိသော ပြိတ္တာမဖြစ်၍ ဖြစ်ပွားရလေ၏။

Tadā janapade vutthavassā aṭṭha therā satthu dassanatthaṃ sāvatthiṃ āgacchantā tassa gāmassa avidūre chāyūdakasampanne araññaṭṭhāne vāsaṃ upagacchiṃsu. Atha sā petī therānaṃ attānaṃ dassesi. Tesu saṅghatthero taṃ petiṃ –

ထိုအခါ ဇနပုဒ်၌ ဝါကျွတ်တော်မူကြကုန်သော ရှစ်ပါးသော မထေရ်တို့သည် မြတ်စွာဘုရားကို ဖူးမြော်ရန် သာဝတ္ထိပြည်သို့ ကြွလာကြစဉ် ထိုရွာ၏ မနီးမဝေး အရိပ်ရေနှင့် ပြည့်စုံသော တောအရပ်၌ တည်းခို နေထိုင်ကြကုန်၏။ ထိုအခါ ထိုပြိတ္တာမသည် မထေရ်တို့အား မိမိကိုယ်ကို ပြသ၏။ ထိုမထေရ်တို့တွင် သံဃမထေရ်သည် ထိုပြိတ္တာမကို -

26.

၂၆။

‘‘Naggā dubbaṇṇarūpāsi, duggandhā pūti vāyasi;

Makkhikāhi parikiṇṇā, kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasī’’ti. –

“အို မိန်းမ... သင်သည် အဝတ်မရှိ ကိုယ်လုံးတီးဖြစ်၏၊ ဆိုးဝါးသောအဆင်းရှိ၏၊ မကောင်းသောအနံ့ရှိလျက် ပုပ်နံ့လှိုင်၏၊ ယင်မည်းတို့ဖြင့် ဝန်းရံပြွမ်းလျက်ရှိ၏၊ သင်သည် အဘယ်သူနည်း၊ ဤအရပ်၌ အဘယ်ကြောင့် ရပ်နေသနည်း” ဟု (မေးတော်မူ၏။)

Gāthāya paṭipucchi. Tattha naggāti niccoḷā. Dubbaṇṇarūpāsīti ṇavirūpā ativiya bībhaccharūpena samannāgatā asi. Duggandhāti aniṭṭhagandhā. Pūti vāyasīti sarīrato kuṇapagandhaṃ vāyasi. Makkhikāhi parikiṇṇāti nīlamakkhikāhi samantato ākiṇṇā. Kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasīti kā nāma evarūpā imasmiṃ ṭhāne tiṭṭhasi, ito cito ca vicarasīti attho.

ဂါထာဖြင့် မေးတော်မူ၏။ ထိုဂါထာ၌ ‘နဂ္ဂါ’ ဟူသည် အဝတ်တန်ဆာမရှိခြင်းတည်း။ ‘ဒုဗ္ဗဏ္ဏရူပါသိ’ ဟူသည် အဆင်းမလှဘဲ အလွန်တရာ စက်ဆုပ်ဖွယ်သော အဆင်းနှင့် ပြည့်စုံလှသည် ဖြစ်၏။ ‘ဒုဂ္ဂန္ဓာ’ ဟူသည် အလိုမရှိအပ်သော အနံ့ရှိခြင်းတည်း။ ‘ပူတိ ဝါယသိ’ ဟူသည် ကိုယ်မှ အကောင်ပုပ်နံ့ လှိုင်လှိုင်နံ၏။ ‘မက္ခိကာဟိ ပရိကိဏ္ဏာ’ ဟူသည် ယင်မည်းတို့ဖြင့် ထက်ဝန်းကျင်မှ ပြွမ်း၏။ ‘ကာ နု တွံ ဣဓ တိဋ္ဌသိ’ ဟူသည် ဤသို့သောသဘောရှိသော သင်သည် အဘယ်အမည်ရှိသနည်း၊ ဤအရပ်၌ အဘယ်ကြောင့် ရပ်နေသနည်း၊ ထိုမှဤမှ အဘယ်ကြောင့် လှည့်လည်နေသနည်းဟု အနက်ရ၏။

Atha sā petī mahātherena evaṃ puṭṭhā attānaṃ pakāsentī sattānaṃ saṃvegaṃ janentī –

ထိုအခါ ထိုပြိတ္တာမသည် မထေရ်ကြီး ဤသို့ မေးအပ်သည်ရှိသော် မိမိကိုယ်ကို ထင်ရှားစွာပြလျက် သတ္တဝါတို့အား ထိတ်လန့်ခြင်းကို ဖြစ်စေလိုသဖြင့် -

27.

၂၇။

‘‘Ahaṃ [Pg.31] bhadante petīmhi, duggatā yamalokikā;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.

“အရှင်ဘုရား... တပည့်တော်မသည် ဆင်းရဲခြင်းသို့ရောက်သော ယမမင်းနိုင်ငံ (ပြိတ္တာဘုံ) ၌ အကျုံးဝင်သော ပြိတ္တာမ ဖြစ်ပါ၏။ မကောင်းမှုကံကို ပြုမိ၍ ဤလူ့ပြည်မှ ပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်လာရပါ၏။

28.

၂၈။

‘‘Kālena pañca puttāni, sāyaṃ pañca punāpare;

Vijāyitvāna khādāmi, tepi nā honti me alaṃ.

နံနက်အခါ၌ သားငါးယောက်ကိုလည်းကောင်း၊ ညချမ်းအခါ၌ တစ်ဖန် အခြားသော သားငါးယောက်ကိုလည်းကောင်း မွေးဖွား၍ စားရပါ၏။ ထိုသို့ တစ်နေ့လျှင် သားတစ်ကျိပ်တို့ကို စားရသော်လည်း တပည့်တော်မ၏ ဆာလောင်မှုကို ငြိမ်းစေရန် မလုံလောက်နိုင်ကြပါ။

29.

၂၉။

‘‘Pariḍayhati dhūmāyati, khudāya hadayaṃ mama;

Pānīyaṃ na labhe pātuṃ, passa maṃ byasanaṃ gata’’nti. –

ဆာလောင်မွတ်သိပ်မှုကြောင့် တပည့်တော်မ၏ နှလုံးသားသည် ထက်ဝန်းကျင်မှ ပူလောင်လှပါ၏၊ အခိုးထွက်သကဲ့သို့ ဖြစ်နေပါ၏။ သောက်ရေကို သောက်ရန် ရှာဖွေသော်လည်း မရနိုင်ပါ။ အရှင်ဘုရား... ဤသို့သော ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်နေသော တပည့်တော်မကို ကြည့်ရှုတော်မူပါဦးလော့” ဟု

Imā tisso gāthā abhāsi.

ဤသုံးဂါထာတို့ကို လျှောက်ထား၏။

27. Tattha bhadanteti theraṃ gāravena ālapati. Duggatāti duggatiṃ gatā. Yamalokikāti ‘‘yamaloko’’ti laddhanāme petaloke tattha pariyāpannabhāvena viditā. Ito gatāti ito manussalokato petalokaṃ upapajjanavasena gatā, upapannāti attho.

၂၇. ထိုဂါထာတို့၌ ‘ဘဒ္ဒန္တေ’ ဟူသည် မထေရ်ကို ရိုသေစွာ ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်၏။ ‘ဒုဂ္ဂတာ’ ဟူသည် ဒုဂ္ဂတိဘဝသို့ ရောက်သော။ ‘ယမလောကိကာ’ ဟူသည် ‘ယမလောက’ ဟု အမည်ရသော ပြိတ္တာဘုံ၌ အကျုံးဝင်သဖြင့် သိအပ်သော။ ‘ဣတော ဂတာ’ ဟူသည် ဤလူ့ဘုံမှ ပြိတ္တာဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေနေခြင်း၏အစွမ်းဖြင့် ရောက်သော၊ ဖြစ်သော ဟု အနက်ရ၏။

28. Kālenāti rattiyā vibhātakāle. Bhummatthe hi etaṃ karaṇavacanaṃ. Pañca puttānīti pañca putte. Liṅgavipallāsena hetaṃ vuttaṃ. Sāyaṃ pañca punāpareti sāyanhakāle puna apare pañca putte khādāmīti yojanā. Vijāyitvānāti divase divase dasa dasa putte vijāyitvā. Tepi nā honti me alanti tepi dasaputtā ekadivasaṃ mayhaṃ khudāya paṭighātāya ahaṃ pariyattā na honti. Gāthāsukhatthañhettha nā-iti dīghaṃ katvā vuttaṃ.

၂၈. ‘ကာလေန’ ဟူသည် ညဉ့်မိုးလင်းသောအခါ (နံနက်အခါ) ၌ ဖြစ်၏။ စင်စစ် ဤ ‘ကာလေန’ ဟူသော သဒ္ဒါသည် သတ္တမီအနက်၌ ကရိုဏ်းဝိဘတ် သက်သောသဒ္ဒါ ဖြစ်၏။ ‘ပဉ္စပုတ္တာနိ’ ဟူသည် သားငါးယောက်တို့ကို ဖြစ်၏။ စင်စစ် ထိုစကားကို လိင်ဖောက်ပြန်၍ ဆိုအပ်၏။ ‘သာယံ ပဉ္စ ပုနာပရေ’ ဟူသည် ညချမ်းအခါ၌ တစ်ဖန် အခြားသော သားငါးယောက်တို့ကို စားရ၏ ဟု စပ်စပ်ရ၏။ ‘ဝိဇာယိတွာန’ ဟူသည် နေ့စဉ်နေ့တိုင်း သားတစ်ကျိပ်တို့ကို မွေးဖွား၍ ဟူ၏။ ‘တေပိ နာ ဟောန္တိ မေ အလံ’ ဟူသည် ထိုတစ်ကျိပ်သော သားတို့သည်လည်း တစ်နေ့တစ်နေ့၌ တပည့်တော်မ၏ ဆာလောင်မှုကို ပယ်ဖျောက်ခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်ကြကုန် ဟု ဆိုလိုသည်။ ဂါထာရွတ်ဆိုရ လွယ်ကူစေရန် ‘နာ’ ဟု အသံရှည် (ဒီဃ) ပြု၍ ဆိုထားခြင်း ဖြစ်၏။

29. Pariḍayhati dhūmāyati khudāya hadayaṃ mamāti khudāya jighacchāya bādhiyamānāya mama hadayapadeso udaragginā parisamantato jhāyati dhūmāyati santappati. Pānīyaṃ na labhe pātunti pipāsābhibhūtā tattha tattha vicarantī pānīyampi pātuṃ na labhāmi. Passa maṃ byasanaṃ gatanti petūpapattiyā sādhāraṇaṃ asādhāraṇañca imaṃ īdisaṃ byasanaṃ upagataṃ maṃ passa, bhanteti attanā anubhaviyamānaṃ dukkhaṃ therassa pavedesi.

၂၉. ‘ပရိဍယှတိ ဓူမာယတိ ခုဒါယ ဟဒယံ မမ’ ဟူသည် ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်း နှိပ်စက်အပ်သဖြင့် တပည့်တော်မ၏ နှလုံးအရပ်သည် ဝမ်းမီးဖြင့် ထက်ဝန်းကျင်မှ လောင်ကျွမ်း၏၊ အခိုးထွက်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏၊ ပြင်းစွာ ပူလောင်၏ ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘ပါနီယံ န လဘေ ပါတုံ’ ဟူသည် မွတ်သိပ်ခြင်း နှိပ်စက်အပ်သဖြင့် ထိုထိုအရပ်၌ လှည့်လည်သွားလာသော တပည့်တော်မသည် ရေသောက်ရန် ရေအနည်းငယ်မျှပင် မရပါ ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘ပဿ မံ ဗျသနံ ဂတံ’ ဟူသည် ပြိတ္တာဘုံ၌ဖြစ်ခြင်းနှင့် ဆက်ဆံသည်လည်းဖြစ်သော၊ မဆက်ဆံသည်လည်းဖြစ်သော ဤသို့သဘောရှိသော ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်နေသည့် တပည့်တော်မကို အရှင်ဘုရား ရှုတော်မူပါလော့ ဟု မိမိခံစားနေရသော ဆင်းရဲဒုက္ခကို မထေရ်အား လျှောက်ကြားခြင်း ဖြစ်၏။

Taṃ [Pg.32] sutvā thero tāya katakammaṃ pucchanto –

ထိုစကားကို ကြားရသဖြင့် မထေရ်သည် ထိုပြိတ္တာမ ပြုခဲ့ဖူးသော မကောင်းမှုကံကို မေးလိုသဖြင့် -

30.

၃၀။

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissa kammavipākena, puttamaṃsāni khādasī’’ti. –

“အို မိန်းမ... သင်သည် ရှေးဘဝ၌ ကိုယ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ နှုတ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ စိတ်ဖြင့်လည်းကောင်း အဘယ်သို့သော ဒုစရိုက်မကောင်းမှုကို ပြုခဲ့ဖူးသနည်း။ အဘယ်သို့သော ကံ၏ အကျိုးဆက်ကြောင့် သားတို့၏ အသားကို စားနေရသနည်း” ဟု

Gāthamāha. Tattha dukkaṭanti duccaritaṃ. Kissa kammavipākenāti kīdisassa kammassa vipākena, kiṃ pāṇātipātassa, udāhu adinnādānādīsu aññatarassāti attho. ‘‘Kena kammavipākenā’’ti keci paṭhanti.

ဂါထာကို မိန့်တော်မူ၏။ ထိုဂါထာ၌ ‘ဒုက္ကဋံ’ ဟူသည် ဒုစရိုက်အကျင့်တည်း။ ‘ကိဿ ကမ္မဝိပါကေန’ ဟူသည် အဘယ်သို့သော ကံ၏ အကျိုးအားဖြင့်နည်း၊ သူတစ်ပါးအသက်ကို သတ်ခြင်း (ပါဏာတိပါတ) ၏ အကျိုးလော၊ သို့မဟုတ် သူတစ်ပါးဥစ္စာ ခိုးယူခြင်း အစရှိသော အကုသိုလ်ကံတို့တွင် တစ်ပါးပါး၏ အကျိုးလော ဟု အနက်ရ၏။ အချို့သော ဆရာတို့သည် ‘ကေန ကမ္မဝိပါကေန’ ဟုလည်း ရွတ်ဖတ်ကြ၏။

Atha sā petī attanā katakammaṃ therassa kathentī –

ထိုအခါ ထိုပြိတ္တာမသည် မိမိပြုခဲ့သော မကောင်းမှုကို မထေရ်အား လျှောက်ထားလိုသဖြင့် -

31.

၃၁။

‘‘Sapatī me gabbhinī āsi, tassā pāpaṃ acetayiṃ;

Sāhaṃ paduṭṭhamanasā, akariṃ gabbhapātanaṃ.

“အရှင်ဘုရား... ရှေးဘဝ၌ တပည့်တော်မနှင့် လင်တူဖြစ်သော မယားငယ် (လင်ပြိုင်) မိန်းမသည် ကိုယ်ဝန်ရှိခဲ့ပါ၏။ တပည့်တော်မသည် ထိုမိန်းမငယ်အပေါ် ပြစ်မှားလိုသောစိတ်ဖြင့် မကောင်းသော အကြံကို ကြံစည်မိ၍ ကိုယ်ဝန်ပျက်ကျအောင် ပြုခဲ့မိပါသည်။

32.

၃၂။

‘‘Tassa dvemāsiko gabbho, lohitaññeva pagghari;

Tadassā mātā kupitā, mayhaṃ ñātī samānayi;

Sapathañca maṃ akāresi, paribhāsāpayī ca maṃ.

ထိုမိန်းမငယ်၏ နှစ်လရှိသော ကိုယ်ဝန်သည် သွေးချင်းချင်းယိုစီးကာ ပျက်ကျသွားခဲ့ပါ၏။ ထိုအခါ ထိုမိန်းမငယ်၏ မိခင်သည် အလွန်အမျက်ထွက်သဖြင့် တပည့်တော်မ၏ ဆွေမျိုးများကို စုရုံးခေါ်ယူပြီးလျှင် တပည့်တော်မကို ကျိန်ဆိုခြင်း ပြုစေကာ ကြောက်လန့်အောင်လည်း ခြိမ်းခြောက်ခဲ့ပါ၏။

33.

၃၃။

‘‘Sāhaṃ ghorañca sapathaṃ, musāvādaṃ abhāsisaṃ;

‘Puttamaṃsāni khādāmi, sace taṃ pakataṃ mayā’.

ထိုအခါ တပည့်တော်မသည် ‘အကယ်၍ ဤကိုယ်ဝန်ကို ငါ ဖျက်ဆီးခဲ့သည် ဖြစ်ပါက ငါ့သားသမီးတို့၏ အသားကို စားရပါစေသား’ ဟု ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ကျိန်ဆိုခြင်းကို ပြုလုပ်လျက် မဟုတ်မမှန်သော မုသာဝါဒစကားကို ဆိုခဲ့မိပါ၏။

34.

၃၄။

‘‘Tassa kammassa vipākena, musāvādassa cūbhayaṃ;

Puttamaṃsāni khādāmi, pubbalohitamakkhitā’’ti. – gāthāyo abhāsi;

ထိုသို့ ကိုယ်ဝန်ဖျက်ဆီးခဲ့သော ပါဏာတိပါတကံနှင့် မုသာဝါဒကံ နှစ်ပါးစုံ၏ အကျိုးဆက်ကြောင့် ယခုအခါ ပြည်သွေးအလိမ်းလိမ်းကပ်လျက် ရှိသော သားတို့၏ အသားကို စားနေရပါသည် အရှင်ဘုရား” ဟု ဂါထာတို့ဖြင့် လျှောက်ထားလေ၏။

31-32. Tattha sapatīti samānapatikā itthī vuccati. Tassā pāpaṃ acetayinti tassa sapatiyā pāpaṃ luddakaṃ kammaṃ acetayiṃ. Paduṭṭhamanasāti paduṭṭhacittā, paduṭṭhena vā manasā. Dvemāsikoti dvemāsajāto patiṭṭhito hutvā dvemāsikā. Lohitaññeva paggharīti vipajjamāno ruhiraññeva hutvā vissandi. Tadassā mātā kupitā, mayhaṃ ñātī samānayīti tadā assā sapatiyā mātā mayhaṃ kupitā attano ñātake samodhānesi. ‘‘Tatassā’’ti vā pāṭho, tato assāti padavibhāgo.

၃၁-၃၂. ထိုဂါထာတို့၌ "သပတိ" ဟူသည်မှာ လင်တူရှိသော မိန်းမ (မယားပြိုင်) ကို ဆိုလိုသည်။ "တဿာပါပံ စေတယိံ" ဟူသည်မှာ ထိုမယားပြိုင်အား မကောင်းသော ကြမ်းကြုတ်သော အမှုကို ကြံစည်မိပြီဟု ဆိုလိုသည်။ "ပဒုဋ္ဌမနသာ" ဟူသည်မှာ ပြစ်မှားလိုသော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍၊ သို့မဟုတ် ပြစ်မှားလိုသော စိတ်ဖြင့်ဟု ဆိုလိုသည်။ "ဒွေမာသိကော" ဟူသည်မှာ နှစ်လရှိသော (နှစ်လတည်သော ကိုယ်ဝန်) ဖြစ်သည်။ "လောဟိတညေဝ ပဂ္ဃရိ" ဟူသည်မှာ ကျေပျက်လျက် သွေးသာလျှင် ယိုစီးကျ၏ ဟု ဆိုလိုသည်။ "တဒဿာ မာတာ ကုပ္ပိတာ မယှံ ဉာတီ သမာနယိ" ဟူသည်မှာ ထိုအခါ၌ ထိုမယားပြိုင်၏ မိခင်သည် အကျွန်ုပ်အား အမျက်ထွက်သဖြင့် မိမိ၏ ဆွေမျိုးတစ်ပါးတို့ကို စုစည်းခဲ့၏ ဟု ဆိုလိုသည်။ "တတဿာ" ဟူ၍လည်း ပါဌ်ရှိပြီး၊ "တတော အဿာ" ဟု ပုဒ်ခွဲရမည်။

33-34. Sapathanti [Pg.33] sapanaṃ. Paribhāsāpayīti bhayena tajjāpesi. Sapathaṃ musāvādaṃ abhāsisanti ‘‘sace taṃ mayā kataṃ, īdisī bhaveyya’’nti katameva pāpaṃ akataṃ katvā dassentī musāvādaṃ abhūtaṃ sapathaṃ abhāsiṃ. Muttamaṃsāni khādāmi, sacetaṃ pakataṃ mayāti idaṃ tadā sapathassa katākāradassanaṃ. Yadi etaṃ gabbhapātanapāpaṃ mayā kataṃ, āyatiṃ punabbhavābhinibbattiyaṃ mayhaṃ puttamaṃsāniyeva khādeyyanti attho. Tassa kammassāti tassa gabbhapātanavasena pakatassa pāṇātipātakammassa. Musāvādassa cāti musāvādakammassa ca. Ubhayanti ubhayassapi kammassa ubhayena vipākena. Karaṇatthe hi idaṃ paccattavacanaṃ. Pubbalohitamakkhitāti pasavanavasena paribhijjanavasena ca pubbena ca lohitena ca makkhitā hutvā puttamaṃsāni khādāmīti yojanā.

၃၃-၃၄. "သပထံ" ဟူသည်မှာ ကျိန်ဆိုခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ "ပရိဘာသာပယိ" ဟူသည်မှာ ဘေးဖြင့် ခြိမ်းခြောက်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ "သပထံ မုသာဝါဒံ အဘာသိသံ" ဟူသည်မှာ "အကယ်၍ ထိုမကောင်းမှုကို ငါပြုမိပါက ဤသို့သော သဘောရှိသူ ဖြစ်ရပါလို၏" ဟု အမှန်တကယ် ပြုလုပ်ထားသော မကောင်းမှုကို မပြုလုပ်ထားသကဲ့သို့ ပြု၍ပြသလျက် မဟုတ်မမှန်သော ကျိန်ဆိုခြင်းကို ဆိုခဲ့မိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ "ပုတ္တမံသာနိ ခါဒါမိ၊ သစေတံ ပကတံ မယာ" ဟူသော ဤစကားသည် ထိုစဉ်က ကျိန်ဆိုခြင်း၏ ပြုအပ်သော အခြင်းအရာကို ပြခြင်းဖြစ်သည်။ "အကယ်၍ ဤကိုယ်ဝန်ကျစေသော မကောင်းမှုကို ငါပြုခဲ့သည်ဖြစ်အံ့၊ နောင်အခါ ဘဝသစ်၌ ငါသည် သားတို့၏ အသားကိုသာ စားရပါလို၏" ဟူသည်မှာ အနက်အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်သည်။ "တဿ ကမ္မဿ" ဟူသည်မှာ ကိုယ်ဝန်ချခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် ပြုအပ်သော ထိုပါဏာတိပါတကံ၏ ဟု ဆိုလိုသည်။ "မုသာဝါဒဿ စ" ဟူသည်မှာ မုသာဝါဒကံ၏လည်း ဟု ဆိုလိုသည်။ "ဥဘယံ" ဟူသည်မှာ ကံနှစ်ပါးစုံ၏၊ ကံနှစ်ပါးလုံး၏ အကျိုးကြောင့်ဟု ဆိုလိုသည်။ စင်စစ်အားဖြင့် "ဥဘယံ" ဟူသော ဤပုဒ်သည် ကရိုဏ်း (တတိယ) အနက်၌ ရှိသော်လည်း ပဌမာဝိဘတ် သက်ထားသော ပုဒ်ဖြစ်သည်။ "ပုဗ္ဗလောဟိတမက္ခိတာ" ဟူသည်မှာ ကျိန်ဆိုခြင်း၏ အစွမ်းအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပုပ်စပ်ပျက်စီးခြင်း၏ အစွမ်းအားဖြင့်လည်းကောင်း ပြည်နှင့် သွေးတို့ဖြင့် လိမ်းကျံလျက် သားတို့၏ အသားကို စားရပါ၏ဟု ယောဇနာအပ်သည်။

Evaṃ sā petī attano kammavipākaṃ pavedetvā puna there evamāha – ‘‘ahaṃ, bhante, imasmiṃyeva gāme asukassa kuṭumbikassa bhariyā issāpakatā hutvā pāpakammaṃ katvā evaṃ petayoniyaṃ nibbattā. Sādhu, bhante, tassa kuṭumbikassa gehaṃ gacchatha, so tumhākaṃ dānaṃ dassati, taṃ dakkhiṇaṃ mayhaṃ uddisāpeyyātha, evaṃ me ito petalokato mutti bhavissatī’’ti. Therā taṃ sutvā taṃ anukampamānā ullumpanasabhāvasaṇṭhitā tassa kuṭumbikassa gehaṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Kuṭambiko there disvā sañjātappasādo paccuggantvā pattāni gahetvā there āsanesu nisīdāpetvā paṇītena āhārena bhojetuṃ ārabhi. Therā taṃ pavattiṃ kuṭumbikassa ārocetvā taṃ dānaṃ tassā petiyā uddisāpesuṃ. Taṅkhaṇaññeva ca sā petī tato dukkhato apetā uḷārasampattiṃ paṭilabhitvā rattiyaṃ kuṭumbikassa attānaṃ dassesi. Atha therā anukkamena sāvatthiṃ gantvā bhagavato tamatthaṃ ārocesuṃ. Bhagavā ca tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Desanāvasāne mahājano paṭiladdhasaṃvego issāmaccherato paṭivirami. Evaṃ sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

ဤသို့ ထိုပြိတ္တာမသည် မိမိ၏ ကံ၏အကျိုးကို လျှောက်ထားပြီးနောက် တစ်ဖန် မထေရ်တို့အား ဤသို့ လျှောက်၏— "အရှင်ဘုရားတို့၊ တပည့်တော်မသည် ဤရွာ၌ပင်လျှင် ထိုမည်သော သူကြွယ်၏ မယားဖြစ်ခဲ့ဖူးပါသည်။ ထိုစဉ်က ငြူစူခြင်းနှိပ်စက်သဖြင့် မကောင်းမှုကို ပြုခဲ့မိသောကြောင့် ယခုကဲ့သို့ ပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်ရပါ၏။ အရှင်ဘုရားတို့၊ တောင်းပန်ပါသည်၊ ထိုသူကြွယ်၏ အိမ်သို့ ကြွတော်မူကြပါကုန်။ ထိုသူကြွယ်သည် အရှင်ဘုရားတို့အား အလှူကို ပေးလှူပါလိမ့်မည်။ ထိုအလှူ၏ အဖို့ဘာဂကို တပည့်တော်မအား ရည်ညွှန်းပေးဝေကြပါကုန်။ ဤသို့ အမျှပေးဝေလျှင် တပည့်တော်မသည် ဤပြိတ္တာဘုံမှ လွတ်မြောက်ရပါလိမ့်မည်" ဟု လျှောက်၏။ မထေရ်တို့သည် ထိုစကားကို ကြားသဖြင့် ထိုပြိတ္တာမအပေါ် သနားကရုဏာဖြစ်ကာ ပြိတ္တာဘုံမှ လွတ်မြောက်စေလိုသော စိတ်ရှိကြသဖြင့် ထိုသူကြွယ်၏ အိမ်သို့ ဆွမ်းခံဝင်တော်မူကြ၏။ သူကြွယ်သည် မထေရ်တို့ကို မြင်လျှင် ကြည်ညိုခြင်းဖြစ်၍ ခရီးဦးကြိုဆိုကာ သပိတ်တော်များကို လှမ်းယူပြီး မထေရ်တို့ကို နေရာ၌ သီတင်းသုံးစေလျက် မွန်မြတ်သော အာဟာရဖြင့် ဆွမ်းကပ်လှူရန် ပြင်ဆင်လေ၏။ မထေရ်တို့သည် ထိုပြိတ္တာမ၏ အကြောင်းအရာကို သူကြွယ်အား မိန့်ကြား၍ ထိုအလှူကို လှူဒါန်းသောအခါ ထိုပြိတ္တာမအား ရည်ညွှန်းပေးဝေစေကြ၏။ ထိုသို့ အမျှပေးဝေသော ခဏ၌ပင်လျှင် ထိုပြိတ္တာမသည် ထိုပြိတ္တာဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်ကာ ကြီးမြတ်သော စည်းစိမ်ကို ရရှိသဖြင့် ညအခါ၌ သူကြွယ်အား မိမိကိုယ်ကို ထင်ရှားပြသလေ၏။ ထိုနောက် မထေရ်တို့သည် အစဉ်သဖြင့် သာဝတ္ထိပြည်သို့ ကြွတော်မူကာ မြတ်စွာဘုရားအား ထိုပြိတ္တာမ၏ အကြောင်းကို ကြားလျှောက်ကြ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည်လည်း ထိုပြိတ္တာမ၏ အကြောင်းကို အခြေခံ (အကြောင်းရင်း) ပြုတော်မူကာ ရောက်လာသော ပရိသတ်တို့အား တရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူ၏။ တရားဒေသနာတော်၏ အဆုံး၌ လူအများအပြားသည် သံဝေဂရရှိကြပြီး ငြူစူခြင်း၊ ဝန်တိုခြင်းတို့မှ ကင်းဝေးကြကုန်၏။ ဤသို့လျှင် ထိုဒေသနာတော်သည် လူအပေါင်းအား အကျိုးရှိစေခဲ့သတည်း။

Pañcaputtakhādakapetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ငါးယောက်သော သားတို့ကို စားရသော ပြိတ္တာမဝတ္ထုအဖွင့် (ပဉ္စပုတ္တခါဒကပေတိဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ) ပြီးဆုံးပြီ။

7. Sattaputtakhādakapetivatthuvaṇṇanā

၇. ဥရဂဝဂ်၊ ၇-ခုနစ်ယောက်သော သားတို့ကို စားရသော ပြိတ္တာမဝတ္ထုအဖွင့် (သတ္တပုတ္တခါဒကပေတိဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ)

Naggā [Pg.34] dubbaṇṇarūpāsīti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante sattaputtakhādakapetiṃ ārabbha vuttaṃ. Sāvatthiyā kira avidūre aññatarasmiṃ gāmake aññatarassa upāsakassa dve puttā ahesuṃ – paṭhamavaye ṭhitā rūpasampannā sīlācārena samannāgatā. Tesaṃ mātā ‘‘puttavatī aha’’nti puttabalena bhattāraṃ atimaññati. So bhariyāya avamānito nibbinnamānaso aññaṃ kaññaṃ ānesi. Sā nacirasseva gabbhinī ahosi. Athassa jeṭṭhabhariyā issāpakatā aññataraṃ vejjaṃ āmisena upalāpetvā tena tassā temāsikaṃ gabbhaṃ pātesi. Atha sā ñātīhi ca bhattārā ca ‘‘tayā imissā gabbho pātito’’ti puṭṭhā ‘‘nāhaṃ pātemī’’ti musā vatvā tehi asaddahantehi ‘‘sapathaṃ karohī’’ti vuttā ‘‘sāyaṃ pātaṃ satta satta putte vijāyitvā puttamaṃsāni khādāmi, niccaṃ duggandhā ca makkhikāparikiṇṇā ca bhaveyya’’nti sapathaṃ akāsi.

"နဂ္ဂါ ဒုဗ္ဗဏ္ဏရူပါသိ" အစရှိသော ဤတရားဒေသနာတော်ကို မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ခုနစ်ယောက်သော သားတို့ကို မွေးဖွား၍ စားရသော ပြိတ္တာမကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူအပ်၏။ ကြားသိရသည်မှာ သာဝတ္ထိပြည်၏ မလှမ်းမကမ်းရှိ ရွာငယ်တစ်ရွာတွင် ဥပါသကာတစ်ဦး၌ ပထမအရွယ်ရှိကာ အဆင်းနှင့် ပြည့်စုံပြီး သီလအကျင့်နှင့်လည်း ပြည့်စုံသော သားနှစ်ယောက် ရှိကုန်၏။ ထိုသားနှစ်ယောက်၏ မိခင်ဖြစ်သူသည် "ငါသည် သားရှိသူဖြစ်၏" ဟု သားတို့၏ အင်အားကို အမှီပြုကာ မိမိ၏ လင်ယောက်ျားကို မထီမဲ့မြင် ပြုလေ၏။ ထိုဥပါသကာသည် မယား၏ မထီမဲ့မြင် ပြုခြင်းကို ခံရသဖြင့် ငြီးငွေ့သော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ တစ်ပါးသော သတို့သမီးတစ်ဦးကို မယားငယ်အဖြစ် ဆောင်ခဲ့၏။ ထိုမယားငယ်သည် မကြာမီပင် ကိုယ်ဝန်ရှိလာလေ၏။ ထိုအခါ မယားကြီးသည် ငြူစူခြင်းနှိပ်စက်သည်ဖြစ်၍ တစ်ဦးသော ဆေးဆရာ (သို့မဟုတ် မန္တာန်ရွတ်တတ်သောသူ) ကို အာမိသဖြင့် ဖြားယောင်းသွေးဆောင်ပြီးလျှင် ထိုမယားငယ်၏ သုံးလရှိသော ကိုယ်ဝန်ကို ပျက်ကျစေ၏။ ထိုအခါ ထိုမယားငယ်၏ ဆွေမျိုးတို့နှင့် လင်ဖြစ်သူတို့က "သင်သည် ဤသူငယ်မ၏ ကိုယ်ဝန်ကို ပျက်ကျစေသလော" ဟု မေးမြန်းကြသော် "ငါ မကျစေပါ" ဟု မဟုတ်မမှန်သော စကားကို ဆိုလေ၏။ ထိုသူတို့က မယုံကြည်သဖြင့် "ကျိန်ဆိုခြင်းကို ပြုလော့" ဟု ဆိုကြသောအခါ "ငါသည် ညဉ့်နှင့် နံနက်တို့တွင် ခုနစ်ယောက်စီသော သားတို့ကို မွေးဖွားပြီးလျှင် သားတို့၏ အသားကို စားရသော ပြိတ္တာမ ဖြစ်ရပါလို၏။ အစဉ်သဖြင့် အနံ့ဆိုးရှိသူ၊ ယင်ကောင်များ ထက်ဝန်းကျင် ဝိုင်းအုံနေသူ ဖြစ်ရပါလို၏" ဟု ကျိန်ဆိုလေ၏။

Sā aparena samayena kālaṃ katvā tassa gabbhapātanassa musāvādassa ca phaleneva petayoniyaṃ nibbattitvā puttanayena puttamaṃsāni khādantī tasseva gāmassa avidūre vicarati. Tena ca samayena sambahulā therā gāmakāvāse vutthavassā bhagavantaṃ dassanāya sāvatthiṃ āgacchantā tassa gāmassa avidūre ekasmiṃ padese rattiyaṃ vāsaṃ kappesuṃ. Atha sā petī tesaṃ therānaṃ attānaṃ dassesi. Taṃ mahāthero gāthāya pucchi –

ထိုမယားကြီးသည် နောင်တစ်ချိန်တွင် သေလွန်ပြီးနောက် ထိုကိုယ်ဝန်ကို ဖျက်ချခဲ့သောကံနှင့် မဟုတ်မမှန် ပြောဆိုခဲ့သော မုသာဝါဒကံ၏ အကျိုးကြောင့်ပင် ပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်ရကာ ရှေးကဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း မိမိမွေးသော သားတို့၏ အသားကို စားလျက် ထိုရွာ၏အနီး၌ လှည့်လည်ကျက်စားလေ၏။ ထိုစဉ်အခါ၌လည်း ရွာကျောင်း၌ ဝါကပ်တော်မူကြသော များစွာသော မထေရ်တို့သည် မြတ်စွာဘုရားအား ဖူးမြော်ရန် သာဝတ္ထိပြည်သို့ ကြွတော်မူကြရာ ထိုရွာ၏ မလှမ်းမကမ်းရှိ တစ်ခုသော နေရာ၌ ညဉ့်အခါ သီတင်းသုံးတော်မူကြ၏။ ထိုအခါ ထိုပြိတ္တာမသည် ထိုမထေရ်တို့အား မိမိကိုယ်ကို ပြသလေ၏။ မထေရ်ကြီးသည် ထိုပြိတ္တာမကို ဂါထာဖြင့် မေးမြန်းတော်မူ၏။ အဘယ်သို့ မေးသနည်းဟူမူ—

35.

၃၅။

‘‘Naggā dubbaṇṇarūpāsi, duggandhā pūti vāyasi;

Makkhikāhi parikiṇṇā, kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasī’’ti.

"အို မိန်းမ၊ သင်သည် အဝတ်မရှိ ကိုယ်လုံးတီးဖြစ်၍ အဆင်းလည်း မလှပ၊ မကောင်းသောအနံ့လည်း ရှိ၏။ သင့်ကိုယ်မှ ပုပ်စပ်သောအနံ့သည် လှိုင်လှိုင်ထွက်လျက် ရှိ၏။ ယင်ကောင်တို့သည်လည်း ထက်ဝန်းကျင်မှ ဝိုင်းအုံပြွမ်းလျက် ရှိ၏။ သင်သည် အဘယ်သူနည်း၊ အဘယ်ကြောင့် ဤအရပ်၌ ရပ်နေသနည်း။"

Sā therena puṭṭhā tīhi gāthāhi paṭivacanaṃ adāsi –

ထိုပြိတ္တာမသည် မထေရ်မြတ် မေးမြန်းအပ်သည်ဖြစ်၍ ဂါထာသုံးပုဒ်တို့ဖြင့် ဤသို့ ပြန်လည်လျှောက်ထားလေ၏—

36.

၃၆။

‘‘Ahaṃ bhadante petīmhi, duggatā yamalokikā;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.

"အရှင်ဘုရား၊ တပည့်တော်မသည် ဆင်းရဲလှစွာသော ဒုဂ္ဂတိဘုံ၊ ယမမင်းနိုင်ငံ၌ အကျုံးဝင်သော ပြိတ္တာမ ဖြစ်ပါ၏။ အရှင်ဘုရား၊ တပည့်တော်မသည် မကောင်းမှုကံကို ပြုခဲ့မိသောကြောင့် ဤလူ့ဘုံမှ စုတေ၍ ပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်ရှိခဲ့ရပါ၏။"

37.

၃၇။

‘‘Kālena satta puttāni, sāyaṃ satta punāpare;

Vijāyitvāna khādāmi, tepi nā honti me alaṃ.

"တပည့်တော်မသည် နံနက်အခါ၌ သားခုနစ်ယောက်ကို မွေးဖွား၍ စားရပါ၏။ ညနေချမ်းအခါ၌လည်း တစ်ဖန် အခြားသော သားခုနစ်ယောက်တို့ကို မွေးဖွား၍ စားရပြန်ပါ၏။ အရှင်ဘုရား၊ တစ်နေ့လျှင် တစ်ဆယ့်လေးယောက်သော ထိုသားတို့သည်လည်း တပည့်တော်မ၏ ငတ်မွတ်ဆာလောင်မှုကို ပယ်ဖျောက်ရန် မလုံလောက်နိုင်ကြပါ။"

38.

၃၈။

‘‘Pariḍayhati [Pg.35] dhūmāyati, khudāya hadayaṃ mama;

Nibbutiṃ nādhigacchāmi, aggidaḍḍhāva ātape’’ti.

"ငတ်မွတ်ဆာလောင်ခြင်း နှိပ်စက်အပ်သဖြင့် တပည့်တော်မ၏ နှလုံးသားသည် ထက်ဝန်းကျင်မှ ပူလောင်လျက် အခိုးထွက်သကဲ့သို့ ဖြစ်နေရပါ၏။ ပြင်းစွာသော နေပူရှိရာ၌ မီးလောင်ခံရသော အရာဝတ္ထုသည် ငြိမ်းအေးမှုကို မရသကဲ့သို့ပင် တပည့်တော်မသည်လည်း ငတ်မွတ်ဆာလောင်သော ဆင်းရဲ၏ ငြိမ်းအေးမှုကို မရနိုင်ပါဘုရား။"

38. Tattha nibbutinti khuppipāsādukkhassa vūpasamaṃ. Nādhigacchāmīti na labhāmi. Aggidaḍḍhāva ātapeti atiuṇhaātape agginā ḍayhamānā viya nibbutiṃ nādhigacchāmīti yojanā.

၃၈. ထိုဂါထာ၌ "နိဗ္ဗုတိံ" ဟူသည်မှာ ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်း ဆင်းရဲ၏ ငြိမ်းအေးမှုကို ဆိုလိုသည်။ "နာဓိဂစ္ဆာမိ" ဟူသည်မှာ မရရှိနိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။ "အဂ္ဂိဒဍ္ဎောဝ အာတပေ" ဟူသည်မှာ အလွန်ပူပြင်းသော နေပူရှိရာ၌ မီးဖြင့် အပူတိုက် လောင်ကျွမ်းခံရသကဲ့သို့ ငြိမ်းအေးမှုကို မရနိုင်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်ဟု ယောဇနာအပ်သည်။

Taṃ sutvā mahāthero tāya katakammaṃ pucchanto –

ထိုစကားကို ကြားသဖြင့် မထေရ်မြတ်သည် ထိုပြိတ္တာမ ပြုခဲ့ဖူးသော မကောင်းမှုကို မေးမြန်းလိုသဖြင့်—

39.

၃၉။

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, puttamaṃsāni khādasī’’ti. – gāthamāha;

"အို မိန်းမ၊ သင်သည် ရှေးဘဝ၌ ကိုယ်ဖြင့် မကောင်းသောအကျင့်ကို ပြုခဲ့သလော၊ နှုတ်ဖြင့် မကောင်းသောအကျင့်ကို ပြုခဲ့သလော၊ သို့မဟုတ် စိတ်ဖြင့် မကောင်းသောအကျင့်ကို ပြုခဲ့သလော။ အဘယ်သို့သော မကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးဆက်ကြောင့် သင်သည် သားတို့၏ အသားကို စားနေရသနည်း" ဟု ဂါထာကို မိန့်တော်မူ၏။

Atha sā petī attano petalokūpapattiñca puttamaṃsakhādanakāraṇañca kathentī –

ထိုအခါ ထိုပြိတ္တာမသည် မိမိ ပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်ရခြင်း အကြောင်းနှင့် သားတို့ကို စားရခြင်း အကြောင်းကို လျှောက်ထားလိုသဖြင့်—

40.

၄၀။

‘‘Ahū mayhaṃ duve puttā, ubho sampattayobbanā;

Sāhaṃ puttabalūpetā, sāmikaṃ atimaññisaṃ.

"အရှင်ဘုရား၊ ရှေးဘဝ၌ တပည့်တော်မတွင် အရွယ်ရောက်ပြီးသော သားနှစ်ယောက် ရှိခဲ့ဖူးပါ၏။ တပည့်တော်မသည် ထိုသားတို့၏ အင်အားကို အမှီပြုကာ မိမိ၏ လင်ယောက်ျားကို မထီမဲ့မြင် ပြုခဲ့မိပါသည်။"

41.

၄၁။

‘‘Tato me sāmiko kuddho, sapatiṃ mayhamānayi;

Sā ca gabbhaṃ alabhittha, tassā pāpaṃ acetayiṃ.

"အရှင်ဘုရား၊ ထိုသို့ မထီမဲ့မြင် ပြုခြင်းကြောင့် လင်ယောက်ျားသည် အမျက်ထွက်သဖြင့် တပည့်တော်မအပေါ် မယားငယ် (မယားပြိုင်) ကို သွင်းယူခဲ့ပါသည်။ ထိုမယားငယ်တွင် ကိုယ်ဝန်ရှိလာသောအခါ တပည့်တော်မသည် ထိုမယားငယ်အား မကောင်းသော အကြံကို ကြံစည်ခဲ့မိပါသည်။"

42.

၄၂။

‘‘Sāhaṃ paduṭṭhamanasā, akariṃ gabbhapātanaṃ;

Tassa temāsiko gabbho, pūtilohitako pati.

ထိုကျွန်ုပ်သည် ဖျက်ဆီးလိုသောစိတ်ဖြင့် ကိုယ်ဝန်ကို ချခြင်းကို ပြုမိ၏။ ထိုမယားငယ်၏ သုံးလရှိသော ကိုယ်ဝန်သည် ပြည်ပုပ်သွေးဖြစ်၍ ကျလေ၏။

43.

၄၃။

‘‘Tadassā mātā kupitā, mayhaṃ ñātī samānayi;

Sapathañca maṃ kāresi, paribhāsāpayī ca maṃ.

ထိုအခါ ထိုမယားငယ်၏ မိခင်သည် အမျက်ထွက်သဖြင့် ကျွန်ုပ်၏ အဆွေအမျိုးတို့ကို စုရုံးစေကာ ကျွန်ုပ်အား ကျိန်ဆိုခြင်းကိုလည်း ပြုစေ၏၊ ဘေးဖြင့်လည်း ခြိမ်းခြောက်၏။

44.

၄၄။

‘‘Sāhaṃ ghorañca sapathaṃ, musāvādaṃ abhāsisaṃ;

‘Puttamaṃsāni khādāmi, sace taṃ pakataṃ mayā’.

ထိုကျွန်ုပ်သည် “အကယ်၍ ထိုကိုယ်ဝန်ချခြင်းကို ကျွန်ုပ် ပြုလုပ်ခဲ့သည်ရှိသော် သားတို့၏ အသားကို စားရပါလို၏” ဟု ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ကျိန်ဆိုခြင်းကိုလည်း ပြုမိ၏၊ မုသာဝါဒစကားကိုလည်း ပြောဆိုမိပါ၏။

45.

၄၅။

‘‘Tassa kammassa vipākena, musāvādassa cūbhayaṃ;

Puttamaṃsāni khādāmi, pubbalohitamakkhitā’’ti. – imā gāthā abhāsi;

ထိုကိုယ်ဝန်ချခြင်းဟူသော ပါဏာတိပါတကံနှင့် မုသာဝါဒကံ နှစ်ပါးစုံ၏ အကျိုးဆက်ကြောင့် ကျွန်ုပ်သည် ပြည်သွေးများ အလိမ်းလိမ်းကပ်လျက် သားတို့၏ အသားကို စားနေရပါ၏။” ဟု ထိုဂါထာတို့ကို လျှောက်ထားပြောဆို၏။

40-45. Tattha [Pg.36] puttabalūpetāti puttabalena upetā, puttānaṃ vasena laddhabalā. Atimaññisanti atikkamitvā maññiṃ avamaññiṃ. Pūtilohitako patīti kuṇapalohitaṃ hutvā gabbho paripati. Sesaṃ sabbaṃ anantarasadisameva. Tattha aṭṭha therā, idha sambahulā. Tattha pañca puttā, idha sattāti ayameva visesoti.

၄၀-၄၅. ထိုဂါထာတို့၌ “ပုတ္တဗလူပေတာ” ဟူသည်မှာ သားဟူသော အင်အားနှင့် ပြည့်စုံသော၊ သားတို့၏အစွမ်းဖြင့် အားအင်ရရှိသော ဟု ဆိုလိုသည်။ “အတိမညိသံ” ဟူသည်မှာ လွန်ကဲစွာ အောက်မေ့မိပြီ၊ မထီမဲ့မြင် ပြုမိပြီ ဟု ဆိုလိုသည်။ “ပူတိလောဟိတကော ပတိ” ဟူသည်မှာ ပုပ်သောသွေးဖြစ်၍ ကိုယ်ဝန်ကျလေ၏ ဟု ဆိုလိုသည်။ ကြွင်းကျန်သော စကားလုံးလုံးသည် ရှေ့၌ရှိသော ပဉ္စပုတ္တခါဒပေတိဝတ္ထုနှင့် တူသည်သာ ဖြစ်သည်။ ထိုပဉ္စပုတ္တခါဒပေတိဝတ္ထု၌ ရဟန်းရှစ်ပါးရှိ၍ ဤဝတ္ထု၌ ရဟန်းများစွာ ရှိကုန်၏။ ထိုပဉ္စပုတ္တခါဒပေတိဝတ္ထု၌ သားငါးယောက်ရှိ၍ ဤဝတ္ထု၌ သားခုနစ်ယောက် ရှိကုန်၏။ ဤသည်သာလျှင် ထူးခြားချက် ဖြစ်သည်။

Sattaputtakhādakapetivatthuvaṇṇānā niṭṭhitā.

သတ္တပုတ္တခါဒကပေတိဝတ္ထုအဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

8. Goṇapetavatthuvaṇṇanā

၈. ဂေါဏပေတဝတ္ထုအဖွင့်

Kiṃ nu ummattarūpo vāti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ matapitikaṃ kuṭumbikaṃ ārabbha kathesi. Sāvatthiyaṃ kira aññatarassa kuṭumbikassa pitā kālamakāsi. So pitu maraṇena sokasantattahadayo rodamāno ummattako piya vicaranto yaṃ yaṃ passati, taṃ taṃ pucchati – ‘‘api me pitaraṃ passitthā’’ti? Na koci tassa sokaṃ vinodetuṃ asakkhi. Tassa pana hadaye ghaṭe padīpo viya sotāpattiphalassa upanissayo pajjalati.

“ကိံ နု ဥမ္မတ္တရူပေါ ဝ” အစရှိသော ဤတရားဒေသနာကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဖခင်ကွယ်လွန်သွားသော သူကြွယ်တစ်ဦးကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူ၏။ သာဝတ္ထိပြည်၌ သူကြွယ်တစ်ဦး၏ ဖခင်သည် ကွယ်လွန်လေ၏။ ထိုသူကြွယ်သည် ဖခင်ကွယ်လွန်ခြင်းကြောင့် စိုးရိမ်သောကဖြင့် ပူလောင်သောနှလုံးရှိသည်ဖြစ်၍ ငိုကြွေးလျက် အရူးကဲ့သို့ လှည့်လည်သွားလာရာတွင် တွေ့သမျှလူတို့ကို “ကျွန်ုပ်၏ဖခင်ကို မြင်ကြပါသလား” ဟု မေးမြန်း၏။ မည်သူမျှ ထိုသူကြွယ်၏ စိုးရိမ်ပူပန်မှုကို မဖယ်ရှားပေးနိုင်ကြပေ။ သို့သော် ထိုသူကြွယ်၏ နှလုံးသား၌ အိုးထဲတွင် ထွန်းထားသော ဆီမီးကဲ့သို့ သောတာပတ္တိဖိုလ်၏ ဥပနိဿယအကြောင်းတရားသည် တောက်ပလျက် ရှိနေ၏။

Satthā paccūsasamaye lokaṃ olokento tassa sotāpattiphalassa upanissayaṃ disvā ‘‘imassa atītakāraṇaṃ āharitvā sokaṃ vūpasametvā sotāpattiphalaṃ dātuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā punadivase pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto pacchāsamaṇaṃ anādāya tassa gharadvāraṃ agamāsi. So ‘‘satthā āgato’’ti sutvā paccuggantvā satthāraṃ gehaṃ pavesetvā satthari paññatte āsane nisinne sayaṃ bhagavantaṃ vanditvā ekamantaṃ nisinno ‘‘kiṃ, bhante, mayhaṃ pitu gataṭṭhānaṃ jānāthā’’ti āha. Atha naṃ satthā, ‘‘upāsaka, kiṃ imasmiṃ attabhāve pitaraṃ pucchasi, udāhu atīte’’ti āha. So taṃ vacanaṃ sutvā ‘‘bahū kira mayhaṃ pitaro’’ti tanubhūtasoko thokaṃ majjhattataṃ paṭilabhi. Athassa satthā sokavinodanaṃ dhammakathaṃ katvā apagatasokaṃ kallacittaṃ viditvā sāmukkaṃsikāya dhammadesanāya sotāpattiphale patiṭṭhāpetvā vihāraṃ agamāsi.

မြတ်စွာဘုရားသည် မိုးသောက်ထအချိန်၌ လောကကို ကြည့်ရှုတော်မူသောအခါ ထိုသူကြွယ်၏ သောတာပတ္တိဖိုလ်ရနိုင်သော ဥပနိဿယအကြောင်းကို မြင်တော်မူ၍ “ဤသူကြွယ်အား အတိတ်ဇာတ်ကြောင်းကို ဆောင်ယူကာ စိုးရိမ်မှုကို ငြိမ်းစေပြီး သောတာပတ္တိဖိုလ်၌ တည်စေခြင်းငှါ သင့်တော်ပေ၏” ဟု ကြံစည်တော်မူကာ နောက်တစ်နေ့ ဆွမ်းဘုဉ်းပေးပြီးနောက်တွင် နောက်လိုက်ရဟန်းကို မခေါ်ဆောင်ဘဲ တစ်ပါးတည်း ထိုသူကြွယ်၏ အိမ်တံခါးသို့ ကြွတော်မူ၏။ ထိုသူကြွယ်သည် “မြတ်စွာဘုရား ကြွလာတော်မူပြီ” ဟု ကြားသဖြင့် ခရီးဦးကြိုဆိုကာ အိမ်ထဲသို့ ပင့်ဆောင်၍ ခင်းထားအပ်သော နေရာ၌ သီတင်းသုံးတော်မူစေပြီးလျှင် အမြန်ပင် မြတ်စွာဘုရားကို ရှိခိုးလျက် သင့်လျော်ရာ အရပ်၌ ထိုင်ကာ “အရှင်ဘုရား၊ ကျွန်ုပ်၏ ဖခင် သွားရာအရပ်ကို သိတော်မူပါသလား” ဟု လျှောက်ထားလေ၏။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားက “ဥပါသကာ၊ သင်သည် ယခုဘဝ၌ ဖခင်ကို မေးပါသလော၊ သို့မဟုတ် အတိတ်ဘဝ၌ ဖခင်ကို မေးပါသလော” ဟု မိန့်တော်မူ၏။ သူကြွယ်သည် ထိုစကားကို ကြားရလျှင် “ငါ၏ဖခင်တို့သည် များစွာရှိခဲ့ဖူးလေစွတကား” ဟု စိုးရိမ်သောက ပါးလျော့သွားကာ အနည်းငယ် စိတ်အေးသွားလေ၏။ ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားသည် စိုးရိမ်မှုကို ပယ်ဖျောက်တတ်သော တရားစကားကို ဟောကြားတော်မူပြီး သူကြွယ်၏ စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းတည်းဟူသော ငြောင့်ကင်း၍ စိတ်ကြည်လင်လာသည်ကို သိတော်မူ၍ သစ္စာလေးပါး တရားတော်ကို ဟောကြားကာ သောတာပတ္တိဖိုလ်၌ တည်စေပြီးလျှင် ကျောင်းတော်သို့ ပြန်ကြွတော်မူ၏။

Atha [Pg.37] bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ – ‘‘passatha, āvuso, buddhānubhāvaṃ, tathā sokaparidevasamāpanno upāsako khaṇeneva bhagavatā sotāpattiphale vinīto’’ti. Satthā tattha gantvā paññattavarabuddhāsane nisinno ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchi. Bhikkhū tamatthaṃ bhagavato ārocesuṃ. Satthā ‘‘na, bhikkhave, idāneva mayā imassa soko apanīto, pubbepi apanītoyevā’’ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari.

ထို့နောက် ရဟန်းတို့သည် တရားသဘင်ဝယ် “ငါ့ရှင်တို့၊ ဘုရားရှင်၏ အာနုဘော်တော်ကို ကြည့်ရှုကြကုန်လော။ စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်း၊ ငိုကြွေးခြင်းသို့ ရောက်နေသော ဥပါသကာကို မြတ်စွာဘုရားသည် ခဏချင်းဖြင့် သောတာပတ္တိဖိုလ်၌ ဆုံးမ၍ တည်စေအပ်ပြီ” ဟု စကားကို ဖြစ်စေကြကုန်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုတရားသဘင်သို့ ကြွတော်မူပြီး ခင်းထားအပ်သော မြတ်သော ဘုရားနေရာတော်၌ ထိုင်နေတော်မူလျက် “ရဟန်းတို့၊ သင်တို့သည် ယခု အဘယ်စကားဖြင့် စုဝေးထိုင်နေကြသနည်း” ဟု မေးတော်မူ၏။ ရဟန်းတို့က ထိုအကြောင်းကို မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ထားကြကုန်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် “ရဟန်းတို့၊ ငါဘုရားသည် ယခုအခါ၌သာ ဤသူကြွယ်၏ စိုးရိမ်မှုကို ပယ်ဖျောက်ပေးသည်မဟုတ်၊ ရှေး၌လည်း ပယ်ဖျောက်ပေးခဲ့ဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ ရဟန်းတို့ တောင်းပန်အပ်သဖြင့် အတိတ်ဇာတ်ကြောင်းကို ဆောင်တော်မူ၏။

Atīte bārāṇasiyaṃ aññatarassa gahapatikassa pitā kālamakāsi. So pitu maraṇena sokaparidevasamāpanno assumukho rattakkho kandanto citakaṃ padakkhiṇaṃ karoti. Tassa putto sujāto nāma kumāro paṇḍito byatto buddhisampanno pitusokavinayanūpāyaṃ cintento ekadivasaṃ bahinagare ekaṃ matagoṇaṃ disvā tiṇañca pānīyañca āharitvā tassa purato ṭhapetvā ‘‘khāda, khāda, piva, pivā’’ti vadanto aṭṭhāsi. Āgatāgatā taṃ disvā ‘‘samma sujāta, kiṃ ummattakosi, yo tvaṃ matassa goṇassa tiṇodakaṃ upanesī’’ti vadanti? So na kiñci paṭivadati. Manussā tassa pitu santikaṃ gantvā ‘‘putto te ummattako jāto, matagoṇassa tiṇodakaṃ detī’’ti āhaṃsu. Taṃ sutvā ca kuṭumbikassa pitaraṃ ārabbha ṭhito soko apagato. So ‘‘mayhaṃ kira putto ummattako jāto’’ti saṃvegappatto vegena gantvā ‘‘nanu tvaṃ, tāta sujāta, paṇḍito byatto buddhisampanno, kasmā matagoṇassa tiṇodakaṃ desī’’ti codento –

အတိတ်ကာလက ဗာရာဏသီပြည်၌ သူကြွယ်တစ်ဦး၏ ဖခင်သည် ကွယ်လွန်လေ၏။ ထိုသူကြွယ်သည် ဖခင်ကွယ်လွန်ခြင်းကြောင့် စိုးရိမ်ပူပန်ကာ ငိုကြွေးမြည်တမ်းလျက် မျက်ရည်စက်လက်၊ မျက်စိနီလျက် ထင်းပုံကို လက်ယာရစ် လှည့်လည်၍ နေ၏။ ထိုသူကြွယ်၏ သားဖြစ်သော သုဇာတအမည်ရှိသော လုလင်သည် ပညာရှိ၍ လိမ္မာလျက် အသိဉာဏ်နှင့် ပြည့်စုံသူ ဖြစ်၏။ ဖခင်၏ စိုးရိမ်မှုကို ပယ်ဖျောက်နိုင်မည့် အကြောင်းကို ကြံစည်လျက် တစ်နေ့သ၌ မြို့ပြင်တွင် သေနေသော နွားတစ်ကောင်ကို မြင်၍ မြက်နှင့် သောက်ရေကို ဆောင်ယူကာ ထိုနွားသေ၏ ရှေ့၌ ထားပြီးလျှင် “စားပါ၊ စားပါ၊ သောက်ပါ၊ သောက်ပါ” ဟု ပြောဆိုကာ ရပ်နေ၏။ ဖြတ်သန်းသွားလာကြသော လူတို့သည် ထိုသုဇာတကို မြင်လျှင် “အဆွေသုဇာတ၊ သင်သည် ရူးသွားပြီလော။ သေပြီးသော နွားအား မြက်နှင့်ရေကို ပေးနေပါတကား” ဟု ဆိုကြကုန်၏။ သုဇာတသည် တစ်စုံတစ်ခုမျှ ပြန်မပြောဘဲ နေ၏။ လူတို့သည် သူကြွယ်၏ ထံသို့ သွား၍ “သင်၏သားသည် ရူးသွားပြီ၊ နွားသေအား မြက်နှင့်ရေကို ပေးနေ၏” ဟု ပြောကြကုန်၏။ ထိုစကားကို ကြားရသဖြင့် သူကြွယ်သည် ဖခင်အပေါ် စွဲလမ်းသော စိုးရိမ်မှုများ ကင်းပျောက်သွားလေ၏။ ထိုသူကြွယ်သည် “ငါ၏သားသည် ရူးသွားပြီဖြစ်လိမ့်မည်” ဟု ထိတ်လန့်ခြင်းသို့ ရောက်သဖြင့် အမြန်ပင် သွား၍ “ချစ်သားသုဇာတ၊ သင်သည် ပညာရှိ၍ လိမ္မာပြီး အသိဉာဏ်နှင့် ပြည့်စုံသူ မဟုတ်ပါလော၊ အဘယ်ကြောင့် နွားသေအား မြက်နှင့်ရေကို ပေးနေသနည်း” ဟု မေးမြန်းစောဒနာလျက်—

46.

၄၆။

‘‘Kiṃ nu ummattarūpova, lāyitvā haritaṃ tiṇaṃ;

Khāda khādāti lapasi, gatasattaṃ jaraggavaṃ.

“ချစ်သားသုဇာတ၊ အဘယ်ကြောင့် သင်သည် ရူးသွပ်သူကဲ့သို့ စိမ်းစိုသောမြက်ကို ရိတ်ယူ၍ အသက်ကင်းမဲ့သော နွားအိုကြီးအား 'စားပါ၊ စားပါ' ဟု မြည်တမ်းပြောဆိုနေဘိသနည်း။

47.

၄၇။

‘‘Na hi annena pānena, mato goṇo samuṭṭhahe;

Tvaṃsi bālo ca dummedho, yathā taññova dummatī’’ti. –

“သေဆုံးသွားသော နွားသည် သင်ပေးသော အစာနှင့် ရေကြောင့် အသက်ပြန်ရှင်၍ ထလာလိမ့်မည်မဟုတ်ပေ။ သင်သည် အခြားသော လူမိုက်တို့ မြည်တမ်းသကဲ့သို့ အကျိုးမရှိဘဲ မြည်တမ်းနေ၏။ သင်သည် မိုက်မဲသူ၊ ပညာမရှိသူ ဖြစ်ပေ၏” ဟု—

Gāthādvayamāha. Tattha kiṃ nūti pucchāvacanaṃ. Ummattarūpovāti ummattakasabhāvo viya cittakkhepaṃ patto viya. Lāyitvāti lavitvā. Haritaṃ tiṇanti allatiṇaṃ. Lapasi vilapasi. Gatasattanti vigatajīvitaṃ. Jaraggavanti balibaddaṃ [Pg.38] jiṇṇagoṇaṃ. Annena pānenāti tayā dinnena haritatiṇena vā pānīyena vā. Mato goṇo samuṭṭhaheti kālakato goṇo laddhajīvito hutvā na hi samuṭṭhaheyya. Tvaṃsi bālo ca dummedhoti tvaṃ bālyayogato bālo, medhāsaṅkhātāya paññāya abhāvato dummedho asi. Yathā taññova dummatīti yathā taṃ aññopi nippañño vippalapeyya, evaṃ tvaṃ niratthakaṃ vippalapasīti attho. Yathā tanti nipātamattaṃ.

ဂါထာနှစ်ခုကို ဆို၏။ ထိုဂါထာတို့၌ “ကိံ နု” ဟူသည်မှာ မေးမြန်းသောစကားတည်း။ “ဥမ္မတ္တရူပေါဝ” ဟူသည်မှာ ရူးသွပ်သော သဘောရှိသကဲ့သို့၊ စိတ်ပျံ့လွင့်သူကဲ့သို့ ဟု ဆိုလိုသည်။ “လာယိတွာ” ဟူသည်မှာ ရိတ်၍ ဟု ဆိုလိုသည်။ “ဟရိတံ တိဏံ” ဟူသည်မှာ စိုစွတ်စိမ်းစိုသော မြက် ဟု ဆိုလိုသည်။ “လပသိ” ဟူသည်မှာ မြည်တမ်း၏ ဟု ဆိုလိုသည်။ “ဂတသတ္တံ” ဟူသည်မှာ အသက်ကင်းသော ဟု ဆိုလိုသည်။ “ဇရဂ္ဂဝံ” ဟူသည်မှာ နွားလား သို့မဟုတ် နွားအိုကြီးကို ဟု ဆိုလိုသည်။ “အန္နေန ပါနေန” ဟူသည်မှာ သင်ပေးအပ်သော စိမ်းစိုသော မြက် သို့မဟုတ် ရေသောက်ခြင်းဖြင့် ဟု ဆိုလိုသည်။ “မတော ဂေါဏော သမုဋ္ဌဟေ” ဟူသည်မှာ သေဆုံးသွားသော နွားသည် အသက်ပြန်ရှင်၍ ထလာလိမ့်မည်မဟုတ် ဟု ဆိုလိုသည်။ “တွံသိ ဗာလော ဝ ဒုမ္မေဓော” ဟူသည်မှာ သင်သည် မိုက်မဲမှုနှင့် ယှဉ်သဖြင့် လူမိုက်ဖြစ်၏၊ ပညာမရှိသဖြင့် ပညာမဲ့သူ ဖြစ်၏ ဟု ဆိုလိုသည်။ “ယထာ တညောဝ ဒုမ္မတိ” ဟူသည်မှာ အခြားသော ပညာမရှိသူတို့ မြည်တမ်းသကဲ့သို့ သင်သည်လည်း အကျိုးမရှိဘဲ မြည်တမ်းပြောဆိုနေ၏ ဟု အနက်ရရှိသည်။ “ယထာ တံ” ဟူသော ပုဒ်သည် နိပါတ်မျှသာ ဖြစ်၏။

Taṃ sutvā sujāto pitaraṃ saññāpetuṃ attano adhippāyaṃ pakāsento –

ထိုစကားကို ကြားသဖြင့် သုဇာတသည် ဖခင်အား သိနားလည်စေရန် မိမိ၏ အလိုဆန္ဒကို ပြလိုသည်ဖြစ်၍—

48.

၄၈။

‘‘Ime pādā idaṃ sīsaṃ, ayaṃ kāyo savāladhi;

Nettā tatheva tiṭṭhanti, ayaṃ goṇo samuṭṭhahe.

“ဖခင်၊ ဤနွား၏ ခြေထောက်များ၊ ဦးခေါင်း၊ အမြီးနှင့်တကွသော ကိုယ်ခန္ဓာနှင့် မျက်စိတို့သည် ရှေးကကဲ့သို့ပင် တည်ရှိနေကြပါသေး၏။ ထို့ကြောင့် ဤနွားသည် ပြန်ထလာလိမ့်မည်ဟု ကျွန်ုပ် ထင်မြင်မိပါ၏။

49.

၄၉။

‘‘Nāyyakassa hatthapādā, kāyo sīsañca dissati;

Rudaṃ mattikathūpasmiṃ, nanu tvaññeva dummatī’’ti. –

“သေဆုံးသွားသော ကျွန်ုပ်၏အဘိုး၌မူကား လက်ခြေ၊ ကိုယ်ခန္ဓာ၊ ဦးခေါင်းတို့သည်ပင် မထင်ရှားပါ (မရှိတော့ပါ)။ သို့ပါလျက် အရိုးပြာအိုးတည်ရာ မြေပုံ၌ ငိုကြွေးမြည်တမ်းနေသော ဖခင်သည်သာလျှင် နွားသေကို တမ်းတသော ကျွန်ုပ်ထက် အဆတစ်ရာ၊ အဆတစ်ထောင်မက ပို၍ ပညာမရှိရာ ကျသည်မဟုတ်ပါလော” ဟု—

Gāthādvayaṃ abhāsi. Tassattho – imassa goṇassa ime cattāro pādā, idaṃ sīsaṃ, saha vāladhinā vattatīti savāladhi ayaṃ kāyo. Imāni ca nettā nayanāni yathā maraṇato pubbe, tatheva abhinnasaṇṭhānāni tiṭṭhanti. Ayaṃ goṇo samuṭṭhaheti imasmā kāraṇā ayaṃ goṇo samuṭṭhaheyya samuttiṭṭheyyāti mama cittaṃ bhaveyya. ‘‘Maññe goṇo samuṭṭhahe’’ti keci paṭhanti, tena kāraṇena ayaṃ goṇo sahasāpi kāyaṃ samuṭṭhaheyyāti ahaṃ maññeyyaṃ, evaṃ me maññanā sambhaveyyāti adhippāyo. Ayyakassa pana mayhaṃ pitāmahassa na hatthapādā kāyo sīsaṃ dissati, kevalaṃ pana tassa aṭṭhikāni pakkhipitvā kate mattikāmaye thūpe rudanto sataguṇena sahassaguṇena, tāta, tvaññeva dummati nippañño, bhijjanadhammā saṅkhārā bhijjanti, tattha vijānataṃ kā paridevanāti pitu dhammaṃ kathesi.

ဂါထာနှစ်ခုကို ဟောတော်မူ၏။ ထိုဂါထာ၏ အနက်ကား - ဤနွား၏ လေးချောင်းကုန်သော ဤခြေလက်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ဤဦးခေါင်းသည်လည်းကောင်း၊ အမြီးနှင့်တကွ ဖြစ်တတ်၏၊ ထိုကြောင့် အမြီးနှင့်တကွသော ဤကိုယ်ကိုယ် 'သဝါလဓိ' မည်၏။ ဤမျက်စိတို့သည်လည်း မသေမီ ရှေးအခါ၌ တည်ရှိသကဲ့သို့ ထိုအတူသာလျှင် မပျက်စီးသော သဏ္ဌာန်ရှိကြကုန်လျက် တည်ရှိနေကြကုန်၏။ 'ဤနွားသည် ထရာ၏၊ ဤအကြောင်းကြောင့် ဤနွားသည် ထရာ၏၊ ထစေရာ၏' ဟု ငါ၏ စိတ်၌ ဖြစ်ရာ၏။ အချို့သော ဆရာတို့သည် 'နွားသည် ထလိမ့်မည်ဟု အောက်မေ့၏' ဟု ဖတ်ရွတ်ကြကုန်၏။ ထိုအကြောင်းကြောင့် ဤနွားသည် ချက်ချင်းပင် ကိုယ်ကို ထစေရာ၏ဟု ငါအောက်မေ့ရာ၏၊ ဤသို့ ငါ၏ အောက်မေ့ခြင်း ဖြစ်ရာ၏ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ အကျွန်ုပ်၏ အဘိုး၏ကား ခြေလက်၊ ကိုယ်၊ ဦးခေါင်းတို့သည် မထင်ရှားကုန်။ စင်စစ်သော်ကား ထိုအဘိုး၏ အရိုးတို့ကို ထည့်သွင်း၍ ပြုလုပ်အပ်သော မြေစေတီ၌ ငိုကြွေးနေသော ဖခင်အား 'ဖခင်... သင်သည်သာလျှင် အဆရာထောင်မက ပညာမရှိ မိုက်မဲသူ ဖြစ်၏၊ ပျက်စီးတတ်သော သဘောရှိကုန်သော သင်္ခါရတရားတို့သည် ပျက်စီးကြကုန်၏၊ ထိုပျက်စီးတတ်သော သဘောတရား၌ သိနားလည်ကြကုန်သော သူတို့အား ငိုကြွေးခြင်းဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း' ဟု အဘအား တရားပြသ ဟောကြားလေ၏။

Taṃ [Pg.39] sutvā bodhisattassa pitā ‘‘mama mutto paṇḍito maṃ saññāpetuṃ imaṃ kammaṃ akāsī’’ti cintetvā ‘‘tāta sujāta, ‘sabbepi sattā maraṇadhammā’ti aññātametaṃ, ito paṭṭhāya na socissāmi, sokaharaṇasamatthena nāma medhāvinā tādiseneva bhavitabba’’nti puttaṃ pasaṃsanto –

ထိုစကားကို ကြားရသဖြင့် ဘုရားလောင်း၏ ဖခင်သည် 'ငါ့သားသည် ပညာရှိပေတကား၊ ငါ့ကို သိနားလည်စေရန် ဤအမှုကို ပြုလုပ်ပေသည်' ဟု ကြံစည်တွေးတောကာ 'ချစ်သား သုဇာတ... အလုံးစုံသော သတ္တဝါတို့သည် သေခြင်းသဘော ရှိကြကုန်၏ဟူသော ဤအကြောင်းကို ငါသိရပါပြီ၊ ယနေ့မှစ၍ ငါမစိုးရိမ်တော့အံ့၊ စိုးရိမ်ခြင်းကို ဖယ်ပျောက်ရန် စွမ်းဆောင်နိုင်သော ပညာရှိသည် ဤကဲ့သို့သော သဘောရှိသူသာ ဖြစ်သင့်ပေ၏' ဟု သားဖြစ်သူကို ချီးမွမ်းလိုရကား -

50.

၅၀။

‘‘Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ;

Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ.

'ချစ်သား သုဇာတ... ထောပတ်လောင်းထားသော မီးကို ရေဖြင့် ဆွတ်ဖြန်းလျက် ငြိမ်းစေသကဲ့သို့၊ သင်သည် စိုးရိမ်ခြင်းမီးဖြင့် ပြင်းစွာ ပူလောင်နေသော ငါ၏ စိတ်နှလုံး ပူပန်ခြင်း အလုံးစုံကို အေးငြိမ်းစေခဲ့ပြီ တကား။'

51.

၅၁။

‘‘Abbahī vata me sallaṃ, sokaṃ hadayanissitaṃ;

Yo me sokaparetassa, pitusokaṃ apānudi.

'စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်း နှိပ်စက်အပ်သော ငါ၏ ဖခင်အပေါ် စိုးရိမ်ခြင်းကို ပယ်ဖျောက်ပေးသော သင်သုဇာတသည် ငါ၏ နှလုံး၌ မှီ၍ဖြစ်သော စိုးရိမ်ခြင်းတည်းဟူသော ငြောင့်ကို နှုတ်ပစ်လိုက်ပြီ တကား။'

52.

၅၂။

‘‘Svāhaṃ abbūḷhasallosmi, sītibhūtosmi nibbuto;

Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna māṇava.

'လုလင်ငယ် ချစ်သား သုဇာတ... ထိုငါသည် သင်၏ စကားကို ကြားနာရသဖြင့် စိုးရိမ်ခြင်းငြောင့်ကို နှုတ်ပြီးသူ ဖြစ်ရပါပြီ၊ စိတ်နှလုံး အေးချမ်းပြီး ကိလေသာ ပူပန်ခြင်း ငြိမ်းအေးသူ ဖြစ်ရပါပြီ၊ ယခုအခါ ငါသည် မစိုးရိမ်တော့ပါ၊ မငိုကြွေးတော့ပါ။'

53.

၅၃။

‘‘Evaṃ karonti sappaññā, ye honti anukampakā;

Vinivattayanti sokamhā, sujāto pitaraṃ yathā’’ti. –

'သုဇာတလုလင်သည် မိမိ၏ ဖခင်ကို စိုးရိမ်ခြင်းမှ ဆွဲနှုတ်ကာ သက်သာရာရစေသကဲ့သို့၊ သနားစောင့်ရှောက်တတ်သော ပညာရှိသူတို့သည် မိမိတို့၏ ဆွေမျိုးမိဘတို့ကို စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းမှ ဤကဲ့သို့ ဆွဲနှုတ်ကာ ကယ်တင်တတ်ကြကုန်၏။'

Catasso gāthā abhāsi. Tattha ādittanti sokagginā ādittaṃ jalitaṃ. Santanti samānaṃ. Pāvakanti aggi. Vārinā viya osiñcanti udakena avasiñcanto viya. Sabbaṃ nibbāpaye daranti sabbaṃ me cittadarathaṃ nibbāpesi. Abbahī vatāti nīhari vata. Sallanti sokasallaṃ. Hadayanissitanti cittasannissitasallabhūtaṃ. Sokaparetassāti sokena abhibhūtassa. Pitusokanti pitaraṃ ārabbha uppannaṃ sokaṃ. Apānudīti apanesi. Tava sutvāna māṇavāti, kumāra, tava vacanaṃ sutvā idāni pana na socāmi na rodāmi. Sujāto pitaraṃ yathāti yathā ayaṃ sujāto attano pitaraṃ sokato vinivattesi, evaṃ aññepi ye anukampakā anuggaṇhasīlā honti, te sappaññā evaṃ karonti pitūnaṃ aññesañca upakāraṃ karontīti attho.

ဂါထာလေးပုဒ်တို့ကို ရွတ်ဆိုလေ၏။ ထိုဂါထာတို့၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကား- 'အာဒိတ္တံ' ဟူသည် စိုးရိမ်ခြင်းတည်းဟူသော မီးဖြင့် ပြောင်ပြောင်တောက်လောင်ခြင်း ဖြစ်၏။ 'သန္တံ' ဟူသည် ဖြစ်သောသူကို ဖြစ်၏။ 'ပါဝကံ' ဟူသည် မီးကို ဖြစ်၏။ 'ဝါရိနာ ဝိယ ဩသိဉ္စံ' ဟူသည် ရေဖြင့် သွန်းလောင်းသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ 'သဗ္ဗံ နိဗ္ဗာပယေ ဒရံ' ဟူသည် ငါ၏ စိတ်၏ ပူလောင်ခြင်း အားလုံးကို ငြိမ်းစေပြီဟု ဆိုလို၏။ 'အဗ္ဗုဠှံ ဝတ' ဟူသည် နှုတ်အပ်လေပြီတကား ဟူ၏။ 'သလ္လံ' ဟူသည် စိုးရိမ်ခြင်းတည်းဟူသော Ngor 'ငြောင့်' ကို ဖြစ်၏။ 'ဟဒယနိဿိတံ' ဟူသည် စိတ်၌ မှီတွယ်နေသော ငြောင့်သဖွယ် ဖြစ်သောတရားကို ဆို၏။ 'သောကပရေတဿ' ဟူသည် စိုးရိမ်ခြင်းက လွှမ်းမိုးနှိပ်စက်အပ်သော သူအား ဖြစ်၏။ 'ပိတုသောကံ' ဟူသည် ဖခင်ကို အကြောင်းပြု၍ ဖြစ်ပေါ်လာသော စိုးရိမ်ခြင်းကို ဖြစ်၏။ 'အပါနုဒိ' ဟူသည် ပယ်ဖျောက်၏ ဟူ၏။ 'တဝ သုတွာန မာဏဝ' ဟူသည် 'သတို့သားသုဇာတ... သင်၏ စကားကို ကြားရသဖြင့် ယခုအခါ တစ်ဖန် မစိုးရိမ်တော့ပါ' ဟု ဆိုလို၏။ 'သုဇာတော ပိတရံ ယထာ' ဟူသည် 'ဤသုဇာတသည် မိမိ၏ ဖခင်ကို စိုးရိမ်ခြင်းမှ ကင်းဝေးစေသကဲ့သို့ ထိုအတူ အခြားသော သနားစောင့်ရှောက်တတ်သော၊ ချီးမြှောက်တတ်သော ပညာရှိသူတို့သည်လည်း ဤသို့ ပြုလုပ်တတ်ကြကုန်၏၊ မိဘတို့အား ကျေးဇူးများလှကုန်၏' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

Māṇavassa vacanaṃ sutvā pitā apagatasoko hutvā sīsaṃ nahāyitvā bhuñjitvā kammante pavattetvā kālaṃ katvā saggaparāyaṇo ahosi. Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā tesaṃ bhikkhūnaṃ saccāni pakāsesi, saccapariyosāne bahū sotāpattiphalādīsu patiṭṭhahiṃsu. Tadā sujāto lokanātho ahosīti.

လုလင်၏ စကားကို ကြားရသဖြင့် ဖခင်သည် စိုးရိမ်ခြင်း ကင်းပျောက်သည်ဖြစ်၍ ခေါင်းဆေး လျှော်ဖွပ်ကာ စားသောက်ပြီးလျှင် မိမိ၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာတို့ကို လုပ်ကိုင်လျက် ကွယ်လွန်သောအခါ နတ်ပြည်သို့ ရောက်လေ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ဤဓမ္မဒေသနာတော်ကို ဆောင်တော်မူပြီးလျှင် ထိုရဟန်းတို့အား သစ္စာလေးပါးတို့ကို ပြတော်မူ၏။ သစ္စာဒေသနာတော်၏ အဆုံး၌ များစွာသော သူတို့သည် သောတာပတ္တိဖိုလ် အစရှိသည်တို့၌ တည်ကြကုန်၏။ ထိုအခါ၌ သုဇာတသည် ယခုအခါ လူနတ်တို့၏ ကိုးကွယ်ရာ မြတ်စွာဘုရား ဖြစ်တော်မူ၏။

Goṇapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ဂေါဏပြိတ္တာဝတ္ထု အဖွင့် အဋ္ဌကထာ ပြီးဆုံးပါပြီ။

9. Mahāpesakārapetivatthuvaṇṇanā

၉. ၁-ဥရဂဝဂ်၊ ၉-မဟာပေသကာရပေတိဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

Gūthañca [Pg.40] muttaṃ ruhirañca pubbanti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante aññataraṃ pesakārapetiṃ ārabbha vuttaṃ. Dvādasamattā kira bhikkhū satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā vasanayoggaṭṭhānaṃ vīmaṃsantā upakaṭṭhāya vassūpanāyikāya aññataraṃ chāyūdakasampannaṃ ramaṇīyaṃ araññāyatanaṃ tassa ca nātidūre nāccāsanne gocaragāmaṃ disvā tattha ekarattiṃ vasitvā dutiyadivase gāmaṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Tattha ekādasa pesakārā paṭivasanti, te te bhikkhū disvā sañjātasomanassā hutvā attano attano gehaṃ netvā paṇītena āhārena parivisitvā āhaṃsu ‘‘kuhiṃ, bhante, gacchathā’’ti? ‘‘Yattha amhākaṃ phāsukaṃ, tattha gamissāmā’’ti. ‘‘Yadi evaṃ, bhante, idheva vasitabba’’nti vassūpagamanaṃ yāciṃsu. Bhikkhū sampaṭicchiṃsu. Upāsakā tesaṃ tattha araññakuṭikāyo kāretvā adaṃsu. Bhikkhū tattha vassaṃ upagacchiṃsu.

'ဂူထဉ္စ မုတ္တံ ရုဟိရဉ္စ ပုဗ္ဗံ' အစရှိသော ဤဝတ္ထုကို မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည်၌ သီတင်းသုံး နေတော်မူစဉ် တစ်ဦးသော ရက်ကန်းသည်မ ပြိတ္တာမကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူအပ်၏။ အကျယ်ကား- တစ်ကျိပ်နှစ်ပါးသော ရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရား၏ အထံတော်၌ ကမ္မဋ္ဌာန်းတရားကို ယူ၍ နေထိုင်ရန် လျောက်ပတ်သော အရပ်ကို စုံစမ်းရှာဖွေကြရာ ဝါဆိုရမည့် အချိန်နီးကပ်လာသောအခါ အရိပ်နှင့် ရေတို့နှင့် ပြည့်စုံ၍ နှလုံးမွေ့လျော်ဖွယ်ရှိသော တောအုပ်တစ်ခုကို လည်းကောင်း၊ ထိုတောအုပ်နှင့် မနီးမဝေးသော အရပ်၌ ဆွမ်းခံရွာကို လည်းကောင်း မြင်သဖြင့် ထိုတောအုပ်၌ တစ်ညဉ့်မျှ နေထိုင်ကာ ဒုတိယမြောက်နေ့၌ ရွာသို့ ဆွမ်းခံ ဝင်ကြကုန်၏။ ထိုရွာ၌ တစ်ကျိပ်တစ်ယောက်သော ရက်ကန်းသည်တို့သည် နေထိုင်ကြကုန်၏။ ထိုရက်ကန်းသည်တို့သည် ရဟန်းတို့ကို မြင်လျှင် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်ကြသဖြင့် မိမိတို့ အိမ်သို့ ပင့်ဆောင်ကာ မွန်မြတ်သော ဆွမ်းခဲဖွယ်တို့ဖြင့် လုပ်ကျွေးလှူဒါန်းကြပြီး 'အရှင်ဘုရားတို့... အဘယ်အရပ်သို့ ကြွတော်မူကြပါအံ့နည်း' ဟု လျှောက်ထားကြကုန်၏။ 'ငါတို့အား သင့်တော်လျောက်ပတ်၍ ချမ်းသာမည့် အရပ်သို့ သွားကြကုန်အံ့' ဟု မိန့်တော်မူသောအခါ၊ 'အရှင်ဘုရားတို့... ဤသို့ဖြစ်ပါက ဤရွာ၌သာ သီတင်းသုံးတော်မူကြပါ' ဟု ဝါကပ်တော်မူရန် တောင်းပန်ကြကုန်၏။ ရဟန်းတို့သည်လည်း ဝန်ခံတော်မူကြ၏။ ဥပါသကာတို့သည် ထိုရဟန်းတို့အလို့ငှါ ထိုတောအုပ်၌ သစ်ရွက်မိုး ကျောင်းကုဋိတို့ကို ဆောက်လုပ်လှူဒါန်းကြသဖြင့် ရဟန်းတို့သည် ထိုကျောင်း၌ ဝါကပ်တော်မူကြကုန်၏။

Tattha jeṭṭhakapesakāro dve bhikkhū catūhi paccayehi sakkaccaṃ upaṭṭhahi, itare ekekaṃ bhikkhuṃ upaṭṭhahiṃsu. Jeṭṭhakapesakārassa bhariyā assaddhā appasannā micchādiṭṭhikā maccharinī bhikkhū na sakkaccaṃ upaṭṭhāti. So taṃ disvā tassāyeva kaniṭṭhabhaginiṃ ānetvā attano gehe issariyaṃ niyyādesi. Sā saddhā pasannā hutvā sakkaccaṃ bhikkhū paṭijaggi. Te sabbe pesakāro vassaṃ vutthānaṃ bhikkhūnaṃ ekekassa ekekaṃ sāṭakamadaṃsu. Tattha maccharinī jeṭṭhapesakārassa bhariyā paduṭṭhacittā attano sāmikaṃ paribhāsi – ‘‘yaṃ tayā samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ dānaṃ dinnaṃ annapānaṃ, taṃ te paraloke gūthamuttaṃ pubbalohitañca hutvā nibbattatu, sāṭakā ca jalitā ayomayapaṭṭā hontū’’ti.

ထိုရက်ကန်းသည်တို့တွင် ရက်ကန်းသည်ကြီးသည် ရဟန်းနှစ်ပါးတို့ကို ပစ္စည်းလေးပါးတို့ဖြင့် ရိုသေစွာ ပြုစုလုပ်ကျွေး၏။ ကျန်သော ရက်ကန်းသည်တို့သည်လည်း တစ်ယောက်လျှင် ရဟန်းတစ်ပါးစီ ပြုစုလုပ်ကျွေးကြကုန်၏။ ရက်ကန်းသည်ကြီး၏ ဇနီးသည် သဒ္ဓါတရားမရှိ၊ မကြည်ညို၊ မှားသောအယူရှိ၍ ဝန်တိုတတ်သူ ဖြစ်သဖြင့် ရဟန်းတို့ကို ရိုသေစွာ မလုပ်ကျွေးပေ။ ရက်ကန်းသည်ကြီးသည် ထိုအခြင်းအရာကို မြင်သဖြင့် ဇနီးကြီး၏ ညီမငယ်ကို သိမ်းပိုက်ဆောင်ယူကာ အိမ်တွင်းရှိ အစိုးရခြင်း အလုံးစုံကို အပ်နှင်း၏။ ထိုညီမငယ်သည် သဒ္ဓါတရားရှိ၍ ကြည်ညိုသူဖြစ်သဖြင့် ရဟန်းတို့ကို ရိုသေစွာ ပြုစုလုပ်ကျွေးလေ၏။ ရက်ကန်းသည်အားလုံးတို့သည် ဝါကျွတ်သောအခါ ရဟန်းတစ်ပါးစီအား ပုဆိုးတစ်ထည်စီ လှူဒါန်းကြကုန်၏။ ထိုသူတို့တွင် ရက်ကန်းသည်ကြီး၏ ဝန်တိုတတ်သော ဇနီးဟောင်းသည် မနာလို ပြစ်မှားသော စိတ်ရှိသဖြင့် မိမိ၏ လင်ယောက်ျားအား 'သင်သည် သာကီဝင်မင်းသား ဘုရားသားတော် ရဟန်းတို့အား ပေးလှူအပ်သော အလှူနှင့် ဆွမ်းခဲဖွယ် အဖျော်တို့သည် တမလွန်ဘဝ၌ သင့်အား ကျင်ကြီး ကျင်ငယ်နှင့် ပြည်သွေး ဖြစ်ပါစေသတည်း။ လှူဒါန်းသော ပုဆိုးတို့သည်လည်း ပြောင်ပြောင်တောက်သော သံပြားကြီးများ ဖြစ်ပါစေသတည်း' ဟု ဆဲရေးရေရွတ်လေ၏။

Tattha jeṭṭhapesakāro aparena samayena kālaṃ katvā viñjhāṭaviyaṃ ānubhāvasampannā rukkhadevatā hutvā nibbatti. Tassa pana kadariyā bhariyā kālaṃ katvā tasseva vasanaṭṭhānassa avidūre petī hutvā nibbatti. Sā naggā dubbaṇṇarūpā jighacchāpipāsābhibhūtā tassa bhūmadevassa santikaṃ gantvā āha – ‘‘ahaṃ, sāmi, niccoḷā ativiya jighacchāpipāsābhibhūtā vicarāmi, dehi me vatthaṃ annapānañcā’’ti. So tassā dibbaṃ uḷāraṃ annapānaṃ upanesi. Taṃ tāya gahitamattameva gūthamuttaṃ pubbalohitañca sampajjati, sāṭakañca dinnaṃ tāya paridahitaṃ pajjalitaṃ ayomayapaṭṭaṃ hoti. Sā mahādukkhaṃ anubhavantī taṃ chaḍḍetvā kandantī vicarati.

ထိုရက်ကန်းသည်တို့တွင် ရက်ကန်းသည်ကြီးသည် နောက်ကာလ၌ ကွယ်လွန်သော် ဝိဉ္ဈာတောအုပ်၌ တန်ခိုးအာနုဘော်နှင့် ပြည့်စုံသော ရုက္ခစိုးနတ် ဖြစ်လေ၏။ သူ၏ ဝန်တိုတတ်သော ဇနီးဟောင်းသည်လည်း ကွယ်လွန်သောအခါ ထိုရုက္ခစိုးနတ်၏ နေရာနှင့်မနီးမဝေးတွင် ပြိတ္တာမ ဖြစ်လေ၏။ အဝတ်မရှိ၊ ရုပ်အဆင်း မလှဘဲ ငတ်မွတ် ဆာလောင်ခြင်း နှိပ်စက်ခံရသော ထိုပြိတ္တာမသည် ထိုဘုမ္မစိုးရုက္ခစိုးနတ်ထံသို့ သွား၍ 'အရှင်... အကျွန်ုပ်သည် အဝတ်မရှိဘဲ အလွန်ဆာလောင်ငတ်မွတ်လျက် လှည့်လည်နေရပါသည်၊ အကျွန်ုပ်အား အဝတ်နှင့် စားဖွယ်သောက်ဖွယ်ကို ပေးသနားပါဦးလော့' ဟု တောင်းဆို၏။ ထိုဘုမ္မစိုးနတ်သည် သူမအား မြတ်သော နတ်သုဒ္ဓါ စားဖွယ်သောက်ဖွယ်ကို ပေး၏။ ထိုစားဖွယ်သောက်ဖွယ်ကို သူမ ယူလိုက်သည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ကျင်ကြီး ကျင်ငယ်နှင့် ပြည်သွေး ဖြစ်သွားလေ၏။ လှူဒါန်းသော ပုဆိုးကိုလည်း ဝတ်ဆင်လိုက်သောအခါ ပြောင်ပြောင်တောက်သော သံပြားကြီး ဖြစ်သွားလေ၏။ ထိုပြိတ္တာမသည် ကြီးစွာသော ဆင်းရဲဒုက္ခကို ခံစားရသဖြင့် ထိုသံပြားပုဆိုးကို စွန့်ပစ်ကာ Ngor 'ငိုကြွေးမြည်တမ်းလျက်' လှည့်လည်လေ၏။

Tena [Pg.41] ca samayena aññataro bhikkhu vutthavasso satthāraṃ vandituṃ gacchanto mahatā satthena saddhiṃ viñjhāṭaviṃ paṭipajji. Satthikā rattiṃ maggaṃ gantvā divā vane sandacchāyūdakasampannaṃ padesaṃ disvā yānāni muñcitvā muhuttaṃ vissamiṃsu. Bhikkhu pana vivekakāmatāya thokaṃ apakkamitvā aññatarassa sandacchāyassa vanagahanapaṭicchannassa rukkhassa mūle saṅghāṭiṃ paññapetvā nipanno rattiyaṃ maggagamanaparissamena kilantakāyo niddaṃ upagañchi. Satthikā vissamitvā maggaṃ paṭipajjiṃsu, so bhikkhu na paṭibujjhi. Atha sāyanhasamaye uṭṭhahitvā te apassanto aññataraṃ kummaggaṃ paṭipajjitvā anukkamena tassā devatāya vasanaṭṭhānaṃ sampāpuṇi. Atha naṃ so devaputto disvā manussarūpena upagantvā paṭisanthāraṃ katvā attano vimānaṃ pavesetvā pādabbhañjanādīni datvā payirupāsanto nisīdi. Tasmiñca samaye sā petī āgantvā ‘‘dehi me, sāmi, annapānaṃ sāṭakañcā’’ti āha. So tassā tāni adāsi. Tāni ca tāya gahitamattāni gūthamuttapubbalohitapajjalitaayopaṭṭāyeva ahesuṃ. So bhikkhu taṃ disvā sañjātasaṃvego taṃ devaputtaṃ –

ထိုအခါ ဝါကျွတ်ပြီးသော ရဟန်းတစ်ပါးသည် မြတ်စွာဘုရားကို ဖူးမြော်ရန် သွားစဉ် လှည်းကုန်သည်အဖွဲ့ကြီးနှင့်အတူ ဝိဉ္ဈာတောအုပ်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့သည်။ လှည်းကုန်သည်တို့သည် ညအခါ၌ ခရီးသွားကြပြီး နေ့အခါ၌ အေးမြသောအရိပ်နှင့် ရေရှိသောအရပ်ကို မြင်သဖြင့် ယာဉ်တို့ကို ချွတ်၍ တစ်ခဏမျှ အပန်းဖြေကြသည်။ ရဟန်းသည်ကား ဆိတ်ငြိမ်မှုကို အလိုရှိသဖြင့် အနည်းငယ်ဖဲကာ အေးမြသောအရိပ်ရှိပြီး တောအုပ်ထူထပ်စွာ ဖုံးလွှမ်းထားသော သစ်ပင်တစ်ပင်၏အောက်၌ ဒုကုဋ်သင်္ကန်းကို ခင်း၍ လဲလျောင်းရာ ညအခါက ခရီးသွားခဲ့သဖြင့် ကိုယ်ခန္ဓာပန်းနွမ်းကာ အိပ်ပျော်သွားလေသည်။ လှည်းကုန်သည်တို့သည် အပန်းဖြေပြီးနောက် ခရီးဆက်ခဲ့ကြသော်လည်း ထိုရဟန်းမှာ မနိုးခဲ့ချေ။ ထို့နောက် ညနေချမ်းအချိန်တွင် နိုးလာသောအခါ လှည်းကုန်သည်တို့ကို မမြင်သဖြင့် လမ်းမှားသို့ ဝင်မိကာ ခရီးသွားရင်း အစဉ်အတိုင်း ထိုဘုမ္မစိုးနတ်၏နေရာသို့ ရောက်သွားလေသည်။ ထိုအခါ ထိုနတ်သားသည် ထိုရဟန်းကို မြင်၍ လူ၏အသွင်ဖြင့် ကပ်ကာ ခရီးဦးကြိုပြုပြီး မိမိ၏ဗိမာန်သို့ ပင့်ဆောင်ကာ ခြေဆီလူးခြင်းစသည်တို့ကို ပြုစုလျက် ဆည်းကပ်ထိုင်နေ၏။ ထိုအချိန်တွင် ထိုပြိတ္တာမသည် ရောက်လာပြီး "အရှင်၊ အကျွန်ုပ်အား ထမင်း၊ အဖျော်နှင့် အဝတ်ကို ပေးပါလော့" ဟု တောင်းဆို၏။ ထိုနတ်သားသည်လည်း ထိုပြိတ္တာမအား ထိုထမင်း၊ အဖျော်နှင့် အဝတ်တို့ကို ပေး၏။ ထိုပြိတ္တာမ ယူလိုက်ရုံမျှဖြင့် ထိုထမင်း၊ အဖျော်နှင့် အဝတ်တို့သည် မစင်၊ ကျင်ငယ်၊ ပြည်၊ သွေးတို့အဖြစ်သို့လည်းကောင်း၊ ပြောင်ပြောင်တောက်သော သံပြားပူများအဖြစ်သို့လည်းကောင်း ပြောင်းလဲသွားကြကုန်၏။ ထိုရဟန်းသည် ထိုပြိတ္တာမကို မြင်၍ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခြင်းဖြစ်သဖြင့် ထိုနတ်သားအား-

54.

၅၄။

‘‘Gūthañca muttaṃ ruhirañca pubbaṃ, paribhuñjati kissa ayaṃ vipāko;

Ayaṃ nu kiṃ kammamakāsi nārī, yā sabbadā lohitapubbabhakkhā.

"နတ်သား... ဤမိန်းမသည် ကျင်ကြီး၊ ကျင်ငယ်၊ သွေးနှင့် ပြည်တို့ကို စားသောက်နေရပေသည်။ ဤသည်မှာ အဘယ်ကံ၏အကျိုးဆက်ပါနည်း။ အခါခပ်သိမ်း သွေးနှင့်ပြည်ကိုသာ အစာအဖြစ် စားသုံးနေရသော ဤမိန်းမသည် ရှေးဘဝ၌ အဘယ်သို့သော အကုသိုလ်ကံကို ပြုခဲ့သနည်း။

55.

၅၅။

‘‘Navāni vatthāni subhāni ceva, mudūni suddhāni ca lomasāni;

Dinnāni missā kitakā bhavanti, ayaṃ nu kiṃ kammamakāsi nārī’’ti. –

အသစ်စက်စက်လည်းဖြစ်၊ လှပတင့်တယ်၍ နူးညံ့ပြီး စင်ကြယ်လျက် အမွေးအမျှင်ရှိသော အကြင်အဝတ်တန်ဆာတို့ကို သင်နတ်သားက ပေးသော်လည်း ထိုမိန်းမအား ထိုအဝတ်တို့သည် သံပြားပူများသာ ဖြစ်ကုန်၏။ နတ်သား... ဤမိန်းမသည် ရှေးဘဝ၌ အဘယ်သို့သော အကုသိုလ်ကံကို ပြုခဲ့ပါသနည်း" ဟု (မေးမြန်းတော်မူ၏။)

Dvīhi gāthāhi paṭipucchi. Tattha kissa ayaṃ vipākoti kīdisassa kammassa ayaṃ vipāko, yaṃ esā idāni paccanubhavatīti. Ayaṃ nu kiṃ kammamakāsi nārīti ayaṃ itthī kiṃ nu kho kammaṃ pubbe akāsi. Yā sabbadā lohitapubbabhakkhāti yā sabbakālaṃ ruhirapubbameva bhakkhati paribhuñjati. Navānīti paccagghāni tāvadeva pātubhūtāni. Subhānīti sundarāni dassanīyāni. Mudūnīti sukhasamphassāni. Suddhānīti parisuddhavaṇṇāni. Lomasānīti salomakāni sukhasamphassāni[Pg.42], sundarānīti attho. Dinnāni missā kitakā bhavantīti kitakakaṇṭakasadisāni lohapaṭṭasadisāni bhavanti. ‘‘Kīṭakā bhavantī’’ti vā pāṭho, khādakapāṇakavaṇṇāni bhavantīti attho.

ဤသို့ ဂါထာနှစ်ပုဒ်ဖြင့် မေးမြန်း၏။ ထိုဂါထာတို့အနက် "ကိဿအယံဝိပါကော" ဟူသည်မှာ ယခုအခါ ဤပြိတ္တာမ ခံစားနေရသော ဤဝိပါက်အကျိုးသည် အဘယ်သို့သောကံ၏အကျိုးနည်းဟု မေးမြန်းခြင်းဖြစ်သည်။ "အယံနုကိံ ကမ္မမကာသိနာရီ" ဟူသည်မှာ ဤမိန်းမသည် ရှေးကာလက အဘယ်ကံကို ပြုခဲ့သနည်းဟု မေးခြင်းဖြစ်သည်။ "ယာသဗ္ဗဒါ-လောဟိတပုဗ္ဗဘက္ခာ" ဟူသည်မှာ အကြင်မိန်းမသည် အခါခပ်သိမ်း သွေးနှင့်ပြည်ကိုသာ စားသုံးရ၏ဟု ဆိုလိုသည်။ "နဝါနိ" ဟူသည်မှာ ထိုခဏ၌ပင် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာသော အသစ်စက်စက်များကို ဆိုသည်။ "သုဘာနိ" ဟူသည်မှာ ကောင်းမြတ်၍ ရှုချင်ဖွယ်ရှိသည်တို့ကို ဆိုသည်။ "မုဒူနိ" ဟူသည်မှာ ကောင်းသောအတွေ့ (နူးညံ့သောအတွေ့) ရှိသည်တို့ကို ဆိုသည်။ "သုဒ္ဓါနိ" ဟူသည်မှာ အလွန်စင်ကြယ်သော အရောင်အဆင်းရှိသည်တို့ကို ဆိုသည်။ "လောမသာနိ" ဟူသည်မှာ အမွေးအမျှင်ရှိသော၊ ကောင်းသောအတွေ့ရှိသော၊ ဖြူစင်ကောင်းမြတ်သော ဟု အနက်ရသည်။ "ဒိန္နာနိမိဿာကိတကာဘဝန္တိ" ဟူသည်မှာ သံပြား သို့မဟုတ် သံပြားပူနှင့်တူကုန်သည် ဖြစ်ကုန်၏ဟု ဆိုလိုသည်။ "ကိဋပါဘဝန္တိ" ဟုလည်း ပါဌ်ရှိရာ ကိုက်ခဲတတ်သော ပိုးကောင်များ၏ အဆင်းကဲ့သို့ ဖြစ်ကုန်၏ဟု အနက်ရသည်။

Evaṃ so devaputto tena bhikkhunā puṭṭho tāya purimajātiyā katakammaṃ pakāsento –

ဤသို့ ထိုရဟန်းက မေးမြန်းသဖြင့် ထိုနတ်သားသည် ထိုမိန်းမ၏ ရှေးဘဝက ပြုခဲ့သောကံကို ထင်ရှားစွာ ပြလိုသဖြင့်-

56.

၅၆။

‘‘Bhariyā mamesā ahu bhadante, adāyikā maccharinī kadariyā;

Sā maṃ dadantaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ, akkosati ca paribhāsati ca.

"အရှင်ဘုရား... ဤမိန်းမသည် ရှေးဘဝက တပည့်တော်၏ ဇနီးမယား ဖြစ်ခဲ့ဖူးပါသည်။ သူသည် မည်သူ့ကိုမျှ လှူဒါန်းပေးကမ်းလေ့မရှိ၊ အလွန်လည်း တွန့်တိုဝန်တိုတတ်ကာ ကပ်စေးနှဲတတ်လှပါသည်။ အရှင်ဘုရား... ထိုမိန်းမသည် ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့အား ပေးလှူနေသော တပည့်တော်ကို ဆဲရေးတိုင်းထွာလျက် ခြိမ်းခြောက်ကာ-

57.

၅၇။

‘‘Gūthañca muttaṃ ruhirañca pubbaṃ, paribhuñja tvaṃ asuciṃ sabbakālaṃ;

Etaṃ te paralokasmiṃ hotu, vatthā ca te kitakasamā bhavantu;

Etādisaṃ duccaritaṃ caritvā, idhāgatā cirarattāya khādatī’’ti. –

"သင်သည် ကျင်ကြီး၊ ကျင်ငယ်၊ သွေးနှင့် ပြည်တို့ကို အမြဲ စားသောက်ရပါစေ။ သင် ရဟန်းတို့အား လှူဒါန်းသော အရာများသည် တမလွန်ဘဝ၌ သင့်အတွက် အမြဲတမ်း မစင်ကြယ်သော အရာများ ဖြစ်ပါစေ။ သင် လှူသော အဝတ်အထည်များလည်း သင့်အား သံပြားပူများသဖွယ် ဖြစ်ပါစေ' ဟု ဆဲရေးလျက် ခြိမ်းခြောက်ခဲ့ပါသည်။ ဤသို့သော ဝစီဒုစရိုက်စသော အကုသိုလ်ကံကို ပြုခဲ့သောကြောင့် ထိုမိန်းမသည် ယခု ဤပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်လာရပြီး ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး ကျင်ကြီးစသည်တို့ကိုသာ စားသောက်နေရခြင်း ဖြစ်ပါသည်" ဟု (ပြောကြားလေ၏။)

Dve gāthā abhāsi. Tattha adāyikāti kassaci kiñcipi adānasīlā. Maccharinī kadariyāti paṭhamaṃ maccheramalassa sabhāvena maccharinī, tāya ca punappunaṃ āsevanatāya thaddhamaccharinī, tāya kadariyā ahūti yojanā. Idāni tassā tameva kadariyataṃ dassento ‘‘sā maṃ dadanta’’ntiādimāha. Tattha etādisanti evarūpaṃ yathāvuttavacīduccaritādiṃ caritvā. Idhāgatāti imaṃ petalokaṃ āgatā, petattabhāvaṃ upagatā. Cirarattāya khādatīti cirakālaṃ gūthādimeva khādati. Tassā hi yenākārena akkuṭṭhaṃ, tenevākārena pavattamānampi phalaṃ. Yaṃ uddissa akkuṭṭhaṃ, tato aññattha pathaviyaṃ kamantakasaṅkhāte matthake asanipāto viya attano upari patati.

ဂါထာနှစ်ပုဒ်ကို ဆို၏။ ထိုဂါထာတို့အနက် "အဒါယိကာ" ဟူသည်မှာ မည်သူ့ကိုမျှ တစ်စုံတစ်ခုမျှ မပေးလှူဖူးသော၊ ပေးကမ်းလှူဒါန်းလေ့မရှိသော ဟု ဆိုလိုသည်။ "မစ္ဆရိနီကဒရိယာ" ဟူသည်မှာ ရှေးဦးစွာ ဝန်တိုသောသဘောရှိပြီး ထိုဝန်တိုခြင်းကိုပင် အဖန်ဖန်မှီဝဲသဖြင့် အလွန်ကြမ်းတမ်းသော တွန့်တိုဝန်တိုမှုရှိသူ ဖြစ်လာသည်ဟု ယှဉ်စပ်ရမည်။ ယခုအခါ ထိုမိန်းမ၏ အလွန်တွန့်တိုကပ်စေးနှဲမှုကို ပြလိုသဖြင့် "သာမံဒဒန္တံ" စသော စကားကို ဆိုခဲ့သည်။ ထိုစကား၌ "ဧတာဒိသံ" ဟူသည်မှာ ဤသို့ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော ဝစီဒုစရိုက်စသည်တို့ကို ပြုကျင့်၍ ဟု ဆိုလိုသည်။ "ဣဓာဂတာ" ဟူသည်မှာ ဤပြိတ္တာဘဝသို့ ရောက်ရှိလာခြင်း ဖြစ်သည်။ "စိရရတ္တာယခါဒတိ" ဟူသည်မှာ ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး ကျင်ကြီးစသည်တို့ကိုသာ စားရခြင်း ဖြစ်သည်။ စင်စစ်သော်ကား ထိုပြိတ္တာမသည် မိမိက သူတစ်ပါးကို ဆဲရေးသည့်အတိုင်းပင် ထိုဆိုးကျိုးသည် ပြန်လည်သက်ရောက်လာသဖြင့် အထူးသဖြင့် ဆိုးဝါးလှပေ၏။ မိမိက သူတစ်ပါးကို ရည်ရွယ်၍ ဆဲရေးသော အကုသိုလ်စကားသည် တခြားသောဘဝတွင် မြေပြင်၌ သွားလာနေသူ၏ ဦးခေါင်းပေါ်သို့ မိုးကြိုးကျသကဲ့သို့ မိမိ၏ဦးခေါင်းပေါ်သို့သာ ပြန်လည်ကျရောက်လာတတ်ပေသည်။

Evaṃ so devaputto tāya pubbe katakammaṃ kathetvā puna taṃ bhikkhuṃ āha – ‘‘atthi pana, bhante, koci upāyo imaṃ petalokato mocetu’’nti[Pg.43]? ‘‘Atthī’’ti ca vutte ‘‘kathetha, bhante’’ti. Yadi bhagavato ariyasaṅghassa ca ekasseva vā bhikkhuno dānaṃ datvā imissā uddisiyati, ayañca taṃ anumodati, evametissā ito dukkhato mutti bhavissatīti. Taṃ sutvā devaputto tassa bhikkhuno paṇītaṃ annapānaṃ datvā taṃ dakkhiṇaṃ tassā petiyā ādisi. Tāvadeva sā petī suhitā pīṇindriyā dibbāhārassa tittā ahosi. Puna tasseva bhikkhuno hatthe dibbasāṭakayugaṃ bhagavantaṃ uddissa datvā tañca dakkhiṇaṃ petiyā ādisi. Tāvadeva ca sā dibbavatthanivatthā dibbālaṅkāravibhūsitā sabbakāmasamiddhā devaccharāpaṭibhāgā ahosi. So ca bhikkhu tassa devaputtassa iddhiyā tadaheva sāvatthiṃ patvā jetavanaṃ pavisitvā bhagavato santikaṃ upagantvā vanditvā taṃ sāṭakayugaṃ datvā taṃ pavattiṃ ārocesi. Bhagavāpi tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

ဤသို့ ထိုနတ်သားသည် ထိုပြိတ္တာမ ရှေးဘဝက ပြုခဲ့သော အကုသိုလ်ကံကို ပြောကြားပြီးနောက် ရဟန်းအား "အရှင်ဘုရား... ဤပြိတ္တာမကို ပြိတ္တာဘုံမှ လွတ်မြောက်စေနိုင်သော အကြောင်းတစ်စုံတစ်ရာ ရှိပါသေးသလော" ဟု တစ်ဖန် မေးလျှောက်လေသည်။ "ရှိပါသည်" ဟု ရဟန်းက ပြန်လည်မိန့်ကြားသော် "အရှင်ဘုရား... မိန့်ကြားတော်မူပါဦး" ဟု လျှောက်ထား၏။ "မြတ်စွာဘုရားအားလည်းကောင်း၊ အရိယာသံဃာတော်များအားလည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် ရဟန်းတစ်ပါးအားလည်းကောင်း အလှူဒါနပေးလှူ၍ ဤပြိတ္တာမအား ရည်ညွှန်းအမျှဝေပါက၊ ၎င်းကလည်း ထိုအလှူကို သာဓုခေါ်ဆို ဝမ်းမြောက်ပါက ဤပြိတ္တာဘုံဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်နိုင်ပါသည်" ဟု မိန့်ကြားတော်မူ၏။ ထိုစကားကို ကြားရသော် နတ်သားသည် ထိုရဟန်းအား မွန်မြတ်လှသော ဆွမ်းခဲဖွယ် အဖျော်တို့ကို ကပ်လှူ၍ ထိုအလှူ၏အဖို့ဘာဂကို ထိုပြိတ္တာမအား ရည်ညွှန်းဝေမျှလေ၏။ ထိုခဏ၌ပင် ထိုပြိတ္တာမသည် ကိုယ်ခန္ဓာပြည့်ဖြိုးကာ ကြည်လင်သော ဣန္ဒြေရှိသည်ဖြစ်၍ နတ်သုဒ္ဓါအာဟာရဖြင့် ပြည့်စုံရောင့်ရဲသွားလေသည်။ တစ်ဖန် ထိုနတ်သားသည် ထိုရဟန်း၏လက်သို့ မြတ်စွာဘုရားကို ရည်မှန်း၍ နတ်၌ဖြစ်သော ပုဆိုးတစ်စုံကို လှူဒါန်းပြီး ထိုကုသိုလ်ကိုလည်း ပြိတ္တာမအား ရည်ညွှန်းဝေမျှပြန်၏။ ထိုခဏ၌ပင် ထိုပြိတ္တာမသည် နတ်ဝတ်တန်ဆာများကို ဆင်ယင်လျက် အလိုရှိအပ်သမျှ ပြည့်စုံသဖြင့် နတ်သမီးကဲ့သို့ တင့်တယ်လှပသွားလေသည်။ ထိုရဟန်းသည်လည်း ထိုနတ်သား၏ တန်ခိုးအာနုဘော်ကြောင့် ထိုနေ့ချင်းတွင်ပင် သာဝတ္ထိပြည်သို့ ရောက်ရှိကာ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်သို့ ဝင်၍ မြတ်စွာဘုရား၏ ထံတော်သို့ ဆည်းကပ်ပြီး ရှိခိုးကာ ထိုပုဆိုးအစုံကို လှူဒါန်းလျက် ဖြစ်ပျက်သမျှ အကြောင်းအရာတို့ကို လျှောက်ထားလေသည်။ မြတ်စွာဘုရားသည်လည်း ထိုအကြောင်းအရာကို အဋ္ဌုပ္ပတ် (အကြောင်းရင်း) ပြု၍ ရောက်ရှိလာသော ပရိသတ်အပေါင်းအား တရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူ၏။ ထိုတရားဒေသနာသည် လူအများအပေါင်းအား များစွာသော အကျိုးကျေးဇူးကို ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့လေသည်။

Mahāpesakārapetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

မဟာပေသကာရပေတ္ထုအဖွင့် (ဝဏ္ဏနာ) ပြီးဆုံးပါပြီ။

10. Khallāṭiyapetivatthuvaṇṇanā

၁၀. ၁-ဥရဂဝဂ်၊ ၁၀-ခလ္လာတိယပေတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ။

Kā nu antovimānasminti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante aññataraṃ khallāṭiyapetiṃ ārabbha vuttaṃ. Atīte kira bārāṇasiyaṃ aññatarā rūpūpajīvinī itthī abhirūpā dassanīyā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā atimanoharakesakalāpī ahosi. Tassā hi kesā nīlā dīghā tanū mudū siniddhā vellitaggā dvihatthagayhā visaṭṭhā yāva mekhalā kalāpā olambanti. Taṃ tassā kesasobhaṃ disvā taruṇajano yebhuyyena tassaṃ paṭibaddhacitto ahosi. Athassā taṃ kesasobhaṃ asahamānā issāpakatā katipayā itthiyo mantetvā tassā eva paricārikadāsiṃ āmisena upalāpetvā tāya tassā kesūpapātanaṃ bhesajjaṃ dāpesuṃ. Sā kira dāsī taṃ bhesajjaṃ nhāniyacuṇṇena saddhiṃ payojetvā gaṅgāya nadiyā nhānakāle tassā adāsi[Pg.44]. Sā tena kesamūlesu temetvā udake nimujji, nimujjanamatteyeva kesā samūlā paripatiṃsu, sīsaṃ cassā tittakalābusadisaṃ ahosi. Atha sā sabbaso vilūnakesā luñcitamatthakā kapotī viya virūpā hutvā lajjāya antonagaraṃ pavisituṃ asakkontī vatthena sīsaṃ veṭhetvā bahinagare aññatarasmiṃ padese vāsaṃ kappentī katipāhaccayena apagatalajjā tato nivattetvā tilāni pīḷetvā telavaṇijjaṃ surāvaṇijjañca karontī jīvikaṃ kappesi. Sā ekadivasaṃ dvīsu tīsu manussesu surāmattesu mahāniddaṃ okkamantesu sithilabhūtāni tesaṃ nivatthavatthāni avahari.

«ကာနုအန္တောဝိမာနသ္မိံ» အစရှိသော ဤဝတ္ထုကို မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် တစ်ယောက်သော ခလ္လာတိယပြိတ္တာမကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူအပ်၏။ အကျယ်ကား လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်၌ အဆင်းကိုမှီ၍ အသက်မွေးသော ပြည်တန်ဆာမိန်းမတစ်ယောက်ရှိ၏။ ထိုမိန်းမသည် အလွန်အဆင်းလှ၍ ရှုချင်ဖွယ်ရှိ၏၊ ကြည်ညိုဖွယ်ရှိ၏၊ လွန်မြတ်သော အဆင်း၏ပြည့်စုံခြင်းနှင့် ပြည့်စုံ၏။ အလွန်နှလုံးကိုဆောင်တတ်သော ဆံထုံးလည်းရှိ၏။ စင်စစ် ထိုမိန်းမ၏ ဆံပင်တို့သည် ညိုကုန်၏၊ ရှည်ကုန်၏၊ သေးသွယ်ကုန်၏၊ နူးညံ့ကုန်၏၊ ပြေပြစ်ကုန်၏၊ အဖျားကော့ကုန်၏၊ နှစ်တောင်ခန့်ရှိကုန်၏။ ဖြန့်ချလိုက်လျှင် ခါးတိုင်အောင် ဆံအစုတို့သည် တွဲရွဲဆွဲကျကုန်၏။ ထိုမိန်းမ၏ ဆံပင်တင့်တယ်ပုံကို မြင်၍ ပျိုသောသူတို့သည် များသောအားဖြင့် ထိုမိန်းမ၌ တပ်မက်နှစ်သက်သော စိတ်ရှိကြကုန်၏။ ထိုအခါ ထိုမိန်းမ၏ ဆံပင်တင့်တယ်ခြင်းကို မရှုဆိတ်ဘဲ ငြူစူခြင်းနှိပ်စက်အပ်သော မိန်းမနှစ်ယောက်သုံးယောက်တို့သည် တိုင်ပင်၍၊ ထိုဆံပင်ကောင်းသော မိန်းမ၏အလုပ်အကျွေးဖြစ်သော ကျွန်မကို အာမိသဖြင့် ဖြားယောင်းသွေးဆောင်ပြီးလျှင်၊ ထိုကျွန်မအား ဆံပင်ကျွတ်သောဆေးကို ပေးစေကုန်၏။ ကြားဖူးသည်ကား ထိုကျွန်မသည် ထိုဆံပင်ကျွတ်ဆေးကို ရေချိုးကသယ်မှုန့်နှင့် ရောစပ်၍ ဂင်္ဂါမြစ်၌ ရေချိုးသောအခါ ထိုဆံပင်ကောင်းသော မိန်းမအား ပေး၏။ ထိုမိန်းမသည် ထိုရေချိုးကသယ်မှုန့်ဖြင့် ဆံရင်းတို့၌ ဆွတ်ဖျန်းကာ ရေ၌ငုပ်၏။ ငုပ်ခါမျှ၌သာလျှင် ဆံပင်တို့သည် အမြစ်နှင့်တကွ ကျွတ်ကျကုန်၏။ ထိုပြည်တန်ဆာမ၏ ဦးခေါင်းသည်လည်း ဗူးခါးသီးနှင့်တူလေ၏။ ထိုအခါ ထိုပြည်တန်ဆာမသည် အချင်းခပ်သိမ်း ပေါက်သောဆံပင်တို့ ကျွတ်ကုန်သဖြင့် အမွေးနှုတ်ပြီးစ ခိုမကဲ့သို့ အဆင်းမလှသည်ဖြစ်၍၊ ရှက်သဖြင့် မြို့တွင်းသို့ မဝင်ဝံ့တော့ဘဲ အဝတ်ဖြင့် ဦးခေါင်းကို ရစ်ပတ်၍ မြို့ပြင်ပ အမှတ်မရှိ တစ်ခုသောအရပ်၌ နေထိုင်လေ၏။ နှစ်ရက်သုံးရက် လွန်သောအခါ အရှက်ပြေလျက် ထိုအရပ်မှ ပြန်လာကာ နှမ်းတို့ကို ကြိတ်၍ ဆီအရောင်းအဝယ်၊ သေရည်အရောင်းအဝယ် ပြုလုပ်လျက် အသက်မွေးလေ၏။ တစ်နေ့သ၌ ထိုမိန်းမသည် သေရည်ယစ်၍ ပြင်းစွာ အိပ်ပျော်နေကြသော လူနှစ်ယောက်သုံးယောက်တို့၏ လျှော့ကျနေသော ဝတ်ထားသည့် အဝတ်ပုဆိုးတို့ကို ခိုးယူလေ၏။

Athekadivasaṃ sā ekaṃ khīṇāsavattheraṃ piṇḍāya carantaṃ disvā pasannacittā attano gharaṃ netvā paññatte āsane nisīdāpetvā telasaṃsaṭṭhaṃ doṇinimmajjaniṃ piññākamadāsi. So tassā anukampāya taṃ paṭiggahetvā paribhuñji. Sā pasannamānasā upari chattaṃ dhārayamānā aṭṭhāsi. So ca thero tassā cittaṃ pahaṃsento anumodanaṃ katvā pakkāmi. Sā ca itthī anumodanakāleyeva ‘‘mayhaṃ kesā dīghā tanū siniddhā mudū vellitaggā hontū’’ti patthanamakāsi.

ထိုနောက် တစ်နေ့သ၌ ထိုမိန်းမသည် ဆွမ်းခံလှည့်လည်တော်မူသော ရဟန္တာမထေရ်တစ်ပါးကို မြင်၍ ကြည်ညိုသောစိတ်ရှိသဖြင့် မိမိအိမ်သို့ ပင့်ဆောင်ကာ ခင်းထားအပ်သောနေရာ၌ သီတင်းသုံးစေပြီးလျှင် ဆီနှင့်ရောသော၊ ဆီယိုစီးသော နှမ်းဖတ်မုန့်ညက်ကို ကပ်လှူလေ၏။ ထိုရဟန္တာမထေရ်သည် ထိုမိန်းမအား သနားသဖြင့် ထိုနှမ်းမုန့်ညက်ကို အလှူခံ၍ ဘုဉ်းပေးတော်မူ၏။ ထိုမိန်းမသည် ကြည်ညိုသောစိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ အထက်မှ ထီးကို ဆောင်းမိုးလျက် ရပ်တည်၏။ ထိုမထေရ်သည်လည်း ထိုမိန်းမ၏ စိတ်ကို ရွှင်လန်းစေလျက် အနုမောဒနာပြုတော်မူ၍ ဖဲခွါကြွသွားတော်မူ၏။ ထိုမိန်းမသည်လည်း အနုမောဒနာပြုစဉ်အခါ၌သာလျှင် «တပည့်တော်မ၏ ဆံပင်တို့သည် ရှည်ကုန်သည်လည်းကောင်း၊ သေးသွယ်ကုန်သည်လည်းကောင်း၊ ပြေပြစ်ကုန်သည်လည်းကောင်း၊ နူးညံ့ကုန်သည်လည်းကောင်း၊ အဖျားကော့ကုန်သည်လည်းကောင်း ဖြစ်ပါစေကုန်သတည်း» ဟု ဆုတောင်းခြင်းကို ပြုလေ၏။

Sā aparena samayena kālaṃ katvā missakakammassa phalena samuddamajjhe kanakavimāne ekikā hutvā nibbatti. Tassā kesā patthitākārāyeva sampajjiṃsu. Manussānaṃ sāṭakāvaharaṇena pana naggā ahosi. Sā tasmiṃ kanakavimāne punappunaṃ uppajjitvā ekaṃ buddhantaraṃ naggāva hutvā vītināmesi. Atha amhākaṃ bhagavati loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakke anupubbena sāvatthiyaṃ viharante sāvatthivāsino sattasatā vāṇijā suvaṇṇabhūmiṃ uddissa nāvāya mahāsamuddaṃ otariṃsu. Tehi āruḷhā nāvā visamavātavegukkhittā ito cito ca paribbhamantī taṃ padesaṃ agamāsi. Atha sā vimānapetī saha vimānena tesaṃ attānaṃ dassesi. Taṃ disvā jeṭṭhavāṇijo pucchanto –

ထိုမိန်းမသည် နောက်အခါ သေလွန်၍ ကုသိုလ်အကုသိုလ်ရောသောကံ၏ အကျိုးကြောင့် သမုဒ္ဒရာအလယ်ရှိ ရွှေဗိမာန်၌ တစ်ယောက်တည်း ပြိတ္တာမဖြစ်၍ ဖြစ်ရလေ၏။ ထိုမိန်းမ၏ ဆံပင်တို့သည် ဆုတောင်းသည့်အတိုင်းပင် ပြည့်စုံလာကုန်၏။ သို့သော် လူတို့၏ ပုဆိုးအဝတ်ကို ခိုးယူခဲ့ဖူးသောကြောင့် ကိုယ်လုံးတီး အဝတ်မရှိ ဖြစ်လေ၏။ ထိုပြိတ္တာမသည် ထိုရွှေဗိမာန်၌ အဖန်ဖန်အထပ်ထပ် ဖြစ်လျက် နှစ်ဆူသောဘုရားရှင်တို့၏ တစ်ခုသောအကြားကာလပတ်လုံး အဝတ်မရှိဘဲ လွန်စေရ၏။ ထိုအခါ ငါတို့၏မြတ်စွာဘုရားသည် လောက၌ ပွင့်တော်မူ၍ မြတ်သောဓမ္မစက်ကို လည်စေတော်မူပြီးလျှင် အစဉ်သဖြင့် သာဝတ္ထိပြည်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ်၊ သာဝတ္ထိပြည်သား ခုနစ်ရာသော ကုန်သည်တို့သည် သထုံပြည်သို့ ရည်မှန်းကာ လှေဖြင့် မဟာသမုဒ္ဒရာသို့ ကူးကြကုန်၏။ ထိုကုန်သည်တို့ စီးနင်းသောလှေသည် လေအဟုန် ပြင်းစွာတိုက်ခတ်သဖြင့် ဟိုမှသည်မှ လည်လျက် ထိုပြိတ္တာမနေသော အရပ်သို့ ရောက်သွားလေ၏။ ထိုအခါ ထိုဗိမာန်နေ ပြိတ္တာမသည် ဗိမာန်နှင့်တကွ ထိုကုန်သည်တို့အား မိမိကိုယ်ကို ပြလေ၏။ ထိုဗိမာန်နှင့်တကွသော ပြိတ္တာမကို မြင်၍ အကြီးဆုံးဖြစ်သော ကုန်သည်သည် မေးမြန်းလိုသဖြင့်-

58.

၅၈။

‘‘Kā nu antovimānasmiṃ, tiṭṭhantī nūpanikkhami;

Upanikkhamassu bhadde, passāma taṃ bahiṭṭhita’’nti. –

«နှမ... ဗိမာန်အတွင်း၌ ရပ်နေပြီး အဘယ်ကြောင့် အပသို့ မထွက်သနည်း။ နှမ... ဗိမာန်မှ ထွက်လာပါလော့၊ အပြင်ဘက်၌ ရပ်နေသော သင့်ကို ငါတို့ မြင်လိုကုန်၏» ဟု (ဆိုလေ၏)။

Gāthamāha[Pg.45]. Tattha kā nu antovimānasmiṃ tiṭṭhantīti vimānassa anto abbhantare tiṭṭhantī kā nu tvaṃ, kiṃ manussitthī, udāhu amanussitthīti pucchati. Nūpanikkhamīti vimānato na nikkhami. Upanikkhamassu, bhadde, passāma taṃ bahiṭṭhitanti, bhadde, taṃ mayaṃ bahi ṭhitaṃ passāma daṭṭhukāmamhā, tasmā vimānato nikkhamassu. ‘‘Upanikkhamassu bhaddante’’ti vā pāṭho, bhaddaṃ te atthūti attho.

ဂါထာကို ဆို၏။ ထိုဂါထာ၌ «ကာနု အန္တောဝိမာနသ္မိံ တိဋ္ဌန္တိ» ဟူသည်ကား ဗိမာန်၏ အတွင်း၌ တည်နေသော သင်သည် လူမိန်းမလော သို့မဟုတ် နတ်မိန်းမလော ဟု မေးမြန်းခြင်း ဖြစ်၏။ «နူပနိက္ခမိ» ဟူသည်ကား ဗိမာန်မှ မထွက်ဟူ၏။ «ဥပနိက္ခမဿု ဘဒ္ဒေ ပဿာမ တံ ဗဟိဋ္ဌိတံ» ဟူသည်ကား «နှမ... ငါတို့သည် ပြင်ပ၌ ရပ်နေသော သင့်ကို မြင်လိုကုန်၏၊ မြင်ချင်လှသဖြင့် ဗိမာန်မှ ထွက်လာပါလော့» ဟု ဆိုလို၏။ «ဥပနိက္ခမဿု ဘဒ္ဒန္တေ» ဟူ၍လည်း ပါဌ်ရှိသေး၏။ «သင့်အား ကောင်းခြင်းမင်္ဂလာ ဖြစ်ပါစေ» ဟု အနက်ရ၏။

Athassa sā attano bahi nikkhamisuṃ asakkuṇeyyataṃ pakāsentī –

ထိုအခါ ထိုပြိတ္တာမသည် မိမိပြင်ပသို့ မထွက်ဝံ့သော အဖြစ်ကို ပြလိုသဖြင့်-

59.

၅၉။

‘‘Aṭṭīyāmi harāyāmi, naggā nikkhamituṃ bahi;

Kesehamhi paṭicchannā, puññaṃ me appakaṃ kata’’nti. –

«အချင်းတို့... ကျွန်မသည် အဝတ်မရှိ ကိုယ်လုံးတီးဖြစ်၍ ပြင်ပသို့ ထွက်ရမည်ကို ဆင်းရဲလှပါ၏၊ ရှက်လည်း ရှက်လှပါ၏။ ကျွန်မသည် ဆံပင်တို့ဖြင့်သာ ဖုံးလွှမ်းအပ်သော ကိုယ်ရှိပါ၏။ အချင်းတို့... ကျွန်မသည် အနည်းငယ်သော ကောင်းမှုကံကိုသာ ပြုခဲ့ဖူးပါ၏» ဟု (ဆိုလေ၏)။

Gāthamāha. Tattha aṭṭīyāmīti naggā hutvā bahi nikkhamituṃ aṭṭikā dukkhitā amhi. Harāyāmīti lajjāmi. Kesehamhi paṭicchannāti kesehi amhi ahaṃ paṭicchāditā pārutasarīrā. Puññaṃ me appakaṃ katanti appakaṃ parittaṃ mayā kusalakammaṃ kataṃ, piññākadānamattanti adhippāyo.

ဂါထာကို ဆို၏။ ထိုဂါထာ၌ «အဋ္ဋီယာမိ» ဟူသည်ကား အဝတ်မရှိဘဲ အပြင်သို့ ထွက်ရန် ဆင်းရဲပင်ပန်းလှပါ၏ ဟူလို။ «ဟရာယာမိ» ဟူသည်ကား ရှက်ပါ၏ ဟူ၏။ «ကေသေဟမှိ ပဋိစ္ဆန္နာ» ဟူသည်ကား «ကျွန်မသည် ဆံပင်တို့ဖြင့်သာ ဖုံးလွှမ်းခြုံရစ်အပ်သော ကိုယ်ရှိပါ၏» ဟူလို။ «ပုညံ မေ အပ္ပကံ ကတံ» ဟူသည်ကား «ကျွန်မသည် နည်းပါးသော ကုသိုလ်ကံ (နှမ်းမုန့်ညက်လှူရုံမျှသော ကုသိုလ်) ကိုသာ ပြုခဲ့ဖူး၏» ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။

Athassā vāṇijo attano uttarisāṭakaṃ dātukāmo –-

ထိုအခါ ထိုပြိတ္တာမအား ကုန်သည်သည် မိမိ၏ အပေါ်ရုံပုဆိုးကို ပေးလိုသဖြင့်-

60.

၆၀။

‘‘Handuttarīyaṃ dadāmi te, idaṃ dussaṃ nivāsaya;

Idaṃ dussaṃ nivāsetvā, ehi nikkhama sobhane;

Upanikkhamassu bhadde, passāma taṃ bahiṭṭhita’’nti. –

«တင့်တယ်လှပသော နှမ... ငါ၏ အပေါ်ရုံပုဆိုးကို ယူပါလော့၊ သင့်အား ငါပေး၏။ ဤအဝတ်ကို ဝတ်ပါ၊ ဤအဝတ်ကို ဝတ်ပြီးလျှင် ဗိမာန်မှ ထွက်၍ ငါတို့ထံသို့ လာပါလော့။ တင့်တယ်စိုပြေသော နှမ... ဗိမာန်မှ ထွက်ခဲ့ပါလော့၊ အပြင်ဘက်၌ ရပ်နေသော သင့်ကို ငါတို့ မြင်လိုကုန်၏» ဟု (ဆိုလေ၏)။

Gāthamāha. Tattha handāti gaṇha. Uttarīyanti upasaṃbyānaṃ uttarisāṭakanti attho. Dadāmi teti tuyhaṃ dadāmi. Idaṃ dussaṃ nivāsayāti idaṃ mama uttarisāṭakaṃ tvaṃ nivāsehi. Sobhaneti sundararūpe.

ဂါထာကို ဆို၏။ ထိုဂါထာ၌ «ဟန္ဒ» ဟူသည်ကား ယူလော့ ဟူ၏။ «ဥတ္တရီယံ» ဟူသည်ကား ကိုယ်အထက်ပိုင်း၌ ဝတ်ရုံအပ်သော အပေါ်ရုံပုဆိုးကို ဆိုလို၏။ «ဣဒံ ဒုဿံ နိဝါသယ» ဟူသည်ကား «ငါ၏ ဤအပေါ်ရုံပုဆိုးကို ဝတ်ပါလော့» ဟု ဆိုလိုသည်။ «သောဘနေ» ဟူသည်ကား ကောင်းမြတ်သော အဆင်းရှိသော နှမ ဟူ၏။

Evañca pana vatvā attano uttarisāṭakaṃ tassā upanesi, sā tathā diyyamānassa attano anupakappanīyatañca, yathā diyyamānaṃ upakappati, tañca dassentī –

ဤသို့ ဆိုပြီးလျှင် မိမိ၏ အပေါ်ရုံပုဆိုးကို ထိုပြိတ္တာမအား လှမ်းပေး၏။ ထိုပြိတ္တာမသည် ပေးကမ်းသော ကုန်သည်၏ မိမိအပေါ် သနားကြင်နာမှုကို သိ၍၊ ပေးအပ်သောအဝတ်သည် မည်ကဲ့သို့ ပြုလုပ်မှ မိမိထံသို့ ဆိုက်ရောက်နိုင်မည်ကို ပြလိုသဖြင့်-

61.

၆၁။

‘‘Hatthena hatthe te dinnaṃ, na mayhaṃ upakappati;

Esetthupāsako saddho, sammāsambuddhasāvako.

«အချင်း... သင်၏ လက်ဖြင့် ကျွန်မ၏ လက်သို့ တိုက်ရိုက်ပေးအပ်သော အဝတ်သည် ကျွန်မထံသို့ မရောက်နိုင်ပါ။ ဤလူအစုအဝေး၌ ကံကံ၏အကျိုးကို ယုံကြည်သော၊ မြတ်စွာဘုရား၏တပည့်ဖြစ်သော ဥပါသကာတစ်ယောက် ရှိပါ၏။»

62.

၆၂။

‘‘Etaṃ acchādayitvāna, mama dakkhiṇamādisa;

Tathāhaṃ sukhitā hessaṃ, sabbakāmasamiddhinī’’ti. –

«ထိုဥပါသကာကို ကျွန်မအား လှူဒါန်းလိုသော ပုဆိုးကို ဝတ်ဆင်စေပြီးလျှင်၊ ထိုအလှူ၏ အဖို့ဘာဂကို ကျွန်မအား အမျှဝေပေးပါလော့။ ထိုသို့ ပြုလုပ်ပေးပါလျှင် ကျွန်မသည် အဝတ်တန်ဆာ စသည်တို့နှင့် ပြည့်စုံလျက် ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်ရပါလိမ့်မည်» ဟု (ဆိုလေ၏)။

Gāthādvayamāha[Pg.46]. Tattha hatthena hatthe te dinnaṃ, na mayhaṃ upakappatīti, mārisa, tava hatthena mama hatthe tayā dinnaṃ na mayhaṃ upakappati na viniyujjati, upabhogayoggaṃ na hotīti attho. Esetthupāsako saddhoti eso ratanattayaṃ uddissa saraṇagamanena upāsako kammaphalasaddhāya ca samannāgatattā saddho ettha etasmiṃ janasamūhe atthi. Etaṃ acchādayitvāna, mama dakkhiṇamādisāti etaṃ upāsakaṃ mama diyyamānaṃ sāṭakaṃ paridahāpetvā taṃ dakkhiṇaṃ mayhaṃ ādisa pattidānaṃ dehi. Tathāhaṃ sukhitā hessanti tathā kate ahaṃ sukhitā dibbavatthanivatthā sukhappattā bhavissāmīti.

ဂါထာနှစ်ခုကို ဆို၏။ ထိုဂါထာတို့၌ «ဟတ္ထေန ဟတ္ထေ တေ ဒိန္နံ န မယှံ ဥပကပ္ပတိ» ဟူသည်ကား «အချင်း... သင့်လက်ဖြင့် ကျွန်မလက်သို့ ပေးသောအဝတ်သည် ကျွန်မအား သုံးဆောင်ရန် မဆိုက်ရောက်နိုင်၊ မခံ့နိုင်ပါ» ဟု အနက်ရ၏။ «ဧသေတ္ထုပါသကော သဒ္ဓေါ» ဟူသည်ကား ရတနာသုံးပါးကို ရည်မှန်း၍ ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်သော၊ ကံကံ၏အကျိုးကို ယုံကြည်သော သဒ္ဓါတရားနှင့် ပြည့်စုံသော ဥပါသကာတစ်ယောက်သည် ဤလူအစုအဝေး၌ ရှိ၏ ဟူလို။ «ဧတံ အစ္ဆာဒယိတွာန မမ ဒက္ခိဏမာဒိသ» ဟူသည်ကား ထိုဥပါသကာကို ကျွန်မအား ပေးလိုသော ပုဆိုးကို ဝတ်ဆင်စေ၍ ထိုအလှူ၏ အဖို့အစုကို ကျွန်မအား အမျှဝေပါလော့ ဟူ၏။ «တထာဟံ သုခိတာ ဟေဿံ» ဟူသည်ကား ထိုသို့ ပြုအပ်သည်ရှိသော် ကျွန်မသည် နတ်အဝတ်တန်ဆာတို့ကို ဝတ်ဆင်ရလျက် ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်လိမ့်မည် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။

Taṃ sutvā vāṇijā taṃ upāsakaṃ nhāpetvā vilimpetvā vatthayugena acchādesuṃ. Tamatthaṃ pakāsentā saṅgītikārā –

ထိုစကားကို ကြားရလျှင် ကုန်သည်တို့သည် ထိုဥပါသကာကို ရေချိုးစေ၍ နံ့သာလိမ်းကျံပေးပြီးလျှင် အဝတ်တစ်စုံဖြင့် ဝတ်ရုံဆင်ပြင်ပေးကြကုန်၏။ ထိုအကြောင်းအရာကို ထင်ရှားစွာ ပြသလိုသဖြင့် သင်္ဂါယနာတင် အရှင်မြတ်တို့သည်—

63.

၆၃။

‘‘Tañca te nhāpayitvāna, vilimpetvāna vāṇijā;

Vatthehacchādayitvāna, tassā dakkhiṇamādisuṃ.

‘‘ထိုကုန်သည်တို့သည် ထိုဥပါသကာကို ရေချိုးစေ၍ နံ့သာလိမ်းကျံစေပြီးလျှင် အဝတ်တို့ဖြင့် ဝတ်ရုံဆင်ပြင်ပေးကာ ထိုဝိမာနပြိတ္တာမအား အလှူကို အမျှပေးဝေကြကုန်၏။

64.

၆၄။

‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, vipāko udapajjatha;

Bhojanacchādanapānīyaṃ, dakkhiṇāya idaṃ phalaṃ.

‘‘ထိုသို့ အမျှပေးဝေပြီးသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် (နတ်ဘောဇဉ်ကဲ့သို့သော) ဘောဇဉ်၊ အဝတ်တန်ဆာနှင့် အဖျော်ယမကာဟူသော အကျိုးတရားသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ဤသည်ကား အလှူ၏ အကျိုးတရားပင် ဖြစ်၏။

65.

၆၅။

‘‘Tato suddhā sucivasanā, kāsikuttamadhārinī;

Hasantī vimānā nikkhami, dakkhiṇāya idaṃ phala’’nti. –

‘‘ထိုနောက် ရေချိုးသဖြင့် စင်ကြယ်သန့်ရှင်းသော ကိုယ်ရှိပြီးလျှင် သန့်ရှင်းသော ကာသိကတိုင်းဖြစ် အမြတ်ဆုံးအဝတ်ကို ဝတ်ဆင်ထားသော ထိုပြိတ္တာမသည် ‘ဤအကျိုးကား သင်တို့လှူဒါန်းမှု၏ အကျိုးတရားပင် ဖြစ်ပါသည်’ ဟု ရွှင်လန်းဝမ်းမြောက်စွာ ရယ်မောလျက် ဗိမာန်မှ ထွက်လာလေ၏’’ ဟု—

Tisso gāthāyo avocuṃ.

ဂါထာသုံးပုဒ်ကို ရွတ်ဆိုတော်မူကြကုန်၏။

63. Tattha tanti taṃ upāsakaṃ. Ca-saddo nipātamattaṃ. Teti te vāṇijāti yojanā. Vilimpetvānāti uttamena gandhena vilimpetvā. Vatthehacchādayitvānāti vaṇṇagandharasasampannaṃ sabyañjanaṃ bhojanaṃ bhojetvā nivāsanaṃ uttarīyanti dvīhi vatthehi acchādesuṃ, dve vatthāni adaṃsūti attho. Tassā dakkhiṇamādisunti tassā petiyā taṃ dakkhiṇaṃ ādisiṃsu.

၆၃. ထိုဂါထာတို့၌ ‘တံ’ ဟူသည်မှာ ထိုဥပါသကာကို ဆိုလိုသည်။ ‘စ’ သဒ္ဒါသည် နိပါတ်မျှသာ ဖြစ်၏။ ‘တေ’ ဟူသည်မှာ ‘ထိုကုန်သည်တို့’ ဟု စပ်ရမည်။ ‘ဝိလိမ္ပေတွာန’ ဟူသည်မှာ မြတ်သောနံ့သာဖြင့် လိမ်းကျံစေ၍ ဟူ၏။ ‘ဝတ္ထေဟစ္ဆာဒယိတွာန’ ဟူသည်မှာ အဆင်း၊ အနံ့၊ အရသာနှင့် ပြည့်စုံသော ဟင်းလျာနှင့်တကွသော ဘောဇဉ်ကို ကျွေးမွေး၍ ကိုယ်ဝတ်နှင့် အပေါ်ရုံပုဆိုးဟူသော အဝတ်နှစ်ထည်တို့ဖြင့် ဝတ်ရုံဆင်ပြင်ပေးကြကုန်၏၊ သို့မဟုတ် အဝတ်နှစ်ထည်တို့ကို ပေးလှူကြကုန်၏ဟု အနက်ရသည်။ ‘တဿာ ဒက္ခိဏမာဒိသုံ’ ဟူသည်မှာ ထိုဝိမာနပြိတ္တာမအား ထိုအလှူကို အမျှပေးဝေကြကုန်၏ ဟူ၏။

64. Samanantarānuddiṭṭheti anū-ti nipātamattaṃ, tassā dakkhiṇāya uddiṭṭhasamanantarameva. Vipāko udapajjathāti tassā petiyā vipāko dakkhiṇāya [Pg.47] phalaṃ uppajji. Kīdisoti petī āha bhojanacchādanapānīyanti. Nānappakāraṃ dibbabhojanasadisaṃ bhojanañca nānāvirāgavaṇṇasamujjalaṃ dibbavatthasadisaṃ vatthañca anekavidhaṃ pānakañca dakkhiṇāya idaṃ īdisaṃ phalaṃ udapajjathāti yojanā.

၆၄. ‘သမနန္တရာအနုဒ္ဒိဋ္ဌေ’ ဟူသော ပုဒ်၌ ‘အနု’ ဟူသည်မှာ နိပါတ်မျှသာဖြစ်၍ ထိုအလှူကို အမျှပေးဝေပြီးသည်၏ အခြားမဲ့၌သာလျှင် ဟူသော အနက်ကို ပေး၏။ ‘ဝိပါကော ဥဒပဇ္ဇထ’ ဟူသည်မှာ ထိုဝိမာနပြိတ္တာမအား အလှူ၏ အကျိုးတရား ဖြစ်ပေါ်လာ၏ ဟူ၏။ မည်သို့သော အကျိုးတရား ဖြစ်ပေါ်လာသနည်း ဟူမူ— ‘ဘောဇနစ္ဆာဒနပါနီယံ’ ဟူသော ဂါထာဖြင့် နတ်သုဓာနှင့်တူသော အထူးထူးသော ဘောဇဉ်လည်းကောင်း၊ ဆန်းကြယ်သော အဆင်းအရောင်ဖြင့် ထွန်းတောက်ပသော နတ်ဝတ်တန်ဆာနှင့်တူသော အဝတ်လည်းကောင်း၊ များစွာသော အဖျော်ယမကာလည်းကောင်း အလှူဒါန၏ ဤသို့သဘောရှိသော အကျိုးတရားသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏ဟု စပ်ရမည်။

65. Tatoti yathāvuttabhojanādipaṭilābhato pacchā. Suddhāti nhānena suddhasarīrā. Sucivasanāti suvisuddhavatthanivatthā. Kāsikuttamadhārinīti kāsikavatthatopi uttamavatthadhārinī. Hasantīti ‘‘passatha tāva tumhākaṃ dakkhiṇāya idaṃ phalavisesa’’nti pakāsanavasena hasamānā vimānato nikkhami.

၆၅. ‘တတော’ ဟူသည်မှာ ဖော်ပြပါ ဘောဇဉ်စသည်တို့ကို ရရှိပြီးနောက်၌ ဟူ၏။ ‘သုဒ္ဓါ’ ဟူသည်မှာ ရေချိုးသဖြင့် စင်ကြယ်သော ကိုယ်ရှိသည်ဖြစ်၍။ ‘သုစိဝသနာ’ ဟူသည်မှာ အလွန်သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော အဝတ်ကို ဝတ်ဆင်ထားသည် ဖြစ်၍။ ‘ကာသိကုတ္တမဓာရိနီ’ ဟူသည်မှာ ကာသိကတိုင်းဖြစ် အဝတ်တို့ထက်ပင် သာလွန်ထူးမြတ်သော အဝတ်တန်ဆာကို ဆောင်ထားသည်ဖြစ်၍ ဟူ၏။ ‘ဟသန္တီ’ ဟူသည်မှာ ‘သင်တို့၏ အလှူဒါနကြောင့် ရရှိသော ဤထူးခြားသော အကျိုးရလဒ်ကို ရှုစမ်းကြပါဦး’ ဟု ထင်ရှားစွာ ပြသလိုသော အမူအရာဖြင့် ရွှင်ပြုံးရယ်မောလျက် ဗိမာန်မှ ထွက်လာ၏ ဟု ဆိုလိုသည်။

Atha te vāṇijā evaṃ paccakkhato puññaphalaṃ disvā acchariyabbhutacittajātā tasmiṃ upāsake sañjātagāravabahumānā katañjalī taṃ payirupāsiṃsu. Sopi te dhammakathāya bhiyyosomattāya pasādetvā saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāpesi. Te tāya vimānapetiyā katakammaṃ –

ထိုအခါ ကုန်သည်တို့သည် ကောင်းမှုကုသိုလ်၏ အကျိုးတရားကို မျက်မှောက်ထင်ထင် တွေ့မြင်ရသဖြင့် အလွန်တရာ အံ့ဩဝမ်းမြောက်ကြလျက် ထိုဥပါသကာအပေါ်၌ ရိုသေကိုင်းညွတ်ခြင်း၊ မြတ်နိုးခြင်းများစွာ ဖြစ်ပေါ်လာပြီးလျှင် လက်အုပ်ချီမိုးလျက် ဆည်းကပ်ကြကုန်၏။ ထိုဥပါသကာသည်လည်း ထိုကုန်သည်တို့အား တရားစကား ဟောကြားသဖြင့် အလွန်တရာ ကြည်ညိုစေကာ သရဏဂုံသုံးပါးနှင့် သီလတရားတို့၌ တည်စေ၏။ ထိုကုန်သည်တို့သည် ထိုဝိမာနပြိတ္တာမ ပြုလုပ်ခဲ့သော ကံကို မေးမြန်းလိုကြသဖြင့်—

66.

၆၆။

‘‘Sucittarūpaṃ ruciraṃ, vimānaṃ te pabhāsati;

Devate pucchitācikkha, kissa kammassidaṃ phala’’nti. –

‘‘နတ်သမီး... ဆန်းကြယ်သော အရုပ်မျိုးစုံတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပန်းချူးပန်းနွယ်တို့ဖြင့်လည်းကောင်း ကောင်းစွာမွမ်းမံအပ်၍ ကြည့်ချင်စဖွယ် နှလုံးမွေ့လျော်ဖွယ်ရှိသော သင့်၏ဗိမာန်သည် အလွန်ပင် တောက်ပလှ၏။ နတ်သမီး... ငါတို့ မေးမြန်းအပ်သည်ကို ပြောပြစမ်းပါဦး၊ ဤသို့သော အကျိုးတရားသည် အဘယ်သို့သော ကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးတရားပါနည်း’’ ဟု—

Imāya gāthāya pucchiṃsu. Tattha sucittarūpanti hatthiassaitthipurisādivasena ceva mālākammalatākammādivasena ca suṭṭhu vihitacittarūpaṃ. Ruciranti ramaṇīyaṃ dassanīyaṃ. Kissa kammassidaṃ phalanti kīdisassa kammassa, kiṃ dānamayassa udāhu sīlamayassa idaṃ phalanti attho.

ဤဂါထာဖြင့် မေးမြန်းကြကုန်၏။ ထိုဂါထာ၌ ‘သုစိတ္တရူပံ’ ဟူသည်မှာ ဆင်၊ မြင်း၊ မိန်းမ၊ ယောက်ျား အရုပ်များဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပန်းကုံး၊ နွယ်ပန်းစသော အပြောက်အပြွမ်းတို့ဖြင့်လည်းကောင်း ကောင်းစွာ ပြုပြင်အပ်သော ဆန်းကြယ်သော အရုပ်ရှိသော ဟူ၏။ ‘ရုစိရံ’ ဟူသည်မှာ နှလုံးမွေ့လျော်ဖွယ်၊ ရှုချင်စဖွယ် ကောင်းသော ဟူ၏။ ‘ကိဿ ကမ္မဿိဒံ ဖလံ’ ဟူသည်မှာ မည်သို့သော ကံ၏ အကျိုးနည်း၊ ဒါနကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးလော သို့မဟုတ် သီလကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးလော ဟု အနက်ရသည်။

Sā tehi evaṃ puṭṭhā ‘‘mayā katassa parittakassa kusalakammassa tāva idaṃ phalaṃ, akusalakammassa pana āyatiṃ niraye edisaṃ bhavissatī’’ti tadubhayaṃ ācikkhantī –

ထိုပြိတ္တာမသည် ထိုကုန်သည်တို့က ဤသို့မေးမြန်းအပ်သည်ရှိသော် ‘ဤအကျိုးတရားကား ကျွန်မပြုခဲ့သော အနည်းငယ်မျှသော ကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးသာ ဖြစ်ပါသေး၏၊ ကျွန်မပြုခဲ့သော အကုသိုလ်ကံကြောင့်မူကား နောင်အခါ ငရဲ၌ ဤကဲ့သို့သော ဆင်းရဲဒုက္ခ ဖြစ်ပေါ်လတ္တံ့’ ဟု ထိုနှစ်မျိုးစလုံးကို ပြောပြလိုသဖြင့်—

67.

၆၇။

‘‘Bhikkhuno caramānassa, doṇinimmajjaniṃ ahaṃ;

Adāsiṃ ujubhūtassa, vippasannena cetasā.

‘‘အချင်းကုန်သည်တို့... ကျွန်မသည် ရှေးဘဝက ဆွမ်းခံကြွတော်မူသော၊ ကောက်ကျစ်သော ကိလေသာမရှိသဖြင့် ဖြောင့်မတ်တော်မူသော ရဟန်းတစ်ပါးအား အလွန်ကြည်ညိုသော စိတ်ဖြင့် နှမ်းဖတ်မုန့်ကို လှူဒါန်းခဲ့ဖူးပါ၏။

68.

၆၈။

‘‘Tassa kammassa kusalassa, vipākaṃ dīghamantaraṃ;

Anubhomi vimānasmiṃ, tañca dāni parittakaṃ.

‘‘ကောင်းကျိုးပေးတတ်သော ထိုကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးတရားကို ဤဗိမာန်၌ ကာလရှည်ကြာစွာ ကျွန်မ ခံစားခဲ့ရပါပြီ။ ယခုအခါ၌မူကား ထိုကုသိုလ်၏ အကျိုးသည် အနည်းငယ်မျှသာ ကျန်ရှိပါတော့သည်။

69.

၆၉။

‘‘Uddhaṃ [Pg.48] catūhi māsehi, kālaṃkiriyā bhavissati;

Ekantakaṭukaṃ ghoraṃ, nirayaṃ papatissahaṃ.

‘‘အချင်းကုန်သည်တို့... ယခုမှစ၍ လေးလလွန်သောအခါ ကျွန်မ သေဆုံးရပါတော့မည်။ သေဆုံးပြီးနောက် လုံးဝဆင်းရဲလှစွာသော၊ ကြမ်းကြုတ်ခက်ထန်လှသော ငရဲသို့ ကျရောက်ရပါလိမ့်မည်။

70.

၇၀။

‘‘Catukkaṇṇaṃ catudvāraṃ, vibhattaṃ bhāgaso mitaṃ;

Ayopākārapariyantaṃ, ayasā paṭikujjitaṃ.

‘‘ထိုငရဲကြီးသည် လေးထောင့်ရှိ၏၊ လေးမျက်နှာ၌ တံခါးလေးခု ရှိ၏။ အပိုင်းအခြားအားဖြင့် ကောင်းစွာ ဝေဖန်တိုင်းတာအပ်၏။ သံတံတိုင်းဖြင့် ပတ်ပတ်လည် ဝန်းရံအပ်၏။ အထက်ဘက်၌လည်း သံပြားဖြင့် ပိတ်ဖုံးအပ်၏။

71.

၇၁။

‘‘Tassa ayomayā bhūmi, jalitā tejasā yutā;

Samantā yojanasataṃ, pharitvā tiṭṭhati sabbadā.

‘‘ထိုငရဲကြီး၏ သံမြေပြင်သည် အမြဲတောက်လောင်နေလျက် အပူရှိန်တောက်ပသော မီးလျှံတို့နှင့် မပြတ်ယှဉ်၏။ ထိုငရဲမှ ထွက်ပေါ်လာသော မီးလျှံသည် ပတ်ပတ်လည် အရပ်မျက်နှာအားလုံးသို့ ယူဇနာတစ်ရာတိုင်အောင် ပျံ့နှံ့၍ အခါခပ်သိမ်း တည်ရှိနေ၏။

72.

၇၂။

‘‘Tatthāhaṃ dīghamaddhānaṃ, dukkhaṃ vedissa vedanaṃ;

Phalañca pāpakammassa, tasmā socāmahaṃ bhusa’’nti. – gāthāyo abhāsi;

‘‘ထိုငရဲကြီး၌ ကျွန်မသည် မိမိပြုခဲ့သော အကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးဆက်ဖြစ်သော ပြင်းထန်သော ဆင်းရဲဝေဒနာကို ကာလရှည်ကြာစွာ ခံစားရပါတော့မည်။ ထိုကြောင့် ကျွန်မသည် အလွန်တရာ စိုးရိမ်ပူပန်နေရပါသည်’’ ဟု ဂါထာတို့ကို ရွတ်ဆိုလေ၏။

67. Tattha bhikkhuno caramānassāti aññatarassa bhinnakilesassa bhikkhuno bhikkhāya carantassa. Doṇinimmajjaninti vissandamānatelaṃ piññākaṃ. Ujubhūtassāti cittajimhavaṅkakuṭilabhāvakarānaṃ kilesānaṃ abhāvena ujubhāvappattassa. Vippasannena cetasāti kammaphalasaddhāya suṭṭhu pasannena cittena.

၆၇. ထိုဂါထာတို့၌ ‘ဘိက္ခုနော စရမာနဿ’ ဟူသည်မှာ ကိလေသာကို ဖျက်ဆီးပြီးသော အခြားသောရဟန်းတစ်ပါး ဆွမ်းခံ လှည့်လည်တော်မူသည်ရှိသော် ဟူ၏။ ‘ဒေါဏိနိမ္မဇ္ဇနိံ’ ဟူသည်မှာ ဆီယိုစိမ့်ထွက်နေသော နှမ်းဖတ်မုန့်ကို ဆိုလိုသည်။ ‘ဥဇုဘူတဿ’ ဟူသည်မှာ စိတ်၏ ကောက်ကျစ်ခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သော ကိလေသာများ မရှိခြင်းကြောင့် ဖြောင့်မတ်စင်ကြယ်ခြင်းသို့ ရောက်တော်မူသော ရဟန်းအား ဟူ၏။ ‘ဝိပ္ပသန္နေန စေတသာ’ ဟူသည်မှာ ကံ၊ ကံ၏ အကျိုးကို ကောင်းစွာယုံကြည်သဖြင့် အလွန်ကြည်လင်သော စိတ်ဖြင့် ဟူ၏။

68-69. Dīghamantaranti ma-kāro padasandhikaro, dīghaantaraṃ dīghakālanti attho. Tañca dāni parittakanti tañca puññaphalaṃ vipakkavipākattā kammassa idāni parittakaṃ appāvasesaṃ, na cireneva ito cavissāmīti attho. Tenāha ‘‘uddhaṃ catūhi māsehi, kālaṃkiriyā bhavissatī’’ti catūhi māsehi uddhaṃ catunnaṃ māsānaṃ upari pañcame māse mama kālaṃkiriyā bhavissatīti dasseti. Ekantakaṭukanti ekanteneva aniṭṭhachaphassāyatanikabhāvato ekantadukkhanti attho. Ghoranti dāruṇaṃ. Nirayanti natthi ettha ayo sukhanti katvā ‘‘niraya’’nti laddhanāmaṃ narakaṃ. Papatissahanti papahissāmi ahaṃ.

၆၈-၆၉. ‘ဒီဃမန္တရံ’ ဟူသော ပုဒ်၌ ‘မ’ အက္ခရာသည် ပုဒ်စပ်ရန် ထည့်ထားခြင်းဖြစ်၍ ကာလရှည်ကြာစွာ ဟု အနက်ရသည်။ ‘တဉ္စ ဒါနိ ပရိတ္တကံ’ ဟူသည်မှာ ထိုကုသိုလ်၏ အကျိုးပေးသည်လည်း ရင့်ပြီးဖြစ်၍ ယခုအခါ နည်းပါးလှပြီး အနည်းငယ်သာ ကြွင်းကျန်တော့သဖြင့် မကြာမီပင် ဤဘဝမှ သေလွန်ရတော့အံ့ဟု အနက်ရသည်။ ထိုကြောင့်ပင် ‘ဥဒ္ဓံ စတူဟိ မာသေဟိ ကာလံကိရိယာ ဘဝိဿတိ’ ဟု ဆိုခြင်းဖြစ်၏။ လေးလလွန်မြောက်၍ ငါးလမြောက် ရောက်သောအခါ ကျွန်မ သေဆုံးရလိမ့်မည်ဟု ပြလိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ‘ဧကန္တကဋုကံ’ ဟူသည်မှာ လားလားမျှ မလိုလားအပ်သော အာယတနခြောက်ပါးရှိသောကြောင့် စင်စစ်ဆင်းရဲခြင်းသက်သက် ဖြစ်သော ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘ဃောရံ’ ဟူသည်မှာ ကြမ်းကြုတ်လှသော ဟူ၏။ ‘နိရယံ’ ဟူသည်မှာ ဤနေရာ၌ စိုးစဉ်းမျှသော ချမ်းသာမရှိသောကြောင့် ‘နိရယ’ (ငရဲ) ဟု အမည်ရသော ငရဲဘုံသို့ ဟူ၏။ ‘ပပတိဿာဟံ’ ဟူသည်မှာ ကျွန်မသည် ကျရောက်ရပါတော့အံ့ ဟူ၏။

70. ‘‘Niraya’’nti cettha avīcimahānirayassa adhippetattā taṃ sarūpato dassetuṃ ‘‘catukkaṇṇa’’ntiādimāha. Tattha catukkaṇṇanti catukkoṇaṃ. Catudvāranti catūsu disāsu catūhi dvārehi yuttaṃ. Vibhattanti suṭṭhu vibhattaṃ.

၇၀. ဤ၌ ‘နိရယံ’ (ငရဲ) ဟု ဆိုသော်လည်း အဝီစိငရဲကြီးကို ရည်ရွယ်လိုသဖြင့် ထိုအဝီစိငရဲ၏ သရုပ်သဏ္ဌာန်ကို ပြခြင်းငှါ ‘စတုက္ကဏ္ဏံ’ အစရှိသော ဂါထာကို မိန့်ဆိုတော်မူ၏။ ထိုဂါထာ၌ ‘စတုက္ကဏ္ဏံ’ ဟူသည်မှာ လေးထောင့်စတုရန်းပုံ ရှိသော။ ‘စတုဒွါရံ’ ဟူသည်မှာ အရပ်လေးမျက်နှာတို့၌ တံခါးလေးခုနှင့် ယှဉ်သော။ ‘ဝိဘတ္တံ’ ဟူသည်မှာ ကောင်းစွာ ဝေဖန်သတ်မှတ်အပ်သော ဟူ၏။

Bhāgasoti [Pg.49] bhāgato. Mitanti tulitaṃ. Ayopākārapariyantanti ayomayena pākārena parikkhittaṃ. Ayasā paṭikujjitanti ayopaṭaleneva upari pihitaṃ.

‘ဘာဂသော’ ဟူသည်မှာ အပိုင်းအခြားအားဖြင့်။ ‘မိတံ’ ဟူသည်မှာ နှိုင်းယှဉ်အပ်သော။ ‘အယောပါကာရပရိယန္တံ’ ဟူသည်မှာ သံဖြင့်ပြီးသော တံတိုင်းဖြင့် ထက်ဝန်းကျင်မှ ရံပတ်အပ်သော။ ‘အယသာ ပဋိကုဇ္ဇိတံ’ ဟူသည်မှာ သံပြားဖြင့်သာလျှင် အထက်မှ ဖုံးအုပ်ပိတ်ဆို့အပ်သော ဟူ၏။

71-72. Tejasā yutāti samantato samuṭṭhitajālena mahatā agginā nirantaraṃ samāyutajālā. Samantā yojanasatanti evaṃ pana samantā bahi sabbadisāsu yojanasataṃ yojanānaṃ sataṃ. Sabbadāti sabbakālaṃ. Pharitvā tiṭṭhatīti byāpetvā tiṭṭhati. Tatthāti tasmiṃ mahāniraye. Vedissanti vedissāmi anubhavissāmi. Phalañca pāpakammassāti idaṃ īdisaṃ dukkhānubhavanaṃ mahā evaṃ katassa pāpassa kammassa phalanti attho.

၇၁-၇၂. ‘တေဇသာ ယုတာ’ ဟူသည်မှာ ထက်ဝန်းကျင်မှ ထွက်ပေါ်နေသော မီးလျှံရှိသော ကြီးစွာသော မီးနှင့်မပြတ် ယှဉ်သော မီးအလျှံရှိသော ဟူ၏။ ‘သမန္တာ ယောဇနသတံ’ ဟူသည်မှာ ဤသို့လျှင် ထက်ဝန်းကျင် အပဘက် အရပ်မျက်နှာအားလုံး၌ ယူဇနာတစ်ရာတိုင်အောင် ဟူ၏။ ‘သဗ္ဗဒါ’ ဟူသည်မှာ အခါခပ်သိမ်း။ ‘ဖရိတွာ တိဋ္ဌတိ’ ဟူသည်မှာ ပျံ့နှံ့တည်ရှိနေ၏ ဟူ၏။ ‘တတ္ထ’ ဟူသည်မှာ ထိုအဝီစိငရဲကြီး၌။ ‘ဝေဒိဿံ’ ဟူသည်မှာ ခံစားရအံ့ ဟူ၏။ ‘ဖလဉ္စ ပါပကမ္မဿ’ ဟူသည်မှာ ဤကဲ့သို့သော ဆင်းရဲဒုက္ခကို ခံစားရခြင်းသည် ကျွန်မကိုယ်တိုင် ပြုခဲ့သော အကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးတရားပင် ဖြစ်၏ ဟု အနက်ရသည်။

Evaṃ tāya attanā katakammaphale āyatiṃ nerayikabhaye ca pakāsite so upāsako karuṇāsañcoditamānaso ‘‘handassāhaṃ patiṭṭhā bhaveyya’’nti cintetvā āha – ‘‘devate, tvaṃ mayhaṃ ekassa dānavasena sabbakāmasamiddhā uṭṭhārasampattiyuttā jātā, idāni pana imesaṃ upāsakānaṃ dānaṃ datvā satthu ca guṇe anussaritvā nirayūpapattito muccissasī’’ti. Sā petī haṭṭhatuṭṭhā ‘‘sādhū’’ti vatvā te dibbena annapānena santappetvā dibbāni vatthāni nānāvidhāni ratanāni ca adāsi, bhagavantañca uddissa dibbaṃ dussayugaṃ tesaṃ hatthe datvā ‘‘aññatarā, bhante, vimānapetī bhagavato pāde sirasā vandatīti sāvatthiṃ gantvā satthāraṃ mama vacanena vandathā’’ti vandanañca pesesi, tañca nāvaṃ attano iddhānubhāvena tehi icchitapaṭṭanaṃ taṃ divasameva upanesi.

ဤသို့ ထိုဝိမာနပြိတ္တာမသည် မိမိပြုခဲ့သော ကံ၏အကျိုးနှင့် နောင်အခါ၌ ခံစားရမည့် ငရဲဘေးတို့ကို ထင်ရှားစွာပြသသောအခါ ထိုဥပါသကာသည် ကရုဏာစိတ် ထက်သန်စွာဖြင့် “ငါသည် ထိုပြိတ္တာမ၏ မှီခိုအားထားရာ ဖြစ်ရမည်” ဟု ကြံစည်၍ ဤသို့ ပြောဆို၏— “နတ်သမီး... သင်သည် ငါတစ်ယောက်တည်းအား လှူဒါန်းခဲ့သော အလှူကြောင့် ယခုအခါ၌ပင် အလုံးစုံသော အလိုဆန္ဒတို့နှင့် ပြည့်စုံကာ မြတ်သောစည်းစိမ်ကို ခံစားနေရပြီ။ ယခုအခါ၌မူ ဤဥပါသကာတို့အားလည်း အလှူကို ပေးလှူ၍ မြတ်စွာဘုရား၏ ဂုဏ်တော်တို့ကို အဖန်ဖန်အောက်မေ့ခြင်းဖြင့် ငရဲဘုံ၌ ဖြစ်ရမည့်ဘေးမှ လွတ်မြောက်လိမ့်မည်” ဟု ဆို၏။ ထိုဝိမာနပြိတ္တာမသည်လည်း အလွန်တရာ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်သဖြင့် “ကောင်းပါပြီ” ဟု ဝန်ခံကာ ထိုကုန်သည်ဥပါသကာတို့ကို နတ်၌ဖြစ်သော ဆွမ်းခဲဖွယ် အဖျော်တို့ဖြင့် ကောင်းစွာ ရောင့်ရဲစေပြီးလျှင် နတ်၌ဖြစ်သော အဝတ်တန်ဆာတို့ကိုလည်းကောင်း၊ အထူးထူးအပြားပြားသော ရတနာတို့ကိုလည်းကောင်း ပေးလှူလေ၏။ ထို့ပြင် မြတ်စွာဘုရားအား ရည်စူး၍ နတ်၌ဖြစ်သော ပုဆိုးအစုံကို ထိုကုန်သည်တို့၏လက်သို့ အပ်နှင်းကာ “အရှင်ဘုရား... တစ်ဦးသော ဝိမာနပြိတ္တာမသည် မြတ်စွာဘုရား၏ ခြေတော်အစုံကို ဦးခေါင်းဖြင့် တိုက်၍ ရိုသေစွာ ရှိခိုးပါသည်ဟု သာဝတ္ထိပြည်သို့ ရောက်သောအခါ မြတ်စွာဘုရားအား အကျွန်ုပ်၏ ကိုယ်စား ရှိခိုးပေးကြပါကုန်” ဟု မှာကြားကာ ရှိခိုးခြင်းကို စေလွှတ်လိုက်၏။ ထို့နောက် ထိုသင်္ဘောကိုလည်း မိမိ၏ တန်ခိုးအာနုဘော်ဖြင့် ထိုကုန်သည်တို့ အလိုရှိအပ်သော သင်္ဘောဆိပ်သို့ ထိုနေ့၌ပင် ဆိုက်ရောက်အောင် ပို့ဆောင်ပေးလေ၏။

Atha te vāṇijā tato paṭṭanato anukkamena sāvatthiṃ patvā jetavanaṃ pavisitvā satthu taṃ dussayugaṃ datvā vandanañca nivedetvā ādito paṭṭhāya taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesuṃ. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya vitthārena dhammaṃ desesi, sā desanā mahājanassa sātthikā jātā. Te pana upāsakā dutiyadivase buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā tassā dakkhiṇamādisiṃsu. Sā ca tato petalokato cavitvā vividharatanavijjotite tāvatiṃsabhavane kanakavimāne accharāsahassaparivārā nibbattīti.

ထိုနောက် ကုန်သည်တို့သည် ထိုဆိပ်ကမ်းမှ အစဉ်အတိုင်း သာဝတ္ထိပြည်သို့ ရောက်ရှိ၍ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်သို့ ဝင်ပြီးလျှင် မြတ်စွာဘုရားအား ထိုပြိတ္တာမပေးလိုက်သော ပုဆိုးအစုံကို ဆက်ကပ်လှူဒါန်းကာ ရှိခိုးခြင်းကိုလည်း လျှောက်ထားပြီးနောက် ထိုဝိမာနပြိတ္တာမ၏အကြောင်းကို အစမှစ၍ မြတ်စွာဘုရားအား ကြားလျှောက်ကြကုန်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုအကြောင်းအရာကို အခြေပြုကာ ရောက်ရှိလာသော ပရိသတ်အပေါင်းတို့အား တရားတော်ကို အကျယ်တဝံ့ ဟောကြားတော်မူ၏။ ထိုဒေသနာတော်သည် လူအများတို့အား များစွာ အကျိုးရှိစေခဲ့၏။ ထိုဥပါသကာ ကုန်သည်တို့သည်လည်း နောက်တစ်နေ့၌ မြတ်စွာဘုရား အမှူးရှိသော ရဟန်းသံဃာတော်များအား ကြီးစွာသောအလှူကို ပေးလှူ၍ ထိုဝိမာနပြိတ္တာမအား အမျှပေးဝေကြကုန်၏။ ထိုဝိမာနပြိတ္တာမသည်လည်း ထိုပြိတ္တာဘုံမှ စုတေလွန်မြောက်၍ အထူးထူးအပြားပြားသော ရတနာရောင်တို့ဖြင့် ထွန်းလင်းတောက်ပသော တာဝတိံသာနတ်ပြည်ရှိ ရွှေဗိမာန်၌ နတ်သမီးတစ်ထောင် ခြံရံလျက် နတ်သမီးအဖြစ် ဖြစ်ထွန်းရလေသတည်း။

Khallāṭiyapetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ခလ္လာတိယပြိတ္တာမဝတ္ထု အဖွင့် ပြီးဆုံးပါပြီ။

11. Nāgapetavatthuvaṇṇanā

၁၁. နာဂပြိတ္တာဝတ္ထုအဖွင့်။

Puratova [Pg.50] setena paleti hatthināti idaṃ satthari jetavane viharante dve brāhmaṇapete ārambha vuttaṃ. Āyasmā kira saṃkicco sattavassiko khuraggeyeva arahattaṃ patvā sāmaṇerabhūmiyaṃ ṭhito tiṃsamattehi bhikkhūhi saddhiṃ araññāyatane vasanto tesaṃ bhikkhūnaṃ pañcannaṃ corasatānaṃ hatthato āgataṃ maraṇampi bāhitvā te ca core dametvā pabbājetvā satthu santikaṃ agamāsi. Satthā tesaṃ bhikkhūnaṃ dhammaṃ desesi, desanāvasāne te bhikkhū arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Athāyasmā saṃkicco paripuṇṇavasso laddhūpasampado tehi pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ bārāṇasiṃ gantvā isipatane vihāsi. Manussā therassa santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā pasannamānasā vīthipaṭipāṭiyā vaggavaggā hutvā āgantukadānaṃ adaṃsu. Tattha aññataro upāsako manusse niccabhatte samādapesi, te yathābalaṃ niccabhattaṃ paṭṭhapesuṃ.

“ပုရတောဝ သေတေန ပလေတိ ဟတ္ထိနာ” အစရှိသော ဤဂါထာဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော တရားဒေသနာတော်ကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံး နေတော်မူစဉ် ပုဏ္ဏားသား ပြိတ္တာနှစ်ဦးတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူအပ်၏။ ကြားဖူးသည်ကား— အရှင်သံကိစ္စသည် ခုနစ်နှစ်အရွယ် သာမဏေငယ် ဘဝကပင် ဆံပင်ရိတ်စဉ် (သင်ဓုန်းရိပ်အဆုံး၌) ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကာ၊ သာမဏေအဖြစ်ဖြင့်ပင် ရဟန်းအပါး သုံးဆယ်တို့နှင့်အတူ တောကျောင်း၌ သီတင်းသုံးနေစဉ်၊ ထိုရဟန်းတို့အား ငါးရာသော ဓားပြတို့လက်မှ ရောက်လုနီးဖြစ်သော သေခြင်းဘေးမှ ကယ်ဆယ်တားမြစ်ခဲ့ပြီး ထိုဓားပြတို့ကိုလည်း ဆုံးမလျက် ရဟန်းပြုစေကာ မြတ်စွာဘုရား၏ အထံတော်သို့ ခေါ်ဆောင်ခဲ့၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုရဟန်းတို့အား တရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူရာ ဒေသနာတော်အဆုံး၌ ထိုရဟန်းအားလုံး ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိကြကုန်၏။ ထိုနောက် အရှင်သံကိစ္စသည် သက်တော်နှစ်ဆယ် ပြည့်သဖြင့် ရဟန်းအဖြစ် (ဥပသမ္ပဒါ) သို့ ရောက်သောအခါ ထိုရဟန်းငါးရာတို့နှင့်အတူ ဗာရာဏသီပြည်သို့ ကြွရောက်၍ မိဂဒါဝုန်တော၌ သီတင်းသုံးနေ၏။ လူတို့သည် မထေရ်မြတ်၏အထံသို့ လာရောက်ကာ တရားတော်ကို နာကြားရသဖြင့် ကြည်ညိုစိတ်ရှိကြပြီး လမ်းအစဉ်အတိုင်း အုပ်စုအလိုက် ဖွဲ့ကာ ဧည့်သည်ရဟန်းတို့အား လှူဒါန်းသော အာဂန္တုကအလှူကို လှူဒါန်းကြကုန်၏။ ထိုသူတို့အနက် ဥပါသကာတစ်ဦးသည် လူအများတို့အား နိစ္စဘတ်ဆွမ်း လှူဒါန်းခြင်းငှါ တိုက်တွန်းဆောက်တည်စေရာ၊ ထိုလူတို့သည် မိမိတို့ အင်အားရှိသမျှ နိစ္စဘတ်ဆွမ်းကို စတင်တည်ထောင် လှူဒါန်းကြကုန်၏။

Tena ca samayena bārāṇasiyaṃ aññatarassa micchādiṭṭhikassa brāhmaṇassa dve puttā ekā ca dhītā ahesuṃ. Tesu jeṭṭhaputto tassa upāsakassa mitto ahosi. So taṃ gahetvā āyasmato saṃkiccassa santikaṃ agamāsi. Āyasmā saṃkicco tassa dhammaṃ desesi. So muducitto ahosi. Atha naṃ so upāsako āha – ‘‘tvaṃ ekassa bhikkhuno niccabhattaṃ dehī’’ti. ‘‘Anāciṇṇaṃ amhākaṃ brāhmaṇānaṃ samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ niccabhattadānaṃ, tasmā nāhaṃ dassāmī’’ti. ‘‘Kiṃ mayhampi bhattaṃ na dassasī’’ti? ‘‘Kathaṃ na dassāmī’’ti āha. ‘‘Yadi evaṃ yaṃ mayhaṃ desi, taṃ ekassa bhikkhussa dehī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā dutiyadivase pātova vihāraṃ gantvā ekaṃ bhikkhuṃ ānetvā bhojesi.

ထိုအခါ ဗာရာဏသီပြည်၌ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအယူရှိသော ပုဏ္ဏားတစ်ဦးတွင် သားနှစ်ယောက်နှင့် သမီးတစ်ယောက် ရှိ၏။ ထိုသားသမီးတို့တွင် သားအကြီးသည် ထိုဥပါသကာ၏ အဆွေခင်ပွန်း ဖြစ်၏။ ထိုဥပါသကာသည် ထိုပုဏ္ဏားသားအကြီးကို ခေါ်ဆောင်ကာ အရှင်သံကိစ္စမထေရ်၏ အထံသို့ သွားရောက်ခဲ့၏။ အရှင်သံကိစ္စမထေရ်သည် ထိုပုဏ္ဏားသားအကြီးအား တရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူရာ သူသည် နူးညံ့သော စိတ်နှလုံး ရှိလာ၏။ ထိုအခါ ဥပါသကာက သူ့အား “သင်သည် ရဟန်းတစ်ပါးအား နေ့စဉ် နိစ္စဘတ်ဆွမ်းကို လှူဒါန်းပါလော့” ဟု တိုက်တွန်း၏။ “ငါတို့ ပုဏ္ဏားများသည် သာကီဝင်မင်းသား ဘုရားသားတော် ရဟန်းတို့အား နိစ္စဘတ်ဆွမ်းလှူခြင်း အလေ့အထ မရှိချေ၊ ထို့ကြောင့် ငါမလှူနိုင်ပါ” ဟု ငြင်းဆို၏။ “ထိုသို့ဆိုလျှင် ငါ့အားလည်း ထမင်းမကျွေးနိုင်တော့ဘူးလား” ဟု မေးရာ၊ “အဘယ်ကြောင့် မကျွေးဘဲ နေရအံ့နည်း (ကျွေးနိုင်ပါသည်)” ဟု ဆို၏။ “ထိုသို့ဖြစ်လျှင် ငါ့အား ကျွေးမည့်ထမင်းကို ရဟန်းတစ်ပါးအား လှူဒါန်းလိုက်ပါလော့” ဟု ဆို၏။ ထိုပုဏ္ဏားသားအကြီးလည်း “ကောင်းပါပြီ” ဟု ဝန်ခံကာ နောက်တစ်နေ့ နံနက်စောစော၌ပင် ကျောင်းတော်သို့သွား၍ ရဟန်းတစ်ပါးကို ပင့်ဆောင်ကာ ဆွမ်းကပ်လှူလေ၏။

Evaṃ gacchante kāle bhikkhūnaṃ paṭipattiṃ disvā dhammañca suṇitvā tassa kaniṭṭhabhātā ca bhaginī ca sāsane abhippasannā puññakammaratā ca ahesuṃ. Evaṃ te tayo janā yathāvibhavaṃ dānāni dentā samaṇabrāhmaṇe sakkariṃsu garuṃ kariṃsu mānesuṃ pūjesuṃ. Mātāpitaro pana nesaṃ assaddhā [Pg.51] appasannā samaṇabrāhmaṇesu agāravā puññakiriyāya anādarā acchandikā ahesuṃ. Tesaṃ dhītaraṃ dārikaṃ mātulaputtassatthāya ñātakā vāresuṃ. So ca āyasmato saṃkiccassa santike dhammaṃ sutvā saṃvegajāto pabbajitvā niccaṃ attano mātu-gehaṃ bhuñjituṃ gacchati. Taṃ mātā attano bhātu-dhītāya dārikāya palobheti. Tena so ukkaṇṭhito hutvā upajjhāyaṃ upasaṅgamitvā āha – ‘‘uppabbajissāmahaṃ, bhante, anujānātha ma’’nti. Upajjhāyo tassa upanissayasampattiṃ disvā āha – ‘‘sāmaṇera, māsamattaṃ āgamehī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā māse atikkante tatheva ārocesi. Upajjhāyo puna ‘‘aḍḍhamāsaṃ āgamehī’’ti āha. Aḍḍhamāse atikkante tatheva vutte puna ‘‘sattāhaṃ āgamehī’’ti āha. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇi. Atha tasmiṃ antosattāhe sāmaṇerassa mātulāniyā gehaṃ vinaṭṭhacchadanaṃ jiṇṇaṃ dubbalakuṭṭaṃ vātavassābhihataṃ paripati. Tattha brāhmaṇo brāhmaṇī dve puttā ghītā ca gehena ajjhotthaṭā kālamakaṃsu. Tesu brāhmaṇo brāhmaṇī ca petayoniyaṃ nibbattiṃsu, dve puttā dhītā ca bhummadevesu. Tesu jeṭṭhaputtassa hatthiyānaṃ nibbatti, kaniṭṭhassa assatarīratho, dhītāya suvaṇṇasivikā. Brāhmaṇo ca brāhmaṇī ca mahante mahante ayomuggare gahetvā aññamaññaṃ ākoṭenti, abhihataṭṭhānesu mahantā mahantā ghaṭappamāṇā gaṇḍā uṭṭhahitvā muhutteneva pacitvā paribhedappattā honti. Te aññamaññassa gaṇḍe phāletvā kodhābhibhūtā nikkaruṇā pharusavacanehi tajjentā pubbalohitaṃ pivanti, na ca tittiṃ paṭilabhanti.

ဤသို့ အချိန်ကာလ ကုန်လွန်သွားသောအခါ ရဟန်းတို့၏ သီလဆောက်တည်ပုံ အကျင့်တို့ကို တွေ့မြင်၍လည်းကောင်း၊ တရားတော်ကို နာကြားရ၍လည်းကောင်း ထိုပုဏ္ဏားသားအကြီး၏ ညီငယ်နှင့် နှမတို့သည်လည်း သာသနာတော်၌ အလွန်ကြည်ညိုလာကြပြီး ကောင်းမှုပြုခြင်း၌ မွေ့လျော်ကြကုန်၏။ ထိုမောင်နှမသုံးယောက်တို့သည် မိမိတို့၏ စည်းစိမ်ချမ်းသာအလျောက် အလှူဒါန အစရှိသည်တို့ကို ပေးလှူကြလျက် ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့ကို အရိုအသေပြုခြင်း၊ အလေးဂရုပြုခြင်း၊ မြတ်နိုးပူဇော်ခြင်းတို့ကို ပြုကြကုန်၏။ သို့သော် ထိုသူတို့၏ မိဘနှစ်ပါးတို့သည်ကား သဒ္ဓါတရား မရှိကြ၊ ရဟန်းသံဃာတို့အပေါ်၌လည်း မကြည်ညိုကြ၊ ရိုသေမှုလည်း မရှိကြဘဲ ကုသိုလ်ကောင်းမှုပြုခြင်း၌လည်း အလေးမထား စိတ်ဆန္ဒကင်းမဲ့လျက် ရှိကြကုန်၏။ ထိုမိဘတို့၏ သမီးဖြစ်သူ သတို့သမီးကို ဦးရီးတော်၏သားနှင့် လက်ထပ်ရန် ဆွေမျိုးတို့က စေ့စပ်စကားပြောဆိုကြ၏။ ထိုဦးရီးသားသည်လည်း အရှင်သံကိစ္စမထေရ်၏အထံ၌ တရားတော်ကို နာကြားရသဖြင့် သံဝေဂရကာ ရဟန်းပြုပြီးနောက် မိမိ၏မိခင်အိမ်သို့ ဆွမ်းစားရန် အမြဲကြွလေ့ရှိ၏။ ထိုအခါ သာမဏေ၏ မိခင်သည် မိမိ၏တူမဖြစ်သူ သတို့သမီးဖြင့် ထိုသာမဏေကို လူထွက်ရန် ဖြားယောင်းသွေးဆောင်လေ၏။ ထိုသို့ ဖြားယောင်းခြင်းကြောင့် သာမဏေငယ်သည် သာသနာတော်၌ ငြီးငွေ့ပျင်းရိလာသဖြင့် ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာတော်ထံ ချဉ်းကပ်၍ “အရှင်ဘုရား... တပည့်တော် လူထွက်ပါရစေတော့၊ တပည့်တော်အား ခွင့်ပြုတော်မူပါဘုရား” ဟု လျှောက်ထား၏။ ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာတော်သည် ထိုသာမဏေ၏ မဂ်ဖိုလ်ရနိုင်သော ဥပနိဿယအကြောင်း ပြည့်စုံမှုကို မြင်တော်မူသဖြင့် “သာမဏေ... တစ်လမျှ ဆိုင်းငံ့ပါဦးလော့” ဟု မိန့်တော်မူ၏။ သာမဏေသည် “ကောင်းပါပြီဘုရား” ဟု ဝန်ခံ၍ တစ်လပြည့်သောအခါ ရှေးနည်းတူ လျှောက်ပြန်၏။ ဆရာတော်သည် တစ်ဖန် “လခွဲ (တစ်ဆယ့်ငါးရက်) ဆိုင်းငံ့ပါဦးလော့” ဟု မိန့်ပြန်၏။ လခွဲလွန်၍ ရှေးနည်းတူ လျှောက်ပြန်သောအခါ “ခုနစ်ရက်မျှ ထပ်မံဆိုင်းငံ့ဦးလော့” ဟု မိန့်တော်မူရာ သာမဏေက “ကောင်းပါပြီဘုရား” ဟု ဝန်ခံလေ၏။ ထိုအခါ ထိုခုနစ်ရက်အတွင်း၌ သာမဏေ၏အရီးအိမ်သည် အမိုးအကာ ပျက်စီးကာ ဆွေးမြည့်လျက် အားနည်းလှသဖြင့် မိုးသက်လေပြင်း တိုက်ခတ်သောအခါ ပြိုလဲကျလေ၏။ ထိုအိမ်ပြိုကျရာ၌ ပုဏ္ဏား၊ ပုဏ္ဏေးမနှင့် သားနှစ်ယောက်၊ သမီးတစ်ယောက်တို့သည် အိမ်ပိ၍ သေဆုံးကြကုန်၏။ ထိုငါးယောက်တို့တွင် ပုဏ္ဏားနှင့် ပုဏ္ဏေးမတို့သည် ပြိတ္တာဘုံ၌ သွားရောက်ဖြစ်ကြပြီး သားနှစ်ယောက်နှင့် သမီးတို့သည် ဘုမ္မစိုးနတ်များ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ထိုမောင်နှမ သုံးယောက်တို့တွင် သားအကြီးအား ဆင်ယာဉ်၊ ညီငယ်အား အဿတိုရ်မြင်းကသော ရထား၊ သမီးအား ရွှေထမ်းစင်တို့ ဖြစ်ထွန်းပေါ်ပေါက်၏။ ပြိတ္တာဖြစ်သွားသော ပုဏ္ဏားနှင့် ပုဏ္ဏေးမတို့သည်ကား ကြီးမားလှသော သံဆောက်ပုတ်ကြီးများကို ကိုင်ဆောင်ကာ အချင်းချင်း ရိုက်နှက်ကြကုန်၏။ ထိုသို့ ရိုက်နှက်ခံရသော အရပ်တို့၌ အိုးစရည်းပမာဏရှိသော ကြီးမားလှစွာသော အနာအဖုကြီးများ ပေါက်ထွက်လာပြီး ခဏချင်း၌ပင် မှည့်ကျက်ကာ ကွဲအက်သွားကြကုန်၏။ ထိုလင်မယားပြိတ္တာတို့သည် ဒေါသအမျက် လွှမ်းမိုးလျက် တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး၏ အနာအဖုတို့ကို ခွဲစိတ်ကာ သနားခြင်းကင်းမဲ့စွာ ကြမ်းတမ်းသောစကားတို့ဖြင့် ခြိမ်းခြောက်လျက် ထွက်လာသော ပြည်သွေးတို့ကို သောက်ကြရကုန်၏။ သို့သော်လည်း မည်သည့်အခါမျှ ရောင့်ရဲတင်းတိမ်ခြင်းကို မရရှိကြကုန်။

Atha sāmaṇero ukkaṇṭhābhibhūto upajjhāyaṃ upasaṅkamitvā āha – ‘‘bhante, mayā paṭiññātadivasā vītivattā, gehaṃ gamissāmi, anujānātha ma’’nti. Atha naṃ upajjhāyo ‘‘atthaṅgate sūriye kālapakkhacātuddasiyā pavattamānāya ehī’’ti vatvā isipatanavihārassa piṭṭhipassena thokaṃ gantvā aṭṭhāsi. Tena ca samayena te dve devaputtā saddhiṃ bhaginiyā teneva maggena yakkhasamāgamaṃ sambhāvetuṃ gacchanti, tesaṃ pana mātāpitaro muggarahatthā pharusavācā kāḷarūpā ākulākulalūkhapatitakesabhārā aggidaḍḍhatālakkhandhasadisā [Pg.52] vigalitapubbalohitā valitagattā ativiya jegucchabībhacchadassanā te anubandhanti.

ထိုအခါ သာမဏေသည် (သာသနာတော်၌) ပျင်းရိခြင်း နှိပ်စက်သဖြင့် ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာတော်ထံ ကပ်၍ “အရှင်ဘုရား၊ တပည့်တော် ကတိကဝတ်ပြုထားသော နေ့ရက်များ ကျော်လွန်သွားပါပြီ၊ အိမ်သို့ ပြန်ပါရစေ၊ တပည့်တော်အား ခွင့်ပြုတော်မူပါဘုရား” ဟု လျှောက်ထား၏။ ထိုအခါ ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာတော်က ထိုသာမဏေအား “နေဝင်သောအခါ၊ လဆုတ် တစ်ဆယ့်လေးရက်နေ့ ရောက်သောအခါ လာခဲ့လော့” ဟု မိန့်တော်မူ၍ ဣသိပတနကျောင်းတော်၏ နောက်ဖေးလမ်းဖြင့် အတန်ငယ် သွားပြီး ရပ်နေလေသည်။ ထိုအချိန်၌ နတ်သားနှစ်ယောက်တို့သည် မိမိတို့၏နှမနှင့်အတူ ထိုလမ်းအတိုင်းပင် နတ်အစည်းအဝေးသို့ သွားကြကုန်၏။ ထိုနတ်သား နတ်သမီးတို့၏ မိဘများသည်မူ လက်တွင် ဆောက်ပုတ်ကို ကိုင်စွဲလျက်၊ ကြမ်းတမ်းသော စကားရှိကုန်လျက်၊ မဲနက်သောအဆင်း ရှိကုန်လျက်၊ ရှုပ်ပွပြီး ကြမ်းတမ်းထူထပ်သော ဆံပင်ရှိကုန်လျက်၊ မီးလောင်ထားသော ထန်းပင်ငုတ်နှင့် တူကုန်လျက်၊ ယိုစီးသော ပြည်သွေးရှိကုန်လျက်၊ တွန့်လိပ်သော ကိုယ်ရှိကုန်လျက်၊ အလွန်ပင် စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ် အဆင်းရှိကုန်လျက် ထိုသားသမီး ဖြစ်ကြသော နတ်သား နတ်သမီးတို့နောက်မှ လိုက်ပါလာကြကုန်၏။

Athāyasmā saṃkicco yathā so sāmaṇero te sabbe gacchante passati, tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkharitvā sāmaṇeraṃ āha – ‘‘passasi tvaṃ, sāmaṇera, ime gacchante’’ti? ‘‘Āma, bhante, passāmī’’ti. ‘‘Tena hi imehi katakammaṃ paṭipucchā’’ti. So hatthiyānādīhi gacchante anukkamena paṭipucchi. Te āhaṃsu – ‘‘ye pacchato petā āgacchanti, te paṭipucchā’’ti. Sāmaṇero te pete gāthāhi ajjhabhāsi –

ထိုအခါ အရှင်သံကိစ္စသည် ထိုသာမဏေသည် သွားလာနေကြကုန်သော ထိုသူအားလုံးကို မြင်နိုင်စေရန် ထိုသို့သော တန်ခိုးဖန်ဆင်းခြင်းကို ဖန်ဆင်း၍ သာမဏေအား “သာမဏေ၊ သင်သည် သွားလာနေကြကုန်သော ဤပြိတ္တာနတ်တို့ကို မြင်ရသလော” ဟု မိန့်တော်မူ၏။ “အရှင်ဘုရား၊ မြင်ရပါသည်ဘုရား” ဟု လျှောက်တင်သော်၊ “သို့ဖြစ်လျှင် ဤသူတို့အား ပြုခဲ့သောကံကို မေးမြန်းလော့” ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ထိုသာမဏေသည် ဆင်ယာဉ် စသည်တို့ဖြင့် သွားလာနေကြကုန်သော သူတို့ကို အစဉ်အတိုင်း မေးမြန်းလေသည်။ ထိုနတ်တို့က “နောက်က လိုက်လာကြသော ပြိတ္တာတို့ကို မေးမြန်းပါလော့” ဟု ပြောကြကုန်၏။ သာမဏေသည် ထိုပြိတ္တာတို့ကို ဂါထာဖြင့် မေးမြန်းတော်မူ၏။ (အဘယ်သို့ မေးမြန်းသနည်းဟူမူ -)

73.

၇၃။

‘‘Puratova setena paleti hatthinā, majjhe pana assatarīrathena;

Pacchā ca kaññā sivikāya nīyati, obhāsayantī dasa sabbaso disā.

“ခပ်သိမ်းသောသူတို့၏ ရှေးဦးစွာ သွားသောသူသည် ဖြူသောဆင်ဖြင့် သွား၏၊ အလယ်၌ သွားသောသူသည်ကား အဿတိုရ်မြင်းကသော ရထားဖြင့် သွား၏၊ ၎င်းတို့၏နောက်မှ သွားသော မိန်းမငယ်သည် ထက်ဝန်းကျင် အရပ်ဆယ်မျက်နှာတို့ကို (မိမိ၏ ကိုယ်ရောင်၊ အဝတ်တန်ဆာ အရောင်တို့ဖြင့်) ထွန်းပစေလျက် ထမ်းစင်ယာဉ်ဖြင့် သွား၏။”

74.

၇၄။

‘‘Tumhe pana muggarahatthapāṇino, rudaṃmukhā chinnapabhinnagattā;

Manussabhūtā kimakattha pāpaṃ, yenaññamaññassa pivātha lohita’’nti.

“သင်တို့မူကား လက်၌ ဆောက်ပုတ်တို့ကို ကိုင်စွဲလျက်၊ ငိုကြွေးမြည်တမ်းသော မျက်နှာရှိကုန်လျက်၊ ဆောက်ပုတ်ဖြင့် ရိုက်နှက်ခံရသောကြောင့် ထိုထိုအရပ်၌ ကွဲပြတ်သော ကိုယ်ရှိကုန်လျက်၊ အဘယ်သို့သော အကြောင်းကြောင့် တစ်ယောက်၏ ပြည်သွေးကို တစ်ယောက် သောက်ရကုန်သနည်း။ ထိုအကြောင်းကို ငါမေး၏။ သင်တို့သည် လူဖြစ်စဉ်အခါက အဘယ်သို့သော မကောင်းမှုကံကို ပြုခဲ့ကြပါသနည်း။”

Tattha puratoti sabbapaṭhamaṃ. Setenāti paṇḍarena. Paletīti gacchati. Majjhe panāti hatthiṃ āruḷhassa sivikaṃ āruḷhāya ca antare. Assatarīrathenāti assatarīyuttena rathena paletīti yojanā. Nīyatīti vahīyati. Obhāsayantī dasa sabbaso disāti sabbato samantato sabbā dasa disā attano sarīrappabhāhi vatthābharaṇādippabhāhi ca vijjotayamānā. Muggarahatthapāṇinoti muggarā hatthasaṅkhātesu pāṇīsu yesaṃ te muggarahatthapāṇino, bhūmisaṇhakaraṇīyādīsu pāṇivohārassa labbhamānattā hatthasaddena pāṇi eva visesito. Chinnapabhinnagattāti muggarappahārena tattha tattha chinnapabhinnasarīrā. Pivāthāti pivatha.

ထိုဂါထာတို့၌ - "ပုရတော" ဟူသည် အလုံးစုံတို့၏ ရှေးဦးစွာ။ "သေတေန" ဟူသည် ဖွေးဖွေးဖြူသော။ "ပလေတိ" ဟူသည် သွား၏။ "မဇ္ဈေပန" ဟူသည် ဆင်စီးသောသူနှင့် ထမ်းစင်စီးသော နတ်သမီးတို့၏ အလယ်၌။ "အဿတရိရထေန" ဟူသည် အဿတိုရ်မြင်း ကသောရထားဖြင့် သွား၏ဟု စပ်စပ်ရမည်။ "နီယတိ" ဟူသည် ရွက်ဆောင်အပ်၏။ "ဩဘာသယန္တီ ဒသ သဗ္ဗတော ဒိသာ" ဟူသည် ထက်ဝန်းကျင် အရပ်ဆယ်မျက်နှာတို့ကို မိမိ၏ ကိုယ်ရောင်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အဝတ်တန်ဆာ အရောင်တို့ဖြင့်လည်းကောင်း ထွန်းလင်းတောက်ပစေလျက်။ "မုဂ္ဂရဟတ္ထပါဏိနော" ဟူသည် လက်ဟုခေါ်သော လက်ဖဝါးတို့၌ ဆောက်ပုတ်ရှိကြကုန်သောကြောင့် မုဂ္ဂရဟတ္ထပါဏိနော မည်ကုန်၏။ မြေသိမ်မွေ့အောင် ပြုလုပ်ခြင်း စသည်တို့၌ "ပါဏိ" ဟု ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲသည်ကို တွေ့ရသောကြောင့် "ဟတ္ထ"သဒ္ဒါဖြင့် "ပါဏိ" သဒ္ဒါကိုသာ အထူးပြုထားခြင်း ဖြစ်သည်။ "ဆိန္နပဘိန္နဂတ္တာ" ဟူသည် ဆောက်ပုတ်ဖြင့် ရိုက်နှက်အပ်သဖြင့် ထိုထိုအရပ်၌ ပြတ်တောက်ကွဲအက်သော ကိုယ်ရှိကုန်သော။ "ပိဝါထ" ဟူသည် သောက်ရကုန်၏။

Evaṃ sāmaṇerena puṭṭhā te petā sabbaṃ taṃ

ထိုသို့ သာမဏေက မေးမြန်းအပ်သော် ထိုပြိတ္တာတို့သည် ထိုအကြောင်းအလုံးစုံကို -

Pavattiṃ catūhi gāthāhi paccabhāsiṃsu –

ဂါထာလေးပုဒ်ဖြင့် ပြန်လည်ဖြေကြား လျှောက်တင်ကြကုန်၏။ (အဘယ်သို့ ပြန်လည်ဖြေကြားသနည်းဟူမူ -)

75.

၇၅။

‘‘Puratova [Pg.53] yo gacchati kuñjarena, setena nāgena catukkamena;

Amhāka putto ahu jeṭṭhako so, dānāni datvāna sukhī pamodati.

“အရှင်ဘုရား၊ သွားလာနေကြကုန်သော ဤသူတို့တွင် ရှေးဦးစွာ ဖြူသော ခြေလေးချောင်းရှိသော၊ မြေကိုဖျက်၍ သွားတတ်သော ဆင်ပြောင်ကြီးဖြင့် သွားသောသူသည် တပည့်တော်တို့၏ သားကြီး ဖြစ်ပါသည်၊ ထိုသားကြီးသည် အလှူဒါနတို့ကို ပေးလှူခဲ့သောကြောင့် စည်းစိမ်ချမ်းသာနှင့် ပြည့်စုံသဖြင့် မွေ့လျော်စံပယ်နေရခြင်း ဖြစ်ပါ၏။”

76.

၇၆။

‘‘Yo yo majjhe assatarīrathena, catubbhi yuttena suvaggitena;

Amhāka putto ahu majjhimo so, amaccharī dānapatī virocati.

“အရှင်ဘုရား၊ အလယ်၌ အဿတိုရ်မြင်းလေးစီး ကသော၊ ကောင်းစွာ သွားတတ်သော ရထားဖြင့် သွားသောသူသည် တပည့်တော်တို့၏ သားလတ် ဖြစ်ပါသည်၊ ထိုသားလတ်သည် စည်းစိမ်ဥစ္စာကို နှမြောခြင်းမရှိသော အလှူရှင် ဖြစ်ခဲ့သဖြင့် ယခုအခါ အလွန်တင့်တယ် စံပယ်နေရခြင်း ဖြစ်ပါ၏။”

77.

၇၇။

‘‘Yā sā ca pacchā sivikāya nīyati, nārī sapaññā migamandalocanā;

Amhāka dhītā ahu sā kaniṭṭhikā, bhāgaḍḍhabhāgena sukhī pamodati.

“အရှင်ဘုရား၊ အကျိုးအကြောင်း သိတတ်သော ပညာရှိပြီး သမင်မ၏ မျက်စိကဲ့သို့ လှပသော မျက်စိရှိသော၊ နောက်မှ ထမ်းစင်ယာဉ်ဖြင့် သွားသော မိန်းမငယ်သည် တပည့်တော်တို့၏ သမီးအငယ်ဆုံး ဖြစ်ပါသည်၊ ထိုသမီးငယ်သည် မိမိရရှိသော အဖို့အစုမှ ထက်ဝက်ကို ပေးလှူခဲ့သောကြောင့် စည်းစိမ်ချမ်းသာနှင့် ပြည့်စုံလျက် မွေ့လျော်စံပယ်နေရခြင်း ဖြစ်ပါ၏။”

78.

၇၈။

‘‘Ete ca dānāni adaṃsu pubbe, pasannacittā samaṇabrāhmaṇānaṃ;

Mayaṃ pana maccharīno ahumha, paribhāsakā samaṇabrāhmaṇānaṃ;

Ete ca datvā paricārayanti, mayañca sussāma naḷova chinno’’ti.

“အရှင်ဘုရား၊ ထိုသားသမီးတို့သည် ရှေးဘဝက ကြည်ညိုသောစိတ်ရှိကြသဖြင့် ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့အား အလှူဒါနတို့ကို ပေးလှူခဲ့ကြပါသည်၊ တပည့်တော်တို့မူကား စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့ကို နှမြောဝန်တိုပြီး မပေးလှူရက်သော စိတ်ရှိခဲ့ကြပါသည်၊ ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့ကိုလည်း ရေရွတ်ဆဲရေးတတ်သူများ ဖြစ်ခဲ့ကြပါသည်၊ ထိုသားသမီးတို့သည်ကား ပေးလှူခဲ့ကြသောကြောင့် စံပယ်ကြရကုန်၏၊ တပည့်တော်တို့မှာမူ ဖြတ်တောက်ထားသော ကျူပင်သည် ခြောက်သွေ့သကဲ့သို့ ငတ်မွတ်ခြင်းတို့ကြောင့် ခြောက်သွေ့နေကြရပါသည်ဘုရား။”

75. Tattha puratova yo gacchatīti imesaṃ gacchantānaṃ yo purato gacchati. ‘‘Yoso purato gacchatī’’ti vā pāṭho, tassa yo eso purato gacchatīti attho. Kuñjarenāti kuṃ pathaviṃ jīrayati, kuñjesu vā ramati caratīti ‘‘kuñjaro’’ti laddhanāmena hatthinā. Nāgenāti, nāssa agamanīyaṃ anabhibhavanīyaṃ atthīti nāgā, tena nāgena. Catukkamenāti catuppadena. Jeṭṭhakoti pubbajo.

၇၅. ထိုဂါထာတို့၌ - "ပုရတောဝ ယော ဂစ္ဆတိ" ဟူသည် သွားလာနေကြသော ဤသူတို့တွင် အကြင်သူသည် ရှေ့မှ သွား၏။ "ယော သော ပုရတော ဂစ္ဆတိ" ဟူ၍လည်း ပါဌ်ရှိ၏၊ ၎င်း၏အနက်ကား အကြင်သူသည် ရှေ့မှ သွား၏ဟု ဆိုလိုသည်။ "ကုဉ္ဇရေန" ဟူသည် မြေကြီးကို ဆွေးမြေ့ပျက်စီးတတ်သော၊ သို့မဟုတ် တောင်အကွေ့တို့၌ မွေ့လျော်ကျင်လည်တတ်သောကြောင့် "ကုဉ္ဇရ" ဟု အမည်ရသော ဆင်ဖြင့်။ "နာဂေန" ဟူသော ပုဒ်၌ ဝိဂြိုဟ်ကို ဤသို့ သိအပ်၏ - ထိုဆင်အား မသွားနိုင်သောအရပ် မရှိ၊ သို့မဟုတ် မလွှမ်းမိုးနိုင်သောအဖြစ် မရှိ၊ ထို့ကြောင့် "နာဂ" မည်၏၊ ထိုဆင်ဖြင့်။ "စတုက္ကမေန" ဟူသည် ခြေလေးချောင်းဖြင့် သွားတတ်သော။ "ဇေဋ္ဌော" ဟူသည် သားဦး (သားကြီး)။

76-77. Catubbhīti catūhi assatarīhi. Suvaggitenāti sundaragamanena cāturagamanena. Migamandalocanāti migī viya mandakkhikā. Bhāgaḍḍhabhāgenāti bhāgassa aḍḍhabhāgena, attanā laddhakoṭṭhāsato aḍḍhabhāgadānena hetubhūtena. Sukhīti sukhinī. Liṅgavipallāsena hetaṃ vuttaṃ.

၇၆-၇၇. "စတုဗ္ဘိ" ဟူသည် လေးကောင်သော အဿတိုရ်မြင်းတို့ဖြင့်။ "သုဝဂ္ဂိတေန" ဟူသည် ကောင်းသောသွားခြင်းဖြင့်။ "မိဂမန္ဒလောစနာ" ဟူသည် သမင်မကဲ့သို့ ကြည်လင်ဆန်းကြယ်သော မျက်စိရှိသော။ "ဘာဂဍ္ဎဘာဂေန" ဟူသည် အဖို့အစု၏ ထက်ဝက်အားဖြင့်၊ မိမိရရှိသော အဖို့အစုထဲမှ ထက်ဝက်ကို ပေးလှူခြင်းကြောင့်။ "သုခီ" ဟူသည် ချမ်းသာခြင်းရှိသော (သုခိနီ)။ အမှန်အားဖြင့် ဤ "သုခီ" ဟူသော ပုဒ်ကို လိင်ဖောက်ပြန်၍ ဆိုထားခြင်း ဖြစ်သည်။

78. Paribhāsakāti [Pg.54] akkosakā. Paricārayantīti dibbesu kāmaguṇesu attano indriyāni ito cito ca yathāsukhaṃ cārenti, parijanehi vā attano puññānubhāvanissandena paricariyaṃ kārenti. Mayañca sussāma naḷova chinnoti mayaṃ pana chinno ātape khitto naḷo viya sussāma, khuppipāsāhi aññamaññaṃ daṇḍābhighātehi ca sukkhā visukkhā bhavāmāti.

၇၈. "ပရိဘာသကာ" ဟူသည် ဆဲရေးတတ်ကုန်သော။ "ပရိစာရယန္တိ" ဟူသည် နတ်၌ဖြစ်သော ကာမဂုဏ်တို့၌ မိမိတို့၏ ဣန္ဒြေတို့ကို ထိုမှဤမှ အလိုရှိတိုင်း စံပယ်ရကုန်၏။ သို့မဟုတ် ကောင်းမှုကံ၏ အာနုဘော်ကြောင့် အလုပ်အကျွေးတို့အား မိမိတို့အား လုပ်ကျွေးပြုစုစေကုန်၏။ "မယဉ္စ သုဿာမ နဠောဝ ဆိန္နော" ဟူသည် ငါတို့သည်မူကား နေပူ၌ ဖြတ်တောက် ပစ်ချထားသော ကျူပင်ကဲ့သို့ ခြောက်သွေ့နေရကုန်၏၊ ငတ်မွတ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ အချင်းချင်း တုတ်ဖြင့် ရိုက်နှက်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း အလွန်အမင်း ခြောက်သွေ့ပိန်လှီသူများ ဖြစ်ကြရကုန်၏ဟု ဆိုလိုသည်။

Evaṃ attano pāpaṃ sampavedetvā ‘‘mayaṃ tuyhaṃ mātulamātulāniyo’’ti ācikkhiṃsu. Taṃ sutvā sāmaṇero sañjātasaṃvego ‘‘evarūpānaṃ kibbisakārīnaṃ kathaṃ nu kho bhojanāni sijjhantī’’ti pucchanto –

ဤသို့ မိမိတို့၏ မကောင်းမှုကံကို အသိပေး ပြောကြားပြီးလျှင် “ငါတို့သည် သင်သာမဏေ၏ ဦးရီးနှင့် အရီးများ ဖြစ်ကြပါသည်” ဟု ပြောပြကြကုန်၏။ ထိုစကားကို ကြားရသဖြင့် သာမဏေသည် ကောင်းစွာ ဖြစ်သော ထိတ်လန့်ခြင်း (သံဝေဂ) ရှိသည်ဖြစ်၍ “ဤသို့သော ယုတ်မာကြမ်းကြုတ်သော အမှုရှိသူတို့အား အဘယ်သို့လျှင် စားစရာ ဘောဇဉ်စသည်တို့ ပြီးစီးပါသနည်း” ဟု မေးမြန်းလိုသဖြင့် -

79.

၇၉။

‘‘Kiṃ tumhākaṃ bhojanaṃ kiṃ sayānaṃ, kathañca yāpetha supāpadhammino;

Pahūtabhogesu anappakesu, sukhaṃ virādhāya dukkhajja pattā’’ti. –

“အိုအချင်းတို့၊ သင်တို့၏ အစာသည် အဘယ်သို့သော သဘောရှိသနည်း၊ သင်တို့၏ အိပ်ရာနေရာသည် အဘယ်သို့သော သဘောရှိသနည်း၊ အလွန်ယုတ်မာသော သဘောရှိကြကုန်သော သင်တို့သည် အဘယ်သို့ မျှတကြကုန်သနည်း။ များပြားပြန့်ပြောသော စည်းစိမ်ချမ်းသာတို့ ရှိပါလျက်နှင့် ချမ်းသာခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သော ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို မပြုလုပ်ခဲ့ကြသဖြင့် ချမ်းသာမှ ချွတ်ယွင်းကာ ယခုအခါ ပြိတ္တာဘုံ၌ ဤသို့သော ဆင်းရဲခြင်းသို့ ရောက်ကြရလေပြီတကား။”

Imaṃ gāthamāha. Tattha kiṃ tumhākaṃ bhojananti kīdisaṃ tumhākaṃ bhojanaṃ? Kiṃ sayānanti kīdisaṃ sayanaṃ? ‘‘Kiṃ sayānā’’ti keci paṭhanti, kīdisā sayanā, kīdise sayane sayathāti attho. Kathañca yāpethāti kena pakārena yāpetha, ‘‘kathaṃ vo yāpethā’’tipi pāṭho, kathaṃ tumhe yāpethāti attho. Supāpadhamminoti suṭṭhu ativiya pāpadhammā. Pahūtabhogesūti apariyantesu uḷāresu bhogesu santesu. Anappakesūti na appakesu bahūsu. Sukhaṃ virādhāyāti sukhahetuno puññassa akaraṇena sukhaṃ virajjhitvā virādhetvā. ‘‘Sukhassa virādhenā’’ti keci paṭhanti. Dukkhajja pattāti ajja idāni idaṃ petayonipariyāpannaṃ dukkhaṃ anuppattāti.

ဤဂါထာကို ဆို၏။ ထိုဂါထာ၌ "ကိံ တုမှာကံ ဘောဇနံ" ဟူသည် သင်တို့၏ အစာသည် အဘယ်သို့သော သဘောရှိသနည်း။ "ကိံ သယာနံ" ဟူသည် အိပ်ရာနေရာသည် အဘယ်သို့သော သဘောရှိသနည်း။ "ကိံ သယနာ" ဟူ၍လည်း အချို့ဆရာတို့ ရွတ်ဖတ်ကြ၏၊ အိပ်ရာတို့သည် အဘယ်သို့သော သဘောရှိကုန်သနည်း၊ အဘယ်သို့သော အိပ်ရာ၌ အိပ်ကြရကုန်သနည်းဟု ဆိုလိုသည်။ "ကထဉ္စ ယာပေထ" ဟူသည် အဘယ်သို့သော နည်းလမ်းဖြင့် မျှတကြကုန်သနည်း။ "ကထံ ဝေါ ယာပေထ" ဟူ၍လည်း ပါဌ်ရှိ၏၊ သင်တို့သည် အဘယ်သို့ မျှတကြရပါသနည်းဟု ဆိုလိုသည်။ "သုပါပဓမ္မိနော" ဟူသည် အလွန်ပင် ယုတ်မာသော သဘောရှိကြကုန်သော။ "ပဟူတဘောဂေသု" ဟူသည် အဆုံးမရှိ များပြားပြည့်စုံသော စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့ ရှိကြကုန်သော်။ "အနပ္ပကေသု" ဟူသည် မနည်းလှစွာသော (များစွာသော)။ "သုခံ ဝိရာဓာယ" ဟူသည် ချမ်းသာခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သော ကောင်းမှုကုသိုလ်ကို မပြုလုပ်ခြင်းကြောင့် ချမ်းသာမှ လွဲချော်ပျက်စီးစေ၍။ "သုခဿ ဝိရာဂေန" ဟူ၍လည်း အချို့ဆရာတို့ ရွတ်ဖတ်ကြသည်။ "ဒုက္ခဇ္ဇပ္ပတ္တာ" ဟူသည် ယခုအခါ ဤပြိတ္တာဘုံ၌ အကျုံးဝင်သော ဆင်းရဲခြင်းသို့ အစဉ်တစိုက် ရောက်ရှိကြရကုန်၏ဟု ဆိုလိုသည်။

Evaṃ sāmaṇerena puṭṭhā petā tena pucchitamatthaṃ vissajjentā –

ဤသို့ သာမဏေက မေးမြန်းသည်ကို ကြားရသဖြင့် ပြိတ္တာတို့သည် ထိုသာမဏေ မေးမြန်းအပ်သော အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ဖြေကြားလိုကြကုန်သည်ဖြစ်၍ -

80.

၈၀။

‘‘Aññamaññaṃ vadhitvāna, pivāma pubbalohitaṃ;

Bahuṃ vitvā na dhātā homa, nacchādimhase mayaṃ.

အရှင်ဘုရား၊ တပည့်တော်တို့သည် အချင်းချင်း ရိုက်ပုတ်ကြကုန်၍ ပြည်သွေးကို သောက်ကြရပါကုန်၏။ များစွာသော ပြည်သွေးကို သောက်ကြရသော်လည်း မရောင့်ရဲနိုင်ကြပါ။ တပည့်တော်တို့သည် ထိုပြည်သွေးကို နှစ်သက်၍ သောက်ကြရသည် မဟုတ်ပါကုန်။

81.

၈၁။

‘‘Icceva [Pg.55] maccā paridevayanti, adāyakā pecca yamassa ṭhāyino;

Ye te vidicca adhigamma bhoge, na bhuñjare nāpi karonti puññaṃ.

အရှင်ဘုရား၊ ပေးလှူလေ့မရှိဘဲ တမလွန်ဘဝ၌ ယမမင်း၏အရပ် (ပြိတ္တာဘုံ) ၌ ဖြစ်ကြရကုန်သော၊ ပြုအပ်သော မကောင်းမှုရှိသော အခြားသတ္တဝါတို့သည်လည်း တပည့်တော်တို့ကဲ့သို့ပင် ဤသို့ ငိုကြွေးမြည်တမ်းကြရပါကုန်၏။ အကြင်သတ္တဝါတို့သည် အထူးထူးအပြားပြား များပြားလှသော စည်းစိမ်ချမ်းသာတို့ကို ရရှိကြပါလျက်နှင့် တပည့်တော်တို့ကဲ့သို့ပင် မိမိတို့ကိုယ်တိုင်လည်း မသုံးဆောင်ကြကုန်၊ သူတစ်ပါးတို့အားလည်း မပေးလှူကြကုန်၊ ဒါနကုသိုလ်ကောင်းမှုကိုလည်း မပြုကြကုန်။

82.

၈၂။

‘‘Te khuppipāsūpagatā parattha, pacchā ciraṃ jhāyare ḍayhamānā;

Kammāni katvāna dukhudrāni, anubhonti dukkhaṃ kaṭukapphalāni.

ထိုသတ္တဝါတို့သည် တမလွန်ဘဝ၌ ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်း နှိပ်စက်အပ်သဖြင့်လည်းကောင်း၊ နောင်တတည်းဟူသော စိုးရိမ်မီး၊ ဆင်းရဲမီးတို့ လောင်မြိုက်အပ်သဖြင့်လည်းကောင်း တပည့်တော်တို့ကဲ့သို့ပင် ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး ပူလောင်ညည်းတွားကြရပါကုန်၏။ ထိုသတ္တဝါတို့သည် ဆင်းရဲခြင်းကို ဖြစ်ပွားစေတတ်သော၊ မကောင်းကျိုးကို ပေးတတ်သော အကုသိုလ်ကံတို့ကို ပြုမိကြသဖြင့် ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး အပါယ်ဘုံ၌ ဆင်းရဲဒုက္ခကို ခံစားကြရပါကုန်၏။

83.

၈၃။

‘‘Ittarañhi dhanaṃ dhaññaṃ, ittaraṃ idha jīvitaṃ;

Ittaraṃ ittarato ñatvā, dīpaṃ kayirātha paṇḍito.

အရှင်ဘုရား၊ ရွှေငွေရတနာစပါးစသော ဥစ္စာပစ္စည်းသည် မမြဲဘဲ ဖောက်ပြန်ပျက်စီးတတ်သော သဘောရှိပါ၏။ ဤလူ့ပြည်၌ သတ္တဝါတို့၏ အသက်သည်လည်း တိုတောင်းလှပြီး ရွေ့လျောကွယ်ပျောက်တတ်သော သဘောရှိပါ၏။ ထိုကြောင့် ပညာရှိသောသူသည် မမြဲသော ဥစ္စာနှင့် တိုတောင်းလှသော အသက်ကို မမြဲသော၊ တိုတောင်းသော သဘောအားဖြင့် သိနားလည်၍ တမလွန်ဘဝ၌ မိမိ၏ ကိုးကွယ်ရာ အားထားရာ (ကျွန်းကြီးသဖွယ်ဖြစ်သော ကောင်းမှု) ကို ပြုရာပါ၏။

84.

၈၄။

‘‘Ye te evaṃ pajānanti, narā dhammassa kovidā;

Te dāne nappamajjanti, sutvā arahataṃ vaco’’ti. –

အရှင်ဘုရား၊ ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော ဘုရားအစရှိသော အရိယာသူတော်ကောင်းတို့၏ စကားကို ကြားနာရသဖြင့် ကုသိုလ်တရား၌ လိမ္မာကြကုန်သော အကြင်သူတို့သည် စည်းစိမ်ချမ်းသာနှင့် အသက်တို့၏ တိုတောင်းလှသော သဘောကို ဤသို့ ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း သိကြကုန်၏။ ထိုသူတို့သည် ပေးလှူခြင်း (ဒါနကောင်းမှု) ၌ အခါခပ်သိမ်း မမေ့မလျော့ ဖြစ်ကြပါကုန်၏ ဟု (လျှောက်ကြကုန်၏)။

Pañca gāthā abhāsiṃsu.

ဤသို့လျှင် ဂါထာငါးပုဒ်တို့ကို ရွတ်ဆိုအပ်ကုန်၏။

80-81. Tattha na dhātā homāti dhātā suhitā tittā na homa. Nacchādimhaseti na ruccāma, na ruciṃ uppādema, na taṃ mayaṃ attano ruciyā pivissāmāti attho. Iccevāti evameva. Maccā paridevayantīti mayaṃ viya aññepi manussā katakibbisā paridevanti kandanti. Adāyakāti adānasīlā maccharino. Yamassa ṭhāyinoti yamalokasaññite yamassa ṭhāne pettivisaye ṭhānasīlā. Ye te vidicca adhigammabhogeti ye te sampati āyatiñca sukhavisesavidhāyake bhoge vinditvā paṭilabhitvā. Na bhuñjare nāpi karonti puññanti amhe viya sayampi na bhuñjanti, paresaṃ dentā dānamayaṃ puññampi na karonti.

၈၀-၈၁. ထိုဂါထာတို့၌ - 'နဓာတာ ဟောမ' ဟူသည်မှာ ဝပြောစွာ စားသောက်ရသော်လည်း ရောင့်ရဲခြင်း မဖြစ်ကုန်ဟူလို။ 'နရုစ္စာဒိမှသေ' (သို့မဟုတ် နစ္ဆာဒိမှသေ) ဟူသည်မှာ မနှစ်သက်ကုန်၊ အလိုဆန္ဒကို မဖြစ်စေကုန်၊ ထိုပြည်သွေးကို တပည့်တော်တို့သည် မိမိတို့အလိုဆန္ဒအရ သောက်ကြရသည် မဟုတ်ကုန်ဟူသော အနက်တည်း။ 'ဣစ္စေဝ' ဟူသည်မှာ ဤအတူသာလျှင် ဖြစ်၏။ 'မစ္စာ ပရိဒေဝယန္တိ' ဟူသည်မှာ တပည့်တော်တို့ကဲ့သို့ပင် မကောင်းမှုကြမ်းကြုတ်ခြင်းကို ပြုခဲ့ကြသော အခြားသော လူတို့သည်လည်း ငိုကြွေးကြရကုန်၏၊ မြည်တမ်းကြရကုန်၏။ 'အဒါယကာ' ဟူသည်မှာ ပေးလှူလေ့မရှိသော ဝန်တိုတတ်သောသူများ ဖြစ်၏။ 'ယမဿ ဌာယိနော' ဟူသည်မှာ ယမလောကဟု သမုတ်အပ်သော ယမမင်း၏ အရပ်ဖြစ်သော ပြိတ္တာဘုံ၌ တည်လေ့ရှိကြကုန်သောသူများ ဖြစ်၏။ 'ယေ တေ ဝိဒိစ္စ အဓိဂမ္မ ဘောဂေ' ဟူသည်မှာ ယခုပစ္စုပ္ပန်၌လည်းကောင်း၊ နောင်တမလွန်၌လည်းကောင်း ချမ်းသာထူးကို ပေးတတ်သော စည်းစိမ်ချမ်းသာတို့ကို ရရှိကြကုန်သော်လည်း၊ 'နဘုဉ္ဇရေ နာပိ ကရောန္တိ ပုညံ' ဟူသည်မှာ တပည့်တော်တို့ကဲ့သို့ပင် မိမိတို့လည်း မသုံးဆောင်ကြ၊ သူတစ်ပါးတို့အားလည်း မပေးလှူကြသဖြင့် ဒါနဖြင့်ပြီးသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုကိုလည်း မပြုကြကုန်ဟူလို။

82. Te khuppipāsūpagatā paratthāti te sattā parattha paraloke pettivisaye jighacchāpipāsābhibhūtā hutvā. Ciraṃ jhāyare ḍayhamānāti khudādihetukena dukkhagginā ‘‘akataṃ vata amhehi kusalaṃ, kataṃ pāpa’’ntiādinā vattamānena vippaṭisāragginā pariḍayhamānā jhāyanti, anutthunantīti attho. Dukhudrānīti dukkhavipākāni. Anubhonti dukkhaṃ kaṭukapphalānīti aniṭṭhaphalāni pāpakammāni katvā cirakālaṃ dukkhaṃ āpāyikadukkhaṃ anubhavanti.

၈၂. 'တေခုပ္ပိပါသူပဂတာ ပရတ္ထ' ဟူသည်မှာ ထိုသတ္ဝါတို့သည် တမလွန်လောက ပြိတ္တာဘုံ၌ ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်း နှိပ်စက်အပ်ကုန်သည် ဖြစ်၍ ဟူလို။ 'စိရံ ဈာယရေ ဍယှမာနာ' ဟူသည်မှာ ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်းစသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်သော ဆင်းရဲခြင်းတည်းဟူသော မီး၊ 'ငါတို့သည် ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို မပြုမိကြလေစွ၊ မကောင်းမှုကိုသာ ပြုမိခဲ့ကြလေစွ' ဟူ၍ ဖြစ်ပွားတတ်သော နောင်တတည်းဟူသော နှလုံးမသာယာခြင်းမီးတို့ လောင်မြိုက်အပ်ကုန်သည်ဖြစ်၍ ပူလောင်ကြရကုန်၏၊ ညည်းတွားကြရကုန်၏ ဟူသော အနက်တည်း။ 'ဒုခုဒြာယာနိ' ဟူသည်မှာ ဆင်းရဲခြင်းတည်းဟူသော အကျိုးရှိကုန်သော။ 'အနုဘောန္တိ ဒုက္ခံ ကဋုကပ္ဖလာနိ' ဟူသည်မှာ မလိုလားအပ်သော အကျိုးကို ပေးတတ်သည့် မကောင်းမှုကံတို့ကို ပြုလုပ်ကြသဖြင့် ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး အပါယ်၌ ဖြစ်သော ဆင်းရဲဒုက္ခကို ခံစားကြရကုန်၏ ဟူလို။

83-84. Ittaranti [Pg.56] na cirakālaṭṭhāyī, aniccaṃ vipariṇāmadhammaṃ. Ittaraṃ idha jīvitanti idha manussaloke sattānaṃ jīvitampi ittaraṃ parittaṃ appakaṃ. Tenāha bhagavā – ‘‘yo ciraṃ jīvati, so vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo’’ti (dī. ni. 2.91; saṃ. ni. 1.145; a. ni. 7.74). Ittaraṃ ittarato ñatvāti dhanadhaññādiupakaraṇaṃ manussānaṃ jīvitañca ittaraṃ parittaṃ khaṇikaṃ na cirassanti paññāya upaparikkhitvā. Dīpaṃ kayirātha paṇḍitoti sapañño puriso dīpaṃ attano patiṭṭhaṃ paraloke hitasukhādhiṭṭhānaṃ kareyya. Ye te evaṃ pajānantīti ye te manussā manussānaṃ bhogānaṃ jīvitassa ca ittarabhāvaṃ yāthāvato jānanti, te dāne sabbakālaṃ nappamajjanti. Sutvā arahataṃ vacoti arahataṃ buddhādīnaṃ ariyānaṃ vacanaṃ sutvā, sutattāti attho. Sesaṃ pākaṭameva.

၈၃-၈၄. 'ဣတ္တရံ' ဟူသည်မှာ ကြာမြင့်စွာ မတည်တံ့နိုင်သော၊ မမြဲသော၊ ဖောက်ပြန်တတ်သော သဘောရှိသော ဟူလို။ 'ဣတ္တရံ ဣဓ ဇီဝိတံ' ဟူသည်မှာ ဤလူ့ပြည်၌ သတ္တဝါတို့၏ အသက်သည်လည်း တိုတောင်းလှ၏၊ အနည်းငယ်မျှသာ ရှိ၏။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် 'အကြင်သူသည် ကြာမြင့်စွာ အသက်ရှင်၏၊ ထိုသူသည် အနှစ်တစ်ရာ သော်လည်းကောင်း၊ အနှစ်တစ်ရာထက် အနည်းငယ် လွန်၍သော်လည်းကောင်း အသက်ရှင်ရ၏' ဟု ဟောတော်မူခဲ့သည်။ 'ဣတ္တရံ ဣတ္တရတော ဉတွာ' ဟူသည်မှာ ရွှေငွေစပါး အဆောက်အဦ စသော ဥစ္စာပစ္စည်းနှင့် လူတို့၏ အသက်သည် တိုတောင်းလှ၏၊ နည်းပါးလှ၏၊ တစ်ခဏမျှသာ တည်၍ ပျက်စီးတတ်၏ ဟု ပညာဖြင့် စူးစမ်းဆင်ခြင်၍ ဟူလို။ 'ဒီပံ ကရိယာထ ပဏ္ဍိတော' ဟူသည်မှာ ပညာရှိသော ယောက်ျားသည် မိမိ၏ slide သို့မဟုတ် ကိုင်းကျွန်းသဖွယ် ဖြစ်သော တမလွန်လောက၌ စီးပွားချမ်းသာ၏ တည်ရာကောင်းမှုကို ပြုရာ၏ ဟူလို။ 'ယေ တေ ဧဝံ ပဇာနန္တိ' ဟူသည်မှာ အကြင်လူတို့သည် လူတို့၏ စည်းစိမ်ချမ်းသာနှင့် အသက်တို့၏ တိုတောင်းလှသော သဘောကို အမှန်အတိုင်း သိကြကုန်၏၊ ထိုလူတို့သည် ပေးလှူခြင်း (ဒါန) ၌ အခါခပ်သိမ်း မမေ့မလျော့ ဖြစ်ကြကုန်၏။ 'သုတွာ အရဟတံ ဝစော' ဟူသည်မှာ ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော မြတ်စွာဘုရား အစရှိသော အရိယာသူတော်ကောင်းတို့၏ စကားကို ကြားနာရသဖြင့် ဟူသော အနက်တည်း။ ကြွင်းသော စကားလုံးတို့၏ အနက်သည် ထင်ရှားလှပေတော့သည်။

Evaṃ te petā sāmaṇerena puṭṭhā tamatthaṃ ācikkhitvā ‘‘mayaṃ tuyhaṃ mātulamātulāniyo’’ti pavedesuṃ. Taṃ sutvā sāmaṇero sañjātasaṃvego ukkaṇṭhaṃ paṭivinodetvā upajjhāyassa pādesu sirasā nipatitvā evamāha – ‘‘yaṃ, bhante, anukampakena karaṇīyaṃ anukampaṃ upādāya, taṃ me tumhehi kataṃ, mahatā vatamhi anatthapātato rakkhito, na dāni me gharāvāsena attho, abhiramissāmi brahmacariyavāse’’ti. Athāyasmā saṃkicco tassa ajjhāsayānurūpaṃ kammaṭṭhānaṃ ācikkhi. So kammaṭṭhānaṃ anuyuñjanto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Āyasmā pana saṃkicco taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya vitthārena dhammaṃ desesi, sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

ဤသို့လျှင် သာမဏေ မေးမြန်းအပ်ကုန်သော ထိုပြိတ္တာတို့သည် ထိုအကြောင်းကို ပြောကြားပြီးလျှင် 'ငါတို့သည် သင် သာမဏေ၏ ဦးရီး အရီးများ ဖြစ်ကြသည်' ဟု ပြောကြားကြကုန်၏။ ထိုစကားကို ကြားရသဖြင့် သာမဏေသည် ပြင်းစွာ သံဝေဂရကာ ပျင်းရိခြင်းကို ပယ်ဖျောက်၍ ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာတော်၏ ခြေတော်ရင်း၌ ဦးခေါင်းဖြင့် ဝပ်စင်းလျက် ဤသို့ လျှောက်ထား၏ - 'အရှင်ဘုရား၊ သနားစောင့်ရှောက်တတ်သော အရှင်ဘုရားသည် သနားစောင့်ရှောက်ခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ တပည့်တော်အတွက် ပြုအပ်သော ကိစ္စအဝဝကို ပြုပေးတော်မူခဲ့ပါပြီ။ တပည့်တော်သည် ကြီးစွာသော အကျိုးမဲ့သို့ ကျရောက်ခြင်းမှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်းကို ခံရပါပြီတကား။ တပည့်တော်အား ယခုအခါ အိမ်ရာတည်ထောင် လူ့ဘောင်၌ နေခြင်းဖြင့် အလိုမရှိတော့ပါ။ မြတ်သော အကျင့် (ဗြဟ္မစရိယ) ကို ကျင့်သုံးခြင်း၌သာ မွေ့လျော်ပါတော့အံ့' ဟု လျှောက်ထားလေ၏။ ထိုအခါ သျှင်သံကိစ္စသည် ထိုသာမဏေအား စရိုက်အလိုအာသယအား လျောက်ပတ်သော ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ပြောကြားပြသတော်မူ၏။ ထိုသာမဏေသည်လည်း ကမ္မဋ္ဌာန်းကို ကြိုးစားအားထုတ်သဖြင့် မကြာမြင့်မီပင် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်တော်မူ၏။ အရှင်သံကိစ္စသည် ထိုအကြောင်းအရာ အလုံးစုံကို မြတ်စွာဘုရားအား ကြားလျှောက်လေ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည်လည်း ထိုအကြောင်းအရာကို အကြောင်းပြု၍ ဆိုက်ရောက်လာသော ပရိသတ်တို့အား အကျယ်တဝင့် တရားဟောကြားတော်မူ၏။ ထိုတရားဒေသနာသည် လူအပေါင်းအား အကျိုးရှိစေခဲ့လေသတည်း။

Nāgapetavatthuvaṇaṇanā niṭṭhitā.

နာဂပြိတ္တာဝတ္ထုအဖွင့် ပြီးဆုံးပါပြီ။

12. Uragapetavatthuvaṇṇanā

၁၂. ၁-ဥရဂဝဂ်၊ ၁၂-ဥရဂပြိတ္တာဝတ္ထုအဖွင့်

Uragova tacaṃ jiṇṇanti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ upāsakaṃ ārabbha kathesi. Sāvatthiyaṃ kira aññatarassa upāsakassa putto kālamakāsi. So puttamaraṇahetu paridevasokasamāpanno bahi nikkhamitvā kiñci kammaṃ kātuṃ asakkonto geheyeva aṭṭhāsi. Atha [Pg.57] satthā paccūsavelāyaṃ mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya buddhacakkhunā lokaṃ volokento taṃ upāsakaṃ disvā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya tassa gehaṃ gantvā dvāre aṭṭhāsi. Upāsako ca satthu āgatabhāvaṃ sutvā sīghaṃ uṭṭhāya gantvā paccuggamanaṃ katvā hatthato pattaṃ gahetvā gehaṃ pavesetvā āsanaṃ paññapetvā adāsi. Nisīdi bhagavā paññatte āsane. Upāsakopi bhagavantaṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Taṃ bhagavā ‘‘kiṃ, upāsaka, sokapareto viya dissatī’’ti āha. ‘‘Āma, bhagavā, piyo me putto kālakato, tenāhaṃ socāmī’’ti. Athassa bhagavā sokavinodanaṃ karonto uragajātakaṃ (jā. 1.5.19 ādayo) kathesi.

'ဥရဂေါ ဝ တစံ ဇိဏ္ဏံ' အစရှိသော ဤဝတ္ထုကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် တစ်ဦးသော ဥပါသကာကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူခဲ့သည်။ ကြားသိရသည်မှာ သာဝတ္ထိပြည်၌ တစ်ဦးသော ဥပါသကာ၏ သားသည် သေဆုံးခဲ့လေ၏။ ထိုဥပါသကာသည် သားသေဆုံးခြင်း ဟူသောအကြောင်းကြောင့် ငိုကြွေးပူဆွေးခြင်းသို့ ရောက်သဖြင့် အိမ်ပြင်ပသို့ ထွက်၍ မည်သည့်အလုပ်ကိုမျှ မလုပ်နိုင်ဘဲ အိမ်၌သာ အချိန်ကုန်လွန်စေခဲ့၏။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် မိုးသောက်ထအခါ၌ မဟာကရုဏာသမာပတ်မှ ထတော်မူ၍ ဗုဒ္ဓစက္ခုဖြင့် လောကကို ကြည့်ရှုတော်မူရာ ထိုဥပါသကာကို မြင်တော်မူသဖြင့် နံနက်အချိန်၌ သင်းပိုင်ကို ပြင်ဝတ်တော်မူပြီး သပိတ်သင်္ကန်းကို ယူဆောင်ကာ ထိုဥပါသကာ၏ အိမ်တံခါးဝသို့ ကြွရောက်ရပ်တန့်တော်မူ၏။ ဥပါသကာသည်လည်း မြတ်စွာဘုရား ကြွရောက်လာသည်ကို ကြားသိရလျှင် လျင်မြန်စွာ ထသွား၍ ခရီးဦးကြိုဆိုကာ မြတ်စွာဘုရား၏ လက်တော်မှ သပိတ်ကို လှမ်းယူပြီး အိမ်သို့ ပင့်ဆောင်ကာ နေရာထိုင်ခင်း ခင်းကျင်း၍ လှူဒါန်းလေ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ခင်းထားအပ်သော နေရာ၌ ထိုင်နေတော်မူ၏။ ဥပါသကာသည်လည်း မြတ်စွာဘုရားကို ရှိခိုးပြီး၍ သင့်လျော်ရာအရပ်၌ ထိုင်နေ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုဥပါသကာအား စိုးရိမ်ပူဆွေးခြင်းကို ဖယ်ဖျောက်ပေးလိုသဖြင့် 'ဥပါသကာ၊ အဘယ်သို့နည်း၊ သင့်အား စိုးရိမ်ပူဆွေးခြင်း နှိပ်စက်အပ်သကဲ့သို့ ထင်ရ၏' ဟု မေးတော်မူ၏။ 'မှန်လှပါ ဘုရား၊ တပည့်တော်၏ ချစ်လှစွာသော သားသည် သေဆုံးခဲ့ပါပြီ၊ ထို့ကြောင့် တပည့်တော် စိုးရိမ်ပူဆွေးနေရပါသည်' ဟု လျှောက်ထားလေ၏။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ဥပါသကာအား စိုးရိမ်ပူဆွေးခြင်းကို ပယ်ဖျောက်ပေးလိုသဖြင့် ဥရဂဇာတ်တော်ကို ဟောတော်မူလေသတည်း။

Atīte kira kāsiraṭṭhe bārāṇasiyaṃ dhammapālaṃ nāma brāhmaṇakulaṃ ahosi. Tattha brāhmaṇo brāhmaṇī putto dhītā suṇisā dāsīti ime sabbepi maraṇānussatibhāvanābhiratā ahesuṃ. Tesu yo gehato nikkhamati, so sesajane ovaditvā nirapekkhova nikkhamati. Athekadivasaṃ brāhmaṇo puttena saddhiṃ gharato nikkhamitvā khettaṃ gantvā kasati. Putto sukkhatiṇapaṇṇakaṭṭhāni ālimpeti. Tattheko kaṇhasappo ḍāhabhayena rukkhasusirato nikkhamitvā imaṃ brāhmaṇassa puttaṃ ḍaṃsi. So visavegena mucchito tattheva paripatitvā kālakato, sakko devarājā hutvā nibbatti. Brāhmaṇo puttaṃ mataṃ disvā kammantasamīpena gacchantaṃ ekaṃ purisaṃ evamāha – ‘‘samma, mama gharaṃ gantvā brāhmaṇiṃ evaṃ vadehi ‘nhāyitvā suddhavatthanivatthā ekassa bhattaṃ mālāgandhādīni ca gahetvā turitaṃ āgacchatū’ti’’. So tattha gantvā tathā ārocesi, gehajanopi tathā akāsi. Brāhmaṇo nhatvā bhuñjitvā vilimpitvā parijanaparivuto puttassa sarīraṃ citakaṃ āropetvā aggiṃ datvā dārukkhandhaṃ ḍahanto viya nissoko nissantāpo aniccasaññaṃ manasi karonto aṭṭhāsi.

ကြားရဖူးသည်ကား လွန်လေပြီးသောအခါ ကာသိတိုင်း ဗာရာဏသီပြည်၌ ဓမ္မပါလအမည်ရှိသော ပုဏ္ဏားမျိုးစုတစ်ခု ရှိခဲ့၏။ ထိုပုဏ္ဏားမျိုးစုတွင် ပုဏ္ဏားကြီး၊ ပုဏ္ဏေးမ၊ သား၊ သမီး၊ ချွေးမနှင့် ကျွန်မဟူသော ထိုသူအားလုံးတို့သည် မရဏဿတိကမ္မဋ္ဌာန်းကို စီးဖြန်းခြင်း၌ မွေ့လျော်ကြကုန်၏။ ထိုခြောက်ယောက်သောသူတို့တွင် အိမ်မှထွက်သွားသောသူသည် ကြွင်းကျန်သောသူတို့ကို ဆုံးမလမ်းညွှန်ပြီးမှသာလျှင် တစ်စုံတစ်ခုသော တွယ်တာငဲ့ကွက်ခြင်းမရှိဘဲ ထွက်သွားလေ့ရှိ၏။ တစ်နေ့သ၌ ပုဏ္ဏားကြီးသည် သားဖြစ်သူနှင့်အတူ အိမ်မှထွက်၍ လယ်သို့သွားကာ လယ်ထွန်၏။ သားဖြစ်သူသည် ခြောက်သွေ့သော မြက်၊ သစ်ရွက်နှင့် သစ်ခက်တို့ကို စုပုံ၍ မီးရှို့၏။ ထိုမီးပုံအနီး သစ်ခေါင်းတစ်ခုမှ မြွေဟောက်တစ်ကောင်သည် အပူဘေးကြောင့် ထွက်လာပြီးလျှင် ပုဏ္ဏား၏သားကို ကိုက်လေ၏။ ထိုပုဏ္ဏားသားသည် အဆိပ်အဟုန်ကြောင့် မိန်းမောတွေဝေကာ ထိုနေရာ၌ပင် လဲကျ၍ ကွယ်လွန်သွားပြီးသော် သိကြားမင်းဖြစ်၍ ဘဝသစ်၌ ဖြစ်ထွန်းရ၏။ ပုဏ္ဏားကြီးသည် သေဆုံးသွားသော သားကိုမြင်သော်လည်း လယ်အနီးရှိ လမ်းမှ ဖြတ်သန်းသွားသော ယောက်ျားတစ်ယောက်ကို မြင်၍ ဤသို့ဆို၏ — "အဆွေ... ငါ၏အိမ်သို့သွား၍ ပုဏ္ဏေးမအား ရေချိုးပြီး စင်ကြယ်သောအဝတ်ကို ဝတ်ဆင်ကာ လူတစ်ယောက်စာ ထမင်းနှင့် ပန်းနံ့သာစသည်တို့ကို ယူဆောင်လျက် အမြန်လာခဲ့ပါရန် ပြောကြားပေးပါလော့" ဟု မှာကြားလိုက်၏။ ထိုယောက်ျားသည် ထိုအိမ်သို့သွား၍ ပုဏ္ဏားကြီး မှာကြားသည့်အတိုင်း ပြောကြား၏။ အိမ်၌ရှိသော လူအပေါင်းတို့သည်လည်း ပုဏ္ဏားကြီး မှာကြားသည့်အတိုင်း ပြုကြကုန်၏။ ပုဏ္ဏားကြီးသည် ရေချိုး၊ စားသောက်၊ နံ့သာလိမ်းကျံပြီးလျှင် အိမ်သားအပေါင်း ခြံရံလျက် သားဖြစ်သူ၏ ရုပ်အလောင်းကို ထင်းပုံထက်သို့ တင်ကာ မီးသင်္ဂြိုဟ်၏။ သစ်တုံးတစ်တုံးကို မီးရှို့နေသကဲ့သို့ စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းမရှိ၊ ပူဆွေးခြင်းကင်းလျက် အနိစ္စသညာကို နှလုံးသွင်းကာ ရပ်နေလေ၏။

Atha brāhmaṇassa putto sakko hutvā nibbatti, so ca amhākaṃ bodhisatto ahosi. So attano purimajātiṃ katapuññañca paccavekkhitvā pitaraṃ ñātake ca anukampamāno brāhmaṇavesena tattha āgantvā [Pg.58] ñātake asocante disvā ‘‘ambho, migaṃ jhāpetha, amhākaṃ maṃsaṃ detha, chātomhī’’ti āha. ‘‘Na migo, manusso brāhmaṇā’’ti āha. ‘‘Kiṃ tumhākaṃ paccatthiko eso’’ti? ‘‘Na paccatthiko, ure jāto oraso mahāguṇavanto taruṇaputto’’ti āha. ‘‘Kimatthaṃ tumhe tathārūpe guṇavati taruṇaputte mate na socathā’’ti? Taṃ sutvā brāhmaṇo asocanakāraṇaṃ kathento –

ထိုအခါ သိကြားမင်းအဖြစ် ဖြစ်ထွန်းခဲ့သော ပုဏ္ဏား၏သားသည် ငါတို့၏ ဘုရားလောင်း ဖြစ်၏။ ထိုသိကြားမင်းသည် မိမိ၏ ရှေးဘဝ၌ ပြုခဲ့ဖူးသော ကောင်းမှုကံကို ဆင်ခြင်ပြီးလျှင် ဖခင်နှင့် ဆွေမျိုးတို့ကို သနားစောင့်ရှောက်လိုသဖြင့် ပုဏ္ဏားအသွင် ဖန်ဆင်းကာ ထိုမီးသင်္ဂြိုဟ်ရာအရပ်သို့ သွားရောက်ခဲ့၏။ မီးသင်္ဂြိုဟ်ရာ၌ ငိုကြွေးခြင်းမရှိသော ဆွေမျိုးတို့ကို မြင်သော် "အို အချင်းတို့... သင်တို့သည် သားသမင်ကို မီးဖုတ်နေကြသလော၊ ငါ့အား အသားကို ပေးကြပါလော့၊ ငါသည် အလွန်ဆာလောင်လှ၏" ဟု ဆို၏။ ပုဏ္ဏားကြီးက "ဤသည်ကား သားသမင်မဟုတ်၊ လူဖြစ်၏" ဟု ဆို၏။ "သို့ဖြစ်လျှင် ဤသေဆုံးသောသူသည် သင်တို့၏ ရန်သူလော" ဟု မေးရာ၊ "ရန်သူမဟုတ်ပါ၊ ငါ၏ရင်၌ဖြစ်သော၊ များစွာသော ကျေးဇူးနှင့် ပြည့်စုံသော သားငယ်ဖြစ်ပါသည်" ဟု ဆို၏။ "ကျေးဇူးတရားနှင့် ပြည့်စုံသော သားငယ် သေဆုံးသွားပါလျက် အဘယ်ကြောင့် သင်တို့သည် မစိုးရိမ်မပူပန်ဘဲ နေကြသနည်း" ဟု သိကြားမင်းက မေးမြန်းရာ၊ ပုဏ္ဏားကြီးသည် ထိုစကားကို ကြားရသဖြင့် မိမိ မစိုးရိမ်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းကို ပြောဆိုလိုသည်ဖြစ်၍ —

85.

၈၅။

‘‘Uragova tacaṃ jiṇṇaṃ, hitvā gacchati saṃ tanuṃ;

Evaṃ sarīre nibbhoge, pete kālakate sati.

"မြွေသည် မိမိ၏ ဟောင်းနွမ်းဆွေးမြေ့သော အရေခွံဟောင်းကို စွန့်ပယ်၍ သွားသကဲ့သို့၊ ထိုအတူ သံသရာ၌ ကျင်လည်ရသော သတ္တဝါသည်လည်း ရှေးကံဟောင်း ကုန်ဆုံးသွားခြင်းကြောင့် ဆွေးမြေ့ဟောင်းနွမ်းသော မိမိ၏ ရုပ်ကလာပ်ကိုယ်ကို စွန့်ပယ်၍ သွားတတ်၏။ ခံစားမှုမရှိတော့ဘဲ ဝိညာဉ်ကင်းကွာကာ သေဆုံးသွားသော ရုပ်ခန္ဓာကိုယ်ကြီး ကျန်ရစ်လတ်သော်..."

86.

၈၆။

‘‘Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ;

Tasmā etaṃ na rodāmi, gato so tassa yā gatī’’ti. –

"မီးရှို့ခြင်းကို ခံရသော ထိုရုပ်ခန္ဓာကိုယ်ကြီးသည် ဝိညာဉ်ကင်းလွတ်နေသဖြင့် မီးလောင်သည့် ဆင်းရဲကို မသိရှိနိုင်သကဲ့သို့၊ ထိုနည်းတူစွာ သေဆုံးသွားသော ငါတို့၏သားသည်လည်း မိမိပြုခဲ့သော ကံအစွမ်းအားဖြင့် လားအပ်သော ဘဝသစ်သို့ စုတိစိတ်၏ အခြားမဲ့၌ပင် လားလေပြီဖြစ်၍ ကျန်ရစ်သူ ဆွေမျိုးတို့၏ ငိုကြွေးမြည်တမ်းခြင်းကို မသိနိုင်တော့ပေ။ ထို့ကြောင့် ငါသည် ထိုသားကို အကြောင်းပြု၍ မငိုကြွေးပါ" ဟု —

Dve gāthā abhāsi.

ဂါထာနှစ်ပုဒ်ကို ရွတ်ဆိုလေ၏။

85-86. Tattha uragoti urena gacchatīti urago. Sappassetaṃ adhivacanaṃ. Tacaṃ jiṇṇanti jajjarabhāvena jiṇṇaṃ purāṇaṃ attano tacaṃ nimmokaṃ. Hitvā gacchati saṃ tanunti yathā urago attano jiṇṇatacaṃ rukkhantare vā kaṭṭhantare vā mūlantare vā pāsāṇantare vā kañcukaṃ omuñcanto viya sarīrato omuñcitvā pahāya chaḍḍetvā yathākāmaṃ gacchati, evameva saṃsāre paribbhamanto satto porāṇassa kammassa parikkhīṇattā jajjarībhūtaṃ saṃ tanuṃ attano sarīraṃ hitvā gacchati, yathākammaṃ gacchati, punabbhavavasena upapajjatīti attho. Evanti ḍayhamānaṃ puttassa sarīraṃ dassento āha. Sarīre nibbhogeti assa viya aññesampi kāye evaṃ bhogavirahite niratthake jāte. Peteti āyuusmāviññāṇato apagate. Kālakate satīti mate jāte. Tasmāti yasmā ḍayhamāno kāyo apetaviññāṇattā ḍāhadukkhaṃ viya ñātīnaṃ ruditaṃ paridevitampi na jānāti, tasmā etaṃ mama puttaṃ nimittaṃ katvā na rodāmi. Gato so tassa yā gatīti yadi matasattā na ucchijjanti, matassa pana katokāsassa kammassa vasena yā gati pāṭikaṅkhā, taṃ [Pg.59] cutianantarameva gato, so na purimañātīnaṃ ruditaṃ paridevitaṃ vā paccāsīsati, nāpi yebhuyyena purimañātīnaṃ ruditena kāci atthasiddhīti adhippāyo.

၈၅-၈၆. ထိုဂါထာတို့၌ "ဥရဂ" ဟူသောပုဒ်၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ရင်ဖြင့် သွားတတ်သောကြောင့် ဥရဂမည်၏။ ဤသည်ကား မြွေ၏ အခြားအမည်တစ်ခုတည်း။ "တစံ ဇိဏ္ဏံ" ဟူသည် ဆွေးမြေ့ဟောင်းနွမ်းသော မိမိ၏ အရေခွံဟောင်းကို စွန့်ပယ်၍ သွားခြင်းကို ဆိုလို၏။ "သန္တနုံ" ဟူသည် မြွေသည် မိမိ၏ အရေဟောင်းကို သစ်ပင်ကြား၊ သစ်သားအကြား၊ အမြစ်အကြား သို့မဟုတ် ကျောက်ဆောင်အကြားတို့၌ စွပ်ကျယ်အင်္ကျီကို ချွတ်ပစ်သကဲ့သို့ မိမိကိုယ်မှ ချွတ်ခွာစွန့်ပစ်ပြီးလျှင် အလိုရှိရာသို့ သွားသကဲ့သို့၊ ထို့အတူ သံသရာ၌ ကျင်လည်သော သတ္တဝါသည်လည်း ရှေးကုသိုလ်ကံ ကုန်ဆုံးသွားခြင်းကြောင့် ဆွေးမြေ့ဟောင်းနွမ်းသော မိမိ၏ ရုပ်ခန္ဓာကိုယ်ကြီးကို စွန့်ပယ်ကာ မိမိပြုခဲ့သော ကံအလျောက် တစ်ဖန် ဘဝသစ်၌ ပဋိသန္ဓေတည်နေ၍ ဖြစ်ရ၏ဟူသော အနက် ဖြစ်၏။ "ဧဝံ" ဟူသည် မီးလောင်နေသော သား၏ ရုပ်အလောင်းကို ညွှန်ပြလို၍ ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်၏။ "သရီရေ နိဗ္ဘောဂေ" ဟူသည် ဤသူကဲ့သို့ အခြားသောသူတို့၏ ကိုယ်၌လည်း စည်းစိမ်ခံစားမှု ကင်းကွာလျက် အချည်းနှီးဖြစ်သွားသည်ရှိသော် ဟူလို။ "ပေတေ" ဟူသည် အသက်ဇီဝိတ၊ နွေးထွေးမှုတေဇောဓာတ်နှင့် ဝိညာဉ်တို့ ကင်းကွာသွားသည်ရှိသော် ဟူလို။ "ကာလင်္ကတေ သတိ" ဟူသည် သေဆုံးကွယ်လွန်သွားသည်ရှိသော် ဟူလို။ "တသ္မာ" ဟူသည် အကြင်ကြောင့် မီးလောင်ခြင်းခံရသော ရုပ်ခန္ဓာကိုယ်ကြီးသည် ဝိညာဉ်ကင်းဆိတ်နေသဖြင့် ပူလောင်သောဆင်းရဲကို မသိရှိနိုင်သကဲ့သို့၊ ဆွေမျိုးဟောင်းတို့၏ မျက်ရည်ယိုခြင်းနှင့် ငိုကြွေးမြည်တမ်းခြင်းကိုလည်း မသိရှိနိုင်ပေ။ ထို့ကြောင့် ငါသည် ဤငါ၏သားကို အကြောင်းပြု၍ မငိုကြွေးခြင်းဖြစ်၏။ "ဂတော သော တဿ ယာ ဂတိ" ဟူသည် အကယ်၍ သေဆုံးသွားသော သတ္တဝါတို့သည် အပြီးတိုင် ပြတ်စဲမသွားကြသေးပါက၊ ကံအခွင့်အလမ်းပေးသည်အလျောက် ရရှိအပ်သော ဘဝဂတိသစ်သို့ စုတိစိတ်၏ အခြားမဲ့၌ပင် လားရ၏။ ထိုသို့ လားလေပြီးသော ငါတို့၏သားသည် ရှေးဆွေမျိုးဟောင်းတို့၏ ငိုကြွေးမြည်တမ်းခြင်းကို မတောင့်တ၊ မမျှော်လင့်နိုင်ပေ။ များသောအားဖြင့် ရှေးဆွေမျိုးဟောင်းတို့ ငိုကြွေးနေခြင်းကြောင့်လည်း မည်သည့်အကျိုးကျေးဇူးမျှ ပြီးမြောက်အောင်မြင်နိုင်ခြင်း မရှိဟူသော အဓိပ္ပာယ် ဖြစ်၏။

Evaṃ brāhmaṇena attano asocanakāraṇe kathite pariyāyamanasikārakosalle pakāsite brāhmaṇarūpo sakko brāhmaṇiṃ āha – ‘‘amma, tuyhaṃ so mato kiṃ hotī’’ti? ‘‘Dasa māse kucchinā pariharitvā thaññaṃ pāyetvā hatthapāde saṇṭhapetvā saṃvaḍḍhito putto me, sāmī’’ti. ‘‘Yadi evaṃ pitā tāva purisabhāvena mā rodatu, mātu nāma hadayaṃ mudukaṃ, tvaṃ kasmā na rodasī’’ti? Taṃ sutvā sā arodanakāraṇaṃ kathentī –

ဤသို့ ပုဏ္ဏားကြီးသည် မိမိ မစိုးရိမ်ရခြင်း၏ အကြောင်းကို ပြောဆိုသဖြင့် နှလုံးသွင်းဆင်ခြင်ခြင်း၌ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာပုံကို ပေါ်လွင်စေပြီးသော်၊ ပုဏ္ဏားယောင်ဆောင်ထားသော သိကြားမင်းသည် ပုဏ္ဏေးမအား "မိခင်... ထိုကွယ်လွန်သွားသောသူသည် သင်နှင့် မည်သို့တော်စပ်ပါသနည်း" ဟု မေး၏။ "အရှင်... ထိုသူသည် ကျွန်မ၏ ဝမ်း၌ ဆယ်လပတ်လုံး လွယ်ဆောင်၍ နို့ရည်တိုက်ကျွေးကာ ခြေလက်တို့ကို စနစ်တကျပြုပြင်လျက် ပြုစုပျိုးထောင်ခဲ့ရသော သားရင်းဖြစ်ပါသည်" ဟု ပြန်ပြော၏။ "ထိုသို့ဖြစ်လျှင် ဖခင်ဖြစ်သူသည် ယောကျ်ားပီပီ မငိုဘဲ နေနိုင်ပါစေဦး၊ မိခင်တို့၏ စိတ်နှလုံးသည် အလွန်နူးညံ့လှပါလျက် သင်သည် အဘယ်ကြောင့် မငိုကြွေးသနည်း" ဟု သိကြားမင်းက မေးရာ၊ ပုဏ္ဏေးမသည် ထိုစကားကို ကြားသဖြင့် မိမိ မငိုကြွေးရခြင်း၏ အကြောင်းကို ပြောပြလို၍ —

87.

၈၇။

‘‘Anabbhito tato āgā, nānuññāto ito gato;

Yathāgato tathā gato, tattha kā paridevanā.

"အရှင်... ငါတို့၏ သားသည် 'ငါ့သားအဖြစ် လာခဲ့ပါဦး' ဟု ငါတို့က မဖိတ်ခေါ်ဘဲလျက် ရှေးဘဝမှ ရောက်ရှိလာခဲ့၏။ 'တမလွန်ဘဝသို့ သွားလေတော့' ဟု ငါတို့က ခွင့်မပြုဘဲလျက် ဤပစ္စုပ္ပန်ဘဝမှ ဖဲခွာသွားလေ၏။ သူသည် အကြင်သို့သော သဘောဖြင့် ရောက်လာခဲ့သကဲ့သို့ ထိုသို့သော သဘောဖြင့်ပင် ပြန်လည်ထွက်ခွာသွားလေပြီ။ ဤကဲ့သို့ မိမိအလိုသို့ မလိုက်သော သံသရာဝဋ်၏ ဖြစ်ပျက်မှု၌ သေခြင်းတရားကို အကြောင်းပြု၍ ငိုကြွေးမြည်တမ်းနေခြင်းသည် အဘယ်အကျိုး ရှိအံ့နည်း။"

88.

၈၈။

‘‘Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ;

Tasmā etaṃ na rodāmi, gato so tassa yā gatī’’ti. –

"မီးရှို့အပ်သော ရုပ်ကလာပ်သည် ဝိညာဉ်ကင်းဆိတ်နေသဖြင့် မီးလောင်သည့် ဆင်းရဲဒုက္ခကို မသိနိုင်သကဲ့သို့၊ ထို့အတူ ကွယ်လွန်သွားသော သားသည်လည်း မိမိပြုခဲ့သော ကံအစွမ်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဘဝသစ်သို့ သေလွန်ပြီးသည့် အခြားမဲ့၌ပင် လားလေပြီဖြစ်ရာ ကျန်ရစ်သူ ဆွေမျိုးတို့၏ ငိုကြွေးမြည်တမ်းခြင်းကို မသိနိုင်တော့ပေ။ ထို့ကြောင့် ငါသည် ထိုသားကို အကြောင်းပြု၍ မငိုကြွေးပါ" ဟု —

Gāthādvayamāha. Tattha anabbhitoti anavhāto, ‘‘ehi mayhaṃ puttabhāvaṃ upagacchā’’ti evaṃ apakkosito. Tatoti yattha pubbe ṭhito, tato paralokato. Āgāti āgañchi. Nānuññātoti ananumato, ‘‘gaccha, tāta, paraloka’’nti evaṃ amhehi avissaṭṭho. Itoti idhalokato. Gatoti apagato. Yathāgatoti yenākārena āgato, amhehi anabbhito eva āgatoti attho. Tathā gatoti tenevākārena gato. Yathā sakeneva kammunā āgato, tathā sakeneva kammunā gatoti. Etena kammassakataṃ dasseti. Tattha kā paridevanāti evaṃ avasavattike saṃsārapavatte maraṇaṃ paṭicca kā nāma paridevanā, ayuttā sā paññavatā akaraṇīyāti dasseti.

ဂါထာနှစ်ပုဒ်ကို ဆို၏။ ထိုဂါထာတို့၌ "အနဗ္ဘိတော" ဟူသည် "လာပါ၊ ငါ၏ သားဖြစ်ပါလော့" ဟု မခေါ်ဖိတ်ဘဲ ရောက်လာခြင်းကို ဆိုလို၏။ "တတော" ဟူသည် ရှေး၌ တည်ရှိရာ တမလွန်လောကမှ ဟူလို။ "အာဂါ" ဟူသည် ရောက်ရှိလာ၏။ "နာနုညာတော" ဟူသည် "ချစ်သား... တမလွန်လောကသို့ သွားပါတော့" ဟု ငါတို့က ခွင့်မပြု၊ မစွန့်လွှတ်ဘဲလျက် ဟူလို။ "ဣတော" ဟူသည် ဤပစ္စုပ္ပန်လောကမှ ဖြစ်၏။ "ဂတော" ဟူသည် ဖဲခွာသွားလေပြီ။ "ယထာဂတော" ဟူသည် အကြင်သဘောဖြင့် ရောက်လာခဲ့သကဲ့သို့၊ ဆိုလိုသည်မှာ ငါတို့က မခေါ်ဘဲလျက်သာလျှင် ရောက်လာခဲ့ခြင်း ဖြစ်၏။ "တထာ ဂတော" (တတောဂတော) ဟူသည် ထိုသို့သော သဘောအားဖြင့်သာလျှင် ပြန်လည်ထွက်ခွာသွား၏။ မိမိပိုင်ဆိုင်သော ကံတရားကြောင့်သာ ရောက်လာသကဲ့သို့၊ ထို့အတူ မိမိပိုင်ဆိုင်သော ကံတရားကြောင့်သာ ထွက်ခွာသွားရခြင်း ဖြစ်သည်ဟူသော အနက်တည်း။ ဤစကားရပ်ဖြင့် သတ္ဝါတို့သည် ကံသာလျှင် ကိုယ်ပိုင်ဥစ္စာရှိသည်ဟူသော ကမ္မဿကတာတရားကို ပြသရာရောက်၏။ "တတ္ထ ကာ ပရိဒေဝနာ" ဟူသည် ဤသို့ မိမိအလိုသို့ မလိုက်ဘဲ သံသရာစက်ဝန်းအတိုင်း လည်ပတ်နေသော သေခြင်းတရား၌ ငိုကြွေးမြည်တမ်းခြင်းသည် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း၊ ထိုငိုကြွေးခြင်းသည် မသင့်လျော်သဖြင့် ပညာရှိသူတို့ မပြုအပ်ကြောင်း ပြဆိုခြင်း ဖြစ်၏။

Evaṃ brāhmaṇiyā vacanaṃ sutvā tassa bhaginiṃ pucchi – ‘‘amma, tuyhaṃ so kiṃ hotī’’ti? ‘‘Bhātā me, sāmī’’ti. ‘‘Amma, bhaginiyo nāma bhātūsu sinehā, tvaṃ kasmā na rodasī’’ti? Sāpi arodanakāraṇaṃ kathentī –

ဤသို့ ပုဏ္ဏေးမ၏ စကားကို ကြားသော် သိကြားမင်းသည် ကွယ်လွန်သူ၏ နှမအား "ချစ်သမီး... ထိုသေဆုံးသူသည် သင်နှင့် မည်သို့တော်စပ်သနည်း" ဟု မေးပြန်၏။ "အရှင်... သူသည် ကျွန်မ၏ မောင်ရင်း ဖြစ်ပါသည်" ဟု ပြန်ပြော၏။ "ချစ်သမီး... နှမတို့မည်သည် မောင်တို့အပေါ်၌ အလွန် ချစ်ခင်တွယ်တာတတ်ကြပါလျက် သင်သည် အဘယ်ကြောင့် မငိုကြွေးသနည်း" ဟု မေးရာ၊ ထိုနှမသည်လည်း မိမိ မငိုကြွေးရခြင်း၏ အကြောင်းကို ပြောပြလိုသဖြင့် —

89.

၈၉။

‘‘Sace [Pg.60] rode kissa assaṃ, tattha me kiṃ phalaṃ siyā;

Ñātimittasuhajjānaṃ, bhiyyo no aratī siyā.

"အရှင်... အကယ်၍ ကျွန်မ ငိုကြွေးပူဆွေးနေပါက ကိုယ်ခန္ဓာ ကြုံလှီခြောက်ကပ်သွားရုံသာ ရှိပါလိမ့်မည်။ ထိုသို့ မောင်သေဆုံးခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ ငိုကြွေးခြင်းကြောင့် ကျွန်မအား မည်သည့်အကျိုးကျေးဇူး ရှိနိုင်ပါမည်နည်း။ ကျွန်မ၏ ဆွေမျိုး မိတ်သင်္ဂဟများနှင့် ချစ်ကျွမ်းဝင်သူတို့အားလည်း ကျွန်မ၏ စိုးရိမ်ပူပန်မှုကြောင့် မောင်သေရသည့် ဆင်းရဲဒုက္ခအပြင် ပိုမို၍ စိတ်မချမ်းသာခြင်းကိုသာ ဖြစ်စေပါလိမ့်မည်။"

90.

၉၀။

‘‘Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ;

Tasmā etaṃ na rodāmi, gato so tassa yā gatī’’ti. –

"မီးရှို့အပ်သော ကိုယ်ခန္ဓာသည် ဝိညာဉ်ကင်းဆိတ်နေသဖြင့် မီးလောင်သည့် ဆင်းရဲကို မသိနိုင်သကဲ့သို့၊ ထို့အတူ ကွယ်လွန်သွားသော ကျွန်မ၏မောင်သည်လည်း မိမိပြုခဲ့သော ကံအစွမ်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဘဝသစ်သို့ စုတိစိတ်၏ အခြားမဲ့၌ပင် လားလေပြီဖြစ်ရာ ကျန်ရစ်သူ ဆွေမျိုးတို့၏ ငိုကြွေးမြည်တမ်းခြင်းကို မသိနိုင်တော့ပေ။ ထို့ကြောင့် ကျွန်မသည် ထိုမောင်ကို အကြောင်းပြု၍ မငိုကြွေးပါ" ဟု —

Gāthādvayamāha. Tattha sace rode kisā assanti yadi ahaṃ rodeyyaṃ, kisā parisukkhasarīrā bhaveyyaṃ. Tattha me kiṃ phalaṃ siyāti tasmiṃ mayhaṃ bhātu maraṇanimitte rodane kiṃ nāma phalaṃ, ko ānisaṃso bhaveyya? Na tena mayhaṃ bhātiko āgaccheyya, nāpi so tena sugatiṃ gaccheyyāti adhippāyo. Ñātimittasuhajjānaṃ, bhiyyo no aratī siyāti amhākaṃ ñātīnaṃ mittānaṃ suhadayānañca mama socanena bhātumaraṇadukkhato bhiyyopi arati dukkhameva siyāti.

ဂါထာနှစ်ခုကို ဆို၏။ ထိုဂါထာတို့၌ "သစေ ရောဒေ ကီသာ အဿံ" ဟူသည်ကား "ကျွန်မသည် အကယ်၍ ငိုအံ့၊ ထက်ဝန်းကျင်မှ ခြောက်သွေ့သောကိုယ်ရှိသည် ဖြစ်အံ့" ဟု ဆိုလိုသည်။ "တတ္ထ မေ ကိံ ဖလံ သိယာ" ဟူသည်ကား "ကျွန်မ၏မောင်၏ ထိုသေခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ ငိုခြင်း၌ အဘယ်အမည်ရှိသောအကျိုး၊ အဘယ်သို့သော အကျိုးကျေးဇူး ရှိရာသနည်း။ ထိုသို့ငိုခြင်းကြောင့် ကျွန်မ၏မောင်သည် ပြန်မလာရာ၊ ထိုသို့ငိုခြင်းကြောင့် ထိုသေသောမောင်သည် သုဂတိဘဝသို့ သွားလည်းမသွားရာ" ဟူသည်ကား အဓိပ္ပါယ်တည်း။ "ဉာတိမိတ္တာသုဟဇ္ဇာနံ ဘိယျော နော အရတီ သိယာ" ဟူသည်ကား "ကျွန်မတို့၏ အဆွေအမျိုးတို့အားလည်းကောင်း၊ အဆွေခင်ပွန်းတို့အားလည်းကောင်း၊ ချစ်ကျွမ်းဝင်သောသူတို့အားလည်းကောင်း ကျွန်မ၏ စိုးရိမ်ခြင်းဖြင့် မောင်၏ သေခြင်းဆင်းရဲထက် သာလွန်စွာလည်း မမွေ့လျော်ခြင်းဆင်းရဲသည်သာလျှင် ဖြစ်ရာ၏" ဟူသည်ကား အနက်တည်း။

Evaṃ bhaginiyā vacanaṃ sutvā tassa bhariyaṃ pucchi – ‘‘tuyhaṃ so kiṃ hotī’’ti? ‘‘Bhattā me, sāmī’’ti. ‘‘Bhadde, itthiyo nāma bhattari sinehā honti, tasmiñca mate vidhavā anāthā honti, kasmā tvaṃ na rodasī’’ti? Sāpi attano arodanakāraṇaṃ kathentī –

ဤသို့ နှမ၏စကားကို ကြား၍ ထိုသေသောသူ၏ မယားကို "ထိုသေသောသူသည် သင်နှင့် အဘယ်သို့တော်သနည်း" ဟု မေး၏။ "အရှင်ပုဏ္ဏား၊ ကျွန်မ၏ ချစ်လင်ပါတည်း" ဟု ဆိုအပ်သည်ရှိသော် "နှမ၊ မိန်းမတို့မည်သည် လင်၌ ချစ်ခင်ခြင်း ဖြစ်ကုန်၏၊ ထိုမှတစ်ပါးလည်း ထိုလင်သေသည်ရှိသော် မုဆိုးမဖြစ်၍ ကိုးကွယ်ရာမဲ့ ဖြစ်ကုန်၏၊ အဘယ်ကြောင့် သင်မငိုသနည်း" ဟု ဆို၏။ ထိုမိန်းမသည်လည်း မိမိ၏ မငိုခြင်းအကြောင်းကို ပြောလိုသည်ဖြစ်၍ -

91.

၉၁။

‘‘Yathāpi dārako candaṃ, gacchantamanurodati;

Evaṃsampadamevetaṃ, yo petamanusocati.

"အရှင်ပုဏ္ဏား၊ သူငယ်သည် ကောင်းကင်၌ သွားသော လဝန်းကို 'ကျွန်ုပ်အား ရထားလှည်းဘီးစက်ပြုလုပ်ရန် ယူ၍ ပေးလော' ဟု ဆိုကာ အဖန်တလဲလဲ ငိုကြွေးမြည်တမ်းသကဲ့သို့၊ သေလွန်သောသူကို အဖန်တလဲလဲ စိုးရိမ်သောသူ၏ စိုးရိမ်ခြင်းသည်လည်း ထိုကောင်းကင်၌ သွားသော လဝန်းကို ယူလို၍ ငိုသောသူငယ်၏ အဖြစ်နှင့်တူသည်သာလျှင်တည်း။"

92.

၉၂။

‘‘Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ;

Tasmā etaṃ na rodāmi, gato so tassa yā gatī’’ti. – gāthādvayamāha;

"အရှင်ပုဏ္ဏား၊ မီးလောင်ခံနေရသော ကိုယ်သည် ဝိညာဉ်ကင်းခြင်းကြောင့် မီးလောင်သော ဆင်းရဲကို မသိသကဲ့သို့၊ ထိုကျွန်မ၏ လင်သည် မိမိပြုအပ်သော ကံ၏အစွမ်းဖြင့် အကြင်ဘဝသစ်သို့ သေပြီးသည်၏ အခြားမဲ့၌သာလျှင် သွားလေပြီ။ ထိုသို့ သွားလေသော ကျွန်မ၏ လင်သည် ဆွေမျိုးဟောင်းတို့၏ ငိုကြွေးမြည်တမ်းခြင်းကို မသိပါ။ ထို့ကြောင့် ထိုသေသော ကျွန်မ၏ လင်ကို အကြောင်းပြု၍ ကျွန်မသည် မငိုပါ" ဟု ဂါထာနှစ်ခုကို ဆို၏။

Tattha dārakoti bāladārako. Candanti candamaṇḍalaṃ. Gacchantanti nabhaṃ abbhussukkamānaṃ. Anurodatīti ‘‘mayhaṃ rathacakkaṃ gahetvā dehī’’ti anurodati. Evaṃsampadamevetanti yo petaṃ mataṃ anusocati, tassetaṃ anusocanaṃ evaṃsampadaṃ evarūpaṃ, ākāsena gacchantassa candassa gahetukāmatāsadisaṃ alabbhaneyyavatthusmiṃ icchābhāvatoti adhippāyo.

ထိုဂါထာတို့၌ "ဒါရကော" ဟူသည်ကား မလိမ္မာသော သူငယ်ကို ဆိုသည်။ "စန္ဒံ" ဟူသည်ကား လဝန်းကို ဆိုသည်။ "ဂစ္ဆန္တံ" ဟူသည်ကား ကောင်းကင်သို့ တက်သွားသော လကို ဆိုသည်။ "အနုရောဒတိ" ဟူသည်ကား "ငါ့အား ရထားလှည်းဘီးစက်ပြုလုပ်ရန် ယူ၍ ပေးပါ" ဟု အဖန်တလဲလဲ ငိုကြွေးမြည်တမ်းခြင်းကို ဆိုသည်။ "ဧဝံသမ္ပဒမေဝေတံ" ဟူသည်ကား အကြင်သူသည် သေသောသူကို အဖန်တလဲလဲ စိုးရိမ်၏၊ ထိုသူ၏ ထိုအဖန်တလဲလဲ စိုးရိမ်ခြင်းသည် ကောင်းကင်၌ သွားသောလကို ယူခြင်းငှာ အလိုရှိသောသူ၏ အဖြစ်နှင့် တူ၏။ တောင့်တ၍မရကောင်းသော အရာ၌ အလိုရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည် ဟူသည်ကား အဓိပ္ပါယ်တည်း။

Evaṃ tassa bhariyāya vacanaṃ sutvā dāsiṃ pucchi – ‘‘amma, tuyhaṃ so kiṃ hotī’’ti? ‘‘Ayyo me, sāmī’’ti. ‘‘Yadi evaṃ tena tvaṃ pothetvā veyyāvaccaṃ [Pg.61] kāritā bhavissasi, tasmā maññe ‘sumuttāhaṃ tenā’ti na rodasī’’ti? ‘‘Sāmi, mā maṃ evaṃ avaca, na cetaṃ anucchavikaṃ, ativiya khantimettānuddayāsampanno yuttavādī mayhaṃ ayyaputto ure saṃvaḍḍhaputto viya ahosī’’ti. Atha ‘‘kasmā na rodasī’’ti? Sāpi attano arodanakāraṇaṃ kathentī –

ဤသို့ ထိုမယား၏ စကားကိုလည်း ကြား၍ ကျွန်မကို "ချစ်သမီး၊ သင်သည် ထိုသေသောသူနှင့် အဘယ်သို့တော်သနည်း" ဟု မေး၏။ "အရှင်ပုဏ္ဏား၊ ကျွန်မ၏ အရှင်ပါတည်း" ဟု ဆိုအပ်သည်ရှိသော် "အကယ်၍ ဤသို့ဖြစ်လျှင် ထိုအရှင်သည် သင့်ကို ရိုက်ပုတ်၍ အမှုကြီးငယ်ကို ပြုစေအပ်သည် ဖြစ်လိမ့်မည်။ ထို့ကြောင့် 'ထိုအရှင်သေသဖြင့် ငါသည် ကောင်းစွာ လွတ်မြောက်ပြီတကား' ဟု နှလုံးပိုက်၍ မငိုသလော" ဟု မေး၏။ "အရှင်ပုဏ္ဏား၊ ဤသို့ မဆိုပါလင့်၊ ဤသို့ဆိုခြင်းသည် မလျောက်ပတ်ပါ။ ကျွန်မ၏ အရှင်သားသည် အလွန်လျှင် သည်းခံခြင်း၊ ချစ်ခြင်း၊ သနားခြင်းနှင့် ပြည့်စုံ၍ သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော စကားကိုသာ ဆိုလေ့ရှိပါသည်။ ရင်၌ မွေးမြူ၍ ကြီးပွားစေသော သားကဲ့သို့ ဖြစ်ခဲ့ပါသည်" ဟု ဆို၏။ ထိုသို့ဖြစ်လျက် "အဘယ်ကြောင့် မငိုသနည်း" ဟု ဆိုအပ်သည်ရှိသော် ထိုကျွန်မသည်လည်း မိမိ၏ မငိုကြွေးခြင်းအကြောင်းကို ပြောလိုသည်ဖြစ်၍ -

93.

၉၃။

‘‘Yathāpi brahme udakumbho, bhinno appaṭisandhiyo;

Evaṃsampadamevetaṃ, yo petamanusocati.

"မြတ်သောအရှင်ပုဏ္ဏား၊ ကွဲပြီးသော ရေအိုးသည် တစ်ဖန် စေ့စပ်ခြင်းမရှိ ဖြစ်သကဲ့သို့၊ ထိုအတူ သေလွန်သောသူကို အဖန်တလဲလဲ စိုးရိမ်သောသူ၏ ထိုစိုးရိမ်ခြင်းသည်လည်း ကွဲပြီးသော ရေအိုးကို တစ်ဖန် ပြန်လည်စေ့စပ်ရန် မတတ်နိုင်သည်နှင့် တူသည်သာလျှင်တည်း။"

94.

၉၄။

‘‘Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ;

Tasmā etaṃ na rodāmi, gato so tassa yā gatī’’ti. –

"မြတ်သောအရှင်ပုဏ္ဏား၊ မီးလောင်ခံရသော ကိုယ်သည် ဝိညာဉ်ကင်းခြင်းကြောင့် မီးလောင်သော ဆင်းရဲကို မသိသကဲ့သို့၊ ကျွန်မ၏ အရှင်သားသည် မိမိပြုအပ်သော ကံ၏အစွမ်းဖြင့် အကြင်ဘဝသစ်သို့ သေပြီးသည်၏ အခြားမဲ့၌သာလျှင် သွားလေပြီ။ ထိုအရှင်သားသည် ဆွေမျိုးဟောင်းတို့၏ ငိုကြွေးမြည်တမ်းခြင်းကို မသိပါ။ ထို့ကြောင့် ထိုသို့သေသော အရှင်သားကို အကြောင်းပြု၍ ကျွန်မသည် မငိုပါ" ဟု

Gāthādvayamāha. Tattha yathāpi brahme udakubbho, bhinno appaṭisandhiyoti brāhmaṇa seyyathāpi udakaghaṭo muggarappahārādinā bhinno appaṭisandhiyo puna pākatiko na hoti. Sesamettha vuttanayattā uttānatthameva.

ဂါထာနှစ်ခုကို ဆို၏။ ထိုဂါထာတို့၌ "ယထာပိ ဗြဟ္မေ ဥဒကုမ္ဘော ဘိန္နော အပ္ပဋိသန္ဓိယော" ဟူသည်ကား "ပုဏ္ဏားမြတ်၊ ရေအိုးသည် ဆောက်ပုတ်ဖြင့် ရိုက်မိခြင်း စသည်ကြောင့် ကွဲသည်ရှိသော် တစ်ဖန် စေ့စပ်ခြင်းမရှိ၊ တစ်ဖန် ပြကတေ့ မဖြစ်သကဲ့သို့" ဟု ဆိုလိုသည်။ ကြွင်းသောစကားရပ်သည် ဤဂါထာ၌ ဆိုအပ်ပြီးသောနည်းရှိသည် ဖြစ်သောကြောင့် ပေါ်လွင်သော အနက်ရှိသည်သာလျှင်တည်း။

Sakko tesaṃ kathaṃ sutvā pasannamānaso ‘‘sammadeva tumhehi maraṇassati bhāvitā, ito paṭṭhāya na tumhehi kasiādikaraṇakiccaṃ atthī’’ti tesaṃ gehaṃ sattaratanabharitaṃ katvā ‘‘appamattā dānaṃ detha, sīlaṃ rakkhatha, uposathakammaṃ karothā’’ti ovaditvā attānañca tesaṃ nivedetvā sakaṭṭhānameva gato. Tepi brāhmaṇādayo dānādīni puññāni karontā yāvatāyukaṃ ṭhatvā devaloke uppajjiṃsu.

သိကြားမင်းသည် ထိုသူတို့၏ စကားကို ကြား၍ ကြည်ညိုသော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ "သင်တို့သည် မရဏဿတိကို အလွန်ကောင်းစွာ ပွားများအပ်ပြီ။ ယနေ့မှစ၍ သင်တို့အား လယ်ထွန်ခြင်း အစရှိသော ပြုဖွယ်ကိစ္စ မရှိတော့ပြီ" ဟု ဆိုကာ ထိုသူတို့၏ အိမ်ကို ရတနာခုနစ်ပါးတို့ဖြင့် ပြည့်စေပြီးလျှင် "မမေ့မလျော့ဘဲ အလှူကို ပေးလှူကြကုန်လော၊ သီလကို စောင့်ရှောက်ကြကုန်လော၊ ဥပုသ်အမှုကို ပြုကြကုန်လော" ဟု ဆုံးမ၍ မိမိကိုယ်ကိုလည်း ထိုသူတို့အား ပြောကြားကာ မိမိနေရာ တာဝတိံသာနတ်ပြည်သို့သာလျှင် သွားလေ၏။ ထိုပုဏ္ဏား အစရှိသောသူတို့သည်လည်း အလှူပေးခြင်း အစရှိသော ကောင်းမှုတို့ကို ပြုလုပ်ကြလျက် အသက်ထက်ဆုံး တည်ကြပြီးလျှင် နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ကြကုန်၏။

Satthā imaṃ jātakaṃ āharitvā tassa upāsakassa sokasallaṃ samuddharitvā upari saccāni pakāsesi, saccapariyosāne upāsako sotāpattiphale patiṭṭhahīti.

မြတ်စွာဘုရားသည် ဤဇာတ်ကို ဆောင်တော်မူ၍ ထိုဥပါသကာ၏ စိုးရိမ်ခြင်းဟူသော ငြောင့်ကို ကောင်းစွာ နှုတ်ပယ်တော်မူပြီးလျှင် သစ္စာလေးပါးတို့ကို ပြတော်မူ၏။ သစ္စာတို့ကို ပြတော်မူခြင်း၏ အဆုံး၌ ဥပါသကာသည် သောတာပတ္တိဖိုလ်၌ တည်၏။

Uragapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ဥရဂပေတဝတ္ထုအဖွင့်သည် ပြီးခြင်းသို့ရောက်ပြီ။

Iti khuddaka-aṭṭhakathāya petavatthusmiṃ

ဤသို့ ခုဒ္ဒကအဋ္ဌကထာ၌ ပေတဝတ္ထု၌ -

Dvādasavatthupaṭimaṇḍitassa

တစ်ဆယ့်နှစ်ပါးသော ဝတ္ထုတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော -

Paṭhamassa uragavaggassa atthasaṃvaṇṇanā niṭṭhitā.

ပထမဖြစ်သော ဥရဂဝဂ်၏ အနက်အဖွင့်သည် ပြီးခြင်းသို့ရောက်ပြီ။

2. Ubbarivaggo

၂. ဥဗ္ဗရီဝဂ်။

1. Saṃsāramocakapetivatthuvaṇṇanā

၁. သံသာရမောစကပေတဝတ္ထုအဖွင့်။

Naggā [Pg.62] dubbaṇṇarūpāsīti idaṃ satthari veḷuvane viharante magadharaṭṭhe iṭṭhakavatīnāmake gāme aññataraṃ petiṃ ārabbha vuttaṃ. Magadharaṭṭhe kira iṭṭhakavatī ca dīgharāji cāti dve gāmakā ahesuṃ, tattha bahū saṃsāramocakā micchādiṭṭhikā paṭivasanti. Atīte ca kāle pañcannaṃ vassasatānaṃ matthake aññatarā itthī tattheva iṭṭhakavatiyaṃ aññatarasmiṃ saṃsāramocakakule nibbattitvā micchādiṭṭhivasena bahū kīṭapaṭaṅge jīvitā voropetvā petesu nibbatti.

"နဂ္ဂါဒုဗ္ဗဏ္ဏရူပါသိ" အစရှိသော ဤဝတ္ထုကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် မဂဓရာဇ်တိုင်း၊ ဣဋ္ဌကဝတီအမည်ရှိသော ရွာ၌ တစ်ယောက်သော ပြိတ္တာမကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူအပ်၏။ ချဲ့ဦးအံ့ - မဂဓရာဇ်တိုင်း၌ ဣဋ္ဌကဝတီရွာနှင့် ဒီဃရာဇိရွာ ဟူ၍ ရွာငယ်နှစ်ရွာ ရှိကုန်၏။ ထိုရွာတို့၌ သံသရာမှ လွတ်မြောက်၏ဟု မှားသောအယူ (သံသာရမောစက မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ) ရှိကြသော သူအများအပြား နေထိုင်ကြကုန်၏။ လွန်လေပြီးသောအခါ အနှစ်ငါးရာအထက်ကလည်း တစ်ယောက်သော မိန်းမသည် ထိုဣဋ္ဌကဝတီရွာ၌ပင်လျှင် တစ်ခုသော သံသာရမောစကအမျိုး၌ ဖြစ်၍ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအယူ၏ အစွမ်းဖြင့် ပိုးပရံတို့ကို သတ်ဖြတ်ကာ ပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်ရလေ၏။

Sā pañca vassasatāni khuppipāsādidukkhaṃ anubhavitvā amhākaṃ bhagavati loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakke anukkamena rājagahaṃ upanissāya veḷuvane viharante punapi iṭṭhakavatiyaṃyeva aññatarasmiṃ saṃsāramocakakuleyeva nibbattitvā yadā sattaṭṭhavassuddesikakāle aññāhi dārikāhi saddhiṃ rathikāya kīḷanasamatthā ahosi, tadā āyasmā sāriputtatthero tameva gāmaṃ upanissāya aruṇavatīvihāre viharanto ekadivasaṃ dvādasahi bhikkhūhi saddhiṃ tassa gāmassa dvārasamīpena maggena atikkamati. Tasmiṃ khaṇe bahū gāmadārikā gāmato nikkhamitvā dvārasamīpe kīḷantiyo pasannamānasā mātāpitūnaṃ paṭipattidassanena vegenāgantvā theraṃ aññe ca bhikkhū pañcapatiṭṭhitena vandiṃsu. Sā panesā assaddhakulassa dhītā cirakālaṃ aparicitakusalatāya sādhujanācāravirahitā anādarā alakkhikā viya aṭṭhāsi. Thero tassā pubbacaritaṃ idāni ca saṃsāramocakakule nibbattanaṃ āyatiñca niraye nibbattanārahataṃ disvā ‘‘sacāyaṃ maṃ vandissati, niraye na uppajjissati, petesu nibbattitvāpi mamaṃyeva nissāya sampattiṃ paṭilabhissatī’’ti ñatvā karuṇāsañcoditamānaso tā dārikāyo āha – ‘‘tumhe bhikkhū vandatha, ayaṃ pana dārikā alakkhikā viya ṭhitā’’ti. Atha naṃ tā dārikā hatthesu pariggahetvā ākaḍḍhitvā balakkārena therassa pāde vandāpesuṃ.

ထိုပြိတ္တာမသည် အနှစ်ငါးရာတိုင်တိုင် ငတ်မွတ်ခြင်းအစရှိသော ဆင်းရဲကို ခံစားပြီးနောက် ငါတို့၏ မြတ်စွာဘုရားသည် လောက၌ ပွင့်တော်မူ၍ မြတ်သောတရားစက်ကို ဖြစ်စေတော်မူပြီးလျှင် အစဉ်သဖြင့် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်ကို အမှီပြု၍ ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် တစ်ဖန်လည်း ဣဋ္ဌကဝတီရွာ၌ပင်လျှင် တစ်ခုသော သံသာရမောစကအမျိုး၌ ဖြစ်ရပြန်သည်။ ထိုသူငယ်မသည် ခုနစ်နှစ် ရှစ်နှစ်အရွယ်သို့ ရောက်သောအခါ အခြားသော သတို့သမီးတို့နှင့်အတူ လမ်းမ၌ ကစားလျက်ရှိစဉ် အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်သည် ထိုဣဋ္ဌကဝတီရွာကိုပင် အမှီပြု၍ အရုဏဝတီကျောင်း၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူရာမှ တစ်နေ့သ၌ တစ်ကျိပ်နှစ်ပါးသော ရဟန်းတို့နှင့်အတူ ထိုရွာ၏ တံခါးအနီး လမ်းခရီးဖြင့် ကြွတော်မူ၏။ ထိုခဏ၌ ရွာမှ ထွက်လာကြ၍ တံခါးအနီး၌ ကစားနေကြသော ရွာသူငယ်မအများအပြားတို့သည် ကြည်ညိုသော စိတ်ရှိကြသဖြင့် မိဘတို့၏ အကျင့်သီလကို မြင်ဖူးသည့်အတိုင်း လျင်မြန်စွာ လာကြပြီးလျှင် အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်နှင့် အခြားရဟန်းတို့ကို ငါးပါးသော တည်ခြင်း (ဦးခေါင်း၊ လက်နှစ်ဖက်၊ ဒူးနှစ်ဖက်တို့ကို မြေ၌ ထိ၍) ရှိခိုးကြကုန်၏။ မသဒ္ဓါသောအမျိုး၏ သမီးဖြစ်သော ထိုသူငယ်မသည်ကား ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး ကုသိုလ်ကို မဆည်ပူးအပ်ခဲ့ဖူးသောကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့၏ အကျင့်သီလနှင့် ကင်းလျက် ရိုသေခြင်းမရှိဘဲ အသရေမရှိသကဲ့သို့ ရပ်နေ၏။ မထေရ်သည် ထိုသူငယ်မ၏ ရှေးအကျင့်ကိုလည်းကောင်း၊ ယခုအခါ သံသာရမောစက အမျိုး၌ ဖြစ်ရခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ နောင်အခါ ငရဲ၌ ဖြစ်ထိုက်သည်ကိုလည်းကောင်း မြင်တော်မူ၍ "အကယ်၍ ဤသူငယ်မသည် ငါ့ကို ရှိခိုးပါမူ ငရဲ၌ မဖြစ်လတ္တံ့၊ ပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်ရငြားသော်လည်း ငါ့ကိုသာ အမှီပြု၍ စည်းစိမ်ချမ်းသာကို ရရှိပေလိမ့်မည်" ဟု ကရုဏာစိတ် တိုက်တွန်းတော်မူသဖြင့် ထိုသူငယ်မတို့ကို "သင်တို့သည် ရဟန်းတို့ကို ရှိခိုးကြကုန်၏၊ ဤသူငယ်မသည်ကား အသရေမရှိသကဲ့သို့ ရပ်နေပါတကား" ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ထိုသို့ မိန့်တော်မူသောအခါ၌ ထိုသူငယ်မကို ထိုအဖော်သူငယ်မတို့သည် လက်၌ကိုင်၍ ဆွဲငင်ကာ နိုင်ထက်စီးနင်း ပြုလုပ်လျက် မထေရ်၏ခြေတော်တို့ကို ရှိခိုးစေကြကုန်၏။

Sā [Pg.63] aparena samayena vayappattā dīgharājiyaṃ saṃsāramocakakule aññatarassa kumārassa dinnā paripuṇṇagabbhā hutvā kālakatā petesu uppajjitvā naggā dubbaṇṇarūpā khuppipāsābhibhūtā ativiya bībhacchadassanā vicarantī rattiyaṃ āyasmato sāriputtattherassa attānaṃ dassetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Taṃ disvā thero –

ထိုသူငယ်မသည် နောက်အခါ၌ အရွယ်ရောက်လတ်သော် ဒီဃရာဇိရွာရှိ သံသာရမောစကအနွယ်ဝင် သတို့သားတစ်ဦးအား ပေးအပ်သည်ဖြစ်၍ ကိုယ်ဝန်အရင့်အမာရှိစဉ် ကွယ်လွန်သေဆုံးသွားခဲ့ရာ ပြိတ္တာဘုံ၌ ပြိတ္တာမဖြစ်၍ အဝတ်မရှိ၊ ရုပ်ဆင်းအင်္ဂါမလှမပ၊ ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်း နှိပ်စက်သဖြင့် အလွန်စက်ဆုပ်ဖွယ်သော အဆင်းရှိလျက် လှည့်လည်သွားလာရာ ညဉ့်အခါ၌ အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်အား မိမိကိုယ်ကို ပြသ၍ သင့်တင့်လျောက်ပတ်သောနေရာ၌ ရပ်လေ၏။ ထိုပြိတ္တာမကို မြင်၍ မထေရ်မြတ်သည်—

95.

၉၅။

‘‘Naggā dubbaṇṇarūpāsi, kisā dhamanisanthatā;

Upphāsulike kisike, kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasī’’ti. –

“သင်သည် အဝတ်မရှိ၊ ရုပ်ဆင်းမလှ၊ ကြုံလှီ၍ အကြောပြိုင်းပြိုင်းထလျက်ရှိ၏။ နံပါးရိုးများထွက်ကာ အရိုးအရေမျှသာ ကျန်တော့သည်အထိ အလွန်ကြုံလှီသောကိုယ်ရှိသော အို မိန်းမ... သင်သည် အဘယ်သူနည်း၊ အဘယ်ကြောင့် ဤအရပ်၌ ရပ်နေသနည်း” ဟု (မေးတော်မူ၏)။

Gāthāya pucchi. Tattha dhamanisanthatāti nimmaṃsalohitatāya sirājālehi patthatagattā. Upphāsuliketi uggataphāsulike. Kisiketi kisasarīre. Pubbepi ‘‘kisā’’ti vatvā puna ‘‘kisike’’ti vacanaṃ aṭṭhicammanhārumattasarīratāya ativiya kisabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. Taṃ sutvā petī attānaṃ pavedentī –

ဂါထာဖြင့် မေးတော်မူ၏။ ထိုဂါထာ၌ ‘ဓမနိသန္ထတာ’ ဟူသည် အသားအသွေးမရှိသဖြင့် အကြောကွန်ယက်တို့ဖြင့် ဖြန့်ကျက်ထားအပ်သော ကိုယ်ရှိသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘ဥပ္ပါသုဠိကေ’ ဟူသည် ထွက်ပြူးနေသော နံပါးရိုးများ ရှိသောဟု ဆိုလိုသည်။ ‘ကိသိကေ’ ဟူသည် ကြုံလှီသော ကိုယ်ရှိသောဟု ဆိုလိုသည်။ ရှေး၌ ‘ကိသာ’ ဟု ဆိုပြီးပါလျက် တစ်ဖန် ‘ကိသိကေ’ ဟု ဆိုခြင်းမှာ အရိုး၊ အရေ၊ အကြောမျှသာ ကြွင်းကျန်တော့သဖြင့် အလွန်ဆိုးဝါးလှသော ရုပ်အဆင်းကို ပြလိုသောကြောင့် ဆိုအပ်သည်။ ထိုစကားကို ကြားရလျှင် ပြိတ္တာမသည် မိမိကိုယ်ကို ထင်ရှားစွာ လျှောက်ထားလိုသဖြင့်—

96.

၉၆။

‘‘Ahaṃ bhadante petīmhi, duggatā yamalokikā;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. – gāthaṃ vatvā puna therena –

“အရှင်ဘုရား... တပည့်တော်မသည် ဒုဂ္ဂတိဘုံဖြစ်သော ယမမင်းနိုင်ငံ၌ အကျုံးဝင်သော ပြိတ္တာမ ဖြစ်ပါ၏။ အရှင်ဘုရား... တပည့်တော်မသည် မကောင်းမှုကံကို ပြုခဲ့မိသောကြောင့် ဤလူ့ပြည်မှ ပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်ရှိလာရပါသည်” ဟု ဂါထာဖြင့် လျှောက်ထားလေ၏။ တစ်ဖန် အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်က—

97.

၉၇။

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, petalokaṃ ito gatā’’ti. –

“အို ပြိတ္တာမ... သင်သည် ရှေးဘဝ၌ ကိုယ်ဖြင့် မကောင်းသော ကာယဒုစရိုက်ကို ပြုခဲ့ဖူးသလော၊ သို့မဟုတ် နှုတ်ဖြင့် ဝစီဒုစရိုက်ကို ပြုခဲ့ဖူးသလော၊ သို့မဟုတ် စိတ်ဖြင့် မနောဒုစရိုက်ကို ပြုခဲ့ဖူးသလော။ အဘယ်သို့သော မကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးဆက်ကြောင့် ဤလူ့ဘုံမှ ပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်ရှိလာရသနည်း” ဟု (မေးတော်မူ၏)။

Katakammaṃ puṭṭhā ‘‘adānasīlā maccharinī hutvā petayoniyaṃ nibbattitvā evaṃ mahādukkhaṃ anubhavāmī’’ti dassentī tisso gāthā abhāsi –

ထိုသို့ မိမိပြုခဲ့သော မကောင်းမှုကံကို မေးမြန်းတော်မူအပ်သော် “တပည့်တော်မသည် သူတစ်ပါးတို့အား မပေးလှူတတ်၊ ဝန်တိုတတ်သူဖြစ်၍ ပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်ရလျက် ဤကဲ့သို့ ကြီးစွာသော ဆင်းရဲဒုက္ခကို ခံစားနေရပါသည်” ဟု ပြလိုသဖြင့် အောက်ပါ ဂါထာသုံးပုဒ်ကို ရွတ်ဆို၏—

98.

၉၈။

‘‘Anukampakā mayhaṃ nāhesuṃ bhante, pitā ca mātā athavāpi ñātakā;

Ye maṃ niyojeyyuṃ dadāhi dānaṃ, pasannacittā samaṇabrāhmaṇānaṃ.

“အရှင်ဘုရား... ရှေးဘဝ၌ တပည့်တော်မ၏ အမိအဖတို့သည်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် အဆွေအမျိုးတို့သည်လည်းကောင်း ‘သင်သည် ကြည်ညိုသောစိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့အား အလှူပေးလှူလော့’ ဟု တိုက်တွန်းတတ်သောသူတို့သည် မရှိခဲ့ကြပါ။ အရှင်ဘုရား... ထိုသို့သော သံသရာအကျိုးစီးပွားဖြင့် စောင့်ရှောက်ချီးမြှောက်တတ်သော အနုကမ္ပကပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် တပည့်တော်မ၌ မရှိခဲ့ကြပါ။”

99.

၉၉။

‘‘Ito ahaṃ vassasatāni pañca, yaṃ evarūpā vicarāmi naggā;

Khudāya taṇhāya ca khajjamānā, pāpassa kammassa phalaṃ mamedaṃ.

“အလှူပေးခြင်းစသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို မပြုခဲ့မိသောကြောင့် တပည့်တော်မသည် ဤသို့သော အဝတ်မရှိသည့် ပြိတ္တာမဖြစ်လျက် ယနေ့မှစ၍ အနှစ်ငါးရာပတ်လုံး ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်း နှိပ်စက်သည်ဖြစ်၍ လှည့်လည်သွားလာနေရပါမည်။ ဤသည်ကား တပည့်တော်မ ပြုခဲ့မိသော ယုတ်မာလှစွာသော အကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးဆက်ပင် ဖြစ်ပါ၏။”

100.

၁၀၀။

‘‘Vandāmi [Pg.64] taṃ ayya pasannacittā, anukampa maṃ vīra mahānubhāva;

Datvā ca me ādisa yañhi kiñci, mocehi maṃ duggatiyā bhadante’’ti.

“အရှင်ဘုရား... တပည့်တော်မသည် ကြည်ညိုသောစိတ်ဖြင့် အရှင်ဘုရားကို ရှိခိုးပါ၏။ လုံ့လရှိတော်မူသော၊ တန်ခိုးအာနုဘော် ကြီးမြတ်တော်မူသော အရှင်ဘုရား... တပည့်တော်မကို သနားချီးမြှောက်တော်မူပါလော့။ အရှင်ဘုရားသည် ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့အား တစ်စုံတစ်ခုသော လှူဖွယ်ဝတ္ထုကို ပေးလှူ၍ ထိုအလှူ၏ အဖို့ဘာဂကို တပည့်တော်မအား အမျှပေးဝေတော်မူပါလော့။ အရှင်ဘုရား... တပည့်တော်မကို ဤဒုဂ္ဂတိဘုံဖြစ်သော ပြိတ္တာဘုံမှ လွတ်ကင်းအောင် ကယ်ချွတ်တော်မူပါလော့” ဟု လျှောက်ဆို၏။

98. Tattha anukampakāti samparāyikena atthena anuggaṇhakā. Bhanteti theraṃ ālapati. Ye maṃ niyojeyyunti mātā vā pitā vā atha vā ñātakā edisā pasannacittā hutvā ‘‘samaṇabrāhmaṇānaṃ dadāhi dāna’’nti ye maṃ niyojeyyuṃ, tādisā anukampakā mayhaṃ nāhesunti yojanā.

၉၈. ထိုဂါထာတို့၌ ‘အနုကမ္ပကာ’ ဟူသည် တမလွန်ဘဝ၌ အကျိုးစီးပွားဖြင့် ချီးမြှောက်တတ်သော သူတို့ကို ဆိုလိုသည်။ ‘ဘန္တေ’ ဟူသည်ကား မထေရ်မြတ်ကို ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ‘ယေ မံ နိယောဇေယျုံ’ ဟူသည်ကား အမိဖြစ်စေ၊ အဖဖြစ်စေ သို့မဟုတ် အဆွေအမျိုးများဖြစ်စေ ထိုသို့သောသူတို့သည် ကြည်ညိုသော စိတ်ရှိကြလျက် ‘ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့အား အလှူပေးလှူလော့’ ဟု တိုက်တွန်းတတ်သော၊ ထိုသို့သော စောင့်ရှောက်ချီးမြှောက်တတ်သူတို့သည် တပည့်တော်မ၌ မရှိခဲ့ကြကုန်ဟူ၍ စပ်စပ်ရမည်။ ဤကား စကားစဉ်ယောဇနာနည်းတည်း။

99. Ito ahaṃ vassasatāni pañca, yaṃ evarūpā vicarāmi naggāti idaṃ sā petī ito tatiyāya jātiyā attano petattabhāvaṃ anussaritvā idānipi tathā pañcavassasatāni vicarāmīti adhippāyenāha. Tattha yanti yasmā, dānādīnaṃ puññānaṃ akatattā evarūpā naggā petī hutvā ito paṭṭhāya vassasatāni pañca vicarāmīti yojanā. Taṇhāyāti pipāsāya. Khajjamānāti khādiyamānā, bādhiyamānāti attho.

၉၉. ‘ဣတော အဟံ ဝဿသတာနိ ပဉ္စ-ယံ ဧဝရူပါ ဝਿစရာမိ နဂ္ဂါ’ ဟူသည်မှာ— ထိုပြိတ္တာမသည် ယခုဘဝမှ နောက်ပြန်ရေတွက်လျှင် သုံးခုမြောက်သောဘဝ၌ မိမိ၏ ပြိတ္တာဖြစ်ခဲ့ဖူးသောဘဝကို ပြန်လည်အောက်မေ့၍ ယခုအခါ၌လည်း ထိုနည်းတူစွာ အနှစ်ငါးရာပတ်လုံး လှည့်လည်နေရပါသည်ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုဂါထာ၌ ‘ယံ’ ဟူသည်မှာ အလှူပေးခြင်းစသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုများကို မပြုခဲ့မိသောကြောင့် ဤသို့သော အဝတ်မရှိသည့် ပြိတ္တာမဖြစ်လျက် ဤဘဝမှစ၍ အနှစ်ငါးရာပတ်လုံး လှည့်လည်ရ၏ဟူ၍ ယောဇနာအပ်သည်။ ‘တဏှာယ’ ဟူသည်မှာ မွတ်သိပ်ခြင်းဖြင့် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ‘ခဇ္ဇမာနာ’ ဟူသည်မှာ ကိုက်ခဲခံရသည်ဖြစ်၍ (နှိပ်စက်ခံရသည်ဖြစ်၍) ဟု အနက်ရသည်။

100. Vandāmi taṃ ayya pasannacittāti ayya, tamahaṃ pasannacittā hutvā vandāmi, ettakameva puññaṃ idāni mayā kātuṃ sakkāti dasseti. Anukampa manti anuggaṇha mamaṃ uddissa anuddayaṃ karohi. Datvā ca me ādisa yañhi kiñcīti kiñcideva deyyadhammaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ datvā taṃ dakkhiṇaṃ mayhaṃ ādisa, tena me ito petayonito mokkho bhavissatīti adhippāyena vadati. Tenevāha ‘‘mocehi maṃ duggatiyā bhadante’’ti.

၁၀၀. ‘ဝန္ဒာမိ တံ အယျ ပသန္နစိတ္တာ’ ဟူသည်မှာ— “အရှင်ဘုရား... တပည့်တော်မသည် ကြည်ညိုသောစိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ အရှင်ဘုရားကို ရှိခိုးပါ၏။ ယခုအခါ၌ တပည့်တော်မ ပြုနိုင်သော ကုသိုလ်ကောင်းမှုမှာ ဤမျှသာ ဖြစ်ပါသည်” ဟု ပြလိုခြင်းဖြစ်သည်။ ‘အနုကမ္ပ မံ’ ဟူသည်မှာ တပည့်တော်မကို ရည်စူး၍ သနားကရုဏာဖြင့် ချီးမြှောက်တော်မူပါလော့ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘ဒတွာ စ မေ အာဒိသယာဟိ ကိဉ္စိ’ ဟူသည်မှာ တစ်စုံတစ်ခုသော လှူဖွယ်ဝတ္ထုကို ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့အား ပေးလှူ၍ ထိုအလှူ၏အဖို့ကို တပည့်တော်မအား အမျှပေးဝေတော်မူပါ၊ ထိုကောင်းမှုကြောင့် တပည့်တော်မသည် ဤပြိတ္တာဘုံမှ လွတ်မြောက်ပါလိမ့်မည် ဟူသော ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် လျှောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်ပင် ‘မောစေဟိ မံ ဒုဂ္ဂတိယာ ဘဒန္တေ’ ဟု လျှောက်ထားရခြင်းဖြစ်သည်။ ဤသည်ကား အနက်အဓိပ္ပာယ်တည်း။

Evaṃ petiyā vutte yathā so thero paṭipajji, taṃ dassetuṃ saṅgītikārehi tisso gāthā vuttā –

ဤသို့ ပြိတ္တာမက လျှောက်ထားအပ်သော် ထိုအရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်သည် အဘယ်သို့ ပြုကျင့်တော်မူခဲ့သည်ကို ပြခြင်းငှာ သင်္ဂီတိကာရက (သင်္ဂါယနာတင်) ဆရာတို့သည် အောက်ပါ ဂါထာသုံးပုဒ်ကို မိန့်ဆိုတော်မူခဲ့ကြသည်—

101.

၁၀၁။

‘‘Sādhūti so paṭissutvā, sāriputtonukampako;

Bhikkhūnaṃ ālopaṃ datvā, pāṇimattañca coḷakaṃ;

Thālakassa ca pānīyaṃ, tassā dakkhiṇamādisi.

သနားစောင့်ရှောက်တတ်သော ထိုအရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်သည် ‘ကောင်းပြီ’ ဟု ထိုပြိတ္တာမ၏ စကားကို ဝန်ခံကတိပြုတော်မူ၍ ရဟန်းတစ်ပါးအား တစ်လုပ်စာမျှသော ဆွမ်းကိုလည်းကောင်း၊ လက်တစ်ကမ်းမျှရှိသော ပုဆိုးပိုင်းကိုလည်းကောင်း၊ ခွက်တစ်ခုစာ ပြည့်ရုံမျှသော သောက်ရေကိုလည်းကောင်း လှူဒါန်းပြီးလျှင် ထိုပြိတ္တာမအား အမျှပေးဝေတော်မူ၏။

102.

၁၀၂။

‘‘Samanantarānuddiṭṭhe[Pg.65], vipāko udapajjatha;

Bhojanacchādanapānīyaṃ, dakkhiṇāya idaṃ phalaṃ.

အမျှပေးဝေပြီးသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက်တည်း ထိုအလှူ၏ အကျိုးဆက်သည် ပေါ်ပေါက်လာလေ၏။ နတ်၏ဘောဇဉ်နှင့်တူသော စားဖွယ်ဘောဇဉ်၊ အရောင်တဖိတ်ဖိတ်တောက်သော နတ်၏အဝတ်နှင့်တူသော အဝတ်တန်ဆာ၊ သောက်သုံးဖွယ် ရေအမျိုးမျိုးဟူသော ဤသို့သော အလှူ၏ အကျိုးရလဒ်သည် ပေါ်ထွန်းလာလေ၏။

103.

၁၀၃။

‘‘Tato suddhā sucivasanā, kāsikuttamadhārinī;

Vicittavatthābharaṇā, sāriputtaṃ upasaṅkamī’’ti.

ထို့နောက် ထိုပြိတ္တာမသည် စင်ကြယ်သန့်ရှင်းသော ကိုယ်ရှိသည်ဖြစ်၍၊ သန့်ရှင်းသောအဝတ်ကို ဝတ်ဆင်ကာ၊ ကာသိတိုင်းဖြစ် အကောင်းဆုံး အဝတ်တန်ဆာတို့ကို ဝတ်ရုံလျက်၊ ဆန်းကြယ်လှပသော တန်ဆာတို့ကို ဆင်ယင်လျက် အရှင်သာရိပုတ္တရာထံသို့ ချဉ်းကပ်လာလေ၏။

101-103. Tattha bhikkhūnanti bhikkhuno, vacanavipallāsena hetaṃ vuttaṃ. ‘‘Ālopaṃ bhikkhuno datvā’’ti keci paṭhanti. Ālopanti kabaḷaṃ, ekālopamattaṃ bhojananti attho. Pāṇimattañca coḷakanti ekahatthappamāṇaṃ coḷakhaṇḍanti attho. Thālakassa ca pānīyanti ekathālakapūraṇamattaṃ udakaṃ. Sesaṃ khallāṭiyapetavatthusmiṃ vuttanayameva.

၁၀၁-၁၀၃. ထိုဂါထာတို့၌ ‘ဘိက္ခူနံ’ ဟူသည်ကား ‘ဘိက္ခုနော’ (ရဟန်းအား) ကို ဝုစ် (ဝုစ်ဝိဘတ်) ဖောက်ပြန်၍ သုံးထားခြင်းဖြစ်သည်။ အချို့သော ဆရာတို့သည် ‘အာလောပံ ဘိက္ခုနော ဒတွာ’ ဟု ရွတ်ဆိုကြသည်။ ‘အာလောပံ’ ဟူသည် ဆွမ်းတစ်လုပ်စာမျှသော ဘောဇဉ်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ‘ပါဏိမတ္တဉ္စ စောဠကံ’ ဟူသည် တစ်တောင်အတိုင်းအရှည်ရှိသော ပုဆိုးပိုင်းဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ‘ထာလကဿ စ ပါနီယံ’ ဟူသည် တစ်ခွက်ပြည့်ရုံမျှသော ရေကို ဆိုလိုသည်။ ကြွင်းကျန်သော စကားရပ်တို့၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်သည်ကား ‘ခလ္လာဋိယပေတဝတ္ထု’ ၌ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။

Athāyasmā sāriputto taṃ petiṃ pīṇindriyaṃ parisuddhachavivaṇṇaṃ dibbavatthābharaṇālaṅkāraṃ samantato attano pabhāya obhāsentiṃ attano santikaṃ upagantvā ṭhitaṃ disvā paccakkhato kammaphalaṃ tāya vibhāvetukāmo hutvā tisso gāthā abhāsi –

ထိုအခါ အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်သည် ပြည့်ဖြိုးသောဣန္ဒြေရှိ၍ ထက်ဝန်းကျင်၌ စင်ကြယ်လှပသော အရေအဆင်းရှိလျက်၊ နတ်၌ဖြစ်သော အဝတ်တန်ဆာတို့ကို ဆင်ယင်ကာ၊ မိမိ၏ကိုယ်ရောင်ကိုယ်ဝါဖြင့် ထက်ဝန်းကျင်တစ်ခွင်ကို ထွန်းလင်းတောက်ပစေလျက် မိမိအထံသို့ ကပ်၍ရပ်နေသော ထိုပြိတ္တာမကို မြင်တော်မူ၍၊ ထိုပြိတ္တာမအား ကံ၏အကျိုးဆက်ကို မျက်မှောက်ဘဝ၌ ထင်ထင်ရှားရှား သိစေလိုသဖြင့် ဂါထာသုံးပုဒ်ကို ရွတ်ဆိုတော်မူ၏—

104.

၁၀၄။

‘‘Abhikkantena vaṇṇena, yā tvaṃ tiṭṭhasi devate;

Obhāsentī disā sabbā, osadhī viya tārakā.

“အို တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားသော နတ်သမီး... သောက်ရှူးကြယ်သည် အရပ်မျက်နှာအားလုံးကို ထွန်းလင်းတောက်ပစေလျက် တည်သကဲ့သို့၊ အလွန်နှစ်လိုဖွယ် ကောင်းသော အရောင်အဆင်းဖြင့် အရပ်မျက်နှာအားလုံးကို ထွန်းလင်းတောက်ပစေလျက် တည်နေသော သင်သည် အဘယ်သူနည်း။”

105.

၁၀၅။

‘‘Kena tetādiso vaṇṇo, kena te idha mijjhati;

Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manaso piyā.

“အို တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားသော နတ်သမီး... သင်၏ အရောင်အဆင်းသည် အဘယ်သို့သော ကောင်းမှုကံကြောင့် ဤမျှလှပတင့်တယ်သနည်း။ သင်ပြုခဲ့ဖူးသော ကောင်းမှုသုစရိုက်၏ အကျိုးသည် ဤဘဝ၌ အဘယ်ကြောင့် ဤမျှ ပြည့်စုံလှသနည်း။ စိတ်နှလုံး၌ နှစ်သက်ဖွယ်ရှိသော အသုံးအဆောင်ဝတ္ထုအလုံးစုံတို့သည်လည်း အဘယ်သို့သော ကုသိုလ်ကံကြောင့် သင့်အား ပေါ်ပေါက်လာကုန်သနည်း။”

106.

၁၀၆။

‘‘Pucchāmi taṃ devi mahānubhāve, manussabhūtā kimakāsi puññaṃ;

Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.

“တန်ခိုးအာနုဘော်ကြီးမားသော နတ်သမီး... သင့်ကို ငါမေးမြန်းလို၏။ လူ့ဘဝ၌ ရှိစဉ်အခါက သင်သည် အဘယ်သို့သော ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို ပြုခဲ့ဖူးသနည်း။ အဘယ်သို့သော ကောင်းမှုကြောင့် ဤကဲ့သို့ တောက်ပသော အရောင်အဝါ တန်ခိုးအာနုဘော် ရှိရသနည်း။ သင်၏ အရောင်အဆင်းသည်လည်း အဘယ်ကြောင့် အရပ်မျက်နှာအားလုံးကို ထွန်းလင်းတောက်ပစေနိုင်သနည်း” ဟု (မေးတော်မူ၏)။

104. Tattha abhikkantenāti atimanāpena, abhirūpenāti attho. Vaṇṇenāti chavivaṇṇena. Obhāsentī disā sabbāti sabbāpi dasa disā jotentī ekālokaṃ karontī. Yathā kinti āha ‘‘osadhī viya tārakā’’ti. Ussannā pabhā etāya dhīyati, osadhānaṃ vā [Pg.66] anubalappadāyikāti katvā ‘‘osadhī’’ti laddhanāmā tārakā yathā samantato ālokaṃ kurumānā tiṭṭhati, evameva tvaṃ sabbadisā obhāsentīti attho.

၁၀၄. ထိုဂါထာ၌ ‘အဘိက္ကန္တေန’ ဟူသည် အလွန်နှစ်သက်ဖွယ်ရှိသော၊ အလွန်လှပသောဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ‘ဝဏ္ဏေန’ ဟူသည် အရေအဆင်း (အရေပြား၏ အရောင်အဆင်း) ဖြင့်ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘ဩဘာသေန္တီ ဒိသာ သဗ္ဗာ’ ဟူသည် အရပ်ဆယ်မျက်နှာလုံးကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း အလင်းရောင်ဖြစ်စေလျက် ထွန်းလင်းစေသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ အဘယ်ကဲ့သို့ ထွန်းလင်းစေသနည်းဟူမူ ‘ဩသဓီ ဝိယ တာရကာ’ (သောက်ရှူးကြယ်ကဲ့သို့) ဟု မိန့်ဆိုသည်။ ထိုကြယ်၌ ပြန့်ပြောကြီးမားသော အရောင်သည် တည်ရှိ၏။ သို့မဟုတ် ဆေးဖက်ဝင်သစ်ပင်တို့အား အင်အားတိုးပွားစေတတ်သဖြင့် ‘ဩသဓီ’ (သောက်ရှူးကြယ်) ဟု အမည်ရသော ကြယ်သည် ထက်ဝန်းကျင်၌ အလင်းရောင်ကို ပေးလျက် တည်နေသကဲ့သို့၊ ထို့အတူပင် သင်သည်လည်း အရပ်မျက်နှာအားလုံးကို ထွန်းလင်းစေသည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

105. Kenāti kiṃ-saddo pucchāyaṃ. Hetuatthe cetaṃ karaṇavacanaṃ, kena hetunāti attho. Teti tava. Etādisoti ediso, etarahi yathādissamānoti vuttaṃ hoti. Kena te idha mijjhatīti kena puññavisesena idha imasmiṃ ṭhāne idāni tayā labbhamānaṃ sucaritaphalaṃ ijjhati nipphajjati. Uppajjantīti nibbattanti. Bhogāti paribhuñjitabbaṭṭhena ‘‘bhogā’’ti laddhanāmā vatthābharaṇādivittūpakaraṇavisesā. Ye kecīti bhoge anavasesato byāpetvā saṅgaṇhāti. Anavasesabyāpako hi ayaṃ niddeso yathā ‘‘ye keci saṅkhārā’’ti. Manaso piyāti manasā piyāyitabbā, manāpiyāti attho.

၁၀၅. "ကေန" ဟူသော ပုဒ်၌ "ကိံ" သဒ္ဒါသည် မေးမြန်းခြင်းအနက်၌ ဖြစ်၏။ ဤ "ကေန" သဒ္ဒါသည် အကြောင်းပြ (ဟိတ်) အနက်၌ ကရိုဏ်းဝိဘတ် သက်သော သဒ္ဒါဖြစ်၍ "အဘယ်အကြောင်းကြောင့်နည်း" ဟု အနက်ရ၏။ "တေ" ဟူသည် "သင်အား" ဟု ဆိုလိုသည်။ "ဧတာဒိသော" ဟူသည် "ဤသို့သော သဘောရှိသော အရောင်အဆင်းသည် ယခုအခါ၌ ထင်ရှားမြင်တွေ့ရသည့်အတိုင်းသာ ဖြစ်၏" ဟု ဆိုလိုသည်။ "ကေန တေ ဣဓ မိဇ္ဈတိ" ဟူသည်မှာ "အဘယ်သို့သော ကုသိုလ်ထူးကြောင့် ယခုအခါ ဤအရပ်၌ သင်ရရှိအပ်သော သုစရိုက်ကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးသည် ပြီးပြည့်စုံသနည်း" ဟု ဆိုလိုသည်။ "ဥပ္ပဇ္ဇန္တိ" ဟူသည် "ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏" ဟု ဆိုလိုသည်။ "ဘောဂါ" ဟူသည် သုံးဆောင်အပ်သော အနက်ကြောင့် "ဘောဂ" ဟု အမည်ရကုန်သော အဝတ်တန်ဆာ အစရှိသည့် စည်းစိမ်ဥစ္စာ အသုံးအဆောင် အထူးတို့ကို ဆိုသည်။ "ယေ ကေစိ" ဟူသည်မှာ စည်းစိမ်ဥစ္စာ အားလုံးကို အကြွင်းမရှိ နှံ့စပ်အောင် သိမ်းကျုံးယူခြင်း ဖြစ်သည်။ "ယေ ကေစိ သင်္ခါရာ" ဟု ညွှန်းပြသကဲ့သို့ ဤညွှန်းပြချက်သည် အကြွင်းမရှိ နှံ့စပ်ခြင်းကို ပြသည်။ "မနသော ပိယာ" ဟူသည် စိတ်ဖြင့် မြတ်နိုးအပ်သော၊ စိတ်၌ နှစ်သက်အပ်သော အနက်ရှိသည်။

106. Pucchāmīti pucchaṃ karomi, ñātuṃ icchāmīti attho. Tanti tvaṃ. Devīti dibbānabhāvasamaṅgitāya, devi. Tenāha ‘‘mahānubhāve’’ti. Manussabhūtāti manussesu jātā manussabhāvaṃ pattā. Idaṃ yebhuyyena sattā manussattabhāve ṭhitā puññāni karontīti katvā vuttaṃ. Ayametāyaṃ gāthānaṃ saṅkhepato attho, vitthārato pana paramatthadīpaniyaṃ vimānavatthuaṭṭhakathāyaṃ vuttanayeneva veditabbo.

၁၀၆. "ပုစ္ဆာမိ" ဟူသည် "မေးမြန်းခြင်းကို ပြု၏၊ သိလို၏" ဟု အနက်ရသည်။ "တံ" ဟူသည် "သင့်ကို" ဟု ဆိုလိုသည်။ "ဒေဝိ" ဟူသည်မှာ နတ်၏ အာနုဘော်နှင့် ပြည့်စုံသောကြောင့် ဒေဝီမည်၏။ ထို့ကြောင့် "မဟာနုဘာဝေ" ဟု မိန့်တော်မူသည်။ "မနုဿဘူတာ" ဟူသည်မှာ လူတို့၌ဖြစ်သော၊ လူ့အဖြစ်သို့ ရောက်သောသူ ဖြစ်သည်။ ဤစကားကို များသောအားဖြင့် သတ္တဝါတို့သည် လူ့ဘဝ၌ တည်ရှိနေစဉ် ကောင်းမှုကုသိုလ်တို့ကို ပြုလုပ်ကြသောကြောင့် ဤသို့ မိန့်ကြားတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤသည်ကား ထိုဂါထာတို့၏ အကျဉ်းချုပ် အနက်အဓိပ္ပာယ် ဖြစ်သည်။ အကျယ်အားဖြင့်မူ ပရမတ္ထဒီပနီ အမည်ရှိသော ဝိမာနဝတ္ထုအဋ္ဌကထာ၌ ပြဆိုထားသည့် နည်းလမ်းအတိုင်းသာ သိမှတ်အပ်သည်။

Evaṃ puna therena puṭṭhā petī tassā sampattiyā laddhakāraṇaṃ pakāsentī sesagāthā abhāsi –

ဤသို့ အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်က တစ်ဖန်မေးမြန်းတော်မူသောအခါ ပြိတ္တာမသည် မိမိ ထိုစည်းစိမ်ချမ်းသာများကို ရရှိခြင်း၏ အကြောင်းရင်းကို ထင်ရှားစွာပြလိုသဖြင့် ကြွင်းကျန်သော ဂါထာတို့ကို လျှောက်ထားဆိုခဲ့သည်။

107.

၁၀၇။

‘‘Uppaṇḍukiṃ kisaṃ chātaṃ, naggaṃ sampatitacchaviṃ;

Muni kāruṇiko loke, taṃ maṃ addakkhi duggataṃ.

"အရှင်ဘုရား၊ သတ္တဝါအပေါင်းတို့အပေါ် သနားကရုဏာကြီးမားတော်မူသော ရဟန်းမြတ်သည် ဒုဂ္ဂတိဘဝသို့ ရောက်၍ ဖျော့တော့ခြောက်ကပ်သောအဆင်းရှိသော၊ အလွန်ပိန်လှီသော၊ အရေပြားများ ပြတ်ကွဲနေသော၊ အဝတ်မရှိသော၊ ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်း ပြင်းစွာနှိပ်စက်ခံနေရသော ထိုသို့သဘောရှိသည့် တပည့်တော်မကို မြင်တော်မူခဲ့ပါသည်။"

108.

၁၀၈။

‘‘Bhikkhūnaṃ ālopaṃ datvā, pāṇimattañca coḷakaṃ;

Thālakassa ca pānīyaṃ, mama dakkhiṇamādisi.

"ထိုရဟန်းမြတ်သည် ရဟန်းတစ်ပါးအား ဆွမ်းတစ်လုပ်၊ တစ်တောင်မျှလောက်သော ပုဆိုးနှင့် ခွက်တစ်ခုအပြည့်ရှိသော သောက်ရေကို ပေးလှူတော်မူပြီးနောက် ထိုအလှူ၏ အဖို့ဘာဂကို တပည့်တော်မအား အမျှပေးဝေခဲ့ပါသည်။"

109.

၁၀၉။

‘‘Ālopassa phalaṃ passa, bhattaṃ vassasataṃ dasa;

Bhuñjāmi kāmakāminī, anekarasabyañjanaṃ.

"အရှင်ဘုရား၊ ဆွမ်းတစ်လုပ်လှူဒါန်းရခြင်း၏ အကျိုးကို ရှုတော်မူပါဦးလော့။ တပည့်တော်မသည် အလိုရှိအပ်သော စည်းစိမ်ချမ်းသာအလုံးစုံနှင့် ပြည့်စုံလျက်၊ များပြားလှစွာသော ဟင်းလျာတို့နှင့်တကွ နတ်သုဓာဆွမ်းကို အနှစ်တစ်ထောင်ပတ်လုံး သုံးဆောင်ခံစားရပါသည်။"

110.

၁၁၀။

‘‘Pāṇimattassa [Pg.67] coḷassa, vipākaṃ passa yādisaṃ;

Yāvatā nandarājassa, vijitasmiṃ paṭicchadā.

"အရှင်ဘုရား၊ တစ်တောင်မျှလောက်သော ပုဆိုးကို လှူဒါန်းရခြင်း၏ အကျိုးပေးပုံကို ရှုတော်မူပါဦးလော့။ နန္ဒမင်း၏ တိုင်းနိုင်ငံအတွင်း၌ အကြင်မျှလောက်သော အဝတ်အရုံတို့သည် ဖြစ်ပေါ်ကုန်၏။"

111.

၁၁၁။

‘‘Tato bahutarā bhante, vatthānacchādanāni me;

Koseyyakambalīyāni, khomakappāsikāni ca.

"အရှင်ဘုရား၊ ထိုနန္ဒမင်း၏ တိုင်းနိုင်ငံရှိ အဝတ်တန်ဆာအားလုံးထက်ပင် တပည့်တော်မ၏ ဝတ်လဲတော်နှင့် ခြုံလွှာတန်ဆာတို့က ပိုမိုများပြားလှပါသည်။ ပိုးထည်၊ ကမ္ဗလာထည်၊ ခေါမချည်နှင့် ဝါချည်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော တန်ဖိုးရှိ အဝတ်အထည်တို့သည် တပည့်တော်မအား အလွန်ပင် ပေါများလှပါသည်။"

112.

၁၁၂။

‘‘Vipulā ca mahagghā ca, tepākāsevalambare;

Sāhaṃ taṃ paridahāmi, yaṃ yañhi manaso piyaṃ.

"ပြန့်ပြောကျယ်ဝန်း၍ တန်ဖိုးအလွန်ကြီးမားလှသော ထိုအဝတ်အထည်တို့သည် ကောင်းကင်ထက်၌ ဆွဲချိတ်လျက် တည်ရှိနေကြပါသည်။ တပည့်တော်မသည် မိမိစိတ်တိုင်းကျ နှစ်သက်မြတ်နိုးမိသော ထိုထိုအဝတ်တန်ဆာတို့ကိုသာ ရွေးချယ်၍ ဝတ်ဆင် ခြုံလွှာရပါသည်။"

113.

၁၁၃။

‘‘Thālakassa ca pānīyaṃ, vipākaṃ passa yādisaṃ;

Gambhīrā caturassā ca, pokkharañño sunimmitā.

"အရှင်ဘုရား၊ အရှင်ဘုရား လှူဒါန်းတော်မူခဲ့သော ခွက်တစ်ခွက်စာမျှသော သောက်ရေလှူဒါန်းမှု၏ အကျိုးပေးပုံကိုလည်း ရှုတော်မူပါဦးလော့။ တပည့်တော်မအား ကုသိုလ်ကံ၏ အာနုဘော်ကြောင့် နက်ရှိုင်း၍ လေးထောင့်စတုရန်းပုံရှိသော ရေကန်တို့ကို ကောင်းစွာ ဖန်ဆင်းတည်ရှိစေအပ်ပြီ ဖြစ်ပါသည်၊"

114.

၁၁၄။

‘‘Setodakā suppatitthā, sītā appaṭigandhiyā;

Padumuppalasañchannā, vārikiñjakkhapūritā.

"ထိုရေကန်တို့သည် ဖြူစင်ကြည်လင်သော ရေရှိကြကုန်၏။ ဆင်းသက်ရန် ကောင်းမွန်သော ဆိပ်ကမ်းလည်း ရှိကြကုန်၏။ အေးမြ၍ မကောင်းသောအနံ့ အလျင်းမရှိကြကုန်။ ကြာပဒုမ္မာ၊ ကြာညို စသော ကြာမျိုးစုံတို့ဖြင့် ဖုံးအုပ်လျက် ကြာဝတ်ဆံတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော ရေကန်များ ဖြစ်ကြပါသည်။"

115.

၁၁၅။

‘‘Sāhaṃ ramāmi kīḷāmi, modāmi akutobhayā;

Muniṃ kāruṇikaṃ loke, bhante vanditumāgatā’’ti.

"ထိုတပည့်တော်မသည် ထိုရေကန်တို့၌ ဘေးရန်ကင်းကင်းဖြင့် ပျော်မွေ့ကစားကာ ဝမ်းမြောက်လျက် ရှိရပါသည်။ အရှင်ဘုရား၊ လောကရှိ သတ္တဝါတို့အပေါ် ကရုဏာကြီးမားတော်မူသော ရဟန်းမြတ်ဖြစ်သည့် အရှင်ဘုရားကို ရှိခိုးကန်တော့ရန် တပည့်တော်မ လာရောက်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်" ဟု လျှောက်ထားလေသည်။

107. Tattha uppaṇḍukinti uppaṇḍukajātaṃ. Chātanti bubhukkhitaṃ khudāya abhibhūtaṃ. Sampatitacchavinti chinnabhinnasarīracchaviṃ. Loketi idaṃ ‘‘kāruṇiko’’ti ettha vuttakaruṇāya visayadassanaṃ. Taṃ manti tādisaṃ mamaṃ, vuttanayena ekantato karuṇaṭṭhāniyaṃ maṃ. Duggatanti duggatiṃ gataṃ.

၁၀၇. ထိုဂါထာတို့၌ "ဥပ္ပဏ္ဍုကိံ" ဟူသည်မှာ ဖက်ရွက်ခြောက်ကဲ့သို့ ဖျော့တော့သောအဆင်းရှိသော သူကို ဆိုလိုသည်။ "ဆာတံ" ဟူသည်မှာ ငတ်မွတ်ခြင်းက နှိပ်စက်အပ်သဖြင့် စားချင်သောဆန္ဒရှိသောသူကို ဆိုလိုသည်။ "သမ္ပတိတစ္ဆဝိံ" ဟူသည်မှာ ကိုယ်အရေပြားများ စုတ်ပြတ်ကွဲအက်နေသောသူကို ဆိုလိုသည်။ "လောကေ" ဟူသော ဤပုဒ်သည် "ကာရုဏိကော" ဟူသောပုဒ်၌ ဆိုအပ်သော ကရုဏာ၏ ကျက်စားရာအာရုံကို ပြသောပုဒ် ဖြစ်သည်။ "တံ မံ" ဟူသည်မှာ ထိုသို့သဘောရှိသော၊ ပြဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း စင်စစ် သနားကရုဏာသက်ဖွယ် အခြေအနေရှိသော တပည့်တော်မကို ဆိုလိုသည်။ "ဒုဂ္ဂတံ" ဟူသည်မှာ မကောင်းသော ဂတိဘဝသို့ ရောက်သွားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

108-109. Bhikkhūnaṃ ālopaṃ datvātiādi therena attano karuṇāya katākāradassanaṃ. Tattha bhattanti odanaṃ, dibbabhojananti attho. Vassasataṃ dasāti dasa vassasatāni, vassasahassanti vuttaṃ hoti. Accantasaṃyoge cetaṃ upayogavacanaṃ. Bhuñjāmi kāmakāminī, anekarasabyañjananti aññehipi kāmetabbakāmehi samannāgatā anekarasabyañjanaṃ bhattaṃ bhuñjāmīti yojanā.

၁၀၈-၁၀၉. "ဘိက္ခူနံ အာလောပံ ဒတွာ" အစရှိသောဂါထာသည် အရှင်မထေရ်မြတ်က မိမိအား ကရုဏာသက်၍ ပြုတော်မူခဲ့သော အခြင်းအရာကို ပြဆိုသောဂါထာ ဖြစ်သည်။ ထိုဂါထာ၌ "ဘတ္တံ" ဟူသည်မှာ ထမင်းကို ဆိုလိုသည်ဖြစ်၍ ဤနေရာတွင် နတ်သုဓာဘောဇဉ်ကို ဆိုလိုသည်။ "ဝဿသတံ ဒသ" ဟူသည်မှာ အနှစ်တစ်ထောင်ပတ်လုံး ဟု ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤ "ဝဿသတံ ဒသ" ဟူသောပုဒ်သည် အစ္စန္တသံယောဂအနက်၌ ဒုတိယာဝိဘတ်သက်သောပုဒ် ဖြစ်သည်။ "ဘုဉ္ဇာမိ ကာမကာမိနီ အနေကရသဗျဉ္ဇနံ" ဟူသည်မှာ "အခြားသော အလိုရှိအပ်သော ကာမဂုဏ်တရားတို့နှင့်လည်း ပြည့်စုံလျက် များစွာသော အရသာရှိသော ဟင်းလျာတို့နှင့်တကွ နတ်သုဓာဆွမ်းကို သုံးဆောင်ရပါသည်" ဟု သဒ္ဒါစပ်တွဲပုံ (ယောဇနာ) ဖြစ်သည်။

110. Coḷassāti deyyadhammasīsena tabbisayaṃ dānamayaṃ puññameva dasseti. Vipākaṃ passa yādisanti tassa coḷadānassa vipākasaṅkhātaṃ phalaṃ passa, bhante. Taṃ pana yādisaṃ yathārūpaṃ, kinti ceti āha ‘‘yāvatā nandarājassā’’tiādi.

၁၁၀. "စောဠဿ" ဟူသည်မှာ လှူဖွယ်ဝတ္ထုကို အဦးပြု၍ ထိုလှူဖွယ်ဝတ္ထုနှင့် ဆက်စပ်သော အလှူဒါန ကုသိုလ်ကောင်းမှုကိုသာလျှင် ပြဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ "ဝိပါကံ ပဿ ယာဒိသံ" ဟူသည်မှာ "အရှင်ဘုရား၊ ထိုအဝတ်အထည် လှူဒါန်းရခြင်း၏ အကျိုးရလဒ်ဟု ဆိုအပ်သော အကျိုးတရားကို ရှုတော်မူပါလော၊ ထိုအကျိုးသည် မည်သို့သော အရာဖြစ်သနည်း" ဟု မေးလျှင် "ယာဝတာ နန္ဒရာဇဿ" အစရှိသည်တို့ကို မိန့်ကြားတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။

Tattha [Pg.68] koyaṃ nandarājā nāma? Atīte kira dasavassasahassāyukesu manussesu bārāṇasivāsī eko kuṭumbiko araññe jaṅghāvihāraṃ vicaranto araññaṭṭhāne aññataraṃ paccekabuddhaṃ addasa. So paccekabuddho tattha cīvarakammaṃ karonto anuvāte appahonte saṃharitvāva ṭhapetuṃ āraddho. So kuṭumbiko taṃ disvā, ‘‘bhante, kiṃ karothā’’ti vatvā tena appicchatāya kiñci avuttepi ‘‘cīvaradussaṃ nappahotī’’ti ñatvā attano uttarāsaṅgaṃ paccekabuddhassa pādamūle ṭhapetvā agamāsi. Paccekabuddho taṃ gahetvā anuvātaṃ āropento cīvaraṃ katvā pārupi. So kuṭumbikā jīvitapariyosāne kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbattitvā tattha yāvatāyukaṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā tato cavitvā bārāṇasito yojanamatte ṭhāne aññatarasmiṃ gāme amaccakule nibbatti.

ထိုစကားရပ်၌ ဤ "နန္ဒမင်း" ဆိုသည်မှာ အဘယ်သူနည်း။ ကြားဖူးသည်ကား လွန်လေပြီးသောအခါ အသက်တစ်သောင်း ရှည်သော လူတို့၏ခေတ်၌ ဗာရာဏသီပြည်၌ နေထိုင်သော သူကြွယ်တစ်ယောက်သည် တော၌ ခြေကျင် လှည့်လည်သွားလာစဉ် တောအရပ်တစ်ခုဝယ် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတစ်ပါးကို ဖူးမြင်ရလေသည်။ ထိုပစ္စေကဗုဒ္ဓါသည် ထိုတောအရပ်၌ သင်္ကန်းချုပ်လုပ်ခြင်းကို ပြုလုပ်တော်မူစဉ် သင်္ကန်းအနားပတ် မလုံလောက်သဖြင့် ခေါက်၍သာ သိမ်းဆည်းရန် အားထုတ်တော်မူနေ၏။ ထိုသူကြွယ်သည် ထိုသင်္ကန်းကို မြင်၍ "အရှင်ဘုရား၊ အဘယ်အမှုကို ပြုတော်မူနေပါသနည်း" ဟု မေးမြန်းလျှောက်ထားရာ ထိုပစ္စေကဗုဒ္ဓါသည် အလိုနည်းသူဖြစ်သည့်အတွက် တစ်စုံတစ်ရာ ပြန်လည်မိန့်ကြားခြင်း မပြုသော်လည်း သင်္ကန်းချုပ်ရန် ပုဆိုးမလောက်ကြောင်း သိရှိသွားသဖြင့် မိမိ၏ အပေါ်ရုံပုဆိုးကို ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၏ ခြေရင်း၌ လှူဒါန်းထားခဲ့ပြီး ပြန်သွားလေသည်။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါသည် ထိုအပေါ်ရုံပုဆိုးကို ယူကာ အနားပတ်တင်လျက် သင်္ကန်းအဖြစ် ပြုလုပ်ကာ ရုံတော်မူခဲ့သည်။ ထိုသူကြွယ်သည် အသက်တမ်းကုန်လွန်၍ ကွယ်လွန်သောအခါ တာဝတိံသာနတ်ပြည်၌ ဖြစ်ပေါ်ကာ ထိုနတ်ပြည်၌ အသက်ထက်ဆုံး နတ်စည်းစိမ်ကို ခံစားရပြီးနောက် ထိုနတ်ပြည်မှ စုတေ၍ ဗာရာဏသီပြည်မှ တစ်ယူဇနာမျှ ကွာဝေးသော ရွာတစ်ရွာရှိ အမတ်မျိုးရိုး၌ လူပြန်ဖြစ်လေသည်။

Tassa vayappattakāle tasmiṃ gāme nakkhattaṃ saṅghuṭṭhaṃ ahosi. So mātaraṃ āha – ‘‘amma, sāṭakaṃ me dehi, nakkhattaṃ kīḷissāmī’’ti. Sā sudhotavatthaṃ nīharitvā adāsi. ‘‘Amma, thūlaṃ ida’’nti. Aññaṃ nīharitvā adāsi, tampi paṭikkhipi. Atha naṃ mātā āha – ‘‘tāta, yādise gehe mayaṃ jātā, natthi no ito sukhumatarassa vatthassa paṭilābhāya puñña’’nti. ‘‘Labhanaṭṭhānaṃ gacchāmi, ammā’’ti. ‘‘Gaccha, putta, ahaṃ ajjeva tuyhaṃ bārāṇasinagare rajjapaṭilābhaṃ icchāmī’’ti. So ‘‘sādhu, ammā’’ti mātaraṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā āha – ‘‘gacchāmi, ammā’’ti. ‘‘Gaccha, tātā’’ti. Evaṃ kirassā cittaṃ ahosi – ‘‘kahaṃ gamissati, idha vā ettha vā gehe nisīdissatī’’ti. So pana puññaniyāmena codiyamāno gāmato nikkhamitvā bārāṇasiṃ gantvā maṅgalasilāpaṭṭe sasīsaṃ pārupitvā nipajji. So ca bārāṇasirañño kālakatassa sattamo divaso hoti.

ထိုလုလင် အရွယ်ရောက်လာသောအခါ ထိုရွာ၌ ပွဲတော်ကျင်းပရန် နက္ခတ်ပွဲသဘင်ကို ကြွေးကြော်လေသည်။ ထိုအခါ လုလင်သည် မိခင်အား "မိခင်၊ ကျွန်တော့်ကို ပုဆိုးတစ်ထည် ပေးပါ၊ ပွဲတော်သွားကစားပါမည်" ဟု ပြော၏။ မိခင်ဖြစ်သူသည် ကောင်းစွာဖွတ်လျှော်ထားသော အဝတ်တစ်ထည်ကို ထုတ်ပေးရာ "မိခင်၊ ဤအဝတ်သည် အလွန်ကြမ်းတမ်းလှသည်" ဟု ပြောသဖြင့် နောက်ထပ်တစ်ထည်ကို ထုတ်ပေးပြန်ရာ ထိုအဝတ်ကိုလည်း ငြင်းပယ်ပြန်၏။ ထိုအခါ မိခင်က "ချစ်သား၊ ငါတို့ မည်သို့သောအိမ်မျိုး၌ မွေးဖွားလာကြသနည်း (ငါတို့အိမ်၏ အခြေအနေကိုလည်း ကြည့်ပါဦး)၊ ငါတို့၌ ဤအဝတ်ထက် ပိုမိုနူးညံ့သိမ်မွေ့သော အဝတ်ကို ရရှိနိုင်ရန် ပြုခဲ့သော ကောင်းမှုကုသိုလ်မရှိပါ" ဟု ပြောလေသည်။ ထိုအခါ လုလင်က "မိခင်၊ သို့ဖြစ်လျှင် ရရှိနိုင်မည့်နေရာသို့ ကျွန်တော်သွားပါမည်" ဟု ပြောရာ မိခင်က "ချစ်သား၊ သွားချေလော၊ ငါသည် ယနေ့ပင်လျှင် သင့်အား ဗာရာဏသီပြည်၌ မင်းအဖြစ်ကို ရစေချင်လှသည်" ဟု ဆို၏။ လုလင်သည် "ကောင်းပါပြီ မိခင်" ဟု ဆိုကာ မိခင်ကို ရှိခိုး၍ လက်ျာရစ်လှည့်ပြီးလျှင် "ကျွန်တော် သွားပါတော့မည် မိခင်" ဟု နှုတ်ဆက်ရာ မိခင်ကလည်း "ချစ်သား၊ သွားချေလော" ဟု ခွင့်ပြုလိုက်သည်။ ထိုအခါ မိခင်ဖြစ်သူ၏ စိတ်ထဲ၌ "သူ ဘယ်သွားမှာလဲ၊ ဤအိမ်မှာဖြစ်စေ ဟိုအိမ်မှာဖြစ်စေ သွားထိုင်နေမှာပါ" ဟု ထင်မှတ်ခဲ့သတတ်။ သို့သော်လည်း ထိုလုလင်သည် မိမိပြုခဲ့သော ကုသိုလ်ကံအဟုန်၏ တိုက်တွန်းနှိုးဆော်မှုကြောင့် ရွာမှထွက်ခွာကာ ဗာရာဏသီပြည်သို့ သွားပြီးလျှင် မင်္ဂလာကျောက်ဖျာထက်၌ ခေါင်းမြီးခြုံကာ အိပ်စက်နေလေသည်။ ထိုနေ့သည်လည်း ဗာရာဏသီမင်းကြီး နတ်ရွာစံပြီးနောက် ခုနစ်ရက်မြောက်သော နေ့ ဖြစ်လေသည်။

Amaccā ca purohito ca rañño sarīrakiccaṃ katvā rājaṅgaṇe nisīditvā mantayiṃsu – ‘‘rañño ekā dhītā atthi, putto natthi, arājakaṃ rajjaṃ na tiṭṭhati, phussarathaṃ vissajjemā’’ti. Te kumudavaṇṇe cattāro sindhave yojetvā setacchattappamukhaṃ pañcavidhaṃ rājakakudhabhaṇḍaṃ rathasmiṃyeva ṭhapetvā rathaṃ vissajjetvā pacchato tūriyāni paggaṇhāpesuṃ. Ratho pācīnadvārena nikkhamitvā uyyānābhimukkho ahosi. ‘‘Paricayena uyyānābhimukho gacchati[Pg.69], nivattemā’’ti keci āhaṃsu. Purohito ‘‘mā nivattayitthā’’ti āha. Ratho kumāraṃ padakkhiṇaṃ katvā ārohanasajjo hutvā aṭṭhāsi, purohito pārupanakaṇṇaṃ apanetvā pādatalāni olokento ‘‘tiṭṭhatu ayaṃ dīpo, dvisahassadīpaparivāresu catūsu mahādīpesu ekarajjaṃ kāretuṃ yutto’’ti vatvā ‘‘tūriyāni paggaṇhatha, punapi paggaṇhathā’’ti tikkhattuṃ tūriyāni paggaṇhāpesi.

အမတ်များနှင့် ပုရောဟိတ်သည် ဗာရာဏသီမင်း၏ အလောင်းတော်ကို သင်္ဂြိုဟ်ခြင်းကိစ္စကို ဆောင်ရွက်ပြီးနောက် မင်းရင်ပြင်၌ စည်းဝေး၍ တိုင်ပင်ကြကုန်၏။ 'မင်းကြီးအား သမီးတော်တစ်ပါးရှိသော်လည်း သားတော်မရှိ၊ မင်းမဲ့သော တိုင်းပြည်သည် မတည်တံ့နိုင်သဖြင့် ဖုဿရထားကို လွှတ်ကြကုန်အံ့' ဟု တိုင်ပင်ကြ၏။ ထိုအမတ်နှင့် ပုရောဟိတ်တို့သည် ကုမုဒုကြာအဆင်းရှိသော သိန္ဓောမြင်းလေးကောင်ကို ကပြီးလျှင် ထီးဖြူအမှူးရှိသော မင်းမြောက်တန်ဆာ ငါးပါးကို ထိုဖုဿရထားပေါ်၌ တင်ထားကာ ဖုဿရထားကို လွှတ်၍ နောက်မှ တူရိယာများကို တီးမှုတ်စေကြကုန်၏။ ရထားသည် အရှေ့တံခါးဖြင့် ထွက်၍ ဥယျာဉ်တော်သို့ ရှေးရှုဦးတည်သွား၏။ 'အလေ့အကျက်ရှိ၍ ဥယျာဉ်တော်သို့ ရှေးရှုသွားခြင်း ဖြစ်သည်၊ ပြန်လှည့်စေကြကုန်အံ့' ဟု အချို့က ပြောကြ၏။ ပုရောဟိတ်က 'မပြန်လှည့်စေကြကုန်လင့်' ဟု ဆို၏။ ဖုဿရထားသည် သတို့သားကို လက်ျာရစ်လှည့်၍ တက်စီးရန် အဆင်သင့်ဖြစ်လျက် ရပ်တန့်သွား၏။ ပုရောဟိတ်သည် ခြုံထားသော ဝတ်ရုံစွန်းကို ဖယ်ရှား၍ ခြေဖဝါးတော်တို့ကို ကြည့်ရှုလတ်သော် 'ဤဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းကို ထားဘိဦး၊ ကျွန်းငယ်နှစ်ထောင် ခြံရံထားသော ကျွန်းကြီးလေးကျွန်းတို့၌ ဧကရာဇ်မင်းအဖြစ်ကို ပြုလုပ်စိုးစံရန် ထိုက်တန်ပေ၏' ဟု ဆိုကာ 'တူရိယာများကို တီးမှုတ်ကြကုန်လော့၊ တစ်ဖန် တီးမှုတ်ကြကုန်ဦးလော့' ဟု ဆိုလျက် သုံးကြိမ်တိုင်တိုင် တူရိယာများကို တီးမှုတ်စေ၏။

Atha kumāro mukhaṃ vivaritvā oloketvā ‘‘kena kammena āgatattha, tātā’’ti āha. ‘‘Deva, tumhākaṃ rajjaṃ pāpuṇātī’’ti. ‘‘Tumhākaṃ rājā kaha’’nti? ‘‘Divaṅgato, sāmī’’ti. ‘‘Kati divasā atikkantā’’ti? ‘‘Ajja sattamo divaso’’ti. ‘‘Putto vā dhītā vā natthī’’ti? ‘‘Dhītā atthi, deva, putto natthī’’ti. ‘‘Tena hi karissāmi rajja’’nti. Te tāvadeva abhisekamaṇḍapaṃ katvā rājadhītaraṃ sabbālaṅkārehi alaṅkaritvā uyyānaṃ ānetvā kumārassa abhisekaṃ akaṃsu.

ထိုအခါ သတို့သားသည် မျက်နှာကို ဖွင့်၍ ကြည့်ရှုပြီးလျှင် 'အမောင်တို့၊ အဘယ်ကိစ္စကြောင့် လာကြသနည်း' ဟု မေး၏။ 'အရှင်မင်းမြတ်၊ အရှင်မင်းမြတ်အား မင်းအဖြစ်သည် ဆိုက်ရောက်ပါပြီ' ဟု လျှောက်တင်ကြ၏။ 'သင်တို့၏ မင်းကြီးသည် အဘယ်မှာနည်း' ဟု မေး၏။ 'အရှင်မင်းမြတ်၊ နတ်ရွာစံပါပြီ' ဟု လျှောက်တင်ကြ၏။ 'ဘယ်နှစ်ရက် ရှိပြီနည်း' ဟု မေး၏။ 'ယနေ့သည် ခုနစ်ရက်မြောက်သော နေ့ဖြစ်ပါသည်' ဟု လျှောက်တင်ကြ၏။ 'သားတော် သို့မဟုတ် သမီးတော် မရှိပေလော' ဟု မေး၏။ 'အရှင်မင်းမြတ်၊ သမီးတော် ရှိသော်လည်း သားတော်မရှိပါ' ဟု လျှောက်တင်ကြ၏။ 'ထိုသို့ဖြစ်လျှင် ငါမင်းအဖြစ်ကို ပြုမည်' ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ထိုအမတ်နှင့် မင်းချင်းတို့သည် ထိုခဏ၌ပင် အဘိသိက်သွန်းရာ မဏ္ဍပ်ကို ဆောက်လုပ်ကာ မင်းသမီးကို အလုံးစုံသော ရတနာတန်ဆာတို့ဖြင့် ဆင်ယင်လျက် ဥယျာဉ်တော်သို့ ခေါ်ဆောင်ခဲ့ပြီးလျှင် သတို့သားအား အဘိသိက်သွန်းခြင်းကို ပြုလုပ်ကြကုန်၏။

Athassa katābhisekassa satasahassagghanikaṃ vatthaṃ upanesuṃ. So ‘‘kimidaṃ, tātā’’ti āha. ‘‘Nivāsanavatthaṃ, devā’’ti. ‘‘Nanu, tātā, thūla’’nti? ‘‘Manussānaṃ paribhogavatthesu ito sukhumataraṃ natthi, devā’’ti. ‘‘Tumhākaṃ rājā evarūpaṃ nivāsesī’’ti? ‘‘Āma, devā’’ti. ‘‘Na maññe puññavā tumhākaṃ rājā (a. ni. aṭṭha. 1.1.191) suvaṇṇabhiṅkāraṃ āharatha, labhissāmi vattha’’nti. Suvaṇṇabhiṅkāraṃ āhariṃsu. So uṭṭhāya hatthe dhovitvā mukhaṃ vikkhāletvā hatthena udakaṃ ādāya puratthimadisāyaṃ abbhukkiri. Tadā ghanapathaviṃ bhinditvā aṭṭha kapparukkhā uṭṭhahiṃsu. Puna udakaṃ gahetvā dakkhiṇāya pacchimāya uttarāyāti evaṃ catūsu disāsu abbhukkiri. Sabbadisāsu aṭṭha aṭṭha katvā dvattiṃsa kapparukkhā uṭṭhahiṃsu. Ekekāya disāya soḷasa soḷasa katvā catusaṭṭhi kammarukkhāti keci vadanti. So ekaṃ dibbadussaṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā ‘‘nandarañño vijite suttakantikā itthiyo mā suttaṃ kantiṃsūti bheriṃ carāpethā’’ti vatvā chattaṃ ussāpetvā alaṅkatapaṭiyatto hatthikkhandhavaragato nagaraṃ pavisitvā pāsādaṃ āruyha mahāsampattiṃ anubhavi.

ထိုနောက် အဘိသိက်သွန်းပြီးသော ထိုမင်းအား အဖိုးတစ်သိန်းထိုက်သော ပုဆိုးကို ဆက်သကြကုန်၏။ ထိုနန္ဒမင်းသည် 'အမောင်တို့၊ ဤသည်ကား အဘယ်နည်း' ဟု မေး၏။ 'ဝတ်ရုံရန် ဝတ်လဲတော်ပုဆိုး ဖြစ်ပါသည်၊ အရှင်မင်းမြတ်' ဟု လျှောက်တင်ကြကုန်၏။ 'အမောင်တို့၊ ကြမ်းတမ်းလှသည် မဟုတ်လော' ဟု မိန့်တော်မူ၏။ 'အရှင်မင်းမြတ်၊ လူသားတို့၏ အဝတ်အထည်များထဲတွင် ဤအဝတ်ထက် ပိုမိုနူးညံ့သောအဝတ် မရှိတော့ပါ' ဟု လျှောက်တင်ကြ၏။ 'သင်တို့၏ မင်းကြီးသည် ဤကဲ့သို့သောအဝတ်ကို ဝတ်ဆင်သလော' ဟု မေး၏။ 'ဟုတ်ပါသည်၊ အရှင်မင်းမြတ်' ဟု လျှောက်တင်ကြ၏။ 'သင်တို့၏ မင်းကြီးသည် ကောင်းမှုကုသိုလ် မရှိရှာယောင်တကား၊ ရွှေကရားကို ယူခဲ့ကြကုန်လော့၊ ငါအဝတ်ပုဆိုးကို ရလိမ့်မည်' ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ရွှေကရားကို ဆောင်ခဲ့ကြကုန်၏။ ထိုနန္ဒမင်းသည် ထရပ်၍ လက်များကို ဆေးကြောပြီး ခံတွင်းကို သုတ်သင်ကာ လက်ဖြင့်ရေကိုယူ၍ အရှေ့အရပ်သို့ ဖျန်းလောင်းလိုက်၏။ ထိုအခါ တစ်ခဲနက်သော မြေကြီးကို ဖောက်ခွဲ၍ ပဒေသာပင် ရှစ်ပင်တို့သည် ပေါက်ထွက်လာကုန်၏။ တစ်ဖန် ရေကိုယူ၍ တောင်အရပ်၊ အနောက်အရပ်၊ မြောက်အရပ်ဟူသော အရပ်လေးမျက်နှာတို့၌ ဖျန်းလောင်းပြန်၏။ အရပ်မျက်နှာအားလုံး၌ ရှစ်ပင်စီ ပေါက်ထွက်စေသဖြင့် ပဒေသာပင် သုံးဆယ့်နှစ်ပင် ပေါက်ထွက်လာကုန်၏။ (အရပ်တစ်မျက်နှာလျှင် တစ်ဆယ့်ခြောက်ပင်စီ ပေါက်စေသဖြင့် ပဒေသာပင် ခြောက်ဆယ့်လေးပင် ပေါက်ထွက်လာသည်ဟူ၍လည်း အချို့သော ဆရာတို့ ဆိုကြကုန်၏။) ထိုနန္ဒမင်းသည် နတ်ပုဆိုးတစ်ထည်ကို ဝတ်ဆင်၍ တစ်ထည်ကို ခြုံရုံပြီးလျှင် 'နန္ဒမင်း၏ နိုင်ငံအတွင်း၌ ချည်ငင်သော မိန်းမတို့သည် ချည်မငင်ကြစေလင့်ဟု စည်မောင်းကြေးနင်း လှည့်လည်၍ ကျေညာစေလော့' ဟု ညွှန်ကြားကာ ထီးဖြူကို စိုက်ထူစေလျက် တန်ဆာဆင်အပ်သော မြတ်သော ဆင်ကျောကုန်းထက်သို့ တက်စီး၍ မြို့တွင်းသို့ ဝင်ပြီးလျှင် ပြာသာဒ်ပေါ်သို့ တက်ကာ ကြီးမြတ်သော စည်းစိမ်ချမ်းသာကို ခံစားတော်မူ၏။

Evaṃ gacchante kāle ekadivasaṃ devī rañño sampattiṃ disvā ‘‘aho tapassī’’ti kāruññākāraṃ dassesi. ‘‘Kimidaṃ, devī’’ti ca puṭṭhā ‘‘atimahatī [Pg.70] te, deva, sampatti. Atīte addhani kalyāṇaṃ akattha, idāni anāgatassa atthāya kusalaṃ na karothā’’ti āha. ‘‘Kassa dema? Sīlavanto natthī’’ti. ‘‘Asuñño, deva, jambudīpo arahantehi, tumhe dānameva sajjetha, ahaṃ arahante lacchāmī’’ti āha. Punadivase rājā mahārahaṃ dānaṃ sajjāpesi. Devī ‘‘sace imissāya disāya arahanto atthi, idhāgantvā amhākaṃ bhikkhaṃ gaṇhantū’’ti adhiṭṭhahitvā uttaradisābhimukhā urena nipajji. Nipannamattāya eva deviyā himavante vasantānaṃ padumavatiyā puttānaṃ pañcasatānaṃ paccekabuddhānaṃ jeṭṭhako mahāpadumapaccekabuddho bhātike āmantesi – ‘‘mārisā nandarājā tumhe nimanteti, adhivāsetha tassā’’ti. Te adhivāsetvā tāvadeva ākāsenāgantvā uttaradvāre otariṃsu. Manussā ‘‘pañcasatā, deva, paccekabuddhā āgatā’’ti rañño ārocesuṃ. Rājā saddhiṃ deviyā āgantvā vanditvā pattaṃ gahetvā paccekabuddhe pāsādaṃ āropetvā tattha tesaṃ dānaṃ datvā bhattakiccāvasāne rājā saṅghattherassa, devī saṅghanavakassa pādamūle nipajjitvā ‘‘ayyā, paccayehi na kilamissanti, mayaṃ puññena na hāyissāma, amhākaṃ idha nivāsāya paṭiññaṃ dethā’’ti paṭiññaṃ kāretvā uyyāne nivāsaṭṭhānāni kāretvā yāvajīvaṃ paccekabuddhe upaṭṭhahitvā tesu parinibbutesu sādhukīḷitaṃ kāretvā gandhadāruādīhi sarīrakiccaṃ kāretvā dhātuyo gahetvā cetiyaṃ patiṭṭhāpetvā ‘‘evarūpānampi nāma mahānubhāvānaṃ mahesīnaṃ maraṇaṃ bhavissati, kimaṅgaṃ pana mādisāna’’nti saṃvegajāto jeṭṭhaputtaṃ rajje patiṭṭhāpetvā sayaṃ tāpasapabbajjaṃ pabbaji. Devīpi ‘‘raññe pabbajite ahaṃ kiṃ karissāmī’’ti pabbaji. Dvepi uyyāne vasantā jhānāni nibbattetvā jhānasukhena vītināmetvā āyupariyosāne brahmaloke nibbattiṃsu. So kira nandarājā amhākaṃ satthu mahāsāvako mahākassapatthero ahosī, tassa aggamahesī bhaddā kāpilānī nāma.

ဤသို့ဖြင့် ကာလရှည်လျားစွာ လွန်မြောက်လတ်သော် တစ်နေ့သ၌ မိဖုရားသည် နန္ဒမင်း၏ ကြီးကျယ်သော စည်းစိမ်ချမ်းသာကို မြင်၍ 'ဪ... သနားစရာ ကောင်းလှဘိတကား' ဟု သနားဂရုဏာရှိသော အမူအရာကို ပြသ၏။ 'မိဖုရား၊ ဤသည်ကား အဘယ်ကြောင့်နည်း' ဟု မေးမြန်းအပ်သော် 'အရှင်မင်းကြီး၊ အရှင်မင်းကြီး၏ စည်းစိမ်ချမ်းသာသည် အလွန်ကြီးမားလှပါသည်။ လွန်လေပြီးသော ကာလ၌ ကောင်းမှုကုသိုလ်ကို ပြုခဲ့ဖူးသော်လည်း ယခုအခါ၌မူ နောင်အနာဂတ်ကာလ အကျိုးငှါ ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို မပြုပါကုန်လော' ဟု လျှောက်တင်၏။ 'ဘယ်သူ့အား လှူရမည်နည်း၊ သီလရှိသောသူတို့သည် မရှိကြကုန်' ဟု မိန့်တော်မူသော် 'အရှင်မင်းမြတ်၊ ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းသည် ရဟန္တာတို့နှင့် မဆိတ်သုဉ်းပါ၊ အရှင်မင်းကြီးသည် အလှူတော်ကိုသာ ပြင်ဆင်တော်မူပါ၊ အကျွန်ုပ်သည် အလှူခံထိုက်သော ရဟန္တာတို့ကို ရအောင် ရှာဖွေပါမည်' ဟု လျှောက်တင်၏။ မနက်ဖြန်နေ့၌ မင်းကြီးသည် ကြီးစွာသောအလှူတော်ကို စီရင်စေ၏။ မိဖုရားသည် 'ဤအရပ်မျက်နှာ၌ အကယ်၍ ရဟန္တာများ ရှိကြပါက ဤနန်းတော်သို့ ကြွရောက်တော်မူကြပြီး တပည့်တော်မတို့၏ ဆွမ်းကို အလှူခံတော်မူကြပါစေ' ဟု အဓိဋ္ဌာန်ပြုကာ မြောက်အရပ်သို့ ရှေးရှုမျက်နှာမူလျက် ရင်ဘတ်ဖြင့် ဝပ်စင်းနေ၏။ မိဖုရား ဝပ်စင်းပြီးခါမျှ၌ပင် ဟိမဝန္တာ၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူကြသော ပဒုမဝတီမိဖုရား၏ သားတော်များဖြစ်ကြသည့် ငါးရာသော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့တွင် အကြီးဆုံးဖြစ်သော မဟာပဒုမ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါသည် ညီတော်ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့ကို မိန့်တော်မူ၏။ 'ငါ့ညီတို့၊ နန္ဒမင်းကြီးသည် သင်တို့ကို ပင့်ဖိတ်နေ၏၊ ထိုမင်း၏ ပင့်ဖိတ်ခြင်းကို သည်းခံတော်မူကြကုန်လော့' ဟု ဆို၏။ ထိုပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့သည် လက်ခံတော်မူကြပြီးလျှင် ထိုခဏ၌ပင် ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ကြွလာတော်မူကြကာ မြောက်ဘက်တံခါး၌ သက်ဆင်းတော်မူကြကုန်၏။ လူတို့သည် 'အရှင်မင်းကြီး၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ ငါးရာတို့ ကြွရောက်လာကြပါပြီ' ဟု လျှောက်တင်ကြ၏။ နန္ဒမင်းသည် မိဖုရားနှင့်တကွ လာရောက်၍ ရှိခိုးကာ သပိတ်တော်ကို ယူပြီးလျှင် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့ကို ပြာသာဒ်ပေါ်သို့ ပင့်ဆောင်၍ ထိုပြာသာဒ်ထက်၌ ဆွမ်းလှူဒါန်းပြီးနောက် ဆွမ်းဘုဉ်းပေးပြီးသောအခါတွင် နန္ဒမင်းသည် သံဃာ့မထေရ်၏ ခြေရင်း၌လည်းကောင်း၊ မိဖုရားသည် သံဃာ့နဝက၏ ခြေရင်း၌လည်းကောင်း ဝပ်စင်းလျက် 'အရှင်ဘုရားတို့၊ ပစ္စည်းလေးပါးတို့ဖြင့် မပင်ပန်းကြစေရပါ၊ တပည့်တော်တို့သည်လည်း ကုသိုလ်ကောင်းမှုမှ ယုတ်လျော့လိမ့်မည် မဟုတ်ပါ၊ တပည့်တော်တို့၏ ဤမြို့၌ သီတင်းသုံး နေထိုင်တော်မူကြရန် ဝန်ခံတော်မူကြပါကုန်လော့' ဟု လျှောက်ထား၍ ကတိဝန်ခံချက်ကို ရယူကာ ဥယျာဉ်တော်၌ သီတင်းသုံးရာကျောင်းများကို ဆောက်လုပ်စေလျက် အသက်ထက်ဆုံး ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့ကို လုပ်ကျွေးပြုစုကြကုန်၏။ ထိုပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့ ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူကြသောအခါ သာဓုkီဠနသဘင်ကို ပြုစေလျက် နံ့သာထင်းစသည်တို့ဖြင့် သင်္ဂြိုဟ်ခြင်းကိစ္စကို ပြုစေ၏။ ဓာတ်တော်တို့ကို ယူဆောင်၍ စေတီတော်ကို တည်စေပြီးနောက် 'ဤသို့သဘောရှိသော ကြီးမြတ်သောအာနုဘော်ရှိသည့် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအရှင်မြတ်တို့အားပင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူခြင်းသည် ဖြစ်သေး၏။ ငါတို့ကဲ့သို့သော သူများအားကား အဘယ်ဆိုဖွယ်ရာ ရှိအံ့နည်း၊ သေခြင်းတရားသည် ဧကန်ဖြစ်ပေလတ္တံ့' ဟု သံဝေဂရရှိသဖြင့် သားကြီးကို ထီးနန်း၌ တည်စေကာ မိမိကိုယ်တိုင် ရသေ့ရဟန်းပြုလေ၏။ မိဖုရားသည်လည်း 'မင်းကြီး ရဟန်းပြုလေပြီ၊ ငါသည် အဘယ်သို့ ပြုအံ့နည်း' ဟု ရဟန်းပြုလေ၏။ နှစ်ဦးလုံးပင် ဥယျာဉ်တော်၌ နေထိုင်ကြလျက် ဈာန်များကို ဖြစ်ပေါ်စေကာ ဈာန်ချမ်းသာဖြင့် သက်တမ်းကို ကုန်လွန်စေပြီး အသက်၏အဆုံး၌ ဗြဟ္မာ့ပြည်၌ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ကြားဖူးသည်ကား ထိုနန္ဒမင်းသည် ငါတို့မြတ်စွာဘုရား၏ မဟာသာဝကဖြစ်သော မဟာကဿပမထေရ် ဖြစ်လာ၏။ ထိုမင်း၏ မိဖုရားကြီးသည် ဘဒ္ဒကာပိလာနီ မည်သူ ဖြစ်လာ၏။

Ayaṃ pana nandarājā dasa vassasahassāni sayaṃ dibbavatthāni paridahanto sabbameva attano vijitaṃ uttarakurusadisaṃ karonto āgatāgatānaṃ manussānaṃ [Pg.71] dibbadussāni adāsi. Tayidaṃ dibbavatthasamiddhiṃ sandhāya sā petī āha ‘‘yāvatā nandarājassa, vijitasmiṃ paṭicchadā’’ti. Tattha vijitasminti raṭṭhe. Paṭicchadāti vatthāni. Tāni hi paṭicchādenti etehīti ‘‘paṭicchadā’’ti vuccanti.

ထိုနန္ဒမင်းသည် အနှစ်တစ်သောင်းပတ်လုံး မိမိကိုယ်တိုင် နတ်ပုဆိုးတို့ကို ဝတ်ဆင်လျက် မိမိ၏ တိုင်းနိုင်ငံအားလုံးကို မြောက်ကျွန်း (ဥတ္တရကုရုကျွန်း) ကဲ့သို့ ဖြစ်အောင် ပြုလုပ်ပြီးလျှင် လာသမျှသောသူတို့အား နတ်ပုဆိုးတို့ကို ပေးလှူခဲ့၏။ ထိုသို့ နတ်ပုဆိုးအဝတ်အထည်များ ပြည့်စုံခြင်းကို ရည်စူး၍ ထိုပြိတ္တာမသည် 'ယာဝတာ နန္ဒရာဇဿ ဝိဇိတသ္မိံ ပဋိစ္ဆဒါ' (နန္ဒမင်း၏ တိုင်းနိုင်ငံ၌ ဝတ်စရာအဝတ်များ ရှိသမျှ) ဟု ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်၏။ ထိုဂါထာ၌ 'ဝိဇိတသ္မိံ' ဟူသည် တိုင်းနိုင်ငံ၌ ဟူသော အနက်တည်း။ 'ပဋိစ္ဆဒါ' ဟူသည် အဝတ်ပုဆိုးတို့ ဟူသော အနက်တည်း။ စင်စစ်အားဖြင့် ထိုအဝတ်ပုဆိုးတို့ဖြင့် ကိုယ်ခန္ဓာကို ဖုံးလွှမ်းတတ်ကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုအဝတ်တို့ကို 'ပဋိစ္ဆဒါ' ဟု ခေါ်ဆိုအပ်ကုန်၏။

111. Idāni sā petī ‘‘nandarājasamiddhitopi etarahi mayhaṃ samiddhi vipulatarā’’ti dassentī ‘‘tato bahutarā, bhante, vatthānacchādanāni me’’tiādimāha. Tattha tatoti nandarājassa pariggahabhūtavatthatopi bahutarāni mayhaṃ vatthacchādanānīti attho. Vatthānacchādanānīti nivāsanavatthāni ceva pārupanavatthāni ca. Koseyyakambalīyānīti koseyyāni ceva kambalāni ca. Khomakappāsikānīti khomavatthāni ceva kappāsamayavatthāni ca.

၁၁၁. ယခုအခါ၌ ထိုပြိတ္တာမသည် 'နန္ဒမင်း၏ ပြည့်စုံခြင်းထက်လည်း ယခုအခါ၌ တပည့်တော်မ၏ ပြည့်စုံခြင်းသည် အထူးသဖြင့် ပြန့်ပြောကြီးကျယ်၏' ဟု ပြလိုသည်ဖြစ်၍ 'တတော ဗဟုတရာ ဘန္တေ ဝတ္ထာနစ္ဆာဒနာနိ မေ' အစရှိသော စကားကို ဆို၏။ ထိုပါဠိ၌ 'တတော' ဟူသည်ကား နန္ဒမင်း၏ သိမ်းဆည်းထားသော အဝတ်ထက်လည်း တပည့်တော်မ၏ အဝတ်အရုံတို့သည် ပို၍ များပြားကုန်၏ဟု အနက်ရ၏။ 'ဝတ္ထာနစ္ဆာဒနာနိ' ဟူသည်ကား ဝတ်သောအဝတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ရုံသောအဝတ်တို့သည်လည်းကောင်း ဖြစ်ကုန်၏။ 'ကောသေယျကမ္ဗလီယာနိ' ဟူသည်ကား ပိုးချည်အဝတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ကမ္ဗလာတို့သည်လည်းကောင်း ဖြစ်ကုန်၏။ 'ခေါမကပ္ပါသိကာနိ' ဟူသည်ကား ခေါမတိုင်း၌ ဖြစ်သောအဝတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ဝါချည်ဖြင့်ပြီးသောအဝတ်တို့သည်လည်းကောင်း ဖြစ်ကုန်၏။

112. Vipulāti āyāmato ca vitthārato ca vipulā. Mahagghāti mahagghavasena mahantā mahārahā. Ākāsevalambareti ākāseyeva olambamānā tiṭṭhanti. Yaṃ yañhi manaso piyanti yaṃ yaṃ mayhaṃ manaso piyaṃ, taṃ taṃ gahetvā paridahāmi pārupāmi cāti yojanā.

၁၁၂. ‘ဝိပုလာ’ ဟူသည်ကား အလျားအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ အနံအားဖြင့်လည်းကောင်း ပြန့်ပြောကြီးကျယ်၏။ ‘မဟဂ္ဃာ’ ဟူသည်ကား တန်ဖိုးကြီးမားလှသဖြင့် မြတ်ကုန်၏၊ မြတ်သောသူတို့သာ ထိုက်တန်ကုန်၏။ ‘အာကာသေ ဝလမ္ဗရေ’ ဟူသည်ကား ကောင်းကင်၌သာလျှင် တွဲလျားဆွဲလျက် တည်ကုန်၏။ ‘ယံ ယံ ဟိ မနသော ပိယံ’ ဟူသည်ကား တပည့်တော်မ၏ စိတ်သည် အကြင်အကြင်အဝတ်ကို နှစ်သက်အပ်၏၊ ထိုထိုအဝတ်ကို ယူ၍ ဝတ်လည်းဝတ်၏၊ ရုံလည်းရုံ၏ ဟု စပ်စပ်ရမည် (ယောဇနာတည်း)။

113. Thālakassa ca pānīyaṃ, vipākaṃ passa yādisanti thālakapūraṇamattaṃ pānīyaṃ dinnaṃ anumoditaṃ, tassa pana vipākaṃ yādisaṃ yāva mahantaṃ passāti dassentī ‘‘gambhīrā caturassā cā’’tiādimāha. Tattha gambhīrāti agādhā. Caturassāti caturassasaṇṭhānā. Pokkharaññoti pokkharaṇiyo. Sunimmitāti kammānubhāveneva suṭṭhu nimmitā.

၁၁၃. ‘ထာလကဿ စ ပါနီယံ၊ ဝိပါကံ ပဿ ယာဒိသံ’ ဟူသည်ကား ခွက်ပြည့်ရုံမျှသော သောက်ရေကို လှူဒါန်းအပ်သည်ကို ဝမ်းမြောက်ခဲ့ရ၏၊ ထိုသို့ သောက်ရေလှူဒါန်းမှုကို ဝမ်းမြောက်ရခြင်း၏ အကျိုးသည် အဘယ်မျှလောက် ကြီးကျယ်မြတ်လှသည်ကို ရှုတော်မူပါလောဟု ပြလိုသည်ဖြစ်၍ ‘ဂမ္ဘီရာ စတုရဿာ စ’ အစရှိသော ပါဌ်ကို ဆို၏။ ထိုပါဌ်၌ ‘ဂမ္ဘီရာ’ ဟူသည်ကား ထောက်တည်ရာမရှိ (အလွန်နက်ရှိုင်း) ကုန်သော။ ‘စတုရဿာ’ ဟူသည်ကား လေးထောင့်သဏ္ဍာန် ရှိကုန်သော။ ‘ပေါက္ခရညော’ ဟူသည်ကား ရေကန်တို့ကို။ ‘သုနိမ္မိတာ’ ဟူသည်ကား ကံ၏ အာနုဘော်အားဖြင့်သာလျှင် ကောင်းစွာ ဖန်ဆင်းအပ်ကုန်သော။

114. Setodakāti setaudakā setavālukasamparikiṇṇā. Suppatitthāti sundaratitthā. Sītāti sītalodakā. Appaṭigandhiyāti paṭikūlagandharahitā surabhigandhā. Vārikiñjakkhapūritāti kamalakuvalayādīnaṃ kesarasañchannena vārinā paripuṇṇā.

၁၁၄. ‘သေတောဒကာ’ ဟူသည်ကား ဖြူစင်သောရေရှိကုန်သော၊ ဖြူဖွေးသော သဲတို့ဖြင့် ဖြန့်ကြဲအပ်ကုန်သော။ ‘သုပတိတ္ထာ’ ဟူသည်ကား ကောင်းမွန်သော ရေဆိပ်ရှိကုန်သော။ ‘သီတာ’ ဟူသည်ကား အေးမြသောရေ ရှိကုန်သော။ ‘အပ္ပဋိဂန္ဓိယာ’ (အပ္ပဋိဂန္ဓိကာ) ဟူသည်ကား စက်ဆုပ်ဖွယ် အနံ့ဆိုးမှ ကင်းစင်ကုန်သော၊ ကောင်းမွန်မွှေးပျံ့သော အနံ့ရှိကုန်သော။ ‘ဝါရိကိဉ္ဇက္ခပူရိတာ’ ဟူသည်ကား ကြာဖြူကြာညို အစရှိသည်တို့၏ ဝတ်ဆံတို့ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းနေသော ရေတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်ကုန်သော။

115. Sāhanti sā ahaṃ. Ramāmīti ratiṃ vindāmi. Kīḷāmīti indriyāni paricāremi. Modāmīti bhogasampattiyā pamuditā homi. Akutobhayāti kutocipi asañjātabhayā, serī sukhavihārinī homi[Pg.72]. Bhante, vanditumāgatāti, bhante, imissā dibbasampattiyā paṭilābhassa kāraṇabhūtaṃ tvaṃ vandituṃ āgatā upagatāti attho. Yaṃ panettha atthato avibhattaṃ, taṃ tattha tattha vuttameva.

၁၁၅. ‘သာဟံ’ ဟူသည်ကား ထိုတပည့်တော်မသည် (ငါသည်)။ ‘ရမာမိ’ ဟူသည်ကား မွေ့လျော်ခြင်းကို ရ၏။ ‘ကီဠာမိ’ ဟူသည်ကား ဣန္ဒြေတို့ကို စံပယ်စေ၏။ ‘မောဒါမိ’ ဟူသည်ကား စည်းစိမ်ဥစ္စာ ပြည့်စုံခြင်းကြောင့် ဝမ်းမြောက်ရ၏။ ‘အကုတောဘယာ’ ဟူသည်ကား မည်သည့်အရပ်မှ ဘေးရန်တစ်စုံတစ်ရာမျှ မရှိဘဲ၊ မိမိအလိုအတိုင်း ချမ်းသာစွာ နေထိုင်ရ၏ဟု အနက်ရ၏။ ‘ဘန္တေ ဝန္ဒိတုမာဂတာ’ ဟူသော ဤပါဌ်ဖြင့် ‘အရှင်ဘုရား၊ နတ်စည်းစိမ်ကို ရရှိခြင်း၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်တော်မူသော အရှင်ဘုရားကို ရှိခိုးခြင်းငှါ ကပ်ရောက်လာပါ၏’ ဟု အနက်ရ၏။ ဤဝတ္ထု၌ အနက်အားဖြင့် မဝေဖန်အပ်သော ပါဠိကိုကား ထိုထိုဝတ္ထုတို့၌ ဆိုအပ်ပြီးသည်သာလျှင် ဖြစ်၏။

Evaṃ tāya petiyā vutte āyasmā sāriputto iṭṭhakavatiyaṃ dīgharājiyanti gāmadvayavāsikesu attano santikaṃ upagatesu manussesu imamatthaṃ vitthārato kathento saṃvejetvā saṃsāramocanapāpakammato mocetvā upāsakabhāve patiṭṭhāpesi. Sā pavatti bhikkhūsu pākaṭā jātā. Taṃ bhikkhū bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi, sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

ဤသို့ ထိုပြိတ္တာမသည် လျှောက်ထားအပ်သည်ရှိသော် အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်သည် ဣဋ္ဌကဝတိရွာ၊ ဒီဃရာဇိရွာ တည်းဟူသော နှစ်ရွာသော အရပ်မှ မိမိထံသို့ ရောက်ရှိလာသော လူတို့အား ဤအကြောင်းအရာကို အကျယ်အားဖြင့် ဟောတော်မူပြီးလျှင် ထိတ်လန့်စေ၍၊ သံသရာမှ မလွတ်မြောက်နိုင်သော မကောင်းမှုမှ လွတ်ကင်းစေလျက် ဥပါသကာအဖြစ်၌ တည်စေတော်မူ၏။ ထိုအကြောင်းအရာသည် ရဟန်းတို့အလယ်၌ ထင်ရှားကျော်ကြားလာ၏။ ထိုအကြောင်းကို ရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ထားကြကုန်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုအကြောင်းအရာကို အကြောင်းပြု၍ ရောက်ရှိလာသော ပရိသတ်တို့အား တရားဓမ္မ ဟောကြားတော်မူ၏။ ထိုတရားဒေသနာသည် လူအများအပေါင်းအား များစွာသော အကျိုးရှိစေခဲ့၏။

Saṃsāramocakapetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

သံသာရမောစကပြိတ္တာဝတ္ထုအဖွင့် (ဝဏ္ဏနာ) ပြီးဆုံးပါပြီ။

2. Sāriputtattheramātupetivatthuvaṇṇanā

၂. ၂ - ဥပရိဝဂ် - ၂ - အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်၏ မိခင်ပြိတ္တာမဝတ္ထုအဖွင့် (ဝဏ္ဏနာ)

Naggā dubbaṇṇarūpāsīti idaṃ satthari veḷuvane viharante āyasmato sāriputtattherassa ito pañcamāya jātiyā mātubhūtaṃ petiṃ ārabbha vuttaṃ. Ekadivasaṃ āyasmā ca sāriputto āyasmā ca mahāmoggallāno āyasmā ca anuruddho āyasmā ca kappino rājagahassa avidūre aññatarasmiṃ araññāyatane viharanti. Tena ca samayena bārāṇasiyaṃ aññataro brāhmaṇo aḍḍho mahaddhano mahābhogo samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavanibbakayācakānaṃ opānabhūto annapānavatthasayanādīni deti. Dento ca āgatāgatānaṃ yathākālaṃ yathārahañca pādodakapādabbhañjanādidānānupubbakaṃ sabbābhideyyaṃ paṭipanno hoti, purebhattaṃ bhikkhū annapānādinā sakkaccaṃ parivisati. So desantaraṃ gacchanto bhariyaṃ āha – ‘‘bhoti, yathāpaññattaṃ imaṃ dānavidhiṃ aparihāpentī sakkaccaṃ anupatiṭṭhāhī’’ti. Sā ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā tasmiṃ pakkante eva tāva bhikkhūnaṃ paññattaṃ dānavidhiṃ pacchindi, addhikānaṃ pana nivāsatthāya upagatānaṃ gehapiṭṭhito chaḍḍitaṃ jarasālaṃ dassesi ‘‘ettha vasathā’’ti. Annapānādīnaṃ atthāya tattha addhikesu āgatesu ‘‘gūthaṃ khādatha, muttaṃ pivatha, lohitaṃ pivatha[Pg.73], tumhākaṃ mātu matthaluṅgaṃ khādathā’’ti yaṃ yaṃ asuci jegucchaṃ, tassa tassa nāmaṃ gahetvā niṭṭhuraṃ vadati.

‘နဂ္ဂါ ဒုဗ္ဗဏ္ဏရူပါသိ’ အစရှိသော ဤဝတ္ထုကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ်၊ အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်၏ ဤဘဝမှ ရေတွက်သော် ငါးခုမြောက်သောဘဝ၌ မိခင်ဖြစ်ဖူးသော ပြိတ္တာမကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူအပ်၏။ တစ်နေ့သ၌ အရှင်သာရိပုတ္တရာ၊ အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်၊ အရှင်အနုရုဒ္ဓါနှင့် အရှင်กပ္ပိနမထေရ်တို့သည် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၏မနီးမဝေးသော တောအရပ်တစ်ခု၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူကြကုန်၏။ ထိုအခါ ဗာရာဏသီပြည်၌ ကြွယ်ဝချမ်းသာ၍ များစွာသော စည်းစိမ်ဥစ္စာရှိသော ပုဏ္ဏားတစ်ဦးသည် ရဟန်းသံဃာ၊ ပုဏ္ဏား၊ ဆင်းရဲသား၊ ခရီးသည်၊ ဖုန်းတောင်းယာစကတို့အား ရေတွင်းကြီးသဖွယ် အားထားရာဖြစ်လျက် ထမင်း၊ အဖျော်၊ အဝတ်အထည်နှင့် အိပ်ရာနေရာ အစရှိသည်တို့ကို အမြဲမပြတ် လှူဒါန်း၏။ ထိုသို့ လှူဒါန်းရာ၌လည်း ရောက်ရှိလာသမျှသော သူတို့အား အခါအားလျော်စွာ၊ သင့်လျော်သလို ခြေဆေးရေ၊ ခြေဆီလူးဆီ စသည်တို့ကို ရှေးဦးစွာ လှူဒါန်းပြီးမှ ရိက္ခာ (လှူဖွယ်) အလုံးစုံကို လှူဒါန်းလေ့ရှိ၏။ နံနက်အခါ၌လည်း ရဟန်းသံဃာတို့အား ဆွမ်းခဲဖွယ်တို့ဖြင့် ရိုသေစွာ လုပ်ကျွေး၏။ ထိုပုဏ္ဏားသည် တစ်ရံရောအခါ တစ်ပါးသောအရပ်သို့ သွားခါနီးတွင် ဇနီးဖြစ်သူအား 'ရှင်မ... ငါစီစဉ်ညွှန်ကြားထားခဲ့သည့်အတိုင်း ဤအလှူအစီအရင်ကို မပျက်ကွက်စေဘဲ ရိုသေစွာ ဆက်လက်လှူဒါန်းပါလော့' ဟု မှာကြားခဲ့၏။ ထိုပုဏ္ဏေးမသည် 'ကောင်းပါပြီ' ဟု ဝန်ခံခဲ့သော်လည်း ပုဏ္ဏားဖြစ်သူ ထွက်ခွာသွားသည်နှင့် ရှေးဦးစွာ ရဟန်းတို့အား ပေးလှူရန် စီမံထားသော ဆွမ်းအလှူကို ချက်ချင်းဖြတ်တောက်လိုက်၏။ တည်းခိုရန် ရောက်လာသော ခရီးသည်တို့အားလည်း အိမ်နောက်ဖေးရှိ စွန့်ပစ်ထားသော ဇရပ်စုတ်ကြီးကို ပြသလျက် 'ဤဇရပ်အို၌ နေကြကုန်လော့' ဟု ဆို၏။ ထမင်းအဖျော်အလို့ငှါ ခရီးသည်များ ရောက်ရှိလာသောအခါ 'ကျင်ကြီးကို စားကြ၊ ကျင်ငယ်ကို သောက်ကြ၊ သွေးကို သောက်ကြ၊ သင်တို့ အမိ၏ ဦးနှောက်ကို စားကြ' ဟု မစင်ကြယ်သော၊ စက်ဆုပ်ဖွယ်ကောင်းသော အရာမှန်သမျှ၏ နာမည်ကို ယူကာ ဆဲရေးလျက် တံတွေးထွေး၍ ရိုင်းစိုင်းစွာ ပြောဆိုလေ၏။

Sā aparena samayena kālaṃ katvā kammānubhāvukkhittā petayoniyaṃ nibbattitvā attano vacīduccaritānurūpaṃ dukkhaṃ anubhavantī purimajātisambandhaṃ anussaritvā āyasmato sāriputtassa santikaṃ upasaṅkamitukāmā tassa vihāradvāraṃ sampāpuṇi, tassa vihāradvāradevatāyo vihārappavesanaṃ nivāresuṃ. Sā kira ito pañcamāya jātiyā therassa mātubhūtapubbā, tasmā evamāha – ‘‘ahaṃ ayyassa sāriputtattherassa ito pañcamāya jātīyā mātā, detha me dvārappavesanaṃ theraṃ daṭṭhu’’nti. Taṃ sutvā devatā tassā pavesanaṃ anujāniṃsu. Sā pavisitvā caṅkamanakoṭiyaṃ ṭhatvā therassa attānaṃ dassesi. Thero taṃ disvā karuṇāya sañcoditamānaso hutvā –

ထိုပုဏ္ဏေးမသည် နောက်အခါ၌ သေလွန်သော်၊ မိမိပြုခဲ့သော ကံ၏ အာနုဘော်ကြောင့် ပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်ရ၍၊ မိမိပြုခဲ့သော ဝစီဒုစရိုက်နှင့် လျော်ညီစွာ ပြင်းစွာသော ဆင်းရဲဒုက္ခကို ခံစားရလေ၏။ ထိုသို့ ခံစားရစဉ် ရှေးဘဝက ပတ်သက်ခဲ့မှုကို ပြန်လည်အောက်မေ့မိသဖြင့် အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်၏ ထံတော်သို့ ချဉ်းကပ်လိုသောကြောင့် ကျောင်းတံခါးဝသို့ ရောက်ရှိလာ၏။ ထိုအခါ ကျောင်းတံခါးစောင့်နတ်တို့သည် ပြိတ္တာမကို ကျောင်းတွင်းသို့ မဝင်ရန် တားမြစ်ကြကုန်၏။ ထိုပြိတ္တာမသည် ဤဘဝမှ ငါးခုမြောက်သော ဘဝ၌ အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်၏ မိခင်ဖြစ်ဖူးသတတ်။ ထို့ကြောင့် ထိုပြိတ္တာမက 'ငါသည် အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်၏ ဤဘဝမှ ငါးခုမြောက်သောဘဝ၌ မိခင်ဖြစ်ခဲ့ဖူးသူ ဖြစ်ပါသည်၊ ကျွန်ုပ်အား ကျောင်းတွင်းသို့ ဝင်ခွင့်ပြုကြပါ၊ အရှင်မထေရ်အား ဖူးမြော်ခွင့်ပြုကြပါဦး' ဟု ပြောဆိုလေ၏။ ထိုစကားကို ကြားရလျှင် ကျောင်းစောင့်နတ်တို့သည် ထိုပြိတ္တာမအား ဝင်ခွင့်ပြုလိုက်ကြကုန်၏။ ပြိတ္တာမသည် ကျောင်းတွင်းသို့ ဝင်ပြီးနောက် စင်္ကြံအစွန်း၌ ရပ်လျက် အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်အား မိမိကိုယ်ကို ပြသလေ၏။ အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်သည် ထိုပြိတ္တာမကို မြင်တော်မူ၍ သနားကရုဏာစိတ်ဖြင့် ကောင်းစွာ တိုက်တွန်းနှိုးဆော်အပ်သော စိတ်နှလုံး ရှိသည်ဖြစ်၍-

116.

၁၁၆။

‘‘Naggā dubbaṇṇarūpāsi, kisā dhamanisanthatā;

Upphāsulike kisike, kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasī’’ti. –

“အိုမိန်းမ... သင်သည် အဝတ်မရှိ ကိုယ်လုံးတီးဖြစ်နေ၏။ အဆင်းမလှသော ကိုယ်ရှိ၏။ ကြုံလှီ၍ အရေနှင့် အရိုး၊ အကြောမျှသာ ကြွင်းကျန်သော ကိုယ်လည်း ရှိ၏။ နံရိုးများလည်း ပြိုင်းပြိုင်းထနေ၏။ သင်သည် မည်သူနည်း၊ အဘယ်ကြောင့် ဤအရပ်၌ ရပ်နေသနည်း” ဟု-

Gāthāya pucchi. Sā therena puṭṭhā paṭivacanaṃ dentī –

ဂါထာဖြင့် မေးမြန်းတော်မူ၏။ အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ် မေးမြန်းတော်မူအပ်သဖြင့် ထိုပြိတ္တာမသည် ပြန်လည်ဖြေကြားလိုသည်ဖြစ်၍-

117.

၁၁၇။

‘‘Ahaṃ te sakiyā mātā, pubbe aññāsu jātīsu;

Upapannā pettivisayaṃ, khuppipāsasamappitā.

“အရှင်ဘုရား... တပည့်တော်မသည် ရှေးဘဝ ငါးဘဝမြောက်သောကိုယ်၌ အရှင်ဘုရား၏ တကယ်တော်စပ်သော မိခင် ဖြစ်ခဲ့ဖူးပါ၏။ ယခုအခါ၌ တပည့်တော်မသည် ပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်ရ၍ ဆာလောင်ငတ်မွတ်ခြင်း ပြင်းစွာနှိပ်စက်အပ်သော ပြိတ္တာမ ဖြစ်နေရပါ၏။

118.

၁၁၈။

‘‘Chaḍḍitaṃ khipitaṃ kheḷaṃ, siṅghāṇikaṃ silesumaṃ;

Vasañca ḍayhamānānaṃ, vijātānañca lohitaṃ.

“စွန့်ပစ်အပ်သော အန်ဖတ်၊ နှာချေရာမှ ထွက်သောအရာ၊ တံတွေး၊ နှပ်၊ သလိပ်၊ မီးသင်္ဂြိုဟ်ရာ၌ လောင်ကျွမ်းနေသော အလောင်းတို့မှ ထွက်သော ဆီကြည်၊ သားဖွားကုန်သော မိခင်တို့၏ သွေးသား အညစ်အကြေးတို့ကိုလည်းကောင်း။

119.

၁၁၉။

‘‘Vaṇikānañca yaṃ ghāna-sīsacchinnāna lohitaṃ;

Khudāparetā bhuñjāmi, icchipurisanissitaṃ.

“အနာရှိသောသူတို့၏ သွေး၊ နှာခေါင်း၊ ဦးခေါင်းနှင့် လက်ခြေအင်္ဂါ ဖြတ်တောက်ခံရသူတို့၏ သွေး၊ မိန်းမယောက်ျားတို့၏ ကိုယ်၌မှီ၍ဖြစ်သော ထိုအလုံးစုံသော အညစ်အကြေးတို့ကို တပည့်တော်မသည် ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်း ပြင်းစွာနှိပ်စက်သဖြင့် စားသောက်ရပါ၏။

120.

၁၂၀။

‘‘Pubbalohitaṃ bhakkhāmi, pasūnaṃ mānusāna ca;

Aleṇā anagārā ca, nīlamañcaparāyaṇā.

“တိရစ္ဆာန်တို့၏လည်းကောင်း၊ လူတို့၏လည်းကောင်း ပြည်သွေးကို ဆာလောင်ခြင်းကြောင့် စားသောက်ရပါ၏။ သားတော်မောင်... တပည့်တော်မသည် ကိုးကွယ်ရာ လွတ်မြောက်ရာ အရိပ်အာဝါသမရှိ၊ အိမ်ဂေဟာမရှိ၊ သုသာန်၌ စွန့်ပစ်ထားသော ညောင်စောင်း (ခတင်စုတ်) သာလျှင် အိပ်စက်ရာ ရှိပါ၏။

121.

၁၂၁။

‘‘Dehi puttaka me dānaṃ, datvā anvādisāhi me;

Appeva nāma mucceyyaṃ, pubbalohitabhojanā’’ti. – pañcagāthā abhāsi;

“သားတော်မောင်... တပည့်တော်မကို ရည်စူး၍ အလှူအတန်းကို ပေးလှူပါလော့။ ပေးလှူပြီးနောက် တပည့်တော်မအား အမျှပေးဝေပါလော့။ အရှင်ဘုရား ရည်စူး၍ ပေးလှူသဖြင့် တပည့်တော်မသည် ပြည်သွေးတည်းဟူသော စက်ဆုပ်ဖွယ်အစာမှ စင်စစ် လွတ်မြောက်နိုင်ကောင်းရာပါ၏” ဟု ငါးဂါထာတို့ကို ရွတ်ဆိုလေ၏။

117. Tattha [Pg.74] ahaṃ te sakiyā mātāti ahaṃ tuyhaṃ jananibhāvato sakiyā mātā. Pubbe aññāsu jātīsūti mātā hontīpi na imissaṃ jātiyaṃ, atha kho pubbe aññāsu jātīsu, ito pañcamiyanti daṭṭhabbaṃ. Upapannā pettivisayanti paṭisandhivasena petalokaṃ upagatā. Khuppipāsasamappitāti khudāya ca pipāsāya ca abhibhūtā, nirantaraṃ jighacchāpipāsāhi abhibhuyyamānāti attho.

၁၁၇. ထိုဂါထာတို့၌ "Ahaṃ te sakiyā mātā" ဟူသည်မှာ "တပည့်တော်မသည် အရှင်ဘုရားကို မွေးဖွားခဲ့သောကြောင့် အရှင်ဘုရား၏ အမိရင်းဖြစ်ပါသည်" ဟု ဆိုလိုသည်။ "Pubbe aññāsu jātīsu" ဟူသည်မှာ "ဤဘဝ၌ မိခင်ဖြစ်ခဲ့သည်မဟုတ်ဘဲ ရှေးဘဝအသီးသီးတို့၌သာ မိခင်ဖြစ်ခဲ့ဖူးပါသည်၊ ဤဘဝမှ ရေတွက်လျှင် ငါးခုမြောက်သောဘဝ၌ မိခင်ဖြစ်ခဲ့ဖူးသည်" ဟု မှတ်အပ်၏။ "Upapannā pettivisayaṃ" ဟူသည်မှာ "ပဋိသန္ဓေ၏အစွမ်းအားဖြင့် ပြိတ္တာဘုံသို့ ကပ်ရောက်ခဲ့ရ၏" ဟု ဆိုလိုသည်။ "Khuppipāsāsamappitā" ဟူသည်မှာ "ဆာလောင်ခြင်း၊ မွတ်သိပ်ခြင်းတို့ဖြင့် နှိပ်စက်ခံရသဖြင့် အစဉ်မပြတ် ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်းတို့ဖြင့် နှိပ်စက်ခံနေရသူ" ဟု အနက်ရ၏။

118-119. Chaḍḍitanti ucchiṭṭhakaṃ, vantanti attho. Khipitanti khipitena saddhiṃ mukhato nikkhantamalaṃ. Kheḷanti niṭṭhubhaṃ. Siṅghāṇikanti matthaluṅgato vissanditvā nāsikāya nikkhantamalaṃ. Silesumanti semhaṃ. Vasañca ḍayhamānānanti citakasmiṃ ḍayhamānānaṃ kaḷevarānaṃ vasātelañca. Vijātānañca lohitanti pasūtānaṃ itthīnaṃ lohitaṃ, gabbhamalaṃ ca-saddena saṅgaṇhāti. Vaṇikānanti sañjātavaṇānaṃ. Yanti yaṃ lohitanti sambandho. Ghānasīsacchinnānanti ghānacchinnānaṃ sīsacchinnānañca yaṃ lohitaṃ, taṃ bhuñjāmīti yojanā. Desanāsīsametaṃ ‘‘ghānasīsacchinnāna’’nti, yasmā hatthapādādicchinnānampi lohitaṃ bhuñjāmiyeva. Tathā ‘‘vaṇikāna’’nti iminā tesampi lohitaṃ saṅgahitanti daṭṭhabbaṃ. Khudāparetāti jighacchābhibhūtā hutvā. Itthipurisanissitanti itthipurisasarīranissitaṃ yathāvuttaṃ aññañca cammamaṃsanhārupubbādikaṃ paribhuñjāmīti dasseti.

၁၁၈-၁၁၉. "Chaḍḍita" ဟူသည်မှာ စွန့်ပစ်အပ်သော အန်ဖတ်ကို ဆိုလိုသည်။ "Khipita" ဟူသည်မှာ နှာချေခြင်းနှင့်အတူ ခံတွင်းမှထွက်လာသော အညစ်အကြေးကို ဆိုလိုသည်။ "Kheḷa" ဟူသည်မှာ တံတွေး ဖြစ်သည်။ "Siṅghāṇikā" ဟူသည်မှာ ဦးနှောက်မှ ယိုစီး၍ နှာခေါင်းမှထွက်သော အညစ်အကြေး (နှာရည်) ဖြစ်သည်။ "Silesuma" ဟူသည်မှာ သလိပ် ဖြစ်သည်။ "Vasañca ḍayhamānānaṃ" ဟူသည်မှာ မီးသင်္ဂြိုဟ်ရာ ထင်းပုံထက်၌ မီးလောင်ကျွမ်းနေသော အလောင်းကောင်များ၏ အဆီရည်ကို ဆိုလိုသည်။ "Vijātānañca lohitaṃ" ဟူသည်မှာ ကလေးမွေးဖွားပြီးစ မိန်းမတို့၏ သွေးကို ဆိုလိုသည်၊ 'စ' သဒ္ဒါဖြင့် ကိုယ်ဝန်အညစ်အကြေးကိုလည်း သိမ်းကျုံးယူအပ်၏။ "Vaṇikānaṃ" ဟူသည်မှာ ဒဏ်ရာရရှိနေသော အနာရှိသူတို့၏။ "Yaṃ" ဟူသည်မှာ "အကြင်သွေးကို" ဟု စပ်စပ်ရမည်။ "Ghānasīsacchinnānaṃ" ဟူသည်မှာ နှာခေါင်းပြတ်သူ၊ ဦးခေါင်းပြတ်သူတို့၏ အကြင်သွေးရှိ၏၊ ထိုသွေးကို စားသုံးရ၏ဟု ယောဇနာစပ်ရမည်။ ဤ "Ghānasīsacchinnānaṃ" ဟူသော ပါဌ်သည် ဒေသနာသီသ (ဥပမာမျှသာ) ဖြစ်သည်၊ အကြောင်းမူကား လက်ခြေပြတ်သောသူတို့၏ သွေးကိုလည်း စားသုံးရသည်သာ ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ ထို့အတူ "Vaṇikānaṃ" ဟူသော ပါဌ်ဖြင့် ထိုလက်ခြေပြတ်သောသူတို့၏ သွေးကိုလည်း သိမ်းကျုံးယူအပ်၏ဟု မှတ်အပ်၏။ "Khudāparetā" ဟူသည်မှာ ဆာလောင်ခြင်းနှိပ်စက်အပ်သည် ဖြစ်၍။ "Itthipurisanissitaṃ" ဟူသည်မှာ မိန်းမယောက်ျားတို့၏ ကိုယ်ခန္ဓာ၌ မှီတည်နေသော ရှေး၌ဆိုအပ်ပြီးသည်မှတစ်ပါးသော အရေ၊ အသား၊ အကြော၊ ပြည် စသည်တို့ကို စားသုံးရပါသည်ဟု ပြသရာရောက်၏။

120-121. Pasūnanti ajagomahiṃsādīnaṃ. Aleṇāti asaraṇā. Anagārāti anāvāsā. Nīlamañcaparāyaṇāti susāne chaḍḍitamalamañcasayanā. Atha vā nīlāti chārikaṅgārabahulā susānabhūmi adhippetā, taṃyeva mañcaṃ viya adhisayanāti attho. Anvādisāhi meti yathā dinnaṃ dakkhiṇaṃ mayhaṃ upakappati, tathā uddisa pattidānaṃ dehi. Appeva nāma mucceyyaṃ, pubbalohitabhojanāti tava uddisanena etasmā pubbalohitabhojanā petajīvikā api nāma mucceyyaṃ.

၁၂၀-၁၂၁. "Pasūnaṃ" ဟူသည်မှာ ဆိတ်၊ နွား၊ ကျွဲ အစရှိသည်တို့၏။ "Aleṇā" ဟူသည်မှာ ကိုးကွယ်ရာမရှိသော။ "Anagārā" ဟူသည်မှာ နေစရာအိမ်ခြေမရှိသော။ "Nīlamañcaparāyaṇā" ဟူသည်မှာ သုသာန်၌ စွန့်ပစ်အပ်သော ညစ်နွမ်းသောညောင်စောင်းလျှင် အိပ်ရာရှိသော။ တစ်နည်းအားဖြင့် "Nīlā" ဟူသည်မှာ ပြာနှင့် မီးသွေးများသော သုသာန်မြေကို အလိုရှိအပ်၏။ ထိုမီးသွေးများသော သုသာန်မြေကိုပင် ညောင်စောင်းကဲ့သို့ပြု၍ အိပ်စက်ရသောဟူ၍ အနက်ရ၏။ "Anvādisāhi me" ဟူသည်မှာ လှူဒါန်းအပ်သော အလှူသည် တပည့်တော်မအား ရည်စူး၍ အကျိုးဖြစ်ထွန်းစေရန်အတွက် အမျှပေးဝေပါလော့ဟု ဆိုလိုသည်။ "Appeva nāma mucceyyaṃ pubbalohitabhojanā" ဟူသည်မှာ "အရှင်ဘုရား၏ ရည်စူး၍ လှူဒါန်းမှုကြောင့် ပြည်နှင့်သွေးကိုသာ စားသုံးရသော ဤပြိတ္တာဘဝမှ လွတ်မြောက်နိုင်ပါလိမ့်မည်" ဟူ၍ ဖြစ်သည်။

Taṃ sutvā āyasmā sāriputtatthero dutiyadivase mahāmoggallānattherādike tayo there āmantetvā tehi saddhiṃ rājagahe [Pg.75] piṇḍāya caranto rañño bimbisārassa nivesanaṃ agamāsi. Rājā there disvā vanditvā ‘‘kiṃ, bhante, āgatatthā’’ti āgamanakāraṇaṃ pucchi. Āyasmā mahāmoggallāno taṃ pavattiṃ rañño ārocesi. Rājā ‘‘aññātaṃ, bhante’’ti vatvā there vissajjetvā sabbakammikaṃ amaccaṃ pakkosāpetvā āṇāpesi ‘‘nagarassa avidūre vivitte chāyūdakasampanne ṭhāne catasso kuṭiyo kārehī’’ti. Antepure ca pahonakavisesavasena tidhā vibhajitvā catasso kuṭiyo paṭicchāpesi, sayañca tattha gantvā kātabbayuttakaṃ akāsi. Niṭṭhitāsu kuṭikāsu sabbaṃ balikaraṇaṃ sajjāpetvā annapānavatthādīni buddhappamukhassa cātuddisassa bhikkhusaṅghassa anucchavike sabbaparikkhāre ca upaṭṭhāpetvā āyasmato sāriputtattherassa taṃ sabbaṃ niyyādesi. Atha thero taṃ petiṃ uddissa taṃ sabbaṃ buddhappamukhassa cātuddisassa bhikkhusaṅghassa adāsi. Sā petī taṃ anumoditvā devaloke nibbattitvā sabbakāmasamiddhā ca hutvā aparadivase āyasmato mahāmoggallānattherassa santikaṃ upagantvā vanditvā aṭṭhāsi. Taṃ thero paṭipucchi, sā attano petūpapattiṃ puna devūpapattiñca vitthārato kathesi. Tena vuttaṃ –

ထိုစကားကို ကြားရသဖြင့် အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်သည် နောက်တစ်နေ့၌ အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန် အစရှိသော မထေရ်သုံးပါးတို့ကို ပင့်ဖိတ်ပြီးလျှင် ထိုမထေရ်တို့နှင့်အတူ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၌ ဆွမ်းခံလှည့်လည်စဉ် ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီး၏ နန်းတော်သို့ ကြွတော်မူ၏။ မင်းကြီးသည် မထေရ်မြတ်တို့ကို မြင်၍ ရှိခိုးပြီးလျှင် "အရှင်ဘုရားတို့၊ အဘယ်အကျိုးငှာ ကြွလာတော်မူပါသနည်း" ဟု ကြွလာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းကို မေးလျှောက်၏။ အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်မထေရ်သည် ထိုအကြောင်းအရာ အလုံးစုံကို မင်းကြီးအား ပြောကြားတော်မူ၏။ မင်းကြီးသည် "အရှင်ဘုရားတို့၊ သိပါပြီ" ဟု လျှောက်ထား၍ မထေရ်တို့ကို ပြန်လွှတ်ပြီးလျှင် အလုံးစုံသောအမှုတို့ကို စီမံဆောင်ရွက်ရသော အမတ်ကို ခေါ်ယူစေ၍ "မြို့၏မလှမ်းမကမ်း ဆိတ်ငြိမ်ပြီး အရိပ်ရေနှင့် ပြည့်စုံသောအရပ်၌ ကုဋီကျောင်းလေးဆောင်ကို ဆောက်လုပ်စေလော့" ဟု စေခိုင်း၏။ နန်းတော်တွင်း၌လည်း လှူဖွယ်ပစ္စည်းအသုံးအဆောင်များကို သုံးစုခွဲ၍ ကျောင်းလေးဆောင်နှင့်အတူ အပ်နှင်းကာ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း ထိုအရပ်သို့သွား၍ ပြုလုပ်သင့်သည်များကို စီမံပြုလုပ်၏။ ကျောင်းများဆောက်လုပ်ပြီးစီးသောအခါ ပူဇော်ဖွယ်ဝတ္ထုအလုံးစုံကို စီရင်စေပြီး လျောက်ပတ်သော ဆွမ်း၊ ခဲဖွယ်၊ အဖျော်၊ အဝတ်အထည်နှင့် ပရိက္ခရာအလုံးစုံတို့ကို မြတ်စွာဘုရား အမှူးရှိသော အရပ်လေးမျက်နှာသံဃာတော်များအား ဆပ်ကပ်လှူဒါန်းရန် ပြင်ဆင်ပြီးလျှင် အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်အား ထိုလှူဖွယ်ဝတ္ထုအလုံးစုံကို အပ်နှံလှူဒါန်းလေ၏။ ထိုအခါ မထေရ်မြတ်သည် ထိုပြိတ္တာမကို ရည်စူး၍ ထိုလှူဖွယ်ဝတ္ထုအလုံးစုံကို မြတ်စွာဘုရား အမှူးရှိသော အရပ်လေးမျက်နှာသံဃာတော်များအား လှူဒါန်းတော်မူ၏။ ထိုပြိတ္တာမသည် ထိုအလှူကို သာဓုအနုမောဒနာခေါ်ဆိုသဖြင့် နတ်ပြည်၌ ဖြစ်၍ အလိုရှိအပ်သော စည်းစိမ်ချမ်းသာအလုံးစုံနှင့် ပြည့်စုံလျက် နောက်တစ်နေ့တွင် အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်မထေရ်၏အထံသို့ ရောက်လာပြီးလျှင် ရှိခိုး၍ ရပ်နေ၏။ မထေရ်မြတ်သည် ထိုနတ်သမီးကို တစ်ဖန်ပြန်၍ မေးမြန်းသဖြင့် ထိုနတ်သမီးသည် မိမိ၏ ရှေးဦးစွာ ပြိတ္တာဖြစ်ခဲ့ရပုံနှင့် နောက်တစ်ဖန် နတ်သမီးဖြစ်လာရပုံ အကြောင်းအရာတို့ကို အကျယ်တဝံ့ လျှောက်ထားလေ၏။ ထို့ကြောင့် ဤသို့ ဆိုအပ်၏—

122.

၁၂၂။

‘‘Mātuyā vacanaṃ sutvā, upatissonukampako;

Āmantayi moggallānaṃ, anuruddhañca kappinaṃ.

"သနားစောင့်ရှောက်တတ်သော ဥပတိဿ (အရှင်သာရိပုတ္တရာ) မထေရ်မြတ်သည် မိခင်ဖြစ်ခဲ့ဖူးသော ပြိတ္တာမ၏ စကားကို ကြားရသဖြင့် အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်၊ အရှင်အနုရုဒ္ဓါ၊ အရှင်ကပ္ပိနတို့အား ပင့်ဖိတ်တော်မူ၏။"

123.

၁၂၃။

‘‘Catasso kuṭiyo katvā, saṅghe cātuddise adā;

Kuṭiyo annapānañca, mātu dakkhiṇamādisī.

"ကုဋီကျောင်းလေးဆောင် ဆောက်လုပ်ပြီးစီးသောအခါ ထိုကျောင်းငယ်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ဆွမ်းအဖျော်စသော လှူဖွယ်တို့ကိုလည်းကောင်း အရပ်လေးမျက်နှာ သံဃာတော်များအား လှူဒါန်းတော်မူ၏။ လှူဒါန်းပြီးလျှင် မိခင်ဖြစ်ခဲ့ဖူးသော ပြိတ္တာမအား ထိုအလှူ၏အဖို့ကို အမျှပေးဝေတော်မူ၏။"

124.

၁၂၄။

‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, vipāko udapajjatha;

Bhojanaṃ pānīyaṃ vatthaṃ, dakkhiṇāya idaṃ phalaṃ.

"အမျှပေးဝေသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် ကောင်းကျိုးသက်ရောက်မှုသည် ချက်ချင်းဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ထိုအလှူ၏အကျိုးဆက်အဖြစ် နတ်အစာ၊ နတ်အဖျော်နှင့် နတ်ဝတ်တန်ဆာဟူသော ဤသို့သော အကျိုးကျေးဇူးများသည် ချက်ချင်း ဖြစ်ပေါ်လာလေ၏။"

125.

၁၂၅။

‘‘Tato suddhā sucivasanā, kāsikuttamadhārinī;

Vicittavatthābharaṇā, kolikaṃ upasaṅkamī’’ti.

"ထို့နောက် ထိုပြိတ္တာမသည် ထိုသို့သော အကျိုးကို ရရှိပြီးသဖြင့် စင်ကြယ်သန့်ရှင်းသော ကိုယ်ခန္ဓာရှိသည်ဖြစ်၍ သန့်ရှင်းကောင်းမွန်သော အဝတ်ကို ဝတ်ဆင်ကာ၊ ကာသိတိုင်းဖြစ် အလွန်မြတ်သော အဝတ်တန်ဆာတို့ကို ဆင်ယင်လျက် ကောလိတ (အရှင်မောဂ္ဂလာန်) မထေရ်မြတ်၏ထံသို့ ချဉ်းကပ်လာလေ၏။"

123. Tattha saṅghe cātuddise adāti cātuddisassa saṅghassa adāsi, niyyādesīti attho. Sesaṃ vuttatthameva.

၁၂၃. ထိုဂါထာ၌ "Saṅghe cātuddise adā" ဟူသည်မှာ အရပ်လေးမျက်နှာ၌ ရှိသော သံဃာတော်များအား ဆပ်ကပ်လှူဒါန်းအပ်နှံ၏ဟု အနက်ရသည်။ ကြွင်းသောစကားရပ်တို့သည် ဆိုအပ်ပြီးသော အနက်အတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။

Athāyasmā [Pg.76] mahāmoggallāno taṃ petiṃ –

ထို့နောက် အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်မထေရ်သည် ထိုပြိတ္တာမအား—

126.

၁၂၆။

‘‘Abhikkantena vaṇṇena, yā tvaṃ tiṭṭhasi devate;

Obhāsentī disā sabbā, osadhī viya tārakā.

"နတ်သမီး၊ သောက်ရှူးကြယ်သည် ခပ်သိမ်းသော အရပ်မျက်နှာတို့ကို ထွန်းလင်းစေလျက် တည်ရှိသကဲ့သို့၊ အလွန်နှစ်လိုဖွယ်ရှိသော အရောင်အဆင်းဖြင့် အရပ်မျက်နှာအားလုံးကို ထွန်းလင်းတောက်ပစေလျက် ရပ်တည်နေသော သင်သည်ကား—"

127.

၁၂၇။

‘‘Kena tetādiso vaṇṇo, tena te idha mijjhati;

Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manaso piyā.

"နတ်သမီး၊ အဘယ်သို့သော ကုသိုလ်ကံကြောင့် သင့်အား ဤသို့သော အရောင်အဆင်းရှိရသနည်း။ အဘယ်သို့သော ကုသိုလ်ကံကြောင့် သင်သည် ဤအရပ်၌ သုစရိုက်ကုသိုလ်၏ ကောင်းကျိုးချမ်းသာကို ပြည့်စုံစွာ ခံစားရသနည်း။ သင့်စိတ်နှလုံး၌ နှစ်သက်မြတ်နိုးအပ်သော စည်းစိမ်ချမ်းသာအလုံးစုံတို့သည် သင့်အား ဖြစ်ပေါ်ရပါသနည်း။"

128.

၁၂၈။

‘‘Pucchāmi taṃ devi mahānubhāve, manussabhūtā kimakāsi puññaṃ;

Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā,Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. – pucchi;

"ကြီးမြတ်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ရှိသော နတ်သမီး၊ သင့်ကို ငါမေးမြန်းလို၏။ သင်သည် လူသားဖြစ်ခဲ့စဉ်က အဘယ်သို့သော ကောင်းမှုကုသိုလ်ကို ပြုခဲ့ဖူးသနည်း။ အဘယ်သို့သော ကုသိုလ်ကံကြောင့် ဤကဲ့သို့ တောက်ပသော တန်ခိုးအာနုဘော်ရှိရသနည်း။ သင့်ကိုယ်မှ ထွက်သော အရောင်အဆင်းသည်လည်း အရပ်မျက်နှာအားလုံးကို အဘယ်ကြောင့် ဤမျှ ထွန်းလင်းတောက်ပစေနိုင်သနည်း" ဟု မေးမြန်းတော်မူ၏။

129-133. Atha sā ‘‘sāriputtassāhaṃ mātā’’tiādinā vissajjesi. Sesaṃ vuttatthameva. Athāyasmā mahāmoggallāno taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi, sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

၁၂၉-၁၃၃. ထိုသို့ မေးမြန်းသောအခါ ထိုနတ်သမီးသည် "Sāriputtassāhaṃ mātā" အစရှိသော ဂါထာတို့ဖြင့် ပြန်လည်ဖြေကြားလေ၏။ ကြွင်းသော စကားရပ်တို့သည် ဆိုအပ်ပြီးသော အနက်အတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ ထိုနောက် အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်မထေရ်သည် ထိုအကြောင်းအရာ အလုံးစုံကို မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ကြားတော်မူ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုဝတ္ထုအကြောင်းအရာကို အခြေခံပြုတော်မူ၍ ဆိုက်ရောက်လာသော ပရိသတ်တို့အား တရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူ၏။ ထိုတရားဒေသနာတော်သည် များစွာသော လူအပေါင်းတို့အား အကျိုးရှိစေလေ၏။

Sāriputtattheramātupetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

အရှင်သာရိပုတ္တရာမထေရ်၏ အမိဖြစ်ခဲ့ဖူးသော ပြိတ္တာမဝတ္ထုအဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

3. Mattāpetivatthuvaṇṇanā

၃. မတ္တာပြိတ္တာမဝတ္ထုအဖွင့်

Naggā dubbaṇṇarūpāsīti idaṃ satthari jetavane viharante mattaṃ nāma petiṃ ārabbha vuttaṃ. Sāvatthiyaṃ kira aññataro kuṭumbiko saddho pasanno ahosi. Tassa bhariyā assaddhā appasannā kodhanā vañjhā ca ahosi nāmena mattā nāma. Atha so kuṭumbiko kulavaṃsūpacchedanabhayena sadisakulato tissaṃ nāma aññaṃ kaññaṃ ānesi. Sā ahosi saddhā pasannā sāmino ca piyā manāpā, sā nacirasseva gabbhinī hutvā dasamāsaccayena puttaṃ vijāyi, ‘‘bhūto’’tissa nāmaṃ ahosi. Sā gehassāminī hutvā cattāro bhikkhū sakkaccaṃ upaṭṭhahi, vañjhā pana taṃ usūyati.

"Naggā dubbaṇṇarūpāsi" အစရှိသော ဤဝတ္ထုကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် မတ္တာအမည်ရှိသော ပြိတ္တာမကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူအပ်၏။ အကျယ်ကား သာဝတ္ထိပြည်၌ သဒ္ဓါတရားရှိ၍ သာသနာတော်၌ ကြည်ညိုသော သူကြွယ်တစ်ယောက် ရှိ၏။ သူ၏ မယားသည်ကား သဒ္ဓါတရားမရှိ၊ မကြည်ညိုတတ်ဘဲ အမျက်ဒေါသကြီး၍ မြုံလည်း မြုံ၏၊ သူမ၏ အမည်မှာ မတ္တာ ဟု ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ သူကြွယ်သည် အမျိုးအနွယ် ပြတ်စဲသွားမည်ကို စိုးရိမ်သဖြင့် မိမိနှင့် အမျိုးဇာတ်တူရာမှ တိဿာအမည်ရှိသော သတို့သမီးတစ်ဦးကို ယူဆောင်ခဲ့၏။ ထိုတိဿာအမည်ရှိသော မယားငယ်သည် သဒ္ဓါတရားရှိပြီး ကြည်ညိုတတ်ကာ လင်ယောက်ျား၏ ချစ်ခင်မြတ်နိုးအပ်သော မယားဖြစ်လေ၏။ ထိုမယားငယ်သည် မကြာမီပင် ကိုယ်ဝန်ရှိလာပြီး ဆယ်လလွန်သော် သားတစ်ယောက်ကို ဖွားမြင်လေ၏၊ ထိုသားငယ်အား ဘူတ ဟု အမည်ပေးလေသည်။ ထိုမယားငယ်သည် အိမ်၏အရှင်မဖြစ်လာပြီး ရဟန်းလေးပါးတို့ကို ရိုသေစွာ ဆွမ်းလုပ်ကျွေးပြုစု၏။ မြုံသောမယားကြီးဖြစ်သူ မတ္တာသည် ထိုမယားငယ်အား အလွန်ပင် ငြူစူစောင်းမြောင်းလေ၏။

Tā ubhopi ekasmiṃ divase sīsaṃ nhatvā allakesā aṭṭhaṃsu, kuṭumbiko guṇavasena tissāya ābaddhasineho manuññena hadayena tāya [Pg.77] saddhiṃ bahuṃ sallapanto aṭṭhāsi. Taṃ asahamānā mattā issāpakatā gehe sammajjitvā ṭhapitaṃ saṅkāraṃ tissāya matthake okiri. Sā aparena samayena kālaṃ katvā petayoniyaṃ nibbattitvā attano kammabalena pañcavidhaṃ dukkhaṃ anubhavati. Taṃ pana dukkhaṃ pāḷito eva viññāyati. Athekadivasaṃ sā petī sañjhāya vītivattāya gehassa piṭṭhipasse nhāyantiyā tissāya attānaṃ dassesi. Taṃ disvā tissā –

ထိုမိန်းမနှစ်ဦးစလုံးသည် တစ်နေ့သောအခါ ခေါင်းဆေးရေချိုး၍ ဆံပင်စိုလျက် ရပ်နေကြ၏။ သူကြွယ်သည်လည်း ဂုဏ်ကျေးဇူးကြောင့် တိဿာအမည်ရှိသော မယားငယ်အပေါ်၌ ဖွဲ့နှောင်မိသော ချစ်ခြင်းမေတ္တာအပြည့်ရှိသော နှလုံးသားဖြင့် ထိုမယားငယ်နှင့်အတူ စကားအများကြီး ပြောဆိုလျက် ရပ်နေ၏။ ထိုသို့ စကားပြောသည်ကို သည်းမခံနိုင်သော မတ္တာသည် ငြူစူစောင်းမြောင်းသော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ အိမ်၌ တံမြက်လှည်း၍ သိမ်းဆည်းထားသော အမှိုက်သရိုက်တို့ကို တိဿာ၏ ဦးခေါင်းထက်သို့ ကြဲချလေ၏။ ထိုမတ္တာသည် နောက်တစ်ပါးသော အခါ၌ သေလွန်သော် ပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်၍ မိမိပြုခဲ့သော ကံ၏အစွမ်းကြောင့် ငါးပါးသောအပြားရှိသော ဆင်းရဲဒုက္ခကို ခံစားရ၏။ ထိုပြိတ္တာမ၏ ဆင်းရဲဒုက္ခကိုကား ပါဠိတော်အားဖြင့်သာ သိအပ်၏။ ထိုအခါ တစ်နေ့သော ညဦးယံ လွန်မြတ်သည်ရှိသော် ထိုပြိတ္တာမသည် အိမ်နောက်ဖေး၌ ရေချိုးနေသော တိဿာအား မိမိ၏ကိုယ်ကို ထင်ရှားပြသလေ၏။ ထိုပြိတ္တာမကို မြင်၍ တိဿာသည် -

134.

၁၃၄။

‘‘Naggā dubbaṇṇarūpāsi, kisā dhamanisanthatā;

Upphāsulike kisike, kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasī’’ti. –

“အဝတ်မရှိ ကိုယ်လုံးတီးဖြစ်ပြီး အဆင်းလည်း မလှ၊ ကြုံလှီ၍ အကြောပြိုင်းပြိုင်းထနေသော မိန်းမ... နံရိုးများပေါ်လျက် အလွန်ကြုံလှီနေသော သင်သည် အဘယ်သူနည်း၊ အဘယ်ကြောင့် ဤအရပ်၌ ရပ်နေသနည်း” ဟု

Gāthāya paṭipucchi. Itarā –

ဂါထာဖြင့် မေးမြန်း၏။ ထိုအခါ တစ်ပါးသော ပြိတ္တာမသည် -

135.

၁၃၅။

‘‘Ahaṃ mattā tuvaṃ tissā, sapattī te pure ahuṃ;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. –

“ညီမတိဿာ... ငါသည် ရှေးဘဝ၌ မတ္တာ အမည်ရှိသူ ဖြစ်ခဲ့၏။ သင်သည် တိဿာ အမည်ရှိသူ ဖြစ်ခဲ့၏။ ငါသည် ရှေးဘဝ၌ သင့်အား လင်တူမယားပြိုင် ဖြစ်ခဲ့ဖူး၏။ ထိုငါသည် မကောင်းမှုကံကို ပြုမိသောကြောင့် ဤလူ့ပြည်မှ ပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်ခဲ့ရ၏” ဟု

Gāthāya paṭivacanaṃ adāsi. Tattha ahaṃ mattā tuvaṃ tissāti ahaṃ mattā nāma, tuvaṃ tissā nāma. Pureti purimattabhāve. Teti tuyhaṃ sapattī ahuṃ, ahosinti attho. Puna tissā –

ဂါထာဖြင့် ပြန်လည်ဖြေကြားလေ၏။ ထိုဂါထာ၌ ‘အဟံ မတ္တာ တုဝံ တိဿာ’ ဟူသည်ကား ငါကား မတ္တာမည်၏၊ သင်ကား တိဿာမည်၏ ဟူလို။ ‘ပုရေ’ ဟူသည်ကား ရှေးသော ဘဝ၌ ဟူလို။ ‘တေ’ ဟူသည်ကား သင့်အား လင်တူမယားပြိုင် ‘အဟုံ’ (ဖြစ်ခဲ့၏) ဟူသောအနက်တည်း။ တစ်ဖန် တိဿာသည် -

136.

၁၃၆။

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, petalokaṃ ito gatā’’ti. –

“မတ္တာ... သင်သည် ရှေးဘဝ၌ ကိုယ်ဖြင့် ပြုအပ်သော ဒုစရိုက်ကို ပြုခဲ့ဖူးသလော၊ နှုတ်ဖြင့် ပြုအပ်သော ဒုစရိုက်ကို ပြုခဲ့ဖူးသလော၊ စိတ်ဖြင့် ကြံစည်အပ်သော ဒုစရိုက်ကို ပြုခဲ့ဖူးသလော။ အဘယ်သို့သော အကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးကြောင့် ဤလူ့ပြည်မှ ပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်ရသနည်း” ဟု

Gāthāya katakammaṃ pucchi. Puna itarā –

ဂါထာဖြင့် မိမိပြုခဲ့သော ကံကို မေးမြန်း၏။ တစ်ဖန် ပြိတ္တာမသည် -

137.

၁၃၇။

‘‘Caṇḍī ca pharusā cāsiṃ, issukī maccharī saṭhā;

Tāhaṃ duruttaṃ vatvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. –

“ညီမတိဿာ... ငါသည် ရှေးဘဝ၌ အမျက်ဒေါသကြီးသူလည်း ဖြစ်ခဲ့၏၊ ကြမ်းတမ်းသော စကားရှိသူလည်း ဖြစ်ခဲ့၏၊ ငြူစူတတ်သူလည်း ဖြစ်ခဲ့၏၊ ဝန်တိုတတ်သူလည်း ဖြစ်ခဲ့၏၊ စဉ်းလဲကောက်ကျစ်သူလည်း ဖြစ်ခဲ့၏။ ငါသည် ထိုကဲ့သို့သော မကောင်းသောစကားများကို ပြောဆိုမိသောကြောင့် ဤလူ့ပြည်မှ ပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်ခဲ့ရ၏” ဟု

Gāthāya attanā katakammaṃ ācikkhi. Tattha caṇḍīti kodhanā. Pharusāti pharusavacanā. Āsinti ahosiṃ. Tāhanti taṃ ahaṃ. Duruttanti dubbhāsitaṃ niratthakavacanaṃ. Ito parampi tāsaṃ vacanapaṭivacanavaseneva gāthā pavattā –

ဂါထာဖြင့် မိမိပြုခဲ့သော ကံကို ပြောပြလေ၏။ ထိုဂါထာ၌ ‘စဏ္ဍီ’ ဟူသည် ဒေါသကြီးသူ ဟူလို။ ‘ဖရုသာ’ ဟူသည် ကြမ်းတမ်းသော စကားရှိသူ ဟူလို။ ‘အာသိံ’ ဟူသည် ဖြစ်ခဲ့၏ ဟူလို။ ‘တာဟံ’ ဟူသော ပုဒ်ကို ‘တံ အဟံ’ ဟု ပုဒ်ဖြတ်အပ်၏။ ‘ဒုရုတ္တံ’ ဟူသည် မကောင်းသဖြင့် ပြောဆိုအပ်သော စက်ဆုပ်ဖွယ် စကားကို ဟူလို။ ဤဂါထာမှ နောက်၌လည်း ထိုသူတို့၏ စကားအပြန်အလှန် ပြောဆိုခြင်းဖြင့်သာ ဂါထာများ ဖြစ်ပေါ်လာသည် -

138.

၁၃၈။

‘‘Sabbaṃ ahampi jānāmi, yathā tvaṃ caṇḍikā ahu;

Aññañca kho taṃ pucchāmi, kenāsi paṃsukunthitā.

“မတ္တာ... သင်သည် ဒေါသကြီးသူ၊ စကားကြမ်းသူ၊ ငြူစူသူ၊ ဝန်တိုသူ၊ စဉ်းလဲသူ ဖြစ်ခဲ့သည်ဟူသော သင်ပြောသောစကားအားလုံးကို ငါလည်း သိပါ၏။ ယခုအခါ သင့်အား အခြားအကြောင်းအရာတစ်ခုကို မေးလိုပါသေး၏။ အဘယ်ကြောင့် သင့်ကိုယ်တစ်ခုလုံး မြေမှုန့်အလိမ်းလိမ်း ဖုံးလွှမ်းနေရသနည်း” ဟု (မေး၏။)

139.

၁၃၉။

‘‘Sīsaṃnhātā [Pg.78] tuvaṃ āsi, sucivatthā alaṅkatā;

Ahañca kho adhimattaṃ, samalaṅkatatarā tayā.

“ညီမတိဿာ... သင်သည် ခေါင်းဆေးရေချိုး၍ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော အဝတ်ကို ဝတ်ဆင်ကာ တန်ဆာဆင်ထား၏။ ငါသည်လည်း သင့်ထက်ပင် သာလွန်ထူးကဲစွာ ကောင်းမွန်စွာ တန်ဆာဆင်ထားခဲ့၏။

140.

၁၄၀။

‘‘Tassā me pekkhamānāya, sāmikena samantayi;

Tato me issā vipulā, kodho me samajāyatha.

ထိုသို့ ငါစောင့်ကြည့်နေစဉ် သင်သည် လင်ဖြစ်သူနှင့်အတူ ရင်းနှီးစွာ ပြောဆိုနှုတ်ဆက်နေ၏။ ထိုအခါ ငါ့အား ငြူစူခြင်းငြှိုးတေးစိတ်သည် အလွန်ပြင်းထန်စွာ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး အမျက်ဒေါသသည်လည်း အလွန်တရာ တောက်လောင်ခဲ့ရ၏။

141.

၁၄၁။

‘‘Tato paṃsuṃ gahetvāna, paṃsunā tañhi okiriṃ;

Tassakammavipākena, tenamhi paṃsukunthitā.

ထိုအမျက်ဒေါသကြောင့် မြေမှုန့်တို့ကို ယူ၍ သင့်ကိုယ်ပေါ်သို့ ကြဲပက်ခဲ့ဖူး၏။ ထိုအကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးကြောင့် ယခုအခါ ငါ့ကိုယ်၌ မြေမှုန့်များ အလိမ်းလိမ်း ဖုံးလွှမ်းနေရခြင်း ဖြစ်၏” ဟု (ပြောဆို၏။)

142.

၁၄၂။

‘‘Sabbaṃ ahampi jānāmi, paṃsunā maṃ tvamokiri;

Aññañca kho taṃ pucchāmi, kena khajjasi kacchuyā.

“မတ္တာ... သင်သည် ငါ့အား မြေမှုန့်ဖြင့် ကြဲပက်ခဲ့သည်ကို ငါလည်း သိပါ၏။ အခြားအကြောင်းအရာတစ်ခုကိုလည်း မေးပါရစေဦး၊ အဘယ်ကံကြောင့် သင့်အား ယားယံသောအနာ (ဝဲခြောက်နာ) များ နှိပ်စက်နေရသနည်း” ဟု (မေး၏။)

143.

၁၄၃။

‘‘Bhesajjahārī ubhayo, vanantaṃ agamimhase;

Tvañca bhesajjamāhari, ahañca kapikacchuno.

“ညီမတိဿာ... ငါတို့နှစ်ဦးစလုံးသည် ဆေးမြစ်ရှာရန် တောသို့ အတူတူ သွားခဲ့ကြ၏။ သင်သည် ဆေးသမားများ မှာလိုက်သည့် မိမိအတွက် ကျေးဇူးရှိမည့် ဆေးမြစ်ကို ဆောင်ယူခဲ့၏။ ငါမူကား ကန္ဓကရ (ခွေးလှေးယားသီး) ကဲ့သို့သော ယားယံစေတတ်သော အသီးတို့ကို ဆောင်ယူခဲ့၏။

144.

၁၄၄။

‘‘Tassā tyājānamānāya, seyyaṃ tyāhaṃ samokiriṃ;

Tassakammavipākena, tena khajjāmi kacchuyā.

ထိုသို့ သင်မသိရှိစဉ် သင်၏အိပ်ရာပေါ်တွင် ထိုယားယံတတ်သော အသီးသစ်ရွက်တို့ကို ငါသည် ကြဲဖြန့်ထားခဲ့၏။ ထိုအကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးကြောင့် ယခုအခါ ငါ့၌ ယားယံသောအနာတို့ နှိပ်စက်ခြင်း ခံနေရခြင်း ဖြစ်၏” ဟု (ပြောဆို၏။)

145.

၁၄၅။

‘‘Sabbaṃ ahampi jānāmi, seyyaṃ me tvaṃ samokiri;

Aññañca kho taṃ pucchāmi, kenāsi naggiyā tuvaṃ.

“မတ္တာ... သင်သည် ငါ၏အိပ်ရာကို ယားယံသော အသီးအရွက်တို့ဖြင့် ကြဲဖြန့်ခဲ့သည်ကို ငါလည်း သိပါ၏။ အခြားအကြောင်းအရာတစ်ခုကိုလည်း မေးပါရစေဦး၊ အဘယ်သို့သော အကုသိုလ်ကံကြောင့် သင်သည် အဝတ်မရှိ ကိုယ်လုံးတီး ဖြစ်နေရသနည်း” ဟု (မေး၏။)

146.

၁၄၆။

‘‘Sahāyānaṃ samayo āsi, ñātīnaṃ samitī ahu;

Tvañca āmantitā āsi, sasāminī no ca khohaṃ.

“ညီမတိဿာ... အဆွေခင်ပွန်းတို့၏ အစည်းအဝေးပွဲ၊ ဆွေမျိုးတို့၏ တွေ့ဆုံပွဲများ ရှိခဲ့စဉ်အခါက သင်နှင့် သင့်လင်သူကြွယ်ကို မင်္ဂလာအခမ်းအနားသို့ ပင့်ဖိတ်ခဲ့ကြ၏။ ငါ့ကိုမူကား မည်သူမျှ မပင့်ဖိတ်ခဲ့ကြချေ။

147.

၁၄၇။

‘‘Tassā tyājānamānāya, dussaṃ tyāhaṃ apānudiṃ;

Tassakammavipākena, tenamhi naggiyā ahaṃ.

ထိုအခါ သင်မသိရှိစဉ် သင်၏အဝတ်ပုဆိုးကို ငါသည် ခိုးယူလိုသောစိတ်ဖြင့် ဖုံးကွယ်ယူဆောင်ခဲ့ဖူး၏။ ထိုမကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးကြောင့် ငါသည် ယခုအခါ အဝတ်မရှိ ကိုယ်လုံးတီး ဖြစ်နေရခြင်း ဖြစ်၏” ဟု (ပြောဆို၏။)

148.

၁၄၈။

‘‘Sabbaṃ ahampi jānāmi, dussaṃ me tvaṃ apānudi;

Aññañca kho taṃ pucchāmi, kenāsi gūthagandhinī.

“မတ္တာ... သင်သည် ငါ၏အဝတ်ကို ခိုးယူဖုံးကွယ်ခဲ့သည်ကို ငါသိပါ၏။ အခြားအကြောင်းအရာတစ်ခုကိုလည်း မေးပါရစေဦး၊ အဘယ်အကုသိုလ်ကံကြောင့် သင့်ကိုယ်မှ ကျင်ကြီးပုပ်စော် (မစင်နံ့) ကဲ့သို့သော အနံ့ဆိုးများ ထွက်နေရသနည်း” ဟု (မေး၏။)

149.

၁၄၉။

‘‘Tava gandhañca mālañca, paccagghañca vilepanaṃ;

Gūthakūpe atāresiṃ, taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā;

Tassakammavipākena, tenamhi gūthagandhinī.

“ညီမတိဿာ... ငါသည် သင်၏ အဖိုးတန်လှသော နံ့သာ၊ ပန်းနှင့် လိမ်းခြယ်စရာ နံ့သာပျောင်းတို့ကို ကျင်ကြီးတွင်း (မစင်တွင်း) ထဲသို့ ပစ်ချခဲ့ဖူး၏။ ထိုမကောင်းမှုကို ငါပြုခဲ့မိ၏။ ထိုအကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးကြောင့် ယခုအခါ ငါသည် ကျင်ကြီးပုပ်နံ့ကဲ့သို့သော အနံ့ဆိုးရှိသူ ဖြစ်နေရခြင်း ဖြစ်၏” ဟု (ပြောဆို၏။)

150.

၁၅၀။

‘‘Sabbaṃ [Pg.79] ahampi jānāmi, taṃ pāpaṃ pakataṃ tayā;

Aññañca kho taṃ pucchāmi, kenāsi duggatā tuvaṃ.

“မတ္တာ... သင်သည် ငါ၏နံ့သာပန်းတို့ကို ကျင်ကြီးတွင်းသို့ ပစ်ချခြင်းဟူသော မကောင်းမှုကို ပြုခဲ့သည်ကို ငါသိပါ၏။ အခြားအကြောင်းအရာတစ်ခုကိုလည်း မေးပါရစေဦး၊ အဘယ်အကုသိုလ်ကံကြောင့် သင်သည် ဆင်းရဲလှစွာသော ပြိတ္တာဒုဂ္ဂတိဘုံသို့ ရောက်ရသနည်း” ဟု (မေး၏။)

151.

၁၅၁။

‘‘Ubhinnaṃ samakaṃ āsi, yaṃ gehe vijjate dhanaṃ;

Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākāsimattano;

Tassakammavipākena, tenamhi duggatā ahaṃ.

“ညီမတိဿာ... အိမ်၌ ရှိသမျှသော ဥစ္စာပစ္စည်းတို့သည် ငါတို့နှစ်ဦးစလုံးနှင့် အညီအမျှ ဆိုင်ခဲ့၏။ လှူဖွယ်ဝတ္ထုများစွာ ရှိပါလျက် ငါသည် မိမိ၏ တမလွန်ဘဝအတွက် ကိုးကွယ်ရာကျွန်းသဖွယ်ဖြစ်သော ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို မပြုခဲ့မိချေ။ ထိုဝန်တိုမိစ္ဆရိယစိတ်ဖြင့် ကုသိုလ်မပြုခဲ့သော ကံ၏အကျိုးကြောင့် ငါသည် ဒုဂ္ဂတိသို့ ရောက်ခဲ့ရ၏။

152.

၁၅၂။

‘‘Tadeva maṃ tvaṃ avaca, pāpakammaṃ nisevasi;

Na hi pāpehi kammehi, sulabhā hoti suggati.

ညီမတိဿာ... ထိုဘဝကလည်း သင်သည် ငါ့ကို ‘မတ္တာ... သင်သည် အကုသိုလ်ကံတို့ကို ပြုကျင့်နေ၏။ အကုသိုလ်ဒုစရိုက်တရားတို့ဖြင့် သုဂတိဘုံသို့ ရောက်ရန် မလွယ်ကူနိုင်ပေ’ ဟု ပြောဆိုခဲ့ဖူး၏” ဟု (ပြော၏။)

153.

၁၅၃။

‘‘Vāmato maṃ tvaṃ paccesi, athopi maṃ usūyasi;

Passa pāpānaṃ kammānaṃ, vipāko hoti yādiso.

“မတ္တာ... ရှေးဘဝ၌ သင်သည် ငါ့အပေါ် ဆန့်ကျင်ဘက်ပြု၍ မှတ်ယူခဲ့၏။ ထို့ပြင် ငါ့အပေါ် ငြူစူစောင်းမြောင်းခဲ့၏။ ယုတ်မာသော အကုသိုလ်ကံတို့၏ အကျိုးပေးပုံသည် အဘယ်မျှ ဆိုးရွားသည်ကို ယခု ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက်ရှုလော။

154.

၁၅၄။

‘‘Te gharā tā ca dāsiyo, tānevābharaṇānime;

Te aññe paricārenti, na bhogā honti sassatā.

မတ္တာ... သင့်အိမ်၊ သင့်ကျွန်မများနှင့် သင့်ဝတ်ဆင်ခဲ့သော ထိုအဝတ်တန်ဆာအားလုံးကို ရှေးဘဝ၌ သင်တစ်ဦးတည်း သိမ်းဆည်းခဲ့သော်လည်း ယခုအခါတွင်မူ အခြားသူများက သုံးဆောင်ခံစားနေကြကုန်ပြီ။ စည်းစိမ်ဥစ္စာဟူသည် မြဲမြံသောအရာ မဟုတ်ပေ။ ထို့ကြောင့် ထိုစည်းစိမ်ဥစ္စာတို့အတွက် ငြူစူဝန်တိုခြင်းကို မပြုအပ်ပေ။

155.

၁၅၅။

‘‘Idāni bhūtassa pitā, āpaṇā gehamehiti;

Appeva te dade kiñci, mā su tāva ito agā.

မတ္တာ... ယခုအချိန်တွင် ဘူတ၏ဖခင်ဖြစ်သူ သူကြွယ်သည် ဈေးမှ အိမ်သို့ ပြန်လာလိမ့်မည်။ အိမ်သို့ ရောက်လာသောအခါ သင့်အား တစ်စုံတစ်ခု ပေးကောင်းပေးပေလိမ့်မည်။ ထိုသူကြွယ် မလာသေးမီအတွင်း ဤအိမ်နောက်ဖေးမှ အခြားတစ်ပါးသို့ မသွားပါနှင့်ဦး” ဟု တောင်းပန်၏။

156.

၁၅၆။

‘‘Naggā dubbaṇṇarūpāmhi, kisā dhamanisanthatā;

Kopīnametaṃ itthīnaṃ, mā maṃ bhūtapitāddasa.

“ညီမတိဿာ... ငါသည် အဝတ်မရှိ ကိုယ်လုံးတီးလည်းဖြစ်၏၊ အဆင်းမလှလည်း ဖြစ်၏၊ ကြုံလှီ၍ အကြောပြိုင်းပြိုင်းထသော ကိုယ်လည်း ရှိ၏။ ညီမတိဿာ... ဤသို့သော အဝတ်မပါ အဆင်းမလှခြင်းသည် မိန်းမတို့၏ ရှက်ဖွယ်အရာဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ဘူတ၏ ဖခင်သူကြွယ်သည် ငါ့ကို မမြင်ပါစေလင့်” ဟု (ပြောဆို၏။)

157.

၁၅၇။

‘‘Handa kiṃ vā tyāhaṃ dammi, kiṃ vā teca karomahaṃ;

Yena tvaṃ sukhitā assa, sabbakāmasamiddhinī.

“မတ္တာ... သို့ဖြစ်လျှင် ငါသည် သင့်အား အဘယ်အရာကို ပေးရအံ့နည်း၊ သင့်အတွက် အဘယ်သို့သော အကူအညီကို ပြုရအံ့နည်း။ သင့်အား ချမ်းသာစေနိုင်ပြီး စည်းစိမ်ချမ်းသာ အားလုံးနှင့် ပြည့်စုံစေမည့် ထိုကျေးဇူးပြုခြင်းအကြောင်းကို ငါ့အား ပြောပြပါလော့” ဟု (မေး၏။)

158.

၁၅၈။

‘‘Cattāro bhikkhū saṅghato, cattāro pana puggale;

Aṭṭha bhikkhū bhojayitvā, mama dakkhiṇamādisa;

Tadāhaṃ sukhitā hessaṃ, sabbakāmasamiddhinī.

“ညီမတိဿာ... သံဃာ့ဘောင်မှ ရဟန်းလေးပါးနှင့် အခြားသီးခြားပုဂ္ဂိုလ် ရဟန်းလေးပါး၊ ဤသို့ ရဟန်းရှစ်ပါးတို့ကို ဆွမ်းကပ်လှူ၍ ထိုအလှူဒါန၏ အဖို့ဘာဂကို ငါ့အား အမျှပေးဝေပါလော့။ ထိုသို့ သင်က ငါ့အား အမျှပေးဝေသောအခါ ငါသည် ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်၍ ခပ်သိမ်းသော စည်းစိမ်ချမ်းသာတို့နှင့် ပြည့်စုံရပါလိမ့်မည်” ဟု (ပြောဆို၏။)

159.

၁၅၉။

‘‘Sādhūti sā paṭissutvā, bhojayitvāṭṭha bhikkhavo;

Vatthehacchādayitvāna, tassā dakkhiṇamādisī.

ထိုတိဿာသည် ‘ကောင်းပါပြီ’ ဟု မတ္တာပြိတ္တာမ၏ စကားကို ဝန်ခံကာ ရဟန်းရှစ်ပါးတို့ကို ဆွမ်းလုပ်ကျွေး၍ အဝတ်သင်္ကန်းတို့ကို လှူဒါန်းပြီးလျှင် ထိုပြိတ္တာမအား အလှူအဖို့ဘာဂကို အမျှပေးဝေလေ၏။

160.

၁၆၀။

‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, vipāko udapajjatha;

Bhojanacchādanapānīyaṃ, dakkhiṇāya idaṃ phalaṃ.

အမျှပေးဝေပြီးသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် နတ်၏ ဘောဇဉ်၊ နတ်၏ အဝတ်တန်ဆာ၊ နတ်၏ အဖျော်ရည် စသည်တို့သည် အလှူဒါန၏ အကျိုးရလဒ်အဖြစ် ချက်ချင်း ဖြစ်ပေါ်လာလေ၏။

161.

၁၆၁။

‘‘Tato [Pg.80] suddhā sucivasanā, kāsikuttamadhārinī;

Vicittavatthābharaṇā, sapattiṃ upasaṅkami.

ထိုသို့ ကောင်းကျိုးချမ်းသာကို ရရှိပြီးနောက် ထိုမတ္တာပြိတ္တာမသည် ရေချိုးသန့်စင်ပြီးသော၊ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော ကာသိတိုင်းဖြစ် အလွန်မြတ်သော အဝတ်တန်ဆာကို ဝတ်ဆင်ကာ ဆန်းကြယ်သော ရတနာတို့ဖြင့် ဆင်ယင်လျက် လင်တူမယားပြိုင်ဖြစ်သော တိဿာထံသို့ ချဉ်းကပ်လာလေ၏။

162.

၁၆၂။

‘‘Abhikkantena vaṇṇena, yā tvaṃ tiṭṭhasi devate;

Obhāsentī disā sabbā, osadhī viya tārakā.

“နတ်သမီး... သောက်ရှူးကြယ်သည် အရပ်မျက်နှာအားလုံးကို ထွန်းလင်းစေလျက် တည်ရှိနေသကဲ့သို့ အလွန်တရာ နှစ်လိုဖွယ်ကောင်းသော အဆင်းအရောင်ဖြင့် အရပ်မျက်နှာအားလုံးကို ထွန်းလင်းတောက်ပစေလျက် ရပ်တည်နေပါပေ၏။

163.

၁၆၃။

‘‘Kena tetādiso vaṇṇo, kena te idha mijjhati;

Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manaso piyā.

နတ်သမီး... အဘယ်သို့သော ကုသိုလ်ကံကြောင့် သင့်အား ဤကဲ့သို့သော အဆင်းအရောင်ရှိရသနည်း။ အဘယ်သို့သော ကုသိုလ်ကြောင့် ဤအရပ်၌ သင်ရရှိသော ကောင်းမှုအကျိုးသည် ပြည့်စုံရသနည်း။ စိတ်နှလုံး နှစ်သက်ဖွယ်ရှိသော စည်းစိမ်ချမ်းသာအလုံးစုံတို့သည်လည်း သင့်အား ဖြစ်ပေါ်လာရသနည်း။

164.

၁၆၄။

‘‘Pucchāmi taṃ devi mahānubhāve, manussabhūtā kimakāsī puññaṃ;

Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatīti.

ကြီးမားသော တန်ခိုးအာနုဘော်ရှိသော နတ်သမီး... သင့်ကို ငါမေးမြန်းပါ၏၊ သင်သည် လူဖြစ်စဉ်က အဘယ်သို့သော ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို ပြုခဲ့ဖူးပါသနည်း။ အဘယ်ကြောင့် ဤကဲ့သို့ ထွန်းပသော အာနုဘော်ရှိရသနည်း၊ သင့်ကိုယ်၏ အဆင်းအရောင်သည်လည်း အဘယ်ကြောင့် အရပ်မျက်နှာအားလုံးကို ထွန်းလင်းစေနိုင်သနည်း” ဟု (မေး၏။)

165.

၁၆၅။

‘‘Ahaṃ mattā tuvaṃ tissā, sapattī te pure ahuṃ;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.

“ညီမတိဿာ... ငါသည် ရှေးဘဝက မတ္တာ ဖြစ်ခဲ့၍ သင်သည် တိဿာ ဖြစ်ခဲ့၏။ ငါသည် ရှေးဘဝ၌ သင့်အား လင်တူမယားပြိုင် ဖြစ်ခဲ့၏။ ငါသည် မကောင်းမှုအကုသိုလ်ကို ပြုမိသောကြောင့် ဤလူ့ပြည်မှ ပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်ခဲ့ရ၏။

166.

၁၆၆။

‘‘Tava dinnena dānena, modāmi akutobhayā;

Ciraṃ jīvāhi bhagini, saha sabbehi ñātibhi;

Asokaṃ virajaṃ ṭhānaṃ, āvāsaṃ vasavattinaṃ.

ယခုအခါတွင်မူ သင်လှူဒါန်းပေးဝေသော အလှူဒါနကြောင့် ဘေးရန်ကင်းကွာလျက် ရွှင်လန်းဝမ်းမြောက်စွာ စံစားနေရပြီ ဖြစ်၏။ ညီမတိဿာ... ဆွေမျိုးအားလုံးနှင့်အတူ အသက်ရှည်စွာ နေရပါစေ။ စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းမရှိ၊ ကိလေသာအညစ်အကြေး ကင်းစင်ပြီး မိမိအလိုသို့ လိုက်ပါစေနိုင်သော နတ်တို့၏ နေရာဖြစ်သော ဝသဝတ္တီနတ်ပြည်သို့ ရောက်စေသတည်း။

167.

၁၆၇။

‘‘Idha dhammaṃ caritvāna, dānaṃ datvāna sobhane;

Vineyya maccheramalaṃ samūlaṃ, aninditā saggamupehi ṭhāna’’nti.

အဆင်းလှသော ညီမတိဿာ... ဤလူ့ပြည်၌ ကုသိုလ်တရားတို့ကို ကျင့်ကြံ၍၊ အမြစ်နှင့်တကွသော ဝန်တိုမိစ္ဆရိယအညစ်အကြေးကို ဖျောက်ဖျက်ကာ၊ အလှူဒါနတို့ကို ပေးလှူ၍ မကဲ့ရဲ့အပ်သည်ဖြစ်လျက် ကောင်းမြတ်သော နတ်ပြည်သို့ ရောက်ပါလော့” ဟု (ပြောဆို၏။)

138. Tattha sabbaṃ ahampi jānāmi, yathā tvaṃ caṇḍikā ahūti ‘‘caṇḍī ca pharusā cāsi’’nti yaṃ tayā vuttaṃ, taṃ sabbaṃ ahampi jānāmi, yathā tvaṃ caṇḍikā kodhanā pharusavacanā issukī maccharī saṭhā ca ahosi. Aññañca kho taṃ pucchāmīti aññaṃ puna taṃ idāni pucchāmi. Kenāsi paṃsukunthitāti kena kammena saṅkārapaṃsūti oguṇṭhitā sabbaso okiṇṇasarīrā ahūti attho.

၁၃၈. ထိုဂါထာ၌ "သင်သည် ဒေါသကြီးသူ ဖြစ်ခဲ့၏၊ ကြမ်းတမ်းသူ ဖြစ်ခဲ့၏" ဟု သင်ပြောဆိုသော စကားအားလုံးကို ငါလည်း အမှန်အတိုင်း သိပါ၏။ သင်သည် စိတ်ဆိုးလွယ်သူ၊ ကြမ်းတမ်းသော စကားရှိသူ၊ ငြူစူတတ်သူ၊ ဝန်တိုတတ်သူ၊ စဉ်းလဲတတ်သူ ဖြစ်ခဲ့ပုံကို ငါလည်း သိပါ၏။ "အခြားအကြောင်းကို သင့်အား တစ်ဖန် မေးပါဦးမည်" ဟု ဆိုရာ၌ ယခုအခါ အခြားအကြောင်းအရာကို သင့်အား တစ်ဖန် မေးမြန်းလိုခြင်း ဖြစ်သည်။ "အဘယ်ကြောင့် ဖုန်မှုန့်များ ပေကျံနေသနည်း" ဟု ဆိုရာ၌ အဘယ်သို့သော မကောင်းမှုကံကြောင့် အမှိုက် သဲဖုန်များဖြင့် တစ်ကိုယ်လုံး ဖုံးလွှမ်းကာ ပေကျံနေရသနည်း ဟု မေးရာရောက်သည်။

139-40. Sīsaṃnhātāti sasīsaṃ nhātā. Adhimattanti adhikataraṃ. Samalaṅkatatarāti sammā atisayena alaṅkatā. ‘‘Adhimattā’’ti vā pāṭho, ativiya mattā mānamadamattā, mānanissitāti attho. Tayāti bhotiyā[Pg.81]. Sāmikena samantayīti sāmikena saddhiṃ allopasallāpavasena kathesi.

၁၃၉-၄၀. "ဦးခေါင်းနှင့်တကွ ရေချိုးပြီးသူ" ဟု ဆိုရာ၌ ဦးခေါင်းအပါအဝင် ရေချိုးပြီးသည်ကို ဆိုလိုသည်။ "အတိုင်းထက်အလွန်" ဟု ဆိုရာ၌ သာလွန်ထူးကဲစွာ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ "ကောင်းစွာ တန်ဆာဆင်အပ်သော" ဟု ဆိုရာ၌ အလွန်ထူးကဲ ကောင်းမွန်စွာ တန်ဆာဆင်ပြင်ဆင်အပ်သည်ကို ဆိုလိုသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် "အဓိမတ္တာ" ဟုလည်း ပါဌ်ရှိရာ အလွန်တရာ မာန်ယစ်လျက် မာနတရား၌ မှီဝဲတည်ရှိနေသည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ "သင့်အား" ဟု ဆိုရာ၌ ရှင်မကို ညွှန်းသည်။ "လင်ယောကျာ်းနှင့် နှုတ်ဆက်စကားပြောသည်" ဟု ဆိုရာ၌ မိမိ၏ လင်ယောကျာ်းနှင့်အတူ ရင်းရင်းနှီးနှီး အပြန်အလှန် နှုတ်ဆက် စကားပြောဆိုသည်ကို ဆိုလိုသည်။

142-144. Khajjasi kacchuyāti kacchurogena khādīyasi, bādhīyasīti attho. Bhesajjahārīti bhesajjahāriniyo osadhahārikāyo. Ubhayoti duve, tvañca ahañcāti attho. Vanantanti vanaṃ. Tvañca bhesajjamāharīti tvaṃ vejjehi vuttaṃ attano upakārāvahaṃ bhesajjaṃ āhari. Ahañca kapikacchunoti ahaṃ pana kapikacchuphalāni duphassaphalāni āhariṃ. Kapikacchūti vā sayaṃbhūtā vuccati, tasmā sayaṃbhūtāya pattaphalāni āharinti attho. Seyyaṃ tyāhaṃ samokirinti tava seyyaṃ ahaṃ kapikacchuphalapattehi samantato avakiriṃ.

၁၄၂-၁၄၄. "ယားယံခြင်းဖြင့် နှိပ်စက်ခံရသနည်း" ဟု ဆိုရာ၌ ယားနာရောဂါဖြင့် အကိုက်ခံရ သို့မဟုတ် နှိပ်စက်ခံရခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ "ဆေးရှာသူများ" ဟု ဆိုရာ၌ ဆေးမြစ် ဆေးပင်များကို သွားရောက် ရှာဖွေဆောင်ယူကြသူများကို ဆိုလိုသည်။ "နှစ်ဦးစလုံး" ဟု ဆိုရာ၌ တိဿာဖြစ်သော သင်နှင့် မတ္တာဖြစ်သော ငါ နှစ်ဦးလုံးကို ဆိုလိုသည်။ "တောအုပ်သို့" ဟု ဆိုရာ၌ တောသို့ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ "သင်သည်လည်း ဆေးကို ဆောင်ယူခဲ့၏" ဟု ဆိုရာ၌ သင်သည် ဆေးသမားများ ညွှန်ကြားချက်အတိုင်း မိမိအတွက် အကျိုးပြုမည့် ဆေးမြစ်ကို ဆောင်ယူခဲ့၏။ "ငါသည်ကား ခွေးလှေးယားသီးကို ဆောင်ယူခဲ့၏" ဟု ဆိုရာ၌ ငါသည် ကိုင်တွယ်ရန် ခက်ခဲကြမ်းတမ်းသော ခွေးလှေးယားသီးများကို ဆောင်ယူခဲ့၏။ တစ်နည်းအားဖြင့် ခွေးလှေးယားသီးဟူသည် အလိုလိုပေါက်သော အပင်ဖြစ်၍ အလိုအလျောက် ပေါက်ရောက်နေသော အပင်၏ အရွက်နှင့် အသီးများကို ယူဆောင်ခဲ့သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ "သင်၏အိပ်ရာထက်၌ ငါသည် ကြဲဖြန့်ခဲ့၏" ဟု ဆိုရာ၌ သင်၏ အိပ်ရာပေါ်တွင် ငါသည် ခွေးလှေးယားသီး၊ ခွေးလှေးယားရွက်များဖြင့် ပတ်ပတ်လည် ဖြန့်ကြဲခဲ့သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

146-147. Sahāyānanti mittānaṃ. Samayoti samāgamo. Ñātīnanti bandhūnaṃ. Samitīti sannipāto. Āmantitāti maṅgalakiriyāvasena nimantitā. Sasāminīti sabhattikā, saha bhattunāti attho. No ca khohanti no ca kho ahaṃ āmantitā āsinti yojanā. Dussaṃ tyāhanti dussaṃ te ahaṃ. Apānudinti corikāya avahariṃ aggahosiṃ.

၁၄၆-၁၄၇. "အဆွေခင်ပွန်းတို့၏" ဟု ဆိုရာ၌ မိတ်ဆွေသူငယ်ချင်းတို့၏ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ "အခွင့်အခါ" ဟု ဆိုရာ၌ အစည်းအဝေး တွေ့ဆုံပွဲကို ဆိုလိုသည်။ "ဆွေမျိုးတို့၏" ဟု ဆိုရာ၌ ဆွေမျိုးသားချင်းတို့၏ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ "အစည်းအဝေး" ဟု ဆိုရာ၌ စုဝေးပွဲကို ဆိုလိုသည်။ "ပင့်ဖိတ်အပ်သော" ဟု ဆိုရာ၌ မင်္ဂလာပွဲ ပြုလုပ်ခြင်းကြောင့် ဖိတ်ကြားခြင်း ခံရသည်ကို ဆိုလိုသည်။ "လင်နှင့်အတူ" ဟု ဆိုရာ၌ မိမိ၏ လင်ယောကျာ်းနှင့်အတူ ရှိနေသည်ကို ဆိုလိုသည်။ "ငါ့ကိုမူ မဖိတ်ကြားခဲ့ပါ" ဟု ဆိုရာ၌ ငါ့ကိုမူ ဖိတ်ကြားခြင်း မပြုခဲ့ကြဟု သုံးသပ်အပ်၏။ "သင်၏ အဝတ်တန်ဆာကို ငါသည်" ဟု ဆိုရာ၌ သင်၏ အဝတ်ကို ငါသည် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ "ဖယ်ရှားပစ်ခဲ့၏ (ခိုးယူခဲ့၏)" ဟု ဆိုရာ၌ ခိုးယူသည့် နည်းလမ်းဖြင့် ယူဆောင် သိမ်းပိုက်ခဲ့သည်ကို ဆိုလိုသည်။

149. Paccagghanti abhinavaṃ, mahagghaṃ vā. Atāresinti khipiṃ. Gūthagandhinīti gūthagandhagandhinī karīsavāyinī.

၁၄၉. "တန်ဖိုးရှိသော" ဟု ဆိုရာ၌ အသစ်စက်စက် ဖြစ်သော သို့မဟုတ် အဖိုးတန်သော အဝတ်ကို ဆိုလိုသည်။ "စွန့်ပစ်ခဲ့၏ (မျှောချခဲ့၏)" ဟု ဆိုရာ၌ ပစ်ချခဲ့ဖူးသည်ကို ဆိုလိုသည်။ "မစင်နံ့ နံသော" ဟု ဆိုရာ၌ ကျင်ကြီး (မစင်) အနံ့ကဲ့သို့ အနံ့ဆိုးထွက်သော၊ မစင်နံ့ လှိုင်လှိုင်နံသော ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

151. Yaṃ gehe vijjate dhananti yaṃ gehe dhanaṃ upalabbhati, taṃ tuyhaṃ mayhañcāti amhākaṃ ubhinna samakaṃ tulyameva āsi. Santesūti vijjamānesu. Dīpanti patiṭṭhaṃ, puññakammaṃ sandhāya vadati.

၁၅၁. "အိမ်၌ရှိသော စည်းစိမ်ဥစ္စာ" ဟု ဆိုရာ၌ အိမ်တွင် ရရှိနိုင်သမျှသော စည်းစိမ်ဥစ္စာများကို သင့်အတွက်လည်းကောင်း၊ ငါ့အတွက်လည်းကောင်း ကျွန်ုပ်တို့နှစ်ဦးလုံးအတွက် အညီအမျှ အတူတူပင် ဖြစ်စေခဲ့သည်ကို ဆိုလိုသည်။ "ရှိပါလျက်နှင့်" ဟု ဆိုရာ၌ ထိုသို့သော စည်းစိမ်များ ရှိနေပါလျက်နှင့် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ "မှီခိုအားထားရာ" ဟု ဆိုရာ၌ ကိုးကွယ်ရာ တည်ရာဖြစ်သော "ကောင်းမှုကံ" ကို ရည်ညွှန်း၍ ပြောဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။

152. Evaṃ sā petī tissāya pucchitamatthaṃ katthetvā puna pubbe tassā vacanaṃ akatvā attanā kataṃ aparādhaṃ pakāsentī ‘‘tadeva maṃ tva’’ntiādimāha. Tattha tadevāti tadā eva, mayhaṃ manussattabhāve ṭhitakāleyeva. Tathevāti vā pāṭho, yathā etarahi jātaṃ, taṃ tathā evāti attho. Manti attānaṃ niddisati, tvanti tissaṃ. Avacāti abhaṇi. Yathā pana avaca, taṃ dassetuṃ ‘‘pāpakamma’’ntiādi vuttaṃ. ‘‘Pāpakammānī’’ti [Pg.82] pāḷi. ‘‘Tvaṃ pāpakammāniyeva karosi, pāpehi pana kammehi sugati sulabhā na hoti, atha kho duggati eva sulabhā’’ti yathā maṃ tvaṃ pubbe avaca ovadi, taṃ tathevāti vadati.

၁၅၂. ဤသို့ဖြင့် ထိုပြိတ္တာမသည် တိဿာမေးမြန်းသော အကြောင်းအရာကို ဖြေကြားပြီးနောက်၊ ရှေးက တိဿာ၏စကားကို နားမထောင်ဘဲ မိမိကိုယ်တိုင် ပြုခဲ့မိသော အပြစ်နှင့် မကောင်းမှုကို ဖော်ပြလိုသဖြင့် "တဒေဝ မံ တွံ" အစရှိသော ဂါထာကို ဆိုခဲ့သည်။ ထိုဂါထာ၌ "ထိုအခါ၌ပင်" ဟူသည် ငါသည် လူ့ဘဝ၌ တည်ရှိနေစဉ် အခါကပင် ဟု ဆိုလိုသည်။ "ထိုနည်းတူစွာပင်" ဟုလည်း ပါဌ်ရှိရာ ယခုအခါ ဖြစ်ပျက်နေသည့်အတိုင်း ထိုအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ "ငါ့ကို" ဟု ဆိုရာ၌ မိမိကိုယ်ကို ညွှန်းပြီး၊ "သင်သည်" ဟု ဆိုရာ၌ တိဿာကို ညွှန်းသည်။ "ပြောဆိုခဲ့၏" ဟု ဆိုရာ၌ ပြောခဲ့သည်ကို ဆိုလိုသည်။ မည်သို့ ပြောဆိုဆုံးမခဲ့သည်ကို ပြသရန် "မကောင်းမှုကံ" အစရှိသည်ကို ဆိုထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ပါဠိတော်၌ "ပါပကမ္မာနိ" ဟု ရှိသည်။ "သင်သည် မကောင်းမှုကံတို့ကိုသာ ပြုလုပ်နေ၏၊ မကောင်းမှုများကြောင့် ကောင်းရာသုဂတိသို့ ရောက်ရန် မလွယ်ကူဘဲ မကောင်းသော ဒုဂ္ဂတိဘဝသို့သာ ရောက်ရန် လွယ်ကူ၏" ဟု ရှေးက သင်သည် ငါ့အား ဆုံးမပြောဆိုခဲ့သည့် စကားသည် ယခုအခါ ငါ့၌ ဖြစ်ပျက်နေပုံနှင့် အမှန်တကယ်ပင် ကိုက်ညီလှပါသည်ဟု ဝန်ခံပြောဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။

153. Taṃ sutvā tissā ‘‘vāmato maṃ tvaṃ paccesī’’tiādinā tisso gāthā āha. Tattha vāmato maṃ tvaṃ paccesīti vilomato maṃ tvaṃ adhigacchasi, tuyhaṃ hitesimpi vipaccanīkakāriniṃ katvā maṃ gaṇhāsi. Maṃ usūyasīti mayhaṃ usūyasi, mayi issaṃ karosi. Passa pāpānaṃ kammānaṃ, vipāko hoti yādisoti pāpakānaṃ nāma kammānaṃ vipāko yādiso yathā ghorataro, taṃ paccakkhato passāti vadati.

၁၅၃. ထိုစကားကို ကြားရသဖြင့် တိဿာသည် "သင်သည် ငါ့အပေါ် ဆန့်ကျင်ဘက် ယူဆခဲ့၏" အစရှိသည်ဖြင့် သုံးဂါထာတို့ကို ဆိုခဲ့သည်။ ထိုဂါထာ၌ "သင်သည် ငါ့အပေါ် ဆန့်ကျင်ဘက် ယူဆခဲ့၏" ဟု ဆိုရာ၌ သင်သည် ငါ့အပေါ် ပြောင်းပြန် ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် နားလည်မှတ်ယူခဲ့၏၊ သင့်အကျိုးကို လိုလားသော ငါ့ကို ရန်သူ ဆန့်ကျင်ဘက် ပြုသူဟု သတ်မှတ်၍ အထင်လွဲခဲ့၏။ "ငါ့အပေါ် ငြူစူခဲ့၏" ဟု ဆိုရာ၌ ငါ့အပေါ် မနာလို ငြူစူခြင်း၊ ဝန်တိုခြင်းကို ပြုခဲ့သည်ကို ဆိုလိုသည်။ "မကောင်းမှုကံတို့၏ အကျိုးပေးပုံကို ရှုလော့" ဟု ဆိုရာ၌ ယုတ်မာသော မကောင်းမှုကံတို့၏ အကျိုးတရားသည် မည်မျှလောက် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းပြီး ပြင်းထန်လှသည်ကို ယခုအခါ ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက်ထင်ထင် ရှုမြင်လိုက်စမ်းပါဟု ပြောဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။

154. Te aññe paricārentīti te ghare dāsiyo ābharaṇāni ca imāni tayā pubbe pariggahitāni idāni aññe paricārenti paribhuñjanti. ‘‘Ime’’ti hi liṅgavipallāsena vuttaṃ. Na bhogā honti sassatāti bhogā nāmete na sassatā anavaṭṭhitā tāvakālikā mahāyagamanīyā, tasmā tadatthaṃ issāmacchariyādīni na kattabbānīti adhippāyo.

၁၅၄. "ထိုစည်းစိမ်ကို အခြားသူများ သုံးဆောင်နေကြ၏" ဟု ဆိုရာ၌ သင့်အိမ်၌ ရှိခဲ့သော ကျွန်မများနှင့် အဝတ်တန်ဆာများကို သင်သည် ရှေးက ပိုင်ဆိုင်သိမ်းဆည်းခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ အခြားသူများက ခစားစေလျက် သုံးဆောင်နေကြပြီ ဖြစ်သည်။ ပါဠိတော်၌ "ဣမေ" ဟု လိင်ပြောင်းလဲ၍ သုံးနှုန်းထားသည်။ "စည်းစိမ်တို့သည် မမြဲပါ" ဟု ဆိုရာ၌ ဤစည်းစိမ်ဥစ္စာဟူသည် မမြဲ၊ အတည်တံ့မရှိ၊ ယာယီမျှသာဖြစ်ပြီး တစ်နေ့၌ စွန့်ပစ်ခဲ့ကာ သေမင်းနောက်သို့ သွားကြရမည် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ထိုစည်းစိမ်ဥစ္စာတို့အတွက် မနာလိုခြင်း၊ ဝန်တိုခြင်း စသည်တို့ကို မပြုလုပ်သင့်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

155. Idāni bhūtassa pitāti idāneva bhūtassa mayhaṃ puttassa pitā kuṭumbiko. Āpaṇāti āpaṇato imaṃ gehaṃ ehiti āgamissati. Appeva te dade kiñcīti gehaṃ āgato kuṭumbiko tuyhaṃ dātabbayuttakaṃ kiñci deyyadhammaṃ api nāma dadeyya. Mā su tāva ito agāti ito gehassa pacchā vatthuto mā tāva agamāsīti taṃ anukampamānā āha.

၁၅၅. "ယခု ဘူတ၏ဖခင်" ဟု ဆိုရာ၌ ယခုပင် ငါ၏သားဖြစ်သူ ဘူတ၏ဖခင် သူကြွယ်သည် ဈေးမှ ဤအိမ်သို့ ပြန်လာပေလိမ့်မည်။ "သင့်အား တစ်စုံတစ်ခု ပေးကောင်းပေးပေမည်" ဟု ဆိုရာ၌ အိမ်သို့ ပြန်လာသော သူကြွယ်သည် သင့်အား ပေးသင့်ပေးထိုက်သော ပေးကမ်းဖွယ် တစ်စုံတစ်ခုကို ပေးချင်ပေးပေလိမ့်မည်။ "ဤနေရာမှ မသွားပါနှင့်ဦး" ဟု ဆိုရာ၌ ဤအိမ်၏ နောက်ဖေးနေရာမှ မသွားပါနှင့်ဦးဟု ထိုပြိတ္တာမအပေါ် သနားကရုဏာစိတ်ဖြင့် ပြောဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

156. Taṃ sutvā petī attano ajjhāsayaṃ pakāsentī ‘‘naggā dubbaṇṇarūpāmhī’’ti gāthamāha. Tattha kopīnametaṃ itthīnanti etaṃ naggadubbaṇṇatādikaṃ paṭicchādetabbatāya itthīnaṃ kopīnaṃ rundhanīyaṃ. Mā maṃ bhūtapitāddasāti tasmā bhūtassa pitā kuṭumbiko maṃ mā addakkhīti lajjamānā vadati.

၁၅၆. ထိုစကားကို ကြားရလျှင် ပြိတ္တာမသည် မိမိ၏ ဆန္ဒသဘောထားကို ဖော်ပြလိုသဖြင့် "ငါသည် အဝတ်မရှိ၊ အဆင်းမလှသော ကိုယ်ရှိ၏" ဟူသော ဂါထာကို ဆိုခဲ့သည်။ ထိုဂါထာ၌ "ဤအရာသည် အမျိုးသမီးတို့၏ ရှက်ဖွယ်အင်္ဂါဖြစ်၏" ဟု ဆိုရာ၌ ဤကဲ့သို့ အဝတ်ဗလာဖြစ်ခြင်း၊ ရုပ်ဆိုးညစ်နွမ်းခြင်း စသည်တို့သည် ဖုံးကွယ်အပ်သော အရာဖြစ်သောကြောင့် အမျိုးသမီးတို့အတွက် ရှက်ကြောက်ဖွယ်ရာ ကာကွယ်ဖုံးကွယ်ရမည့်အရာ ဖြစ်သည်။ "ဘူတ၏ဖခင် ငါ့ကို မမြင်ပါစေနှင့်" ဟု ဆိုရာ၌ ထို့ကြောင့် ဘူတ၏ ဖခင်ဖြစ်သူ သူကြွယ်သည် ငါ့ကို မမြင်ပါစေနှင့်ဟု ရှက်ရွံ့စွာဖြင့် ပြောဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။

157. Taṃ [Pg.83] sutvā tissā sañjātanuddayā ‘‘handa kiṃ vā tyāhaṃ dammī’’ti gāthamāha. Tattha handāti codanatthe nipāto. Kiṃ vā tyāhaṃ dammīti kiṃ te ahaṃ dammi, kiṃ vatthaṃ dassāmi, udāhu bhattanti. Kiṃ vā tedha karomahanti kiṃ vā aññaṃ te idha imasmiṃ kāle upakāraṃ karissāmi.

၁၅၇. ထိုစကားကို ကြားရလျှင် တိဿာသည် သနားကရုဏာစိတ် အလွန်ဖြစ်ပေါ်လျက် "လာပါ၊ သင့်အား ငါ အဘယ်အရာ ပေးရမည်နည်း" ဟူသော ဂါထာကို ဆိုခဲ့သည်။ ထိုဂါထာ၌ "လာပါ" ဟူသည် တိုက်တွန်းနှိုးဆော်သည့် နိပါတ်ပုဒ် ဖြစ်သည်။ "သင့်အား ငါ အဘယ်အရာ ပေးရမည်နည်း" ဟု ဆိုရာ၌ သင့်အား ငါ အဘယ်အရာကို လှူဒါန်းပေးကမ်းရမည်နည်း၊ အဝတ်အထည်ကို ပေးရမည်လော၊ သို့မဟုတ် ဆွမ်းထမင်းကို ပေးရမည်လောဟု မေးခြင်း ဖြစ်သည်။ "ယခု ဤနေရာ၌ သင့်အတွက် ငါ ဘာလုပ်ပေးရမည်နည်း" ဟု ဆိုရာ၌ သို့မဟုတ် ယခု ဤအချိန်အခါ၌ သင့်အတွက် အခြားအဘယ်သို့သော အကူအညီ ကျေးဇူးကို ပြုလုပ်ပေးရမည်နည်းဟု မေးခြင်း ဖြစ်သည်။

158. Taṃ sutvā petī ‘‘cattāro bhikkhū saṅghato’’ti gāthamāha. Tattha cattāro bhikkhū saṅghato, cattāro pana puggaleti bhikkhusaṅghato saṅghavasena cattāro bhikkhū, puggalavasena cattāro bhikkhūti evaṃ aṭṭha bhikkhū yathāruciṃ bhojetvā taṃ dakkhiṇaṃ mama ādisa, mayhaṃ pattidānaṃ dehi. Tadāhaṃ sukhitā hessanti yadā tvaṃ dakkhiṇaṃ mama uddisissasi, tadā ahaṃ sukhitā sukhappattā sabbakāmasamiddhinī bhavissāmīti attho.

၁၅၈. ထိုစကားကို ကြားရလျှင် ပြိတ္တာမသည် "သံဃာ့ဘောင်မှ ရဟန်းလေးပါး" အစရှိသော ဂါထာကို ဆိုခဲ့သည်။ ထိုဂါထာ၌ "သံဃာ့အနွယ်မှ ရဟန်းလေးပါး၊ ပုဂ္ဂိုလ်အလှူအဖြစ် ရဟန်းလေးပါး" ဟု ဆိုရာ၌ သံဃာ့ဂိုဏ်းအစွမ်းဖြင့် ရဟန်းလေးပါး၊ ပုဂ္ဂလိကအစွမ်းဖြင့် ရဟန်းလေးပါး စုစုပေါင်း ရဟန်းရှစ်ပါးတို့ကို အလိုရှိသလို ပင့်ဖိတ် ဆွမ်းကျွေးလှူဒါန်းပြီးလျှင် ထိုကောင်းမှု ကုသိုလ်အဖို့ကို ငါ့အား ရည်စူး၍ အမျှပေးဝေပါလော၊ အမျှအတန်း ပေးဝေပါလောဟု ဆိုလိုသည်။ "ထိုအခါ၌ ငါသည် ချမ်းသာရပါလိမ့်မည်" ဟု ဆိုရာ၌ သင်သည် ထိုအလှူကို ငါ့အား ရည်စူး၍ အမျှပေးဝေသောအခါ ငါသည် ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်ကာ အလိုရှိအပ်သော စည်းစိမ်ချမ်းသာ အလုံးစုံနှင့် ပြည့်စုံသူ ဖြစ်လာပါလိမ့်မည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

159-161. Taṃ sutvā tissā tamatthaṃ attano sāmikassa ārocetvā dutiyadivase aṭṭha bhikkhū bhojetvā tassā dakkhiṇamādisi, sā tāvadeva paṭiladdhadibbasampattikā puna tissāya santikaṃ upasaṅkami. Tamatthaṃ dassetuṃ saṅgītikārehi ‘‘sādhūti sā paṭissutvā’’tiādikā tisso gāthā ṭhapitā.

၁၅၉-၁၆၁. ထိုစကားကို ကြားရလျှင် တိဿာသည် ထိုအကြောင်းအရာကို မိမိ၏ခင်ပွန်းအား ပြောပြကာ နောက်တစ်နေ့၌ ရဟန်းရှစ်ပါးတို့ကို ပင့်ဖိတ်၍ ဆွမ်းကပ်လှူပြီးနောက် ထိုပြိတ္တာမအား အမျှပေးဝေခဲ့သည်။ ထိုပြိတ္တာမသည်လည်း ထိုခဏ၌ပင် နတ်စည်းစိမ်ချမ်းသာများကို ရရှိသဖြင့် တစ်ဖန် တိဿာ၏ ထံသို့ ချဉ်းကပ်လာခဲ့သည်။ ထိုအကြောင်းအရာကို ပြသရန် သံဂါယနာတင် အရှင်မြတ်တို့က "သာဓူတိ သာ ပဋိဿုတွာ" အစရှိသော သုံးဂါထာတို့ကို ထည့်သွင်း ထားတော်မူခဲ့ကြသည်။

162-167. Upasaṅkamitvā ṭhitaṃ pana naṃ tissā ‘‘abhikkantena vaṇṇenā’’tiādīhi tīhi gāthāhi paṭipucchi. Itarā ‘‘ahaṃ mattā’’ti gāthāya attānaṃ ācikkhitvā ‘‘ciraṃ jīvāhī’’ti gāthāya tassā anumodanaṃ datvā ‘‘idha dhammaṃ caritvānā’’ti gāthāya ovādaṃ adāsi. Tattha tava dinnenāti tayā dinnena. Asokaṃ virajaṃ ṭhānanti sokābhāvena asokaṃ, sedajallikānaṃ pana abhāvena virajaṃ dibbaṭṭhānaṃ, sabbametaṃ devalokaṃ sandhāya vadati. Āvāsanti ṭhānaṃ. Vasavattinanti dibbena ādhipateyyena attano vasaṃ vattentānaṃ. Samūlanti salobhadosaṃ. Lobhadosā hi macchariyassa mūlaṃ nāma. Aninditāti agarahitā pāsaṃsā, saggamupehi ṭhānanti rūpādīhi visayehi suṭṭhu aggattā ‘‘sagga’’nti laddhanāmaṃ dibbaṭṭhānaṃ upehi, sugatiparāyaṇā hohīti attho. Sesaṃ uttānameva.

၁၆၂-၁၆၇. စကားချီးဦးအံ့- ထိုသို့ ချဉ်းကပ်၍ ရပ်နေသော မတ္တာပြိတ္တာမကို တိဿာသည် “အဘိက္ကန္တေန ဝဏ္ဏေန” အစရှိသော ဂါထာသုံးပုဒ်တို့ဖြင့် မေးမြန်းခဲ့၏။ တစ်ပါးသူဖြစ်သော မတ္တာသည် “အဟံ မတ္တာ” ဟူသော ဂါထာဖြင့် မိမိကိုယ်ကို အသိပေး၍၊ “စိရံ ဇီဝါဟိ” ဟူသော ဂါထာဖြင့် ထိုတိဿာအား ဝမ်းမြောက်ကြောင်းစကား ပြောကြားပြီးလျှင်၊ “ဣဓ ဓမ္မံ စရိတွာန” ဟူသော ဂါထာဖြင့် ဆုံးမစကား ပြောကြားခဲ့၏။ ထိုဂါထာ၌ “တဝ ဒိန္နေန” ဟူသည်မှာ ‘သင် ပေးလှူအပ်သောကြောင့်’ ဟု ဆိုလိုသည်။ “အသောကံ ဝိရဇံ ဌာနံ” ဟူသည်မှာ စိုးရိမ်ခြင်းမရှိသောကြောင့် ‘အသောက’၊ ချွေးအညစ်အကြေးမြူများ မရှိသောကြောင့် ‘ဝိရဇ’ ဖြစ်သော နတ်ပြည်အရပ်ကို ဆိုလိုပြီး၊ ဤစကားအားလုံးသည် နတ်ပြည်ကို ရည်ညွှန်း၍ ပြောခြင်းဖြစ်သည်။ “အာဝါသံ” ဟူသည်မှာ နေရာဌာနကို ဆိုလိုသည်။ “ဝသဝတ္တီနံ” ဟူသည်မှာ နတ်၌ဖြစ်သော အစိုးရခြင်းဖြင့် မိမိအလိုသို့ လိုက်၍ ဖြစ်စေတတ်သူတို့ကို ဆိုလိုသည်။ “သမူလံ” ဟူသည်မှာ လောဘ၊ ဒေါသနှင့်တကွသော အဖြစ်တည်း။ စင်စစ်သော်ကား ထိုလောဘ၊ ဒေါသတို့သည် မစ္ဆရိယ (ဝန်တိုမှု) ၏ အရင်းမူလ မည်ကုန်၏။ “အနိန္ဒိတာ” ဟူသည်မှာ မကဲ့ရဲ့အပ်၊ ချီးမွမ်းအပ်သည် ဖြစ်၍ “သဂ္ဂမုပေဟိ ဌာနံ” ဟူသည်မှာ ရူပါရုံ အစရှိသော အာရုံတို့ဖြင့် ကောင်းစွာ မြတ်သည်၏အဖြစ်ကြောင့် ‘သဂ္ဂ’ ဟု အမည်ရအပ်သော နတ်ပြည်အရပ်သို့ ရောက်ပါစေ၊ ကောင်းသောဂတိသို့ လားသူဖြစ်ပါစေဟု အနက်ရသည်။ ကြွင်းသောစကားလုံးတို့သည် အနက်ထင်ရှားလှ၏။

Atha [Pg.84] tissā taṃ pavattiṃ kuṭumbikassa ārocesi, kuṭumbiko bhikkhūnaṃ ārocesi, bhikkhū bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi, taṃ sutvā mahājano paṭiladdhasaṃvego vineyya maccherādimalaṃ dānasīlādirato sugatiparāyaṇo ahosīti.

ထိုနောက် တိဿာသည် ထိုအကြောင်းကို သူကြွယ်အား ပြောကြား၏။ သူကြွယ်သည် ရဟန်းတို့အား လျှောက်ကြား၏။ ရဟန်းတို့သည် မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ထားကြကုန်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုအကြောင်းအရာကို အခြေခံ (အကြောင်းပြု) ၍ ရောက်ရှိလာသော ပရိသတ်အား တရားဟောတော်မူ၏။ ထိုတရားစကားကို ကြားနာရသဖြင့် လူအပေါင်းတို့သည် ထိတ်လန့်ခြင်းသံဝေဂရရှိကြပြီး၊ မစ္ဆေရ အစရှိသော အညစ်အကြေးတို့ကို ပယ်ဖျောက်၍ ပေးလှူခြင်း သီလဆောက်တည်ခြင်း စသည်တို့၌ မွေ့လျော်ကာ ကောင်းသောဂတိသို့ လားကြရကုန်၏။

Mattāpetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

မတ္တာပြိတ္တာမဝတ္ထုအဖွင့် ပြီးဆုံးပါပြီ။

4. Nandāpetivatthuvaṇṇanā

၄. နန္ဒာပြိတ္တာမဝတ္ထုအဖွင့်

Kāḷī dubbaṇṇarūpāsīti idaṃ satthari jetavane viharante nandaṃ nāma petiṃ ārabbha vuttaṃ. Sāvatthiyā kira avidūre aññatarasmiṃ gāmake nandiseno nāma upāsako ahosi saddho pasanno. Bhariyā panassa nandā nāma assaddhā appasannā maccharinī caṇḍī pharusavacanā sāmike agāravā aggatissā sassuṃ corivādena akkosati paribhāsati. Sā aparena samayena kālaṃ katvā petayoniyaṃ nibbattitvā tasseva gāmassa avidūre vicarantī ekadivasaṃ nandisenassa upāsakassa gāmato nikkhamantassa avidūre attānaṃ dassesi. So taṃ disvā –

“ကာဠီ ဒုဗ္ဗဏ္ဏရူပါသိ” အစရှိသော ဤဝတ္ထုကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် နန္ဒာအမည်ရှိသော ပြိတ္တာမကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူအပ်၏။ ကြားသိရသည်မှာ သာဝတ္ထိပြည်၏မနီးမဝေး တစ်ခုသော ရွာငယ်၌ သဒ္ဓါတရားရှိ၍ ကြည်ညိုတတ်သော နန္ဒိသေနအမည်ရှိသော ဥပါသကာတစ်ဦး ရှိခဲ့၏။ သို့သော် သူ၏ဇနီးဖြစ်သူ နန္ဒာသည် သဒ္ဓါတရားမရှိ၊ မကြည်ညိုတတ်၊ ဝန်တိုတတ်၊ အမျက်ဒေါသကြီးတတ်၊ ရိုင်းစိုင်းသော စကားရှိတတ်ပြီး၊ လင်အပေါ်၌ မရိုသေ မနာခံဘဲ ယောက္ခမကိုပင် “သူခိုး” ဟု စွပ်စွဲကာ ဆဲရေးရေရွတ်တတ်၏။ ထိုမိန်းမသည် နောက်အခါ၌ သေလွန်သော် ပြိတ္တာမဘုံ၌ ဖြစ်ရ၍ ထိုရွာ၏အနီး၌ လှည့်လည်သွားလာလျက် ရှိရာ တစ်နေ့သ၌ ရွာမှထွက်လာသော နန္ဒိသေနဥပါသကာ၏အနီးတွင် ကိုယ်ထင်ပြခဲ့၏။ ထိုဥပါသကာသည် ထိုပြိတ္တာမကို မြင်၍ -

168.

၁၆၈။

‘‘Kāḷī dubbaṇṇarūpāsi, pharusā bhīrudassanā;

Piṅgalāsi kaḷārāsi, na taṃ maññāmi mānusi’’nti. –

“အို... မိန်းမ၊ သင်သည် မည်းနက်သော အဆင်းရှိ၏၊ ရုပ်အဆင်း မလှမပ ရှိ၏၊ ကြမ်းတမ်းသောကိုယ်ရှိ၏၊ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော အဆင်းရှိ၏၊ ကြောင်သော မျက်စိရှိ၏၊ ကြဲသော သွားရှိ၏။ သင့်ကို လူမိန်းမဟူ၍ ငါမထင်၊ ပြိတ္တာမဟူ၍သာ ငါထင်၏” ဟု

Gāthāya ajjhabhāsi. Tattha kāḷīti kāḷavaṇṇā, jhāmaṅgārasadiso hissā vaṇṇo ahosi. Pharusāti kharagattā. Bhīrudassanāti bhayānakadassanā sappaṭibhayākārā. ‘‘Bhārudassanā’’ti vā pāṭho, bhāriyadassanā, dubbaṇṇatādinā duddasikāti attho. Piṅgalāti piṅgalalocanā. Kaḷārāti kaḷāradantā. Na taṃ maññāmi mānusinti ahaṃ taṃ mānusinti na maññāmi, petimeva ca taṃ maññāmīti adhippāyo. Taṃ sutvā petī attānaṃ pakāsentī –

ဂါထာဖြင့် ရွတ်ဆိုမေးမြန်း၏။ ထိုဂါထာ၌ “ကာဠီ” ဟူသည် မည်းနက်သော အဆင်းရှိသူ ဖြစ်၏။ စင်စစ်သော်ကား ထိုပြိတ္တာမ၏ အသားအရေအဆင်းသည် မီးလောင်ထားသော မီးသွေးခဲကဲ့သို့ ဖြစ်နေ၏။ “ဖရုသာ” ဟူသည် ကြမ်းတမ်းသော ခန္ဓာကိုယ်ရှိသူ ဖြစ်၏။ “ဘီရုဒဿနာ” ဟူသည် ဘေးအန္တရာယ်နှင့်တကွ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော အသွင်အပြင်ရှိသူ ဖြစ်၏။ “ဘာရုဒဿနာ” ဟူ၍လည်း ပါဌ်ရှိပြီး၊ ဝန်လေးဖွယ် အဆင်းရှိခြင်း၊ အဆင်းမလှခြင်း စသည်တို့ကြောင့် အမြင်မတော်၊ အမြင်မကောင်းဟု အနက်ရသည်။ “ပိင်္ဂလာ” ဟူသည် ကြောင်သောမျက်စိရှိခြင်း ဖြစ်၏။ “ကဠာရာ” ဟူသည် ကြဲသောသွားရှိခြင်း ဖြစ်၏။ “န တံ မညာမိ မာနုသိံ” ဟူသည်မှာ ‘ငါသည် သင့်ကို လူဟူ၍ မမှတ်ထင်၊ ပြိတ္တာမဟူ၍သာ မှတ်ထင်၏’ ဟု ဆိုလိုသည်။ ထိုစကားကို ကြားရလျှင် ပြိတ္တာမသည် မိမိကိုယ်ကို ထင်ရှားစေလိုသဖြင့် -

169.

၁၆၉။

‘‘Ahaṃ nandā nandisena, bhariyā te pure ahuṃ;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. –

“အရှင်နန္ဒိသေန၊ ကျွန်မသည် နန္ဒာအမည်ရှိသူ ဖြစ်ပါသည်၊ ရှေးဘဝက အရှင့်၏ ဇနီးမယား ဖြစ်ခဲ့ဖူးပါ၏။ ကျွန်မသည် မကောင်းမှုကံကို ပြုခဲ့မိသောကြောင့် ဤလူ့ပြည်မှ ကွယ်လွန်၍ ပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်ရပါသည်” ဟု

Gāthamāha[Pg.85]. Tattha ahaṃ nandā nandisenāti sāmi nandisena ahaṃ nandā nāma. Bhariyā te pure ahunti purimajātiyaṃ tuyhaṃ bhariyā ahosiṃ. Ito paraṃ –

ဂါထာကို ဆိုခဲ့၏။ ထိုဂါထာ၌ “အဟံ နန္ဒာ နန္ဒိသေန” ဟူသည်မှာ ‘အရှင်နန္ဒိသေန၊ ကျွန်မသည် နန္ဒာအမည်ရှိသူဖြစ်ပါသည်’ ဟု ဆိုလိုသည်။ “ဘရိယာ တေ ပုရေ အဟုံ” ဟူသည်မှာ ‘ရှေးဘဝ၌ အရှင့်၏ ဇနီးမယား ဖြစ်ခဲ့ဖူးပါ၏’ ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤဂါထာ၏ နောက်၌ -

170.

၁၇၀။

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissa kammavipākena, petalokaṃ ito gatā’’ti. –

“နန္ဒာ... သင်သည် ရှေးဘဝ၌ ကိုယ်ဖြင့် မကောင်းမှု (ကာယဒုစရိုက်) ကို ပြုခဲ့သလော၊ နှုတ်ဖြင့် မကောင်းမှု (ဝစီဒုစရိုက်) ကို ပြုခဲ့သလော၊ သို့မဟုတ် စိတ်ဖြင့် မကောင်းမှု (မနောဒုစရိုက်) ကို ပြုခဲ့သလော။ အဘယ်သို့သော မကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးကြောင့် ဤလူ့ပြည်မှ ပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်ရလေသနည်း” ဟု

Tassa upāsakassa pucchā. Athassa sā –

ထိုဥပါသကာက မေးမြန်းခဲ့၏။ ထိုနောင်မှ ထိုနန္ဒာပြိတ္တာမသည် ထိုဥပါသကာအား -

171.

၁၇၁။

‘‘Caṇḍī ca pharusā cāsiṃ, tayi cāpi agāravā;

Tāhaṃ duruttaṃ vatvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. –

“အရှင်နန္ဒိသေန၊ ကျွန်မသည် ရှေးဘဝက အမျက်ဒေါသကြီးသူ၊ ကြမ်းတမ်းသောစကားကို ဆိုတတ်သူ၊ အရှင့်အပေါ်၌လည်း ရိုသေမှုမရှိသူ ဖြစ်ခဲ့ဖူးပါ၏။ ကျွန်မသည် ထိုကဲ့သို့ မကောင်းသောစကားကို ပြောဆိုခဲ့မိသောကြောင့် ဤလူ့ပြည်မှ ပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်ရပါသည်” ဟု

Vissajjesi. Puna so –

ပြန်လည်ဖြေကြားခဲ့၏။ တစ်ဖန် ထိုဒါယကာသည် -

172.

၁၇၂။

‘‘Handuttarīyaṃ dadāmi te, imaṃ dussaṃ nivāsaya;

Imaṃ dussaṃ nivāsetvā, ehi nessāmi taṃ gharaṃ.

“နန္ဒာ... ငါသည် သင့်အား ငါ၏ အပေါ်ရုံပုဆိုးကို ပေးပါအံ့၊ ဤအဝတ်ကို ယူ၍ ဝတ်ဆင်ပါလော့။ ဤအဝတ်ကို ဝတ်ဆင်ပြီးနောက် လိုက်ခဲ့ပါ၊ သင့်ကို အိမ်သို့ ခေါ်ဆောင်သွားပါအံ့။ သင် အိမ်သို့ ရောက်လျှင် -

173.

၁၇၃။

‘‘Vatthañca annapānañca, lacchasi tvaṃ gharaṃ gatā;

Putte ca te passissasi, suṇisāyo ca dakkhasī’’ti. – athassa sā –

အဝတ်အထည်နှင့် အစားအသောက်များကိုလည်း ရရှိပါလိမ့်မည်။ သင့်သားသမီးများကိုလည်း မြင်တွေ့ရပါလိမ့်မည်၊ ချွေးမများကိုလည်း တွေ့မြင်ရပါလိမ့်မည်” ဟု ဆို၏။ ထိုအခါ၌ ထိုနန္ဒာပြိတ္တာမသည် ထိုဥပါသကာအား -

174.

၁၇၄။

‘‘Hatthena hatthe te dinnaṃ, na mayhaṃ upakappati;

Bhikkhū ca sīlasampanne, vītarāge bahussute.

“အရှင်နန္ဒိသေန၊ အရှင့်လက်ဖြင့် ကျွန်မလက်သို့ တိုက်ရိုက်ပေးလှူအပ်သော အဝတ်သည် ကျွန်မအား အကျိုးမဖြစ်ထွန်းနိုင်ပါ (မရောက်ရှိပါ)။ သီလနှင့်ပြည့်စုံ၍ ရာဂကင်းကုန်သော၊ များသော အကြားအမြင်ဗဟုသုတရှိကုန်သော ရဟန်းတော်များကို ဆွမ်းအဖျော်တို့ဖြင့် -

175.

၁၇၅။

‘‘Tappehi annapānena, mama dakkhiṇamādisa;

Tadāhaṃ sukhitā hessaṃ, sabbakāmasamiddhinī’’ti. –

ရောင့်ရဲစေတော်မူပါ၊ ထို့ပြင် ကျွန်မအား အမျှပေးဝေတော်မူပါ၊ ထိုသို့ အမျှပေးဝေသောအခါ၌ ကျွန်မသည် ခပ်သိမ်းသော စည်းစိမ်ချမ်းသာနှင့် ပြည့်စုံလျက် ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်ရပါလိမ့်မည်” ဟူ၍

Dve gāthā abhāsi. Tato –

ဂါထာနှစ်ပုဒ်ကို ရွတ်ဆိုခဲ့၏။ ထိုနောက်မှ -

176.

၁၇၆။

‘‘Sādhūti so paṭissutvā, dānaṃ vipulamākiri;

Annaṃ pānaṃ khādanīyaṃ, vatthasenāsanāni ca;

Chattaṃ gandhañca mālañca, vividhā ca upāhanā.

ထိုနန္ဒိသေနဥပါသကာသည် “ကောင်းပါပြီ” ဟု ထိုပြိတ္တာမ၏ စကားကို ဝန်ခံကတိပြု၍ အလှူခံတည်းဟူသော လယ်ယာမြေကောင်း၌ ဆွမ်း၊ အဖျော်၊ ခဲဖွယ်၊ အဝတ်သင်္ကန်း၊ ကျောင်း အိပ်ရာနေရာ၊ ထီး၊ နံ့သာ၊ ပန်းနှင့် အထူးထူးအပြားပြားရှိသော ဖိနပ်တို့ကို များစွာ လှူဒါန်းခဲ့၏။

177.

၁၇၇။

‘‘Bhikkhū ca sīlasampanne, vītarāge bahussute;

Tappetvā annapānena, tassā dakkhiṇamādisī.

သီလနှင့်ပြည့်စုံ၍ ရာဂကင်းကုန်သော၊ များသော အကြားအမြင်ဗဟုသုတရှိကုန်သော ရဟန်းတော်များကို ဆွမ်းဟင်းအဖျော်တို့ဖြင့် ရောင့်ရဲစေပြီးလျှင် ထိုပြိတ္တာမ နန္ဒာအား ထိုအလှူကို အမျှပေးဝေခဲ့၏။

178.

၁၇၈။

‘‘Samanantarānuddiṭṭhe[Pg.86], vipāko udapajjatha;

Bhojanacchādanapānīyaṃ, dakkhiṇāya idaṃ phalaṃ.

အလှူ၏အဖို့ကို အမျှပေးဝေပြီးသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် နတ်၏ဘောဇဉ်၊ နတ်၏အဝတ်၊ နတ်၏အဖျော်နှင့်တကွသော အကျိုးတရားတို့သည် ထိုအလှူ၏ အကျိုးဆက်အဖြစ် ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့၏။

179.

၁၇၉။

‘‘Tato suddhā sucivasanā, kāsikuttamadhārinī;

Vicittavatthābharaṇā, sāmikaṃ upasaṅkamī’’ti. –

ထိုသို့ အကျိုးရရှိပြီးနောက် ထိုနန္ဒာပြိတ္တာမသည် ရေချိုးသဖြင့် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော ကိုယ်ရှိသည်ဖြစ်၍၊ သန့်ရှင်းသော အဝတ်ကို ဝတ်ဆင်ကာ၊ ကာသိတိုင်းဖြစ် အလွန်မြတ်သော အဝတ်ကို ဆောင်လျက်၊ အထူးဆန်းကြယ်လှသော အဝတ်တန်ဆာတို့ဖြင့် ဆင်ယင်ပြီးလျှင် မိမိ၏လင်ဖြစ်သူ နန္ဒိသေနဥပါသကာထံသို့ ချဉ်းကပ်ခဲ့၏။

Catasso gāthā saṅgītikārehi vuttā. Tato paraṃ –

ဤဂါထာလေးပုဒ်တို့ကို သင်္ဂါယနာတင်သော ဆရာတို့သည် မိန့်ဆိုတော်မူခဲ့ကြ၏။ ထိုမှနောက်၌ -

180.

၁၈၀။

‘‘Abhikkantena vaṇṇena, yā tvaṃ tiṭṭhasi devate;

Obhāsentī disā sabbā, osadhī viya tārakā.

“အို... နတ်သမီး၊ သင်သည် သောက်ရှူးကြယ်တံခွန်သည် အရပ်မျက်နှာအားလုံးကို ထွန်းလင်းစေသကဲ့သို့၊ အလွန်နှစ်လိုဖွယ်ကောင်းသော အရောင်အဆင်းဖြင့် အရပ်မျက်နှာအားလုံးကို ထွန်းလင်းစေလျက် ရပ်တည်နေပါပေ၏။”

181.

၁၈၁။

‘‘Kena tetādiso vaṇṇo, kena te idha mijjhati;

Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manaso piyā.

“အို... နတ်သမီး၊ အဘယ်သို့သော ကုသိုလ်ကံကြောင့် သင့်အား ဤသို့သော အဆင်းအရောင် ရှိရသနည်း။ အဘယ်ကြောင့် ဤအရပ်၌ သင်ရအပ်သော သုစရိုက်အကျိုးတရားတို့သည် ပြည့်စုံသနည်း။ အဘယ်ကြောင့် စိတ်၏ ချစ်မြတ်နိုးဖွယ်ကောင်းသော စည်းစိမ်ချမ်းသာဟူသမျှတို့သည် သင့်အား ဖြစ်ပေါ်လာရသနည်း။”

182.

၁၈၂။

‘‘Pucchāmi taṃ devi mahānubhāve, manussabhūtā kimakāsi puññaṃ;

Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.

“ကြီးမားသော တန်ခိုးအာနုဘော်ရှိသော နတ်သမီး၊ သင့်ကို ငါမေးမြန်းလိုပါ၏။ သင်သည် လူဖြစ်စဉ်က အဘယ်သို့သော ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို ပြုခဲ့ဖူးသနည်း။ အဘယ်ကြောင့် ဤသို့ ထွန်းပသော တန်ခိုးအာနုဘော်ရှိသနည်း။ အဘယ်ကြောင့် သင့်အဆင်းအရောင်သည် အရပ်မျက်နှာအားလုံးကို ထွန်းပစေနိုင်သနည်း” ဟု မေးမြန်း၏။

183.

၁၈၃။

‘‘Ahaṃ nandā nandisena, bhariyā te pure ahuṃ;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.

“အရှင်နန္ဒိသေန၊ ကျွန်မသည် နန္ဒာအမည်ရှိသူ ဖြစ်ပါသည်၊ ရှေးဘဝက အရှင့်၏ ဇနီးမယား ဖြစ်ခဲ့ဖူးပါ၏။ ကျွန်မသည် မကောင်းမှုကံကို ပြုမိခဲ့သောကြောင့် ဤလူ့ပြည်မှ ကွယ်လွန်ကာ ပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်ရှိခဲ့ရပါ၏။ ယခုအခါ၌မူ -

184.

၁၈၄။

‘‘Tava dinnena dānena, modāmi akutobhayā;

Ciraṃ jīva gahapati, saha sabbehi ñātibhi;

“အရှင် ပေးလှူအပ်သော အလှူကြောင့် ကျွန်မသည် ဘေးမရှိတော့ဘဲ စံပယ်ရပါ၏။ အိမ်ရှင်သူကြွယ်... အဆွေအမျိုးအားလုံးနှင့်အတူ အသက်ရာကျော် ကြာမြင့်စွာ နေရပါစေ။

Asokaṃ virajaṃ khemaṃ, āvāsaṃ vasavattinaṃ.

စိုးရိမ်ခြင်းမရှိ၊ ညစ်ကြေးကင်းစင်ကာ ဘေးကင်းငြိမ်းချမ်း၍ ကိုယ်ပိုင်အလိုအတိုင်း ဖြစ်စေနိုင်သော နတ်တို့၏နေရာသို့ ရောက်ပါစေသော။”

185.

၁၈၅။

‘‘Idha dhammaṃ caritvāna, dānaṃ datvā gahapati;

Vineyya maccheramalaṃ samūlaṃ, anindito saggamupehi ṭhāna’’nti. –

“အိမ်ရှင်သူကြွယ်... ဤလူ့ပြည်၌ ကုသိုလ်တရားကို ကျင့်ကြံ၍၊ အရင်းမူလဖြစ်သော လောဘ ဒေါသနှင့်တကွသော ဝန်တိုမှုအညစ်အကြေးကို ပယ်ဖျောက်ကာ၊ အလှူကို ပေးလှူပြီးလျှင် သူတစ်ပါးတို့ မကဲ့ရဲ့အပ်သည်ဖြစ်၍ နတ်ပြည်အရပ်သို့ ရောက်ပါစေလော့” ဟု (ဆိုခဲ့၏)။ ဤသည်ကား -

Upāsakassa ca petiyā ca vacanapaṭivacanagāthā.

ဥပါသကာနှင့် ပြိတ္တာမတို့၏ အမေးအဖြေ စကားပြောကြားခြင်း ဂါထာတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

176. Tattha dānaṃ vipulamākirīti ukkhiṇeyyakhette deyyadhammabījaṃ vippakiranto viya mahādānaṃ pavattesi. Sesaṃ anantaravatthusadisameva.

၁၇၆. ထိုဂါထာတို့၌ “ဒါနံ ဝိပုလမာကိရိ” ဟူသည်မှာ အလှူခံတည်းဟူသော ကောင်းသောလယ်မြေ၌ လှူဖွယ်ဝတ္ထုတည်းဟူသော မျိုးစေ့ကို ကြဲဖြန့်သကဲ့သို့ ကြီးစွာသောအလှူကို ဖြစ်စေခဲ့၏ ဟု ဆိုလိုသည်။ ကြွင်းသောစကားရပ်တို့သည် ရှေ့၌ဆိုခဲ့သော ဝတ္ထုနှင့် တူသည်သာတည်း။

Evaṃ sā attano dibbasampattiṃ tassā ca kāraṇaṃ nandisenassa vibhāvetvā attano vasanaṭṭhānameva gatā. Upāsako taṃ pavattiṃ bhikkhūnaṃ ārocesi[Pg.87], bhikkhū bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

ဤသို့လျှင် ထိုပြိတ္တာမသည် မိမိ၏ နတ်စည်းစိမ်ချမ်းသာနှင့် ဖြစ်ပျက်ပုံအကြောင်းအရင်းကို နန္ဒိသေနအား ထင်ရှားပြသ၍ မိမိနေရပ်သို့ ပြန်သွားခဲ့၏။ ဥပါသကာသည် ထိုအကြောင်းကို ရဟန်းတို့အား လျှောက်ကြားရာ၊ ရဟန်းတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ထားကြကုန်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုနန္ဒာပြိတ္တာမဝတ္ထုကို အကြောင်းပြု၍ ရောက်ရှိလာသော ပရိသတ်အား တရားဟောတော်မူ၏။ ထိုတရားဒေသနာသည် လူအပေါင်းတို့အား များစွာ အကျိုးရှိစေခဲ့သတည်း။

Nandāpetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

နန္ဒာပြိတ္တာမဝတ္ထုအဖွင့်သည် ပြီးဆုံးပြီ။

5. Maṭṭhakuṇḍalīpetavatthuvaṇṇanā

၅. ၂-ဥပရိဝဂ်-၅-မဋ္ဌကုဏ္ဍလီပေတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

Alaṅkato maṭṭhakuṇḍalīti idaṃ satthari jetavane viharante maṭṭhakuṇḍalidevaputtaṃ ārabbha vuttaṃ. Tattha yaṃ vattabbaṃ, taṃ paramatthadīpaniyaṃ vimānavatthuvaṇṇanāyaṃ maṭṭhakuṇḍalīvimānavatthuvaṇṇanāya (vi. va. aṭṭha. 1206 maṭṭhakuṇḍalīvimānavaṇṇanā) vuttameva, tasmā tattha vuttanayeneva veditabbaṃ.

“အလင်္ကတော မဋ္ဌကုဏ္ဍလီ” အစရှိသော ဤဝတ္ထုကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် မဋ္ဌကုဏ္ဍလီနတ်သားကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူအပ်၏။ ထိုဝတ္ထု၌ ပြောဆိုအပ်သော စကားကို ပရမတ္ထဒီပနီမည်သော ဝိမာနဝတ္ထုအဖွင့်၊ မဋ္ဌကုဏ္ဍလီဝိမာနဝတ္ထုအဖွင့် (ဝိမာနဝတ္ထုအဋ္ဌကထာ၊ မဋ္ဌကုဏ္ဍလီဝိမာနဝဏ္ဏနာ) ၌ ဆိုအပ်ပြီးသည်သာဖြစ်၍ ထိုမဋ္ဌကုဏ္ဍလီဝိမာနဝတ္ထုအဖွင့်၌ ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်းသာ သိမှတ်အပ်၏။

Ettha ca maṭṭhakuṇḍalīdevaputtassa vimānadevatābhāvato tassa vatthu yadipi vimānavatthupāḷiyaṃ saṅgahaṃ āropitaṃ, yasmā pana so devaputto adinnapubbakabrāhmaṇassa puttasokena susānaṃ gantvā āḷāhanaṃ anupariyāyitvā rodantassa sokaharaṇatthaṃ attano devarūpaṃ paṭisaṃharitvā haricandanussado bāhā paggayha kandanto dukkhābhibhūtākārena peto viya attānaṃ dassesi. Manussattabhāvato apetattā petapariyāyopi labbhati evāti tassa vatthu petavatthupāḷiyampi saṅgahaṃ āropitanti daṭṭhabbaṃ.

ဤမဋ္ဌကုဏ္ဍလီပေတဝတ္ထု၌လည်း မဋ္ဌကုဏ္ဍလီနတ်သားသည် ဗိမာန်၌နေသော နတ်ဖြစ်သောကြောင့် သူ၏ဝတ္ထုကို ဝိမာနဝတ္ထုပါဠိတော်၌ သင်္ဂါယနာတင်အပ်သော်လည်း၊ ထိုနတ်သားသည် အဒိန္နပုဗ္ဗကပုဏ္ဏား၏ သားသေဆုံးခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော စိုးရိမ်ပူဆွေးမှုဖြင့် သင်္ချိုင်းသို့သွားကာ သင်္ဂြိုဟ်ရာမြေကို လှည့်ပတ်၍ ငိုကြွေးနေသော ပုဏ္ဏား၏ ပူဆွေးမှုကို ပယ်ဖျောက်ရန်အတွက် မိမိ၏ နတ်အသွင်ကိုဖျောက်ကာ စန္ဒကူးနှစ် ထုံမွမ်းအပ်သောကိုယ်ဖြင့် လက်မောင်းတို့ကို မြှောက်ချီ၍ ငိုကြွေးလျက် ဆင်းရဲနှိပ်စက်ခံရသော အခြင်းအရာဖြင့် ဘဝတစ်ပါးသို့ ပြောင်းသွားသောသူ (ပြိတ္တာ) ကဲ့သို့ မိမိကိုယ်ကို ပြသခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်၏။ လူ့ဘဝအဖြစ်မှ ကင်းလွန်ပြီးသူ ဖြစ်သောကြောင့် 'ပေတ' ဟူသောအမည်ကိုလည်း ရထိုက်သည်သာဖြစ်၍ သူ၏ဝတ္ထုကို ပေတဝတ္ထုပါဠိတော်၌လည်း သင်္ဂါယနာတင်အပ်သည်ဟု မှတ်အပ်၏။

Maṭṭhakuṇḍalīpetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

မဋ္ဌကုဏ္ဍလီပေတဝတ္ထုအဖွင့်သည် ပြီးဆုံးပြီ။

6. Kaṇhapetavatthuvaṇṇanā

၆. ကဏှပေတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

Uṭṭhehi kaṇha kiṃ sesīti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ mataputtaṃ upāsakaṃ ārabbha kathesi. Sāvatthiyaṃ kira aññatarassa upāsakassa putto kālamakāsi. So tena sokasallasamappito na nhāyati, na bhuñjati, na kammante vicāreti, na buddhupaṭṭhānaṃ gacchati, kevalaṃ, ‘‘tāta piyaputtaka, maṃ ohāya kahaṃ paṭhamataraṃ gatosī’’tiādīni vadanto vippalapati. Satthā paccūsasamaye lokaṃ olokento tassa [Pg.88] sotāpattiphalūpanissayaṃ disvā punadivase bhikkhusaṅghaparivuto sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā katabhattakicco bhikkhū uyyojetvā ānandattherena pacchāsamaṇena tassa gharadvāraṃ agamāsi. Satthu āgatabhāvaṃ upāsakassa ārocesuṃ. Athassa gehajano gehadvāre āsanaṃ paññāpetvā satthāraṃ nisīdāpetvā upāsakaṃ pariggahetvā satthu santikaṃ upanesi. Ekamantaṃ nisinnaṃ taṃ disvā ‘‘kiṃ, upāsaka, socasī’’ti vatvā ‘‘āma, bhante’’ti vutte, ‘‘upāsaka, porāṇakapaṇḍitā paṇḍitānaṃ kathaṃ sutvā mataputtaṃ nānusociṃsū’’ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.

“ဥဋ္ဌေဟိ ကဏှ ကိံ သေသိ” အစရှိသော ဤဝတ္ထုကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် သားသေဆုံးသွားသော ဥပါသကာတစ်ယောက်ကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူ၏။ သာဝတ္ထိပြည်၌ ဥပါသကာတစ်ယောက်၏ သားသည် ကွယ်လွန်လေသတတ်။ ထိုဥပါသကာသည် သားသေဆုံးသဖြင့် သောကတည်းဟူသော ငြောင့်စူးဝင်သကဲ့သို့ ဖြစ်ရကား ရေလည်းမချိုး၊ အစာလည်းမစား၊ အမှုကိစ္စတို့ကိုလည်း မစီမံ၊ မြတ်စွာဘုရားထံတော်သို့လည်း ဆည်းကပ်ခစားရန် မသွားဘဲ “ချစ်သား သားလှ၊ ငါ့ကို စွန့်ပစ်ပြီး အဘယ်အရပ်သို့ ရှေးဦးစွာ သွားလေသနည်း” အစရှိသဖြင့်သာ ပြောဆို၍ ငိုကြွေးမြည်တမ်းနေ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် မိုးသောက်ယံအချိန်၌ လောကကို ကြည့်ရှုတော်မူစဉ် ထိုဥပါသကာ၏ သောတာပတ္တိဖိုလ်၌ တည်နိုင်သော ဥပနိဿယအထောက်အပံ့ကို မြင်တော်မူသဖြင့် နောက်တစ်နေ့၌ ရဟန်းသံဃာများ ခြံရံလျက် သာဝတ္ထိပြည်သို့ ဆွမ်းခံကြွတော်မူ၏။ ဆွမ်းဘုဉ်းပေးခြင်းကိစ္စ ပြီးစီးသောအခါ ရဟန်းတို့ကို ပြန်လွှတ်တော်မူပြီးလျှင် နောက်လိုက်ရဟန်းဖြစ်သော အာနန္ဒာမထေရ်နှင့်အတူ ထိုဥပါသကာ၏ အိမ်တံခါးသို့ ကြွတော်မူခဲ့၏။ မြတ်စွာဘုရား ကြွလာတော်မူကြောင်းကို ဥပါသကာအား ပြောကြားကြသဖြင့် ထိုဥပါသကာ၏ အိမ်သူအိမ်သားတို့သည် အိမ်တံခါး၌ နေရာထိုင်ခင်းကို ပြင်ဆင်၍ မြတ်စွာဘုရားကို သီတင်းသုံးစေပြီးနောက် ဥပါသကာကို ထူမကာ မြတ်စွာဘုရား၏ထံတော်သို့ ဆောင်ခဲ့ကြ၏။ သင့်တင့်လျောက်ပတ်သောနေရာ၌ ထိုင်နေသော ထိုဥပါသကာကို မြတ်စွာဘုရား မြင်တော်မူ၍ “ဥပါသကာ၊ အဘယ်ကြောင့် စိုးရိမ်ပူဆွေးနေသနည်း” ဟု မေးတော်မူရာ၊ “မြတ်စွာဘုရား၊ ပူဆွေးရပါသည်ဘုရား” ဟု လျှောက်တင်သဖြင့် “ဥပါသကာ၊ ရှေးအခါက ပညာရှိတို့သည် ပညာရှိတို့၏စကားကို ကြားနာရ၍ သေဆုံးသွားသောသားအတွက် စိုးရိမ်ပူဆွေးခြင်း မရှိကြကုန်” ဟု မိန့်တော်မူကာ ထိုဥပါသကာက တောင်းပန်အပ်သဖြင့် အတိတ်ဇာတ်လမ်းကို ဆောင်တော်မူခဲ့၏။

Atīte dvāravatīnagare dasa bhātikarājāno ahesuṃ – vāsudevo baladevo candadevā sūriyadevo aggidevo varuṇadevo ajjuno pajjuno ghaṭapaṇḍito aṅkuro cāti. Tesu vāsudevamahārājassa piyaputto kālamakāsi. Tena rājā sokapareto sabbakiccāni pahāya mañcassa aṭaniṃ pariggahetvā vippalapanto nipajji. Tasmiṃ kāle ghaṭapaṇḍito cintesi – ‘‘ṭhapetvā maṃ añño koci mama bhātu sokaṃ pariharituṃ samattho nāma natthi, upāyenassa sokaṃ harissāmī’’ti. So ummattakavesaṃ gahetvā ‘‘sasaṃ me detha, sasaṃ me dethā’’ti ākāsaṃ olokento sakalanagaraṃ vicari. ‘‘Ghaṭapaṇḍito ummattako jāto’’ti sakalanagaraṃ saṅkhubhi.

အတိတ်ကာလက ဒွါရဝတီမြို့၌ ဝါသုဒေဝ၊ ဗလဒေဝ၊ စန္ဒဒေဝ၊ သူရိယဒေဝ၊ အဂ္ဂိဒေဝ၊ ဝရုဏဒေဝ၊ အဇ္ဇုန၊ ပဇ္ဇုန၊ ဃဋပဏ္ဍိတ၊ အင်္ကုရ ဟု ဆိုအပ်သော ညီနောင်တစ်ကျိပ်သော မင်းတို့သည် ရှိကြကုန်၏။ ထိုညီနောင်မင်းတို့အနက် ဝါသုဒေဝမင်းကြီး၏ ချစ်လှစွာသော သားတော်သည် ကွယ်လွန်လေ၏။ ထိုသားတော်သေဆုံးမှုကြောင့် မင်းကြီးသည် စိုးရိမ်ပူဆွေးမှုနှိပ်စက်အပ်သည်ဖြစ်၍ ကိစ္စအဝဝတို့ကို စွန့်ပယ်ကာ ညောင်စောင်း၏ အနားပေါင်ကို ပိုက်ဖက်လျက် ငိုကြွေးမြည်တမ်းကာ လဲလျောင်းနေလေ၏။ ထိုအခါ၌ ဃဋပဏ္ဍိတသည် “ငါ့ကိုချန်ထား၍ ငါ့နောင်တော်၏ စိုးရိမ်ပူဆွေးမှုကို ပယ်ဖျောက်ပေးနိုင်မည့်သူ တစ်စုံတစ်ယောက်မျှ မရှိပေ၊ ဥပါယ်တံမျဉ်တစ်ခုဖြင့် နောင်တော်၏ စိုးရိမ်ပူဆွေးမှုကို ပယ်ဖျောက်ပေးမည်” ဟု ကြံစည်လေ၏။ ထိုဃဋပဏ္ဍိတသည် ရူးသွပ်သူ၏အသွင်ကိုယူ၍ “ငါ့ကို ယုန်ပေးကြပါ၊ ငါ့ကို ယုန်ပေးကြပါ” ဟု အော်ဟစ်ကာ ကောင်းကင်သို့ ကြည့်လျက် တစ်မြို့လုံးသို့ လှည့်လည်သွားလာ၏။ “ဃဋပဏ္ဍိတမင်းသား ရူးသွားပြီ” ဟု တစ်မြို့လုံး လှုပ်လှုပ်ရှားရှား ချောက်ချားသွားလေ၏။

Tasmiṃ kāle rohiṇeyyo nāma amacco vāsudevarañño santikaṃ gantvā tena saddhiṃ kathaṃ samuṭṭhāpento –

ထိုအခါ၌ ရောဟိဏေယျအမည်ရှိသော အမတ်သည် ဝါသုဒေဝမင်းကြီး၏ ထံတော်သို့ သွားရောက်ကာ ထိုမင်းကြီးနှင့်အတူ စကားစမြည် စတင်ပြောဆိုလိုသဖြင့် —

207.

၂၀၇။

‘‘Uṭṭhehi kaṇha kiṃ sesi, ko attho supanena te;

Yo ca tuyhaṃ sako bhātā, hadayaṃ cakkhu ca dakkhiṇaṃ;

Tassa vātā balīyanti, sasaṃ jappati kesavā’’ti. – imaṃ gāthamāha;

“ကဏှအနွယ်ဖြစ်သော ကေသဝမင်းမြတ်၊ ထတော်မူပါ၊ အဘယ်ကြောင့် အိပ်စက်နေပါသနည်း။ အိပ်စက်နေခြင်းဖြင့် မင်းမြတ်အား အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း။ သင်မင်းမြတ်၏ နှလုံးသားကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ လကျာ်မျက်စိကဲ့သို့လည်းကောင်း ချတ်မြတ်နိုးရသော တစ်မိဝမ်းတည်းဖြစ်သော ညီတော် ဃဋပဏ္ဍိတသည် ယခုအခါ လေနာထကြွ၍ ‘ယုန်ပေးပါ၊ ယုန်ပေးပါ’ ဟု မြည်တမ်းနေပါသည်” ဟု ဤဂါထာကို ရွတ်ဆိုခဲ့၏။

207. Tattha kaṇhāti vāsudevaṃ gottenālapati. Ko attho supanena teti supanena tuyhaṃ kā nāma vaḍḍhi. Sako bhātāti sodariyo bhātā. Hadayaṃ cakkhu ca dakkhiṇanti hadayena ceva dakkhiṇacakkhunā ca sadisoti attho. Tassa vātā balīyantīti tassa aparāparaṃ [Pg.89] uppajjamānā ummādavātā balavanto honti vaḍḍhanti abhibhavanti. Sasaṃ jappatīti ‘‘sasaṃ me dethā’’ti vippalapati. Kesavāti so kira kesānaṃ sobhanānaṃ atthitāya ‘‘kesavo’’ti voharīyati. Tena naṃ nāmena ālapati.

၂၀၇. ထိုဂါထာ၌ - “ကဏှ” ဟူသည် ဝါသုဒေဝမင်းကို အနွယ်အားဖြင့် ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်၏။ “ကော အတ္ထော သုပနေန တေ” ဟူသည် အိပ်စက်ခြင်းဖြင့် သင်မင်းမြတ်အား အဘယ်မည်သော အကျိုးပွားစီးခြင်း (အကျိုးတိုးတက်မှု) ရှိအံ့နည်း ဟု ဆိုလို၏။ “သကော ဘာတာ” ဟူသည် တစ်မိဝမ်းတည်းဖြစ်သော ညီတော်ကို ဆို၏။ “ဟဒယံ စက္ခုံ ဝ ဒက္ခိဏံ” ဟူသည် နှလုံးသားကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ လကျာ်မျက်စိကဲ့သို့လည်းကောင်း တူသောဟု အနက်ရ၏။ “တဿ ဝါတာ ဗလီယန္တိ” ဟူသည် ထိုဃဋပဏ္ဍိတ၏ သန္တာန်၌ ဟိုဟိုသည်သည် ဖြစ်ပေါ်လာသော ရူးသွပ်စေတတ်သောလေတို့သည် အားကြီးကုန်၏၊ တိုးပွားကာ လွှမ်းမိုးနှိပ်စက်ကုန်၏ဟု ဆိုလို၏။ “ဇပ္ပတိ” ဟူသည် “ငါ့ကို ယုန်ပေးကြပါ” ဟု ငိုကြွေးမြည်တမ်းနေခြင်းဖြစ်၏။ “ကေသဝ” ဟူသည်ကား ထိုမင်းသည် တင့်တယ်လှပသော ဆံပင်ရှိသောကြောင့် “ကေသဝ” ဟု ခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြစ်၏၊ ထို့ကြောင့် ထိုမင်းကို ထိုအမည်ဖြင့် ခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြစ်၏။

Tassa vacanaṃ sutvā sayanato uṭṭhitabhāvaṃ dīpento satthā abhisambuddho hutvā –

ထိုအမတ်၏ စကားကို ကြားရသဖြင့် အိပ်ရာမှ ထလာပုံကို ပြသလိုသော မြတ်စွာဘုရားသည် ဘုရားအဖြစ်သို့ ရောက်တော်မူပြီးလျှင် —

208.

၂၀၈။

‘‘Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, rohiṇeyyassa kesavo;

Taramānarūpo vuṭṭhāsi, bhātu sokena aṭṭito’’ti. – imaṃ gāthamāha;

“ရောဟိဏေယျအမတ်၏ ထိုစကားကို ကြားရသဖြင့် ကေသဝမင်းသည် ညီတော်၏စိုးရိမ်ပူဆွေးမှုကြောင့် စိတ်နှလုံးပူပန်လျက် အလွန်လျင်မြန်စွာ ထလာခဲ့၏” ဟု ဤဂါထာကို ဟောတော်မူခဲ့၏။

Rājā uṭṭhāya sīghaṃ pāsādā otaritvā ghaṭapaṇḍitassa santikaṃ gantvā ubhosu hatthesu naṃ daḷhaṃ gahetvā tena saddhiṃ sallapanto –

မင်းကြီးသည် လျင်မြန်စွာထပြီးလျှင် ပြာသာဒ်မှ သက်ဆင်းကာ ဃဋပဏ္ဍိတထံသို့ သွား၍ ဃဋပဏ္ဍိတ၏ လက်နှစ်ဖက်ကို မြဲမြံစွာကိုင်လျက် စကားပြောလိုသဖြင့် —

209.

၂၀၉။

‘‘Kiṃ nu ummattarūpova, kevalaṃ dvārakaṃ imaṃ;

Saso sasoti lapasi, kīdisaṃ sasamicchasi.

“မောင်မင်း ဃဋပဏ္ဍိတ၊ အဘယ်ကြောင့် ရူးသွပ်သူကဲ့သို့ တစ်ခုလုံးသော ဤဒွါရဝတီမြို့၌ လှည့်လည်ကာ ‘ယုန်၊ ယုန်’ ဟု အော်ဟစ်မြည်တမ်းနေသနည်း။ မောင်မင်းသည် အဘယ်သို့သော ယုန်ကို အလိုရှိသနည်း။”

210.

၂၁၀။

‘‘Sovaṇṇamayaṃ maṇimayaṃ, lohamayaṃ atha rūpiyamayaṃ;

Saṅkhasilāpavāḷamayaṃ, kārayissāmi te sasaṃ.

“ရွှေဖြင့်ပြီးသောယုန်ကိုဖြစ်စေ၊ ပတ္တမြားဖြင့်ပြီးသောယုန်ကိုဖြစ်စေ၊ ကြေးနီဖြင့်ပြီးသောယုန်ကိုဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် ငွေဖြင့်ပြီးသောယုန်ကိုဖြစ်စေ၊ ခရုသင်း၊ ကျောက်သလင်း၊ သန္တာတို့ဖြင့် ပြီးသောယုန်ကိုဖြစ်စေ အလိုရှိသလော၊ သင့်အတွက် ငါ လုပ်ပေးစေအံ့။”

211.

၂၁၁။

‘‘Santi aññepi sasakā, araññavanagocarā;

Tepi te ānayissāmi, kīdisaṃ sasamicchasī’’ti. –

“တော၌နေ၍ တော၌ ကျက်စားကြကုန်သော အခြားသော တောယုန်တို့သည်လည်း ရှိကြသေး၏။ ထိုယုန်တို့ကိုလည်း သင့်အတွက် ငါ ဖမ်းယူခဲ့ပါအံ့။ သင်သည် အဘယ်သို့သော ယုန်မျိုးကို အလိုရှိသနည်း” ဟု —

Tisso gāthāyo abhāsi.

ဂါထာသုံးပုဒ်ကို ရွတ်ဆိုခဲ့၏။

209-211. Tattha ummattarūpovāti ummattako viya. Kevalanti sakalaṃ. Dvārakanti dvāravatīnagaraṃ vicaranto. Saso sasoti lapasīti saso sasoti vilapasi. Sovaṇṇamayanti suvaṇṇamayaṃ. Lohamayanti tambalohamayaṃ. Rūpiyamayanti rajatamayaṃ. Yaṃ icchasi taṃ vadehi, atha kena socasi. Aññepi araññe vanagocarā sasakā atthi, te te ānayissāmi, vada, bhadramukha, kīdisaṃ sasamicchasīti ghaṭapaṇḍitaṃ ‘‘sasena atthiko’’ti adhippāyena sasena nimantesi. Taṃ sutvā ghaṭapaṇḍito –

၂၀၉-၂၁၁. ထိုဂါထာတို့၌ - “ဥမ္မတ္တရူပေါဝ” ဟူသည် အရူးကဲ့သို့ ဟု ဆိုလို၏။ “ကေဝလံ” ဟူသည် အလုံးစုံသော။ “ဒွါရကံ” ဟူသည် ဒွါရဝတီမြို့အလုံး၌ လှည့်လည်လျက် ဟု ဆိုလို၏။ “သသော သသောတိ လပသိ” ဟူသည် “ယုန်၊ ယုန်” ဟု ငိုကြွေးမြည်တမ်းနေခြင်းဖြစ်၏။ “သောဝဏ္ဏမယံ” ဟူသည် ရွှေဖြင့်ပြီးသော။ “လောဟမယံ” ဟူသည် ကြေးနီဖြင့်ပြီးသော။ “ရူပိယမယံ” ဟူသည် ငွေဖြင့်ပြီးသော။ အဘယ်အရုပ်ကို အလိုရှိသနည်း၊ ထိုအလိုရှိရာကို ပြောပါ၊ သို့မဟုတ်ပါက အဘယ်ကြောင့် ပူဆွေးနေသနည်း။ တော၌ကျက်စားသော အခြားသော တောယုန်တို့လည်း ရှိကြသေး၏၊ ထိုယုန်တို့ကို ဆောင်ခဲ့ပေးပါအံ့၊ မောင်မင်း ဃဋပဏ္ဍိတ၊ အဘယ်သို့သော ယုန်ကို အလိုရှိသနည်း ပြောပါ ဟု ဃဋပဏ္ဍိတအား “ယုန်ကို အလိုရှိသည်” ဟူသော အယူအဆဖြင့် ယုန်အမျိုးမျိုးဖြင့် လှည့်ပတ်ကာ မေးမြန်းဖိတ်ခေါ်၏။ ထိုစကားကို ကြားရလျှင် ဃဋပဏ္ဍိတသည် —

212.

၂၁၂။

‘‘Nāhamete [Pg.90] sase icche, ye sasā pathavissitā;

Candato sasamicchāmi, taṃ me ohara kesavā’’ti. –

“ကေသဝမင်းမြတ်၊ မြေပေါ်၌ ကျက်စားနေထိုင်ကြသော ယုန်တို့ကို အကျွန်ုပ် အလိုမရှိပါ။ လပေါ်၌ရှိသော ယုန်ကိုသာ အကျွန်ုပ် အလိုရှိပါ၏။ ထိုလပေါ်က ယုန်ကို အကျွန်ုပ်အား ယူဆောင်ပေးပါလော့” ဟု —

Gāthamāha. Tattha oharāti ohārehi. Taṃ sutvā rājā ‘‘nissaṃsayaṃ me bhātā ummattako jāto’’ti domanassappatto –

ဂါထာကို ရွတ်ဆိုခဲ့၏။ ထိုဂါထာ၌ “ဩဟရ” ဟူသည် ယူဆောင်ပေးလော့ဟု ဆိုလို၏။ ထိုစကားကို ကြားရလျှင် ကေသဝမင်းကြီးသည် “ငါ့ညီတော်သည် ဧကန်မချွတ် ရူးသွပ်သွားပြီ” ဟု အလွန်နှလုံးမသာမယာဖြစ်လျက် —

213.

၂၁၃။

‘‘So nūna madhuraṃ ñāti, jīvitaṃ vijahissasi;

Apatthiyaṃ patthayasi, candato sasamicchasī’’ti. –

"ဆွေရင်းညီစစ်ဖြစ်သော ဃဋပဏ္ဍိတ၊ သင်သည် လမှယုန်ကို လိုချင်သကဲ့သို့ မတောင့်တအပ်သော အရာကို တောင့်တနေ၏။ ထိုသို့ တောင့်တနေသော သင်သည် မိမိ၏ အလွန်မြတ်နိုးဖွယ်ကောင်းသော အသက်ကို စွန့်လွှတ်ရလိမ့်မည်ဟု ငါထင်မှတ်၏" ဟု (ဆို၏)။

Gāthamāha. Tattha ñātīti kaniṭṭhaṃ ālapati. Ayamettha attho – mayhaṃ piyañāti yaṃ atimadhuraṃ attano jīvitaṃ, taṃ vijahissasi maññe, yo apatthayitabbaṃ patthesīti.

ဂါထာကို ရွတ်ဆို၏။ ထိုဂါထာ၌ "ဉာတိ" ဟူသည်မှာ ညီငယ်ကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤဂါထာ၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်မှာ— "ငါ၏ ချစ်လှစွာသော ညီငယ်၊ မတောင့်တအပ်သောအရာကို တောင့်တနေသော သင်သည် မိမိ၏ အလွန်မွေ့လျော်ဖွယ်ကောင်းသော အသက်ကို စွန့်ရလိမ့်မည်ဟု ငါထင်မှတ်၏" ဟူသည်ကား အနက်တည်း။

Ghaṭapaṇḍito rañño vacanaṃ sutvā niccalova ṭhatvā ‘‘bhātika, tvaṃ candato sasaṃ patthentassa taṃ alabhitvā jīvitakkhayo bhavissatīti jānanto kasmā mataṃ puttaṃ alabhitvā anusocasī’’ti imamatthaṃ dīpento –

ဃဋပဏ္ဍိတသည် မင်းကြီး၏စကားကို ကြားသော် မတုန်မလှုပ်ဘဲ ရပ်လျက် "နောင်တော်မင်းမြတ်၊ သင်မင်းကြီးသည် လမှယုန်ကို တောင့်တနေသော အကျွန်ုပ်အား ထိုယုန်ကို မရသဖြင့် အသက်သေဆုံးခြင်းသို့ ရောက်လိမ့်မည်ဟု သိပါလျက်နှင့် အဘယ်ကြောင့် မိမိ၏ သေလွန်ပြီးသော သားကို မရနိုင်သဖြင့် အဖန်တလဲလဲ စိုးရိမ်ပူဆွေးနေဘိသနည်း" ဟူသော ဤအနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ထင်ရှားစွာ ပြလိုသဖြင့်—

214.

၂၁၄။

‘‘Evaṃ ce kaṇha jānāsi, yathaññamanusāsasi;

Kasmā pure mataṃ puttaṃ, ajjāpi manusocasī’’ti. –

"ကဏှမင်းကြီး၊ တောင့်တသော်လည်း မရနိုင်သောဝတ္ထုကို မတောင့်တအပ်ဟု အကယ်၍ သိပါမူ၊ ကိုယ်တိုင်သိသည့်အတိုင်း အခြားသူကိုလည်း ဆုံးမပါမူ၊ အဘယ်ကြောင့် ယခင်က သေလွန်ခဲ့ပြီးသော သားကို အကြောင်းပြု၍ ယခုတိုင်အောင် စိုးရိမ်ပူဆွေးနေရသနည်း" ဟု (ဆို၏)။

Gāthamāha. Tattha evaṃ ce, kaṇha, jānāsīti, bhātika, kaṇhanāmaka mahārāja, ‘‘alabbhaneyyavatthu nāma na patthetabba’’nti yadi evaṃ jānāsi. Yathaññanti evaṃ jānantova yathā aññaṃ anusāsasi, tathā akatvā. Kasmā pure mataṃ puttanti atha kasmā ito catumāsamatthake mataṃ puttaṃ ajjāpi anusocasīti.

ဂါထာကို ရွတ်ဆို၏။ ထိုဂါထာ၌ "ဧဝဉ္စေ ကဏှ ဇာနာသိ" ဟူသည်မှာ— "နောင်တော် ကဏှမင်းကြီး၊ တောင့်တသော်လည်း မရနိုင်သောအရာကို မတောင့်တအပ်" ဟု ဤသို့ အကယ်၍ သိပါမူဟူသော အဓိပ္ပာယ် ဖြစ်သည်။ "ယထာညံ" ဟူသည်မှာ— ဤသို့ ကိုယ်တိုင်သိပါလျက်နှင့် အခြားသူကို ဆုံးမသကဲ့သို့ ကိုယ်တိုင်မူကား ထိုသို့မပြုဘဲဟူသော အဓိပ္ပာယ် ဖြစ်သည်။ "ကသ္မာ ပုရေ မတံ ဝုတ္တံ" ဟူသည်မှာ— သို့ဖြစ်လျှင် အဘယ်ကြောင့် လွန်ခဲ့သော လေးလက သေဆုံးသွားသော သားကို ယခုတိုင်အောင် စိုးရိမ်ပူဆွေးနေရသနည်းဟူသော အဓိပ္ပာယ် ဖြစ်သည်။

Evaṃ so antaravīthiyaṃ ṭhitakova ‘‘ahaṃ tāva evaṃ paññāyamānaṃ patthemi, tvaṃ pana apaññāyamānassatthāya socasī’’ti vatvā tassa dhammaṃ desento –

ဤသို့ဖြင့် ထိုဃဋပဏ္ဍိတသည် လမ်းမအလယ်၌ ရပ်လျက်ပင် "အကျွန်ုပ်ကမူ ထင်ရှားရှိသော ယုန်ကို တောင့်တပါ၏၊ နောင်တော်မင်းကြီးကမူ ထင်ရှားမရှိတော့သော သေလွန်သူ သား၏အကျိုးအတွက် စိုးရိမ်ပူဆွေးနေဘိ၏" ဟု ဆိုပြီးလျှင် ထိုကေသဝမင်းအား တရားဟောလိုသဖြင့်—

215.

၂၁၅။

‘‘Na yaṃ labbhā manussena, amanussena vā pana;

Jāto me mā mari putto, kuto labbhā alabbhiyaṃ.

"နောင်တော် ကဏှမင်းကြီး၊ လူဖြစ်စေ၊ နတ်ဖြစ်စေ တောင့်တသော်လည်း မရနိုင်သော 'ငါ့ထံ၌ မွေးဖွားလာသော သားသည် မသေပါစေလင့်' ဟူသော အရာကို သင်သည် တောင့်တနေ၏။ ထိုသို့ တောင့်တ၍ မရနိုင်သောအရာကို အဘယ်သို့သော အကြောင်းဖြင့် ရနိုင်ပါအံ့နည်း၊ ဤအရာသည် တောင့်တသော်လည်း မရနိုင်သောအရာ ဖြစ်၏။"

216.

၂၁၆။

‘‘Na [Pg.91] mantā mūlabhesajjā, osadhehi dhanena vā;

Sakkā ānayituṃ kaṇha, yaṃ petamanusocasī’’ti. – gāthādvayamāha;

"နောင်တော် ကဏှမင်းကြီး၊ သင်သည် သေလွန်ပြီးသောသူကို အကြောင်းပြု၍ အဖန်တလဲလဲ စိုးရိမ်ပူဆွေးနေ၏။ ထိုသေလွန်သူကို မန္တန်မန်းမှုတ်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ အမြစ်ဆေးဝါးတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အခြား ဆေးဝါးမျိုးစုံတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ များစွာသော ဥစ္စာပစ္စည်းဖြင့်လည်းကောင်း ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်လာရန် မတတ်နိုင်ပါ" ဟူသော ဤဂါထာနှစ်ပုဒ်ကို ရွတ်ဆို၏။

215. Tattha yanti, bhātika, yaṃ ‘‘evaṃ jāto me putto mā marī’’ti manussena vā devena vā pana na labbhā na sakkā laddhuṃ, taṃ tvaṃ patthesi, taṃ panetaṃ kuto labbhā, kena kāraṇena laddhuṃ sakkā. Yasmā alabbhiyaṃ alabbhaneyyavatthu nāmetanti attho.

၂၁၅. ထိုဂါထာတို့၌ "ယံ" ဟူသည်မှာ— "နောင်တော်၊ 'ငါ့ထံ၌ ဖွားမြင်သော သားသည် မသေပါစေလင့်' ဟု လူဖြစ်စေ၊ နတ်ဖြစ်စေ တောင့်တ၍ မရနိုင်သော မအိုခြင်း၊ မသေခြင်း စသောအရာကို သင်သည် တောင့်တနေ၏။ ထိုတောင့်တသော်လည်း မရနိုင်သောအရာကို အဘယ်သို့သော အကြောင်းဖြင့် ရနိုင်ပါအံ့နည်း။ အကြောင်းမူကား ဤအရာသည် တောင့်တသော်လည်း မရနိုင်သော ဝတ္ထုမည်သောကြောင့် ဖြစ်၏" ဟူသည်ကား အနက်တည်း။

216. Mantāti mantappayogena. Mūlabhesajjāti mūlabhesajjena. Osadhehīti nānāvidhehi osadhehi. Dhanena vāti koṭisatasaṅkhena dhanena vāpi. Idaṃ vuttaṃ hoti – yaṃ petamanusocasi, taṃ etehi mantappayogādīhipi ānetuṃ na sakkāti.

၂၁၆. "မန္တာ" ဟူသည်မှာ မန္တန်မန်းမှုတ်ခြင်းဖြင့် ဖြစ်သည်။ "မူလဘေသဇ္ဇာ" ဟူသည်မှာ အမြစ်ဆေးဝါးများဖြင့် ဖြစ်သည်။ "ဩသဓေဟိ" ဟူသည်မှာ အထူးထူးအပြားပြားသော ဆေးဝါးများဖြင့် ဖြစ်သည်။ "ဓနေန ဝါ" ဟူသည်မှာ ကုဋေတစ်ရာမျှသော ဥစ္စာပစ္စည်းဖြင့်လည်း ဖြစ်သည်။ ဤစကားဖြင့်— သင်သည် သေလွန်သူကို အကြောင်းပြု၍ စိုးရိမ်ပူဆွေးနေသော်လည်း ထိုသေလွန်သူကို အထက်ပါ မန္တန်မန်းမှုတ်ခြင်း စသည်တို့ဖြင့်လည်း ပြန်လည်ခေါ်ဆောင်လာရန် မတတ်နိုင်ပါဟူသော အဓိပ္ပာယ်ကို ဆိုလိုသည်။

Puna ghaṭapaṇḍito ‘‘bhātika, idaṃ maraṇaṃ nāma dhanena vā jātiyā vā vijjāya vā sīlena vā bhāvanāya vā na sakkā paṭibāhitu’’nti dassento –

တစ်ဖန် ဃဋပဏ္ဍိတသည် "နောင်တော်မင်းမြတ်၊ ဤသေခြင်းတရားကို ဥစ္စာပစ္စည်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ အမျိုးဇာတ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အတတ်ပညာဖြင့်လည်းကောင်း၊ သီလဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဘာဝနာဖြင့်လည်းကောင်း တားမြစ်ရန် မစွမ်းနိုင်ပါ" ဟု ထင်ရှားပြလိုသဖြင့်—

217.

၂၁၇။

‘‘Mahaddhanā mahābhogā, raṭṭhavantopi khattiyā;

Pahūtadhanadhaññāse, tepi no ajarāmarā.

"နောင်တော်မင်းမြတ်၊ မြေ၌ မြှုပ်နှံထားသော ဥစ္စာအဆောက်အအုံ များစွာရှိကုန်သော၊ နတ်စည်းစိမ်ကဲ့သို့ များပြားလှသော စည်းစိမ်ချမ်းသာနှင့် ပြည့်စုံကုန်သော၊ နှစ်ပေါင်းများစွာ သုံးဆောင်ရန် သိုမှီးသိည်းဆည်းထားသော ရွှေငွေ ဥစ္စာစပါး ရှိကုန်သော၊ ကိုယ်ပိုင်တိုင်းနိုင်ငံ ပြည့်စုံကုန်သော မင်းတို့သည်ပင်လျှင် မအိုမသေဘဲ မနေနိုင်ကြကုန်။"

218.

၂၁၈။

‘‘Khattiyā brāhmaṇā vessā, suddā caṇḍālapukkussā;

Ete caññe ca jātiyā, tepi no ajarāmarā.

"နောင်တော်မင်းမြတ်၊ လောက၌ မင်းမျိုး၊ ပုဏ္ဏားမျိုး၊ ကုန်သည်သူကြွယ်မျိုး၊ ဆင်းရဲသားမျိုး၊ စဏ္ဍာလမျိုး၊ ပန်းမှိုက်သွန်မျိုးတို့သည်လည်းကောင်း၊ ထိုမှတစ်ပါးသော အမ္ဗဋ္ဌ အစရှိသော မျိုးနွယ်ရှိသူတို့သည်လည်းကောင်း ရှိကြကုန်၏။ ထိုသူအားလုံးတို့သည်လည်း မအိုမသေဘဲ မနေနိုင်ကြကုန်။"

219.

၂၁၉။

‘‘Ye mantaṃ parivattenti, chaḷaṅgaṃ brahmacintitaṃ;

Ete caññe ca vijjāya, tepi no ajarāmarā.

"နောင်တော်မင်းမြတ်၊ ဗြဟ္မာကြီး ဟောကြားအပ်သော အင်္ဂါခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော ဗေဒင်ကို ကိုယ်တိုင် သရဇ္ဈာယ်၍ သူတစ်ပါးကို သင်ကြားပြသပေးသော ပုဏ္ဏားတို့သည်လည်းကောင်း၊ အခြား အတတ်ပညာနှင့် ပြည့်စုံသော သူတို့သည်လည်းကောင်း ရှိကြကုန်၏။ ထိုသူတို့သည်လည်း မအိုမသေဘဲ မနေနိုင်ကြကုန်။"

220.

၂၂၀။

‘‘Isayo vāpi ye santā, saññatattā tapassino;

Sarīraṃ tepi kālena, vijahanti tapassino.

"နောင်တော်မင်းမြတ်၊ ကိုယ်နှုတ် နှလုံး ငြိမ်သက်ခြင်း ရှိကုန်သော၊ ရာဂစသည်တို့မှ စောင့်စည်းသော စိတ်ရှိကုန်သော၊ ခြိုးခြံစွာ ကျင့်ကြံပွားများသော အကျင့်ရှိကုန်သော ရသေ့ရဟန်းတို့သည်ပင် သေချိန်ရောက်သောအခါ မိမိတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်ကို စွန့်ပစ်ကြရကုန်၏။"

221.

၂၂၁။

‘‘Bhāvitattā arahanto, katakiccā anāsavā;

Nikkhipanti imaṃ dehaṃ, puññapāpaparikkhayā’’ti. –

"နောင်တော်မင်းမြတ်၊ စိတ်ကို ကောင်းစွာ ပွားများအပ်ပြီးသော၊ မဂ်လေးပါးဖြင့် ပြုဖွယ်ကိစ္စကို ပြီးစီးစေအပ်ပြီးသော၊ အာသဝေါကင်းစင်ပြီးသော ဘုရား၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၊ ရဟန္တာတို့သည်ပင်လျှင် ကုသိုလ်အကုသိုလ် ကံဟောင်းတို့ ကုန်ဆုံးသဖြင့် ဤခန္ဓာကိုယ်ကို စွန့်ပစ်တော်မူကြရကုန်၏" ဟု (ဆို၏)။

Pañcahi gāthāhi rañño dhammaṃ desesi.

ဤသို့လျှင် ဂါထာငါးပုဒ်ဖြင့် နောင်တော် ကေသဝမင်းအား တရားဟောကြားတော်မူ၏။

217. Tattha [Pg.92] mahaddhanāti nidhānagatasseva mahato dhanassa atthitāya bahudhanā. Mahābhogāti devabhogasadisāya mahatiyā bhogasampattiyā samannāgatā. Raṭṭhavantoti sakalaraṭṭhavanto. Pahūtadhanadhaññāseti tiṇṇaṃ catunnaṃ vā saṃvaccharānaṃ atthāya nidahitvā ṭhapetabbassa niccaparibbayabhūtassa dhanadhaññassa vasena apariyantadhanadhaññā. Tepi no ajarāmarāti tepi evaṃ mahāvibhavā mandhātumahāsudassanādayo khattiyā ajarāmarā nāhesuṃ, aññadatthu maraṇamukhameva anupaviṭṭhāti attho.

၂၁၇. ထိုဂါထာတို့၌ "မဟဒ္ဓနာ" ဟူသည်မှာ မြေမြှုပ်သိုမှီးထားသော များပြားလှစွာသော ဥစ္စာပစ္စည်း ရှိခြင်းကြောင့် များစွာသော စည်းစိမ်ဥစ္စာ ရှိသူများ ဟူလို။ "မဟာဘောဂါ" ဟူသည်မှာ နတ်စည်းစိမ်နှင့်တူသော ကြီးမြတ်လှသော စည်းစိမ်ချမ်းသာနှင့် ပြည့်စုံသူများ ဟူလို။ "ရဋ္ဌဝန္တော

218. Eteti yathāvuttakhattiyādayo. Aññeti aññatarā evaṃbhūtā ambaṭṭhādayo. Jātiyāti attano jātinimittaṃ ajarāmarā nāhesunti attho.

၂၁၈. "ဧတေ" ဟူသည်မှာ အထက်တွင် ဆိုခဲ့ပြီးသော မင်းအစရှိသူများ ဖြစ်သည်။ "အညေ" ဟူသည်မှာ ထိုမှတစ်ပါးသော ဤကဲ့သို့သော အမ္ဗဋ္ဌ အစရှိသော သူများ ဖြစ်သည်။ "ဇာတိယာ" ဟူသည်မှာ မိမိတို့၏ အမျိုးဇာတ်ဟူသော အကြောင်းကြောင့် မအိုမသေဘဲ မနေနိုင်ကြကုန်ဟူသော အနက်တည်း။

219. Mantanti vedaṃ. Parivattentīti sajjhāyanti vācenti ca. Atha vā parivattentīti vedaṃ anuparivattentā homaṃ karontā japanti. Chaḷaṅganti sikkhākappaniruttibyākaraṇajotisatthachandovicitisaṅkhātehi chahi aṅgehi yuttaṃ. Brahmacintitanti brāhmaṇānamatthāya brahmanā cintitaṃ kathitaṃ. Vijjāyāti brahmasadisavijjāya samannāgatā, tepi no ajarāmarāti attho.

၂၁၉. "မန္တံ" ဟူသည်မှာ ဗေဒင်ကျမ်းကို ဆိုလိုသည်။ "ပရိဝတ္တေန္တိ" ဟူသည်မှာ ကိုယ်တိုင်လည်း သရဇ္ဈာယ်ကြကုန်၏၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း သင်ကြားပေးကြကုန်၏ ဟူလို။ တစ်နည်းအားဖြင့်— ဗေဒင်ကျမ်းကို အဖန်ဖန် သရဇ္ဈာယ်၍ မီးပူဇော်ခြင်း (ယဇ်ပူဇော်ခြင်း) ကို ပြုလျက် မန္တန်စုတ်ကြကုန်၏ ဟူလို။ "ဆဠင်္ဂံ" ဟူသည်မှာ သိက္ခာကျမ်း၊ ကပ္ပကျမ်း၊ နိရုတ္တိကျမ်း၊ ဗျာကရိုဏ်းကျမ်း၊ ဇောတိသတ်ကျမ်း၊ ဆန္ဒောဝိစိတိကျမ်းဟု ဆိုအပ်သော အင်္ဂါခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံသောကျမ်း ဟူလို။ "ဗြဟ္မစိန္တိတံ" ဟူသည်မှာ ပုဏ္ဏားတို့၏အကျိုးငှါ ဗြဟ္မာမင်း ကြံစည် ဟောကြား ပေးအပ်သောကျမ်း ဟူလို။ "ဝိဇ္ဇာယ" ဟူသည်မှာ ဗြဟ္မာမင်း၏ အတတ်နှင့်တူသော အတတ်ပညာနှင့် ပြည့်စုံကြသော်လည်း ထိုသူတို့သည်ပင် မအိုမသေဘဲ မနေနိုင်ကြကုန်ဟူသော အနက်တည်း။

220-221. Isayoti yamaniyamādīnaṃ paṭikūlasaññādīnañca esanaṭṭhena isayo. Santāti kāyavācāhi santasabhāvā. Saññatattāti rāgādīnaṃ saṃyamena saṃyatacittā. Kāyatapanasaṅkhāto tapo etesaṃ atthīti tapassino. Puna tapassinoti saṃvarakā. Tena evaṃ tapanissitakā hutvā sarīrena ca vimokkhaṃ pattukāmāpi saṃvarakā sarīraṃ vijahanti evāti dasseti. Atha vā isayoti adhisīlasikkhādīnaṃ esanaṭṭhena isayo, tadatthaṃ tappaṭipakkhānaṃ pāpadhammānaṃ vūpasamena santā, ekārammaṇe cittassa saṃyamena saññatattā, sammappadhānayogato vīriyatāpena tapassino, sappayogā rāgādīnaṃ santapanena tapassinoti [Pg.93] yojetabbaṃ. Bhāvitattāti catusaccakammaṭṭhānabhāvanāya bhāvitacittā.

၂၂၀-၂၂၁. "ဣသယော" ဟူသည်မှာ ယမ၊ နိယမ ကျင့်ဝတ်စသည်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ စက်ဆုပ်ဖွယ်အခြင်းအရာကို ဆင်ခြင်ခြင်းစသည်တို့ကိုလည်းကောင်း ရှာမှီးတတ်သောကြောင့် 'ဣသိ (ရသေ့)' မည်ကုန်၏။ "သန္တာ" ဟူသည်မှာ ကိုယ်၊ နှုတ်တို့ဖြင့် ငြိမ်သက်ခြင်း ရှိသူများ ဖြစ်သည်။ "သညတတ္တာ" ဟူသည်မှာ ရာဂစသည်တို့ကို စောင့်စည်းခြင်းဖြင့် စောင့်စည်းအပ်သော စိတ်ရှိသူများ ဖြစ်သည်။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့အား ခန္ဓာကိုယ်ကို ပူပန်စေသော ခြိုးခြံသောအကျင့် (တပ) ရှိသောကြောင့် "တပဿိနော" မည်ကုန်၏။ တစ်ဖန် "တပဿိနော" ဟူသည်မှာ စောင့်စည်းသူများ ဖြစ်သည်။ ထိုသူတို့သည် ကိုယ်ကျင့်တရား၌သာ အားထုတ်၍ ကိုယ်ခန္ဓာဖြင့် နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်လိုကြသော်လည်း စောင့်စည်းမှုရှိသော မိမိတို့၏ ခန္ဓာကိုယ်ကို စွန့်ပစ်ကြရသည်သာလျှင် ဖြစ်ကြောင်း ပြသသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့်— "ဣသယော" ဟူသည်မှာ အဓိသီလသိက္ခာ စသည်တို့ကို ရှာမှီးတတ်သောကြောင့် 'ဣသိ' မည်၏။ ထိုအဓိသီလသိက္ခာ၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်သော ယုတ်မာသော အကုသိုလ်ကံတို့ကို ငြိမ်းအေးစေလျက် တစ်ခုတည်းသော အာရုံ၌ စိတ်ကို စောင့်စည်းခြင်းဖြင့် စောင့်စည်းအပ်သော စိတ်ရှိသောကြောင့်လည်းကောင်း၊ သမ္မပ္ပဓာန်လုံ့လနှင့် ယှဉ်ခြင်းကြောင့် ဝီရိယတည်းဟူသော ပူပန်စေတတ်သော လုံ့လရှိကုန်သောကြောင့်လည်းကောင်း 'တပဿိနော' မည်၏ဟု ဤသို့ တွဲဖက်စပ်ဟပ်အပ်၏။ "ဘာဝိတတ္တာ" ဟူသည်မှာ သစ္စာလေးပါးနှင့် စပ်သော ကမ္မဋ္ဌာန်းဘာဝနာကို ပွားများအပ်သော စိတ်ရှိသူများ ဖြစ်သည်။

Evaṃ ghaṭapaṇḍitena dhamme kathite taṃ sutvā rājā apagatasokasallo pasannamānaso ghaṭapaṇḍitaṃ pasaṃsanto –

ဤသို့လျှင် ဃဋပဏ္ဍိတသည် တရားစကားကို ဟောကြားအပ်သည်ရှိသော် ထိုတရားကို ကြားနာရသဖြင့် ကေသဝမင်းသည် စိုးရိမ်ပူဆွေးခြင်းတည်းဟူသော နှလုံးငြောင့် ကင်းစင်လျက် ကြည်လင်သော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ ဃဋပဏ္ဍိတကို ချီးမွမ်းလိုသဖြင့်—

222.

၂၂၂။

‘‘Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghaṭasittaṃva pāvakaṃ;

Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ.

"ညီတော် ဃဋပဏ္ဍိတ၊ ထောပတ်ဖြင့် သွန်းလောင်းအပ်သောကြောင့် အရှိန်ပြင်းစွာ တောက်လောင်နေသော မီးကို ရေဖြင့် ငြိမ်းသတ်ဘိသကဲ့သို့၊ စိုးရိမ်ပူဆွေးခြင်းမီး တောက်လောင်၍ ညှိုးနွမ်းပူပန်နေသော ငါ၏ စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်း အလုံးစုံကို သင်သည် ငြိမ်းအေးစေခဲ့ပြီ။"

223.

၂၂၃။

‘‘Abbahī vata me sallaṃ, sokaṃ hadayanissitaṃ;

Yo me sokaparetassa, puttasokaṃ apānudi.

"ညီတော် ဃဋပဏ္ဍိတ၊ စိုးရိမ်ပူဆွေးခြင်း နှိပ်စက်ခြင်းကို ခံနေရသော ငါ၏ သားသောက (သားစိုးရိမ်ခြင်း) ကို သင်သည် ပယ်ဖျောက်ပေးခဲ့ပြီ။ ထိုသို့သော သင်သည် ငါ၏နှလုံး၌ မှီတွယ်နေသော စိုးရိမ်ပူဆွေးခြင်းတည်းဟူသော ငြောင့်တံသင်းကို စင်စစ် နှုတ်ပယ်ပေးခဲ့လေပြီ။"

224.

၂၂၄။

‘‘Svāhaṃ abbūḷhasallosmi, sītibhūtosmi nibbuto;

Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna bhātika.

"ညီတော် ဃဋပဏ္ဍိတ၊ ယခုအခါ ငါသည် စိုးရိမ်ခြင်းငြောင့်တံသင်းကို နှုတ်ပယ်ပြီး ဖြစ်ရကား အေးငြိမ်းချမ်းသာသော စိတ်ရှိပေပြီ။ သင်၏ စကားကို ကြားနာရသဖြင့် စိုးရိမ်စိတ် ကင်းစင်ပြီးသော ငါသည် ယခုအခါတွင် မစိုးရိမ်တော့ပြီ၊ မငိုကြွေးတော့ပြီ။ အိုအချင်းတို့... ငါ၏ညီတော် ဃဋပဏ္ဍိတသည် ရှေးဦးစွာ မွေးဖွားသော နောင်တော်ကြီးဖြစ်သော ငါ့အပေါ်၌ ပြုသကဲ့သို့၊ အခြားသော သနားစောင့်ရှောက်တတ်သော ပညာရှိတို့သည်လည်း (ဤသို့ပင် ပြုတတ်ကြကုန်၏။)"

225.

၂၂၅။

‘‘Evaṃ karonti sappaññā, ye honti anukampakā;

Nivattayanti sokamhā, ghaṭo jeṭṭhaṃva bhātaraṃ.

"ထိုပညာရှိတို့သည် ညီတော် ဃဋပဏ္ဍိတကဲ့သို့ပင် ပြုလုပ်တတ်ကြကုန်၏။ စိုးရိမ်ပူဆွေးခြင်းမှ လွတ်ကင်းငြိမ်းအေးစေကုန်၏။ ဥပါသကာ... ဃဋပဏ္ဍိတသည် သားသောက နှိပ်စက်ခြင်းခံနေရသော နောင်တော်ကြီး ဝါသုဒေဝမင်း၏ စိုးရိမ်ပူဆွေးမှုကို ပယ်ဖျောက်ပေးခြင်း အကျိုးငှာ—"

226.

၂၂၆။

‘‘Yassa etādisā honti, amaccā paricārakā;

Subhāsitena anventi, ghaṭo jeṭṭhaṃva bhātara’’nti. – sesagāthā abhāsi;

"ကောင်းစွာ ဆိုအပ်သောစကားဖြင့် အစဉ်လိုက်သကဲ့သို့၊ ဝါသုဒေဝမင်းမှတစ်ပါး အခြားသော မင်းအစရှိသူတို့အားလည်း ဤသို့ သဘောရှိသော ပညာရှိအမတ်၊ အခြွေအရံတို့သည် ရှိကုန်အံ့၊ ထိုပညာရှိအမတ်နှင့် အခြွေအရံတို့သည် ကောင်းစွာဆိုအပ်သော စကားဖြင့် လမ်းညွှန် ဆုံးမကြကုန်အံ့၊ ထိုမင်းအစရှိသူတို့အား အဘယ်မှာလျှင် စိုးရိမ်ပူဆွေးခြင်း ရှိပါအံ့နည်း" ဟု ကျန်ရှိသော ဂါထာတို့ကို ရွတ်ဆိုလေ၏။

225. Tattha ghaṭo jeṭṭhaṃva bhātaranti yathā ghaṭapaṇḍito attano jeṭṭhabhātaraṃ mataputtasokābhibhūtaṃ attano upāyakosallena ceva dhammakathāya ca tato puttasokato vinivattayi, evaṃ aññepi sappaññā ye honti anukampakā, te ñātīnaṃ upakāraṃ karontīti attho.

၂၂၅. ထိုဂါထာတို့၌ 'ဃဋောဇေဋ္ဌံဝဘာတရံ' ဟူသည်မှာ ဃဋပဏ္ဍိတသည် မိမိ၏ သေလွန်သော သားကြောင့် စိုးရိမ်ခြင်းနှိပ်စက်အပ်သော အကြီးဖြစ်သော နောင်တော်ကို မိမိ၏ ဥပါယ်တမြည်၌ လိမ္မာသဖြင့်လည်းကောင်း၊ တရားစကားဖြင့်လည်းကောင်း ထိုသားကြောင့်ဖြစ်သော စိုးရိမ်ခြင်းမှ ဆုတ်နစ်စေဘိသကဲ့သို့၊ ဤအတူ သနားစောင့်ရှောက်တတ်ကုန်သော အခြားပညာရှိတို့သည်လည်း ဆွေမျိုးတို့၏ အကျိုးကျေးဇူးကို ပြုတတ်ကုန်၏ဟူသော အနက် ဖြစ်သည်။

226. Yassa etādisā hontīti ayaṃ abhisambuddhagāthā. Tassattho – yathā yena kāraṇena puttasokaparetaṃ rājānaṃ vāsudevaṃ ghaṭapaṇḍito sokaharaṇatthāya subhāsitena anvesi anuesi, yassa aññassāpi etādisā paṇḍitā amaccā paṭiladdhā assu, tassa kuto sokoti! Sesagāthā heṭṭhā vuttatthā evāti.

၂၂၆. 'ယဿဧတာဒိသာ ဟောန္တိ' ဟူသော ဤဂါထာသည် မြတ်စွာဘုရား ဟောတော်မူအပ်သော (အဘိသမ္ဗုဒ္ဓ) ဂါထာဖြစ်သည်။ ထိုဂါထာ၏အနက်မှာ— အကြင်သို့သော အကြောင်းကြောင့် သားကြောင့် စိုးရိမ်ခြင်းနှိပ်စက်အပ်သော ဝါသုဒေဝမင်းကို ဃဋပဏ္ဍိတသည် စိုးရိမ်ခြင်းကို ပယ်ဖျောက်ရန်အလို့ငှာ ကောင်းစွာဟောအပ်သော တရားစကားဖြင့် အစဉ်ရှာမှီးသကဲ့သို့၊ ဝါသုဒေဝမင်းမှတစ်ပါး အခြားသောသူအား ဤသို့သဘောရှိသော ပညာရှိအမတ်တို့ကို ရရှိခဲ့ပါမူ ထိုသူအား စိုးရိမ်ခြင်းသည် အဘယ်မှာ ရှိအံ့နည်း။ ကြွင်းကျန်သော ဂါထာတို့သည် အောက်၌ ဆိုအပ်ပြီးသော အနက်ရှိကုန်သည်သာ ဖြစ်သည်။ ဤကား အနက်တည်း။

Satthā [Pg.94] imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘evaṃ, upāsaka, porāṇakapaṇḍitā paṇḍitānaṃ kathaṃ sutvā puttasokaṃ hariṃsū’’ti vatvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi. Saccapariyosāne upāsako sotāpattiphale patiṭṭhahīti.

မြတ်စွာဘုရားသည် ဤတရားဒေသနာတော်ကို ဆောင်တော်မူ၍ 'ဥပါသကာ... ဤသို့ ရှေးပညာရှိတို့သည်လည်း ပညာရှိတို့၏ စကားကို ကြားနာရ၍ သားကြောင့်ဖြစ်သော စိုးရိမ်ခြင်းကို ပယ်ဖျောက်ကြကုန်ပြီ' ဟု မိန့်တော်မူကာ သစ္စာလေးပါးတို့ကို ထင်ရှားပြတော်မူပြီးလျှင် ဇာတ်တော်ကို ပေါင်းတော်မူ၏။ သစ္စာဒေသနာ၏အဆုံး၌ ဥပါသကာသည် သောတာပတ္တိဖိုလ်၌ တည်လေ၏။

Kaṇhapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ကဏှပေတဝတ္ထု၏အဖွင့် ပြီးဆုံးပါပြီ။

7. Dhanapālaseṭṭhipetavatthuvaṇṇanā

၇. ဓနပါလသူဋ္ဌေးပြိတ္တာဝတ္ထုအဖွင့် (ဒုတိယဝဂ်၊ သတ္တမမြောက် ဓနပါလသေဋ္ဌိပေတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ)

Naggo dubbaṇṇarūposīti idaṃ satthari jetavane viharante dhanapālapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Anuppanne kira buddhe paṇṇaraṭṭhe erakacchanagare dhanapālako nāma seṭṭhi ahosi assaddho appasanno kadariyo natthikadiṭṭhiko. Tassa kiriyā pāḷito eva viññāyati. So kālaṃ katvā marukantāre peto hutvā nibbatti. Tassa tālakkhandhappamāṇo kāyo ahosi, samuṭṭhitacchavi pharuso, virūpakeso, bhayānako, dubbaṇṇo ativiya virūpo bībhacchadassano. So pañcapaṇṇāsa vassāni bhattasitthaṃ vā udakabinduṃ vā alabhanto visukkhakaṇṭhoṭṭhajivho jighacchāpipāsābhibhūto ito cito ca paribbhamati.

'နဂ္ဂေါ ဒုဗ္ဗဏ္ဏရူပေါသိ' အစရှိသော ဤတရားဒေသနာတော်ကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ဓနပါလပြိတ္တာကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူအပ်၏။ အကျယ်ကား— ဘုရားရှင် ပွင့်တော်မမူမီ ရှေးအခါက ပဏ္ဏတိုင်း၊ ဧရကစ္ဆမြို့၌ ဓနပါလအမည်ရှိသော သူဋ္ဌေးတစ်ဦး ရှိခဲ့၏။ ထိုသူဋ္ဌေးသည် သဒ္ဓါတရားမရှိ၊ မကြည်ညိုတတ်၊ အလွန်ဝန်တိုငြှဉ်းဆဲတတ်၍ နတ္ထိကမိစ္ဆာအယူ ရှိ၏။ ထိုသူဋ္ဌေး၏ အပြုအမူကို ပါဠိတော်အားဖြင့်သာ သိအပ်၏။ သူသည် သေလွန်ပြီးနောက် သဲကန္တာရ၌ ပြိတ္တာဖြစ်၍ ဖြစ်လေ၏။ ထိုပြိတ္တာ၏ ကိုယ်ခန္ဓာသည် ထန်းလုံးမျှ အတိုင်းအရှည်ရှိ၏၊ အရေသည် ကောင်းစွာထလျက် ကြမ်းတမ်း၍၊ ဖောက်ပြန်သောဆံပင်ရှိကာ၊ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းပြီး အဆင်းမလှ၊ အလွန်ပင် ဖောက်ပြန်စက်ဆုပ်ဖွယ်သော အသွင်အပြင် ရှိ၏။ ထိုပြိတ္တာသည် ငါးဆယ့်ငါးနှစ်တို့ပတ်လုံး ထမင်းတစ်လုံးကိုလည်းကောင်း၊ ရေတစ်ပေါက်ကိုလည်းကောင်း မရရှိဘဲ လည်ချောင်း၊ နှုတ်ခမ်းနှင့် လျှာတို့ အလွန်ခြောက်ကပ်လျက် ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်း နှိပ်စက်သဖြင့် ထိုမှဤမှ လှည့်လည်ပြေးသွားနေရ၏။

Atha amhākaṃ bhagavati loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakke anukkamena sāvatthiyaṃ viharante sāvatthivāsino vāṇijā pañcamattāni sakaṭasatāni bhaṇḍassa pūretvā uttarāpathaṃ gantvā bhaṇḍaṃ vikkiṇitvā paṭiladdhabhaṇḍaṃ sakaṭesu āropetvā paṭinivattamānā sāyanhasamaye aññataraṃ sukkhanadiṃ pāpuṇitvā tattha yānaṃ muñcitvā rattiyaṃ vāsaṃ kappesuṃ. Atha so peto pipāsābhibhūto pānīyassatthāya āgantvā tattha bindumattampi pānīyaṃ alabhitvā vigatāso chinnamūlo viya tālo chinnapādo pati. Taṃ disvā vāṇijā –

ထိုအခါ ငါတို့၏မြတ်စွာဘုရားသည် လောက၌ ပွင့်တော်မူ၍ မြတ်သောတရားစက်ကို လည်စေတော်မူလျက် အစဉ်သဖြင့် သာဝတ္ထိပြည်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် သာဝတ္ထိပြည်သား ကုန်သည်တို့သည် ငါးရာခန့်မျှသော လှည်းတို့၌ ကုန်စည်တို့ကို ပြည့်စေ၍ ဥတ္တရပထတိုင်းသို့ သွားရောက်ကာ ကုန်စည်တို့ကို ရောင်းချပြီးနောက် တစ်ဖန်ရရှိသော ကုန်ပစ္စည်းတို့ကို လှည်းတို့ပေါ်သို့ တင်ကာ ပြန်လာကြရာ ညချမ်းအချိန်တွင် ခြောက်သွေ့သော မြစ်တစ်စင်းသို့ ရောက်ရှိ၍ ထိုနေရာ၌ လှည်းတို့ကို ချွတ်ကာ ညအိပ်ရပ်နားကြကုန်၏။ ထိုအခါ ထိုဓနပါလပြိတ္တာသည် မွတ်သိပ်ခြင်းနှိပ်စက်သဖြင့် သောက်ရေရှာရန် ရောက်လာရာ ထိုနေရာ၌ ရေတစ်ပေါက်မျှပင် မရရှိသဖြင့် မျှော်လင့်ချက်ကင်းမဲ့လျက် အမြစ်ပြတ်သော (သို့မဟုတ် ခြေပြတ်သော) ထန်းပင်ကဲ့သို့ လဲကျလေ၏။ ထိုပြိတ္တာကို မြင်၍ ကုန်သည်တို့သည်—

227.

၂၂၇။

‘‘Naggo dubbaṇṇarūposi, kiso dhamanisanthato;

Upphāsuliko kisiko, ko nu tvamasi mārisā’’ti. –

'အချင်း... သင်သည် အဝတ်မရှိ၊ အဆင်းမလှသော ကိုယ်ရှိသည်လည်း ဖြစ်၏၊ ကြုံလှီ၍ အကြောတည်းဟူသော ကွန်ယက်ဖြင့် ခင်းအပ်သော ကိုယ်ရှိသည်လည်း ဖြစ်၏၊ နံရိုးတို့သည် ပြူးထွက်လျက် အရိုးနှင့် အရေမျှသာ ကြွင်းကျန်လောက်အောင် အလွန်ပင် ကြုံလှီလှ၏။ အချင်း... သင်သည် အဘယ်သူနည်း' ဟု (မေးကြကုန်၏)။

Imāya gāthāya pucchiṃsu. Tato peto –

ဤဂါထာဖြင့် မေးမြန်းကြကုန်၏။ ထိုအခါ ပြိတ္တာသည်—

228.

၂၂၈။

‘‘Ahaṃ [Pg.95] bhadante petomhi, duggato yamalokiko;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gato’’ti. –

'အရှင်ကောင်းတို့... အကျွန်ုပ်သည် မကောင်းသောလားရာရှိသော၊ ယမမင်းနိုင်ငံ၌ အကျုံးဝင်သော ပြိတ္တာ ဖြစ်ပါသည်။ အရှင်ကောင်းတို့... အကျွန်ုပ်သည် မကောင်းမှုအကုသိုလ်ကံကို ပြုခဲ့မိသောကြောင့် ဤလူ့ပြည်မှ ကွယ်လွန်၍ ပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်ရပါသည်' ဟု (ပြောဆို၏)။

Attānaṃ āvikatvā puna tehi –

မိမိကိုယ်ကို ထင်ရှားစွာ ပြုပြီးနောက် တစ်ဖန် ထိုကုန်သည်တို့သည်—

229.

၂၂၉။

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, petalokaṃ ito gato’’ti. –

'အချင်း... သင်သည် ရှေးဘဝ၌ ကိုယ်ဖြင့် မကောင်းမှု ဒုစရိုက်ကို ပြုခဲ့ဖူးသလော၊ နှုတ်ဖြင့် မကောင်းမှု ဒုစရိုက်ကို ပြုခဲ့ဖူးသလော၊ စိတ်ဖြင့် မကောင်းမှု ဒုစရိုက်ကို ပြုခဲ့ဖူးသလော။ အချင်း... အဘယ်သို့သော ကံ၏ အကျိုးဆက်ကြောင့် ဤလူ့ပြည်မှ ကွယ်လွန်၍ ပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်ရသနည်း' ဟု (မေးကြကုန်၏)။

Katakammaṃ pucchito pubbe nibbattaṭṭhānato paṭṭhāya atītaṃ paccuppannaṃ anāgatañca attano pavattiṃ dassento tesañca ovādaṃ dento –

မိမိပြုခဲ့သောကံကို မေးမြန်းအပ်သည်ရှိသော် ရှေး၌ ဖြစ်ပွားရာအရပ်မှ စ၍ မိမိ၏ အတိတ်၊ ပစ္စုပ္ပန်၊ အနာဂတ် ဖြစ်စဉ်အကြောင်းအရာတို့ကို ပြလိုသဖြင့်လည်းကောင်း၊ ထိုကုန်သည်တို့အား အဆုံးအမ ပေးလိုသဖြင့်လည်းကောင်း—

230.

၂၃၀။

‘‘Nagaraṃ atthi paṇṇānaṃ, erakacchanti vissutaṃ;

Tattha seṭṭhi pure āsiṃ, dhanapāloti maṃ vidū.

'အရှင်ကောင်းတို့... ပဏ္ဏတိုင်း၌ 'ဧရကစ္ဆ' ဟု ကျော်စောထင်ရှားသော မြို့တစ်မြို့ ရှိပါသည်။ အကျွန်ုပ်သည် ရှေးဘဝက ထိုမြို့၌ သူဋ္ဌေးဖြစ်ခဲ့ဖူး၍ လူတို့က အကျွန်ုပ်ကို 'ဓနပါလ' ဟု သိကြကုန်၏။

231.

၂၃၁။

‘‘Asīti sakaṭavāhānaṃ, hiraññassa ahosi me;

Pahūtaṃ me jātarūpaṃ, muttā veḷuriyā bahū.

အကျွန်ုပ်၏ ငွေအသပြာပမာဏသည် လှည်းတိုက် ရှစ်ဆယ်မျှ ရှိခဲ့ဖူးပြီး၊ များစွာသော ရွှေများလည်း ရှိခဲ့ဖူးပါ၏။ ပုလဲနှင့် ကျောက်မျက်ရွဲတို့သည်လည်း အလွန်များပြားစွာ ရှိခဲ့ဖူးပါ၏။

232.

၂၃၂။

‘‘Tāva mahaddhanassāpi, na me dātuṃ piyaṃ ahu;

Pidahitvā dvāraṃ bhuñjiṃ, mā maṃ yācanakāddasuṃ.

အရှင်ကောင်းတို့... ထိုမျှလောက် များပြားလှစွာသော စည်းစိမ်ဥစ္စာ ရှိပါလျက် အကျွန်ုပ်အား ပေးလှူလိုသောစိတ် မဖြစ်ခဲ့ပါ။ 'အလှူခံ ဖုန်းတောင်းစားတို့သည် ငါ့ကို မမြင်ကြပါစေနှင့်' ဟု နှလုံးသွင်းကာ တံခါးကို ပိတ်၍သာ စားသောက်လေ့ရှိခဲ့ပါ၏။

233.

၂၃၃။

‘‘Assaddho maccharī cāsiṃ, kadariyo paribhāsako;

Dadantānaṃ karontānaṃ, vārayissaṃ bahū jane.

အကျွန်ုပ်သည် သဒ္ဓါတရားမရှိ၊ ဝန်တိုခြင်း၊ ငြှဉ်းဆဲခြင်းနှင့် ပြည့်စုံလျက်၊ ကောင်းမှုအလှူ ပေးလှူပြုလုပ်နေကြသူတို့ကို မြင်လျှင် ကြိမ်းမောင်းတတ်သူ ဖြစ်ခဲ့ပါ၏။ များစွာသော လူတို့ကိုလည်း ကုသိုလ်ကောင်းမှု ပြုခြင်းမှ တားမြစ်ခဲ့ဖူးပါ၏။

234.

၂၃၄။

‘‘Vipāko natthi dānassa, saṃyamassa kuto phalaṃ;

Pokkharaññodapānāni, ārāmāni ca ropite;

Papāyo ca vināsesiṃ, dugge saṅkamanāni ca.

'ဒါန၏ အကျိုးဆက်သည် မရှိ၊ စောင့်စည်းခြင်း (သီလ) ၏ အကျိုးဆက်သည် အဘယ်မှာ ရှိအံ့နည်း' ဟု ယူဆသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအယူရှိသူ ဖြစ်ခဲ့ပါ၏။ ရေတွင်း၊ ရေကန်၊ စိုက်ပျိုးအပ်သော ဥယျာဉ်ခြံမြေများ၊ ရေအိုးစင်များနှင့် သွားလာရခက်ခဲသော ခရီးလမ်းများရှိ တံတားများကို ဖျက်ဆီးခဲ့ပါ၏။

235.

၂၃၅။

‘‘Svāhaṃ akatakalyāṇo, katapāpo tato cuto;

Upapanno pettivisayaṃ, khuppipāsasamappito.

အရှင်ကောင်းတို့... ကောင်းမှုကုသိုလ်ကို မပြုဘဲ မကောင်းမှုအကုသိုလ်ကိုသာ ပြုခဲ့ဖူးသော ထိုအကျွန်ုပ်သည် ထိုဘဝမှ သေလွန်ရွေ့လျောသောအခါ ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်းအပြည့်ဖြင့် ဤပြိတ္တာဘုံ၌ ပြိတ္တာဖြစ်လာရပါတော့သည်။

236.

၂၃၆။

‘‘Pañcapaṇṇāsa vassāni, yato kālaṅkato ahaṃ;

Nābhijānāmi bhuttaṃ vā, pītaṃ vā pana pāniyaṃ.

အကျွန်ုပ်သည် ကွယ်လွန်သေဆုံးသည့် အချိန်မှစ၍ ငါးဆယ့်ငါးနှစ်တိုင်တိုင် စားအပ်သော အစာအာဟာရကိုလည်းကောင်း၊ သောက်အပ်သော သောက်ရေကိုလည်းကောင်း တစ်ကြိမ်တစ်ခါမျှ မရရှိဖူးပါ၊ မသုံးဆောင်ဖူးပါ။

237.

၂၃၇။

‘‘Yo saṃyamo so vināso, yo vināso so saṃyamo;

Petā hi kira jānanti, yo saṃyamo so vināso.

အရှင်ကောင်းတို့... စည်းစိမ်ကို မလှူဘဲ တွန့်တိုကပ်စေးနှဲခြင်း (သံယမ) သည်သာလျှင် ပျက်စီးခြင်း (ဝိနာသ) အစစ် ဖြစ်၏။ ထိုပျက်စီးခြင်း (ဝိနာသ) ဟု ဆိုအပ်သော အရာသည်ကား တွန့်တိုဝန်တိုခြင်း (သံယမ) သာလျှင် ဖြစ်၏။ 'မလှူဘဲ ဝန်တိုခြင်းသည်သာ ပျက်စီးခြင်းဖြစ်သည်' ဟူသောအဖြစ်ကို ပြိတ္တာတို့သည်သာလျှင် ကောင်းစွာ သိကြကုန်သတတ်။

238.

၂၃၈။

‘‘Ahaṃ [Pg.96] pure saṃyamissaṃ, nādāsiṃ bahuke dhane;

Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākāsimattano;

Svāhaṃ pacchānutappāmi, attakammaphalūpago.

အကျွန်ုပ်သည် ရှေးဘဝက များစွာသော စည်းစိမ်ဥစ္စာ ရှိပါလျက် အလှူပေးခြင်းစသော ကောင်းမှုမှ တွန့်တိုခဲ့မိပါ၏။ လှူဖွယ်ဝတ္ထုများ ရှိပါလျက် မိမိ၏ မှီခိုရာ ကျွန်းကြီးသဖွယ်ဖြစ်သော ကုသိုလ်ကံကို မပြုလုပ်မိခဲ့ပါ။ ထိုအကျွန်ုပ်သည် ယခုအခါ မိမိပြုခဲ့သော အကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးကို ခံစားရသဖြင့် နောက်မှ အဖန်တလဲလဲ နောင်တရပူပန်နေရပါတော့သည်။

239.

၂၃၉။

‘‘Uddhaṃ catūhi māsehi, kālakiriyā bhavissati;

Ekantakaṭukaṃ ghoraṃ, nirayaṃ papatissahaṃ.

အရှင်ကောင်းတို့... ယခုမှ လေးလလွန်သောအခါ အကျွန်ုပ် သေလွန်ရပါတော့မည်။ သေလွန်ပြီးနောက် စင်စစ် ဆင်းရဲလှစွာသော၊ ကြောက်မက်ဖွယ် ပြင်းထန်လှစွာသော အဝီစိငရဲသို့ ကျရောက်ရပါတော့မည်။

240.

၂၄၀။

‘‘Catukkaṇṇaṃ catudvāraṃ, vibhattaṃ bhāgaso mitaṃ;

Ayopākārapariyantaṃ, ayasā paṭikujjitaṃ.

ထိုအဝီစိငရဲသည် လေးထောင့်ရှိ၍ တံခါးလေးခုနှင့် ယှဉ်၏။ ကောင်းစွာ အပိုင်းအခြားအားဖြင့် ပိုင်းခြား သတ်မှတ်ထားအပ်၏။ သံတံတိုင်းဖြင့် ထက်ဝန်းကျင် ခြံရံအပ်၍၊ အပေါ်မှ သံပြားကြီးဖြင့် ပိတ်ဖုံးထားအပ်၏။

241.

၂၄၁။

‘‘Tassa ayomayā bhūmi, jalitā tejasā yutā;

Samantā yojanasataṃ, pharitvā tiṭṭhati sabbadā.

ထိုအဝီစိငရဲ၏ သံဖြင့်ပြီးသော မြေပြင်သည် မီးလျှံတပြောင်ပြောင် တောက်လောင်လျက်ရှိ၍၊ ဘေးပတ်ပတ်လည် အပြင်ဘက်သို့ ထွက်လာသော မီးလျှံတို့သည် အရပ်မျက်နှာအားလုံးသို့ ယူဇနာတစ်ရာတိုင်တိုင် ပျံ့နှံ့ကာ အခါခပ်သိမ်း တည်ရှိနေပါ၏။

242.

၂၄၂။

‘‘Tatthāhaṃ dīghamaddhānaṃ, dukkhaṃ vedissa vedanaṃ;

Phalaṃ pāpassa kammassa, tasmā socāmahaṃ bhusaṃ.

အရှင်ကောင်းတို့... အကျွန်ုပ်သည် ထိုအဝီစိငရဲ၌ မိမိပြုခဲ့သော မကောင်းမှုအကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးဆက်ဖြစ်သော ဆင်းရဲဒုက္ခဝေဒနာကို ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး ခံစားရပါတော့မည်။ ထိုကြောင့် အကျွန်ုပ်သည် ပြင်းစွာ စိုးရိမ်ပူပန်မိပါ၏။

243.

၂၄၃။

‘‘Taṃ vā vadāmi bhaddaṃ vo, yāvantettha samāgatā;

Mākattha pāpakaṃ kammaṃ, āvi vā yadi vā raho.

ထိုကြောင့် အကျွန်ုပ်သည် သင်တို့အား ဆုံးမစကား ပြောကြားပါအံ့။ ဤအရပ်၌ စုဝေးရောက်ရှိနေကြကုန်သော သင်တို့အားလုံး ကောင်းကျိုးချမ်းသာ ဖြစ်ကြပါစေ။ အကျွန်ုပ်၏ စကားကို နားထောင်ကြကုန်လော။ သင်တို့သည် ထင်ထင်ရှားရှား ဖြစ်စေ၊ ကွယ်ရာ၌ဖြစ်စေ မကောင်းမှုအကုသိုလ်ကံကို မပြုကြကုန်လင့်။

244.

၂၄၄။

‘‘Sace taṃ pāpakaṃ kammaṃ, karissatha karotha vā;

Na vo dukkhā pamutyatthi, uppaccāpi palāyataṃ.

အကယ်၍ သင်တို့သည် ထိုမကောင်းမှုကံကို ယခုသော်လည်းကောင်း၊ နောင်အခါ၌သော်လည်းကောင်း ပြုလုပ်ကြမည်ဆိုလျှင် ကောင်းကင်သို့ ပျံတက်၍ ပြေးကြသော်လည်း ထိုအကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးဖြစ်သော ဆင်းရဲဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်နိုင်ခြင်း မရှိတော့ပေ။

245.

၂၄၅။

‘‘Matteyyā hotha petteyyā, kule jeṭṭhāpacāyikā;

Sāmaññā hotha brahmaññā, evaṃ saggaṃ gamissathā’’ti. –

သင်တို့သည် မိခင်ကို လုပ်ကျွေးပြုစုသူ ဖြစ်ကြကုန်လော၊ ဖခင်ကို လုပ်ကျွေးပြုစုသူ ဖြစ်ကြကုန်လော၊ အမျိုး၌ အသက်သိက္ခာဂုဏ်အားဖြင့် ကြီးသောသူတို့အား ရိုသေကိုးကွယ်သူ ဖြစ်ကြကုန်လော၊ သမဏ (ရဟန်း) တို့ကို လုပ်ကျွေးပူဇော်သူ ဖြစ်ကြကုန်လော၊ ဗြာဟ္မဏ (သူတော်ကောင်း) တို့ကို လုပ်ကျွေးပူဇော်သူ ဖြစ်ကြကုန်လော။ ဤသို့ ပြုကြကုန်သည်ရှိသော် သင်တို့သည် နတ်ပြည်သို့ ရောက်ကြရလတ္တံ့ ဟု (ဆို၏)။

Imā gāthā abhāsi.

ဤဂါထာတို့ကို ဆိုလေ၏။

230-231. Tattha paṇṇānanti paṇṇānāmaraṭṭhassa evaṃnāmakānaṃ rājūnaṃ. Erakacchanti tassa nagarassa nāmaṃ. Tatthāti tasmiṃ nagare. Pureti pubbe atītattabhāve. Dhanapāloti maṃ vidūti ‘‘dhanapālaseṭṭhī’’ti maṃ jānanti. Tayidaṃ nāmaṃ tadā mayhaṃ atthānugatamevāti dassento ‘‘asītī’’ti gāthamāha. Tattha asīti sakaṭavāhānanti vīsatikhāriko vāho, yo sakaṭanti vuccati. Tesaṃ sakaṭavāhānaṃ asīti hiraññassa tathā kahāpaṇassa ca me ahosīti yojanā. Pahūtaṃ me jātarūpanti suvaṇṇampi pahūtaṃ anekabhāraparimāṇaṃ ahosīti sambandho.

၂၃၀-၂၃၁. ထိုဂါထာတို့၌ 'ပဏ္ဏာနံ' ဟူသည်မှာ ပဏ္ဏာအမည်ရှိသော တိုင်းပြည်၏ သို့မဟုတ် ထိုပဏ္ဏာအမည်ရှိသော မင်းတို့၏ ဟူလို။ 'ဧရကစ္ဆံ' ဟူသည်ကား ထိုမြို့၏ အမည်တည်း။ 'တတ္ထ' ဟူသည်မှာ ထိုမြို့၌ ဟူလို။ 'ပုရေ' ဟူသည်မှာ ရှေးအတိတ်ဘဝ၌ ဟူလို။ 'ဓနပါလောတိ မံ ဝိဒူ' ဟူသည်မှာ ငါ့ကို 'ဓနပါလသူဋ္ဌေး' ဟူ၍ သိကြကုန်၏ ဟူလို။ ထိုဓနပါလဟူသော အမည်သည် ထိုအခါက ငါ့အား အနက်သဘောနှင့် ကိုက်ညီသော အမည်သာလျှင် ဖြစ်၏ဟု ပြလိုသဖြင့် 'အသီတိ' အစရှိသော ဂါထာကို ဆိုတော်မူ၏။ ထိုဂါထာ၌ 'သကဋဝါဟာနံ' ဟူသည်မှာ တင်းနှစ်ဆယ်လျှင် တစ်ဝါဟ (လှည်းတစ်စီးတိုက်) မည်၏၊ ထိုတစ်ဝါဟကို လှည်းတစ်စီးဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုလှည်းတစ်စီးတိုက် ငွေအသပြာ ရှစ်ဆယ်သည် ငါ့အား ရှိခဲ့ဖူး၏ဟု သံပန် စပ်စပ်ရမည်။ 'ပဟူတံ မေ ဇာတရူပံ' ဟူသည်မှာ ရွှေကို အဦးပြု၍ များစွာသော ရွှေငွေအဆင်တန်ဆာ ပမာဏသည် ငါ့အား အလွန်များပြားစွာ ရှိခဲ့ဖူး၏ဟု စပ်စပ်ရမည်။

232-233. Na [Pg.97] me dātuṃ piyaṃ ahūti dānaṃ dātuṃ mayhaṃ piyaṃ nāhosi. Mā maṃ yācanakāddasunti ‘‘yācakā mā maṃ passiṃsū’’ti pidahitvā gehadvāraṃ bhuñjāmi. Kadariyoti thaddhamaccharī. Paribhāsakoti dānaṃ dente disvā bhayena santajjako. Dadantānaṃ karontānanti upayogatthe sāmivacanaṃ, dānāni dadante puññāni karonte. Bahū janeti bahū satte. Dadantānaṃ vā karontānaṃ vā samudāyabhūtaṃ bahuṃ janaṃ puññakammato vārayissaṃ nivāresiṃ.

၂၃၂-၂၃၃. နမေဒါတုံပိယံအဟု ဟူသည်မှာ 'ငါသည် အလှူလှူရန် မနှစ်သက်ခဲ့' ဟု ဆိုလိုသည်။ မာမံယာစနကာဒ္ဒသုံ ဟူသည်မှာ 'တောင်းခံသူတို့ ငါ့ကို မမြင်ကြစေနှင့်' ဟု ကြံစည်ကာ အိမ်တံခါးကို ပိတ်၍ စားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ကဒရိယော ဟူသည်မှာ ကြမ်းတမ်းသော ဝန်တိုခြင်း ရှိသူ ဖြစ်သည်။ ပရိဘာသကော ဟူသည်မှာ အလှူပေးနေသူတို့ကို မြင်လျှင် ဘေးပြုကာ ခြိမ်းခြောက်တတ်သူ ဖြစ်သည်။ ဒေန္တာနံ ကရောန္တာနံ ဟူသောပုဒ်သည် ဒုတိယဝိဘတ်အနက်၌ ဆဋ္ဌိဝိဘတ် သက်ထားခြင်းဖြစ်၍ 'အလှူပေးနေသူတို့၊ ကောင်းမှုပြုနေသူတို့ကို' ဟု အနက်ရသည်။ ဗဟူဇနေ ဟူသည်မှာ များစွာသော သတ္တဝါတို့ကို ဆိုလိုသည်။ ပေးလှူနေကြသူ သို့မဟုတ် ကောင်းမှုပြုနေကြသူတို့၏ အပေါင်းအစုဖြစ်သော များစွာသော လူအပေါင်းကို ကောင်းမှုကံပြုခြင်းမှ တားမြစ်ပိတ်ပင်ခဲ့သည်။

234-236. Vipāko natthi dānassātiādi dānādīnaṃ nivāraṇe kāraṇadassanaṃ. Tattha vipāko natthi dānassāti dānakammassa phalaṃ nāma natthi, kevalaṃ puññaṃ puññanti dhanavināso evāti dīpeti. Saṃyamassāti sīlasaṃyamassa. Kuto phalanti kuto nāma phalaṃ labbhati, niratthakameva sīlarakkhaṇanti adhippāyo. Ārāmānīti ārāmūpavanānīti attho. Papāyoti pānīyasālā. Duggeti udakacikkhallānaṃ vasena duggamaṭṭhānāni. Saṅkamanānīti setuyo. Tato cutoti tato manussalokato cuto. Pañcapaṇṇāsāti pañcapaññāsa. Yato kālaṅkato ahanti yadā kālakatā ahaṃ, tato paṭṭhāya. Nābhijānāmīti ettakaṃ kālaṃ bhuttaṃ vā pītaṃ vā kiñci na jānāmi.

၂၃၄-၂၃၆. 'ဝိပါကော နတ္ထိ ဒါနဿ' အစရှိသော စကားသည် အလှူပေးခြင်း စသည်တို့ကို တားမြစ်ရာ၌ အကြောင်းပြချက်ကို ညွှန်ပြသော စကားဖြစ်သည်။ ထိုစကားရပ်၌ 'ဝိပါကော နတ္ထိ ဒါနဿ' ဟူသည်မှာ ပေးလှူခြင်း ကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးဟူသည် မရှိ၊ စင်စစ် ကောင်းမှု ကောင်းမှု ဟုဆိုသည်မှာ ဥစ္စာပျက်စီးခြင်း သက်သက်သာ ဖြစ်သည်ဟု ပြဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ 'သံယမဿ' ဟူသည်မှာ သီလကို စောင့်စည်းခြင်း ဖြစ်သည်။ 'ကုတော ဖလံ' ဟူသည်မှာ အဘယ်အကျိုးကို ရနိုင်အံ့နည်း၊ သီလစောင့်ထိန်းခြင်းသည် အချည်းနှီးသာ ဖြစ်သည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ 'အာရာမာနိ' ဟူသည်မှာ သစ်သီးဥယျာဉ်၊ ပန်းဥယျာဉ်တို့ကို ဆိုလိုသည်။ 'ပပါယော' ဟူသည်မှာ သောက်ရေအိုးစင်ကို ဆိုလိုသည်။ 'ဒုဂ္ဂေ' ဟူသည်မှာ ရွှံ့ညွန် ရေကန်တို့ကြောင့် သွားလာရခက်ခဲသော နေရာ၌ ဖြစ်သည်။ 'သင်္ကမနာနိ' ဟူသည်မှာ တံတားတို့ကို ဆိုလိုသည်။ 'တတော စုတော' ဟူသည်မှာ ထိုလူ့ပြည်မှ စုတေသည်ရှိသော် ဖြစ်သည်။ 'ပဉ္စပဏ္ဏာသ' ဟူသည်မှာ ငါးဆယ့်ငါးနှစ်တို့ ပတ်လုံး ဖြစ်သည်။ 'ယတော ကာလင်္ကတော အဟံ' ဟူသည်မှာ ငါသည် သေလွန်ခဲ့သည့် အချိန်မှစ၍ ဟု ဆိုလိုသည်။ 'နာဘိဇာနာမိ' ဟူသည်မှာ ဤမျှလောက်သော ကာလပတ်လုံး တစ်စုံတစ်ခုသော အစာကို စားခဲ့ရသည် သို့မဟုတ် သောက်ခဲ့ရသည်ဟု မသိရ (မရှိခဲ့) ပါဟု ဆိုလိုသည်။

237-38. Yo saṃyamo so vināsoti lobhādivasena yaṃ saṃyamanaṃ kassaci adānaṃ, so imesaṃ sattānaṃ vināso nāma petayoniyaṃ nibbattapetānaṃ mahābyasanassa hetubhāvato. ‘‘Yo vināso so saṃyamo’’ti iminā yathāvuttassa atthassa ekantikabhāvaṃ vadati. Petā hi kira jānantīti ettha hi-saddo avadhāraṇe, kira-saddo arucisūcane. ‘‘Saṃyamo deyyadhammassa apariccāgo vināsahetū’’ti imamatthaṃ petā eva kira jānanti paccakkhato anubhuyyamānattā, na manussāti. Nayidaṃ yuttaṃ manussānampi petānaṃ viya khuppipāsādīhi abhibhuyyamānānaṃ dissamānattā. Petā pana purimattabhāve katakammassa pākaṭabhāvato tamatthaṃ suṭṭhutaraṃ jānanti. Tenāha – ‘‘ahaṃ pure saṃyamissa’’ntiādi. Tattha saṃyamissanti sayampi dānādipuññakiriyato saṃyamanaṃ saṅkocaṃ akāsiṃ. Bahuke dhaneti mahante dhane vijjamāne.

၂၃၇-၃၈. 'ယော သံယမော သော ဝိနာသော' ဟူသည်မှာ လောဘစသည်တို့ကြောင့် တစ်စုံတစ်ယောက်အား လှူဖွယ်ဝတ္ထုကို မပေးလှူဘဲ ဝန်တိုခြင်းသည် ထိုသတ္တဝါတို့၏ ပျက်စီးခြင်း ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်ကြရသော ပြိတ္တာတို့၏ ကြီးစွာသော ပျက်စီးခြင်း (ဆင်းရဲခြင်း) ၏ အကြောင်းရင်း ဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ 'ယော ဝိနာသော သော သံယမော' ဟူသော ဤပါဌ်ဖြင့် အထက်တွင် ဆိုအပ်ပြီးသော အနက်၏ စင်စစ်ဟုတ်မှန်ခြင်းကို ပြဆိုသည်။ 'ပေတာ ဟိ ကိရ ဇာနန္တိ' ဟူသော ဤပါဌ်၌ 'ဟိ' သဒ္ဒါသည် အဝဓာရဏ (အနက်ကို ပိုင်းခြားသတ်မှတ်ခြင်း) အနက်ရှိသော နိပါတ်ဖြစ်၍၊ 'ကိရ' သဒ္ဒါသည် အလိုမရှိခြင်းကို ပြသော နိပါတ်ဖြစ်သည်။ 'လှူဖွယ်ဝတ္ထုကို မစွန့်ကြဲခြင်းဟူသော ဝန်တိုခြင်းသည် ပျက်စီးခြင်း၏ အကြောင်းတည်း' ဟူသော ဤအနက်ကို ပြိတ္တာတို့သည်သာ ကိုယ်တိုင် လက်တွေ့ခံစားနေရသဖြင့် အမှန်တကယ် သိကြကုန်၏၊ လူတို့ကား မသိကြကုန်ဟု ဆိုလိုသည်။ ထိုသို့ဆိုခြင်းသည် မသင့်လျော်ပေ။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ၊ လူတို့၌လည်း ပြိတ္တာတို့ကဲ့သို့ ငတ်မွတ်ခြင်း စသည်တို့ဖြင့် နှိပ်စက်ခံရသည်ကို တွေ့မြင်နေရသောကြောင့်တည်း။ သို့သော်လည်း ပြိတ္တာတို့သည် ရှေးဘဝက ပြုခဲ့သော ကံ၏ အကျိုးပေး ထင်ရှားသောကြောင့် ထိုအနက်ကို ပိုမိုကောင်းမွန်စွာ သိကြကုန်သည်။ ထို့ကြောင့် 'အဟံ ပုရေ သံယမိဿံ' အစရှိသော ဂါထာကို မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုဂါထာ၌ 'သံယမိဿံ' ဟူသည်မှာ ငါသည်လည်း ဒါနအစရှိသော ပုညကိရိယတို့၌ ဝန်တိုခြင်း၊ တွန့်တိုခြင်းကို ပြုခဲ့မိသည်။ 'ဗဟုကေ ဓနေ' ဟူသည်မှာ များစွာသော စည်းစိမ်ဥစ္စာ ရှိပါလျက်နှင့် ဟု ဆိုလိုသည်။

243. Tanti [Pg.98] tasmā. Voti tumhe. Bhaddaṃ voti bhaddaṃ kalyāṇaṃ sundaraṃ tumhākaṃ hotūti vacanaseso. Yāvantettha samāgatāti yāvanto yāvatakā ettha samāgatā, te sabbe mama vacanaṃ suṇāthāti adhippāyo. Āvīti pakāsanaṃ paresaṃ pākaṭavasena. Rahoti paṭicchannaṃ apākaṭavasena. Āvi vā pāṇātipātādimusāvādādikāyavacīpayogavasena, yadi vā raho abhijjhādivasena pāpakaṃ lāmakaṃ akusalakammaṃ mākattha mā karittha.

၂၄၃. 'တံ' ဟူသည်မှာ ထိုကြောင့်ဟု အနက်ရသည်။ 'ဝေါ' ဟူသည်မှာ သင်တို့သည်။ 'ဘဒ္ဒံ ဝေါ' ဟူသည်မှာ 'သင်တို့အား ကောင်းခြင်းမင်္ဂလာ ဖြစ်ပါစေသတည်း' ဟု စကားကြွင်းကို ဖြည့်စွက်၍ အနက်ယူရမည်။ 'ယာဝန္တေတ္ထ သမာဂတာ' ဟူသည်မှာ 'ဤနေရာသို့ အညီအညွတ် ရောက်ရှိလာကြကုန်သော သင်တို့အားလုံးသည် ငါ၏စကားကို နားထောင်ကြကုန်လော့' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ 'အာဝိ' ဟူသည်မှာ သူတစ်ပါးတို့အား ထင်ရှားအောင် ပြသခြင်းဖြစ်သည်။ 'ရဟော' ဟူသည်မှာ မထင်မရှား ဖုံးကွယ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ ထင်ရှားစွာဖြစ်စေ (သူ့အသက်သတ်ခြင်း၊ မုသာဝါဒပြောခြင်း စသော ကာယကံ၊ ဝစီကံ ပြုလုပ်ခြင်းအားဖြင့်) သို့မဟုတ် ကွယ်ရာ၌ဖြစ်စေ (သူတစ်ပါးစည်းစိမ်ကို ရှေးရှုကြံစည်ခြင်း စသော မနောကံအားဖြင့်) ယုတ်ညံ့သော အကုသိုလ်ကံကို မပြုကြကုန်လင့်။

244. Sace taṃ pāpakaṃ kammanti atha pana taṃ pāpakammaṃ āyatiṃ karissatha, etarahi vā karotha, nirayādīsu catūsu apāyesu manussesu ca appāyukatādivasena tassa phalabhūtā dukkhato pamutti pamokkho nāma natthi. Uppaccāpi palāyatanti uppatitvā ākāsena gacchantānampi mokkho natthiyevāti attho. ‘‘Upeccā’’tipi pāḷi, ito vā etto vā palāyante tumhe anubandhissatīti adhippāyena upecca sañcicca palāyantānampi tumhākaṃ tato mokkho natthi, gatikālādipaccayantarasamavāye pana sati vipaccatiyevāti attho. Ayañca attho –

၂၄၄. 'သစေ တံ ပါပကံ ကမ္မံ' ဟူသည်မှာ အကယ်၍ ထိုမကောင်းမှုကို နောင်အခါ၌ ပြုကြကုန်အံ့၊ သို့မဟုတ် ယခုအခါ၌ ပြုကြကုန်အံ့၊ ငရဲစသော အပါယ်လေးပါး၌ လည်းကောင်း၊ လူ့ပြည်၌ အသက်တိုခြင်း စသည်ဖြင့် လည်းကောင်း ထိုအကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးဖြစ်သော ဆင်းရဲဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်ခြင်းမည်သည် မရှိနိုင်ပေ။ 'ဥပစ္စာပိ ပလာယတံ' ဟူသည်မှာ ကောင်းကင်သို့ ပျံတက်၍ သွားသော်လည်း လွတ်မြောက်ခြင်း မရှိသည်သာလျှင်တည်းဟု ဆိုလိုသည်။ 'ဥပေစ္စ' ဟူ၍လည်း ပါဌ်ရှိသေး၏။ 'ဤအရပ်မှ သို့မဟုတ် ထိုအရပ်မှ ပြေးကြသော သင်တို့ကို ထိုကံသည် အစဉ်လိုက်ပေလိမ့်မည်' ဟု ရည်ရွယ်၍ စေ့ဆော်အားထုတ်လျက် ပြေးသော်လည်း သင်တို့၌ ထိုကံမှ လွတ်မြောက်ခြင်း မရှိ။ ဂတိ၊ ကာလ စသော အကြောင်းအထူးတို့ ညီညွတ်သောအခါ ကံသည် အကျိုးပေးမည်သာ ဖြစ်သည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဤအနက်ကို -

‘‘Na antalikkhe na samuddamajjhe, na pabbatānaṃ vivaraṃ pavissa;

Na vijjatī so jagatippadeso, yatthaṭṭhito mucceyya pāpakammā’’ti. (dha. pa. 127;

mi. pa. 4.2.4) –

“ကောင်းကင်၌ တည်နေသော်လည်း မကောင်းမှုကံမှ မလွတ်နိုင်ရာ၊ သမုဒ္ဒရာအလယ်၌ တည်နေသော်လည်း မလွတ်နိုင်ရာ၊ တောင်ကမ္ဘားအက်ကြောင်း အခေါင်းသို့ ဝင်၍ တည်နေသော်လည်း မလွတ်နိုင်ရာ။ အကြင်အရပ်၌ တည်နေပါက မကောင်းမှုမှ လွတ်နိုင်အံ့၊ ထိုသို့သော မြေအရပ်သည် လောက၌ မရှိနိုင်ပေ။”

Imāya gāthāya dīpetabbo.

ဟူသော ဤဂါထာဖြင့် ပြသအပ်ပေသည်။

245. Matteyyāti mātuhitā. Hothāti tesaṃ upaṭṭhānādīni karotha. Tathā petteyyāti veditabbā. Kule jeṭṭhāpacāyikāti kule jeṭṭhakānaṃ apacāyanakarā. Sāmaññāti samaṇapūjakā. Tathā brahmaññāti bāhitapāpapūjakāti attho. Evaṃ saggaṃ gamissathāti iminā mayā vuttanayena puññāni katvā devalokaṃ upapajjissathāti attho. Yaṃ panettha atthato na vibhattaṃ, taṃ heṭṭhā khallāṭiyapetavatthuādīsu vuttanayeneva veditabbaṃ.

၂၄၅. 'မေတ္တေယျာ' ဟူသည်မှာ မိခင်၏ အကျိုးစီးပွားကို ဆောင်ရွက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ 'ဟောထ' ဟူသည်မှာ ထိုမိခင်တို့အား လုပ်ကျွေးပြုစုခြင်း စသည်တို့ကို ပြုကြကုန်လော့ဟု ဆိုလိုသည်။ 'ပေတ္တေယျာ' (ဖခင်အား လုပ်ကျွေးခြင်း) ကိုလည်း ထို့အတူပင် သိအပ်၏။ 'ကုလေ ဇေဋ္ဌာပစာယိကာ' ဟူသည်မှာ မိမိအနွယ်၌ အသက်ဂုဏ်သိက္ခာ ကြီးသူတို့ကို ရိုသေခြင်းကို ပြုသူများ ဖြစ်သည်။ 'သာမည' ဟူသည်မှာ ရဟန်းသံဃာတို့ကို ပူဇော်သူများ ဖြစ်သည်။ ထို့အတူ 'ဗြဟ္မည' ဟူသည်မှာ မကောင်းမှုကို အပပြုပြီးသော အရိယာပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ပူဇော်သူများ ဖြစ်သည်။ 'ဧဝံ သဂ္ဂံ ဂမိဿထ' ဟူသည်မှာ ငါပြသခဲ့သော နည်းလမ်းအတိုင်း ကောင်းမှုတို့ကို ပြု၍ နတ်ပြည်၌ ပဋိသန္ဓေတည်ကာ ဖြစ်ကြရလတ္တံ့ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဤဝတ္ထု၌ အနက်ကို အကျယ်မဝေဖန်ရသေးသော စကားရပ်များကို အောက်တွင် ဖော်ပြလတ္တံ့သော ခလ္လာတိယပြိတ္တာဝတ္ထု စသည်တို့၌ ဆိုခဲ့သည့် နည်းလမ်းအတိုင်းပင် သိမှတ်အပ်သည်။

Te [Pg.99] vāṇijā tassa vacanaṃ sutvā saṃvegajātā taṃ anukampamānā bhājanehi pānīyaṃ gahetvā taṃ sayāpetvā mukhe āsiñciṃsu. Tato mahājanena bahuvelaṃ āsittaṃ udakaṃ tassa petassa pāpabalena adhogaḷaṃ na otiṇṇaṃ, kuto pipāsaṃ paṭivinessati. Te taṃ pucchiṃsu – ‘‘api te kāci assāsamattā laddhā’’ti. So āha – ‘‘yadi me ettakehi janehi ettakaṃ velaṃ āsiñcamānaṃ udakaṃ ekabindumattampi paragaḷaṃ paviṭṭhaṃ, ito petayonito mokkho mā hotū’’ti. Atha te vāṇijā taṃ sutvā ativiya saṃvegajātā ‘‘atthi pana koci upāyo pipāsāvūpasamāyā’’ti āhaṃsu. So āha – ‘‘imasmiṃ pāpakamme khīṇe tathāgatassa vā tathāgatasāvakānaṃ vā dāne dinne mama dānamuddisissati, ahaṃ ito petattato muccissāmī’’ti. Taṃ sutvā vāṇijā sāvatthiṃ gantvā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā taṃ pavattiṃ ārocetvā saraṇāni sīlāni ca gahetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa sattāhaṃ dānaṃ datvā tassa petassa dakkhiṇaṃ ādisiṃsu. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā catunnaṃ parisānaṃ dhammaṃ desesi. Mahājano ca lobhādimaccheramalaṃ pahāya dānādipuññābhirato ahosīti.

ထိုကုန်သည်တို့သည် ထိုပြိတ္တာ၏ စကားကို ကြားရသဖြင့် ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခြင်း ဖြစ်ကြလျက်၊ ထိုပြိတ္တာကို သနားစောင့်ရှောက်လိုသဖြင့် အိုးတို့ဖြင့် သောက်ရေကို ယူဆောင်ကာ ထိုပြိတ္တာကို လဲလျောင်းအိပ်စက်စေပြီး ခံတွင်း၌ ရေကို သွန်းလောင်းကြကုန်၏။ ထိုအခါ လူအများတို့သည် ကြာရှည်စွာ သွန်းလောင်းအပ်သော ရေသည် ထိုပြိတ္တာ၏ မကောင်းမှုကံ အစွမ်းကြောင့် လည်မြိုအောက်သို့ မသက်ရောက်ခဲ့ပေ၊ ထိုသို့ဖြစ်ပါက မွတ်သိပ်ခြင်းဆာလောင်ခြင်းသည် အဘယ်သို့လျှင် ကင်းပျောက်နိုင်ပါအံ့နည်း။ ကုန်သည်တို့က 'သင့်အား သက်သာရာရမှု တစ်စုံတစ်ရာ ရရှိပါသလား' ဟု မေးမြန်းကြကုန်၏။ ပြိတ္တာက 'ဤမျှလောက်သော လူတို့သည် ဤမျှလောက်သော ကာလပတ်လုံး သွန်းလောင်းပေးအပ်သော ရေတို့တွင် ရေတစ်ပေါက်မျှသော်လည်း ငါ၏ လည်ချောင်းတစ်ဖက်သို့ ဝင်ရောက်ခဲ့ပါမူ၊ ငါသည် ဤပြိတ္တာဘဝမှ ဘယ်သောအခါမျှ မလွတ်မြောက်ပါစေနှင့်' ဟု ဆိုလေသည်။ ထိုအခါ ကုန်သည်တို့သည် ထိုစကားကို ကြားရသဖြင့် အလွန်တုန်လှုပ်ဝမ်းနည်းကြလျက် 'သင့်မွတ်သိပ်ခြင်း ငြိမ်းအေးစေရန် တစ်စုံတစ်ရာသော အကြောင်းနည်းလမ်း ရှိပါသေးသလော' ဟု မေးမြန်းကြကုန်၏။ ထိုပြိတ္တာက 'ငါ၏ ဤမကောင်းမှုကံ ကုန်ဆုံးသွားသောအခါ မြတ်စွာဘုရားအား သော်လည်းကောင်း၊ မြတ်စွာဘုရား၏ တပည့်သား သံဃာတော်တို့အား သော်လည်းကောင်း ဆွမ်းခဲဖွယ် အဖျော်ရည်တို့ကို လှူဒါန်း၍ ငါ့အား အမျှပေးဝေခဲ့ပါက ငါသည် ဤပြိတ္တာဘဝမှ လွတ်မြောက်နိုင်ပါလိမ့်မည်' ဟု ဆို၏။ ထိုစကားကို ကြားရလျှင် ကုန်သည်တို့သည် သာဝတ္ထိပြည်သို့ သွားရောက်ကာ မြတ်စွာဘုရားထံ ဆည်းကပ်၍ ထိုအကြောင်းအရာတို့ကို လျှောက်ထားပြီးလျှင်၊ သရဏဂုံနှင့် သီလတို့ကို ခံယူဆောက်တည်ကာ မြတ်စွာဘုရားအမှူးရှိသော သံဃာတော်တို့အား ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး အလှူဒါန ပေးလှူ၍ ထိုပြိတ္တာအား အမျှအတန်း ပေးဝေကြကုန်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုပြိတ္တာ၏ အကြောင်းရင်းကို အခြေပြု၍ ပရိသတ်လေးပါးတို့အား တရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ လူအပေါင်းတို့သည်လည်း လောဘအစရှိသော မစ္ဆေရအညစ်အကြေးတို့ကို ပယ်စွန့်ကာ ဒါနအစရှိသော ကောင်းမှုကုသိုလ်တို့၌ မွေ့လျော်ကြကုန်သတည်း။

Dhanapālaseṭṭhipetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ဓနပါလသူဌေးပြိတ္တာဝတ္ထု အဖွင့် ပြီးဆုံးပါပြီ။

8. Cūḷaseṭṭhipetavatthuvaṇṇanā

၈. စူဠသေဋ္ဌိပြိတ္တာဝတ္ထု အဖွင့်

Naggo kiso pabbajitosi, bhanteti idaṃ satthari veḷuvane viharante cūḷaseṭṭhipetaṃ ārabbha vuttaṃ. Bārāṇasiyaṃ kira eko gahapati assaddho appasanno maccharī kadariyo puññakiriyāya anādaro cūḷaseṭṭhi nāma ahosi. So kālaṃ katvā petesu nibbatti, tassa kāyo apagatamaṃsalohito aṭṭhinhārucammamatto muṇḍo apetavattho ahosi. Dhītā panassa anulā andhakavinde sāmikassa gehe vasantī pitaraṃ uddissa brāhmaṇe bhojetukāmā taṇḍulādīni dānūpakaraṇāni sajjesi. Taṃ ñatvā peto āsāya ākāsena tattha gacchanto rājagahaṃ sampāpuṇi. Tena ca samayena rājā ajātasattu devadattena [Pg.100] uyyojito pitaraṃ jīvitā voropetvā tena vippaṭisārena dussupinena ca niddaṃ anupagacchanto uparipāsādavaragato caṅkamanto taṃ petaṃ ākāsena gacchantaṃ disvā imāya gāthāya pucchi –

“နဂ္ဂေါ ကိသော ပဗ္ဗဇိတောသိ ဘန္တေ” အစရှိသော ဤတရားဒေသနာတော်ကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် စူဠသေဋ္ဌိပြိတ္တာကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူခဲ့သည်။ ချဲ့ဦးအံ့— ဗာရာဏသီပြည်၌ ကံ၊ ကံ၏အကျိုးကို မယုံကြည်၊ မကြည်ညို၊ ဝန်တိုတတ်ပြီး ကြမ်းတမ်းသော ဝန်တိုခြင်းရှိကာ ကောင်းမှုကုသိုလ်ပြုခြင်း၌ ရိုသေမှုမရှိသော ‘စူဠသေဋ္ဌိ’ အမည်ရှိသော သူဌေးတစ်ဦး ရှိခဲ့ဖူး၏။ ထိုသူဌေးသည် ကွယ်လွန်သောအခါ ပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်ရလေ၏။ ထိုပြိတ္တာ၏ ကိုယ်ခန္ဓာသည် အသားအသွေးမရှိ၊ အရိုး၊ အကြော၊ အရေမျှသာရှိ၍ ဦးပြည်းလျက် အဝတ်မရှိ ဖြစ်နေ၏။ ထိုပြိတ္တာ၏ သမီးဖြစ်သူ ‘အနုလာ’ သည် အန္ဓကဝိန္ဒမြို့ရှိ လင်သား၏အိမ်၌ နေထိုင်စဉ် ဖခင်အား ရည်စူး၍ ပုဏ္ဏားတို့ကို ကျွေးမွေးလှူဒါန်းလိုသဖြင့် ဆန်စသည်တို့ကို ပြင်ဆင်လေ၏။ ထိုပြင်ဆင်သည်ကို သိသော ပြိတ္တာသည် စားချင်သော အလိုအာသာဖြင့် ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ထိုအန္ဓကဝိန္ဒမြို့သို့ သွားရာလမ်းဝယ် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိလာ၏။ ထိုအချိန်၌ အဇာတသတ်မင်းသည် ဒေဝဒတ်၏ တိုက်တွန်းချက်ကြောင့် ဖခင်ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးကို သတ်မိသဖြင့် နောင်တပူပန်ခြင်းနှင့် မကောင်းသော အိပ်မက်မက်ခြင်းတို့ကြောင့် အိပ်မပျော်ဘဲ မြတ်သော ပြာသာဒ်ထက်၌ စင်္ကြံလျှောက်နေစဉ် ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် သွားနေသော ထိုပြိတ္တာကို မြင်တွေ့၍ ဤဂါထာဖြင့် မေးမြန်းလေ၏—

246.

၂၄၆။

‘‘Naggo kiso pabbajitosi bhante, rattiṃ kuhiṃ gacchasi kissahetu;

Ācikkha me taṃ api sakkuṇemu, sabbena vittaṃ paṭipādaye tuva’’nti.

“အရှင်ဘုရား၊ သင်သည် အဝတ်မရှိ၊ ကြုံလှီလျက် ရဟန်းတစ်ပါး ဖြစ်ပါသလော။ ညဉ့်အခါဝယ် အဘယ်အရပ်သို့ အဘယ်အကြောင်းကြောင့် သွားပါသနည်း။ အရှင်ဘုရား၊ သင့်စိတ်တိုင်းကျ အလိုရှိရာ စည်းစိမ်ချမ်းသာကို အလုံးစုံသော နည်းလမ်းတို့ဖြင့် ပြည့်စုံစေနိုင်ရန် အကျွန်ုပ်တို့ စွမ်းဆောင်ပေးနိုင်ပါက ထိုအကြောင်းကို အကျွန်ုပ်အား ပြောကြားတော်မူပါဦးလော့။”

Tattha pabbajitoti samaṇo. Rājā kira taṃ naggattā muṇḍattā ca ‘‘naggo samaṇo aya’’nti saññāya ‘‘naggo kiso pabbajitosī’’tiādimāha. Kissahetūti kinnimittaṃ. Sabbena vittaṃ paṭipādaye tuvanti vittiyā upakaraṇabhūtaṃ vittaṃ sabbena bhogena tuyhaṃ ajjhāsayānurūpaṃ, sabbena vā ussāhena paṭipādeyyaṃ sampādeyyaṃ. Tathā kātuṃ mayaṃ appeva nāma sakkuṇeyyāma, tasmā ācikkha me taṃ, etaṃ tava āgamanakāraṇaṃ mayhaṃ kathehīti attho.

ထိုဂါထာ၌ ‘ပဗ္ဗဇိတော’ ဟူသည်မှာ ရဟန်းကို ဆိုလိုသည်။ အဇာတသတ်မင်းသည် ထိုပြိတ္တာအား အဝတ်မရှိခြင်း၊ ဦးပြည်းခြင်းတို့ကြောင့် “ဤသူသည် အဝတ်မရှိသော ရဟန်းဖြစ်လိမ့်မည်” ဟု မှတ်ထင်ကာ “နဂ္ဂေါ ကိသော ပဗ္ဗဇိတောသိ” စသည်ဖြင့် မေးမြန်းခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ‘ကိဿဟေတု’ ဟူသည်မှာ အဘယ်အကြောင်းကြောင့်နည်းဟု ဆိုလိုသည်။ ‘သဗ္ဗေန ဝိတ္တံ ပဋိပါဒယေ တုဝံ’ ဟူသည်မှာ စည်းစိမ်ချမ်းသာ၏ အထောက်အပံ့ဖြစ်သော စိတ်ကျေနပ်မှုကို အလုံးစုံသော စည်းစိမ်ဥစ္စာဖြင့် သင်၏အလိုရှိရာ ဖြစ်စေရန် သို့မဟုတ် အလုံးစုံသော လုံ့လအားထုတ်မှုဖြင့် ပြည့်စုံစေရန် ဟု ဆိုလိုသည်။ “ထိုသို့ ပြုလုပ်ပေးရန် ငါတို့ စွမ်းဆောင်နိုင်ကောင်း စွမ်းဆောင်နိုင်ပါလိမ့်မည်။ ထို့ကြောင့် ထိုအကြောင်းကို ငါ့အား ပြောပြပါ။ သင် ဤသို့လာရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းကို ငါ့အား ပြောပြပါဦးလော့” ဟု အနက်ရရှိသည်။

Evaṃ raññā puṭṭho peto attano pavattiṃ kathento tisso gāthā abhāsi –

ဤသို့ မင်းကြီး မေးမြန်းအပ်သော် ပြိတ္တာသည် မိမိ၏ အကြောင်းခြင်းရာကို ပြောပြလိုသဖြင့် ဂါထာသုံးပုဒ်တို့ကို ရွတ်ဆိုလေ၏—

247.

၂၄၇။

‘‘Bārāṇasī nagaraṃ dūraghuṭṭhaṃ, tatthāhaṃ gahapati aḍḍhako ahu dīno;

Adātā gedhitamano āmisasmiṃ, dussīlyena yamavisayamhi patto.

“မြတ်သောမင်းကြီး၊ ဝေးလံသောအရပ်တိုင်အောင် ဂုဏ်သတင်းကျော်ကြားသော ဗာရာဏသီပြည်ကြီး ရှိပါသည်။ ထိုဗာရာဏသီပြည်၌ အကျွန်ုပ်သည် စည်းစိမ်ဥစ္စာ အလွန်ပေါများသော သူဌေးတစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့ဖူးပါသည်။ သို့သော် ပေးကမ်းလှူဒါန်းလိုသောစိတ် မရှိသဖြင့် ဘယ်သောအခါမျှ မလှူဒါန်းခဲ့ပါ။ ကာမဂုဏ်တည်းဟူသော အာမိသ၌ မက်မောကပ်ငြိသောစိတ် ရှိခဲ့ပါသည်။ အကျွန်ုပ်သည် ထိုကဲ့သို့ လှူဒါန်းလိုစိတ်ကင်းမဲ့ခြင်း စသော သီလပျက်စီးမှု အကုသိုလ်ကံကြောင့် ယခုအခါ ယမမင်းနိုင်ငံဖြစ်သော ပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်ရှိနေရပါပြီ။”

248.

၂၄၈။

‘‘So sūcikāya kilamito tehi,Teneva ñātīsu yāmi āmisakiñcikkhahetu;

Adānasīlā na ca saddahanti,‘Dānaphalaṃ hoti paramhi loke’.

“မြတ်သောမင်းကြီး၊ ထိုအကျွန်ုပ်သည် လှူဒါန်းမှုကင်းမဲ့ခြင်းစသော အကုသိုလ်ကံများကြောင့် အပ်နှင့်တူသော ဆာလောင်ငတ်မွတ်ခြင်းဖြင့် အလွန်ပင်ပန်းဆင်းရဲနေရပါသည်။ ထိုသို့ ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်းကြောင့်ပင် စားဦးစားဖွယ် တောင့်တသဖြင့် ဆွေမျိုးတို့၏အနီးသို့ သွားပါအံ့။ မြတ်သောမင်းကြီး၊ အကျွန်ုပ်ကဲ့သို့ပင် ပေးကမ်းလှူဒါန်းလေ့မရှိသော အခြားလူတို့သည်လည်း ‘တမလွန်လောက၌ အလှူ၏အကျိုးရှိ၏’ ဟု မယုံကြည်ကြပါ။ ထိုသူတို့သည်လည်း အကျွန်ုပ်ကဲ့သို့ပင် ပြိတ္တာဘဝသို့ ရောက်ရှိကြ၍ ကြီးစွာသော ဆင်းရဲဒုက္ခကို ခံစားကြရပါဦးမည်။”

249.

၂၄၉။

‘‘Dhītā ca mayhaṃ lapate abhikkhaṇaṃ, dassāmi dānaṃ pitūnaṃ pitāmahānaṃ;

Tamupakkhaṭaṃ parivisayanti brāhmaṇā, yāmi ahaṃ andhakavindaṃ bhuttu’’nti.

“မြတ်သောမင်းကြီး၊ အကျွန်ုပ်၏သမီးသည် ‘ငါသည် ကွယ်လွန်သွားသော မိဘဘိုးဘွားများအား ရည်စူး၍ အလှူဒါန်းပေးဝေပါအံ့’ ဟု အမြဲတစေ ပြောဆိုလေ့ရှိပါသည်။ သမီးဖြစ်သူ ပြင်ဆင်စီမံထားသော ထိုအလှူဝတ္ထုတို့ကို ပုဏ္ဏားတို့သည် လာရောက်သုံးဆောင်ကြပါလိမ့်မည်。 အကျွန်ုပ်သည် ထိုအလှူကို သုံးဆောင်ခွင့်ရရန် အန္ဓကဝိန္ဒမြို့သို့ သွားပါအံ့” ဟု လျှောက်တင်လေ၏။

247. Tattha [Pg.101] dūraghuṭṭhanti dūrato eva guṇakittanavasena ghositaṃ, sabbattha vissutaṃ pākaṭanti attho. Aḍḍhakoti aḍḍho mahāvibhavo. Dīnoti nihīnacitto adānajjhāsayo. Tenāha ‘‘adātā’’ti. Gedhitamano āmisasminti kāmāmise laggacitto gedhaṃ āpanno. Dussīlyena yamavisayamhi pattoti attanā katena dussīlakammunā yamavisayaṃ petalokaṃ patto amhi.

၂၄၇. ထိုဂါထာတို့၌ ‘ဒူရဃုဋ္ဌံ’ ဟူသည်မှာ ဝေးလံသောအရပ်မှပင် ဂုဏ်သတင်းကို ကြားရခြင်းဖြင့် အရပ်မျက်နှာအားလုံး၌ ကျော်ကြားထင်ရှားသော ဟု အနက်ရသည်။ ‘အဍ္ဎကော’ ဟူသည်မှာ ကြွယ်ဝချမ်းသာသော၊ များစွာသော စည်းစိမ်ဥစ္စာ ရှိသောသူ ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘ဒီနော’ ဟူသည်မှာ ယုတ်ညံ့သော စိတ်ရှိသော၊ ပေးကမ်းလှူဒါန်းလိုစိတ် မရှိသောသူ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် ‘အဒါတာ’ (မလှူဒါန်းသူ) ဟု ဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ‘ဂေဓိတမနော အာမိသသ္မိံ’ ဟူသည်မှာ ကာမဂုဏ်တည်းဟူသော အာမိသ၌ စိတ်နှလုံး ညွတ်ကိုင်းကပ်ငြိကာ အလွန်မက်မောခြင်းသို့ ရောက်နေသူ ဖြစ်သည်။ ‘ဒုဿီလျေန ယမဝိသယမှိ ပတ္တော’ ဟူသည်မှာ မိမိကိုယ်တိုင် ပြုခဲ့သော သီလကင်းမဲ့ခြင်း ဟူသော ဒုဿီလအကုသိုလ်ကံကြောင့် ယမမင်း၏ နိုင်ငံဖြစ်သော ပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်ရှိခဲ့ရသည် ဟု ဆိုလိုသည်။

248. So sūcikāya kilamitoti so ahaṃ vijjhanaṭṭhena sūcisadisatāya ‘‘sūcikā’’ti laddhanāmāya jighacchāya kilamito nirantaraṃ vijjhamāno. ‘‘Kilamatho’’ti icceva vā pāṭho. Tehīti ‘‘dīno’’tiādinā vuttehi pāpakammehi kāraṇabhūtehi. Tassa hi petassa tāni pāpakammāni anussarantassa ativiya domanassaṃ uppajji, tasmā evamāha. Tenevāti teneva jighacchādukkhena. Ñātīsu yāmīti ñātīnaṃ samīpaṃ yāmi gacchāmi. Āmisakiñcikkhahetūti āmisassa kiñcikkhanimittaṃ, kiñci āmisaṃ patthentoti attho. Adānasīlā na ca saddahanti, ‘dānaphalaṃ hoti paramhi loke’ti yathā ahaṃ, tathā evaṃ aññepi manussā adānasīlā ‘‘dānassa phalaṃ ekaṃsena paraloke hotī’’ti na ca saddahanti. Yato ahaṃ viya tepi petā hutvā mahādukkhaṃ paccanubhavantīti adhippāyo.

၂၄၈. ‘သော သူစိကာယ ကိလမိတော’ ဟူသည်မှာ ထိုအကျွန်ုပ်သည် ထိုးဆွကျင်ခဲတတ်သော သဘောရှိသဖြင့် အပ်နှင့်တူသောကြောင့် ‘သူစိကာ’ (အပ်နှင့်တူသော ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်း) ဟူသော အမည်ရသည့် ငတ်မွတ်ခြင်းဆင်းရဲဖြင့် အမြဲမပြတ် ထိုးဆွခံရသကဲ့သို့ ပင်ပန်းဆင်းရဲလှစွာ ဖြစ်ရသည် ဟု ဆိုလိုသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ‘ကိလမထော’ ဟူ၍လည်း ပါဌ်ရှိ၏။ ‘တေဟိ’ ဟူသည်မှာ ‘ဒီနော’ စသည်ဖြင့် ဆိုအပ်ပြီးသော အကြောင်းရင်းဖြစ်ကုန်သော အကုသိုလ်ကံတို့ကြောင့် ဖြစ်သည်။ မှန်၏၊ ထိုအကုသိုလ်ကံတို့ကို ပြန်လည်အောက်မေ့သောအခါ ထိုပြိတ္တာအား အလွန်တရာ နှလုံးမသာယာခြင်း ဖြစ်ပေါ်စေတတ်သောကြောင့် ထိုသို့ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ ‘တေနေဝ’ ဟူသည်မှာ ထိုဆာလောင်ငတ်မွတ်ခြင်း ဆင်းရဲကြောင့်ပင် ဖြစ်သည်။ ‘ဉာတီသု ယာမိ’ ဟူသည်မှာ ဆွေမျိုးတို့၏ အနီးသို့ သွားအံ့ ဟု အနက်ရသည်။ ‘အာမိသကိဉ္စိက္ခဟေတု’ ဟူသည်မှာ စားဦးစားဖွယ် တောင့်တခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့် စားဖွယ်ရာ အာမိသကို တောင့်တသည်ဖြစ်၍ ဟု အနက်ရသည်။ ‘အဒါနသီလာ န စ သဒ္ဒဟန္တိ ဒါနပ္ဖလံ ဟောတိ ပရမှိ လောကေ’ ဟူသည်မှာ ငါကဲ့သို့ပင် ပေးကမ်းလှူဒါန်းလေ့မရှိသော အခြားသူတို့သည် ‘အလှူဒါန၏ အကျိုးသည် တမလွန်ဘဝ၌ စင်စစ်ဧကန် ဖြစ်ထွန်း၏’ ဟု မယုံကြည်ကြပေ။ ထိုသို့ မယုံကြည်ကြခြင်းကြောင့် ငါကဲ့သို့ပင် ထိုသူတို့သည်လည်း ပြိတ္တာဖြစ်ကြရ၍ ကြီးစွာသော ဆင်းရဲဒုက္ခကို ခံစားကြရလိမ့်မည် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

249. Lapateti katheti. Abhikkhaṇanti abhiṇhaṃ bahuso. Kinti lapatīti āha ‘‘dassāmi dānaṃ pitūnaṃ pitāmahāna’’nti. Tattha pitūnanti mātāpitūnaṃ, cūḷapitumahāpitūnaṃ vā. Pitāmahānanti ayyakapayyakānaṃ. Upakkhaṭanti sajjitaṃ. Parivisayantīti bhojayanti. Andhakavindanti evaṃnāmakaṃ nagaraṃ. Bhuttunti bhuñjituṃ. Tato parā saṅgītikārakehi vuttā –

၂၄၉. ‘လပတေ’ ဟူသည်မှာ ပြောဆို၏ ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘အဘိက္ခဏံ’ ဟူသည်မှာ အမြဲမပြတ် သို့မဟုတ် များသောအားဖြင့် ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘အဘယ်သို့ ပြောဆိုသနည်း’ ဟူမူ ‘ဒဿာမိ ဒါနံ ပိတူနံ ပိတာမဟာနံ’ ဟု ဆိုခဲ့ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုစကား၌ ‘ပိတူနံ’ ဟူသည်မှာ မိဘနှစ်ပါး သို့မဟုတ် ဘကြီးဘထွေးတို့အား ရည်ညွှန်းသည်။ ‘ပိတာမဟာနံ’ ဟူသည်မှာ အဘိုးအဘွားတို့အား ရည်ညွှန်းသည်။ ‘ဥပက္ခဋံ’ ဟူသည်မှာ စီမံပြင်ဆင်ထားသော အရာကို ဆိုသည်။ ‘ပရိဝိသယန္တိ’ ဟူသည်မှာ လာရောက်စားသောက်ကြကုန်၏ ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘အန္ဓကဝိန္ဒံ’ ဟူသည်မှာ ဤအမည်ရှိသော မြို့သို့ ဖြစ်သည်။ ‘ဘုတ္တုံ’ ဟူသည်မှာ စားသုံးရန်အလို့ငှာ ဖြစ်သည်။ ထိုဂါထာ၏နောက် ဂါထာများကို သင်္ဂါယနာတင် သံဃာတော်များက ဤသို့ ဆက်လက်၍ မိန့်ဆိုတော်မူခဲ့ကြသည်—

250.

၂၅၀။

‘‘Tamavoca rājā ‘anubhaviyāna tampi,Eyyāsi khippaṃ ahamapi kassaṃ pūjaṃ;

Ācikkha me taṃ yadi atthi hetu,Saddhāyitaṃ hetuvaco suṇoma’.

“အဇာတသတ်မင်းသည် ထိုပြိတ္တာအား ‘သင်သည် ထိုသမီးဖြစ်သူ စီမံထားသော အလှူဒါနကို သွားရောက်ခံစားပြီးလျှင် ငါ့ထံသို့ အမြန်ဆုံး ပြန်လာခဲ့ပါလော့။ ငါသည်လည်း သင့်အား ပူဇော်သက္ကာရ ပြုပါအံ့။ အကယ်၍ တစ်စုံတစ်ခုသော အကြောင်းထူးရှိပါက ထိုအကြောင်းကို ငါ့အား ပြောပြပါ။ ယုံကြည်ထိုက်သော အကြောင်းပြချက်စကားကို ဆိုစမ်းပါ၊ ငါတို့ နာယူကြပါအံ့’ ဟု ပြောဆိုခဲ့၏။”

251.

၂၅၁။

‘‘Tathāti [Pg.102] vatvā agamāsi tattha, bhuñjiṃsu bhattaṃ na ca dakkhiṇārahā;

Paccāgami rājagahaṃ punāparaṃ, pāturahosi purato janādhipassa.

“ထိုပြိတ္တာသည် ‘ကောင်းပါပြီ’ ဟု ဝန်ခံကာ ထိုအန္ဓကဝိန္ဒမြို့သို့ သွားလေ၏။ ထိုအန္ဓကဝိန္ဒမြို့၏ ကျွေးမွေးရာအရပ်၌ သီလမရှိသော ပုဏ္ဏားတို့သာ ထမင်းကို စားကြကုန်၏၊ အလှူခံထိုက်သော သီလရှိသူတို့မူကား မစားကြရပေ။ ထို့ကြောင့် ထိုပြိတ္တာသည် တစ်ဖန် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်သို့ ပြန်လာပြီးလျှင် လူတို့၏အရှင် အဇာတသတ်မင်း၏ ရှေ့၌ ကိုယ်ထင်ရှားပြလေ၏။”

252.

၂၅၂။

‘‘Disvāna petaṃ punadeva āgataṃ, rājā avoca ‘ahamapi kiṃ dadāmi;

Ācikkha me taṃ yadi atthi hetu, yena tuvaṃ cirataraṃ pīṇito siyā’.

“ထိုသို့ တစ်ဖန် ရောက်ရှိလာသော ပြိတ္တာကို မြင်လျှင် အဇာတသတ်မင်းက ‘ငါသည် သင့်အား အဘယ်လှူဖွယ်ဝတ္ထုကို ပေးလှူရပါအံ့နည်း။ သင်သည် အဘယ်သို့ပြုလျှင် အချိန်ကြာမြင့်စွာ စိတ်ကျေနပ်မှု ရောင့်ရဲမှု ရှိနိုင်အံ့နည်း။ အကယ်၍ ထိုသို့သော နည်းလမ်းရှိပါက ငါ့အား ပြောပြပါဦးလော့’ ဟု မေးမြန်းလေ၏။”

253.

၂၅၃။

‘‘Buddhañca saṅghaṃ parivisiyāna rāja, annena pānena ca cīvarena;

Taṃ dakkhiṇaṃ ādisa me hitāya, evaṃ ahaṃ cirataraṃ pīṇito siyā.

“‘မြတ်သောမင်းကြီး၊ မြတ်စွာဘုရားနှင့် တပည့်သား သံဃာတော်များအား ဆွမ်း၊ အဖျော်နှင့် သင်္ကန်းတို့ဖြင့် လုပ်ကျွေးလှူဒါန်းပြီးလျှင် ထိုအလှူ၏ အဖို့ဘာဂကို အကျွန်ုပ်၏ အကျိုးစီးပွားအလို့ငှာ အမျှပေးဝေတော်မူပါ။ ဤသို့ အမျှပေးဝေခြင်းဖြင့် အကျွန်ုပ်သည် အချိန်ကြာမြင့်စွာ စိတ်ချမ်းသာ ရောင့်ရဲမှု ရှိပါလိမ့်မည်’ ဟု ပြိတ္တာက လျှောက်တင်၏။”

254.

၂၅၄။

‘‘Tato ca rājā nipatitvā tāvade, dānaṃ sahatthā atulaṃ daditvā saṅghe;

Ārocesi pakataṃ tathāgatassa, tassa ca petassa dakkhiṇaṃ ādisittha.

“ထို့နောက် အဇာတသတ်မင်းသည် ထိုပြိတ္တာ၏ စကားအတိုင်း နန်းတော်မှ ဆင်းသက်ကာ ထိုနံနက်ခင်း၌ပင် မိမိကိုယ်တိုင် လက်တော်ဖြင့် သံဃာတော်များအား အတုမရှိ မြတ်သော အလှူတော်ကို လှူဒါန်းပြီးလျှင် ထိုသို့ ပြိတ္တာအား ရည်စူး၍ ပြုလုပ်လှူဒါန်းရခြင်းကို မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ထား၍ ထိုပြိတ္တာအားလည်း အလှူအဖို့ဘာဂကို အမျှပေးဝေလေ၏။”

255.

၂၅၅။

‘‘So pūjito ativiya sobhamāno, pāturahosi purato janādhipassa;

Yakkhohamasmi paramiddhipatto, na mayhamatthi samā sadisā mānusā.

“ထိုကဲ့သို့ အလှူအဖို့ဘာဂကို ရရှိသဖြင့် ပူဇော်အပ်သော ပြိတ္တာသည် အလွန်တရာ တင့်တယ်လှပသော အသွင်ဖြင့် လူတို့၏အရှင် အဇာတသတ်မင်း၏ ရှေ့၌ ထင်ရှားစွာ ပေါ်လာပြီးလျှင် ‘မင်းမြတ်၊ ယခုအခါ အကျွန်ုပ်သည် အလွန်ကြီးမြတ်သော တန်ခိုးနှင့် ပြည့်စုံသော နတ်သား ဖြစ်ရပါပြီ။ လူတို့တွင် အကျွန်ုပ်၏ တန်ခိုးအာနုဘော်နှင့် တူမျှသောသူ မရှိတော့ပါ။’

256.

၂၅၆။

‘‘Passānubhāvaṃ aparimitaṃ mamayidaṃ, tayānudiṭṭhaṃ atulaṃ datvā saṅghe;

Santappito satataṃ sadā bahūhi, yāmi ahaṃ sukhito manussadevā’’ti.

‘လူတို့၏အရှင် မင်းမြတ်၊ အတိုင်းအဆမရှိသော အကျွန်ုပ်၏ ဤအာနုဘော်တော်ကို ကြည့်ရှုတော်မူပါဦးလော့။ မင်းကြီးသည် ဆုံးမညွှန်ကြားချက်အတိုင်း သံဃာတော်များအား များမြတ်လှစွာသော အလှူကို လှူဒါန်း၍ များစွာသော လှူဖွယ်ဝတ္ထုတို့ဖြင့် ကောင်းစွာ ရောင့်ရဲစေသဖြင့် အကျွန်ုပ်အား အမြဲမပြတ် ကျွေးမွေးလှူဒါန်းရာ ရောက်သွားပါပြီ။ ယခုအခါ အကျွန်ုပ်သည် ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်ရှိသဖြင့် မိမိအလိုရှိရာ အရပ်သို့ သွားပါအံ့’ ဟု ပြောဆိုလေ၏။”

250. Tattha tamavoca rājāti taṃ petaṃ tathā vatvā ṭhitaṃ rājā ajātasattu avoca. Anubhaviyāna tampīti taṃ tava dhītuyā upakkhaṭaṃ dānampi anubhavitvā. Eyyāsīti āgaccheyyāsi. Kassanti karissāmi. Ācikkha [Pg.103] me taṃ yadi atthi hetūti sace kiñci kāraṇaṃ atthi, taṃ kāraṇaṃ mayhaṃ ācikkha kathehi. Saddhāyitanti saddhāyitabbaṃ. Hetuvacoti hetuyuttavacanaṃ, ‘‘amukasmiṃ ṭhāne asukena pakārena dāne kate mayhaṃ upakappatī’’ti sakāraṇaṃ vacanaṃ vadāti attho.

၂၅၀. ထိုဂါထာတို့၌ “တမဝေါစ ရာဇာ” ဟူသည်မှာ ထိုသို့သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ပြောဆိုကာ ရပ်တည်နေသော ထိုပြိတ္တာကို အဇာတသတ်မင်းက ပြောဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ “အနုဘဝိယာန တံပိ” ဟူသည်မှာ သင်၏ သမီးက စီရင်လှူဒါန်းအပ်သော အလှူကိုလည်း ခံစား၍ ဟူသော အနက် ဖြစ်သည်။ “ဧယျာသိ” ဟူသည်မှာ ပြန်လာလှည့်လော့ ဟူသော အဓိပ္ပာယ် ဖြစ်သည်။ “ကဿံ” ဟူသည်မှာ ပြုအံ့ ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ “အာစိက္ခ မေ တံ ယဒိ အတ္ထိ ဟေတု” ဟူသည်မှာ အကယ်၍ တစ်စုံတစ်ခုသော အကြောင်းအရင်း ရှိခဲ့ပါမူ ထိုအကြောင်းရင်းကို ငါ့အား ပြောပြပါလော့ ဟူသော အနက် ဖြစ်သည်။ “သဒ္ဓါယိတံ” ဟူသည်မှာ ယုံကြည်ထိုက်သော ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ “ဟေတုဝစော” ဟူသည်မှာ အကြောင်းနှင့် ယှဉ်သော စကားကို ဆိုလိုရာ “ဤမည်သော အရပ်၌ ဤမည်သော နည်းလမ်းဖြင့် လှူဒါန်းအပ်သော အလှူသည် ငါ့အား အကျိုးပြု၏” ဟု အကြောင်းနှင့်တကွ စကားကို ပြောဆိုပါလော့ ဟူသော အဓိပ္ပာယ် ဖြစ်သည်။

251. Tathāti vatvāti sādhūti vatvā. Tatthāti tasmiṃ andhakavinde parivesanaṭṭhāne. Bhuñjiṃsu bhattaṃ na ca dakkhiṇārahāti bhattaṃ bhuñjiṃsu dussīlabrāhmaṇā, na ca pana dakkhiṇārahā sīlavanto bhuñjiṃsūti attho. Punāparanti puna aparaṃ vāraṃ rājagahaṃ paccāgami.

၂၅၁. “တထာတိ ဝတွာ” ဟူသည်မှာ “ကောင်းပြီ” ဟု ဝန်ခံပြောဆို၍ ဟူသော အနက် ဖြစ်သည်။ “တတ္ထ” ဟူသည်မှာ ထိုအန္ဓကဝိန္ဒမြို့ လုပ်ကျွေးရာအရပ်၌ ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ “ဘုဉ္ဇိံသု ဘတ္တံ န စ ဒက္ခိဏာရဟာ” ဟူသည်မှာ သီလမရှိသော ပုဏ္ဏားတို့သည် ထမင်းကို စားကြကုန်၏၊ အလှူခံထိုက်သော သီလရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်ကား မစားကြကုန် ဟူသော အဓိပ္ပာယ် ဖြစ်သည်။ “ပုနာပရံ” ဟူသည်မှာ တစ်ဖန် နောက်တစ်ကြိမ် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်သို့ ပြန်လာခဲ့၏ ဟူသော အနက် ဖြစ်သည်။

252. Kiṃ dadāmīti ‘‘kīdisaṃ te dānaṃ dassāmī’’ti rājā petaṃ pucchi. Yena tuvanti yena kāraṇena tvaṃ. Cirataranti cirakālaṃ. Pīṇitoti titto siyā, taṃ kathehīti attho.

၂၅၂. “ကိံ ဒဒါမိ” ဟူသည်မှာ “သင့်အား အဘယ်သို့သော အလှူကို လှူရမည်နည်း” ဟု မင်းကြီးက ပြိတ္တာကို မေးမြန်းခြင်း ဖြစ်သည်။ “ယေန တုဝံ” ဟူသည်မှာ အကြင်အကြောင်းကြောင့် သင်သည်လည်း ဟူသော အနက် ဖြစ်သည်။ “စိရတရံ” ဟူသည်မှာ ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ “ပီဏိတော” ဟူသည်မှာ နှစ်သက်ရောင့်ရဲခြင်း ဖြစ်ရာသနည်း၊ ထိုအကြောင်းကို ပြောပြပါလော့ ဟူသော အဓိပ္ပာယ် ဖြစ်သည်။

253. Parivisiyānāti bhojetvā. Rājāti ajātasattuṃ ālapati. Me hitāyāti mayhaṃ hitatthāya petattabhāvato parimuttiyā.

၂၅၃. “ပရိဝိသိယာန” ဟူသည်မှာ ကျွေးမွေး၍ ဟူသော အနက် ဖြစ်သည်။ “ရာဇာ” ဟူသည်မှာ အဇာတသတ်မင်းကို ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ “မေ ဟိတာယ” ဟူသည်မှာ အကျွန်ုပ်၏ အကျိုးစီးပွားအလို့ငှာ ပြိတ္တာဘဝမှ လွတ်မြောက်ခြင်းငှာ ဟူသော အနက် ဖြစ်သည်။

254. Tatoti tasmā tena vacanena, tato vā pāsādato. Nipatitvāti nikkhamitvā. Tāvadeti tadā eva aruṇuggamanavelāya. Yamhi peto paccāgantvā rañño attānaṃ dassesi, tasmiṃ purebhatte eva dānaṃ adāsi. Sahatthāti sahatthena. Atulanti appamāṇaṃ uḷāraṃ paṇītaṃ. Datvā saṅgheti saṅghassa datvā. Ārocesi pakataṃ tathāgatassāti ‘‘idaṃ, bhante, dānaṃ aññataraṃ petaṃ sandhāya pakata’’nti taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Ārocetvā ca yathā taṃ dānaṃ tassa upakappati, evaṃ tassa ca petassa dakkhiṇaṃ ādisittha ādisi.

၂၅၄. “တတော” ဟူသည်မှာ ထိုကြောင့် သို့မဟုတ် ထိုပြိတ္တာ၏ စကားကြောင့်၊ သို့မဟုတ် ထိုပြာသာဒ်မှ ဟူသော အနက် ဖြစ်သည်။ “နိပတိတွာ” ဟူသည်မှာ ထွက်၍ ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ “တာဝဒေ” ဟူသည်မှာ ထိုအခါ၌သာလျှင် ဖြစ်သော အရုဏ်တက်ချိန်၌ ပြိတ္တာသည် တစ်ဖန်ပြန်လာ၍ မင်းကြီးအား မိမိကိုယ်ကို ပြသရာ၊ ထိုနံနက်ပိုင်း အချိန်၌ပင်လျှင် အလှူကို ပေးလှူခဲ့၏။ “သဟတ္ထာ” ဟူသည်မှာ မိမိလက်ဖြင့် ဟူ၍ လည်းကောင်း၊ “အတုလံ” ဟူသည်မှာ အတိုင်းအရှည်မရှိသော ပြန့်ပြောမွန်မြတ်သော အလှူကို လည်းကောင်း၊ “ဒတွာ သံဃေ” ဟူသည်မှာ သံဃာတော်အား ပေးလှူ၍ ဟူ၍လည်းကောင်း အနက်ရသည်။ “အာရောစေသိ ပကတံ တထာဂတဿ” ဟူသည်မှာ “အရှင်ဘုရား၊ ဤအလှူကို တစ်စုံတစ်ယောက်သော ပြိတ္တာကို ရည်မှန်း၍ ပြုအပ်ပါသည်” ဟု ထိုပြိတ္တာ၏ အကြောင်းကို မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ထားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ထိုသို့ လျှောက်ထားပြီးနောက် ထိုအလှူသည် ထိုပြိတ္တာအား အကျိုးပြီးစေရန် ထိုပြိတ္တာအား အမျှပေးဝေခဲ့၏။

255. Soti so peto. Pūjitoti dakkhiṇāya diyyamānāya pūjito. Ativiya sobhamānoti dibbānubhāvena ativiya virocamāno. Pāturahosīti pātubhavi, rañño purato attānaṃ dassesi. Yakkhohamasmīti petattabhāvato mutto yakkho ahaṃ jāto devabhāvaṃ pattosmi. Na mayhamatthi samā sadisā mānusāti mayhaṃ ānubhāvasampattiyā samā vā bhogasampattiyā sadisā vā manussā na santi.

၂၅၅. “သော” ဟူသည်မှာ ထိုပြိတ္တာကို ဆိုလိုသည်။ “ပူဇိတော” ဟူသည်မှာ အလှူရေစက် သွန်းချအမျှဝေ၍ ပူဇော်အပ်သည်ဖြစ်၍ ဟူသော အနက် ဖြစ်သည်။ “အတိဝိယ သောဘမာနော” ဟူသည်မှာ นတ်၏ အာနုဘော်ဖြင့် အလွန်တင့်တယ် စိုပြည်စွာ ထွန်းလင်းလျက် ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ “ပါတုရဟောသိ” ဟူသည်မှာ ထင်ရှားပွင့်လင်းလာကာ မင်းကြီး၏ ရှေ့မှောက်၌ မိမိကိုယ်ကို ပြသခဲ့၏ ဟူသော အနက် ဖြစ်သည်။ “ယက္ခောဟမသ္မိ” ဟူသည်မှာ ပြိတ္တာဘဝမှ လွတ်မြောက်၍ အကျွန်ုပ်သည် နတ် (ယက္ခ) ဖြစ်ရပါပြီ၊ နတ်ဘဝသို့ ရောက်ရှိပါပြီ ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ “န မယှမတ္ထိ သမာ သဒိသာ မာနုသာ” ဟူသည်မှာ အကျွန်ုပ်၏ တန်ခိုးအာနုဘော်နှင့် တူညီသောလည်းကောင်း၊ စည်းစိမ်ချမ်းသာနှင့် တူညီသောလည်းကောင်း လူတို့သည် မရှိကုန် ဟူသော အဓိပ္ပာယ် ဖြစ်သည်။

256. Passānubhāvaṃ [Pg.104] aparimitaṃ mamayidanti ‘‘mama idaṃ aparimāṇaṃ dibbānubhāvaṃ passā’’ti attano sampattiṃ paccakkhato rañño dassento vadati. Tayānudiṭṭhaṃ atulaṃ datvā saṅgheti ariyasaṅghassa atulaṃ uḷāraṃ dānaṃ datvā mayhaṃ anukampāya tayā anudiṭṭhaṃ. Santappito satataṃ sadā bahūhīti annapānavatthādīhi bahūhi deyyadhammehi ariyasaṅghaṃ santappentena tayā sadā sabbakālaṃ yāvajīvaṃ tatthāpi satataṃ nirantaraṃ ahaṃ santappito pīṇito. Yāmi ahaṃ sukhito manussadevāti ‘‘tasmā ahaṃ idāni sukhito manussadeva mahārāja yathicchitaṭṭhānaṃ yāmī’’ti rājānaṃ āpucchi.

၂၅၆. “ပဿာနုဘာဝံ အပရိမိတံ မမာယိဒံ” ဟူသည်မှာ “အကျွန်ုပ်၏ အတိုင်းအရှည်မရှိသော ဤနတ်၏ တန်ခိုးအာနုဘော်ကို ရှုစားတော်မူပါ” ဟု မိမိ၏ စည်းစိမ်ချမ်းသာကို မင်းကြီးအား မျက်မှောက်ထင်ထင် ပြသလိုသဖြင့် ပြောဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ “တယာနုဒိဋ္ဌံ အတုလံ ดတွာ သံဃေ” ဟူသည်မှာ အရိယာသံဃာတော်အား အတိုင်းမရှိ ကြီးကျယ်မွန်မြတ်သော အလှူကို ပေးလှူ၍ အကျွန်ုပ်အား သနားစောင့်ရှောက်သောအားဖြင့် သင်မင်းကြီး ညွှန်ကြားခဲ့သည့်အတိုင်း ဟူသော အနက် ဖြစ်သည်။ “သန္တပ္ပိတော သတတံ သဒါ ဗဟူဟိ” ဟူသည်မှာ ဆွမ်း၊ ခဲဖွယ်၊ အဖျော်၊ အဝတ်စသည်တို့ဖြင့် အရိယာသံဃာတော်များအား ရောင့်ရဲစေလျက် သင်မင်းကြီးသည် အခါခပ်သိမ်း၊ တစ်သက်ပတ်လုံး၊ အမြဲမပြတ် လှူဒါန်းပေးဝေခဲ့သဖြင့် အကျွန်ုပ်သည်လည်း အမြဲမပြတ် နှစ်သက်ရောင့်ရဲခြင်းသို့ ရောက်ရပါပြီ ဟူသော အဓိပ္ပာယ် ဖြစ်သည်။ “ယာမိ အဟံ သုခိတော မနုဿဒေဝ” ဟူသည်မှာ “ထို့ကြောင့် အကျွန်ုပ်သည် ယခုအခါ ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်ရှိသဖြင့်၊ လူတို့၏အရှင် မင်းကြီးမြတ်... အလိုရှိရာ အရပ်သို့ သွားပါတော့အံ့” ဟု အဇာတသတ်မင်းအား ခွင့်ပန်ကြားခြင်း ဖြစ်သည်။

Evaṃ pete āpucchitvā gate rājā ajātasattu tamatthaṃ bhikkhūnaṃ ārocesi, bhikkhū bhagavato santikaṃ upasaṅkamitvā ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Taṃ sutvā mahājano maccheramalaṃ pahāya dānādipuññābhirato ahosīti.

ဤသို့ ပြိတ္တာသည် ခွင့်ပန်ကြား၍ သွားပြီးနောက် အဇာတသတ်မင်းကြီးသည် ထိုအကြောင်းအရာကို ရဟန်းတို့အား ပြောကြားခဲ့ရာ၊ ရဟန်းတို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ချဉ်းကပ်၍ လျှောက်ထားကြကုန်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုပြိတ္တာ၏ အကြောင်းရင်း ဥပတ္တိကို အခြေခံပြုတော်မူ၍ ရောက်ရှိလာသော ပရိသတ်တို့အား တရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ထိုတရားကို ကြားနာရသဖြင့် လူအများတို့သည် ဝန်တိုခြင်း (မစ္ဆရိယ) ညစ်ကြေးကို ပယ်ဖျောက်လျက် လှူဒါန်းခြင်းစသော ကောင်းမှုကုသိုလ်တို့၌ အလွန်တရာ မွေ့လျော်ကြကုန်၏။

Cūḷāseṭṭhipetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

စူဠသေဋ္ဌိပြိတ္တာဝတ္ထုအဖွင့် (ဝဏ္ဏနာ) ပြီးဆုံးပါပြီ။

9. Aṅkurapetavatthuvaṇṇanā

၉. အင်္ကုရပြိတ္တာဝတ္ထုအဖွင့် (ဝဏ္ဏနာ)။

Yassa atthāya gacchāmāti idaṃ satthā sāvatthiyaṃ viharanto aṅkurapetaṃ ārabbha kathesi. Kāmañcettha aṅkuro peto na hoti, tassa pana caritaṃ yasmā petasambandhaṃ, tasmā taṃ ‘‘aṅkurapetavatthū’’ti vuttaṃ.

“ယဿ အတ္ထာယ ဂစ္ဆာမ” စသည်ဖြင့် စတင်သော ဒေသနာတော်ကို မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အင်္ကုရမင်းသားကို အကြောင်းပြု၍ ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ဤဝတ္ထု၌ အင်္ကုရသည် အကယ်စင်စစ် ပြိတ္တာမဟုတ်သော်လည်း သူ၏ အတ္ထုပ္ပတ် (အကျင့်) သည် ပြိတ္တာနှင့် ဆက်စပ်ပတ်သက်နေသောကြောင့် ထိုဝတ္ထုကို “အင်္ကုရပြိတ္တာဝတ္ထု” ဟု ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။

Tatrāyaṃ saṅkhepakathā – ye te uttaramadhurādhipatino rañño mahāsāgarassa puttaṃ upasāgaraṃ paṭicca uttarāpathe kaṃsabhoge asitañjananagare mahākaṃsassa dhītuyā devagabbhāya kucchiyaṃ uppannā añjanadevī vāsudevo baladevo candadevo sūriyadevo aggidevo varuṇadevo ajjuno pajjuno ghaṭapaṇḍito aṅkuro cāti vāsudevādayo dasa bhātikāti ekādasa khattiyā ahesuṃ, tesu vāsudevādayo bhātaro asitañjananagaraṃ ādiṃ katvā dvāravatīpariyosānesu sakalajambudīpe tesaṭṭhiyā nagarasahassesu sabbe rājāno cakkena [Pg.105] jīvitakkhayaṃ pāpetvā dvāravatiyaṃ vasamānā rajjaṃ dasa koṭṭhāse katvā vibhajiṃsu. Bhaginiṃ pana añjanadeviṃ na sariṃsu. Puna saritvā ‘‘ekādasa koṭṭhāse karomā’’ti vutte tesaṃ sabbakaniṭṭho aṅkuro ‘‘mama koṭṭhāsaṃ tassā detha, ahaṃ vohāraṃ katvā jīvissāmi, tumhe attano attano janapadesu suṅkaṃ mayhaṃ vissajjethā’’ti āha. Te ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā tassa koṭṭhāyaṃ bhaginiyā datvā nava rājāno dvāravatiyaṃ vasiṃsu.

ထိုဝတ္ထု၏ အကျဉ်းချုပ်ကား ဤသို့ ဖြစ်သည်— ဥတ္တရာမဓုရတိုင်းကို စိုးစံသော မဟာသာဂရမင်း၏ သားတော်ဖြစ်သူ ဥပသာဂရကို အမှီပြု၍၊ ဥတ္တရာပထတိုင်း၊ ကံသဘောဂအရပ်၊ အသိတဉ္ဇနမြို့၌ မဟာကံသမင်း၏ သမီးတော် ဒေဝဂမ္ဘာ၏ ဝမ်း၌ အဉ္ဇနဒေဝီ မင်းသမီးနှင့် ဝါသုဒေဝ၊ ဗလဒေဝ၊ စန္ဒဒေဝ၊ သူရိယဒေဝ၊ အဂ္ဂိဒေဝ၊ ဝရုဏဒေဝ၊ အဇ္ဇုန၊ ပဇ္ဇုန၊ ဃဋပဏ္ဍိတ၊ အင်္ကုရ ဟူသော ဝါသုဒေဝ အမှူးပြုသည့် ညီနောင်တစ်ကျိပ်နှင့် မင်းသမီးတစ်ယောက် ပေါင်း တစ်ကျိပ်တစ်ယောက်သော မင်းသားမင်းသမီးတို့ ဖြစ်ထွန်းလာကြကုန်၏။ ထိုညီနောင်တို့သည် အသိတဉ္ဇနမြို့မှစ၍ ဒွါရဝတီမြို့အထိ တစ်ကျွန်းလုံးရှိ ခြောက်သောင်းသုံးထောင်သော မြို့တို့၌ မင်းပြုနေကြကုန်သော မင်းအပေါင်းတို့ကို စက်လက်နက်ဖြင့် အသက်ကုန်ခြင်းသို့ ရောက်စေပြီးလျှင် ဒွါရဝတီမြို့၌ စိုးစံလျက် တိုင်းပြည်ကို ဆယ်စု ခွဲဝေယူကြကုန်၏။ သို့သော် နှမတော် အဉ္ဇနဒေဝီကိုမူ မေ့လျော့နေကြကုန်၏။ နောက်မှ ပြန်လည်အောက်မေ့သဖြင့် “ငါတို့ တစ်ဆယ့်တစ်စု ပြန်ခွဲကြကုန်အံ့” ဟု တိုင်ပင်ကြရာ၊ အငယ်ဆုံးဖြစ်သော အင်္ကုရမင်းသားက “အကျွန်ုပ်၏ အဖို့ကို ထိုနှမတော်အား ပေးကြပါကုန်။ အကျွန်ုပ်သည် ကုန်သွယ်မှုပြု၍ အသက်မွေးပါမည်။ သင်နောင်တော်တို့သည် မိမိတို့၏ ဇနပုဒ်အသီးသီးမှ ရရှိသော အကောက်ခွန်များကို အကျွန်ုပ်အား ပေးအပ်ကြပါကုန်” ဟု ဆိုလေသည်။ နောင်တော်တို့က “ကောင်းပြီ” ဟု သဘောတူ ဝန်ခံကာ အင်္ကုရ၏ ဝေစုကို နှမတော်အား ပေးလှူပြီးနောက် မင်းကိုးပါးတို့သည် ဒွါရဝတီမြို့၌ သီတင်းသုံး စိုးစံကြကုန်၏။

Aṅkuro pana vaṇijjaṃ karonto niccakālaṃ mahādānaṃ deti. Tassa paneko dāso bhaṇḍāgāriko atthakāmo ahosi. Aṅkuro pasannamānaso tassa ekaṃ kuladhītaraṃ gahetvā adāsi. So putte gabbhagateyeva kālamakāsi. Aṅkuro tasmiṃ jāte tassa pituno dinnaṃ bhattavetanaṃ tassa adāsi. Atha tasmiṃ dārake vayappatte ‘‘dāso na dāso’’ti rājakule vinicchayo uppajji. Taṃ sutvā añjanadevī dhenūpamaṃ vatvā ‘‘mātu bhujissāya puttopi bhujisso evā’’ti dāsabyato mocesi.

အင်္ကုရမင်းသားသည်လည်း ကုန်သွယ်မှုပြုရင်း အမြဲမပြတ် အလှူကြီးကို ပေးလှူ၏။ ထိုအင်္ကုရမင်းသား၌ သူ၏အကျိုးစီးပွားကို လိုလားသော ဘဏ္ဍာစိုးဖြစ်သူ ကျွန်တစ်ယောက် ရှိ၏။ အင်္ကုရမင်းသားသည် သဘောကျကြည်ညိုသဖြင့် ထိုဘဏ္ဍာစိုးအား အမျိုးကောင်းသမီးတစ်ဦးကို ရှာဖွေထိမ်းမြားပေးခဲ့၏။ ထိုဘဏ္ဍာစိုးသည် ဇနီး၌ သားငယ် သန္ဓေတည်စအချိန်မှာပင် ကွယ်လွန်ခဲ့လေသည်။ သားငယ်ကို ဖွားမြင်သောအခါ အင်္ကုရမင်းသားသည် သူ၏အဖေအား ပေးမြဲဖြစ်သော စားဝတ်နေရေး ရိက္ခာကို ထိုသားငယ်အား ဆက်လက်ပေးခဲ့၏။ နောင်အခါ ထိုသူငယ် အရွယ်ရောက်သောအခါ “သူသည် ကျွန်ဖြစ်သလော၊ ကျွန်မဟုတ်သလော” ဟု မင်းရုံး၌ အဆုံးအဖြတ် ပြုစရာ ဖြစ်လာ၏။ ထိုစကားကို ကြားသော် နှမတော် အဉ္ဇနဒေဝီသည် နို့ညှစ်နွားမ၏ ဥပမာကို ပြောဆိုကာ “အမိသည် ကျွန်ဘဝမှ လွတ်ကင်းသူ ဖြစ်ပါက သားသည်လည်း ကျွန်ဘဝမှ လွတ်ကင်းသူသာ ဖြစ်သည်” ဟု ဆုံးဖြတ်ကာ ကျွန်အဖြစ်မှ လွတ်မြောက်စေခဲ့သည်။

Dārako pana lajjāya tattha vasituṃ avisahanto roruvanagaraṃ gantvā tattha aññatarassa tunnavāyassa dhītaraṃ gahetvā tunnavāyasippena jīvikaṃ kappesi. Tena samayena roruvanagare asayhamahāseṭṭhi nāma ahosi. So samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavanibbakayācakānaṃ mahādānaṃ deti. So tunnavāyo seṭṭhino gharaṃ ajānantānaṃ pītisomanassajāto hutvā asayhaseṭṭhino nivesanaṃ dakkhiṇabāhuṃ pasāretvā dassesi ‘‘ettha gantvā laddhabbaṃ labhantū’’ti. Tassa kammaṃ pāḷiyaṃyeva āgataṃ.

ထိုသူငယ်သည် ရှက်သဖြင့် ထိုဒွါရဝတီမြို့၌ မနေဝံ့သောကြောင့် ရောရုဝမြို့သို့ သွားကာ ထိုမြို့ရှိ အပ်ချုပ်သမားတစ်ဦး၏ သမီးကို လက်ထပ်၍ အပ်ချုပ်အတတ်ဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ပြုလေသည်။ ထိုအခါ ရောရုဝမြို့၌ အသယှမည်သော သူဌေးကြီးတစ်ဦး ရှိလေ၏။ ထိုသူဌေးကြီးသည် ရဟန်း၊ ပုဏ္ဏား၊ ဆင်းရဲသား၊ ခရီးသွား၊ ဖုန်းတောင်းယာစကာတို့အား ကြီးစွာသောအလှူကို ပေးလှူ၏။ ထိုအပ်ချုပ်သမားသည် သူဌေးကြီး၏အိမ်ကို မသိကြကုန်သောအလှူခံတို့အား မြင်လျှင် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်ရသဖြင့် အသယှသူဌေးကြီး၏အိမ်သို့ လက်ျာလက်မောင်းကို ဆန့်တန်းကာ "ဤအရပ်သို့ သွား၍ ရသင့်ရထိုက်သည်ကို ရကြပါစေ" ဟု ညွှန်ပြခဲ့၏။ ထိုသူ၏ ကံတရားသည် ပါဠိတော်၌သာ လာရှိပေသည်။

So aparena samayena kālaṃ katvā marubhūmiyaṃ aññatarasmiṃ nigrodharukkhe bhummadevatā hutvā nibbatti, tassa dakkhiṇahattho sabbakāmadado ahosi. Tasmiṃyeva ca roruve aññataro puriso asayhaseṭṭhino dāne byāvaṭo assaddho appasanno micchādiṭṭhiko puññakiriyāya anādaro kālaṃ katvā tassa devaputtassa vasanaṭṭhānassa avidūre peto hutvā nibbatti. Tena ca katakammaṃ pāḷiyaṃyeva āgataṃ. Asayhamahāseṭṭhi pana kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane sakkassa devarañño sahabyataṃ upagato.

ထိုအပ်ချုပ်သမားသည် နောက်ပိုင်းတွင် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် သဲကန္တာရရှိ ပြည်ညောင်ပင်တစ်ခု၌ ဘုမ္မစိုးနတ်သား ဖြစ်လာခဲ့သည်။ ထိုနတ်သား၏ လက်ျာလက်သည် လိုရာအလုံးစုံကို ပေးနိုင်၏။ ထိုရောရုဝမြို့၌ပင် အသယှသူဌေးကြီး၏ အလှူ၌ ကူညီဆောင်ရွက်ပေးခဲ့သော်လည်း ကံ၊ ကံ၏အကျိုးကို မယုံကြည်၊ မကြည်ညိုဘဲ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအယူရှိကာ ကောင်းမှုပြုခြင်း၌ ရိုသေမှုမရှိသော ယောက်ျားတစ်ဦးသည် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ထိုနတ်သားနေထိုင်ရာ အရပ်၏အနီးတွင် ပြိတ္တာဖြစ်၍ ဖြစ်လေ၏။ ထိုပြိတ္တာ ပြုခဲ့သော ကံသည်လည်း ပါဠိတော်၌သာ လာရှိပေသည်။ အသယှသူဌေးကြီးမူကား ကွယ်လွန်သောအခါ တာဝတိံသာနတ်ပြည်၌ သိကြားမင်း၏ အပေါင်းအဖော်အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိလေ၏။

Atha [Pg.106] aparena samayena aṅkuro pañcahi sakaṭasatehi, aññataro ca brāhmaṇo pañcahi sakaṭasatehīti dvepi janā sakaṭasahassena bhaṇḍaṃ ādāya marukantāramaggaṃ paṭipannā maggamūḷhā hutvā bahuṃ divasaṃ tattheva vicarantā parikkhīṇatiṇodakāhārā ahesuṃ. Aṅkuro assadūtehi catūsu disāsu pāniyaṃ maggāpesi. Atha so kāmadadahattho yakkho taṃ tesaṃ byasanappattiṃ disvā aṅkurena pubbe attano kataṃ upakāraṃ cintetvā ‘‘handa dāni imassa mayā avassayena bhavitabba’’nti attano vasanavaṭarukkhaṃ dassesi. So kira vaṭarukkho sākhāviṭapasampanno ghanapalāso sandacchāyo anekasahassapāroho āyāmena vitthārena ubbedhena ca yojanaparimāṇo ahosi. Taṃ disvā aṅkuro haṭṭhatuṭṭho tassa heṭṭhā khandhāvāraṃ bandhāpesi. Yakkho attano dakkhiṇahatthaṃ pasāretvā paṭhamaṃ tāva pānīyena sabbaṃ janaṃ santappesi. Tato yo yo yaṃ yaṃ icchati, tassa tassa taṃ taṃ adāsi.

ထို့နောက် တစ်ပါးသောအခါ၌ အင်္ကုရမင်းသားသည် လှည်းငါးရာဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပုဏ္ဏားတစ်ဦးသည် လှည်းငါးရာဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဤသို့ဖြင့် လူနှစ်ဦးတို့သည် လှည်းအစီးတစ်ထောင်ဖြင့် ကုန်စည်များကို တင်ဆောင်ကာ သဲကန္တာရခရီးသို့ သွားကြရာ လမ်းမှားသွားကြသဖြင့် ထိုသဲကန္တာရထဲ၌ပင် ရက်ပေါင်းများစွာ လှည့်လည်နေကြရပြီး မြက်၊ ရေနှင့် စားနပ်ရိက္ခာများ ကုန်ဆုံးသွားကြလေသည်။ အင်္ကုရမင်းသားသည် မြင်းစီးတမန်များကို စေလွှတ်၍ အရပ်လေးမျက်နှာလုံး၌ ရေကို ရှာဖွေစေ၏။ ထိုအခါ လိုရာပေးနိုင်သော လက်ရှိသည့် ထိုဘုမ္မစိုးနတ်သားသည် ထိုသူတို့ ဘေးဒုက္ခကြုံတွေ့နေရသည်ကို မြင်လျှင် အင်္ကုရမင်းသားသည် ရှေးက မိမိအပေါ် ပြုဖူးသော ကျေးဇူးကို အောက်မေ့ကာ "ယခုအခါ ငါသည် ဤအင်္ကုရမင်းသား၏ ကိုးကွယ်ရာ ဖြစ်ပေးရမည်" ဟု ကြံစည်ပြီး မိမိနေထိုင်ရာ ပြည်ညောင်ပင်ကို ပြသလိုက်လေသည်။ ထိုပြည်ညောင်ပင်သည် အခက်အလက်တို့နှင့် ပြည့်စုံ၍ ထူထပ်သောအရွက်များကြောင့် အေးမြသောအရိပ်ကို ပေးစွမ်းနိုင်ပြီး ထောင်နှင့်ချီသော လေရှူမြစ်များရှိကာ အလျား၊ အနံ၊ အမြင့်အားဖြင့် လေးယူဇနာပတ်လည် အတိုင်းအရှည် ရှိလေ၏။ ထိုအပင်ကို မြင်သောအခါ အင်္ကုရမင်းသားသည် အလွန်ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်သဖြင့် ထိုပြည်ညောင်ပင်အောက်၌ပင် စခန်းချစေ၏။ ထိုနတ်သားသည် မိမိ၏ လက်ျာလက်ကို ဆန့်တန်းကာ ရှေးဦးစွာ သောက်ရေဖြင့် လူအားလုံးကို ဝလင်စွာ ရောင့်ရဲစေပြီးနောက် မည်သူက မည်သည့်အရာကို အလိုရှိသည်ဖြစ်စေ ထိုသူတို့အား အလိုရှိသမျှကို ပေးလှူလေ၏။

Evaṃ tasmiṃ mahājane nānāvidhena annapānādinā yathākāmaṃ santappite pacchā vūpasante maggaparissame so brāhmaṇavāṇijo ayoniso manasikaronto evaṃ cintesi – ‘‘dhanalābhāya ito kambojaṃ gantvā mayaṃ kiṃ karissāma, imameva pana yakkhaṃ yena kenaci upāyena gahetvā yānaṃ āropetvā amhākaṃ nagarameva gamissāmā’’ti. Evaṃ cintetvā tamatthaṃ aṅkurassa kathento –

ဤသို့ဖြင့် ထိုလူအပေါင်းတို့သည် အမျိုးမျိုးသော အစားအစာ၊ အဖျော်ယမကာတို့ဖြင့် အလိုရှိတိုင်း ဝလင်စွာ စားသောက်ကြရပြီးနောက် ခရီးပင်ပန်းခြင်းလည်း ကင်းပျောက်သွားသောအခါ ထိုပုဏ္ဏားကုန်သည်သည် မသင့်တော်သောအကြံကို ကြံစည်လျက် ဤသို့ တွေးတောမိလေသည် — "ငါတို့သည် ဥစ္စာရှာရန်အတွက် ဤအရပ်မှ ကမ္ဗောဇတိုင်းသို့ သွား၍ ဘာလုပ်ကြတော့မည်နည်း။ ဤနတ်သားကိုသာ တစ်ခုခုသောနည်းလမ်းဖြင့် ဖမ်းဆီးပြီး ယာဉ်ပေါ်သို့ တင်ဆောင်ကာ ငါတို့မြို့သို့ ပြန်ကြစို့" ဟု တွေးတောကာ ထိုအကြောင်းအရာကို အင်္ကုရမင်းသားအား ပြောပြလိုသဖြင့် —

257.

၂၅၇။

‘‘Yassa atthāya gacchāma, kambojaṃ dhanahārakā;

Ayaṃ kāmadado yakkho, imaṃ yakkhaṃ nayāmase.

“အကျွန်ုပ်တို့သည် ကုန်စည်ရောင်းချ၍ ဥစ္စာရှာလိုကြသဖြင့် မည်သည့်စည်းစိမ်ဥစ္စာအတွက် ကမ္ဗောဇတိုင်းသို့ သွားကြပါသနည်း။ ဤနတ်သားသည် အလိုရှိသမျှကို ပေးနိုင်သူ ဖြစ်ပေသည်။ ထို့ကြောင့် ဤနတ်သားကိုသာ ယူဆောင်သွားကြပါကုန်အံ့။

258.

၂၅၈။

‘‘Imaṃ yakkhaṃ gahetvāna, sādhukena pasayha vā;

Yānaṃ āropayitvāna, khippaṃ gacchāma dvāraka’’nti. –

ဤနတ်သားကို ကောင်းမွန်စွာ တောင်းပန်၍ဖြစ်စေ၊ သို့မဟုတ် အနိုင်အထက် နှိပ်စက်၍ဖြစ်စေ ဖမ်းယူကာ ယာဉ်ပေါ်သို့ တင်ဆောင်ပြီး ဒွါရဝတီမြို့သို့ လျင်မြန်စွာ ပြန်ကြပါကုန်အံ့” ဟု (ပြောဆိုလေ၏)။

Gāthādvayamāha. Tattha yassa atthāyāti yassa kāraṇā. Kambojanti kambojaraṭṭhaṃ. Dhanahārakāti bhaṇḍavikkayena laddhadhanahārino. Kāmadadoti icchiticchitadāyako. Yakkhoti devaputto. Nayāmaseti nayissāma[Pg.107]. Sādhukenāti yācanena. Pasayhāti abhibhavitvā balakkārena, yānanti sukhayānaṃ. Dvārakanti dvāravatīnagaraṃ. Ayaṃ hetthādhippāyo – yadatthaṃ mayaṃ ito kambojaṃ gantukāmā, tena gamanena sādhetabbo attho idheva sijjhati. Ayañhi yakkho kāmadado, tasmā imaṃ yakkhaṃ yācitvā tassa anumatiyā vā, sace saññattiṃ na gacchati, balakkārena vā yānaṃ āropetvā yāne pacchābāhaṃ bandhitvā taṃ gahetvā itoyeva khippaṃ dvāravatīnagaraṃ gacchāmāti.

ဟူ၍ ဂါထာနှစ်ပုဒ်ကို ရွတ်ဆိုလေ၏။ ထိုဂါထာတို့၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်မှာ - "ယဿ အတ္ထာယ" ဟူသည်မှာ အကြင်စည်းစိမ်ဥစ္စာ အကြောင်းကြောင့် ဟူလို။ "ကမ္ဗောဇံ" ဟူသည်မှာ ကမ္ဗောဇတိုင်းသို့ ဟူလို။ "ဓနဟာရကာ" ဟူသည်မှာ ကုန်စည်ရောင်းချ၍ ရရှိသော ဥစ္စာကို ဆောင်ယူလိုကြသဖြင့် ဟူလို။ "ကာမဒဒေါ" ဟူသည်မှာ အလိုရှိသမျှကို ပေးတတ်သော ဟူလို။ "ယက္ခော" ဟူသည်မှာ နတ်သားကို ဆိုလိုသည်။ "နယာမသေ" ဟူသည်မှာ ယူဆောင်သွားကြကုန်အံ့ ဟူလို။ "သာဓုကေန" ဟူသည်မှာ တောင်းပန်သဖြင့် ဟူလို။ "ပသယှ" ဟူသည်မှာ အနိုင်အထက် ပြ၍ နှိပ်စက်ခြင်းဖြင့် ဟူလို။ "ယာနံ" ဟူသည်မှာ သက်တောင့်သက်သာရှိသော ယာဉ်သို့ ဟူလို။ "ဒွါရကံ" ဟူသည်မှာ ဒွါရဝတီမြို့သို့ ဟူလို။ ဤနေရာ၌ ဆိုလိုရင်း အဓိပ္ပာယ်မှာ - ငါတို့သည် ဤအရပ်မှ ကမ္ဗောဇတိုင်းသို့ မည်သည့်စည်းစိမ်ဥစ္စာကို ရယူရန် သွားလိုကြသနည်း၊ ထိုသို့သွားရောက်ခြင်းဖြင့် ရရှိမည့် အကျိုးကျေးဇူးသည် ဤနေရာ၌ပင် ပြည့်စုံနေပေပြီ။ အကြောင်းမူကား ဤနတ်သားသည် လိုရာကို ပေးနိုင်၏။ ထို့ကြောင့် ဤနတ်သားကို တောင်းပန်၍ သူ၏ သဘောတူညီချက်ဖြင့် ဖြစ်စေ၊ အကယ်၍ သူက သဘောမတူပါက အနိုင်အထက်ပြု၍ ယာဉ်ပေါ်သို့ တင်ဆောင်ကာ၊ ယာဉ်ပေါ်၌ပင် လက်ပြန်ကြိုးတုပ် ဖမ်းဆီးပြီးလျှင် ဤအရပ်မှ ဒွါရဝတီမြို့သို့ လျင်မြန်စွာ ပြန်ကြစို့ ဟု ဆိုလိုခြင်း ဖြစ်သည်။

Evaṃ pana brāhmaṇena vutto aṅkuro sappurisadhamme ṭhatvā tassa vacanaṃ paṭikkhipanto –

ပုဏ္ဏားက ဤသို့ပြောဆိုရာ အင်္ကုရမင်းသားသည် သူတော်ကောင်းတရား၌ တည်လျက် ပုဏ္ဏား၏ စကားကို ငြင်းပယ်လိုသဖြင့် —

259.

၂၅၉။

‘‘Yassa rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā;

Na tassa sākhaṃ bhañjeyya, mittadubbho hi pāpako’’ti. –

“အချင်းပုဏ္ဏား... အကြင်သူသည် အကြင်သစ်ပင်၏ အရိပ်၌ ထိုင်ဖူး၊ အိပ်ဖူးအံ့၊ ထိုသူသည် ထိုသစ်ပင်၏ အခက်အလက်ကို မချိုးဖျက်အပ်။ အကြောင်းမူကား အဆွေခင်ပွန်းကို ပြစ်မှားတတ်သူသည် ယုတ်မာလှ၏” ဟု (ဆို၏)။

Gāthamāha. Tattha na bhañjeyyāti na chindeyya. Mittadubbhoti mittesu dubbhanaṃ tesaṃ anatthuppādanaṃ. Pāpakoti abhaddako mittadubbho. Yo hi sītacchāyo rukkho ghammābhitattassa purisassa parissamavinodako, tassāpi nāma pāpakaṃ na cintetabbaṃ, kimaṅkaṃ pana sattabhūtesu. Ayaṃ devaputto sappuriso pubbakārī amhākaṃ dukkhapanūdako bahūpakāro, na tassa kiñci anatthaṃ cintetabbaṃ, aññadatthu so pūjetabbo evāti dasseti.

ဟူ၍ ဂါထာကို ရွတ်ဆိုလေ၏။ ထိုဂါထာ၌ "နဘဉ္ဇေယျ" ဟူသည်မှာ မဖျက်ဆီးရာ မဖြတ်တောက်ရာ ဟူလို။ "မိတ္တဒုဗ္ဘော" ဟူသည်မှာ အဆွေခင်ပွန်းတို့အပေါ် ပြစ်မှားခြင်း၊ ၎င်းတို့၏ အကျိုးမဲ့ကို ပြုလုပ်ခြင်း ဟူလို။ "ပါပကော

Taṃ sutvā brāhmaṇā ‘‘atthassa mūlaṃ nikativinayo’’ti nītimaggaṃ nissāya aṅkurassa paṭilomapakkhe ṭhatvā –

ထိုစကားကို ကြားရသဖြင့် ပုဏ္ဏားသည် "အတ္ထဿမူလံ နိကတိဝိနယော (အကျိုးစီးပွား၏ အခြေခံသည် လှည့်ပတ်ခြင်းဖြစ်သည်)" ဟူသော နီတိကျမ်း၏ အကြောင်းကို အမှီပြု၍ အင်္ကုရမင်းသား၏ ဆန့်ကျင်ဘက်ဘက်၌ ရပ်တည်ကာ -

260.

၂၆၀။

‘‘Yassa rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā;

Khandhampi tassa chindeyya, attho ce tādiso siyā’’ti. –

"အကြင်သူသည် အကြင်သစ်ပင်၏ အရိပ်၌ ထိုင်မူလည်း ထိုင်ရာ၏၊ အိပ်မူလည်း အိပ်ရာ၏။ အကယ်၍ ထိုသူသည် ထိုသို့သော အဆောက်အဦဖြင့် အလိုရှိပါမူ ထိုသစ်ပင်၏ ပင်စည်ကိုလည်း ဖြတ်ရာ၏" ဟု (ဂါထာကို ဆို၏)။

Gāthamāha. Tattha attho ce tādiso siyāti tādisena dabbasambhārena sace attho bhaveyya, tassa rukkhassa khandhampi chindeyya, kimaṅgaṃ pana sākhādayoti adhippāyo.

ဟု ဂါထာကို ဆို၏။ ထိုဂါထာ၌ "အတ္ထော စေ တာဒိသော သိယာ" ဟူသည်ကား ထိုသို့သော သစ်သားအဆောက်အဦဖြင့် အကယ်၍ အလိုရှိပါက ထိုသစ်ပင်၏ ပင်စည်ကိုပင် ဖြတ်ရာ၏၊ အကိုင်းအခက် စသည်တို့ကိုမူကား အဘယ်ဆိုဖွယ်ရာ ရှိအံ့နည်းဟူသော အဓိပ္ပာယ်တည်း။

Evaṃ [Pg.108] brāhmaṇena vutte aṅkuro sappurisadhammaṃyeva paggaṇhanto –

ဤသို့ ပုဏ္ဏားက ပြောဆိုသောအခါ အင်္ကုရမင်းသားသည် သူတော်ကောင်းတရားကိုသာလျှင် ချီးမြှောက်လိုသည်ဖြစ်၍ -

261.

၂၆၁။

‘‘Yassa rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā;

Na tassa pattaṃ bhindeyya, mittadubbho hi pāpako’’ti. –

"အချင်းပုဏ္ဏား... အကြင်သူသည် အကြင်သစ်ပင်၏ အရိပ်၌ ထိုင်လည်း ထိုင်ဖူးအံ့၊ အိပ်လည်း အိပ်ဖူးအံ့။ ထိုသူသည် ထိုသစ်ပင်၏ အရွက်ကိုမျှ မဖျက်ဆီးရာ။ အကြောင်းမူကား အဆွေခင်ပွန်းကို ပြစ်မှားသောသူသည် ယုတ်မာလှ၏" ဟူ၍ -

Imaṃ gāthamāha. Tattha na tassa pattaṃ bhindeyyāti tassa rukkhassa ekapaṇṇamattampi na pāteyya, pageva sākhādiketi adhippāyo.

ဤဂါထာကို ဆို၏။ ထိုဂါထာ၌ "န တဿ ပတ္တံ ဘိန္ဒေယျ" ဟူသည်ကား ထိုသစ်ပင်၏ သစ်ရွက်တစ်ရွက်မျှကိုပင် မဖျက်ဆီးရာ (မကြွေကျစေရာ)၊ အကိုင်းအခက် စသည်တို့ကိုမူကား အဘယ်ဆိုဖွယ်ရှိအံ့နည်းဟူသော အဓိပ္ပာယ်တည်း။

Punapi brāhmaṇo attano vādaṃ paggaṇhanto –

တစ်ဖန်လည်း ပုဏ္ဏားသည် မိမိ၏ အယူဝါဒကို ချီးမြှောက်လိုသည်ဖြစ်၍ -

262.

၂၆၂။

‘‘Yassa rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā;

Samūlampi taṃ abbuhe, attho ce tādiso siyā’’ti. –

"အရှင်အင်္ကုရမင်းသား... အကြင်သူသည် အကြင်သစ်ပင်၏ အရိပ်၌ ထိုင်မူလည်း ထိုင်ရာ၏၊ အိပ်မူလည်း အိပ်ရာ၏။ အကယ်၍ ထိုသူသည် ထိုသို့သော အမြစ်အစရှိသော အဆောက်အဦကို အလိုရှိပါမူ ထိုသစ်ပင်ကို အမြစ်နှင့်တကွလည်း နှုတ်ရာ၏" ဟူ၍ -

Gāthamāha. Tattha samūlampi taṃ abbuheti taṃ tattha samūlampi saha mūlenapi abbuheyya, uddhareyyāti attho.

ဂါထာကို ဆို၏။ ထိုဂါထာ၌ "သမူလမ္ပိ တံ အဗ္ဗုဟေ" ဟူသည်ကား ထိုသစ်ပင်ကို ထိုအရပ်၌ အမြစ်နှင့်တကွ နှုတ်ယူရာ၏၊ ဆွဲထုတ်ရာ၏ ဟူသော အနက်တည်း။

Evaṃ brāhmaṇena vutte puna aṅkuro taṃ nītiṃ niratthakaṃ kātukāmo –

ပုဏ္ဏားက ဤသို့ပြောဆိုသောအခါ အင်္ကုရမင်းသားသည် ထိုနီတိကျမ်း၏ အကျိုးမရှိပုံကို ပြုလိုသဖြင့် တစ်ဖန်-

263.

၂၆၃။

‘‘Yassekarattimpi ghare vaseyya, yatthannapānaṃ puriso labhetha;

Na tassa pāpaṃ manasāpi cintaye, kataññutā sappurisehi vaṇṇitā.

"အကြင်သူ၏အိမ်၌ တစ်ညဉ့်မျှသော်လည်း နေဖူးအံ့၊ အကြင်သူ၏အထံ၌ ယောက်ျားသည် ထမင်းနှင့်အဖျော်ကို ရဖူးအံ့၊ ထိုသူအား မကောင်းသောအမှုကို စိတ်ဖြင့်မျှလည်း မကြံစည်ရာ။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ- သူတစ်ပါးပြုဖူးသော ကျေးဇူးကို သိတတ်သောဂုဏ် (ကတညုတာ) ကို ဘုရားအမှူးရှိသော သူတော်ကောင်းတို့သည် ချီးမွမ်းတော်မူကြကုန်၏။ ထို့ကြောင့် မကြံစည်ရာ။"

264.

၂၆၄။

‘‘Yassekarattimpi ghare vaseyya, annena pānena upaṭṭhito siyā;

Na tassa pāpaṃ manasāpi cintaye, adubbhapāṇī dahate mittadubbhiṃ.

"အကြင်သူ၏အိမ်၌ တစ်ညဉ့်မျှသော်လည်း နေဖူးအံ့၊ အကြင်သူသည် ထမင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ အဖျော်ဖြင့်လည်းကောင်း လုပ်ကျွေးဖူးသည် ဖြစ်အံ့၊ ထိုသူအား မကောင်းသောအမှုကို စိတ်ဖြင့်မျှလည်း မကြံစည်ရာ။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ- မပြစ်မှားတတ်သော လက်ရှိသောသူသည် အဆွေခင်ပွန်းကို ပြစ်မှားတတ်သောသူကို ဖျက်ဆီးတတ်၏။ ထို့ကြောင့် မကြံစည်ရာ။"

265.

၂၆၅။

‘‘Yo pubbe katakalyāṇo, pacchā pāpena hiṃsati;

Allapāṇihato poso, na so bhadrāni passatī’’ti. –

"ရှေး၌ ပြုဖူးသောကျေးဇူးရှိသောသူကို နောက်ကာလ၌ မကောင်းသောအမှုဖြင့် မညှဉ်းဆဲရာ။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ- ကျေးဇူးပြုခြင်းတည်းဟူသော ရေစိုသောလက်ရှိသူကို ညှဉ်းဆဲတတ်သော ထိုသတ္တဝါသည် ကောင်းကျိုးတို့ကို မရနိုင်ပေ။ ထို့ကြောင့် မညှဉ်းဆဲရာ။"

Imā tisso gāthā abhāsi.

ဤသုံးဂါထာတို့ကို ရွတ်ဆိုလေ၏။

263. Tattha yassāti yassa puggalassa. Ekarattimpīti ekarattimattampi kevalaṃ gehe vaseyya. Yatthannapānaṃ puriso labhethāti yassa santike koci puriso annapānaṃ vā yaṃkiñci bhojanaṃ vā labheyya. Na tassa pāpaṃ manasāpi cintayeti tassa puggalassa abhaddakaṃ anatthaṃ [Pg.109] manasāpi na cinteyya na piheyya, pageva kāyavācāhi. Kasmāti ce? Kataññutā sappurisehi vaṇṇitāti kataññutā nāma buddhādīhi uttamapurisehi pasaṃsitā.

၂၆၃. ထိုဂါထာတို့၌ 'ယဿ'ဟူသည်မှာ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်၏ဟု ဆိုလိုသည်။ 'ဧကရတ္တိမ္ပိ'ဟူသည်မှာ အိမ်၌ တစ်ညဉ့်မျှသော်လည်း သက်သက်နေငြားအံ့ဟု ဆိုလိုသည်။ 'ယတ္ထန္နပါနံ ပုရိသော လဘေထ'ဟူသည်မှာ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်၏အထံ၌ တစ်စုံတစ်ယောက်သော ယောက်ျားသည် ထမင်းကိုသော်လည်းကောင်း၊ အဖျော်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ စိုးစဉ်းသော အဖျော်ဘောဇဉ်ကိုသော်လည်းကောင်း ရငြားအံ့ဟု ဆိုလိုသည်။ 'န တဿ ပါပံ မနသာပိ စိန္တယေ'ဟူသည်မှာ ထိုပုဂ္ဂိုလ်၏ မကောင်းသော အကျိုးမဲ့ကို စိတ်ဖြင့်မျှလည်း မကြံစည်ရာ၊ မပြစ်မှားရာ၊ ကိုယ်နှုတ်တို့ဖြင့် ပြစ်မှားရန်ကား အဘယ်ဆိုဖွယ်ရာ ရှိအံ့နည်းဟု ဆိုလိုသည်။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ- 'ကတညုတာ သပ္ပုရိသေဟိ ဝဏ္ဏိတာ'ဟူသည်မှာ သူတစ်ပါးပြုဖူးသော ကျေးဇူးကို သိတတ်ခြင်း (ကတညုတာဂုဏ်) မည်သည်ကို ဘုရားအစရှိသော မြတ်သောယောက်ျားတို့သည် ချီးမွမ်းတော်မူကြကုန်၏ဟု ဆိုလိုသည်။

264. Upaṭṭhitoti payirupāsito ‘‘idaṃ gaṇha idaṃ bhuñjā’’ti annapānādinā upaṭṭhito. Adubbhapāṇīti ahiṃsakahattho hatthasaṃyato. Dahate mittadubbhinti taṃ mittadubbhiṃ puggalaṃ dahati vināseti, appaduṭṭhe hitajjhāsayasampanne puggale parena kato aparādho avisesena tasseva anatthāvaho, appaduṭṭho puggalo atthato taṃ dahati nāma. Tenāha bhagavā –

၂၆၄. 'ဥပဋ္ဌိတော'ဟူသည်မှာ ဆည်းကပ်ဖူးသော၊ "ဤအရာကိုယူလော့၊ ဤထမင်းအဖျော်ကို စားလော့" ဟု ထမင်းအဖျော်စသည်ဖြင့် လုပ်ကျွေးအပ်ဖူးသောသူကို ဆိုလိုသည်။ 'အဒုဗ္ဘိပါဏိ'ဟူသည်မှာ မညှဉ်းဆဲတတ်သောလက်ရှိသော၊ ကိုယ်ထိလက်ရောက် မပြစ်မှားသောသူ ဖြစ်သည်။ 'ဒဟတေ မိတ္တဒုဗ္ဘိံ'ဟူသည်မှာ အဆွေခင်ပွန်းကို ပြစ်မှားတတ်သော ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို ဖျက်ဆီးတတ်၏ဟု ဆိုလိုသည်။ မှန်၏၊ မပြစ်မှားတတ်သော ကောင်းသောနှလုံးသွင်းရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်အပေါ်၌ သူတစ်ပါးပြုအပ်သော အပြစ်သည် ခြွင်းချက်မရှိ ထိုသူအားသာလျှင် အကျိုးမဲ့ကို ဆောင်တတ်၏။ ထိုသို့ မပြစ်မှားသောပုဂ္ဂိုလ်သည် အနက်အားဖြင့် ပြစ်မှားသောသူကို ဖျက်ဆီးသည်မည်၏။ ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည်-

‘‘Yo appaduṭṭhassa narassa dussati, suddhassa posassa anaṅgaṇassa;

Tameva bālaṃ pacceti pāpaṃ, sukhumo rajo paṭivātaṃva khitto’’ti. (dha. pa. 125;

jā. 1.5.94;

saṃ. ni. 1.22);

"မပြစ်မှားအပ်သော၊ ကိလေသာမှ စင်ကြယ်သော၊ ကိလေသာမြူကင်းသော ယောက်ျားမြတ်အား အကြင်လူမိုက်သည် ပြစ်မှား၏။ ထိုမကောင်းမှုသည် လေညာသို့ ပစ်လွှတ်လိုက်သော သိမ်မွေ့သော မြူမှုန်သည် ပစ်သူထံသို့သာ ပြန်လည်ကျရောက်သကဲ့သို့ ထိုလူမိုက်ထံသို့သာ ပြန်၍ရောက်၏" ဟု ဟောတော်မူ၏။

265. Yo pubbe katakalyāṇoti yo puggalo kenaci sādhunā katabhaddako katūpakāro. Pacchā pāpena hiṃsatīti taṃ pubbakārinaṃ aparabhāge pāpena abhaddakena anatthakena bādhati. Allapāṇihato posoti allapāṇinā upakārakiriyāya allapāṇinā dhotahatthena pubbakārinā heṭṭhā vuttanayena hato bādhito, tassa vā pubbakārino bādhanena hato allapāṇihato nāma, akataññupuggalo. Na so bhadrāni passatīti so yathāvuttapuggalo idhaloke ca paraloke ca iṭṭhāni na passati, na vindati, na labhatīti attho.

၂၆၅. 'ယော ပုဗ္ဗေ ကတကလျာဏော'ဟူသည်မှာ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် တစ်စုံတစ်ယောက်သော သူတော်ကောင်းက ပြုအပ်သောကျေးဇူး ရှိသည်ဖြစ်အံ့ဟု ဆိုလိုသည်။ 'ပစ္ဆာ ပါပေန ဟိံသတိ'ဟူသည်မှာ ထိုရှေးက ကျေးဇူးပြုဖူးသောသူကို နောက်ကာလ၌ မကောင်းမှု အကျိုးမဲ့ဖြင့် ညှဉ်းဆဲ၏ဟု ဆိုလိုသည်။ 'အလ္လပါဏိဟတော ပေါသော' ဟူသည်မှာ ကျေးဇူးပြုခြင်းဖြင့် စိုစွတ်သောလက်ရှိသော၊ ဆေးကြောပြီးသောလက်ရှိသော၊ ရှေး၌ ကျေးဇူးပြုဖူးသောသူက အောက်၌ ဆိုခဲ့ပြီးသောနည်းဖြင့် ညှဉ်းဆဲအပ်သောသူ၊ သို့မဟုတ် ရှေးကကျေးဇူးပြုဖူးသူကို ညှဉ်းဆဲခြင်းကြောင့် ပျက်စီးအပ်သော၊ မပြစ်မှားသောလက်ရှိသော ကျေးဇူးမသိတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ဆိုလိုသည်။ 'န သော ဘဒြာနိ ပဿတိ'ဟူသည်မှာ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော ထိုသူသည် ဤလောက၌လည်းကောင်း၊ နောင်လောက၌လည်းကောင်း ကောင်းကျိုးကို မမြင်၊ မရ၊ မရရှိနိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤသည်ကား အနက်တည်း။

Evaṃ sappurisadhammaṃ paggaṇhantena aṅkurena abhibhavitvā vutto so brāhmaṇo niruttaro tuṇhī ahosi. Yakkho pana tesaṃ dvinnaṃ vacanapaṭivacanāni sutvā brāhmaṇassa kujjhitvāpi ‘‘hotu imassa duṭṭhabrāhmaṇassa kattabbaṃ pacchā jānissāmī’’ti attano kenaci anabhibhavanīyatameva tāva dassento –

ဤသို့လျှင် အင်္ကုရမင်းသားသည် သူတော်ကောင်းတရားကို ချီးမြှောက်ကာ လွှမ်းမိုး၍ ပြောဆိုသောအခါ ထိုပုဏ္ဏားသည် ပြန်လည်ချေပရန် စကားမရှိသဖြင့် ဆိတ်ဆိတ်နေလေ၏။ ပြိတ္တာနတ်သည်မူကား ထိုအင်္ကုရမင်းသားနှင့် ပုဏ္ဏားနှစ်ဦးတို့၏ အပြန်အလှန် ပြောဆိုသောစကားတို့ကို ကြားရသဖြင့် ပုဏ္ဏားအား အမျက်ထွက်သော်လည်း "ဤယုတ်မာသော ပုဏ္ဏားအား ပြုအပ်သည်ကို နောက်မှ ငါသိစေအံ့" ဟု ကြံစည်ကာ မိမိအား တစ်စုံတစ်ယောက်သောသူမျှ မနှိပ်စက်နိုင်သည်၏အဖြစ်ကိုသာ ပြလိုသည်ဖြစ်၍-

266.

၂၆၆။

‘‘Nāhaṃ [Pg.110] devena vā manussena vā, issariyena vā haṃ suppasayho;

Yakkhohamasmi paramiddhipatto, dūraṅgamo vaṇṇabalūpapanno’’ti. –

"အချင်းတို့၊ ငါ့ကို နတ်သည်လည်းကောင်း၊ လူသည်လည်းကောင်း၊ တန်ခိုးအာဏာရှိသူသည်လည်းကောင်း နှိပ်စက်ခြင်းငှါ မတတ်နိုင်ရာ။ ငါသည် မြတ်သော တန်ခိုးနှင့် ပြည့်စုံသော၊ တစ်ခဏချင်းဖြင့် ဝေးကွာသောအရပ်သို့ သွားနိုင်သော၊ အဆင်းနှင့် ခွန်အားဗလနှင့် ပြည့်စုံသော ဘီလူးနတ် ဖြစ်၏" ဟု-

Gāthamāha. Tattha devena vāti yena kenaci devena vā. Manussena vāti etthāpi eseva nayo. Issariyena vāti devissariyena vā manussissariyena vā. Tattha devissariyaṃ nāma catumahārājikasakkasuyāmādīnaṃ deviddhi, manussissariyaṃ nāma cakkavattiādīnaṃ puññiddhi. Tasmā issariyaggahaṇena mahānubhāve devamanusse saṅgaṇhāti. Mahānubhāvāpi hi devā attano puññaphalūpatthambhite manussepi asati payogavipattiyaṃ abhibhavituṃ na sakkonti, pageva itare. Hanti asahane nipāto. Na suppasayhoti appadhaṃsiyo. Yakkhohamasmi paramiddhipattoti attano puññaphalena ahaṃ yakkhattaṃ upagato asmi, yakkhova samāno na yo vā so vā, atha kho paramiddhipatto paramāya uttamāya yakkhiddhiyā samannāgato. Dūraṅgamoti khaṇeneva dūrampi ṭhānaṃ gantuṃ samattho. Vaṇṇabalūpapannoti rūpasampattiyā sarīrabalena ca upapanno samannāgatoti tīhipi padehi mantappayogādīhi attano anabhibhavanīyataṃyeva dasseti. Rūpasampanno hi paresaṃ bahumānito hoti, rūpasampadaṃ nissāya visabhāgavatthunāpi anākaḍḍhaniyovāti vaṇṇasampadā anabhibhavanīyakāraṇanti vuttā.

ဂါထာကို ဆို၏။ ထိုဂါထာ၌ 'ဒေဝေန ဝါ'ဟူသည်မှာ အမှတ်မရှိ တစ်စုံတစ်ယောက်သော နတ်သည်လည်းကောင်းဟု ဆိုလိုသည်။ 'မနုဿေန ဝါ'ဟူသော ပုဒ်၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ 'ဣဿရိယေန ဝါ'ဟူသည်မှာ နတ်၏တန်ခိုးသည်လည်းကောင်း၊ လူ၏တန်ခိုးသည်လည်းကောင်း ဖြစ်သည်။ ထိုနှစ်ပါးသော တန်ခိုးတို့တွင် နတ်၏တန်ခိုးမည်သည်မှာ စာတုမဟာရာဇ်နတ်မင်းကြီးလေးပါး၊ သိကြားမင်း၊ သုယာမနတ်မင်း အစရှိသည်တို့၏ နတ်တန်ခိုးတည်း။ လူ၏တန်ခိုးမည်သည်မှာ စကြာမင်းအစရှိသည်တို့၏ ကောင်းမှုတန်ခိုးတည်း။ ထို့ကြောင့် ဣဿရိယသဒ္ဒါဖြင့် ကြီးသောအာနုဘော်ရှိကုန်သော နတ်လူတို့ကို သိမ်းကျုံးယူ၏။ မှန်၏၊ ကြီးသောအာနုဘော်ရှိကုန်သော နတ်တို့သည်ပင် မိမိတို့၏ ကောင်းမှုအကျိုးက ထောက်ပံ့အပ်သော လူတို့ကို လုံ့လပယောဂ ပျက်စီးခြင်းမရှိသမျှ လွှမ်းမိုးနှိပ်စက်ခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်ကြကုန်၊ ဤမှတစ်ပါးသောသူတို့ကို လွှမ်းမိုးရန်ကား အဘယ်ဆိုဖွယ်ရာ ရှိအံ့နည်း။ 'ဟံ'ဟူသော ပုဒ်သည် သည်းမခံနိုင်ခြင်းအနက်၌ ရှိသော နိပါတ်ပုဒ်တည်း။ 'န သုပ္ပသယှော' ဟူသည်မှာ မဖျက်ဆီးနိုင်သောသူဟု ဆိုလိုသည်။ 'ယက္ခောဟမသ္မိ ပရမိဒ္ဓိပတ္တော'ဟူသည်မှာ မိမိ၏ ကောင်းမှုကံအကျိုးကြောင့် ငါသည် နတ်၏အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့၏၊ နတ်ဖြစ်ရာ၌လည်း ဟုတ်ဟုတ်ငြားငြားသော နတ်မဟုတ်ဘဲ မြတ်သောတန်ခိုးသို့ ရောက်သော၊ မြတ်သောနတ်တို့၏ တန်ခိုးနှင့် ပြည့်စုံသောနတ် ဖြစ်၏ဟု ဆိုလိုသည်။ 'ဒူရင်္ဂမော'ဟူသည်မှာ တစ်ခဏချင်းဖြင့် ဝေးလံသောအရပ်သို့ သွားနိုင်စွမ်းရှိသောသူဟု ဆိုလိုသည်။ 'ဝဏ္ဏဗလူပပန္နော'ဟူသည်မှာ ရုပ်အဆင်းပြည့်စုံခြင်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာခွန်အားရှိခြင်းတို့နှင့် ပြည့်စုံ၏ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤသုံးပုဒ်ဖြင့် မန္တန်လုံ့လစသည်တို့ဖြင့် မိမိအား မလွှမ်းမိုးမနှိပ်စက်နိုင်ပုံကို ပြ၏။ အဆင်းနှင့် ပြည့်စုံသောသူသည် သူတစ်ပါးတို့၏ များစွာ မြတ်နိုးခြင်းကို ခံရ၏။ ရုပ်အဆင်းပြည့်စုံခြင်းကို အမှီပြု၍ သဘောမတူသော အရာဝတ္ထုဖြင့်ပင် မဆွဲငင်အပ်သည်သာတည်း။ ထို့ကြောင့် ရုပ်အဆင်းပြည့်စုံခြင်းသည် မနှိပ်စက်နိုင်ခြင်း၏ အကြောင်းဟု ဆိုအပ်၏။

Ito paraṃ aṅkurassa ca devaputtassa ca vacanapaṭivacanakathā hoti –

ဤဂါထာ၏နောက်၌ အင်္ကုရမင်းသားနှင့် နတ်သားတို့၏ အမေးအဖြေ အပြန်အလှန် ပြောဆိုသောစကား ဖြစ်ပေါ်လာ၏-

267.

၂၆၇။

‘‘Pāṇi te sabbasovaṇṇo, pañcadhāro madhussavo;

Nānārasā paggharanti, maññehaṃ taṃ purindadaṃ.

"အရှင်နတ်မင်း၊ အလုံးစုံ ရွှေအဆင်းကဲ့သို့သော သင်၏လက်ျာလက်သည် ငါးခုသော လက်ချောင်းတို့ဖြင့် အလိုရှိအပ်သော ဝတ္ထုတို့ကို ဆောင်တတ်၏၊ ကောင်းမြတ်သောအရသာကို ယိုစီးစေတတ်၏။ သင်၏လက်မှ ထူးခြားသော အရသာအမျိုးမျိုးတို့သည် ယိုစီးကြကုန်၏။ အကျွန်ုပ်သည် သင့်ကို ရှေးဘဝ၌ အလှူပေးတတ်သော သိကြားမင်းကြီးဟူ၍ ထင်မှတ်ပါ၏။"

268.

၂၆၈။

‘‘Nāmhi devo na gandhabbo, nāpi sakko purindado;

Petaṃ maṃ aṅkura jānāhi, roruvamhā idhāgataṃ.

"အင်္ကုရမင်းသား၊ ငါသည် ဝေဿဝဏ်အစရှိသော ထင်ရှားသော နတ်မင်းလည်းမဟုတ်၊ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်လည်းမဟုတ်၊ ရှေးဘဝ၌ အလှူပေးဖူးသော သိကြားမင်းလည်း မဟုတ်ပေ။ အင်္ကုရမင်းသား၊ ငါ့ကို ရောရုဝမြို့မှ ဤညောင်ပင်သို့ ရောက်ရှိလာသော ပြိတ္တာဟူ၍သာ သင်သိလော့။"

269.

၂၆၉။

‘‘Kiṃsīlo kiṃsamācāro, roruvasmiṃ pure tuvaṃ;

Kena te brahmacariyena, puññaṃ pāṇimhi ijjhati.

"အရှင်နတ်မင်း၊ ရှေးဘဝက ရောရုဝမြို့၌ နေစဉ်အခါက သင်သည် အဘယ်သို့သော သီလရှိခဲ့သနည်း၊ အဘယ်သို့သော ကောင်းမြတ်သောအကျင့် ရှိခဲ့သနည်း။ အဘယ်သို့သော မြတ်သောအကျင့်ကြောင့် သင်၏လက်၌ ဤကဲ့သို့ ကောင်းမှုအကျိုးသည် ပြည့်စုံရသနည်း။"

270.

၂၇၀။

‘‘Tunnavāyo [Pg.111] pure āsiṃ, roruvasmiṃ tadā ahaṃ;

Sukicchavutti kapaṇo, na me vijjati dātave.

"အင်္ကုရမင်းသား၊ ရှေးဘဝက ငါသည် ရောရုဝမြို့၌ အပ်ချုပ်သမား ဖြစ်ခဲ့ဖူး၏။ ထိုစဉ်က အလွန်ဆင်းရဲငြိုငြင်စွာ အသက်မွေးရသော အထီးကျန်ဆင်းရဲသား ဖြစ်ခဲ့သဖြင့် ငါ့မှာ အလှူပေးရန် တစ်စုံတစ်ခုသော လှူဖွယ်ဝတ္ထုမျှ မရှိခဲ့ပေ။"

271.

၂၇၁။

‘‘Nivesanañca me āsi, asayhassa upantike;

Saddhassa dānapatino, katapuññassa lajjino.

"သို့သော် ငါ၏အိမ်သည် ကံနှင့်ကံ၏အကျိုးကို ယုံကြည်သော၊ အလှူဒါန၌ မွေ့လျော်သော၊ ကောင်းမှုပြုပြီးသော၊ မကောင်းမှုမှ စက်ဆုပ်တတ်သော အသယှအမည်ရှိသော သူဋ္ဌေး၏အိမ်အနီး၌ ရှိခဲ့၏။"

272.

၂၇၂။

‘‘Tattha yācanakāyanti, nānāgottā vanibbakā;

Te ca maṃ tattha pucchanti, asayhassa nivesanaṃ.

"ထိုအရပ်ရှိ ငါ၏အိမ်သို့ အနွယ်အမျိုးမျိုးရှိကြကုန်သော သူတောင်းစားတို့နှင့် အလှူခံလိုသူတို့သည် လာကြကုန်၏။ ထိုသူတို့သည် ငါ့အား အသယှသူဋ္ဌေး၏ အိမ်နေရာကို မေးမြန်းကြကုန်၏။"

273.

၂၇၃။

‘‘Kattha gacchāma bhaddaṃ vo, kattha dānaṃ padīyati;

Tesāhaṃ puṭṭho akkhāmi, asayhassa nivesanaṃ.

"သူတို့က 'အချင်းတို့၊ သင်တို့အား ကောင်းခြင်းမင်္ဂလာ ဖြစ်ပါစေ၊ ငါတို့သည် အဘယ်အရပ်သို့ သွားရကုန်အံ့နည်း၊ အဘယ်အရပ်၌ အလှူကို ပေးလှူနေပါသနည်း' ဟု ငါ့အား မေးမြန်းကြသောအခါ ငါသည် ထိုသူတို့အား အသယှသူဋ္ဌေး၏ အိမ်ကို ပြောပြညွှန်ကြားခဲ့၏။"

274.

၂၇၄။

‘‘Paggayha dakkhiṇaṃ bāhuṃ, ettha gacchatha bhaddaṃ vo;

Ettha dānaṃ padīyati, asayhassa nivesane.

"ငါသည် လက်ျာလက်မောင်းကို မြှောက်၍ 'အချင်းတို့၊ သင်တို့အား ကောင်းခြင်းမင်္ဂလာ ဖြစ်ပါစေ၊ ဤအရပ်သို့ သွားကြကုန်လော့၊ ဤအသယှသူဋ္ဌေး၏ အိမ်၌ အလှူကို ပေးလှူနေ၏' ဟု လမ်းညွှန်ပြသခဲ့၏။"

275.

၂၇၅။

‘‘Tena pāṇi kāmadado, tena pāṇi madhussavo;

Tena me brahmacariyena, puññaṃ pāṇimhi ijjhati.

"ထိုအကျိုးကြောင့် ငါ၏လက်သည် အလိုရှိအပ်သမျှကို ပေးစွမ်းနိုင်သော လက်ဖြစ်ရ၏၊ ထိုကြောင့် ငါ၏လက်သည် ကောင်းမြတ်သောအရသာကို ယိုစီးစေတတ်သော လက်ဖြစ်ရ၏။ ထိုသို့သော ကောင်းမြတ်သောအကျင့် (ဗြဟ္မစရိယ) ကြောင့် ငါ၏လက်၌ ကောင်းမှုအကျိုးသည် ပြည့်စုံရခြင်း ဖြစ်၏။"

276.

၂၇၆။

‘‘Na kira tvaṃ adā dānaṃ, sakapāṇīhi kassaci;

Parassa dānaṃ anumodamāno, pāṇiṃ paggayha pāvadi.

"အရှင်နတ်မင်း၊ သင်သည် မိမိလက်ဖြင့် တစ်စုံတစ်ယောက်သောသူအား အလှူကို ကိုယ်တိုင် မပေးလှူခဲ့ဘဲ သူတစ်ပါး၏ အလှူကို ဝမ်းမြောက်စွာဖြင့် လက်ျာလက်ကို မြှောက်ကာ လမ်းညွှန်ပြောဆိုခဲ့သည်ဟူ၍ ကြားသိရပါ၏။"

277.

၂၇၇။

‘‘Tena pāṇi kāmadado, tena pāṇi madhussavo;

Tena te brahmacariyena, puññaṃ pāṇimhi ijjhati.

"ထိုကြောင့် သင်၏လက်သည် အလိုရှိအပ်သမျှကို ပေးစွမ်းနိုင်သော လက်ဖြစ်ရ၏၊ ထိုကြောင့် သင်၏လက်သည် ကောင်းမြတ်သောအရသာကို ယိုစီးစေတတ်သော လက်ဖြစ်ရ၏။ ထိုသို့သော ကောင်းမြတ်သောအကျင့်ကြောင့် သင်၏လက်၌ ကောင်းမှုအကျိုးသည် ပြည့်စုံရခြင်း ဖြစ်၏။"

278.

၂၇၈။

‘‘Yo so dānamadā bhante, pasanno sakapāṇibhi;

So hitvā mānusaṃ dehaṃ, kiṃ nu so disataṃ gato.

"အရှင်နတ်မင်း၊ ကံနှင့်ကံ၏အကျိုးကို ယုံကြည်လျက် မိမိ၏လက်ဖြင့် ကိုယ်တိုင် အလှူပေးလှူခဲ့သော ထိုအသယှသူဋ္ဌေးသည် လူ့ခန္ဓာကိုယ်ကို စွန့်လွန်ပြီးနောက် အဘယ်အရပ် (ဘုံဘဝ) သို့ ရောက်ရှိသွားပါသနည်း။"

279.

၂၇၉။

‘‘Nāhaṃ pajānāmi asayhasāhino, aṅgīrasassa gatiṃ āgatiṃ vā;

Sutañca me vessavaṇassa santike, sakkassa sahabyataṃ gato asayho.

ကိုယ်မှ ထွက်သောအရောင်ရှိသော၊ ပေးကမ်းစွန့်ကြဲခြင်းတည်းဟူသော သူတော်ကောင်းတို့၏ဝန်ကို ထမ်းဆောင်နိုင်သော အသယှသူဋ္ဌေး၏ (ဤလူ့ပြည်မှ) သွားရာဘဝသစ် (ဂတိ) နှင့် (ဤလူ့ပြည်သို့) လာလတ္တံ့သောဘဝသစ် (အာဂတိ) ကို ငါမသိပါ။ အသယှသူဋ္ဌေးသည် သိကြားမင်း၏ အပေါင်းအဖော်အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားသည်ဟူ၍သာ ဝေဿဝဏ်နတ်မင်း၏ထံ၌ ငါကြားဖူးရုံမျှသာ ရှိပါသည်ဟု (ဆို၏)။

280.

၂၈၀။

‘‘Alameva kātuṃ kalyāṇaṃ, dānaṃ dātuṃ yathārahaṃ;

Pāṇiṃ kāmadadaṃ disvā, ko puññaṃ na karissati.

အို အချင်းတို့... အလိုရှိအပ်သမျှသော အရာဝတ္ထုကို ပေးစွမ်းနိုင်သော ဤနတ်သား၏ လက်ျာလက်ကို မြင်ရသဖြင့် ကောင်းမှုကုသိုလ်ကို ပြုလုပ်ရန် သင့်လှသည်သာတည်း။ မိမိဥစ္စာအင်အား ရှိသမျှအလျောက် အလှူကို ပေးလှူရန် လျောက်ပတ်လှသည်သာတည်း။ အချင်းတို့... ငါကဲ့သို့သော အဘယ်သူသည် သံသရာ၌ မိမိ၏မှီခိုရာဖြစ်သော ကောင်းမှုကုသိုလ်ကို မပြုဘဲ ရှိပါအံ့နည်း။

281.

၂၈၁။

‘‘So [Pg.112] hi nūna ito gantvā, anuppatvāna dvārakaṃ;

Dānaṃ paṭṭhapayissāmi, yaṃ mamassa sukhāvahaṃ.

ထိုငါသည် ဤသဲကန္တာရမှ သွား၍ ဒွါရဝတီမြို့သို့ ရောက်လျှင် ငါ့အား ချမ်းသာကို ဆောင်ကြဉ်းပေးမည့် အကြင်အလှူကို ဧကန်မသွေ စတင်တည်ထောင် ပေးလှူပါတော့အံ့။

282.

၂၈၂။

‘‘Dassāmannañca pānañca, vatthasenāsanāni ca;

Papañca udapānañca, dugge saṅkamanāni cā’’ti. –

ထမင်းနှင့် အဖျော်ရည်ကိုလည်းကောင်း၊ အဝတ်ပုဆိုးနှင့် အိပ်ရာနေရာတို့ကိုလည်းကောင်း၊ ရေအိုးစင်နှင့် ရေတွင်းရေကန်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ သွားလာရခက်ခဲသော အရပ်တို့၌ တံတားတို့ကိုလည်းကောင်း ပေးလှူပါအံ့ ဟု (တွေးတော၏)။

Pannarasa vacanapaṭivacanagāthā honti.

စကားဆိုခြင်း၊ စကားတုံ့ပြန်ပြောကြားခြင်း ဂါထာတို့သည် တစ်ဆယ့်ငါးပုဒ် ရှိကုန်၏။

267. Tattha pāṇi teti tava dakkhiṇahattho. Sabbasovaṇṇoti sabbaso suvaṇṇavaṇṇo. Pañcadhāroti pañcahi aṅgulīhi parehi kāmitavatthūnaṃ dhārā etassa santīti pañcadhāro. Madhussavoti madhurarasavissandako. Tenāha ‘‘nānārasā paggharantī’’ti, madhurakaṭukakasāvādibhedā nānāvidhā rasā vissandantīti attho. Yakkhassa hi kāmadade madhurādirasasampannāni vividhāni khādanīyabhojanīyāni hatthe vissajjante madhurādirasā paggharantīti vuttaṃ. Maññehaṃ taṃ purindadanti maññe ahaṃ taṃ purindadaṃ sakkaṃ, ‘‘evaṃmahānubhāvo sakko devarājā’’ti taṃ ahaṃ maññāmīti attho.

၂၆၇. ထိုဂါထာတို့၌ ‘ပါဏိ တေ’ ဟူသည်ကား သင်၏ လက်ျာလက်တည်း။ ‘သဗ္ဗသောဝဏ္ဏော’ ဟူသည်ကား အလုံးစုံ ရွှေအဆင်းကဲ့သို့ အဆင်းရှိသော (ရွှေအဆင်းအတိရှိသော)။ ‘ပဉ္စဓာရော’ ဟူသည်ကား ငါးချောင်းသော လက်ချောင်းတို့ဖြင့် သူတစ်ပါးတို့ အလိုရှိအပ်သော ဝတ္ထုတို့၏ အယဉ်တို့သည် ထိုနတ်သားအား ရှိကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ‘ပဉ္စဓာရ’ မည်၏။ ‘မဓုဿဝေါ’ ဟူသည်ကား ချိုမြိန်သော အရသာကို ယိုစီးစေတတ်သော။ ထို့ကြောင့် ‘နာနာရသာ ပဂ္ဃရန္တိ’ ဟု မိန့်တော်မူ၏၊ ချိုသောအရသာ၊ စပ်သောအရသာ၊ ဖန်သောအရသာ စသည်ဖြင့် ကွဲပြားသော ထူးထူးပြားပြား များပြားလှစွာသော အရသာတို့သည် ယိုစီးကုန်၏ ဟု အနက်ရ၏။ စင်စစ်သော်ကား နတ်သား၏ အလိုရှိတိုင်းကို ပေးတတ်သော လက်ကို ဆန့်တန်းလိုက်သည်ရှိသော် ချိုမြိန်သော အရသာအစရှိသည်တို့နှင့် ပြည့်စုံကုန်သော အထူးထူးအပြားပြား များစွာသော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်တို့မှ ချိုမြိန်သော အရသာ အစရှိကုန်သော အရသာတို့သည် ယိုစီးကုန်၏ ဟု ဆိုလိုရင်း ဖြစ်၏။ ‘မညေဟန္တံ ပုရိန္ဒဒံ’ ဟူသည်ကား ငါသည် သင့်ကို ရှေး၌ အလှူပေးတတ်သဖြင့် ‘ပုရိန္ဒဒ’ မည်သော သိကြားမင်းဟူ၍ အောက်မေ့ထင်မှတ်၏။ “ဤမျှကြီးမားသော အာနုဘော်ရှိသော သိကြားနတ်မင်းတည်း” ဟု သင့်ကို ငါ ထင်မှတ်၏ ဟု အနက်ရ၏။

268. Nāmhi devoti vessavaṇādiko pākaṭadevo na homi. Na gandhabboti gandhabbakāyikadevopi na homi. Nāpi sakko purindadoti purimattabhāve pure dānassa paṭṭhapitattā ‘‘purindado’’ti laddhanāmo sakko devarājāpi na homi. Kataro pana ahosīti āha ‘‘petaṃ maṃ aṅkura jānāhī’’tiādi. Aṅkurapetūpapattikaṃ maṃ jānāhi, ‘‘aññataro petamahiddhiko’’ti maṃ upadhārehi. Roruvamhā idhāgatanti roruvanagarato cavitvā marukantāre idha imasmiṃ nigrodharukkhe upapajjanavasena āgataṃ, ettha nibbattanti attho.

၂၆၈. ‘နမှိ ဒေဝေါ’ ဟူသည်ကား ဝေဿဝဏ်နတ်မင်း အစရှိသော ထင်ရှားသော နတ်မဟုတ်ပါ။ ‘န ဂန္ဓဗ္ဗော’ ဟူသည်ကား ဂန္ဓဗ္ဗနတ်မျိုးလည်း မဟုတ်ပါ။ ‘နာပိ သက္ကော ပုရိန္ဒဒေါ’ ဟူသည်ကား ရှေးဘဝ၌ ရှေးဦးစွာ အလှူကို ဖြစ်စေခဲ့ဖူးသောကြောင့် ‘ပုရိန္ဒဒ’ ဟု အမည်ရသော သိကြားနတ်မင်းလည်း မဟုတ်ပါ။ သို့ဖြစ်လျှင် သင်သည် အဘယ်သူဖြစ်သနည်း ဟူသော အမေးကို ရည်ရွယ်၍ ‘ပေတံ မံ အင်္ကုရ ဇာနာဟိ’ အစရှိသည်ကို ဆိုခဲ့၏။ အင်္ကုရမင်းသား... ငါ့ကို ပြိတ္တာဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေအားဖြင့် ဖြစ်သောသူဟူ၍ သိလော့၊ “တစ်ဦးသော တန်ခိုးကြီးသော ပြိတ္တာ” ဟူ၍ ငါ့ကို မှတ်ယူလော့။ ‘ရောရုဝမှ ဣဓာဂတံ’ ဟူသည်ကား ရောရုဝမြို့မှ စုတေ၍ သဲကန္တာရရှိ ဤပြည်ညောင်ပင်၌ ပဋိသန္ဓေတည်ခြင်းအားဖြင့် ရောက်လာသော၊ ဤနေရာ၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော (ပြိတ္တာ) ဟူ၍ အနက်ရ၏။

269. Kiṃsīlo kiṃsamācāro, roruvasmiṃ pure tuvanti pubbe purimattabhāve roruvanagare vasanto tvaṃ kiṃsīlo kiṃsamācāro ahosi, pāpato nivattanalakkhaṇaṃ kīdisaṃ sīlaṃ samādāya saṃvattitapuññakiriyālakkhaṇena samācārena kiṃsamācāro, dānādīsu kusalasamācāresu kīdiso samācāro ahosīti attho. Kena te brahmacariyena[Pg.113], puññaṃ pāṇimhi ijjhatīti kīdisena seṭṭhacariyena idaṃ evarūpaṃ tava hatthesu puññaphalaṃ idāni samijjhati nipphajjati, taṃ kathehīti attho. Puññaphalañhi idha uttarapadalopena ‘‘puñña’’nti adhippetaṃ. Tatthā hi taṃ ‘‘kusalānaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ samādānahetu evamidaṃ puññaṃ pavaḍḍhatī’’tiādīsu (dī. ni. 3.80) puññanti vuttaṃ.

၂၆၉. ‘ကိံသီလော ကိံသမာစာရော ရောရုဝသ္မိံ ပုရေ တုဝံ’ ဟူသည်ကား ရှေးအတိတ်ဘဝက ရောရုဝမြို့၌ နေခဲ့စဉ်က သင်သည် အဘယ်သို့သော သီလ၊ အဘယ်သို့သော အကျင့်ရှိခဲ့သနည်း၊ မကောင်းမှုမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း လက္ခဏာရှိသော အဘယ်သို့သော သီလကို ဆောက်တည်၍၊ ကောင်းစွာ ဖြစ်စေအပ်သော ကောင်းမှုကို ပြုခြင်းလက္ခဏာရှိသော အကျင့်သီလဖြင့် အဘယ်ကဲ့သို့ ကောင်းသော အကျင့်ရှိခဲ့သနည်း၊ အလှူပေးခြင်း အစရှိသော ကုသိုလ်ကျင့်ဝတ်တို့တွင် အဘယ်ကဲ့သို့သော အကျင့် ရှိခဲ့သနည်း ဟု မေးသော အနက်တည်း။ ‘ကေန တေ ဗြဟ္မစရိယေန ပုညံ ပါဏိမှိ ဣဇ္ဈတိ’ ဟူသည်ကား အဘယ်သို့သော မြတ်သောအကျင့် (ဗြဟ္မစရိယ) ဖြင့် သင်၏ လက်၌ ဤသို့သဘောရှိသော ဤကောင်းမှု၏ အကျိုးသည် ယခုအခါ၌ ပြီးစီးဖြစ်ပေါ်သနည်း၊ ထိုအကြောင်းကို ပြောပြပါဦးလော့ ဟု အနက်ရ၏။ စင်စစ်သော်ကား ကောင်းမှု၏ အကျိုး (ပုညဖလ) ကို ဤနေရာ၌ နောက်ပုဒ်ဖြစ်သော ‘ဖလ’ ပုဒ်ကျေသဖြင့် ‘ပုည’ ဟူ၍သာ အလိုရှိအပ်၏။ ထိုသို့ဖြစ်ခြင်းကြောင့်လည်း “ရဟန်းတို့၊ ကုသိုလ်တရားတို့ကို ဆောက်တည်ခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဤကောင်းမှုသည်လည်း ဤသို့ တိုးပွား၏” အစရှိသော ပါဠိတော်တို့၌ ‘ပုည’ ဟူ၍သာ ဆိုအပ်၏။

270. Tunnavāyoti tunnakāro. Sukicchavuttīti suṭṭhu kicchaputtiko ativiya dukkhajīviko. Kapaṇoti varāko, dīnoti attho. Na me vijjati dātaveti addhikānaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ dātuṃ kiñci dātabbayuttakaṃ mayhaṃ natthi, cittaṃ pana me dānaṃ dinnanti adhippāyo.

၂၇၀. ‘တုန္နဝါယော’ ဟူသည်ကား အပ်ချုပ်သမား ဖြစ်၏။ ‘သုကိစ္ဆဝုတ္တိ’ ဟူသည်ကား အလွန် ငြိုငြင်စွာ အသက်မွေးရသူ၊ အလွန် ဆင်းရဲပင်ပန်းစွာ အသက်မွေးရသူ ဖြစ်၏။ ‘ကပဏော’ ဟူသည်ကား အထီးကျန် ဆင်းရဲသောသူ၊ နွမ်းပါးသောသူ ဟု အနက်ရ၏။ ‘န မေ ဝိဇ္ဇတိ ဒါတဝေ’ ဟူသည်ကား လမ်းသွားလမ်းလာ ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့အား ပေးလှူရန် တစ်စုံတစ်ခုသော ပေးလှူထိုက်သော ဝတ္ထုသည် ငါ့ထံ၌ မရှိ၊ သို့သော်လည်း ငါ၏စိတ်သည်ကား ပေးလှူခြင်း၌ ညွတ်ကိုင်းနေ၏ ဟူသော အဓိပ္ပာယ်တည်း။

271. Nivesananti gharaṃ, kammakaraṇasālā vā. Asayhassa upantiketi asayhassa mahāseṭṭhino gehassa samīpe. Saddhassāti kammaphalasaddhāya samannāgatassa. Dānapatinoti dāne nirantarappavattāya pariccāgasampattiyā lobhassa ca abhibhavena patibhūtassa. Katapuññassāti pubbe katasucaritakammassa. Lajjinoti pāpajigucchanasabhāvassa.

၂၇၁. ‘နိဝေသနံ’ ဟူသည်ကား အိမ်၊ သို့မဟုတ် အလုပ်လုပ်ရာဇရပ် ဖြစ်၏။ ‘အသယှဿ ဥပန္တိကေ’ ဟူသည်ကား အသယှ သူဋ္ဌေးကြီး၏ အိမ်အနီး၌ ဖြစ်၏။ ‘သဒ္ဓဿ’ ဟူသည်ကား ကံ ကံ၏အကျိုးကို ယုံကြည်ခြင်း သဒ္ဓါတရားနှင့် ပြည့်စုံသော။ ‘ဒါနပတိနော’ ဟူသည်ကား အလှူဒါန၌ အမြဲမပြတ် ဖြစ်ပေါ်သော စွန့်ကြဲခြင်းနှင့် ပြည့်စုံသဖြင့် လောဘတရားကို နှိပ်စက်လွှမ်းမိုးခြင်းကြောင့် (အလှူဒါန၌) အရှင်သခင်သဖွယ် ဖြစ်သော။ ‘ကတပုညဿ’ ဟူသည်ကား ရှေးဘဝက ပြုအပ်သော သုစရိုက်ကုသိုလ်ကံ ရှိသော။ ‘လဇ္ဇิနော’ ဟူသည်ကား မကောင်းမှုမှ စက်ဆုပ်ရွံရှာတတ်သော သဘောရှိသော။

272. Tatthāti tasmiṃ mama nivesane. Yācanakāyantīti yācanakā janā asayhaseṭṭhiṃ kiñci yācitukāmā āgacchanti. Nānāgottāti nānāvidhagottāpadesā. Vanibbakāti vaṇṇadīpakā, ye dāyakassa puññaphalādiñca guṇakittanādimukhena attano atthikabhāvaṃ pavedentā vicaranti. Te ca maṃ tattha pucchantīti tatthāti nipātamattaṃ, te yācakādayo maṃ asayhaseṭṭhino nivesanaṃ pucchanti. Akkharacintakā hi īdisesu ṭhānesu kammadvayaṃ icchanti.

၂၇၂. ‘တတ္ထ’ ဟူသည်ကား ငါ၏ ထိုအိမ်၌။ ‘ယာစနကာ’ ဟူသည်ကား တောင်းခံတတ်သော လူတို့သည် အသယှသူဋ္ဌေးအား တစ်စုံတစ်ခုသော ဝတ္ထုကို တောင်းခံလိုကြသဖြင့် လာကြကုန်၏။ ‘နာနာဂေါတ္တာ’ ဟူသည်ကား အမျိုးမျိုးသော အမျိုးအနွယ်ကို ညွှန်းဆိုကြကုန်သော။ ‘ဝဏိဗ္ဗကာ’ ဟူသည်ကား ကျေးဇူးကို ချီးကျူးပြောဆိုတတ်သောသူတို့ ဖြစ်၏၊ အကြင်သူတို့သည် အလှူဒါယကာ၏ ကောင်းမှုအကျိုး စသည်ကိုလည်းကောင်း ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ချီးကျူးခြင်း စသည်ကို အဦးပြုသဖြင့် မိမိတို့၏ အလိုရှိပုံကို ဖော်ပြပြောကြားလျက် လှည့်လည်သွားလာကြကုန်၏။ ‘တေ စ မံ တတ္ထ ပုစ္ဆန္တိ’ ဟူသော ပါဌ်၌ ‘တတ္ထ’ ဟူသည်ကား နိပါတ်မျှသာတည်း၊ ထိုတောင်းရမ်းသူ အစရှိသော သူတို့သည် ငါ့ကို အသယှသူဋ္ဌေး၏ အိမ်ကို မေးကြကုန်၏။ စင်စစ် သဒ္ဒါကျမ်းပြု ဆရာတို့သည် ဤသို့သော နေရာမျိုး၌ ကံနှစ်ခု (ကမ္မဒွယ) ရှိရန် အလိုရှိကုန်၏။

273. Kattha gacchāma bhaddaṃ vo, kattha dānaṃ padīyatīti tesaṃ pucchanākāradassanaṃ. Ayaṃ pettha attho – bhaddaṃ tumhākaṃ hotu, mayaṃ ‘‘asayhamahāseṭṭhinā dānaṃ padīyatī’’ti sutvā āgatā, kattha dānaṃ padīyati, kattha vā mayaṃ gacchāma, kattha gatena dānaṃ sakkā laddhunti. Tesāhaṃ puṭṭho akkhāmīti evaṃ tehi addhikajanehi labhanaṭṭhānaṃ puṭṭho [Pg.114] ‘‘ahaṃ pubbe akatapuññatāya idāni īdisānaṃ kiñci dātuṃ asamattho jāto, dānaggaṃ pana imesaṃ dassento lābhassa upāyācikkhaṇena pītiṃ uppādento ettakenapi bahuṃ puññaṃ pasavāmī’’ti gāravaṃ uppādetvā dakkhiṇaṃ bāhuṃ pasāretvā tesaṃ asayhaseṭṭhissa nivesanaṃ akkhāmi. Tenāha ‘‘paggayha dakkhiṇaṃ bāhu’’ntiādi.

၂၇၃. ‘ကတ္ထ ဂစ္ဆာမ ဘဒ္ဒံ ဝေါ၊ ကတ္ထ ဒါနံ ပဒိယျတိ’ ဟူသည်ကား ထိုတောင်းခံသူတို့ မေးမြန်းပုံ အခြင်းအရာကို ပြခြင်း ဖြစ်၏။ ဤပါဠိ၌ ဖွင့်ဆိုအပ်သော အနက်ကား— သင်တို့အား ကောင်းကျိုးမင်္ဂလာ ဖြစ်ပါစေ၊ ငါတို့သည် “အသယှ သူဋ္ဌေးကြီးသည် အလှူပေးလျက်ရှိ၏” ဟု ကြားသိ၍ လာခဲ့ကြပါကုန်၏၊ အဘယ်အရပ်၌ အလှူပေးသနည်း၊ သို့မဟုတ် ငါတို့သည် အဘယ်အရပ်သို့ သွားရပါအံ့နည်း၊ အဘယ်အရပ်သို့ သွားပါက အလှူကို ရရှိနိုင်ပါသနည်း ဟူ၍ ဖြစ်၏။ ‘တေသာဟံ ပုဋ္ဌော အက္ခာမိ’ ဟူသည်ကား ဤသို့ လမ်းသွားလမ်းလာ အလိုရှိသူတို့က အလှူရရှိမည့် အရပ်ကို မေးမြန်းအပ်သော ငါသည် “ငါသည် ရှေးအခါက ကောင်းမှုကုသိုလ် မပြုခဲ့ဖူးသဖြင့် ယခုအခါ၌ ဤသို့သော သူတို့အား တစ်စုံတစ်ခုမျှ မပေးနိုင်ပါချေ။ သို့သော်လည်း အလှူတင်းကုပ်ရှိရာအရပ်ကို ဤသူတို့အား ပြသပေးခြင်းဖြင့်၊ အလှူရနိုင်မည့် နည်းလမ်းကို ညွှန်ပြကာ နှစ်သက်ရွှင်လန်းမှုကို ဖြစ်စေလျက်၊ ဤမျှသော ကုသိုလ်အကျိုးဖြင့်လည်း များစွာသော ကောင်းမှုကို ပွားများစေအံ့” ဟု ရိုသေမှုကို ဖြစ်စေလျက် လက်ျာလက်မောင်းကို ဆန့်တန်း၍ ထိုတောင်းခံသူတို့အား အသယှသူဋ္ဌေး၏ အိမ်ကို ပြောကြားခဲ့၏။ ထို့ကြောင့် ‘ပဂ္ဂယှ ဒက္ခိဏံ ဗာဟုံ’ အစရှိသဖြင့် မိန့်တော်မူခဲ့ခြင်း ဖြစ်၏။

274. Tena pāṇi kāmadadoti tena paradānapakāsanena parena katassa dānassa sakkaccaṃ anumodanamattena hetunā idāni mayhaṃ hattho kapparukkho viya santānakalatā viya ca kāmaduho icchiticchitadāyī kāmadado hoti. Kāmadado ca honto tena pāṇi madhussavo iṭṭhavatthuvissajjanako jāto.

၂၇၄. ‘တေန ပါဏိ ကာမဒဒေါ’ ဟူသည်ကား ထိုသို့ သူတစ်ပါးပြုသော အလှူကို ညွှန်ပြခြင်း၊ ရိုသေစွာ ဝမ်းမြောက်ခြင်းမျှသာ ဖြစ်သော အကြောင်းကြောင့် ယခုအခါ၌ ငါ၏လက်သည် ပဒေသာပင်ကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ သန္တာနကနွယ်ကဲ့သို့လည်းကောင်း အလိုရှိသမျှကို ပေးစွမ်းနိုင်သော၊ တောင့်တအပ်တိုင်းသော အရာကို ပေးတတ်သော လက်ဖြစ်လာပါ၏။ အလိုရှိသမျှကို ပေးနိုင်သည်ဖြစ်၍ ထိုအကြောင်းကြောင့် လက်သည် ချိုမြိန်သော အရသာကို ယိုစီးစေတတ်သော၊ နှစ်သက်ဖွယ်သော ဝတ္ထုတို့ကို ထုတ်ပေးတတ်သောလက် ဖြစ်လာရပါ၏။

276. Na kira tvaṃ adā dānanti kirāti anussavanatthe nipāto, tvaṃ kira attano santakaṃ na pariccaji, sakapāṇīhi sahatthehi yassa kassaci samaṇassa vā brāhmaṇassa vā kiñci dānaṃ na adāsi. Parassa dānaṃ anumodamānoti kevalaṃ pana parena kataṃ parassa dānaṃ ‘‘aho dānaṃ pavattesī’’ti anumodamānoyeva vihāsi.

၂၇၆. ‘န ကိရ တွံ အဒါ ဒါနံ’ ဟူသောပါဌ်၌ ‘ကိရ’ ဟူသောပုဒ်သည် တစ်ဆင့်ကြားရခြင်း အနက်၌ နိပါတ်ပုဒ် ဖြစ်၏။ သင်သည် မိမိ၏ ဥစ္စာပစ္စည်းကို မစွန့်ကြဲခဲ့ဖူးဟု ကြားဖူး၏၊ မိမိ၏လက်ဖြင့် ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ မည်သည့် ရဟန်းအားလည်းကောင်း၊ ပုဏ္ဏားအားလည်းကောင်း တစ်စုံတစ်ခုသော အလှူဒါနကိုမျှ မပေးလှူခဲ့ဖူးပါ ဟု အနက်ရ၏။ ‘ပရဿ ဒါနံ အနုမောဒမာနော’ ဟူသည်ကား စင်စစ်အားဖြင့်မူ သူတစ်ပါးပြုအပ်သော သူတစ်ပါး၏ အလှူဒါနကို “အို... အံ့ဩဖွယ် ကောင်းလှဘိ၏၊ အလှူကြီးကို ဖြစ်စေအပ်ပေစွ” ဟု ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်လျက်သာလျှင် နေခဲ့ဖူး၏။

277. Tena pāṇi kāmadadoti tena tuyhaṃ pāṇi evaṃ kāmadado, aho acchariyā vata puññānaṃ gatīti adhippāyo.

၂၇၇. ‘တေန ပါဏိ ကာမဒဒေါ’ ဟူသည်ကား ထိုသို့သော ဝမ်းမြောက်မှု အကြောင်းကြောင့် သင်၏ လက်သည် ဤသို့ အလိုရှိသမျှကို ပေးစွမ်းနိုင်ခြင်း ဖြစ်၏၊ “ကောင်းမှုကုသိုလ်တို့၏ လားရာအကျိုးပေးသည် ဪ... အံ့ဩဖွယ် ကောင်းလှဘိတော့သတည်း” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။

278. Yo so dānamadā, bhante, pasanno sakapāṇibhīti devaputtaṃ gāravena ālapati. Bhante, parena katassa dānānumodakassa tāva tuyhaṃ īdisaṃ phalaṃ evarūpo ānubhāvo, yo pana so asayhamahāseṭṭhi mahādānaṃ adāsi, pasannacitto hutvā sahatthehi tadā mahādānaṃ pavattesi. So hitvā mānusaṃ dehanti so idha manussattabhāvaṃ pahāya. Kinti kataraṃ. Nu soti nūti nipātamattaṃ. Disataṃ gatoti disaṃ ṭhānaṃ gato, kīdisī tassa gato nipphattīti asayhaseṭṭhino abhisamparāyaṃ pucchi.

၂၇၈. “Yo so dānamadā, bhante, pasanno sakapāṇibhī” ဟူသည်မှာ နတ်သားကို ရိုသေစွာ ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ “အရှင်နတ်မင်း၊ သူတစ်ပါး ပြုအပ်သောဒါနကို ဝမ်းမြောက်ရုံမျှဖြင့် သင်၌ ဤသို့သော အကျိုးကျေးဇူး၊ ဤသို့သော အာနုဘော် ရှိခဲ့ပါလျှင်၊ ကြည်ညိုသော စိတ်ရှိသဖြင့် မိမိကိုယ်တိုင် လက်ဖြင့် ထိုအခါက ကြီးစွာသောအလှူကို ပေးလှူလှူဒါန်းခဲ့သော အသယှသူဋ္ဌေးကြီးသည်ကား (အဘယ်မျှ အကျိုးရလိုက်မည်နည်း)”။ “So hitvā mānusaṃ dehaṃ” ဟူသည်မှာ ထိုသူဋ္ဌေးသည် ဤလူ့ပြည်၌ လူ့ခန္ဓာကိုယ် (အတ္တဘော) ကို စွန့်လွှတ်၍ ဟူလို။ “Kinti” ဟူသည်မှာ အဘယ်သို့သော ဟူလို။ “Nu so” ဟူသော ပုဒ်၌ “nū” သည် နိပါတ်မျှသာတည်း။ “Disataṃ gato” ဟူသည်မှာ အဘယ်အရပ်သို့ ရောက်သွားသနည်း၊ ထိုအသယှသူဋ္ဌေး၏ ဂတိပြီးမြောက်ပုံမှာ မည်သို့ရှိသနည်းဟု အသယှသူဋ္ဌေး၏ တမလွန်ဘဝလားရာကို မေးမြန်းခြင်းဖြစ်သည်။

279. Asayhasāhinoti aññehi maccharīhi lobhābhibhūtehi sahituṃ vahituṃ asakkuṇeyyassa pariccāgādivibhāgassa sappurisadhurassa sahanato [Pg.115] asayhasāhino. Aṅgīrasassāti aṅgato nikkhamanakajutissa. Rasoti hi jutiyā adhivacanaṃ. Tassa kira yācake āgacchante disvā uḷāraṃ pītisomanassaṃ uppajjati, mukhavaṇṇo vippasīdati, taṃ attano paccakkhaṃ katvā evamāha. Gatiṃ āgatiṃ vāti tassa ‘‘asukaṃ nāma gatiṃ, ito gato’’ti gatiṃ vā ‘‘tato vā pana asukasmiṃ kāle idhāgamissatī’’ti āgatiṃ vā nāhaṃ jānāmi, avisayo esa mayhaṃ. Sutañca me vessavaṇassa santiketi apica kho upaṭṭhānaṃ gatena vessavaṇassa mahārājassa santike sutametaṃ mayā. Sakkassa sahabyataṃ gato asayhoti asayhaseṭṭhi sakkassa devānamindassa sahabyataṃ gato ahosi, tāvatiṃsabhavane nibbattoti attho.

၂၇၉. “Asayhasāhino” ဟူသည်မှာ ဝန်တိုမှုရှိ၍ လောဘနှိပ်စက်အပ်သော အခြားသူတို့ မထမ်းဆောင်နိုင်သော၊ ပေးကမ်းစွန့်ကြဲခြင်းတည်းဟူသော သူတော်ကောင်းတို့၏တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်တတ်သောကြောင့် ထိုဝန်ကို ရွက်ဆောင်သော အသယှသူဋ္ဌေး၏ ဟူလို။ “Aṅgīrasassa” ဟူသည်မှာ ကိုယ်အင်္ဂါမှ ထွက်ပေါ်သောအလင်းရောင်ရှိသော ဟူလို။ (စင်စစ် “raso” ဟူသော အမည်သည် အလင်းရောင်၏ အမည်ဖြစ်သည်။) ကြားဖူးသည်မှာ ထိုသူဋ္ဌေးသည် တောင်းရမ်းသူများ လာသည်ကို မြင်လျှင် သာလွန်ထူးကဲသော ဝမ်းမြောက်ကြည်နူးမှု ဖြစ်ပေါ်တတ်၏၊ မျက်နှာအဆင်းသည်လည်း အလွန်ကြည်လင်သွားတတ်၏။ ထိုတောင်းရမ်းသူကို မြင်၍ မိမိမျက်မှောက်၌ ထားကာ ဤသို့ဆိုဖူး၏။ “Gatiñca āgatiñca” ဟူသည်မှာ ထိုအသယှသူဋ္ဌေးသည် ဤလူ့ပြည်မှ ဤမည်သောလားရာ (ဂတိ) သို့ သွားပြီဟူ၍ ဂတိကိုလည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် ထိုဘဝမှ ဤမည်သောအချိန်တွင် ဤလူ့ပြည်သို့ လာလတ္တံ့ဟူသော လာရာ (အာဂတိ) ကိုလည်းကောင်း ငါမသိပါ၊ ဤအရာသည် ငါ၏အရာမဟုတ်ပေ။ “Sutañca me vessavaṇassa santike” ဟူသည်မှာ စင်စစ်သော်ကား ဝေဿဝဏ်နတ်မင်းကြီးထံ ခစားရန် သွားရောက်စဉ် ထိုဝေဿဝဏ်နတ်မင်းကြီး၏ထံ၌ ဤစကားကို ငါကြားခဲ့ရခြင်းဖြစ်သည်။ “Sakkassa sahabyataṃ gato asayho” ဟူသည်မှာ အသယှသူဋ္ဌေးသည် နတ်တို့အရှင် သိကြားမင်း၏ အပေါင်းအဖော်အဖြစ်သို့ ရောက်ရှိသွားပြီ၊ တာဝတိံသာနတ်ပြည်၌ သွားရောက်ဖြစ်ပွားပြီဟု အနက်ရသည်။

280. Alameva kātuṃ kalyāṇanti yaṃkiñci kalyāṇaṃ kusalaṃ puññaṃ kātuṃ yuttameva patirūpameva. Tattha pana yaṃ sabbasādhāraṇaṃ sukatataraṃ, taṃ dassetuṃ ‘‘dānaṃ dātuṃ yathāraha’’nti vuttaṃ, attano vibhavabalānurūpaṃ dānaṃ dātuṃ alameva. Tattha kāraṇamāha ‘‘pāṇiṃ kāmadadaṃ disvā’’ti. Yatra hi nāma parakatapuññānumodanapubbakena dānapatinivesanamaggācikkhaṇamattena ayaṃ hattho kāmadado diṭṭho, imaṃ disvā. Ko puññaṃ na karissatīti mādiso ko nāma attano patiṭṭhānabhūtaṃ puññaṃ na karissatīti.

၂၈၀. “Alameva kātuṃ kalyāṇaṃ” ဟူသည်မှာ အမှတ်မရှိ တစ်စုံတစ်ခုသော ကောင်းမှုကုသိုလ်ကို ပြုလုပ်ခြင်းငှါ သင့်တင့်လျောက်ပတ်လှသည်သာ ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ ကောင်းမှုပြုရာ၌ အလုံးစုံသောသူတို့နှင့် ဆက်ဆံ၍ ပြုရလွယ်ကူသော အလှူကို ပြသလိုသဖြင့် “dānaṃ dātuṃ yathārahaṃ” ဟု ဆိုအပ်သည်။ မိမိ၏ စည်းစိမ်အင်အားအလျောက် အလှူပေးလှူရန် သင့်တော်လှသည်သာတည်း။ ထိုသို့ ပေးလှူရခြင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ “pāṇiṃ kāmadadaṃ disvā” ဟု အကြောင်းပြချက်ကို ဆိုထားသည်။ အကြောင်းမှာ သူတစ်ပါးပြုသော ကောင်းမှုကို ဝမ်းမြောက်ခြင်းကို ရှေ့သွားပြု၍ အလှူရှင်၏အိမ်သို့ သွားရာလမ်းကို ပြောကြားပြသရုံမျှဖြင့် အလိုရှိတိုင်း ပေးနိုင်သော ဤလက်ကို မြင်တွေ့ခဲ့ရပြီ။ ဤလက်ကို မြင်ရသဖြင့် “Ko puññaṃ na karissati” ဟူသည်မှာ ငါကဲ့သို့သော မည်သည့်သူသည် မိမိ၏ ကိုးကွယ်ရာ တည်ရာဖြစ်သော ကောင်းမှုကုသိုလ်ကို မပြုဘဲ နေပါအံ့နည်းဟု အနက်ရသည်။

281. Evaṃ aniyamavasena puññakiriyāya ādaraṃ dassetvā idāni attani taṃ niyametvā dassento ‘‘so hi nūnā’’tiādigāthādvayamāha. Tattha soti so ahaṃ. Hīti avadhāraṇe nipāto, nūnāti parivitakke. Ito gantvāti ito marubhūmito apagantvā. Anuppatvāna dvārakanti dvāravatīnagaraṃ anupāpuṇitvā. Paṭṭhapayissāmīti pavattayissāmi.

၂၈၁. ဤသို့ အမှတ်မရှိဘဲ ကောင်းမှုကုသိုလ် ပြုလုပ်ခြင်း၌ ရိုသေကိုင်းရှိုင်းမှုကို ပြသပြီးနောက်၊ ယခုအခါ မိမိ၌ ထိုအလှူကို သတ်မှတ်ကာ ပြလိုသဖြင့် “so hi nūna” အစရှိသော ဂါထာနှစ်ပုဒ်ကို ဆိုခဲ့သည်။ ထိုဂါထာတို့၌ “so” ဟူသည်မှာ “ထိုငါသည်” ဟူလို။ “hī” သည် အဝဓာရဏအနက်ရှိသော နိပါတ်ပုဒ်ဖြစ်ပြီး၊ “nūna” သည် ကြံဆခြင်းအနက်ရှိသော နိပါတ်ပုဒ်ဖြစ်သည်။ “Ito gantvā” ဟူသည်မှာ ဤသဲကန္တာရမှ ဖဲခွာသွား၍ ဟူလို။ “Anuppatvāna dvārakam” ဟူသည်မှာ ဒွါရဝတီမြို့သို့ ရောက်ရှိ၍ ဟူလို။ “Paṭṭhapayissāmi” ဟူသည်မှာ ဖြစ်စေအံ့ (လှူဒါန်းခြင်းကို အစဉ်တစိုက် ဖြစ်ပေါ်စေအံ့) ဟူလို။

Evaṃ aṅkurena ‘‘dānaṃ dassāmī’’ti paṭiññāya katāya yakkho tuṭṭhamānaso ‘‘mārisa, tvaṃ vissattho dānaṃ dehi, ahaṃ pana te sahāyakiccaṃ karissāmi, yena te deyyadhammo na parikkhayaṃ gamissati, tena pakārena karissāmī’’ti taṃ dānakiriyāya samuttejetvā ‘‘brāhmaṇa vāṇija, tvaṃ kira mādise balakkārena netukāmo attano pamāṇaṃ na jānāsī’’ti tassa [Pg.116] bhaṇḍamantaradhāpetvā taṃ yakkhavibhiṃsakāya bhiṃsāpento santajjesi. Atha naṃ aṅkuro nānappakāraṃ yācitvā brāhmaṇena khamāpento pasādetvā sabbabhaṇḍaṃ pākatikaṃ kārāpetvā rattiyā upagatāya yakkhaṃ vissajjetvā gacchanto tassa avidūre aññataraṃ ativiya bībhacchadassanaṃ petaṃ disvā tena katakammaṃ pucchanto –

ဤသို့ အင်္ကုရမင်းသားက “အလှူကို ပေးလှူအံ့” ဟု ဝန်ခံကတိပြုလိုက်သောအခါ နတ်သည် အလွန်နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်သွားပြီး “မင်းသား... သင်သည် စိတ်ချလက်ချ အလှူကို ပေးလှူပါလော့၊ ငါသည် သင်မင်းသား၏ အပေါင်းအဖော်တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်ပါအံ့၊ သင်မင်းသား၏ လှူဖွယ်ဝတ္ထုများ ကုန်ခမ်းမသွားစေမည့် နည်းလမ်းဖြင့် ငါစီမံပေးပါအံ့” ဟု ထိုအင်္ကုရမင်းသားအား အလှူပေးလှူရန် ကောင်းစွာ ထက်သန်စေခဲ့သည်။ ထို့နောက် “ပုဏ္ဏားကုန်သည်... သင်သည် ငါကဲ့သို့သော ကျေးဇူးရှင်အပေါ် အနိုင်အထက်ပြု၍ ခေါ်ဆောင်သွားလိုသလော၊ မိမိ၏ပမာဏကို မသိလေစွ” ဟု ဆိုကာ ထိုပုဏ္ဏား၏ ဘဏ္ဍာပစ္စည်းများကို ကွယ်ပျောက်စေလျက် နတ်တို့၏ ခြောက်လှန့်နည်းဖြင့် ခြိမ်းခြောက်လေသည်။ ထိုအခါ အင်္ကုရမင်းသားက နတ်အား နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးဖြင့် တောင်းပန်ကာ ပုဏ္ဏားအတွက် ခွင့်လွှတ်သည်းခံစေပြီး စိတ်ကြည်လင်စေကာ ဘဏ္ဍာအားလုံးကို မူလအတိုင်း ပြန်ဖြစ်စေခဲ့သည်။ ညဉ့်အချိန်သို့ ရောက်သောအခါ နတ်က လွှတ်လိုက်သဖြင့် ခရီးဆက်သွားရာတွင် ထိုနတ်နှင့် မနီးမဝေးသောအရပ်၌ အလွန်စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်ကောင်းသော ပြိတ္တာတစ်ဦးကို မြင်တွေ့ရသဖြင့် ထိုပြိတ္တာ ပြုခဲ့သော ကံကြမ္မာကို မေးမြန်းလိုသဖြင့် —

283.

၂၈၃။

‘‘Kena te aṅgulī kuṇā, mukhañca kuṇalīkataṃ;

Akkhīni ca paggharanti, kiṃ pāpaṃ pakataṃ tayā’’ti. –

“အို... ယောက်ျား၊ အဘယ်ကြောင့် သင်၏ လက်ချောင်းခြေချောင်းတို့သည် ကောက်ကွေးနေကြသနည်း၊ မျက်နှာသည်လည်း အဘယ်ကြောင့် တွန့်ရှုပ်နေသနည်း၊ မျက်စိတို့မှလည်း အဘယ်ကြောင့် မျက်ရည်မျက်ချေးများ ယိုစီးကျနေရသနည်း။ သင်သည် ရှေးဘဝက အဘယ်သို့သော မကောင်းမှုကံကို ပြုလုပ်ခဲ့ဖူးသနည်း” ဟု။

Gāthamāha. Tattha kuṇāti kuṇikā paṭikuṇikā anujubhūtā. Kuṇalīkatanti mukhavikārena vikuṇitaṃ saṃkuṇitaṃ. Paggharantīti asuciṃ vissandanti.

ဂါထာကို ဆိုခဲ့သည်။ ထိုဂါထာ၌ “kuṇā” ဟူသည်မှာ မဖြောင့်ဘဲ ကောက်ကွေးနေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ “Kuṇalīkataṃ” ဟူသည်မှာ မျက်နှာ၏ ပုံပျက်ပန်းပျက်ဖြစ်ခြင်းကြောင့် ရှုံ့တွတွန့်ကောက်နေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ “Paggharanti” ဟူသည်မှာ မစင်ကြယ်သော အညစ်အကြေး (မျက်ရည်မျက်ချေး) တို့ ယိုစီးကျနေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

Athassa peto –

ထိုအခါ ထိုအင်္ကုရမင်းသားအား ပြိတ္တာသည်—

284.

၂၈၄။

‘‘Aṅgīrasassa gahapatino, saddhassa gharamesino;

Tassāhaṃ dānavissagge, dāne adhikato ahuṃ.

“အရှင်မင်းသား... ငါသည် အိမ်ရာတည်ထောင်ကာ လူ့ဘောင်၌ နေထိုင်ပြီး ကံ ကံ၏အကျိုးကို ယုံကြည်သော၊ ကိုယ်မှထွက်သော အရောင်အဝါရှိသော ထိုအသယှသူဋ္ဌေး၏ အလှူတင်းkုပ် (စွန့်ကြဲရာအရပ်) ၌ အလှူပေးလှူရာတွင် ကြီးကြပ်စီမံခန့်အပ်ခြင်း ခံရသူ ဖြစ်ခဲ့ဖူးပါ၏။”

285.

၂၈၅။

‘‘Tattha yācanake disvā, āgate bhojanatthike;

Ekamantaṃ apakkamma, akāsiṃ kuṇaliṃ mukhaṃ.

“အရှင်မင်းသား... ငါသည် ထိုအလှူပေးရာအရပ်သို့ ရောက်ရှိလာကြကုန်သော၊ စားဖွယ်သောက်ဖွယ်ကို အလိုရှိကြသော တောင်းရမ်းသူတို့ကို မြင်လျှင် သီးခြားအရပ်သို့ ဖဲရှောင်သွားပြီး မျက်နှာကို ရှုံ့တွပြခဲ့ဖူးပါ၏။”

286.

၂၈၆။

‘‘Tena me aṅgulī kuṇā, mukhañca kuṇalīkataṃ;

Akkhīni me paggharanti, taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā’’ti. –

“အရှင်မင်းသား... ထိုသို့ ဝန်တိုမှုအစွမ်းကြောင့် အလှူပေးရာမှ ဖဲရှောင်ခြင်း၊ မိမိလက်ဖြင့် မပေးလှူခြင်း၊ မျက်နှာကို ရှုံ့တွစေခြင်းနှင့် မျက်စိကို စောင်းစောင်းကြည့်ခြင်းတို့ကြောင့် ငါ၏ လက်ချောင်းခြေချောင်းတို့သည် ကောက်ကွေးကုန်၏၊ မျက်နှာသည်လည်း ရှုံ့တွတွန့်လိပ်နေ၏၊ မျက်စိတို့မှလည်း မျက်ရည်မျက်ချေးများ ယိုစီးကျနေရပါ၏။ အရှင်မင်းသား... ငါသည် ထိုမကောင်းမှုကံကို ပြုလုပ်မိခဲ့ပါ၏” ဟု။

Tisso gāthā abhāsi.

ဂါထာသုံးပုဒ်တို့ကို ရွတ်ဆိုခဲ့သည်။

284. Tattha ‘‘aṅgīrasassā’’tiādinā asayhaseṭṭhiṃ kitteti. Gharamesinoti gharamāvasantassa gahaṭṭhassa. Dānavissaggeti dānagge pariccāgaṭṭhāne. Dāne adhikato ahunti deyyadhammassa pariccajane dānādhikāre adhikato ṭhapito ahosiṃ.

၂၈၄. ထိုဂါထာတို့၌ “aṅgīrasassa” အစရှိသော ပါဠိဖြင့် အသယှသူဋ္ဌေးကို ချီးကျူးဂုဏ်ပြုထားသည်။ “Gharamesino” ဟူသည်မှာ အိမ်ရာထောင်ကာ နေထိုင်သော လူဝတ်ကြောင်၏ ဟူလို။ “Dānavissagge” ဟူသည်မှာ အလှူတင်းကုပ် သို့မဟုတ် စွန့်ကြဲလှူဒါန်းရာအရပ်၌ ဟူလို။ “Dāne adhikato ahum” ဟူသည်မှာ လှူဖွယ်ဝတ္ထုများကို စွန့်ကြဲပေးကမ်းရာ၌၊ အလှူအတန်းဆိုင်ရာ အရာရှိအဖြစ် ခန့်အပ်ထားခြင်း ခံရဖူးသည် ဟူလို။

285. Ekamantaṃ apakkammāti yācanake bhojanatthike āgate disvā dānabyāvaṭena dānaggato anapakkamma yathāṭhāneyeva ṭhatvā sañjātapītisomanassena [Pg.117] vippasannamukhavaṇṇena sahatthena dānaṃ dātabbaṃ, parehi vā patirūpehi dāpetabbaṃ, ahaṃ pana tathā akatvā yācanake āgacchante dūratova disvā attānaṃ adassento ekamantaṃ apakkamma apakkamitvā. Akāsiṃ kuṇaliṃ mukhanti vikuṇitaṃ saṅkucitaṃ mukhaṃ akāsiṃ.

၂၈၅. “Ekamantaṃ apakkamma” ဟူသည်မှာ စားဖွယ်သောက်ဖွယ်ကို အလိုရှိသော တောင်းရမ်းသူများ ရောက်ရှိလာသည်ကို မြင်လျှင် အလှူ၌ စီမံရသောသူသည် အလှူတင်းကုပ်မှ ဖဲခွာမသွားဘဲ၊ မူလရပ်မြဲအရပ်၌ပင် ရပ်တည်လျက် ဖြစ်ပေါ်လာသော နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်မှုနှင့်အတူ ကြည်လင်သော မျက်နှာအဆင်းဖြင့် မိမိကိုယ်တိုင် လက်ဖြင့် လှူဒါန်းရမည်ဖြစ်သည်၊ သို့မဟုတ် သင့်တော်သူတို့ကိုလည်း ပေးလှူစေရမည်ဖြစ်သည်။ ငါမူကား ထိုသို့မပြုဘဲ ရောက်လာကြသော တောင်းရမ်းသူတို့ကို အဝေးမှ မြင်ကတည်းက မိမိကိုယ်ကို မပြဘဲ သီးခြားအရပ်သို့ ဖဲရှောင်သွားခဲ့သည်။ “Akāsiṃ kuṇaliṃ mukhaṃ” ဟူသည်မှာ (တောင်းရမ်းသူတို့ကို မြင်လျှင်) မျက်နှာကို ရှုံ့တွမဲ့ရွဲ့စေခဲ့သည် ဟူလို။

286. Tenāti yasmā tadāhaṃ sāminā dānādhikāre niyutto samāno dānakāle upaṭṭhite macchariyāpakato dānaggato apakkamanto pādehi saṅkocaṃ āpajjiṃ, sahatthehi dātabbe tathā akatvā hatthasaṅkocaṃ āpajjiṃ, pasannamukhena bhavitabbe mukhasaṅkocaṃ āpajjiṃ, piyacakkhūhi oloketabbe cakkhukālusiyaṃ uppādesiṃ, tasmā hatthaṅguliyo ca pādaṅguliyo ca kuṇitā jātā, mukhañca kuṇalīkataṃ virūparūpaṃ saṅkucitaṃ, akkhīni asucīduggandhajegucchāni assūni paggharantīti attho. Tena vuttaṃ –

၂၈၆. “Tena” ဟူသည်မှာ အကြင်ကြောင့် ထိုအခါ၌ ငါသည် အရှင်သခင်က အလှူပေးရာ၌ ကြီးကြပ်ရန် ခန့်အပ်ထားပါလျက်၊ အလှူပေးချိန် ရောက်လာသောအခါ ဝန်တိုစိတ် လွှမ်းမိုးနှိပ်စက်သဖြင့် အလှူတင်းကုပ်မှ ရှောင်ဖဲသွားရာတွင် ခြေချောင်းများ ကောက်ကွေးခြင်းသို့ ရောက်ရ၏။ မိမိလက်ဖြင့် ပေးလှူရမည့်အစား ထိုသို့မပြုဘဲ လက်ကောက်ခြင်းသို့ ရောက်ရ၏။ ကြည်လင်သော မျက်နှာထားဖြင့် ရှိရမည့်အစား မျက်နှာရှုံ့တွခြင်းသို့ ရောက်ရ၏။ ကြည်ကြည်သာသာ မျက်စိဖြင့် ကြည့်ရှုရမည့်အစား စောင်းမြောင်းကြည့်ကာ မျက်စိနောက်ကျုခြင်းကို ဖြစ်စေခဲ့၏။ ထို့ကြောင့် လက်ချောင်းခြေချောင်းတို့သည် ကောက်ကွေးကုန်၏၊ မျက်နှာသည်လည်း ရှုံ့တွတွန့်လိပ်ကာ ရုပ်ဆိုးပန်းဆိုး ဖြစ်ရ၏၊ မျက်စိတို့သည်လည်း မစင်ကြယ်၊ နံစော်ကာ စက်ဆုပ်ဖွယ်ကောင်းသော မျက်ရည်များ ယိုစီးကျနေရ၏ဟု အနက်ရသည်။ ထို့ကြောင့် ဆိုအပ်၏ —

‘‘Tena me aṅgulī kuṇā, mukhañca kuṇalīkataṃ;

Akkhīni me paggharanti, taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā’’ti.

“ထိုကြောင့် ငါ၏ လက်ချောင်းခြေချောင်းတို့သည် ကောက်ကွေးကုန်၏၊ မျက်နှာသည်လည်း ရှုံ့တွတွန့်လိပ်နေ၏၊ မျက်စိတို့မှလည်း မျက်ရည်မျက်ချေးများ ယိုစီးကျနေရ၏၊ ငါသည် ထိုမကောင်းမှုကံကို ပြုလုပ်မိခဲ့ပါ၏” ဟု။

Taṃ sutvā aṅkuro petaṃ garahanto –

ထိုစကားကို ကြားရသဖြင့် အင်္ကုရမင်းသားသည် ပြိတ္တာကို ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချလိုသဖြင့် —

287.

၂၈၇။

‘‘Dhammena te kāpurisa, mukhañca kuṇalīkataṃ;

Akkhīni ca paggharanti, yaṃ taṃ parassa dānassa;

Akāsi kuṇaliṃ mukha’’nti. –

‘‘ယုတ်မာသောယောက်ျား၊ သင်သည် သူတစ်ပါး၏အလှူ၌ မျက်နှာကို တွန့်ရှုံ့အောင် ပြုခဲ့သောကြောင့် (မျက်စိကို စောင်းမြောင်းကြည့်၍ နှောင့်ယှက်ခဲ့သောကြောင့်)၊ ထိုသို့ပြုခဲ့သည့်အတွက် သင့်လျော်သောအကြောင်းကြောင့်သာလျှင် သင့်မျက်နှာသည် ကောက်တွန့်နေရခြင်းဖြစ်ပြီး မျက်စိတို့သည်လည်း မျက်ရည်များ ယိုထွက်နေကြရခြင်း ဖြစ်သည်။’’

Gāthamāha. Tattha dhammenāti yutteneva kāraṇena. Teti tava. Kāpurisāti lāmakapurisa. Yanti yasmā. Parassa dānassāti parassa dānasmiṃ. Ayameva vā pāṭho.

ဟူ၍ ဂါထာကို မိန့်တော်မူ၏။ ထိုဂါထာ၌ 'ဓမ္မေန' ဟူသည် သင့်လျော်လျောက်ပတ်သော အကြောင်းဖြင့်သာလျှင် ဟူလို။ 'တေ' ဟူသည် သင့်၏ ဟူလို။ 'ကာပုရိသ' ဟူသည် ယုတ်ညံ့သောယောက်ျား ဟူလို။ 'ယံ' ဟူသည် အကြင်အကြောင်းကြောင့် ဟူလို။ 'ပရဿာဒါနဿ' ဟူသည် သူတစ်ပါး၏ အလှူပေးခြင်း၌ ဟူလို။ တစ်နည်းကား ဤပါဌ်အတိုင်းသာတည်း။

Puna aṅkuro taṃ dānapatiṃ seṭṭhiṃ garahanto –

တစ်ဖန် အင်္ကုရမင်းသားသည် အလှူဒါယကာဖြစ်သော ထိုသူဌေးကို ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချလိုသဖြင့် -

288.

၂၈၈။

‘‘Kathañhi dānaṃ dadamāno, kareyya parapattiyaṃ;

Annapānaṃ khādanīyaṃ, vatthasenāsanāni cā’’ti. –

‘‘အိုအချင်းတို့၊ အလှူပေးလှူသော အသယှသူဌေးသည် အဘယ်ကြောင့် အလှူကို သူတစ်ပါးအား ပြီးစေအပ်သည့်အဖြစ်ကို ပြုဘိသနည်း။ ထမင်း၊ အဖျော်၊ ခဲဖွယ်နှင့် အဝတ်အထည်၊ အိပ်ရာနေရာတို့ကို မိမိလက်ဖြင့်သာလျှင် ပေးလှူရာ၏။ သို့မဟုတ် မိမိကိုယ်တိုင် လုံ့လစိုက်ထုတ်၍ ဆောင်ရွက်ရာ၏’’ ဟူ၍ -

Gāthamāha. Tassattho – dānaṃ dadanto puriso kathañhi nāma taṃ parapattiyaṃ parena pāpetabbaṃ sādhetabbaṃ kareyya, attapaccakkhameva katvā sahattheneva [Pg.118] dadeyya, sayaṃ vā tattha byāvaṭo bhaveyya, aññathā attano deyyadhammo aṭṭhāne viddhaṃsiyetha, dakkhiṇeyyā ca dānena parihāyeyyunti.

ဂါထာကို မိန့်တော်မူ၏။ ထိုဂါထာ၏အနက်အဓိပ္ပာယ်ကား - အလှူပေးလှူသော ယောက်ျားသည် အလှူကို အဘယ်ကြောင့် သူတစ်ပါး ဆောင်ရွက်ပေးအပ်သည့်အဖြစ်မျိုး ပြုရသနည်း။ မိမိကိုယ်တိုင် မျက်မှောက်ပြုလျက် မိမိလက်ဖြင့်သာ ပေးလှူရာ၏။ သို့မဟုတ် ထိုအလှူ၌ မိမိကိုယ်တိုင် စိတ်ရောကိုယ်ပါ လုံ့လပြု၍ ဆောင်ရွက်ရာ၏။ ထိုသို့မဟုတ်ဘဲ တစ်ပါးသောအခြင်းအရာအားဖြင့် ဆောင်ရွက်ပါက မိမိ၏ လှူဖွယ်ဝတ္ထုသည် မလျော်ကန်သောနေရာ၌ ပျက်စီးသွားရာ၏။ အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်လည်း အလှူမှ ဆုတ်ယုတ်သွားကြရာ၏။

Evaṃ taṃ garahitvā idāni attanā paṭipajjitabbavidhiṃ dassento –

ဤသို့ ထိုအသယှသူဌေးကို ကဲ့ရဲ့ပြစ်တင်ပြီးနောက် ယခုအခါ မိမိကိုယ်တိုင် ကျင့်ကြံဆောင်ရွက်ရမည့် အစီအစဉ်ကို ပြသလိုသဖြင့် -

289.

၂၈၉။

‘‘So hi nūna ito gantvā, anuppatvāna dvārakaṃ;

Dānaṃ paṭṭhapayissāmi, yaṃ mamassa sukhāvahaṃ.

‘‘ငါသည် ဤသဲကန္တာရမှ သွား၍ ဒွါရဝတီမြို့သို့ ရောက်လျှင် ငါ့အား ချမ်းသာကို ဆောင်ကြဉ်းပေးမည့် အလှူကို အစပျိုး ဖြစ်ပေါ်စေအံ့။

290.

၂၉၀။

‘‘Dassāmannañca pānañca, vatthasenāsanāni ca;

Papañca udapānañca, dugge saṅkamanāni cā’’ti. –

‘‘ထမင်း၊ အဖျော်၊ အဝတ်အထည်နှင့် အိပ်ရာနေရာ၊ ရေအိုးစင်၊ ရေတွင်းရေကန်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ သွားလာရခက်ခဲသော ခရီးလမ်း၌ တံတားတို့ကိုလည်းကောင်း လှူဒါန်းပေးဆပ်အံ့’’ ဟု -

Gāthādvayamāha, taṃ vuttatthameva.

ဂါထာနှစ်ပုဒ်ကို မိန့်ကြားတော်မူ၏။ ထိုဂါထာနှစ်ပုဒ်သည် ရှေး၌ ဆိုခဲ့ပြီးသော အနက်အဓိပ္ပာယ်ရှိသည်သာ ဖြစ်၏။

291.

၂၉၁။

‘‘Tato hi so nivattitvā, anuppatvāna dvārakaṃ;

Dānaṃ paṭṭhapayi aṅkuro, yaṃtumassa sukhāvahaṃ.

‘‘ထိုအင်္ကုရမင်းသားသည် ထိုသဲကန္တာရမှ ပြန်လှည့်ခဲ့ပြီး ဒွါရဝတီမြို့သို့ ရောက်ရှိသော် မိမိအတွက် ချမ်းသာကို ဆောင်ကြဉ်းပေးမည့် ထိုသို့သောအလှူကို စတင်ဖြစ်ပေါ်စေခဲ့၏။

292.

၂၉၂။

‘‘Adā annañca pānañca, vatthasenāsanāni ca;

Papañca udapānañca, vippasannena cetasā.

‘‘ကြည်လင်လှစွာသောစိတ်ဖြင့် ထမင်း၊ အဖျော်၊ အဝတ်အထည်နှင့် အိပ်ရာနေရာ၊ ရေအိုးစင်နှင့် ရေတွင်းရေကန်တို့ကို လှူဒါန်းပေးကမ်းခဲ့လေ၏။

293.

၂၉၃။

‘‘Ko chāto ko ca tasito, ko vatthaṃ paridahissati;

Kassa santāni yoggāni, ito yojentu vāhanaṃ.

‘‘အဘယ်သူသည် ဆာလောင်ငတ်မွတ်နေသနည်း၊ ထိုသူသည် လာ၍ အလိုရှိသမျှ စားပါစေ။ အဘယ်သူသည် ရေမွတ်သိပ်နေသနည်း၊ ထိုသူသည် လာ၍ အလိုရှိသမျှ သောက်ပါစေ။ အဘယ်သူသည် အဝတ်ရုံလိုသနည်း၊ ထိုသူသည် လာ၍ ဝတ်ရုံပါစေ။ အဘယ်သူ၏ လှည်းယာဉ်တို့သည် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်နေကြသနည်း၊ ဤယာဉ်အုပ်စုထဲမှ မိမိတို့အလိုရှိရာ ယာဉ်ကို ကစေကြကုန်လော့။

294.

၂၉၄။

‘‘Ko chatticchati gandhañca, ko mālaṃ ko upāhanaṃ;

Itissu tattha ghosenti, kappakā sūdamāgadhā;

Sadā sāyañca pāto ca, aṅgurassa nivesane’’ti. –

‘‘အဘယ်သူသည် ထီးနှင့် နံ့သာကို အလိုရှိသနည်း၊ ထိုသူသည် လာ၍ ယူပါလေ။ အဘယ်သူသည် ပန်းကို အလိုရှိသနည်း၊ ထိုသူသည် လာ၍ ယူပါလေ။ အဘယ်သူသည် ဖိနပ်ကို အလိုရှိသနည်း၊ ထိုသူသည် လာ၍ ယူပါလေ’’ ဟု ထိုအင်္ကုရမင်းသား၏အိမ်၌ ဆတ္တာသည်၊ စဖိုသည်၊ နံ့သာသည်တို့သည် အမြဲမပြတ် ညဉ့်ဦးယံ၌လည်းကောင်း၊ နံနက်အခါ၌လည်းကောင်း ကြွေးကြော်ကြကုန်၏။

Catasso gāthā aṅgurassa paṭipattiṃ dassetuṃ saṅgītikārehi ṭhapitā.

ဤဂါထာလေးပုဒ်တို့ကို အင်္ကုရမင်းသား၏ ကျင့်ဝတ်သီလကို ပြသခြင်းငှာ သံဂါယနာတင် ဆရာတော်တို့သည် ထားတော်မူခဲ့ကြသည်။

291. Tattha tatoti marukantārato. Nivattitvāti paṭinivattitvā. Anuppatvāna dvārakanti dvāravatīnagaraṃ anupāpuṇitvā. Dānaṃ paṭṭhapayi aṅguroti yakkhena paripūritasakalakoṭṭhāgāro sabbapātheyyakaṃ mahādānaṃ so aṅguro paṭṭhapesi. Yaṃtumassa sukhāvahanti yaṃ attano sampati āyatiñca sukhanibbattakaṃ.

၂၉၁. ထိုဂါထာတို့၌ 'တတော' ဟူသည် သဲကန္တာရမှ ဟူလို။ 'နိဝတ္တိတွာ' ဟူသည် တစ်ဖန်ပြန်လှည့်၍ ဟူလို။ 'အနုပ္ပတွာနဒွါရကံ' ဟူသည် ဒွါရဝတီမြို့သို့ ရောက်၍ ဟူလို။ 'ဒါနံပဋ္ဌပယင်္ကုရော' ဟူသည် ဘီလူး (နတ်) က ကျီကျမပြတ် ပြည့်စေအပ်သော ရိက္ခာအလုံးစုံရှိသော ထိုအင်္ကုရမင်းသားသည် ကြီးစွာသောအလှူကို အစပျိုးပေးခဲ့၏ ဟူလို။ 'ယန္တုမဿသုခါဝဟံ' ဟူသည် မိမိ၏ မျက်မှောက်ဘဝ၌လည်းကောင်း၊ နောင်အနာဂတ်ကာလ၌လည်းကောင်း ချမ်းသာကို ဖြစ်စေတတ်သော အကြင်အလှူမျိုးကို ဟူလို။

293. Ko [Pg.119] chātoti ko jighacchito, so āgantvā yathāruci bhuñjatūti adhippāyo. Eseva nayo sesesupi. Tasitoti pipāsito. Paridahissatīti nivāsessati pārupissati cāti attho. Santānīti parissamappattāni. Yoggānīti rathavāhanāni. Ito yojentu vāhananti ito yoggasamūhato yathārucitaṃ gahetvā vāhanaṃ yojentu.

၂၉၃. 'ကောဆာတော' ဟူသည် အဘယ်သူသည် ဆာလောင်သနည်း၊ ထိုသူသည် လာ၍ အလိုရှိသရွေ့ စားပါစေ ဟူသောအဓိပ္ပာယ်တည်း။ ကြွင်းသောပုဒ်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ 'တသိတော' ဟူသည် မွတ်သိပ်သနည်း ဟူလို။ 'ပရိဒဟိဿတိ' ဟူသည် ဝတ်ဆင်လတ္တံ့၊ ခြုံလွှမ်းလတ္တံ့ ဟူသော အနက်တည်း။ 'သန္တာနိ' ဟူသည် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်းသို့ ရောက်ကုန်သော ဟူလို။ 'ယောဂ္ဂါနိ' ဟူသည် လှည်းယာဉ်တို့သည် ဟူလို။ 'ဣတောယောဇေန္တုဝါဟနံ' ဟူသည် ဤလှည်းယာဉ်အစုအဝေးမှ မိမိအလိုရှိရာယာဉ်ကို ယူ၍ ကစေကုန်လော့ ဟူလို။

294. Ko chatticchatīti ko kilañjachattādibhedaṃ chattaṃ icchati, so gaṇhātūti adhippāyo. Sesesupi eseva nayo. Gandhanti catujjātiyagandhādikaṃ gandhaṃ. Mālanti ganthitāganthitabhedaṃ pupphaṃ. Upāhananti khallabaddhādibhedaṃ upāhanaṃ. Itissūti ettha sūti nipātamattaṃ, iti evaṃ ‘‘ko chāto, ko tasito’’tiādināti attho. Kappakāti nhāpitakā. Sūdāti bhattakārakā. Māgadhāti gandhino. Sadāti sabbakālaṃ divase divase sāyañca pāto ca tattha aṅgurassa nivesane ghosenti ugghosentīti yojanā.

၂၉၄. 'ကောဆတ္တိစ္ဆတိ' ဟူသည် အဘယ်သူသည် နှီးထီးစသည်ဖြင့် အထူးထူးသော ထီးကို အလိုရှိသနည်း၊ ထိုသူသည် ယူစေသတည်း ဟူသောအဓိပ္ပာယ်တည်း။ ကြွင်းသောပုဒ်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။ 'ဂန္ဓံ' ဟူသည် စတုဇာတိနံ့သာမျိုးလေးပါး အစရှိသော နံ့သာကို ဟူလို။ 'မာလံ' ဟူသည် သီကုံးအပ်သော သို့မဟုတ် မသီကုံးအပ်သော အထူးထူးသော ပန်းကို ဟူလို။ 'ဥပါဟနံ' ဟူသည် သားရေဖိနပ်စသည်ဖြင့် ပြားသော ဖိနပ်ကို ဟူလို။ 'ဣတိဿု' ဟူသောပုဒ်၌ 'သု' သည် နိပါတ်မျှသာဖြစ်၏။ ဤသို့ 'အဘယ်သူ ဆာလောင်သနည်း၊ အဘယ်သူ မွတ်သိပ်သနည်း' စသည်ဖြင့် ဟူသော အနက်တည်း။ 'ကပ္ပကာ' ဟူသည် ဆတ္တာသည် (ရေချိုးပေးသူ) တို့တည်း။ 'သုဒါ' ဟူသည် ထမင်းဟင်းချက်သော စဖိုသည်တို့တည်း။ 'မာဂဓာ' ဟူသည် နံ့သာပြုလုပ်သူတို့တည်း။ 'သဒါ' ဟူသည် အခါခပ်သိမ်း နေ့စဉ်နေ့တိုင်း၊ 'သာယဉ္စ ပါတော စ' ဟူသည် ညချမ်းအခါနှင့် နံနက်အခါတို့၌၊ 'တတ္ထ အင်္ကုရဿ နိဝေသနေ' ဟူသည် ထိုအင်္ကုရမင်းသား၏ အိမ်၌၊ 'ဃောသေန္တိ' ဟူသည် ကျယ်လောင်စွာ ကြွေးကြော်ကြကုန်၏ ဟူ၍ ယောဇနာအပ်၏။

Evaṃ mahādānaṃ pavattentassa gacchante kāle tittibhāvato atthikajanehi pavivittaṃ viraḷaṃ dānaggaṃ ahosi. Taṃ disvā aṅkuro dāne uḷārajjhāsayatāya atuṭṭhamānaso hutvā attano dāne niyuttaṃ sindhakaṃ nāma māṇavaṃ āmantetvā –

ဤသို့ ကြီးစွာသောအလှူတော်ကို ပေးလှူနေစဉ် ကာလကြာမြင့်လာသောအခါ အလှူခံတို့သည် ရောင့်ရဲသွားကြသဖြင့် အလိုရှိသူနည်းပါးကာ အလှူတင်းကုပ်သည် ဆိတ်ငြိမ်ကျဲပါးသွားလေ၏။ ထိုသို့ ဆိတ်ငြိမ်သွားသည်ကို မြင်လျှင် အင်္ကုရမင်းသားသည် အလှူပေးခြင်း၌ ပြန့်ပြောထူးမြတ်သော အဇ္ဈာသယ (ဆန္ဒ) ရှိသည့်အတွက် မရောင့်ရဲနိုင်သော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ မိမိအလှူတော်၌ ခန့်အပ်ထားသော သိန္ဒုက အမည်ရှိသော လုလင်ကို ခေါ်ယူလျက် -

295.

၂၉၅။

‘‘Sukhaṃ supati aṅkuro, iti jānāti maṃ jano;

Dukkhaṃ supāmi sindhaka, yaṃ na passāmi yācake.

‘‘သိန္ဒုက၊ 'အင်္ကုရမင်းသားသည် ချမ်းသာစွာ အိပ်စက်ရ၏' ဟု လူအများက ငါ့ကို ထင်မှတ်နေကြသည်။ ငါမူကား သူတောင်းစား (အလှူခံ) တို့ကို မမြင်ရသဖြင့် စိတ်မချမ်းသာစွာဖြင့်သာ အိပ်စက်ရ၏။’’

296.

၂၉၆။

‘‘Sukhaṃ supati aṅkuro, iti jānāti maṃ jano;

Dukkhaṃ supāmi sindhaka, appake su vanibbake’’ti. –

‘‘သိန္ဒုက၊ 'အင်္ကုရမင်းသားသည် ချမ်းသာစွာ အိပ်စက်ရ၏' ဟု လူအများက ငါ့ကို ထင်မှတ်နေကြသည်။ ငါမူကား ကျေးဇူးချီးမွမ်း၍ တောင်းစားတတ်သောသူတို့ နည်းပါးလှသဖြင့် စိတ်မချမ်းသာစွာဖြင့်သာ အိပ်စက်ရ၏’’ ဟူ၍ -

Gāthādvayamāha. Tattha sukhaṃ supati aṅkuro, iti jānāti maṃ janoti ‘‘aṅkuro rājā yasabhogasamappito dānapati attano bhogasampattiyā dānasampattiyā ca sukhaṃ supati, sukheneva niddaṃ upagacchati, sukhaṃ paṭibujjhatī’’ti evaṃ maṃ jano sambhāveti. Dukkhaṃ supāmi sindhakāti ahaṃ pana sindhaka dukkhameva supāmi. Kasmā? Yaṃ na passāmi yācaketi, yasmā mama ajjhāsayānurūpaṃ [Pg.120] deyyadhammapaṭiggāhake bahū yācake na passāmi, tasmāti attho. Appake su vanibbaketi vanibbakajane appake katipaye jāte dukkhaṃ supāmīti yojanā. Sūti ca nipātamattaṃ, appake vanibbakajane satīti attho.

ဂါထာနှစ်ပုဒ်ကို မိန့်တော်မူ၏။ ထိုဂါထာတို့၌ 'သုခံ သုပတိ အင်္ကုရော ဣတိ ဇာနာတိ မံ ဇနော' ဟူသည် အခြံအရံ စည်းစိမ်ချမ်းသာနှင့် ပြည့်စုံသော အလှူဒါယကာဖြစ်သော အင်္ကုရမင်းသည် မိမိ၏ စည်းစိမ်ဥစ္စာ ပြည့်စုံခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ အလှူအတန်း ပြည့်စုံခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း ချမ်းသာစွာ အိပ်စက်ရ၏၊ ချမ်းသာစွာပင် အိပ်ပျော်ခြင်းသို့ ရောက်၍ ချမ်းသာစွာပင် နိုးထရ၏ ဟူ၍ လူအများက ငါ့ကို ချီးမွမ်းကြကုန်၏ ဟူလို။ 'ဒုက္ခံ သုပါမိ သိန္ဒုက' ဟူသည် သိန္ဒုက၊ ငါသည်ကား စိတ်မချမ်းသာစွာဖြင့်သာ အိပ်စက်ရ၏ ဟူလို။ အဘယ်ကြောင့်နည်း ဟူမူ - 'ယံ န ပဿာမိ ယာစကေ' ဟူသည် အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ငါ၏အလိုဆန္ဒနှင့်အညီ လှူဖွယ်ဝတ္ထုကို ခံယူမည့် များစွာသော အလှူခံ (သူတောင်းစား) တို့ကို မမြင်ရသောကြောင့် ဖြစ်၏ ဟူသောအနက်တည်း။ 'အပ္ပကေသု ဝဏိဗ္ဗကေ' ဟူသည် ကျေးဇူးချီးမွမ်း၍ တောင်းခံတတ်သော လူအနည်းငယ်မျှသာ ရှိသဖြင့် စိတ်မချမ်းသာစွာ အိပ်ရ၏ ဟူ၍ ယောဇနာအပ်၏။ 'သု' ဟူသောပုဒ်သည် နိပါတ်မျှသာဖြစ်ပြီး၊ အလှူခံလူနည်းပါးသည့်အခါ၌ ဟူသော အနက်တည်း။

Taṃ sutvā sindhako tassa uḷāraṃ dānādhimuttiṃ pākaṭataraṃ kātukāmo –

ထိုစကားကို ကြားရသဖြင့် သိန္ဒုကလုလင်သည် ထိုအင်္ကုရမင်းသား၏ ပြန့်ပြောထူးမြတ်သော အလှူပေးလိုစိတ် (အလှူ၌ညွတ်ခြင်း) ကို သာ၍ ထင်ရှားစေလိုသဖြင့် -

297.

၂၉၇။

‘‘Sakko ce te varaṃ dajjā, tāvatiṃsānamissaro;

Kissa sabbassa lokassa, varamāno varaṃ vare’’ti. –

‘‘အရှင်မင်းသား၊ တာဝတိံသာနတ်တို့၏ အရှင်လည်းဖြစ်၊ ခပ်သိမ်းသောလောကသားတို့၏ အရှင်လည်းဖြစ်သော သိကြားမင်းသည် အကယ်၍ အရှင်မင်းသားအား ဆုတစ်ခု ပေးခဲ့ပါမူ၊ ဆုကို တောင်းလိုသော အရှင်မင်းသားသည် အဘယ်သို့သော ဆုမျိုးကို တောင်းယူလိုပါသနည်း’’ ဟု -

Gāthamāha. Tassattho – tāvatiṃsānaṃ devānaṃ sabbassa ca lokassa issaro sakko ‘‘varaṃ varassu, aṅkura, yaṃkiñci manasicchita’’nti tuyhaṃ varaṃ dajjā dadeyya ce, varamāno patthayamāno kissa kīdisaṃ varaṃ vareyyāsīti attho.

ဂါထာကို မိန့်ကြားလေ၏။ ထိုဂါထာ၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကား - တာဝတိံသာနတ်တို့နှင့် အလုံးစုံသော လောကသားတို့၏ အရှင်ဖြစ်သော သိကြားမင်းသည် 'အင်္ကုရမင်းသား၊ စိတ်က အလိုရှိရာ တစ်စုံတစ်ခုသော ဆုကို တောင်းယူလော့' ဟု သင့်အား ဆုကို ပေးအပ်ခဲ့ပါမူ၊ ဆုကို တောင်းယူလိုသော သင်သည် အဘယ်သို့ သဘောရှိသော ဆုမျိုးကို တောင်းယူလိုသနည်း ဟူသော အနက်တည်း။

Atha aṅkuro attano ajjhāsayaṃ yāthāvato pavedento –

ထိုနောက် အင်္ကုရမင်းသားသည် မိမိ၏ စိတ်ဆန္ဒကို ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း ပြောကြားလိုသဖြင့် -

298.

၂၉၈။

‘‘Sakko ce me varaṃ dajjā, tāvatiṃsānamissaro;

Kāluṭṭhitassa me sato, sūriyuggamanaṃ pati;

Dibbā bhakkhā pātubhaveyyuṃ, sīlavanto ca yācakā.

‘‘သိန္ဒုက၊ တာဝတိံသာနတ်တို့၏အရှင် သိကြားမင်းသည် ငါ့အား ဆုကို ပေးခဲ့ပါမူ - နံနက်စောစောထ၍ သတိတရားရှိလျက် နိုးကြားနေသော ငါ့ထံသို့ နေထွက်ချိန်၌ နတ်ဩဇာနှင့် ပြည့်စုံသော နတ်အစာအာဟာရတို့သည် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာပါစေ။ သီလရှိသော အလှူခံသူတောင်းစားတို့သည်လည်း ဆိုက်ရောက်လာကြပါစေ။

299.

၂၉၉။

‘‘Dadato me na khīyetha, datvā nānutapeyyahaṃ;

Dadaṃ cittaṃ pasādeyyaṃ, etaṃ sakkaṃ varaṃ vare’’ti. – dve gāthā abhāsi;

‘‘အလှူခံတို့အား ပေးလှူနေသော ငါ၏လှူဖွယ်ဝတ္ထုသည်လည်း ကုန်ခန်းခြင်း မရှိပါစေနှင့်။ ပေးလှူပြီးနောက်၌လည်း ငါသည် နောင်တတစ်ဖန် ပူပန်ခြင်းမရှိပါစေနှင့်။ ပေးလှူဆဲအခါ၌လည်း ငါ၏စိတ်ကို ကြည်လင်စေပါအံ့။ သိကြားမင်း၊ ဤသို့သော အင်္ဂါသုံးပါးနှင့် ပြည့်စုံသောဆုကို ငါ့အား ပေးတော်မူပါလော့ ဟု ဤဆုကို တောင်းယူအံ့’’ ဟူ၍ ဂါထာနှစ်ပုဒ်ကို မိန့်ကြားတော်မူ၏။

298. Tattha kāluṭṭhitassa me satoti kāle pāto vuṭṭhitassa atthikānaṃ dakkhiṇeyyānaṃ apacāyanapāricariyādivasena uṭṭhānavīriyasampannassa me samānassa. Sūriyuggamanaṃ patīti sūriyuggamanavelāyaṃ. Dibbā bhakkhā pātubhaveyyunti devalokapariyāpannā āhārā uppajjeyyuṃ. Sīlavanto ca yācakāti yācakā ca sīlavanto kalyāṇadhammā bhaveyyuṃ.

၂၉၈. ထိုဂါထာတို့၌ 'ကာလုဋ္ဌိတဿမေသတော' ဟူသည်မှာ နံနက်အခါ၌ ထလျက် အလိုရှိကုန်သော အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်တို့အား အရိုအသေပြုခြင်း၊ လုပ်ကျွေးပြုစုခြင်း အစရှိသည်တို့ကို ပြုရန် ထကြွလုံ့လရှိသည်၏ အစွမ်းဖြင့် ဝီရိယနှင့် ပြည့်စုံသော ငါ၏ (ဖြစ်ခြင်း) ဟု ဆိုလိုသည်။ 'သူရိယုဂ္ဂမနံပတိ' ဟူသည်မှာ နေထွက်သော အခါ၌ ဟု ဆိုလိုသည်။ 'ဒိဗ္ဗာဘက္ခာပါတုဘဝေယျုံ' ဟူသည်မှာ နတ်ပြည်၌ အကျုံးဝင်ကုန်သော အာဟာရတို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာကုန်ရာ၏ ဟု ဆိုလိုသည်။ 'သီလဝန္တောစယာစကာ' ဟူသည်မှာ တောင်းခံသော သူတို့သည်လည်း သီလရှိကုန်သော၊ ကောင်းသောအကျင့် ရှိကုန်သောသူတို့ ဖြစ်ကုန်ရာ၏ ဟု ဆိုလိုသည်။

299. Dadato [Pg.121] me na khīyethāti āgatāgatānaṃ dānaṃ dadato ca me deyyadhammo na khīyetha, na parikkhayaṃ gaccheyya. Datvā nānutapeyyahanti tañca dānaṃ datvā kiñcideva appasādakaṃ disvā tena ahaṃ pacchā nānutapeyyaṃ. Dadaṃ cittaṃ pasādeyyanti dadamāno cittaṃ pasādeyyaṃ, pasannacittoyeva hutvā dadeyyaṃ. Etaṃ sakkaṃ varaṃ vareti sakkaṃ devānamindaṃ ārogyasampadā, deyyadhammasampadā, dakkhiṇeyyasampadā, deyyadhammassa aparimitasampadā, dāyakasampadāti etaṃ pañcavidhaṃ varaṃ vareyyaṃ. Ettha ca ‘‘kāluṭṭhitassa me sato’’ti etena ārogyasampadā, ‘‘dibbā bhakkhā pātubhaveyyu’’nti etena deyyadhammasampadā, ‘‘sīlavanto ca yācakā’’ti etena dakkhiṇeyyasampadā, ‘‘dadato me na khīyethā’’ti etena deyyadhammassa aparimitasampadā, ‘‘datvā nānutapeyyahaṃ, dadaṃ cittaṃ pasādeyya’’nti etehi dāyakasampadāti ime pañca atthā varabhāvena icchitā. Te ca kho dānamayapuññassa yāvadeva uḷārabhāvāyāti veditabbā.

၂၉၉. 'ဒဒတော မေ နခီယေထ' ဟူသည်မှာ အဖန်ဖန် လာရောက်ကုန်သော သူတို့အား အလှူပေးလှူသော ငါ၏ လှူဖွယ်ဝတ္ထုသည် မကုန်နိုင်ရာ၊ ကုန်ခြင်းသို့ မရောက်ရာ ဟု ဆိုလိုသည်။ 'ဒတွာ နာနုတပေယျဟံ' ဟူသည်မှာ ထိုအလှူကို ပေးလှူပြီးနောက် တစ်စုံတစ်ခုသော မကြည်ညိုဖွယ်ကို မြင်၍ ထိုသို့မြင်ခြင်းကြောင့် ငါသည် နောက်ကာလ၌ မပူပန်ရလို ဟု ဆိုလိုသည်။ 'ဒဒံ စိတ္တံ ပသာဒေယျံ' ဟူသည်မှာ ပေးလှူဆဲဖြစ်သော ငါသည် စိတ်ကို ကြည်လင်စေအံ့၊ ကြည်လင်သောစိတ် ရှိသည်သာ ဖြစ်၍ ပေးလှူအံ့ ဟု ဆိုလိုသည်။ 'ဧတံ သက္ကံ ဝရံ ဝရေ' ဟူသည်မှာ သိကြားမင်းထံ၌ အနာကင်းခြင်း ပြည့်စုံခြင်း (အာရောဂျသမ္ပဒါ)၊ လှူဖွယ်ဝတ္ထု ပြည့်စုံခြင်း (ဒေယျဓမ္မသမ္ပဒါ)၊ အလှူခံပုဂ္ဂိုလ် ပြည့်စုံခြင်း (ဒက္ခိဏေယျသမ္ပဒါ)၊ လှူဖွယ်ဝတ္ထု အတိုင်းမသိ ပြည့်စုံခြင်း (ဒေယျဓမ္မဿ အပရိမိတသမ္ပဒါ)၊ အလှူရှင် ပြည့်စုံခြင်း (ဒါယကသမ္ပဒါ) ဟု ဆိုအပ်သော ဤငါးပါးသော ဆုကို တောင်းအံ့ ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤငါးပါးတို့တွင်လည်း 'ကာလုဋ္ဌိတဿ မေ သတော' ဟူသော ဤပါဌ်ဖြင့် အနာကင်းခြင်း ပြည့်စုံခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ 'ဒိဗ္ဗာ ဘက္ခာ ပါတုဘဝေယျုံ' ဟူသော ဤပါဌ်ဖြင့် လှူဖွယ်ဝတ္ထု ပြည့်စုံခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ 'သီလဝန္တော စ ယာစကာ' ဟူသော ဤပါဌ်ဖြင့် အလှူခံပုဂ္ဂိုလ် ပြည့်စုံခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ 'ဒဒတော မေ နခီယေထ' ဟူသော ဤပါဌ်ဖြင့် လှူဖွယ်ဝတ္ထု အတိုင်းမသိ ပြည့်စုံခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ 'ဒတွာ နာနုတပေယျဟံ၊ ဒဒံ စိတ္တံ ပသာဒေယျံ' ဟူသော ဤပါဌ်တို့ဖြင့် အလှူရှင် ပြည့်စုံခြင်းကိုလည်းကောင်း ဤသို့လျှင် ဤငါးပါးသော အကျိုးတို့ကို ဆုအဖြစ်ဖြင့် အလိုရှိအပ်၏။ ထိုငါးပါးသော အကျိုးတို့သည်လည်း ဒါနမယကုသိုလ်၏ ပြန့်ပြောကြီးကျယ်ခြင်း အလို့ငှာသာ ဖြစ်ကုန်၏ ဟု သိအပ်၏။

Evaṃ aṅkurena attano ajjhāsaye pavedite tattha nisinno nītisatthe kataparicayo sonako nāma eko puriso taṃ atidānato vicchinditukāmo –

ဤသို့ အင်္ကုရမင်းသားသည် မိမိ၏ အလိုဆန္ဒကို ပြောကြားသောအခါ ထိုအရပ်၌ ထိုင်နေသော၊ နီတိကျမ်း၌ လေ့ကျက်ကျွမ်းကျင်မှု ရှိသော သောနက အမည်ရှိသော ယောက်ျားတစ်ယောက်သည် ထိုအင်္ကုရမင်းသားကို အလွန်အကျွံ လှူဒါန်းခြင်းမှ တားမြစ်ဖြတ်တောက်လိုသည်ဖြစ်၍ —

300.

၃၀၀။

‘‘Na sabbavittāni pare pavecche, dadeyya dānañca dhanañca rakkhe;

Tasmā hi dānā dhanameva seyyo, atippadānena kulā na honti.

"အရှင်မင်းသား၊ အလုံးစုံသော သက်ရှိသက်မဲ့ စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့ကို သူတစ်ပါးအား မပေးလှူရာ၊ အလှူကိုလည်း မိမိ၏ စည်းစိမ်ဥစ္စာအလျောက် ပေးလှူရာ၏၊ ဥစ္စာကိုလည်း စောင့်ရှောက်ရာ၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အလှူပေးခြင်းသည် ဥစ္စာလျှင် အကြောင်းရင်းရှိ၏။ ထိုကြောင့်သာလျှင် အလှူပေးခြင်းထက် ဥစ္စာသည်သာ ကောင်းမြတ်၏။ အလွန်အကျွံ ပေးလှူခြင်းဖြင့် အမျိုးအနွယ်တို့သည် မတည်တံ့နိုင်ကုန်။"

301.

၃၀၁။

‘‘Adānamatidānañca nappasaṃsanti paṇḍitā,Tasmā hi dānā dhanameva seyyo,Samena vatteyya sa dhīradhammo’’ti. –

"အရှင်မင်းသား၊ လုံးဝမလှူမဒါန်းခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ အတိုင်းအရှည်ထက် လွန်ကဲစွာ လှူဒါန်းခြင်းကိုလည်းကောင်း ပညာရှိတို့ မချီးမွမ်းကုန်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အလှူသည် ဥစ္စာလျှင် အကြောင်းရင်းရှိ၏။ ထိုကြောင့် အလှူပေးခြင်းထက် ဥစ္စာသည်သာလျှင် ကောင်းမြတ်၏။ အရှင်မင်းသား၊ မျှတသောအစီအစဉ်ဖြင့် ကျင့်ဆောင်ရာ၏။ ထိုသို့ ကျင့်ဆောင်ခြင်းသည် ပညာရှိတို့၏ အကျင့်တည်း" ဟု —

Dve gāthā abhāsi. Sindhako evaṃ punapi vīmaṃsitukāmo ‘‘na sabbavittānī’’tiādimāhāti apare.

ဂါထာနှစ်ဂါထာတို့ကို ရွတ်ဆို၏။ "သိန္ဒုက (သောနက) သည် ဤသို့ တစ်ဖန်လည်း စမ်းသပ်စုံစမ်းလိုသဖြင့် 'န သဗ္ဗဝိတ္တာနိ' အစရှိသော စကားကို ဆို၏" ဟု အချို့သော ဆရာတို့သည် ဆိုကုန်၏။

300. Tattha sabbavittānīti saviññāṇakaaviññāṇakappabhedāni sabbāni vittūpakaraṇāni, dhanānīti attho. Pareti paramhi, parassāti attho[Pg.122]. Na paveccheti na dadeyya, ‘‘dakkhiṇeyyā laddhā’’ti katvā kiñci asesetvā sabbasāpateyyapariccāgo na kātabboti attho. Dadeyya dānañcāti sabbena sabbaṃ dānadhammo na kātabbo, atha kho attano āyañca vayañca jānitvā vibhavānurūpaṃ dānañca dadeyya. Dhanañca rakkheti aladdhalābhaladdhaparirakkhaṇarakkhitasambandhavasena dhanaṃ paripāleyya.

၃၀၀. ထိုဂါထာတို့၌ 'သဗ္ဗဝိတ္တာနိ' ဟူသည်မှာ သက်ရှိသက်မဲ့ အပြားရှိကုန်သော အလုံးစုံသော ဥစ္စာအသုံးအဆောင်တို့ကို ဆိုလိုသည်။ 'ပရေ' ဟူသည်မှာ သူတစ်ပါးအား ဟု အနက်ရသည်။ 'န ပဝစ္ဆေ' ဟူသည်မှာ မပေးလှူရာ၊ အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ရပြီဟု ဆိုကာ တစ်စုံတစ်ခုမျှ မကြွင်းကျန်စေဘဲ မိမိပိုင်ဆိုင်သမျှ အလုံးစုံသော စည်းစိမ်ဥစ္စာကို စွန့်ကြဲခြင်းကို မပြုအပ်ဟု အနက်ရသည်။ 'ဒဒေယျ ဒါနဉ္စ' ဟူသည်မှာ လုံးလုံးလျားလျား အလှူပေးခြင်းကိုသာ အမြဲတစေ မပြုရာ၊ စင်စစ်သော်ကား မိမိ၏ အဝင်အထွက် ဥစ္စာကို သိနားလည်၍ စည်းစိမ်ဥစ္စာအင်အားနှင့် လျော်ညီစွာ အလှူကိုလည်း ပေးလှူရာ၏ ဟု ဆိုလိုသည်။ 'ဓနဉ္စ ရက္ခေ' ဟူသည်မှာ ဥစ္စာကို စောင့်ရှောက်ရာ၏၊ မရသေးသော လာဘ်သပ်ပကာကို ရအောင် စောင့်ရှောက်ခြင်းနှင့် ရရှိပြီးသော စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့ကို တိုးပွားအောင် စောင့်ရှောက်ထိန်းသိမ်းခြင်း အစဉ်အစွမ်းဖြင့် ဥစ္စာကို ကောင်းစွာ စောင့်ရှောက်ထိန်းသိမ်းရာ၏ ဟု ဆိုလိုသည်။

‘‘Ekena bhoge bhuñjeyya, dvīhi kammaṃ payojaye;

Catutthañca nidhāpeyya, āpadāsu bhavissatī’’ti. (dī. ni. 3.265) –

"ဥစ္စာကို လေးပုံပုံ၍ တစ်ပုံဖြင့် စည်းစိမ်ချမ်းသာကို ခံစားသုံးဆောင်ရာ၏၊ နှစ်ပုံဖြင့် ကုန်သွယ်မှု လုပ်ငန်းဆောင်တာတို့ကို လုပ်ကိုင်ရာ၏၊ စတုတ္ထအစုကိုမူကား 'ဘေးရန်တို့ ပေါ်ပေါက်လာလျှင် သုံးရန်ဖြစ်လတ္တံ့' ဟု ကြံစည်၍ သိမ်းဆည်းသိုမှီးထားရာ၏" ဟု —

Vuttavidhinā vā dhanaṃ rakkheyya tammūlakattā dānassa. Tayopi maggā aññamaññavisodhanena paṭisevitabbāti hi nīticintakā. Tasmā hīti yasmā dhanañca rakkhanto dānañca karonto ubhayalokahitāya paṭipanno hoti dhanamūlakañca dānaṃ, tasmā dānato dhanameva seyyo sundarataroti atidānaṃ na kātabbanti adhippāyo. Tenāha ‘‘atippadānena kulā na hontī’’ti, dhanassa pamāṇaṃ ajānitvā dānassa taṃ nissāya atippadānapasaṅgena kulāni na honti nappavattanti, ucchijjantīti attho.

ထိုဆိုအပ်ပြီးသော နည်းလမ်းဖြင့်လည်းကောင်း ဥစ္စာကို စောင့်ရှောက်ရာ၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ အလှူဒါန်းခြင်းသည် ထိုဥစ္စာလျှင် အရင်းအမြစ်အကြောင်းရင်း ရှိသောကြောင့်တည်း။ စင်စစ်သော်ကား အချင်းချင်း သုတ်သင်သန့်ရှင်းစေခြင်းဖြင့် ထိုသုံးပါးသော လမ်းကြောင်း (စည်းစိမ်သုံးဆောင်ခြင်း၊ ကုန်သွယ်ခြင်း၊ သိုမှီးသိမ်းဆည်းခြင်း) တို့ကို မှီဝဲအပ်ကုန်၏ ဟု နီတိကျမ်းကို ကြံစည်ကုန်သော ဆရာတို့သည် ဆိုကုန်၏။ 'တသ္မာ ဟိ' ဟူသည်မှာ ဥစ္စာကိုလည်း စောင့်ရှောက်လျက် အလှူကိုလည်း ပေးလှူလျက် မျက်မှောက် တမလွန် နှစ်ဘဝလုံး၌ လောက၏ အကျိုးစီးပွားအလို့ငှာ ကျင့်ဆောင်သူဖြစ်သောကြောင့်လည်းကောင်း၊ အလှူသည် ဥစ္စာလျှင် အခြေခံအကြောင်းရင်း ရှိသောကြောင့်လည်းကောင်း ထိုကြောင့် အလှူပေးခြင်းထက် ဥစ္စာသည်သာလျှင် မြတ်၏၊ အလွန်ကောင်း၏၊ ထိုကြောင့် အလွန်အကျွံ အလှူပေးခြင်းကို မပြုအပ်ဟု ဆိုလိုသည်။ ထိုသို့ဖြစ်၍ 'အတိပ္ပဒါနေန ကုလာ န ဟောန္တိ' ဟု မိန့်ဆိုခဲ့သည်။ ဥစ္စာ၏ အတိုင်းအရှည်ကို မသိဘဲ အလှူပေးလှူရန်အတွက် ထိုဥစ္စာကို အမှီပြု၍ အလွန်အကျွံ ပေးလှူခြင်းကြောင့် အမျိုးအနွယ်တို့သည် မတည်တံ့နိုင်ကုန်၊ ပျက်စီးပြတ်စဲကုန်၏ ဟု အနက်ရသည်။

301. Idāni viññūnaṃ pasaṃsitamevatthaṃ patiṭṭhapento ‘‘adānamatidānañcā’’ti gāthamāha. Tattha adānamatidānañcāti sabbena sabbaṃ kaṭacchubhikkhāyapi taṇḍulamuṭṭhiyāpi adānaṃ, pamāṇaṃ atikkamitvā pariccāgasaṅkhātaṃ atidānañca paṇḍitā buddhimanto sapaññajātikā nappasaṃsanti na vaṇṇayanti. Sabbena sabbaṃ adānena hi samparāyikato atthato paribāhiro hoti. Atidānena diṭṭhadhammikapaveṇī na pavattati. Samena vatteyyāti avisamena lokiyasarikkhakena samāhitena majjhimena ñāyena pavatteyya. Sa dhīradhammoti yā yathāvuttā dānādānappavatti, so dhīrānaṃ dhitisampannānaṃ nītinayakusalānaṃ dhammo, tehi gatamaggoti dīpeti.

၃၀၁. ယခုအခါ၌ ပညာရှိတို့ ချီးမွမ်းအပ်သော ထိုအနက်ကိုပင်လျှင် တည်စေလိုသဖြင့် 'အဒါနမတိဒါနဉ္စ' အစရှိသော ဂါထာကို ဆို၏။ ထိုဂါထာ၌ 'အဒါနမတိဒါနဉ္စ' ဟူသည်မှာ လုံးလုံးလျားလျား ယောက်မတစ်စွမ်းမျှသော ဆွမ်းကိုလည်းကောင်း၊ ဆန်တစ်ဆုပ်ကိုလည်းကောင်း လုံးဝမပေးလှူခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ အတိုင်းအရှည်ကို လွန်ကဲ၍ စွန့်ကြဲခြင်းဟု ဆိုအပ်သော အလွန်အကျွံ ပေးလှူခြင်းကိုလည်းကောင်း ပညာရှိကုန်သော၊ သူတော်ကောင်း သဘောရှိကုန်သောသူတို့သည် မချီးမွမ်းကုန်။ စင်စစ်သော်ကား လုံးလုံးလျားလျား မပေးလှူခြင်းဖြင့် တမလွန်ဘဝ၏ အကျိုးစီးပွားမှ မိမိသည် ဖယ်ထုတ်အပ်သည် ဖြစ်၏။ အလွန်အကျွံ ပေးလှူခြင်းဖြင့် မျက်မှောက်ဘဝမှ မိမိ၏ အကျိုးစီးပွား မတည်တံ့နိုင်သည် ဖြစ်၏။ 'သမေန ဝတ္တေယျ' ဟူသည်မှာ မညီမညွတ် မဟုတ်ဘဲ ညီညွတ်မျှတသော၊ လောကနှင့် လျော်ညီသော၊ တည်ကြည်သော၊ အလယ်အလတ်ဖြစ်သော နည်းလမ်းဖြင့် ကျင့်ဆောင်ရာ၏ ဟု ဆိုလိုသည်။ 'သ ဓီရဓမ္မော' ဟူသည်မှာ ထိုဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော ဒါနအလှူ၌ ကောင်းစွာ ကျင့်ဆောင်ခြင်းသည် တည်ကြည်ခြင်းနှင့် ပြည့်စုံကုန်သော၊ နီတိနည်း၌ လိမ္မာကုန်သော ပညာရှိတို့၏ ကျင့်ဝတ်ဖြစ်၏၊ ထိုပညာရှိတို့ လျှောက်လှမ်းအပ်သော လမ်းစဉ်ဖြစ်၏ ဟု ပြသတော်မူသည်။

Taṃ [Pg.123] sutvā aṅkuro tassa adhippāyaṃ parivattento –

ထိုစကားကို ကြားရသဖြင့် အင်္ကုရမင်းသားသည် ထိုသောနက၏ အလိုဆန္ဒကို ပြောင်းလဲစေလိုသည်ဖြစ်၍ —

302.

၃၀၂။

‘‘Aho vata re ahameva dajjaṃ, santo ca maṃ sappurisā bhajeyyuṃ;

Meghova ninnāni paripūrayanto, santappaye sabbavanibbakānaṃ.

"အို သိန္ဒုကလုလင်၊ ငါသည် အလှူကိုသာ ပေးလှူပါရစေ။ ထိုငါ၏ အလှူ၌ ငြိမ်သက်သော ကိုယ်နှုတ်နှလုံးရှိကုန်သော သူတော်ကောင်းတို့သည် ဆည်းကပ်ပါစေကုန်သတည်း။ မိုးကြီးသည် နိမ့်ကျသော အရပ်ဒေသတို့ကို ဖြည့်ဆည်းလျက် ရွာသွန်းသကဲ့သို့ ငါသည်လည်း တောင်းခံလာကြကုန်သော အလှူခံအားလုံးတို့၏ အလိုဆန္ဒကို ဖြည့်ဆည်းပေးလျက် ကောင်းစွာ ရောင့်ရဲစေပါအံ့။"

303.

၃၀၃။

‘‘Yassa yācanake disvā, mukhavaṇṇo pasīdati;

Datvā attamano hoti, taṃ gharaṃ vasato sukhaṃ.

"လုလင်၊ အလှူခံတောင်းစားသူတို့ကို မြင်ရသဖြင့် အကြင်သူ၏ မျက်နှာအဆင်းသည် ကြည်လင်အံ့၊ ပေးလှူပြီး၍လည်း နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်သော စိတ်ရှိအံ့။ အိမ်၌ နေထိုင်သော ထိုသူအား ထိုကဲ့သို့ မျက်နှာကြည်လင်ခြင်းနှင့် ဝမ်းမြောက်ခြင်းသည် ချမ်းသာခြင်း၏ အကြောင်းတည်း။"

304.

၃၀၄။

‘‘Yassa yācanake disvā, mukhavaṇṇo pasīdati;

Datvā attamano hoti, esā yaññassa sampadā.

"လုလင်၊ အလှူခံတောင်းစားသူတို့ကို မြင်ရသဖြင့် အကြင်သူ၏ မျက်နှာအဆင်းသည် ကြည်လင်အံ့၊ ပေးလှူပြီး၍လည်း နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်သော စိတ်ရှိအံ့။ ထိုသူ၏ ဤသို့ မျက်နှာကြည်လင်ခြင်းနှင့် ဝမ်းမြောက်ခြင်းသည် အလှူ၏ ပြည့်စုံခြင်း (ယညသမ္ပဒါ) ပေတည်း။"

305.

၃၀၅။

‘‘Pubbeva dānā sumano, dadaṃ cittaṃ pasādaye;

Datvā attamano hoti, esā yaññassa sampadā’’ti. –

"လုလင်၊ အကြင်သူသည် မလှူဒါန်းမီ ရှေးအဖို့၌လည်း စိတ်နှလုံး ရွှင်ပြုံးဝမ်းမြောက်အံ့၊ လှူဒါန်းဆဲအခါ၌လည်း စိတ်ကို ကြည်လင်စေအံ့၊ လှူဒါန်းပြီးနောက်၌လည်း နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်အံ့။ ထိုသူ၏ ဤကဲ့သို့ သုံးပါးသော ကာလ၌ ပြည့်စုံခြင်းသည် အလှူ၏ ပြည့်စုံခြင်း (ယညသမ္ပဒါ) ပေတည်း" ဟု —

Catūhi gāthāhi attanā paṭipajjitabbavidhiṃ pakāsesi.

ဂါထာလေးပုဒ်တို့ဖြင့် မိမိ ကျင့်သုံးဆောက်တည်အပ်သော နည်းလမ်းကို ပြသတော်မူ၏။

302. Tattha aho vatāti sādhu vata. Reti ālapanaṃ. Ahameva dajjanti ahaṃ dajjameva. Ayañhettha saṅkhepattho – māṇava, ‘‘dānā dhanameva seyyo’’ti yadi ayaṃ nītikusalānaṃ vādo tava hotu, kāmaṃ ahaṃ dajjameva. Santo ca maṃ sappurisā bhajeyyunti tasmiñca dāne santo upasantakāyavacīmanosamācārā sappurisā sādhavo maṃ bhajeyyuṃ upagaccheyyuṃ. Meghova ninnāni paripūrayantoti ahaṃ abhippavassanto mahāmegho viya ninnāni ninnaṭṭhānāni sabbesaṃ vanibbakānaṃ adhippāye paripūrayanto aho vata te santappeyyanti.

၃၀၂. ထိုဂါထာတို့၌ 'အဟော ဝတ' ဟူသည်မှာ ကောင်းလေစွတကား ဟု ဆိုလိုသည်။ 'ရေ' ဟူသော ပုဒ်သည် ခေါ်ဝေါ်ပြောဆိုခြင်း (အာလုပ်) ဖြစ်သည်။ 'အဟမေဝ ဒဇ္ဇံ' ဟူသည်မှာ ငါသည် ပေးလှူအံ့သည်သာတည်း ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤအနက်၏ အကျဉ်းချုပ်ကား — လုလင်၊ 'ဒါနထက် ဥစ္စာက ပိုမြတ်၏' ဟူသော နီတိကျမ်းတတ်တို့၏ အယူဝါဒသည် သင့်အား ရှိပါစေဦးတော့၊ ငါသည်ကား စင်စစ် ပေးလှူမြဲ ပေးလှူမည်သာ ဖြစ်သည်။ 'သန္တော စ မံ သပ္ပုရိသာ ဘဇေယျုံ' ဟူသည်မှာ ထိုငါပေးသောအလှူ၌ ကိုယ်နှုတ်နှလုံး သုံးပါးလုံး ငြိမ်သက်အေးချမ်းသော အကျင့်ရှိကုန်သော သူတော်ကောင်းတို့သည်လည်း ငါ့ထံ ဆည်းကပ်လာကြပါစေကုန် ဟု ဆိုလိုသည်။ 'မေဃော ဝ နိန္နံ ပရိပူရယန္တော' ဟူသည်မှာ အလွန်ရွာသွန်းသော မိုးကြီးသည် နိမ့်ကျလှသော အရပ်တို့ကို ပြည့်စေလျက် ရွာသွန်းသကဲ့သို့၊ ငါသည်လည်း တောင်းခံလာကြကုန်သော အလှူခံတို့၏ အလိုဆန္ဒတို့ကို ပြည့်စုံစေလျက် ထိုအလှူခံတို့ကို ကောင်းစွာ ရောင့်ရဲစေပါရမူကား ဪ ကောင်းလေစွ ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤသည်ကား အကျဉ်းချုပ်အနက်တည်း။

303. Yassa yācanake disvāti yassa puggalassa gharamesino yācanake disvā ‘‘paṭhamaṃ tāva upaṭṭhitaṃ vata me puññakkhetta’’nti saddhājātassa mukhavaṇṇo pasīdati, yathāvibhavaṃ pana tesaṃ dānaṃ datvā attamano pītisomanassehi gahitacitto hoti. Tanti yadettha yācakānaṃ dassanaṃ[Pg.124], tena ca disvā cittassa pasādanaṃ, yathārahaṃ dānaṃ datvā ca attamanatā.

၃၀၃. "ယဿယာစနကေဒိသွာ" ဟူသည်မှာ အိမ်ရာထောင်လိုသော အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်သည် အလှူခံ (သူတောင်းစား) တို့ကို မြင်လျှင် "ငါ့အတွက် ကောင်းမှုမျိုးစေ့ စိုက်ပျိုးရာ လယ်ယာမြေကောင်းသဖွယ်ဖြစ်သော ခေတ် (အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်) သည် ရှေးဦးစွာပင် စင်စစ် ဆိုက်ရောက်လာပေပြီ" ဟု ယုံကြည်ခြင်း (သဒ္ဓါတရား) ဖြစ်ပေါ်ကာ မျက်နှာအဆင်း ကြည်လင်၏။ မိမိ၏ စည်းစိမ်အင်အားအလျောက် ထိုသူတောင်းစားတို့အား အလှူကို ပေးလှူ၍ နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ကာ ပီတိသောမနဿတို့ဖြင့် လွှမ်းမိုးအပ်သော စိတ်ရှိသူ ဖြစ်၏။ "တံ" ဟူသော ထိုစကားသည် မှန်၏။ ဤသို့ လှူဒါန်းရာ၌ အလှူခံတို့ကို မြင်ရခြင်း၊ ထိုသူတို့ကို မြင်၍ စိတ်ကြည်ညိုခြင်း၊ ထိုက်သင့်သလို ပေးလှူပြီးနောက် မိမိစိတ်၏ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာဖြစ်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာ၏။

304. Esā yaññassa sampadāti esā yaññassa sampatti pāripūri, nipphattīti attho.

၃၀၄. "ဧသာယညဿသမ္ပဒါ" ဟူသည်မှာ ဤသို့ မျက်နှာအဆင်း ကြည်လင်ဝမ်းမြောက်ခြင်းသည် အလှူ၏ ပြည့်စုံခြင်း၊ ပြီးမြောက်ခြင်း ဖြစ်သည်ဟု အနက်ရသည်။

305. Pubbeva dānā sumanoti ‘‘sampattīnaṃ nidānaṃ anugāmikaṃ nidhānaṃ nidhessāmī’’ti muñcanacetanāya pubbe eva dānūpakaraṇassa sampādanato paṭṭhāya sumano somanassajāto bhaveyya. Dadaṃ cittaṃ pasādayeti dadanto deyyadhammaṃ dakkhiṇeyyahatthe patiṭṭhāpento ‘‘asārato dhanato sārādānaṃ karomī’’ti attano cittaṃ pasādeyya. Datvā attamano hotīti dakkhiṇeyyānaṃ deyyadhammaṃ pariccajitvā ‘‘paṇḍitapaññattaṃ nāma mayā anuṭṭhitaṃ, aho sādhu suṭṭhū’’ti attamano pamuditamano pītisomanassajāto hoti. Esā yaññassa sampadāti yā ayaṃ pubbacetanā muñjacetanā aparacetanāti imesaṃ kammaphalasaddhānugatānaṃ somanassapariggahitānaṃ tissannaṃ cetanānaṃ pāripūri, esā yaññassa sampadā dānassa sampatti, na ito aññathāti adhippāyo.

၃၀၅. "ပုဗ္ဗေဝဒါနာ သုမနော" ဟူသည်မှာ "စည်းစိမ်ချမ်းသာတို့၏ အကြောင်းဖြစ်သော၊ မိမိနောက်သို့ အစဉ်လိုက်သော ရွှေအိုးကို မြှုပ်ထားအံ့" ဟု စွန့်လွှတ်လိုသော စေတနာ (မုဉ္စစေတနာ) ထက် ရှေးဦးကပင်လျှင် ဒါနအဆောက်အဦ (အလှူပစ္စည်း) တို့ကို စုဆောင်းရာမှစ၍ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာဖြစ်ရာ၏။ "ဒဒံ စိတ္တံ ပသာဒယေ" ဟူသည်မှာ ပေးလှူသောသူသည် လှူဖွယ်ဝတ္ထုကို အလှူခံ၏ လက်၌ အပ်နှံတည်စေစဉ် "ငါသည် အနှစ်မရှိသော ဥစ္စာမှ အနှစ်သာရကို ယူအံ့" ဟု မိမိစိတ်ကို ကြည်လင်စေရာ၏။ "ဒတွာ အတ္တမနော ဟောတိ" ဟူသည်မှာ အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်တို့အား လှူဖွယ်ဝတ္ထုကို စွန့်ကြဲပေးလှူပြီး၍ "ပညာရှိတို့ ပညတ်အပ်သော အကျင့်ကောင်းကို ငါသည် ဆောက်တည်အပ်ပြီ၊ ဪ ကောင်းလေစွ" ဟု နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ခြင်း ရှိသည်ဖြစ်၏။ "ဧသာယညဿသမ္ပဒါ" ဟူသည်မှာ ကံ၊ ကံ၏အကျိုးကို ယုံကြည်ခြင်းသို့ အစဉ်လိုက်ကုန်သော၊ သောမနဿစိတ်ဖြင့် သိမ်းဆည်းအပ်ကုန်သော ပုဗ္ဗစေတနာ၊ မုဉ္စစေတနာ၊ အပရစေတနာ ဟုဆိုအပ်သော ဤစေတနာသုံးပါးတို့၏ အကြင်ပြည့်စုံခြင်းသည် ရှိ၏။ ဤသို့ ပြည့်စုံခြင်းသည် အလှူ၏ ပြည့်စုံခြင်း (ဒါနသမ္ပတ္တိ) မည်၏။ ဤစေတနာသုံးပါးမှ တစ်ပါးသောအခြင်းအရာအားဖြင့် မဖြစ်နိုင်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။

Evaṃ aṅkuro attano paṭipajjanavidhiṃ pakāsetvā bhiyyosomattāya abhivaḍḍhamānadānajjhāsayo divase divase mahādānaṃ pavattesi. Tena tadā sabbarajjāni unnaṅgalāni katvā mahādāne diyyamāne paṭiladdhasabbūpakaraṇā manussā attano attano kammante pahāya yathāsukhaṃ vicariṃsu, tena rājūnaṃ koṭṭhāgārāni parikkhayaṃ agamaṃsu. Tato rājāno aṅkurassa dūtaṃ pāhesuṃ – ‘‘bhoto dānaṃ nissāya amhākaṃ āyassa vināso ahosi, koṭṭhāgārāni parikkhayaṃ gatāni, tattha yuttamattaṃ ñātabba’’nti.

ဤသို့လျှင် အင်္ကုရမင်းသားသည် မိမိ၏ ကျင့်ဝတ်အစီအရင်ကို ပြသပြီး၍၊ အတိုင်းထက်အလွန် အလွန်တိုးပွားသော အလှူ၌ အလိုဆန္ဒရှိသည်ဖြစ်၍ နေ့စဉ်နေ့တိုင်း ကြီးစွာသောအလှူကို ပေးလှူ၏။ ထိုသို့ ပေးလှူသောကြောင့် ထိုအခါ၌ ခုနစ်ခုသော တိုင်းပြည်တို့ကို ထွန်တုံးမရှိသည်တို့ကို (ထွန်ယက်စိုက်ပျိုးခြင်း မရှိသည်တို့ကို) ပြုကာ ကြီးစွာသောအလှူကို ပေးလှူရာ၌၊ အလုံးစုံသော အထောက်အပံ့တို့ကို ရရှိကြသော လူတို့သည် မိမိတို့၏ အလုပ်ကိစ္စတို့ကို စွန့်ပယ်၍ အလိုရှိတိုင်း ချမ်းသာစွာ လှည့်လည်သွားလာကြကုန်၏။ ထိုကြောင့် မင်းတို့၏ ကျီကျတို့သည် ကုန်ခန်းခြင်းသို့ ရောက်ကုန်၏။ ထိုကြောင့် မင်းတို့သည် အင်္ကုရမင်းသားထံသို့ "အို... မင်းသား၊ သင်၏ အလှူကို အမှီပြု၍ ငါတို့၏ အခွန်အတုပ်များ ပျက်စီးရလေပြီ၊ ကျီကျတို့သည်လည်း ကုန်ခန်းခြင်းသို့ ရောက်ကုန်ပြီ၊ ထိုအလှူပေးရာ၌ သင့်တင့်ရုံမျှသာ ပေးလှူအပ်သည်ကို သိသင့်ပေသည်" ဟု သံတမန်ကို စေလွှတ်ကုန်၏။

Taṃ sutvā aṅkuro dakkhiṇāpathaṃ gantvā damiḷavisaye samuddassa avidūraṭṭhāne mahatiyo anekadānasālāyo kārāpetvā mahādānāni pavattento yāvatāyukaṃ ṭhatvā kāyassa bhedā paraṃ [Pg.125] maraṇā tāvatiṃsabhavane nibbatti. Tassa dānavibhūtiñca saggūpapattiñca dassento saṅgītikārā –

ထိုစကားကို ကြားရလျှင် အင်္ကုရမင်းသားသည် ဒက္ခိဏပထတိုင်းသို့ သွား၍ ဒမိဠတိုင်း၌ သမုဒ္ဒရာကမ်းနှင့် မဝေးသောအရပ်တွင် ကြီးကျယ်လှသော အလှူတင်းကုပ် အများအပြားကို ဆောက်လုပ်စေလျက်၊ ကြီးစွာသော အလှူတို့ကို ပေးလှူကာ အသက်ထက်ဆုံး နေထိုင်ပြီးနောက်၊ ကွယ်လွန်သောအခါ တာဝတိံသာနတ်ပြည်၌ သွားရောက်ဖြစ်လေ၏။ ထိုအင်္ကုရမင်းသား၏ အလှူတင့်တယ်ခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ရခြင်းကိုလည်းကောင်း ပြသလိုကြကုန်သော သင်္ဂါယနာတင်ဆရာတို့သည်—

306.

၃၀၆။

‘‘Saṭṭhi vāhasahassāni, aṅkurassa nivesane;

Bhojanaṃ dīyate niccaṃ, puññapekkhassa jantuno.

"ကောင်းမှုကို အလိုရှိသော အင်္ကုရမင်းသား၏ အိမ်၌ နေ့စဉ်နေ့တိုင်း သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား လှည်းအစီးရေ ခြောက်သောင်းတိုက်မျှသော စားဖွယ်ဘောဇဉ်ကို အမြဲမပြတ် ပေးလှူအပ်၏။"

307.

၃၀၇။

‘‘Tisahassāni sūdā hi, āmuttamaṇikuṇḍalā;

Aṅkuraṃ upajīvanti, dāne yaññassa vāvaṭā.

"ပတ္တမြားနားတောင်း ဝတ်ဆင်ထားကြကုန်လျက် အလှူပူဇော်ပွဲ၌ ကြိုးပမ်းအားထုတ်ကြကုန်သော စဖိုသည် သုံးထောင်တို့သည်လည်း အင်္ကုရမင်းသားကို မှီ၍ အသက်မွေးကြကုန်၏။"

308.

၃၀၈။

‘‘Saṭṭhi purisasahassāni, āmuttamaṇikuṇḍalā;

Aṅkurassa mahādāne, kaṭṭhaṃ phālenti māṇavā.

"ပတ္တမြားနားတောင်း ဝတ်ဆင်ထားကြကုန်သော ပျိုရွယ်သူ ယောက်ျား ခြောက်သောင်းတို့သည် အင်္ကုရမင်းသား၏ အလှူကြီး၌ ချက်ပြုတ်ရန်အတွက် ထင်းကို ခွဲကြကုန်၏။"

309.

၃၀၉။

‘‘Soḷasitthisahassāni, sabbālaṅkārabhūsitā;

Aṅkurassa mahādāne, vidhā piṇḍenti nāriyo.

"အလုံးစုံသော တန်ဆာတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်ကုန်သော အမျိုးသမီး တစ်သောင်းခြောက်ထောင်တို့သည် အင်္ကုရမင်းသား၏ အလှူကြီး၌ စီရင်အပ်သော စားဖွယ်တို့ကို လုံးကြကုန်၏။"

310.

၃၁၀။

‘‘Soḷasitthisahassāni, sabbālaṅkārabhūsitā;

Aṅkurassa mahādāne, dabbigāhā upaṭṭhitā.

"အလုံးစုံသော တန်ဆာတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်ကုန်သော အမျိုးသမီး တစ်သောင်းခြောက်ထောင်တို့သည် အင်္ကုရမင်းသား၏ အလှူကြီး၌ ယောင်းမတို့ကို ကိုင်စွဲလျက် လုပ်ကျွေးရန် အနီး၌ တည်ရှိကြကုန်၏။"

311.

၃၁၁။

‘‘Bahuṃ bahūnaṃ pādāsi, ciraṃ pādāsi khattiyo;

Sakkaccañca sahatthā ca, cittīkatvā punappunaṃ.

"မင်းမျိုးဖြစ်သော ထိုအင်္kုရမင်းသားသည် ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး များစွာသော သူတို့အား များစွာသော အလှူဝတ္ထုကို ပေးလှူခဲ့၏။ ရိုရိုသေသေလည်းကောင်း၊ မိမိလက်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အလေးအမြတ် ပြု၍လည်းကောင်း အကြိမ်ကြိမ် ပေးလှူခဲ့၏။"

312.

၃၁၂။

‘‘Bahū māse ca pakkhe ca, utusaṃvaccharāni ca;

Mahādānaṃ pavattesi, aṅkuro dīghamantaraṃ.

"အင်္ကုရမင်းသားသည် များစွာသော လတို့ပတ်လုံးလည်းကောင်း၊ များစွာသော လဝက် (ပက္ခ) တို့ပတ်လုံးလည်းကောင်း၊ များစွာသော ဥတုနှင့် နှစ်တို့ပတ်လုံးလည်းကောင်း ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး ကြီးစွာသော အလှူကို ဖြစ်စေခဲ့၏။"

313.

၃၁၃။

‘‘Evaṃ datvā yajitvā ca, aṅkuro dīghamantaraṃ;

So hitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsūpago ahū’’ti. – gāthā āhaṃsu;

"ဤသို့လျှင် ထိုအင်္ကုရမင်းသားသည် ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး ပေးကမ်းလှူဒါန်း၍ ပူဇော်ပြီးနောက်၊ လူ့ခန္ဓာကိုယ်ကို စွန့်ကာ တာဝတိံသာနတ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိသူ ဖြစ်လေ၏" ဟု (သင်္ဂါယနာတင် ဆရာတို့သည်) ဂါထာတို့ကို ဆိုခဲ့ကြကုန်၏။

306. Tatha saṭṭhi vāhasahassānīti vāhānaṃ saṭṭhisahassāni gandhasālitaṇḍulādipūritavāhānaṃ saṭṭhisahassāni. Puññapekkhassa dānajjhāsayassa dānādhimuttassa aṅkurassa nivesane niccaṃ divase divase jantuno sattakāyassa bhojanaṃ dīyateti yojanā.

၃၀၆. ထိုဂါထာတို့၌ "သဋ္ဌိဝါဟသဟဿာနိ" ဟူသည်ကား နံ့သာသလေးဆန် အစရှိသည်တို့ဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော လှည်းအစီးရေ ခြောက်သောင်းတို့ကို ဆိုလိုသည်။ ကောင်းမှုကို အလိုရှိသော၊ ပေးကမ်းလှူဒါန်းခြင်း၌ ညွတ်သော စိတ်ရှိသော အင်္ကုရမင်းသား၏ အိမ်၌ နေ့စဉ်မပြတ် သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား ဘောဇဉ်ကို ပေးလှူအပ်၏ ဟု စကားစပ် (ယောဇနာ) အပ်၏။

307-8. Tisahassāni sūdā hīti tisahassamattā sūdā bhattakārakā. Te ca kho pana padhānabhūtā adhippetā, tesu ekamekassa pana [Pg.126] vacanakarā anekāti veditabbā. ‘‘Tisahassāni sūdāna’’nti ca paṭhanti. Āmuttamaṇikuṇḍalāti nānāmaṇivicittakuṇḍaladharā. Nidassanamattañcetaṃ, āmuttakaṭakakaṭisuttādiābharaṇāpi te ahesuṃ. Aṅkuraṃ upajīvantīti taṃ upanissāya jīvanti, tappaṭibaddhajīvikā hontīti attho. Dāne yaññassa vāvaṭāti mahāyāgasaññitassa yaññassa dāne yajane vāvaṭā ussukkaṃ āpannā. Kaṭṭhaṃ phālenti māṇavāti nānappakārānaṃ khajjabhojjādiāhāravisesānaṃ pacanāya alaṅkatapaṭiyattā taruṇamanussā kaṭṭhāni phālenti vidālenti.

၃၀၇-၈. "တိသဟဿာနိ သုဒါ ဟိ" ဟူသည်မှာ သုံးထောင်မျှသော စဖိုသည်တို့ ဖြစ်သည်။ အထူးသဖြင့် ပြဋ္ဌာန်းသော (အကြီးအကဲ) စဖိုသည်တို့ကိုသာ ဆိုလို၏။ ထိုစဖိုသည်တို့တွင် တစ်ဦးစီ၌ စေခိုင်းရာစကားကို နာယူလုပ်ဆောင်သူ (လက်ထောက်) များစွာ ရှိကြသည်ဟု သိအပ်၏။ "တိသဟဿာနိ သုဒါနံ" ဟုလည်း ဖတ်ကြကုန်၏။ "အာမုတ္တမဏိကုဏ္ဍလာ" ဟူသည်မှာ ထူးခြားဆန်းကြယ်သော ပတ္တမြားနားတောင်း ဝတ်ဆင်သူများကို ဆိုလိုသည်။ ဤစကားသည် နမူနာမျှသာဖြစ်ပြီး ဝတ်ဆင်ထားသော လက်ကောက်၊ ခါးကြိုး စသော တန်ဆာများလည်း ရှိကြကုန်၏။ "အင်္ကုရံ ဥပဇီဝန္တိ" ဟူသည်မှာ ထိုအင်္ကုရမင်းသားကို အမှီပြု၍ အသက်မွေးကြကုန်၏၊ ထိုမင်းသားနှင့်စပ်သော အသက်မွေးခြင်း ရှိကြကုန်၏ဟု ဆိုလိုသည်။ "ဒါနေ ယညဿ ဝါဝဋာ" ဟူသည်မှာ အလှူကြီးဟု ခေါ်အပ်သော အလှူကို ပေးလှူပူဇော်ရာ၌ လုံ့လစိုက်ထုတ် ကြိုးပမ်းသူများကို ဆိုလိုသည်။ "ကဋ္ဌံ ဖာလေန္တိ မာဏဝါ" ဟူသည်မှာ အထူးထူးသော ခဲဖွယ်စားဖွယ်များကို ချက်ပြုတ်ရန်အတွက် တန်ဆာဆင်ထားသော လုလင်ပျိုတို့သည် ထင်းတို့ကို ခွဲကြကုန်၏ဟု ဆိုလိုသည်။

309. Vidhāti vidhātabbāni bhojanayoggāni kaṭukabhaṇḍāni. Piṇḍentīti pisanavasena payojenti.

၃၀၉. "ဝိဓာ" ဟူသည်မှာ စီရင်အပ်သော၊ စားသုံးရန် လျောက်ပတ်သော ဟင်းခတ်အမွှေးအကြိုင် စပ်သောပစ္စည်းတို့ကို ဆိုလိုသည်။ "ပိဏ္ဍေန္တိ" ဟူသည်မှာ ကျိတ်၍ အတူရောနှော စပ်စပ်ပေးကြသည်ကို ဆိုလိုသည်။

310. Dabbigāhāti kaṭacchugāhikā. Upaṭṭhitāti parivesanaṭṭhānaṃ upagantvā ṭhitā honti.

၃၁၀. "ဒဗ္ဗိဂါဟာ" ဟူသည်မှာ ယောင်းမတို့ကို ကိုင်စွဲထားသူများကို ဆိုလိုသည်။ "ဥပဋ္ဌိတာ" ဟူသည်မှာ စားဖွယ်လုပ်ကျွေးရာ အရပ်သို့ ချဉ်းကပ်၍ ရပ်တည်နေကြသူများကို ဆိုလိုသည်။

311. Bahunti mahantaṃ pahūtikaṃ. Bahūnanti anekesaṃ. Pādāsīti pakārehi adāsi. Cīranti cirakālaṃ. Vīsativassasahassāyukesu hi manussesu so uppanno. Bahuṃ bahūnaṃ cirakālañca dento yathā adāsi, taṃ dassetuṃ ‘‘sakkaccañcā’’tiādi vuttaṃ. Tattha sakkaccanti sādaraṃ, anapaviddhaṃ anavaññātaṃ katvā. Sahatthāti sahatthena, na āṇāpanamattena. Cittīkatvāti gāravabahumānayogena cittena karitvā pūjetvā. Punappunanti bahuso na ekavāraṃ, katipayavāre vā akatvā anekavāraṃ pādāsīti yojanā.

၃၁၁. "ဗဟုံ" ဟူသည်မှာ များပြားလှစွာသော အလှူဝတ္ထုကို ဆိုလိုသည်။ "ဗဟူနံ" ဟူသည်မှာ များစွာသော သူတို့အား။ "ပါဒါသိ" ဟူသည်မှာ နည်းမျိုးစုံဖြင့် ပေးလှူခဲ့၏။ "စိရံ" ဟူသည်မှာ ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး။ အသက်နှစ်သောင်း ရှည်သော လူတို့၏ ခေတ်၌ ထိုအင်္ကုရမင်းသားသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ များစွာသော လှူဖွယ်ဝတ္ထုကို များစွာသော သူတို့အား ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး ပေးလှူရာ၌ မည်သို့ ပေးလှူခဲ့သည်ကို ပြသရန် "သက္ကစ္စဉ္စ" စသည်ဖြင့် ဆိုအပ်၏။ ထိုစကားရပ်၌ "သက္ကစ္စံ" ဟူသည်မှာ ပစ်ပယ်ခြင်း မရှိ၊ နှိမ်ချခြင်းမရှိဘဲ ရိုရိုသေသေ ပြုလုပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ "သဟတ္ထာ" ဟူသည်မှာ စေခိုင်းကာမျှဖြင့် မဟုတ်ဘဲ မိမိကိုယ်တိုင် လက်ဖြင့် ပေးလှူခြင်း ဖြစ်သည်။ "စိတ္တိကတွာ" ဟူသည်မှာ ရိုသေမြတ်နိုးခြင်းရှိသော စိတ်ဖြင့် ပူဇော်လှူဒါန်းခြင်း ဖြစ်သည်။ "ပုနပ္ပုနံ" ဟူသည်မှာ တစ်ကြိမ်၊ နှစ်ကြိမ်၊ သုံးကြိမ်မျှသာ မဟုတ်ဘဲ အကြိမ်ပေါင်းများစွာ ပေးလှူခဲ့၏ ဟု စကားစပ် (ယောဇနာ) အပ်၏။

312. Idāni tameva punappunaṃ karaṇaṃ vibhāvetuṃ ‘‘bahū māse cā’’ti gāthamāhaṃsu. Tattha bahū māseti cittamāsādike bahū aneke māse. Pakkheti kaṇhasukkabhede bahū pakkhe. Utusaṃvaccharāni cāti vasantagimhādike bahū utū ca saṃvaccharāni ca, sabbattha accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. Dīghamantaranti dīghakālamantaraṃ. Ettha ca ‘‘ciraṃ pādāsī’’ti cirakālaṃ dānassa pavattitabhāvaṃ vatvā puna tassa nirantarameva pavattitabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘bahū māse’’tiādi vuttanti daṭṭhabbaṃ.

၃၁၂. ယခုအခါ၌ ထိုအလှူကိုပင် အဖန်တလဲလဲ ပြုလုပ်လှူဒါန်းပုံကို ထင်ရှားစေခြင်းငှာ 'ဗဟူ မာသေ စ' အစရှိသော ဂါထာကို ဆိုခဲ့ကြသည်။ ထိုဂါထာ၌ 'ဗဟူ မာသေ' ဟူသည်မှာ တန်ခူးလ အစရှိသော များစွာသော လတို့ပတ်လုံးလည်းကောင်း၊ 'ပက္ခေ' ဟူသည်မှာ လဆန်းလဆုတ် ကွဲပြားခြားနားသော များစွာသော ပက္ခ (လဝက်) တို့ပတ်လုံးလည်းကောင်း၊ 'ဥတုသံဝစ္ဆရာနိ စ' ဟူသည်မှာ မိုးဥတု၊ နွေဥတု အစရှိသော များစွာသော ဥတုတို့ပတ်လုံးလည်းကောင်း၊ နှစ်တို့ပတ်လုံးလည်းကောင်း ဖြစ်သည်။ ဤနေရာအားလုံး၌ ကာလရှည်ပတ်လုံး ဆက်စပ်သောအနက် (အစ္စန္တသံယောဂအနက်) ၌ ဒုတိယဝိဘတ်သက်သော ပုဒ်များ ဖြစ်သည်။ 'ဒီဃမန္တရံ' ဟူသည်မှာ ကြာမြင့်စွာသော ကာလအပိုင်းအခြားပတ်လုံး ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဤနေရာ၌ 'စိရံ ပါဒါသိ' ဟု ဆိုသဖြင့် ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး အလှူကို ဖြစ်စေခဲ့ကြောင်း ဆိုပြီးနောက် တစ်ဖန် ထိုအလှူကို မပြတ်မစဲ အမြဲတစေ ပေးလှူခဲ့ပုံကို ပြသရန်အတွက် 'ဗဟူ မာသေ' အစရှိသည်ကို ဆိုထားခြင်းဖြစ်ကြောင်း သိမှတ်အပ်သည်။

313. Evanti [Pg.127] vuttappakārena. Datvā yajitvā cāti atthato ekameva, kesañci dakkhiṇeyyānaṃ ekaccassa deyyadhammassa pariccajanavasena datvā, puna ‘‘bahuṃ bahūnaṃ pādāsī’’ti vuttanayena atthikānaṃ sabbesaṃ yathākāmaṃ dento mahāyāgavasena yajitvā. So hitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsūpago ahūti so aṅkuro āyupariyosāne manussatthabhāvaṃ pahāya paṭisandhiggahaṇavasena tāvatiṃsadevanikāyūpago ahosi.

၃၁၃. 'ဧဝံ' ဟူသည်မှာ ဖော်ပြပါနည်းလမ်းအားဖြင့် ဟု ဆိုလိုသည်။ 'ဒတွာ ယဇိတွာ စ' ဟူသည်မှာ အနက်အားဖြင့် တစ်ခုတည်းသာ ဖြစ်သည်။ အချို့သော အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်တို့အား အချို့သော လှူဖွယ်ဝတ္ထုပစ္စည်းတို့ကို စွန့်လွှတ်ပေးလှူသည့် အနေဖြင့် ပေးလှူ၍၊ တစ်ဖန် 'များစွာသော လှူဖွယ်ဝတ္ထုကို များစွာသောသူတို့အား လှူဒါန်းခဲ့သည်' ဟူသော နည်းလမ်းအတိုင်း လိုလားတောင့်တသူ အားလုံးတို့အား အလိုရှိတိုင်း ပေးလှူရာ၌ ကြီးကျယ်သော အလှူကြီးပေးလှူခြင်း (မဟာယာဂ) အစွမ်းဖြင့် ပူဇော်လှူဒါန်းခြင်း ဖြစ်သည်။ 'သော ဟိတွာ မာနုသံ ဒေဟံ၊ တာဝတိံသူပဂေါ အဟု' ဟူသည်မှာ ထိုအင်္ကုရမင်းသားသည် အသက်တမ်းကုန်ဆုံးချိန်တွင် လူ့ဘဝ လူ့ခန္ဓာကိုယ်ကို စွန့်ပယ်၍ ပဋိသန္ဓေယူခြင်းအားဖြင့် တာဝတိံသာ နတ်အပေါင်းသို့ ရောက်ရှိသွားခဲ့သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

Evaṃ tasmiṃ tāvatiṃsesu nibbattitvā dibbasampattiṃ anubhavante amhākaṃ bhagavato kāle indako nāma māṇavo āyasmato anuruddhattherassa piṇḍāya carantassa pasannamānaso kaṭacchubhikkhaṃ dāpesi. So aparena samayena kālaṃ katvā khettagatassa puññassa ānubhāvena tāvatiṃsesu mahiddhiko mahānubhāvo devaputto hutvā nibbatto dibbehi rūpādīhi dasahi ṭhānehi aṅkuraṃ devaputtaṃ abhibhavitvā virocati. Tena vuttaṃ –

ဤသို့ ထိုအင်္ကုရမင်းသားသည် တာဝတိံသာနတ်ပြည်၌ ဖြစ်ထွန်း၍ နတ်စည်းစိမ်ချမ်းသာကို ခံစားနေစဉ်၊ ငါတို့မြတ်စွာဘုရား၏ လက်ထက်တော်၌ ဣန္ဒကအမည်ရှိသော လုလင်သည် ဆွမ်းခံလှည့်လည်တော်မူသော အရှင်အနုရုဒ္ဓါမထေရ်အား ကြည်ညိုသောစိတ်ဖြင့် တစ်ယောင်းမမျှသော ဆွမ်းကို လှူဒါန်းခဲ့သည်။ ထိုဣန္ဒကလုလင်သည် နောင်အခါတွင် ကွယ်လွန်၍ ကောင်းသောလယ်မြေနှင့်တူသော အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်ထံ၌ ပြုအပ်သော ကောင်းမှု၏အာနုဘော်ကြောင့် တာဝတိံသာနတ်ပြည်၌ တန်ခိုးကြီးမား၍ အာနုဘော်ကြီးမားသော နတ်သားဖြစ်လာပြီး၊ နတ်၌ဖြစ်သော အဆင်းစရှိသော အကြောင်းဆယ်ပါးတို့ဖြင့် အင်္ကုရနတ်သားကို လွှမ်းမိုး၍ သာလွန်တင့်တယ်လေသည်။ ထို့ကြောင့် ဆိုအပ်သည်မှာ -

314.

၃၁၄။

‘‘Kaṭacchubhikkhaṃ datvāna, anuruddhassa indako;

So hitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsūpago ahu.

'ဣန္ဒကနတ်သားသည် ရှေးဘဝက အရှင်အနုရုဒ္ဓါအား တစ်ယောင်းမမျှသော ဆွမ်းကို လှူဒါန်းခဲ့ရသဖြင့် လူ့ခန္ဓာကိုယ်ကို စွန့်လွှတ်ကာ တာဝတိံသာနတ်ပြည်သို့ ရောက်ရှိခဲ့သည်။'

315.

၃၁၅။

‘‘Dasahi ṭhānehi aṅkuraṃ, indako atirocati;

Rūpe sadde rase gandhe, phoṭṭhabbe ca manorame.

'ဣန္ဒကနတ်သားသည် အင်္ကုရနတ်သားထက် အကြောင်းဆယ်ပါးတို့ဖြင့် သာလွန်တင့်တယ်၏။ နှလုံးမွေ့လျော်ဖွယ်ရှိသော အဆင်း (ရူပါရုံ)၊ အသံ (သဒ္ဒါရုံ)၊ အရသာ (ရသာရုံ)၊ အနံ့ (ဂန္ဓာရုံ)၊ အတွေ့ (ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ) တို့၏ ပြည့်စုံခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊'

316.

၃၁၆။

‘‘Āyunā yasasā ceva, vaṇṇena ca sukhena ca;

Ādhipaccena aṅkuraṃ, indako atirocatī’’ti.

'သက်တမ်းရှည်ခြင်း၊ အခြံအရံများခြင်း၊ ရုပ်ဆင်းသဏ္ဌာန်လှပခြင်း၊ ချမ်းသာခြင်းနှင့် အစိုးရခြင်းတို့ကြောင့်လည်းကောင်း ဣန္ဒကနတ်သားသည် အင်္ကုရနတ်သားကို လွှမ်းမိုး၍ သာလွန်တင့်တယ်လေသည်။'

314-5. Tattha rūpeti rūpahetu, attano rūpasampattinimittanti attho. Saddetiādīsupi eseva nayo. Āyunāti jīvitena. Nanu ca devānaṃ jīvitaṃ paricchinnappamāṇaṃ vuttaṃ. Saccaṃ vuttaṃ, taṃ pana yebhuyyavasena. Tathā hi ekaccānaṃ devānaṃ yogavipattiādinā antarāmaraṇaṃ hotiyeva. Indako pana tisso vassakoṭiyo saṭṭhi ca vassasahassāni paripūretiyeva. Tena vuttaṃ ‘‘āyunā atirocatī’’ti. Yasasāti mahatiyā parivārasampattiyā. Vaṇṇenāti saṇṭhānasampattiyā. Vaṇṇadhātusampadā pana ‘‘rūpe’’ti iminā vuttāyeva. Ādhipaccenāti issariyena.

၃၁၄-၅. ထိုဂါထာ၌ 'ရူပေ' ဟူသည်မှာ အဆင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့်ဖြစ်သော မိမိ၏ ရုပ်ရည်အဆင်း ပြည့်စုံခြင်းကြောင့်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ 'သဒ္ဒေ' စသည်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် အဓိပ္ပာယ်ယူရမည်။ 'အာယုနာ' ဟူသည်မှာ အသက်ရှည်ခြင်းဖြင့် ဖြစ်သည်။ နတ်တို့၏ သက်တမ်းသည် ကာလအပိုင်းအခြား အတိုင်းအရှည်အားဖြင့် သတ်မှတ်ထားပြီးဖြစ်ကြောင်း ဆိုအပ်သည်မဟုတ်လော။ မှန်ပါသည်၊ ထိုသို့ဆိုသော်လည်း ထိုစကားသည် ယေဘုယျအားဖြင့် ဆိုအပ်ခြင်းဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် အချို့သော နတ်တို့သည် အားထုတ်မှု ပျက်စီးခြင်း (ပယောဂဝိပတ္တိ) စသောအကြောင်းများကြောင့် အလယ်အလတ်ကာလ၌ပင် သေဆုံးတတ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ သို့သော် ဣန္ဒကနတ်သားသည်ကား နတ်တို့၏နှစ်အရေအတွက် သုံးကုဋေနှင့် ခြောက်သောင်းသော နှစ်တို့ကို သက်တမ်းပြည့်အောင် နေရသည်သာဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် 'အသက်ရှည်ခြင်းဖြင့် လွှမ်းမိုးတင့်တယ်၏' ဟု ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ 'ယသသာ' ဟူသည်မှာ ကြီးမြတ်သော အခြံအရံ ပြည့်စုံခြင်းဖြင့် ဖြစ်သည်။ 'ဝဏ္ဏေန' ဟူသည်မှာ ကိုယ်ခန္ဓာ သဏ္ဌာန်ပြည့်စုံခြင်းဖြင့် ဖြစ်သည်။ အရေပြားအဆင်းဓာတ် ပြည့်စုံခြင်းကိုမူ 'ရူပေ' ဟူသော ပုဒ်ဖြင့် ပြဆိုပြီးဖြစ်သည်။ 'အာဓိပစ္စေန' ဟူသည်မှာ အစိုးရခြင်း (တန်ခိုးအာဏာရှိခြင်း) ဖြင့် ဖြစ်သည်။

Evaṃ aṅkure ca indake ca tāvatiṃsesu nibbattitvā dibbasampattiṃ anubhavantesu amhākaṃ bhagavā abhisambodhito sattame saṃvacchare āsāḷhipuṇṇamāyaṃ [Pg.128] sāvatthinagaradvāre kaṇḍambarukkhamūle yamakapāṭihāriyaṃ katvā anukkamena tipadavikkamena tāvatiṃsabhavanaṃ gantvā pāricchattakamūle paṇḍukambalasilāyaṃ yugandharapabbate bālasūriyo viya virocamāno dasahi lokadhātūhi sannipatitāya devabrahmaparisāya jutiṃ attano sarīrappabhāya abhibhavanto abhidhammaṃ desetuṃ nisinno avidūre nisinnaṃ indakaṃ, dvādasayojanantare nisinnaṃ aṅkurañca disvā dakkhiṇeyyasampattivibhāvanatthaṃ –

ဤသို့ အင်္ကုရမင်းသားနှင့် ဣန္ဒကလုလင်တို့သည် တာဝတိံသာနတ်ပြည်၌ ဖြစ်ထွန်း၍ နတ်စည်းစိမ်ကို ခံစားနေကြစဉ်၊ ငါတို့မြတ်စွာဘုရားသည် ဘုရားဖြစ်တော်မူပြီးနောက် ခုနစ်နှစ်မြောက်သောနှစ်၊ ဝါဆိုလပြည့်နေ့၌ သာဝတ္ထိမြို့တံခါးဝရှိ ကဏ္ဍဥယျာဉ်စောင့် စိုက်ပျိုးအပ်သော သရက်ဖြူပင်ရင်း၌ ရေမီးအစုံအစုံသော တန်ခိုးပြာဋိဟာကို ပြသတော်မူပြီးလျှင်၊ အစဉ်အတိုင်း ခြေလှမ်းသုံးလှမ်းဖြင့် တာဝတိံသာနတ်ပြည်သို့ ကြွလှမ်းတော်မူကာ ပင်လယ်ကသစ်ပင်ရင်းရှိ ပဏ္ဍုကမ္ဗလာမြကျောက်ဖျာထက်၌ ယုဂန္ဓိုရ်တောင်ဦး၌ တက်သစ်စ နေဝန်းကဲ့သို့ တင့်တယ်စွာ စံပယ်တော်မူသည်။ ထိုအခါ တစ်သောင်းသော လောကဓာတ်တို့မှ စည်းဝေးရောက်ရှိလာကြသော နတ်ဗြဟ္မာပရိသတ်တို့၏ အရောင်အဝါကို မိမိ၏ကိုယ်တော်ရောင်ဖြင့် လွှမ်းမိုးလျက် အဘိဓမ္မာတရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူရန် သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ်၊ မိမိ၏ အနီး၌ ထိုင်နေသော ဣန္ဒကနတ်သားကိုလည်းကောင်း၊ ဆယ့်နှစ်ယူဇနာ ဝေးကွာသောအရပ်၌ ထိုင်နေသော အင်္ကုရနတ်သားကိုလည်းကောင်း မြင်တော်မူ၍ အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်၏ ပြည့်စုံခြင်း (ဒက္ခိဏေယျသမ္ပတ္တိ) အကျိုးကျေးဇူးကို ထင်စွာပြခြင်းငှာ -

‘‘Mahādānaṃ tayā dinnaṃ, aṅkura dīghamantaraṃ;

Atidūre nisinnosi, āgaccha mama santike’’ti. –

'အင်္ကုရနတ်သား... သင်သည် ကာလရှည်ပတ်လုံး ကြီးစွာသောအလှူကို ပေးလှူခဲ့ပါလျက် ယခုမူ အလွန်ဝေးကွာသောအရပ်၌ ထိုင်နေပေသည်။ ငါဘုရား၏အနီးသို့ လာခဲ့လော့' ဟု

Gāthamāha. Taṃ sutvā aṅkuro ‘‘bhagavā mayā cirakālaṃ bahuṃ deyyadhammaṃ pariccajitvā pavattitampi mahādānaṃ dakkhiṇeyyasampattivirahena akhette vuttabījaṃ viya na uḷāraphalaṃ ahosi, indakassa pana kaṭacchubhikkhādānampi dakkhiṇeyyasampattiyā sukhette vuttabījaṃ viya ativiya uḷāraphalaṃ jāta’’nti āha. Tamatthaṃ dassente saṅgītikārā –

ဂါထာကို မိန့်ကြားတော်မူ၏။ ထိုစကားတော်ကို ကြားရလျှင် အင်္ကုရနတ်သားက 'မြတ်စွာဘုရား... အကျွန်ုပ်သည် ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး များစွာသော လှူဖွယ်ဝတ္ထုကို စွန့်ကြဲ၍ ကြီးစွာသောအလှူကို ပေးလှူခဲ့သော်လည်း အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်၏ ပြည့်စုံခြင်း (ဒက္ခိဏေယျသမ္ပတ္တိ) မရှိသဖြင့် မကောင်းသော လယ်မြေ၌ စိုက်ပျိုးအပ်သော မျိုးစေ့ကဲ့သို့ ကြီးကျယ်ပြန့်ပြောသော အကျိုးမရရှိခဲ့ပါ။ ဣန္ဒကနတ်သား၏ အလှူမှာမူ တစ်ယောင်းမမျှသော ဆွမ်းအလှူဖြစ်သော်လည်း အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်၏ ပြည့်စုံကောင်းမွန်ခြင်းကြောင့် ကောင်းသောလယ်မြေ၌ စိုက်ပျိုးအပ်သော မျိုးစေ့ကဲ့သို့ အလွန်ကြီးကျယ်ပြန့်ပြောသော အကျိုးကျေးဇူးကို ဖြစ်ထွန်းစေခဲ့ပါသည်' ဟု လျှောက်ထားလေသည်။ ထိုအကြောင်းအရာကို ပြသလိုကြကုန်သော သင်္ဂါယနာတင် ဆရာတော်တို့သည် -

317.

၃၁၇။

‘‘Tāvatiṃse yadā buddho, silāyaṃ paṇḍukambale;

Pāricchattayamūlamhi, vihāsi purisuttamo.

'ယောက်ျားတို့ထက် မြတ်လှစွာသော မြတ်စွာဘုရားသည် တာဝတိံသာနတ်ပြည်၊ ပင်လယ်ကသစ်ပင်ရင်းရှိ ပဏ္ဍုကမ္ဗလာမြကျောက်ဖျာထက်၌ သီတင်းသုံး နေတော်မူသောအခါ၊'

318.

၃၁၈။

‘‘Dasasu lokadhātūsu, sannipatitvāna devatā;

Payirupāsanti sambuddhaṃ, vasantaṃ nagamuddhani.

'တစ်သောင်းသော လောကဓာတ်တို့မှ နတ်ဗြဟ္မာတို့သည် စုရုံးရောက်ရှိလာကြပြီး မြင်းမိုရ်တောင်ထိပ်၌ သီတင်းသုံးစံပယ်တော်မူသော ဘုရားရှင်ကို ဆည်းကပ်ပူဇော်ကြသည်။'

319.

၃၁၉။

‘‘Na koci devo vaṇṇena, sambuddhaṃ atirocati;

Sabbe deve atikkamma, sambuddhova virocati.

'မည်သည့်နတ်သားတစ်ဦးမျှ အဆင်းအရောင်အားဖြင့် မြတ်စွာဘုရားကို သာလွန်၍ မတင့်တယ်နိုင်ချေ။ မြတ်စွာဘုရားသည်သာလျှင် နတ်ဗြဟ္မာအားလုံးကို သာလွန်လွှမ်းမိုး၍ တင့်တယ်တော်မူ၏။'

320.

၃၂၀။

‘‘Yojanāni dasa dve ca, aṅkuroyaṃ tadā ahu;

Avidūreva buddhassa, indako atirocati.

'ထိုစဉ်အခါက ဤအင်္ကုရနတ်သားသည် မြတ်စွာဘုရား သီတင်းသုံးရာမှ ဆယ့်နှစ်ယူဇနာ ဝေးကွာသောအရပ်၌ ထိုင်နေရသည်။ ဣန္ဒကနတ်သားသည်ကား မြတ်စွာဘုရား၏ အနီးအပါး၌ပင် ထိုင်နေရပြီး အင်္ကုရနတ်သားထက် သာလွန်တင့်တယ်နေပေသည်။'

321.

၃၂၁။

‘‘Oloketvāna sambuddho, aṅkurañcāpi indakaṃ;

Dakkhiṇeyyaṃ sambhāvento, idaṃ vacanamabravi.

ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် အင်္ကုရနတ်သားကိုလည်းကောင်း၊ ဣန္ဒကနတ်သားကိုလည်းကောင်း ကြည့်ရှုတော်မူပြီးလျှင် အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်၏ ပြည့်စုံကောင်းမွန်ခြင်း (ဒက္ခိဏေယျသမ္ပတ္တိ) ကို ချီးမွမ်းထင်ရှားစေလိုသဖြင့် ဤစကားကို မိန့်တော်မူခဲ့သည်။

322.

၃၂၂။

‘‘Mahādānaṃ tayā dinnaṃ, aṅkuraṃ dīghamantaraṃ;

Atidūre nisinnosi, āgaccha mama santike.

'အင်္ကုရနတ်သား... သင်သည် ကာလရှည်ပတ်လုံး ကြီးစွာသောအလှူကို ပေးလှူခဲ့ပါလျက် ယခုမူ အလွန်ဝေးကွာသောအရပ်၌ ထိုင်နေပေသည်။ ငါဘုရား၏အနီးသို့ လာခဲ့လော့။'

323.

၃၂၃။

‘‘Codito [Pg.129] bhāvitattena, aṅkuro idamabravi;

Kiṃ mayhaṃ tena dānena, dakkhiṇeyyena suññataṃ.

'စိတ်ကို ကောင်းစွာ ပွားများတော်မူပြီးသော မြတ်စွာဘုရား၏ တိုက်တွန်းနှိုးဆော်တော်မူချက်ကြောင့် အင်္ကုရနတ်သားက ဤသို့ ပြန်လည်လျှောက်ထားခဲ့သည်။ "မြတ်စွာဘုရား... ထိုစဉ်အခါက အကျွန်ုပ်၏ အလှူသည် အလှူခံထိုက်သောပုဂ္ဂိုလ် (ဒက္ခိဏေယျ) တို့မှ ကင်းဆိတ်ခဲ့ပါသည်။ ထိုအလှူကြောင့် အကျွန်ုပ်အား အဘယ်သို့လျှင် ကြီးကျယ်သောအကျိုး ထူးခြားနိုင်ပါအံ့နည်း။"'

324.

၃၂၄။

‘‘Ayaṃ so indako yakkho, dajjā dānaṃ parittakaṃ;

Atirocati amhehi, cando tāragaṇe yathā.

'ဤဣန္ဒကနတ်သားသည် အနည်းငယ်သော အလှူကိုသာ လှူဒါန်းခဲ့သော်လည်း ကြယ်တာရာအပေါင်းတို့အလယ်၌ လမင်းသည် သာလွန်တင့်တယ်ဘိသကဲ့သို့ အကျွန်ုပ်တို့ထက် သာလွန်၍ တင့်တယ်နေပါသည်။'

325.

၃၂၅။

‘‘Ujjaṅgale yathā khette, bījaṃ bahumpi ropitaṃ;

Na vipulaṃ phalaṃ hoti, napi toseti kassakaṃ.

'မြေကြမ်းမြေဆိုး တောကန္တာရလယ်ကွက်၌ စိုက်ပျိုးအပ်သော မျိုးစေ့သည် များပြားသော်လည်း ကြီးကျယ်ပြန့်ပြောသော အသီးအပွင့်ကို မရရှိစေနိုင်သကဲ့သို့၊ လယ်သမားကိုလည်း မနှစ်သက်စေနိုင်သကဲ့သို့၊'

326.

၃၂၆။

‘‘Tatheva dānaṃ bahukaṃ, dussīlesu patiṭṭhitaṃ;

Na vipulaṃ phalaṃ hoti, napi toseti dāyakaṃ.

'ထိုနည်းတူစွာပင် သီလမရှိသော အလှူခံတို့၌ လှူဒါန်းအပ်သော များပြားလှစွာသော အလှူသည်လည်း ကြီးမြတ်သောအကျိုးကို မဖြစ်စေနိုင်သကဲ့သို့၊ အလှူရှင်ကိုလည်း စိတ်နှလုံး မနှစ်သက်စေနိုင်ပါ။'

327.

၃၂၇။

‘‘Yathāpi bhaddake khette, bījaṃ appampi ropitaṃ;

Sammā dhāraṃ pavecchante, phalaṃ tosesi kassakaṃ.

'ကောင်းမွန်မြေသြဇာထက်သန်သော လယ်မြေ၌ စိုက်ပျိုးအပ်သော မျိုးစေ့သည် နည်းပါးသော်လည်း မိုးရေကောင်းစွာ ရွာသွန်းပေးပါက ရရှိလာသောအသီးအပွင့်သည် လယ်သမားကို နှစ်သက်ရွှင်လန်းစေနိုင်သကဲ့သို့၊'

328.

၃၂၈။

‘‘Tatheva sīlavantesu, guṇavantesu tādisu;

Appakampi kataṃ kāraṃ, puññaṃ hoti mahapphala’’nti. – gāthāyo avocuṃ;

'ထိုနည်းတူစွာပင် သီလရှိ၍ ဂုဏ်ကျေးဇူးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူကြသော အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်မြတ်တို့၌ ပြုအပ်သော အနည်းငယ်သော ကျေးဇူးပြုပူဇော်မှု အလှူဒါနသည်ပင်လျှင် ကြီးကျယ်ပြန့်ပြောသော ကောင်းမှုအကျိုးကို ဖြစ်ထွန်းစေနိုင်ပါသည်။' ဟူ၍ ဂါထာတို့ကို ဆိုခဲ့ကြသည်။

317. Tattha tāvatiṃseti tāvatiṃsabhavane. Silāyaṃ paṇḍukambaleti paṇḍukambalanāmake silāsane purisuttamo buddho yadā vihāsīti yojanā.

၃၁၇. ထိုဂါထာတို့၌ 'တာဝတိံသေ' ဟူသည်မှာ တာဝတိံသာနတ်ပြည်၌ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ 'သိလာယံ ပဏ္ဍုကမ္ဗလေ' ဟူသည်ကား ပဏ္ဍုကမ္ဗလာအမည်ရှိသော ကျောက်နေရာ၌ ယောက်ျားတို့ထက် မြတ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် အကြင်အခါ၌ သီတင်းသုံး စံပယ်တော်မူ၏ ဟူ၍ စကားစပ်စပ်ယူရမည် (ယောဇနာပြုရမည်)။

318. Dasasu lokadhātūsu, sannipatitvāna devatāti jātikhettasaññitesu dasasu cakkavāḷasahassesu kāmāvacaradevatā brahmadevatā ca buddhassa bhagavato payirupāsanāya dhammassavanatthañca ekato sannipatitvā. Tenāha ‘‘payirupāsanti sambuddhaṃ, vasantaṃ nagamuddhanī’’ti, sinerumuddhanīti attho.

၃၁၈. ဒသသုလောကဓာတူသု သန္နိပတိတွာနဒေဝတာ ဟူသည်ကား ဇာတိခေတ်ဟု သတ်မှတ်အပ်သော တစ်သောင်းသော စကြာဝဠာတိုက်တို့၌ ကာမာဝစရနတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ဗြဟ္မာနတ်တို့သည်လည်းကောင်း ဘုန်းတော်ခြောက်ပါးနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားအား ဆည်းကပ်ခြင်းငှာလည်းကောင်း၊ တရားတော်ကို နာယူခြင်းငှာလည်းကောင်း တစ်ပေါင်းတည်း စည်းဝေးကြကုန်၏။ ထို့ကြောင့် 'မြင်းမိုရ်တောင်ထိပ်၌ သီတင်းသုံးတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားကို ဆည်းကပ်ကြကုန်၏' ဟု မိန့်တော်မူသည်။ မြင်းမိုရ်တောင်ထိပ်၌ဟု အနက်ရရှိသည်။

320. Yojanāni dasa dve ca, aṅkuroyaṃ tadā ahūti ayaṃ yathāvuttacarito aṅkuro tadā satthu sammukhakāle dasa dve yojanāni antaraṃ katvā ahu. Satthu nisinnaṭṭhānato dvādasayojanantare ṭhāne nisinno ahosīti attho.

၃၂၀. ယောဇနာနိဒသဒွေစ အင်္ကုရောယံတဒါအဟု ဟူသည်ကား အထက်တွင်ဆိုခဲ့ပြီးသော အကျင့်ရှိသော ထိုအင်္ကုရနတ်သားသည် ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရား၏ မျက်မှောက်၌ တစ်ဆယ့်နှစ်ယူဇနာ အကွာအဝေးကို ခြားစေလျက် တည်ရှိခဲ့၏။ မြတ်စွာဘုရား သီတင်းသုံးတော်မူရာအရပ်မှ တစ်ဆယ့်နှစ်ယူဇနာ ကွာဝေးသောအရပ်၌ ထိုင်နေခဲ့၏ဟု အနက်ရရှိသည်။

323. Codito [Pg.130] bhāvitattenāti pāramiparibhāvitāya ariyamaggabhāvanāya bhāvitattena sammāsambuddhena codito. Kiṃ mayhaṃ tenātiādikā satthu paṭivacanavasena aṅkurena vuttagāthā. Dakkhiṇeyyena suññatanti yaṃ dakkhiṇeyyena suññataṃ rittakaṃ virahitaṃ tadā mama dānaṃ, tasmā ‘‘kiṃ mayhaṃ tenā’’ti attano dānapuññaṃ hīḷento vadati.

၃၂၃. စောဒိတော ဘာဝိတတ္တေန ဟူသည်ကား ပါရမီတရားတို့ဖြင့် ထုံမွမ်းအပ်သော၊ အရိယမဂ်ဘာဝနာဖြင့် ပွားများအပ်သော စိတ်နှလုံးရှိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် တိုက်တွန်းအပ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ 'ကိံမယှံတေန' အစရှိသောဂါထာသည် မြတ်စွာဘုရားအား ပြန်လည်လျှောက်ထားခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် အင်္ကုရနတ်သား လျှောက်ထားအပ်သော ဂါထာဖြစ်သည်။ ဒက္ခိဏေယျေန သုညတံ ဟူသည်ကား ထိုစဉ်အခါက အကျွန်ုပ်၏ အလှူသည် အလှူခံထိုက်သောသူနှင့် ကင်းဆိတ်ခဲ့၏၊ ကင်းဝေးခဲ့၏၊ ထို့ကြောင့် ထိုအလှူဖြင့် အကျွန်ုပ်အား အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း ဟု မိမိ၏ အလှူကောင်းမှုကို ရှုတ်ချလိုသဖြင့် ပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။

324. Yakkhoti devaputto. Dajjāti datvā. Atirocati amhehīti attanā mādisehi ativiya virocati. Hīti vā nipātamattaṃ, amhe atikkamitvā abhibhavitvā virocatīti attho. Yathā kinti āha ‘‘cando tāragaṇe yathā’’ti.

၃၂၄. ယက္ခော ဟူသည်ကား နတ်သားကို ဆိုလိုသည်။ ဒဇ္ဇာ ဟူသည်ကား ပေးလှူပြီး၍ဟု ဆိုလိုသည်။ အတိရောစတိ အမှေဟိ ဟူသည်ကား အကျွန်ုပ်တို့ကဲ့သို့သော သူတို့ထက် အလွန်တင့်တယ်၏ဟု ဆိုလိုသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် 'ဟိ' ဟူသောပုဒ်သည် နိပါတ်မျှသာဖြစ်၍ အကျွန်ုပ်တို့ကို လွန်ကဲကာ လွှမ်းမိုး၍ တင့်တယ်၏ ဟု အနက်ရရှိသည်။ အဘယ်ကဲ့သို့ တင့်တယ်သနည်းဟူမူ 'ကြယ်အပေါင်းတို့အလယ်၌ လမင်းကဲ့သို့ တင့်တယ်၏' ဟု မိန့်တော်မူသည်။

325-6. Ujjaṅgaleti ativiya thaddhabhūmibhāge. ‘‘Ūsare’’ti keci vadanti. Ropitanti vuttaṃ, vapitvā vā uddharitvā vā puna ropitaṃ. Napi tosetīti na nandayati, appaphalatāya vā tuṭṭhiṃ na janeti. Tathevāti yathā ujjaṅgale khette bahumpi bījaṃ ropitaṃ vipulaphalaṃ uḷāraphalaṃ na hoti, tato eva kassakaṃ na toseti, tathā dussīlesu sīlavirahitesu bahukampi dānaṃ patiṭṭhāpitaṃ vipulaphalaṃ mahapphalaṃ na hoti, tato eva dāyakaṃ na tosetīti attho.

၃၂၅-၆. ဥဇ္ဇင်္ဂလေ ဟူသည်ကား အလွန်ကြမ်းတမ်းသော မြေအရပ်၌ဟု ဆိုလိုသည်။ အချို့ဆရာတို့သည် 'ဆပ်ပြာမြေ၌' ဟု ဆိုကြကုန်၏။ ရောပိတံ ဟူသည်ကား ပျိုးကြဲ၍သော်လည်းကောင်း၊ တစ်နေရာမှ နှုတ်ယူ၍ တစ်ဖန်ပြန်၍သော်လည်းကောင်း စိုက်ပျိုးအပ်သော အရာကို ဆိုသည်။ နာပိ တောသေတိ ဟူသည်ကား မနှစ်သက်စေ၊ တစ်နည်းအားဖြင့် အသီးအပွင့် နည်းပါးခြင်းကြောင့် ကျေနပ်မှုကို မဖြစ်စေဟု ဆိုလိုသည်။ ထိုအတူပင် အလွန်ကြမ်းတမ်းသော လယ်မြေ၌ များစွာသော မျိုးစေ့တို့ကို စိုက်ပျိုးသော်လည်း ကြီးကျယ်ပြန့်ပြောသော အသီးအပွင့် မရရှိနိုင်သဖြင့် လယ်သမားကို မနှစ်သက်စေနိုင်သကဲ့သို့၊ ထို့အတူ သီလမရှိသူ၊ သီလမှ ကင်းဝေးသူတို့၌ များစွာ ပေးလှူအပ်သော အလှူသည်လည်း ကြီးကျယ်ပြန့်ပြောသော အကျိုးကျေးဇူးကို မရရှိနိုင်သဖြင့် အလှူရှင်ကို မနှစ်သက်စေနိုင်ဟု အနက်ရရှိသည်။

327-8. Yathāpi bhaddaketi gāthādvayassa vattavipariyāyena atthayojanā veditabbā. Tattha sammā dhāraṃ pavecchanteti vuṭṭhidhāraṃ sammadeva pavattente, anvaḍḍhamāsaṃ anudasāhaṃ anupañcāhaṃ deve vassanteti attho. Guṇavantesūti jhānādiguṇayuttesu. Tādisūti iṭṭhādīsu tādilakkhaṇappattesu. Kāranti liṅgavipallāsena vuttaṃ, upakāroti attho. Kīdiso upakāroti āha ‘‘puñña’’nti.

၃၂၇-၈. 'ယထာပိ ဘဒ္ဒကေ' အစရှိသော ဂါထာနှစ်ပုဒ်၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို အထက်တွင် ဆိုခဲ့ပြီးသော အချက်နှင့် ပြောင်းပြန်အားဖြင့် သိအပ်၏။ ထိုဂါထာတို့၌ 'သမ္မာ ဓာရံ ပဝေစ္ဆန္တေ' ဟူသည်ကား မိုးသည် ကောင်းစွာ ရွာသွန်းသည်ရှိသော်၊ တစ်လလျှင် နှစ်ကြိမ် (လခွဲတစ်ကြိမ်)၊ ဆယ်ရက်တစ်ကြိမ်၊ ငါးရက်တစ်ကြိမ် မိုးရွာသွန်းသည်ရှိသော်ဟု အနက်ရရှိသည်။ 'ဂုဏဝန္တေသု' ဟူသည်ကား ဈာန်စသော ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ဟု ဆိုလိုသည်။ 'တာဒီသု' ဟူသည်ကား လောကဓံတရားတို့၌ မတုန်မလှုပ် တည်ကြည်သော လက္ခဏာသို့ ရောက်ကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ဟု ဆိုလိုသည်။ 'ကာရံ' ဟူသည်ကား လိင်ပြောင်းလဲ၍ ဆိုအပ်သော ကျေးဇူးဥပကာရကို ဆိုလိုသည်။ ထိုကျေးဇူးဥပကာရသည် အဘယ်သို့သော သဘောရှိသနည်းဟူမူ 'ကောင်းမှု (ပုည)' ဖြစ်သည်ဟု မိန့်တော်မူသည်။

329.

၃၂၉။

‘‘Viceyya dānaṃ dātabbaṃ, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ;

Viceyya dānaṃ datvāna, saggaṃ gacchanti dāyakā.

အကြင်အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်၌ လှူအပ်သော အလှူသည် အကျိုးကျေးဇူး ကြီးမြတ်၏၊ ထိုကဲ့သို့သော လယ်မြေကောင်းသဖွယ်ဖြစ်သော အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်၌ ပညာဖြင့် ရွေးချယ်စိစစ်၍ ပေးလှူအပ်၏။ ပညာဖြင့် ရွေးချယ်စိစစ်၍ ပေးလှူကြသောကြောင့် အလှူရှင်တို့သည် နတ်ပြည်သို့ လားကြရကုန်၏။

330.

၃၃၀။

‘‘Viceyya dānaṃ sugatappasaṭṭhaṃ, ye dakkhiṇeyyā idha jīvaloke;

Etesu dinnāni mahapphalāni, bījāni vuttāni yathā sukhette’’ti. –

မြတ်စွာဘုရားသည် ပညာဖြင့် ရွေးချယ်စိစစ်၍ ပေးလှူခြင်းကို ချီးမွမ်းတော်မူ၏။ ကောင်းမွန်သော လယ်မြေ၌ စိုက်ပျိုးအပ်သော မျိုးစေ့တို့သည် များစွာသောအသီးကို ရရှိစေသကဲ့သို့၊ ဤလောက၌ အလှူခံထိုက်ကုန်သော ရဟန္တာ၊ သေက္ခ၊ ကလျာဏပုထုဇဉ်တည်းဟူသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့၌ ပေးလှူအပ်သော အလှူတို့သည် ကြီးမြတ်သော အကျိုးကျေးဇူးကို ရရှိစေကုန်၏။

Ayaṃ saṅgītikārehi ṭhapitā gāthā.

ဤဂါထာကို သင်္ဂါယနာတင် မထေရ်မြတ်တို့သည် ထားတော်မူခဲ့ကြသည်။

329. Tattha [Pg.131] viceyyāti vicinitvā, puññakkhettaṃ paññāya upaparikkhitvā. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

၃၂၉. ထိုဂါထာတို့၌ 'ဝိစေယျ' ဟူသည်ကား ကောင်းမှုမျိုးစေ့ စိုက်ပျိုးရာ လယ်မြေကောင်းသဖွယ်ဖြစ်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ပညာဖြင့် စိစစ်ရွေးချယ်၍ဟု ဆိုလိုသည်။ ကြွင်းကျန်သော စကားရပ်အားလုံးသည် ထင်ရှားပေါ်လွင်ပြီးသား ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

Tayidaṃ aṅkurapetavatthu satthārā tāvatiṃsabhavane dasasahassacakkavāḷadevatānaṃ purato dakkhiṇeyyasampattivibhāvanatthaṃ ‘‘mahādānaṃ tayā dinna’’ntiādinā attanā samuṭṭhāpitaṃ, tattha tayo māse abhidhammaṃ desetvā mahāpavāraṇāya devagaṇaparivuto devadevo devalokato saṅkassanagaraṃ otaritvā anukkamena sāvatthiṃ patvā jetavane viharanto catuparisamajjhe dakkhiṇeyyasampattivibhāvanatthameva ‘‘yassa atthāya gacchāmā’’tiādinā vitthārato desetvā catusaccakathāya desanāya kūṭaṃ gaṇhi. Desanāvasāne tesaṃ anekakoṭipāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosīti.

ထိုအင်္ကုရပေတဝတ္ထုကို မြတ်စွာဘုရားသည် တာဝတိံသာနတ်ပြည်၌ တစ်သောင်းသော စကြာဝဠာမှ ရောက်လာကြသော နတ်ဗြဟ္မာတို့၏ ရှေ့မှောက်ဝယ် အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်၏ ပြည့်စုံခြင်းကို ထင်ရှားစေခြင်းငှာ 'မဟာဒါနံ တယာ ဒိန်နံ' အစရှိသည်ဖြင့် ကိုယ်တော်တိုင် စတင်မြွက်ဟတော်မူခဲ့သည်။ ထိုတာဝတိံသာနတ်ပြည်၌ သုံးလပတ်လုံး အဘိဓမ္မာတရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူပြီးနောက် သီတင်းကျွတ်လပြည့် မဟာပဝါရဏာနေ့၌ နတ်ဗြဟ္မာအပေါင်း ခြံရံလျက် နတ်ထက်နတ်မြတ် ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် နတ်ပြည်မှ သင်္ကဿမြို့သို့ သက်ဆင်းတော်မူခဲ့သည်။ ထို့နောက် အစဉ်အတိုင်း သာဝတ္ထိပြည်သို့ ကြွရောက်တော်မူ၍ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ပရိသတ်လေးပါးတို့၏ အလယ်၌ အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်၏ ပြည့်စုံခြင်းကို ထင်ရှားစေခြင်းငှာသာလျှင် 'ယဿ အတ္ထာယ ဂစ္ဆာမ' အစရှိသော ဒေသနာတော်ဖြင့် အကျယ်ဟောကြားတော်မူပြီး သစ္စာလေးပါးတရားကို ဟောကြားခြင်းဖြင့် ဒေသနာတော်၏ အဆုံးကို ယူတော်မူခဲ့သည်။ ဒေသနာတော်၏ အဆုံး၌ ထိုများစွာသော ကုဋေမကသော သတ္တဝါအပေါင်းတို့သည် သစ္စာလေးပါးတရားကို သိမြင်ကြကုန်၏။

Aṅkurapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

အင်္ကုရပေတဝတ္ထု အဖွင့်ကျမ်း ပြီးဆုံးပါပြီ။

10. Uttaramātupetivatthuvaṇṇanā

၁၀. ဥတ္တရမာတုပေတိဝတ္ထု အဖွင့်

Divāvihāragataṃ bhikkhunti idaṃ uttaramātupetivatthu. Tatrāyaṃ atthavibhāvanā – satthari parinibbute paṭhamamahāsaṅgītiyā pavattitāya āyasmā mahākaccāyano dvādasahi bhikkhūhi saddhiṃ kosambiyā avidūre aññatarasmiṃ araññāyatane vihāsi. Tena ca samayena rañño udenassa aññataro amacco kālamakāsi, tena ca pubbe nagare kammantā adhiṭṭhitā ahesuṃ. Atha rājā tassa puttaṃ uttaraṃ nāma māṇavaṃ pakkosāpetvā ‘‘tvañca pitarā adhiṭṭhite kammante samanusāsā’’ti tena ṭhitaṭṭhāne ṭhapesi.

'ဒိဝါဝိဟာရဂတံ ဘိက္ခုံ' အစရှိသော ဤဝတ္ထုသည် ဥတ္တရမာတုပေတိဝတ္ထု ဖြစ်သည်။ ထိုဝတ္ထု၌ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ရှင်းလင်းပြသရသော်—မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူပြီးနောက် ပထမမဟာသင်္ဂါယနာကို တင်တော်မူကြစဉ်အခါ သက်တော်ရှည်ဖြစ်သော အရှင်မဟာကစ္စည်းမထေရ်သည် ရဟန်းတစ်ကျိပ်နှစ်ပါးနှင့်အတူ ကောသမ္ဗီပြည်၏ အနီးရှိ တောအုပ်တစ်ခု၌ သီတင်းသုံးတော်မူ၏။ ထိုစဉ်အခါ၌ ဥဒေနမင်းကြီး၏ အမတ်တစ်ဦးသည် ကွယ်လွန်ခဲ့၏။ ထိုအမတ်သည် ယခင်က မြို့တော်၌ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို အုပ်ချုပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့ရသူ ဖြစ်သည်။ ထို့နောက် ဥဒေနမင်းကြီးသည် ထိုအမတ်၏သားဖြစ်သော ဥတ္တရအမည်ရှိသော လုလင်ကို ခေါ်ယူစေ၍ 'သင်၏ဖခင် အုပ်ချုပ်လုပ်ကိုင်ခဲ့သော လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို စီရင်ဆုံးမလော့' ဟု ဆိုကာ ထိုသူအား ဖခင်ဖြစ်သူ၏ စစ်သူကြီးရာထူး၌ ခန့်အပ်တော်မူခဲ့သည်။

So ca sādhūti sampaṭicchitvā ekadivasaṃ nagarapaṭisaṅkharaṇiyānaṃ dārūnaṃ atthāya vaḍḍhakiyo gahetvā araññaṃ gato. Tattha āyasmato mahākaccāyanattherassa vasanaṭṭhānaṃ upagantvā theraṃ tattha paṃsukūlacīvaradharaṃ vivittaṃ nisinnaṃ disvā iriyāpatheyeva pasīditvā katapaṭisanthāro vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Thero tassa dhammaṃ kathesi. So dhammaṃ [Pg.132] sutvā ratanattaye sañjātappasādo saraṇesu patiṭṭhāya theraṃ nimantesi – ‘‘adhivāsetha me, bhante, svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhūhi anukampaṃ upādāyā’’ti. Adhivāsesi thero tuṇhībhāvena. So tato nikkhamitvā nagaraṃ gantvā aññesaṃ upāsakānaṃ ācikkhi – ‘‘thero mayā svātanāya nimantito, tumhehipi mama dānaggaṃ āgantabba’’nti.

ထိုဥတ္တရလုလင်သည်လည်း 'ကောင်းပါပြီ' ဟု ဝန်ခံ၍ တစ်နေ့သ၌ မြို့တော် ပြုပြင်ရန် သစ်တောသို့ လက်သမားတို့ကို ခေါ်ဆောင်ကာ သွားခဲ့၏။ ထိုတော၌ သက်တော်ရှည် အရှင်မဟာကစ္စည်းမထေရ် သီတင်းသုံးရာသို့ ချဉ်းကပ်၍ ထိုအရပ်၌ ပံ့သုကူသင်္ကန်းကို ဝတ်ရုံကာ ဆိတ်ငြိမ်စွာ သီတင်းသုံးနေတော်မူသော မထေရ်ကို ဖူးမြင်ရသဖြင့် ဣရိယာပုထ်၌ပင် ကြည်ညိုကာ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ နှုတ်ဆက်စကား လျှောက်ထားပြီးနောက် ရှိခိုး၍ သင့်လျော်သော နေရာ၌ ထိုင်နေ၏။ မထေရ်သည် ထိုဥတ္တရလုလင်အား တရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူ၏။ ထိုလုလင်သည် တရားတော်ကို ကြားနာရသဖြင့် ရတနာသုံးပါး၌ အလွန်ကြည်ညို၍ သရဏဂုံသုံးပါး၌ တည်လျက် မထေရ်အား 'အရှင်ဘုရား၊ အကျွန်ုပ်အား သနားစောင့်ရှောက်သောအားဖြင့် နက်ဖြန်ဆွမ်းအလို့ငှာ ရဟန်းသံဃာတော်များနှင့်အတူ ဆွမ်းဘုဉ်းပေးကြွတော်မူပါရန် လျှောက်ထားပင့်ဖိတ်ပါသည်' ဟု ပင့်ဖိတ်လျှောက်ထားလေသည်။ မထေရ်မြတ်သည် ဆိတ်ဆိတ်နေခြင်းဖြင့် လက်ခံတော်မူ၏။ ထိုလုလင်သည် ထိုတောအုပ်မှ ထွက်၍ မြို့သို့သွားကာ အခြားသော ဥပါသကာတို့အား 'အကျွန်ုပ်သည် မထေရ်မြတ်ကို နက်ဖြန်ဆွမ်းအလို့ငှာ ပင့်ဖိတ်ခဲ့ပြီးဖြစ်ပါသည်၊ သင်တို့သည်လည်း အကျွန်ုပ်၏ အလှူတင်းကုပ် သို့ ကြွရောက်ကြပါကုန်' ဟု ပြောကြားလေသည်။

So dutiyadivase kālasseva paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyādāpetvā kālaṃ ārocāpetvā saddhiṃ bhikkhūhi āgacchantassa therassa paccuggamanaṃ katvā vanditvā purakkhatvā gehaṃ pavesesi. Atha mahārahakappiyapaccattharaṇaatthatesu āsanesu there ca bhikkhūsu ca nisinnesu gandhapupphadhūpehi pūjaṃ katvā paṇītena annapānena te santappetvā sañjātappasādo katañjalī anumodanaṃ suṇitvā katabhattānumodane there gacchante pattaṃ gahetvā anugacchanto nagarato nikkhamitvā paṭinivattanto ‘‘bhante, tumhehi niccaṃ mama gehaṃ pavisitabba’’nti yācitvā therassa adhivāsanaṃ ñatvā nivatti. Evaṃ so theraṃ upaṭṭhahanto tassa ovāde patiṭṭhāya sotāpattiphalaṃ pāpuṇi, vihārañca kāresi, sabbe ca attano ñātake sāsane abhippasanne akāsi.

ထိုဥတ္တရလုလင်သည် ဒုတိယမြောက်နေ့၌ စောစောကပင်လျှင် မွန်မြတ်သော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို ပြင်ဆင်စေ၍၊ (ဆွမ်းစား) အချိန်တန်ပြီဖြစ်ကြောင်း လျှောက်ကြားစေပြီးလျှင်၊ ရဟန်းတို့နှင့်တကွ ကြွလာတော်မူသော အရှင်မဟာကစ္စည်းမထေရ်အား ခရီးဦးကြိုဆိုခြင်းပြု၍၊ ရှိခိုးကာ ရှေ့သွားပြုလျက် အိမ်သို့ ပင့်ဆောင်ခဲ့၏။ ထိုနောက်မှ မြတ်သောသူတို့ နေထိုင်ခြင်းငှါ ထိုက်တန်လျောက်ပတ်သော အခင်းတို့ကို ခင်းကျင်းထားအပ်သော နေရာတို့၌ မထေရ်မြတ်နှင့် ရဟန်းသံဃာတော်များ သီတင်းသုံး ထိုင်နေတော်မူကြစဉ်၊ နံ့သာပန်း၊ အခိုးအထုံတို့ဖြင့် ပူဇော်ခြင်းကို ပြု၍ မွန်မြတ်သော ဆွမ်းဘောဇဉ် အဖျော်တို့ဖြင့် ကောင်းစွာ ရောင့်ရဲစေပြီးလျှင်၊ ကောင်းစွာ ဖြစ်ပေါ်လာသော ကြည်ညိုခြင်းရှိသဖြင့် လက်အုပ်ချီလျက် ဆွမ်းအနုမောဒနာကို နာယူရ၏။ အနုမောဒနာပြုပြီး၍ မထေရ် ပြန်လည်ကြွသွားတော်မူသည်ရှိသော်၊ သပိတ်တော်ကို ကိုင်ယူကာ လိုက်လံပို့ဆောင်ရင်း မြို့မှထွက်ပြီးနောက် ပြန်လှည့်လာစဉ် “အရှင်ဘုရား၊ အရှင်ဘုရားတို့သည် အကျွန်ုပ်၏ အိမ်သို့ အမြဲ ကြွရောက်တော်မူအပ်ပါ၏” ဟု တောင်းပန်၍ မထေရ်၏ သည်းခံတော်မူခြင်းကို သိသဖြင့် ပြန်ခဲ့လေ၏။ ဤသို့လျှင် ထိုဥတ္တရလုလင်သည် မထေရ်မြတ်ကို ပြုစုလုပ်ကျွေးလျက် ထိုမထေရ်၏ အဆုံးအမ၌ တည်၍ သောတာပတ္တိဖိုလ်သို့ ရောက်လေ၏။ ကျောင်းကိုလည်း ဆောက်လုပ်၍ မိမိ၏ ဆွေမျိုးအားလုံးတို့ကိုလည်း သာသနာတော်၌ အလွန်ကြည်ညိုသူများ ဖြစ်အောင် ပြုလေ၏။

Mātā panassa maccheramalapariyuṭṭhitacittā hutvā evaṃ paribhāsi – ‘‘yaṃ tvaṃ mama anicchantiyā eva samaṇānaṃ annapānaṃ desi, taṃ te paraloke lohitaṃ sampajjatū’’ti. Ekaṃ pana morapiñchakalāpaṃ vihāramahadivase diyyamānaṃ anujāni. Sā kālaṃ katvā petayoniyaṃ uppajji, morapiñchakalāpadānānumodanena panassā kesā nīlā siniddhā vellitaggā sukhumā dīghā ca ahesuṃ. Sā yadā gaṅgānadiṃ ‘‘pānīyaṃ pivissāmī’’ti otarati, tadā nadī lohitapūrā hoti. Sā pañcapaṇṇāsa vassāni khuppipāsābhibhūtā vicaritvā ekadivasaṃ kaṅkhārevatattheraṃ gaṅgāya tīre divāvihāraṃ nisinnaṃ disvā attānaṃ attano kesehi paṭicchādetvā upasaṅkamitvā pānīyaṃ yāci. Taṃ sandhāya vuttaṃ –

သို့သော် ထိုဥတ္တရလုလင်၏ မိခင်သည်ကား မစ္ဆေရတည်းဟူသော နှမြောဝန်တိုမှု အညစ်အကြေး လွှမ်းမိုးအပ်သော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ “ငါ အလိုမရှိဘဲလျက်သာလျှင် သင်သည် ရဟန်းတို့အား အကြင်ဆွမ်းခဲဖွယ် အဖျော်တို့ကို ပေးလှူ၏၊ ထိုဆွမ်းခဲဖွယ် အဖျော်သည် တမလွန်ဘဝ၌ သင့်အား သွေး ဖြစ်ပါစေသတည်း” ဟု ဤသို့ ကျိန်ဆဲရေးရွတ်လေ၏။ သို့သော် ကျောင်းရေစက်ချပူဇော်သောနေ့၌ ဥဒေါင်းမြီးစည်း တစ်ခုကို လှူဒါန်းသည်ကိုကား ခွင့်ပြုခဲ့၏။ ထိုမိခင်သည် ကွယ်လွန်သော် ပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်ရလေ၏။ ဥဒေါင်းမြီးစည်း လှူဒါန်းသည်ကို ဝမ်းမြောက်ခဲ့သော ကောင်းမှုကြောင့် ထိုပြိတ္တာမ၏ ဆံပင်တို့သည် နက်မှောင်ညိုရောင်ရှိ၍ သေးသွယ်နူးညံ့ကာ အဖျားကော့လျက် သိမ်မွေ့ရှည်လျားကုန်၏။ ထိုပြိတ္တာမသည် ဂင်္ဂါမြစ်သို့ “ရေသောက်အံ့” ဟု သက်ဆင်းသောအခါတိုင်း ဂင်္ဂါမြစ်ရေသည် သွေးတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်လျက် ရှိနေတော့၏။ ထိုပြိတ္တာမသည် ငါးဆယ့်ငါးနှစ်ပတ်လုံး ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်း နှိပ်စက်ခံရသဖြင့် လှည့်လည်သွားလာရာ တစ်နေ့သ၌ ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းနားတွင် နေ့သန့်ရာ၌ ထိုင်နေတော်မူသော အရှင်ကင်္ခါရေဝတမထေရ်ကို မြင်၍၊ မိမိကိုယ်ကို မိမိ၏ ဆံပင်တို့ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလျက် ချဉ်းကပ်ကာ သောက်ရေကို တောင်းလေ၏။ ထိုအကြောင်းကို ရည်ညွှန်း၍ ဆိုအပ်သည်မှာ—

331.

၃၃၁။

‘‘Divāvihāragataṃ bhikkhuṃ, gaṅgātīre nisinnakaṃ;

Taṃ petī upasaṅkamma, dubbaṇṇā bhīrudassanā.

“ရုပ်အဆင်း မလှမပဘဲ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော၊ ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်း ပြင်းစွာနှိပ်စက်အပ်သော ထိုပြိတ္တာမသည် ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းနားတွင် နေ့သန့်ရာ၌ ထိုင်နေတော်မူသော ရဟန်းမြတ် (အရှင်ကင်္ခါရေဝတမထေရ်) ထံသို့ ချဉ်းကပ်လေ၏။”

332.

၃၃၂။

‘‘Kesā [Pg.133] cassā atidīghā, yāvabhūmāvalambare;

Kesehi sā paṭicchannā, samaṇaṃ etadabravī’’ti. –

“ထိုပြိတ္တာမ၏ ဆံပင်တို့သည် အလွန်ရှည်လျားကြသဖြင့် မတ်တပ်ရပ်လျက် ရှိသော် မြေတိုင်အောင် တွဲရရွဲ ကျနေကုန်၏။ ထိုပြိတ္တာမသည် ဆံပင်တို့ဖြင့် မိမိကိုယ်ကို ဖုံးလွှမ်းလျက် ရဟန်းမြတ်ထံ ချဉ်းကပ်၍ ဤစကားကို ဆိုလေ၏။”

Imā dve gāthā saṅgītikārakehi idha ādito ṭhapitā.

သင်္ဂါယနာတင် ဆရာတော်တို့သည် ဤဂါထာနှစ်ပုဒ်ကို ဤဥတ္တရမာတုပေတိဝတ္ထု၏ အစ၌ ထားတော်မူကြ၏။

Tattha bhīrudassanāti bhayānakadassanā. ‘‘Ruddadassanā’’ti vā pāṭho, bībhacchabhāriyadassanāti attho. Yāvabhūmāvalambareti yāva bhūmi, tāva olambanti. Pubbe ‘‘bhikkhu’’nti ca pacchā ‘‘samaṇa’’nti ca kaṅkhārevatattherameva sandhāya vuttaṃ.

ထိုဂါထာတို့၌ “ဘီရုဒဿနာ” ဟူသည်မှာ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော အဆင်းရှိသောဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ “ရုဒ္ဒဒဿနာ” သို့မဟုတ် “ဂရုဒဿနာ” ဟူ၍လည်း ပါဌ်ရှိသေး၏။ စက်ဆုပ်ရွံရှာဖွယ်ဖြစ်၍ ဝန်လေးစွာ မြင်ရသောအဆင်းရှိသော ဟူသည်မှာ အနက်တည်း။ “ယာဝဘူမာဝလမ္ဗရေ” ဟူသည်မှာ မြေမျက်နှာပြင်ရှိသမျှ ကာလပတ်လုံး တွဲရရွဲ ကျနေကုန်၏ဟု ဆိုလိုသည်။ ရှေး၌ “ဘိက္ခုံ” ဟူ၍လည်းကောင်း၊ နောက်၌ “သမဏံ” ဟူ၍လည်းကောင်း ကင်္ခါရေဝတမထေရ်ကိုသာ ရည်ရွယ်၍ ဆိုအပ်၏။

Sā pana petī theraṃ upasaṅkamitvā pānīyaṃ yācantī –

ထိုပြိတ္တာမသည် မထေရ်ထံသို့ ချဉ်းကပ်၍ သောက်ရေကို တောင်းလိုရကား—

333.

၃၃၃။

‘‘Pañcapaṇṇāsa vassāni, yato kālakatā ahaṃ;

Nābhijānāmi bhuttaṃ vā, pītaṃ vā pana pāniyaṃ;

Dehi tvaṃ pāniyaṃ bhante, tasitā pāniyāya me’’ti. – imaṃ gāthamāha;

“အရှင်ဘုရား၊ တပည့်တော်မသည် ကွယ်လွန်သေဆုံးသည့် အချိန်မှစ၍ ငါးဆယ့်ငါးနှစ်တိုင်တိုင် စားဖွယ်ကို စားဖူးသည်ကိုလည်းကောင်း၊ သောက်ရေကို သောက်ဖူးသည်ကိုလည်းကောင်း မသိစဖူး (မစားဖူး၊ မသောက်ဖူးပါ)။ အရှင်ဘုရား၊ ရေငတ်မွတ်လှသဖြင့် သောက်ရေအလို့ငှါ လှည့်လည်နေရသော တပည့်တော်မအား သောက်ရေကို ပေးလှူတော်မူပါလော” ဟု ဤဂါထာကို လျှောက်ဆို၏။

333. Tattha nābhijānāmi bhuttaṃ vāti evaṃ dīghamantare kāle bhojanaṃ bhuttaṃ vā pānīyaṃ pītaṃ vā nābhijānāmi, na bhuttaṃ na pītanti attho. Tasitāti pipāsitā. Pāniyāyāti pānīyatthāya āhiṇḍantiyā me pānīyaṃ dehi, bhanteti yojanā.

၃၃၃. ထိုဂါထာ၌ “နာဘိဇာနာမိ ဘုတ္တံ ဝါ” ဟူသည်မှာ ဤသို့ ရှည်လျားလှစွာသော အချိန်ကာလပတ်လုံး အစားအစာ စားဖူးခြင်း သို့မဟုတ် သောက်ရေ သောက်ဖူးခြင်းကို မသိစဖူး၊ မစားဖူး မသောက်ဖူးပါဟု ဆိုလိုသည်။ “တသိတာ” ဟူသည်မှာ ရေငတ်မွတ်သည်ဖြစ်၍ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ “ပါနီယာယ” ဟူသည်မှာ သောက်ရေအလို့ငှါ လှည့်လည်နေသော တပည့်တော်မအား အရှင်ဘုရား သောက်ရေကို ပေးလှူတော်မူပါလောဟု စပ်စပ်၍ ယူအပ်၏ (ယောဇနာတည်း)။

Ito paraṃ –

ဤဂါထာ၏ နောက်၌—

334.

၃၃၄။

‘‘Ayaṃ sītodikā gaṅgā, himavantato sandati;

Piva etto gahetvāna, kiṃ maṃ yācasi pāniyaṃ.

“အို မိန်းမ၊ အေးမြသောရေ ရှိသော ဤဂင်္ဂါမြစ်သည် ဟိမဝန္တာတောင်မှ စီးဆင်းလာ၏။ ဤဂင်္ဂါမြစ်မှ ရေကို ယူ၍ သောက်လော့၊ အဘယ်ကြောင့် ငါ့ထံမှ ရေကို တောင်းနေဘိသနည်း။”

335.

၃၃၅။

‘‘Sacāhaṃ bhante gaṅgāya, sayaṃ gaṇhāmi pāniyaṃ;

Lohitaṃ me parivattati, tasmā yācāmi pāniyaṃ.

“အရှင်ဘုရား၊ အကယ်၍ တပည့်တော်မသည် ဂင်္ဂါမြစ်ထဲမှ ရေကို ကိုယ်တိုင် ယူပါမူ၊ တပည့်တော်မ၏ မကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးကြောင့် စီးဆင်းနေသောရေသည် သွေးဖြစ်၍ ပြောင်းလဲသွားပါသည်၊ ထို့ကြောင့် သောက်ရေကို တောင်းခံရခြင်း ဖြစ်ပါသည်၊ အရှင်ဘုရား။”

336.

၃၃၆။

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, gaṅgā te hoti lohitaṃ.

“အို မိန်းမ၊ သင်သည် ရှေးဘဝ၌ ကိုယ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ နှုတ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ စိတ်ဖြင့်လည်းကောင်း အဘယ်သို့သော ဒုစရိုက်မကောင်းမှုကို ပြုခဲ့သနည်း။ အဘယ်သို့သော မကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးကြောင့် ဂင်္ဂါမြစ်ရေသည် သင့်အား သွေး ဖြစ်နေရသနည်း။”

337.

၃၃၇။

‘‘Putto me uttaro nāma, saddho āsi upāsako;

So ca mayhaṃ akāmāya, samaṇānaṃ pavecchati.

“အရှင်ဘုရား၊ ရှေးဘဝက တပည့်တော်မတွင် ရတနာသုံးပါး၌ သက်ဝင်ယုံကြည်သော ‘ဥတ္တရ’ မည်သော သားဥပါသကာတစ်ဦး ရှိခဲ့ဖူးပါ၏။ ထိုသားသည် တပည့်တော်မ၏ အလိုမတူဘဲလျက် ရဟန်းတို့အား လှူဒါန်းလေ့ရှိပါ၏။”

338.

၃၃၈။

‘‘Cīvaraṃ [Pg.134] piṇḍapātañca, paccayaṃ sayanāsanaṃ;

Tamahaṃ paribhāsāmi, maccherena upaddutā.

“သားသည် သင်္ကန်း၊ ဆွမ်း၊ ဂိလာနပစ္စယဆေးနှင့် ကျောင်းအိပ်ရာနေရာ (ပစ္စည်းလေးပါး) တို့ကို လှူဒါန်းခဲ့ရာတွင်၊ တပည့်တော်မသည် နှမြောတွန့်တိုတတ်သော မစ္ဆေရစိတ်ဖြင့် နှိပ်စက်ခံရသဖြင့် ထိုကုသိုလ်အလှူကို ဆဲရေးကျိန်ဆိုမိပါ၏။”

339.

၃၃၉။

‘‘Yaṃ tvaṃ mayhaṃ akāmāya, samaṇānaṃ pavecchasi;

Cīvaraṃ piṇḍapātañca, paccayaṃ sayanāsanaṃ.

“ချစ်သားဥတ္တရ၊ ငါ၏ အလိုမတူဘဲ သင်သည် ရဟန်းတို့အား လှူဒါန်းအပ်သော သင်္ကန်း၊ ဆွမ်း၊ ဂိလာနပစ္စယဆေးနှင့် ကျောင်းအိပ်ရာနေရာတည်းဟူသော အကြင်လှူဖွယ်ဝတ္ထုတို့ကို—” parent

340.

၃၄၀။

‘‘Etaṃ te paralokasmiṃ, lohitaṃ hotu uttara;

Tassakammavipākena, gaṅgā me hoti lohita’’nti. –

“ဤလှူဒါန်းအပ်သော ပစ္စည်းလေးပါးသည် တမလွန်ဘဝ၌ သင့်အား သွေး ဖြစ်ပါစေသတည်း၊ ဥတ္တရ ဟု ဤသို့ ရေးရွတ်ကျိန်ဆိုခဲ့မိပါ၏။ အရှင်ဘုရား၊ ထိုမကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးကြောင့် ယခုအခါ၌ ဂင်္ဂါမြစ်ရေသည် တပည့်တော်မအား သွေး ဖြစ်နေရပါတော့သည်” ဟု လျှောက်ဆိုလေ၏။

Imā therassa ca petiyā ca vacanapaṭivacanagāthā.

ဤဂါထာတို့သည် မထေရ်မြတ်နှင့် ပြိတ္တာမတို့၏ အမေးအဖြေ စကားဆိုစကားတုံ့ပြန်ခြင်း ဂါထာများ ဖြစ်ကြသည်။

334. Tattha himavantatoti mahato himassa atthitāya ‘‘himavā’’ti laddhanāmato pabbatarājato. Sandatīti pavattati. Ettoti ito mahāgaṅgāto. Kinti kasmā maṃ yācasi pānīyaṃ, gaṅgānadiṃ otaritvā yathāruci pivāti dasseti.

၃၃၄. ထိုဂါထာတို့၌ “ဟိမဝန္တတော” ဟူသည်မှာ ဆီးနှင်းများပြားစွာ ရှိခြင်းကြောင့် “ဟိမဝန္တာ” ဟု အမည်ရသော တောင်မင်းမှ ဟူလို။ “သန္ဒတိ” ဟူသည်မှာ သောက်ရေသည် စီးဆင်း၏ဟု ဆိုလိုသည်။ “ဧတ္တော” ဟူသည်မှာ ဤမဟာဂင်္ဂါမြစ်မှ ဟူ၏။ “ကိံ” ဟူသည်မှာ အဘယ်ကြောင့် ငါ့ထံမှ ရေတောင်းသနည်း၊ ဂင်္ဂါမြစ်သို့ သက်ဆင်း၍ အလိုရှိတိုင်း သောက်လော့ဟု ပြညွှန်ခြင်း ဖြစ်သည်။

335. Lohitaṃ me parivattatīti udakaṃ sandamānaṃ mayhaṃ pāpakammaphalena lohitaṃ hutvā parivattati pariṇamati, tāya gahitamattaṃ udakaṃ lohitaṃ jāyati.

၃၃၅. “လောဟိတံ မေ ပရိဝတ္တတိ” ဟူသည်မှာ စီးဆင်းနေသောရေသည် တပည့်တော်မ၏ မကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးကြောင့် သွေးအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားခြင်းကို ဆိုသည်။ ထိုပြိတ္တာမ ခပ်ယူလိုက်သည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ရေသည် သွေးဖြစ်သွားလေသည်။

337-40. Mayhaṃ akāmāyāti mama anicchantiyā. Pavecchatīti deti. Paccayanti gilānapaccayaṃ. Etanti yaṃ etaṃ cīvarādikaṃ paccayajātaṃ samaṇānaṃ pavecchasi desi, etaṃ te paralokasmiṃ lohitaṃ hotu uttarāti abhisapanavasena kataṃ pāpakammaṃ, tassa vipākenāti yojanā.

၃၃၇-၄၀. “မယှံ အကာမာယ” ဟူသည်မှာ တပည့်တော်မ၏ အလိုမရှိဘဲ ဟူလို။ “ပဝေစ္ဆေတိ” ဟူသည်မှာ ပေးလှူ၏ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ “ပစ္စယံ” ဟူသည်မှာ ဂိလာနပစ္စယ ဆေးပစ္စည်းကို ဆိုသည်။ “ဧတံ” ဟူသည်မှာ “ရဟန်းတို့အား သင်လှူဒါန်းသော သင်္ကန်းအစရှိသော ပစ္စည်းလေးပါးသည် တမလွန်လောက၌ သင့်အား သွေး ဖြစ်ပါစေသတည်း၊ ဥတ္တရ” ဟု ဤသို့ ကျိန်ဆိုခြင်း၏အစွမ်းဖြင့် ပြုခဲ့သော မကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးကြောင့်ဟု စပ်စပ်၍ ယူအပ်၏ (ယောဇနာတည်း)။

Athāyasmā revato taṃ petiṃ uddissa bhikkhusaṅghassa pānīyaṃ adāsi, piṇḍāya caritvā bhattaṃ gahetvā bhikkhūnamadāsi, saṅkārakūṭādito paṃsukūlaṃ gahetvā dhovitvā bhisiñca cimilikañca katvā bhikkhūnaṃ adāsi, tena cassā petiyā dibbasampattiyo ahesuṃ. Sā therassa santikaṃ gantvā attanā laddhadibbasampattiṃ therassa dassesi. Thero taṃ pavattiṃ attano santikaṃ upagatānaṃ catunnaṃ parisānaṃ pakāsetvā dhammakathaṃ [Pg.135] kathesi. Tena mahājano sañjātasaṃvego vigatamalamacchero hutvā dānasīlādikusaladhammābhirato ahosīti. Idaṃ pana petavatthu dutiyasaṅgītiyaṃ saṅgahaṃ āruḷhanti daṭṭhabbaṃ.

ထိုအခါ အရှင်ရေဝတမထေရ်သည် ထိုပြိတ္တာမကို ရည်စူး၍ ရဟန်းသံဃာအား သောက်ရေကို လှူဒါန်း၏။ ဆွမ်းခံလှည့်လည်၍ ရရှိသော ဆွမ်းကိုလည်း ရဟန်းတို့အား လှူဒါန်း၏။ အမှိုက်ပုံစသည်တို့မှ ပံ့သုကူသင်္ကန်းကို ကောက်ယူပြီးလျှင် ဖွပ်လျှော်၍ ဘုံလျှို (မွေ့ရာ) နှင့် ခြေသုတ်ပုဆိုးနွမ်းကို ပြုလုပ်ကာ ရဟန်းတို့အား လှူဒါန်း၏။ ထိုသို့ ရည်စူး၍ လှူဒါန်းသော ကောင်းမှုကံကြောင့် ထိုပြိတ္တာမအား နတ်စည်းစိမ်ချမ်းသာတို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏။ ထိုပြိတ္တာမသည် မထေရ်၏ထံသို့ သွား၍ မိမိရရှိသော နတ်စည်းစိမ်ကို မထေရ်အား ပြသလေ၏။ မထေရ်သည်လည်း ထိုအကြောင်းအရာကို မိမိထံသို့ ချဉ်းကပ်လာသော များစွာသော ပရိသတ်တို့အား ပြသပြောကြားလျက် တရားစကား ဟောကြားတော်မူ၏။ ထိုတရားကို နာရသဖြင့် လူအပေါင်းတို့သည် ကောင်းစွာ ဖြစ်ပေါ်လာသော သံဝေဂရှိကြပြီးလျှင် မစ္ဆေရကပ်စေးနှဲခြင်း ကင်းစင်ကြလျက် ဒါန၊ သီလ အစရှိသော ကုသိုလ်တရားတို့၌ မွေ့လျော်ကြလေကုန်၏။ ဤပေတဝတ္ထုကို ဒုတိယသင်္ဂါယနာ၌ သင်္ဂါယနာတင်တော်မူခဲ့ကြသည်ဟု မှတ်သားအပ်၏။

Uttaramātupetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ဥတ္တရမာတုပေတိဝတ္ထုအဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

11. Suttapetavatthuvaṇṇanā

၁၁. ၂-ဥပရိဝဂ်-၁၁-သုတ္တပေတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ (သုတ္တပေတဝတ္ထုအဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။)

Ahaṃ pure pabbajitassa bhikkhunoti idaṃ suttapetavatthu. Tassa kā uppatti? Sāvatthiyā kira avidūre aññatarasmiṃ gāmake amhākaṃ satthari anuppanneyeva sattannaṃ vassasatānaṃ upari aññataro dārako ekaṃ paccekabuddhaṃ upaṭṭhahi. Tassa mātā tasmiṃ vayappatte tassatthāya samānakulato aññataraṃ kuladhītaraṃ ānesi. Vivāhadivaseyeva ca so kumāro sahāyehi saddhiṃ nhāyituṃ gato ahinā daṭṭho kālamakāsi, ‘‘yakkhagāhenā’’tipi vadanti. So paccekabuddhassa upaṭṭhānena bahuṃ kusalakammaṃ katvā ṭhitopi tassā dārikāya paṭibaddhacittatāya vimānapeto hutvā nibbatti, mahiddhiko pana ahosi mahānubhāvo.

“အဟံ ပုရေ ပဗ္ဗဇိတဿ ဘိက္ခုနော” အစရှိသော ဤဝတ္ထုသည် သုတ္တပေတဝတ္ထု ဖြစ်သည်။ ထိုသုတ္တပေတဝတ္ထု၏ ဖြစ်ကြောင်းကား အဘယ်နည်း။ ငါတို့၏ မြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မမူမီ အနှစ်ခုနစ်ရာအထက်က သာဝတ္ထိပြည်၏အနီး တစ်ခုသောရွာငယ်၌ သူငယ်တစ်ယောက်သည် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတစ်ဆူကို လုပ်ကျွေး၏။ ထိုသူငယ် အရွယ်ရောက်သောအခါ အမိသည် ထိုသူငယ်အတွက် ဂုဏ်ရည်တူသောအမျိုးမှ အမျိုးသမီးတစ်ယောက်ကို ဆောင်ယူခဲ့၏။ လက်ထပ်ထိမ်းမြားသောနေ့၌ပင် ထိုသူငယ်သည် အပေါင်းအဖော်တို့နှင့်အတူ ရေချိုးရန် သွားစဉ် မြွေကိုက်ခံရသဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့၏။ (ဘီလူးဖမ်းသဖြင့် ကွယ်လွန်ခြင်းဖြစ်သည်ဟုလည်း ဆိုကြ၏။) ထိုသတို့သားသည် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါကို လုပ်ကျွေးခဲ့ခြင်းကြောင့် များစွာသော ကုသိုလ်ကံကို ပြုခဲ့သော်လည်း ထိုသူငယ်မအပေါ် တပ်မက်သောစိတ်ရှိသဖြင့် ဝေမာနိကပြိတ္တာ ဖြစ်၍ ဖြစ်လာ၏။ သို့သော် ကြီးသောတန်ခိုးနှင့် ကြီးသောအာနုဘော် ရှိသူ ဖြစ်၏။

Atha so taṃ dārikaṃ attano vimānaṃ netukāmo ‘‘kena nu kho upāyena esā diṭṭhadhammavedanīyakammaṃ katvā mayā saddhiṃ idha abhirameyyā’’ti tassā dibbabhogasampattiyā anubhavanahetuṃ vīmaṃsanto paccekabuddhaṃ cīvarakammaṃ karontaṃ disvā manussarūpena gantvā vanditvā ‘‘kiṃ, bhante, suttakena attho atthī’’ti āha. ‘‘Cīvarakammaṃ karomi, upāsakā’’ti. ‘‘Tena hi, bhante, asukasmiṃ ṭhāne suttabhikkhaṃ carathā’’ti tassā dārikāya gehaṃ dassesi. Paccekabuddho tattha gantvā gharadvāre aṭṭhāsi. Atha sā paccekabuddhaṃ tattha ṭhitaṃ disvā pasannamānasā ‘‘suttakena me ayyo atthiko’’ti ñatvā ekaṃ suttaguḷaṃ adāsi. Atha so amanusso manussarūpena tassa dārikāya gharaṃ gantvā tassā mātaraṃ yācitvā tāya saddhiṃ katipāhaṃ vasitvā tassā mātuyā anuggahatthaṃ tasmiṃ gehe sabbabhājanāni hiraññasuvaṇṇassa pūretvā sabbattha upari nāmaṃ likhi ‘‘idaṃ devadattiyaṃ dhanaṃ na kenaci gahetabba’’nti, tañca dārikaṃ gahetvā attano [Pg.136] vimānaṃ agamāsi. Tassā mātā pahūtaṃ dhanaṃ labhitvā attano ñātakānaṃ kapaṇaddhikādinañca datvā attanā ca paribhuñjitvā kālaṃ karontī ‘‘mama dhītā āgacchati ce, idaṃ dhanaṃ dassethā’’ti ñātakānaṃ kathetvā kālamakāsi.

ထိုအခါ ထိုဝေမာနိကပြိတ္တာသည် ထိုသူငယ်မကို မိမိ၏ဗိမာန်သို့ ဆောင်ယူလိုသဖြင့် “ဤသူငယ်မသည် အဘယ်သို့သော အကြောင်းဖြင့် မျက်မှောက်ဘဝ၌ အကျိုးပေးမည့် ကံကို ပြု၍ ငါနှင့်အတူ ဤဗိမာန်၌ ပျော်မွေ့နိုင်ပါအံ့နည်း” ဟု ထိုသူငယ်မ နတ်စည်းစိမ်ကို ခံစားရမည့် အကြောင်းကို ကြံဆ စူးစမ်းလေ၏။ ထိုသို့ ကြံဆစဉ် သင်္ကန်းချုပ်နေသော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါကို မြင်သဖြင့် လူ့အသွင်ဖြင့် သွားရောက်ရှိခိုးကာ “အရှင်ဘုရား၊ အပ်ချည် အလိုရှိပါသလော” ဟု လျှောက်၏။ “ဥပါသကာ... သင်္ကန်းချုပ်နေခြင်း ဖြစ်၏” ဟု မိန့်တော်မူသောအခါ၊ “အရှင်ဘုရား၊ ထိုသို့ဆိုလျှင် ထိုမည်သောအရပ်၌ အပ်ချည်အလို့ငှါ လှည့်လည်တော်မူပါ” ဟု လျှောက်၍ ထိုသူငယ်မ၏အိမ်ကို ညွှန်ပြလေ၏။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါသည် ထိုအိမ်သို့ ကြွ၍ အိမ်တံခါးဝ၌ ရပ်တော်မူ၏။ ထိုအခါ ထိုသတို့သမီးသည် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါကို မြင်၍ ကြည်ညိုသောစိတ်ဖြင့် “ငါ၏အရှင်သည် အပ်ချည်အလိုရှိတော်မူ၏” ဟု သိသဖြင့် ချည်လုံးတစ်လုံးကို လှူဒါန်းခဲ့၏။ ထိုနောက် ထိုဝေမာနိကပြိတ္တာသည် လူ့အသွင်ဖြင့် ထိုသူငယ်မ၏ အိမ်သို့သွား၍ အမိထံ တောင်းယူကာ ထိုသတို့သမီးနှင့်အတူ နှစ်ရက်သုံးရက် နေထိုင်လေ၏။ ထို့နောက် ထိုသူငယ်မ၏ အမိအား ချီးမြှောက်သည့်အနေဖြင့် ထိုအိမ်ရှိ အလုံးစုံသောအိုးခွက်တို့ကို ရွှေငွေတို့ဖြင့် ပြည့်စေပြီးလျှင် အိုးခွက်အားလုံး၏ အထက်၌ “ဤဥစ္စာသည် နတ်လှူသောဥစ္စာ ဖြစ်သည်၊ မည်သူမျှ မယူအပ်” ဟု စာရေးသားထားခဲ့ပြီး ထိုသူငယ်မကို ခေါ်ဆောင်ကာ မိမိ၏ ဗိမာန်သို့ သွားလေ၏။ ထိုသူငယ်မ၏ မိခင်သည် များစွာသော ဥစ္စာပစ္စည်းများကို ရရှိသဖြင့် မိမိ၏ ဆွေမျိုးများအားလည်းကောင်း၊ ဆင်းရဲသားများနှင့် ခရီးသွားများ စသည်တို့အားလည်းကောင်း ပေးကမ်းလှူဒါန်းကာ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း သုံးစွဲပြီး ကွယ်လွန်ခါနီးတွင် “ငါ၏သမီး အကယ်၍ ပြန်လာပါက ဤဥစ္စာများကို ပြပါကုန်” ဟု ဆွေမျိုးတို့အား မှာကြား၍ ကွယ်လွန်လေ၏။

Tato sattannaṃ vassasatānaṃ accayena amhākaṃ bhagavati loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakke anukkamena sāvatthiyaṃ viharante tassā itthiyā tena amanussena saddhiṃ vasantiyā ukkaṇṭhā uppajji. Sā taṃ ‘‘sādhu, ayyaputta, maṃ sakaññeva gehaṃ paṭinehī’’ti vadantī –

ထိုနောင်မှ အနှစ်ခုနစ်ရာ လွန်သောအခါ ငါတို့၏ မြတ်စွာဘုရားသည် လောက၌ ပွင့်တော်မူ၍ မြတ်သောတရားစက်ကို ဖြစ်စေတော်မူပြီးလျှင် အစဉ်အတိုင်း သာဝတ္ထိပြည်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ်၊ ထိုမိန်းမအား ထိုဝေမာနိကပြိတ္တာနှင့်အတူ နေထိုင်ရသည်မှာ ငြီးငွေ့ပျင်းရိခြင်း ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ထိုမိန်းမသည် ထိုနတ်ပြိတ္တာအား “အရှင်သား... တောင်းပန်ပါ၏၊ အကျွန်ုပ်ကို မိမိအိမ်သို့သာလျှင် တစ်ဖန် ပြန်ပို့ပေးပါလော” ဟု တောင်းပန်ပြောဆိုလိုသဖြင့်—

341.

၃၄၁။

‘‘Ahaṃ pure pabbajitassa bhikkhuno,Suttaṃ adāsiṃ upasaṅkamma yācitā;

Tassa vipāko vipulaphalūpalabbhati,Bahukā ca me uppajjare vatthakoṭiyo.

“အရှင်သား... အကျွန်ုပ်သည် ရှေးဘဝ၌ မိမိအိမ်သို့ ကြွရောက်လာပြီး တောင်းပန်တော်မူသော၊ ကာမဂုဏ်စသော အညစ်အကြေးများကို အကြွင်းမဲ့ စွန့်ပစ်တော်မူပြီးသော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါရဟန်းအား ဝါချည်ကို လှူဒါန်းခဲ့ဖူးပါ၏။ ထိုသို့ လှူဒါန်းခဲ့ရသော ကုသိုလ်ကံ၏ များပြားလှစွာသော အကျိုးကို ယခုအခါ၌ ခံစားနေရပါပြီ။ အကျွန်ုပ်အား အဝတ်အထည် ကုဋေပေါင်းများစွာလည်း ဖြစ်ပေါ်လာကြကုန်၏။”

342.

၃၄၂။

‘‘Pupphābhikiṇṇaṃ ramitaṃ vimānaṃ, anekacittaṃ naranārisevitaṃ;

Sāhaṃ bhuñjāmi ca pārupāmi ca, pahūtavittā na ca tāva khīyati.

“ပန်းမျိုးစုံတို့ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းဆန်းကြယ်ပြီး၊ အထူးထူးအပြားပြား ဆန်းကြယ်လှသော ပန်းချီအပြင်အဆင်ရှိသော၊ ခြံရံသော ယောက်ျားမိန်းမတို့ မှီဝဲအပ်သော နှလုံးမွေ့လျော်ဖွယ် ဤဗိမာန်ကြီး ရှိပါ၏။ ထိုအကျွန်ုပ်သည် ထိုဗိမာန်ကို စံစားရပါ၏။ ကုဋေပေါင်းများစွာသော အဝတ်အထည်တို့အနက်မှ အလိုရှိသမျှကို ဝတ်ဆင်ရုံမက ခြုံလွှမ်းရပါ၏။ နှစ်သက်ဖွယ် များစွာသော စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့လည်း ရှိပါ၏၊ ထိုစည်းစိမ်ဥစ္စာတို့သည်လည်း မကုန်နိုင်ပါချေ။”

343.

၃၄၃။

‘‘Tasseva kammassa vipākamanvayā, sukhañca sātañca idhūpalabbhati;

Sāhaṃ gantvā punadeva mānusaṃ, kāhāmi puññāni nayayyaputta ma’’nti. –

“ထိုဝါချည်လှူဒါန်းခဲ့သော ကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးဆက်ကြောင့်သာလျှင် ဤဗိမာန်၌ ချမ်းသာခြင်းနှင့် သာယာအပ်သော ဣဋ္ဌာရုံကို ခံစားနေရပါ၏။ ထိုအကျွန်ုပ်သည် တစ်ဖန် လူ့ပြည်သို့ ပြန်သွား၍ ကောင်းမှုကုသိုလ်တို့ကို ပြုပါဦးအံ့။ အရှင်သား... အကျွန်ုပ်ကို လူ့ပြည်သို့ ပို့ဆောင်ပေးတော်မူပါဦးလော။”

Imā gāthā abhāsi.

ဤဂါထာတို့ကို ရွတ်ဆိုလေ၏။

341. Tattha ‘‘pabbajitassa bhikkhuno’’ti idaṃ paccekabuddhaṃ saddhāya vuttaṃ. So hi kāmādimalānaṃ attano santānato anavasesato pabbājitattā pahīnattā paramatthato ‘‘pabbajito’’ti, bhinnakilesattā ‘‘bhikkhū’’ti ca vattabbataṃ arahati. Suttanti kappāsiyasuttaṃ. Upasaṅkammāti mayhaṃ gehaṃ upasaṅkamitvā. Yācitāti ‘‘uddissa ariyā tiṭṭhanti, esā ariyāna yācanā’’ti (jā. 1.7.59) evaṃ vuttāya kāyaviññattipayogasaṅkhātāya bhikkhācariyāya [Pg.137] yācitā. Tassāti tassa suttadānassa. Vipāko vipulaphalūpalabbhatīti vipulaphalo uḷāraudayo mahāudayo vipāko etarahi upalabbhati paccanubhavīyati. Bahukāti anekā. Vatthakoṭiyoti vatthānaṃ koṭiyo, anekasatasahassapabhedāni vatthānīti attho.

၃၄၁. ထိုဂါထာတို့၌ “ပဗ္ဗဇိတဿ ဘိက္ခုနော” ဟူသော ဤစကားသည် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါကို ရည်ညွှန်း၍ ဆိုအပ်ခြင်း ဖြစ်၏။ ထိုအရှင်ပစ္စေကဗုဒ္ဓါသည် ကာမဂုဏ်အစရှိသော အညစ်အကြေးတို့ကို မိမိသန္တာန်မှ အကြွင်းမဲ့ စွန့်ပစ်တော်မူပြီး ဖြစ်သောကြောင့် ပရမတ္ထအားဖြင့် “ပဗ္ဗဇိတ” ဟူ၍လည်းကောင်း၊ ကိလေသာများကို ဖျက်ဆီးပြီး ဖြစ်သောကြောင့် “ဘိက္ခု” ဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုထိုက်၏။ “သုတ္တံ” ဟူသည်မှာ ဝါချည်ကို ဆိုလိုသည်။ “ဥပသင်္ကမ္မ” ဟူသည်မှာ ငါ၏အိမ်သို့ ချဉ်းကပ်၍ ဟူသော အနက် ဖြစ်သည်။ “ယာစိတာ” ဟူသည်မှာ “အရိယာတို့သည် ရပ်တော်မူကြကုန်၏၊ ဤသည်ကား အရိယာတို့၏ တောင်းခြင်းတည်း” ဟု ဆိုအပ်သည့်အတိုင်း၊ ကိုယ်ဖြင့် သိစေအပ်သော လုံ့လဟု ဆိုအပ်သော ဆွမ်းခံလှည့်လည်ခြင်းဖြင့် တောင်းခံအပ်သော သဘောကို ဆိုလိုသည်။ “တဿ” ဟူသည်မှာ ထိုရဟန်းအား ဝါချည်လှူဒါန်းခြင်း၏ ဟူသော အနက် ဖြစ်သည်။ “ဝိပါကော ဝိပုလဖလူပလဗ္ဘတိ” ဟူသည်မှာ ကြီးမြတ်လှသော၊ များစွာ တိုးပွားလှသော အကျိုးတရားကို ယခုအခါ၌ ရရှိ ခံစားအပ်၏ ဟူသော အနက် ဖြစ်သည်။ “ဗဟုကာ” ဟူသည်မှာ များစွာကုန်သော ဟူသော အနက် ဖြစ်သည်။ “ဝတ္ထကောဋိယော” ဟူသည်မှာ အဝတ်အထည် ကုဋေပေါင်းများစွာ (သိန်းပေါင်းများစွာ) ရှိသည်ဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရ၏။

342. Anekacittanti nānāvidhacittakammaṃ, anekehi vā muttāmaṇiādīhi ratanehi vicittarūpaṃ. Naranārisevitanti paricārakabhūtehi narehi nārīhi ca upasevitaṃ. Sāhaṃ bhuñjāmīti sā ahaṃ taṃ vimānaṃ paribhuñjāmi. Pārupāmīti anekāsu vatthakoṭīsu icchiticchitaṃ nivāsemi ceva paridahāmi ca. Pahūtavittāti pahūtavittūpakaraṇā mahaddhanā mahābhogā. Na ca tāva khīyatīti tañca vittaṃ na khīyati, na parikkhayaṃ pariyādānaṃ gacchati.

၃၄၂. “အနေကစိတ္တံ” ဟူသည်မှာ အထူးထူးအပြားပြားရှိသော ပန်းချီပန်းပု အနုပညာအပြင်အဆင် ရှိသော၊ သို့မဟုတ် ပုလဲ ပတ္တမြား အစရှိသော ရတနာအမျိုးမျိုးတို့ဖြင့် ဆန်းကြယ်လှသော ဟူသော အနက် ဖြစ်သည်။ “နရနာရိသေဝိတံ” ဟူသည်မှာ အခြံအရံ ဖြစ်ကြကုန်သော ယောက်ျား မိန်းမတို့ ခြံရံမှီဝဲအပ်သော ဟူသော အနက် ဖြစ်သည်။ “သာဟံ ဘုဉ္ဇာမိ” ဟူသည်မှာ ထိုငါသည် ထိုဗိမာန်ကို စံစားရ၏ ဟူသော အနက် ဖြစ်သည်။ “ပါရုပါမိ” ဟူသည်မှာ ကုဋေပေါင်းများစွာသော အဝတ်အထည်တို့အနက်မှ အလိုရှိသမျှကို ဝတ်ဆင်ရုံမက ခြုံလွှမ်းခွင့်ရ၏ ဟူသော အနက် ဖြစ်သည်။ “ပဟုတဝိတ္တာ” ဟူသည်မှာ များစွာသော စည်းစိမ်ဥစ္စာနှင့် အဆောက်အဦရှိသော၊ များစွာသော ဥစ္စာပစ္စည်း၊ ကြီးမြတ်သော စည်းစိမ်ရှိသော ဟူသော အနက် ဖြစ်သည်။ “န စ တာဝ ခီယတိ” ဟူသည်မှာ ထိုစည်းစိမ်ဥစ္စာသည် လုံးဝမကုန်နိုင်၊ ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးခြင်းသို့ မရောက်နိုင် ဟူသော အနက် ဖြစ်သည်။

343. Tasseva kammassa vipākamanvayāti tasseva suttadānamayapuññakammassa anvayā paccayā hetubhāvena vipākabhūtaṃ sukhaṃ, iṭṭhamadhurasaṅkhātaṃ sātañca idha imasmiṃ vimāne upalabbhati. Gantvā punadeva mānusanti puna eva manussalokaṃ upagantvā. Kāhāmi puññānīti mayhaṃ sukhavisesanipphādakāni puññāni karissāmi, yesaṃ vā mayā ayaṃ sampatti laddhāti adhippāyo. Nayayyaputta manti, ayyaputta, maṃ manussalokaṃ naya, nehīti attho.

၃၄၃. “တဿေဝ ကမ္မဿ ဝိပါကမနွယာ” ဟူသည်မှာ ထိုဝါချည်အလှူတည်းဟူသော ကောင်းမှုကံ၏ အကြောင်းကြောင့်၊ အကျိုးတရားအဖြစ်ဖြင့် ရရှိအပ်သော၊ အလိုရှိအပ် ကောင်းမြတ်သော ချမ်းသာခြင်းနှင့် သာယာခြင်းကို ဤဗိမာန်၌ ခံစားရ၏ ဟူသော အနက် ဖြစ်သည်။ “ဂန္တွာ ပုနဒေဝ မာနုသံ” ဟူသည်မှာ လူ့ပြည်သို့ တစ်ဖန် ပြန်လည်ရောက်ရှိ၍ ဟူသော အနက် ဖြစ်သည်။ “ပုညာနိ ကာဟာမိ” ဟူသည်မှာ အကျွန်ုပ်အတွက် ချမ်းသာထူးကို ဖြစ်ထွန်းစေတတ်သော ကောင်းမှုကုသိုလ်တို့ကို ပြုအံ့၊ သို့မဟုတ် “အကြင်ကောင်းမှုတို့ကြောင့် ငါသည် ဤစည်းစိမ်ကို ရရှိခဲ့သနည်း၊ ထိုကောင်းမှုမျိုးကို ပြုအံ့” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ “နယယျပုတ္တ မံ” ဟူသည်မှာ “အရှင်သား... အကျွန်ုပ်ကို လူ့ပြည်သို့ ပြန်လည်ပို့ဆောင်ပေးတော်မူပါ” ဟူသော အနက် ဖြစ်သည်။

Taṃ sutvā so amanusso tassā paṭibaddhacittatāya anukampāya gamanaṃ anicchanto –

ထိုစကားကို ကြားရလျှင် ထိုဝေမာနိကပြိတ္တာသည် ထိုမိန်းမအပေါ်၌ တွယ်တာစိတ်ရှိသဖြင့်လည်းကောင်း၊ သနားဂရုဏာဖြင့်လည်းကောင်း ပြန်သွားခြင်းကို အလိုမရှိသည်ဖြစ်၍—

344.

၃၄၄။

‘‘Satta tuvaṃ vassasatā idhāgatā,Jiṇṇā ca vuḍḍhā ca tahiṃ bhavissasi;

Sabbeva te kālakatā ca ñātakā,Kiṃ tattha gantvāna ito karissasī’’ti. –

“နှမ... သင် ဤဗိမာန်သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့သည်မှာ အနှစ်ခုနစ်ရာ ရှိခဲ့ပြီ။ ထိုလူ့ပြည်၌ သင်သည် အရွယ်ကြီးရင့်၍ အိုမင်းမစွမ်း ဖြစ်လိမ့်မည်။ သင်၏ ဆွေမျိုးအားလုံးလည်း ကွယ်လွန်ကုန်ကြပြီ။ သို့ဖြစ်၍ ဤနတ်ပြည်မှ ထိုလူ့ပြည်သို့ ပြန်သွားပြီးလျှင် အဘယ်အရာကို ပြုလုပ်နိုင်ပါတော့အံ့နည်း” ဟု ဆိုလေ၏။

Gāthamāha. Tattha sattāti vibhattilopena niddeso, nissakke vā etaṃ paccattavacanaṃ. Vassasatāti vassasatato, sattahi vassasatehi uddhaṃ tuvaṃ idhāgatā imaṃ vimānaṃ āgatā, idhāgatāya tuyhaṃ satta vassasatāni [Pg.138] hontīti attho. Jiṇṇā ca vuḍḍhā ca tahiṃ bhavissasīti idha dibbehi utuāhārehi upathambhitattabhāvā kammānubhāvena ettakaṃ kālaṃ daharākāreneva ṭhitā. Ito pana gatā kammassa ca parikkhīṇattā manussānañca utuāhāravasena jarājiṇṇā vayovuḍḍhā ca tahiṃ manussaloke bhavissasi. Kinti? Sabbeva te kālakatā ca ñātakāti dīghassa addhuno gatattā tava ñātayopi sabbe eva matā, tasmā ito devalokato tattha manussalokaṃ gantvā kiṃ karissasi, avasesampi āyuñca idheva khepehi, idha vasāhīti adhippāyo.

ဤဂါထာကို ဟောတော်မူ၏။ ထိုဂါထာ၌ ‘သတ္တ’ ဟူသည်ကား ဝိဘတ်ချေခြင်းအားဖြင့် ညွှန်ပြခြင်းဖြစ်၏။ တစ်နည်းအားဖြင့် ထို ‘သတ္တ’ ဟူသောပုဒ်သည် ပဉ္စမီဝိဘတ်အနက်၌ ပထမာဝိဘတ် သက်ထားသော ပုဒ်ဖြစ်၏။ ‘ဝဿသတာ’ ဟူသည်ကား အနှစ်ခုနစ်ရာထက်ကျော်လွန်၍ သင်သည် ဤနတ်ပြည်သို့ ရောက်လာ၏၊ ဤဗိမာန်သို့ ရောက်လာသော သင့်အား အနှစ်ခုနစ်ရာ ရှိခဲ့ပြီဟု အနက်ရ၏။ ‘ဇိဏ္ဏာ စ ဝုဍ္ဎာ စ တဟိံ ဘဝိဿသိ’ ဟူသည်ကား ဤနတ်ပြည်၌ နတ်၌ဖြစ်သော ဥတု၊ အာဟာရတို့ဖြင့် ထောက်ပံ့အပ်သော အတ္တဘောရှိသဖြင့်လည်းကောင်း၊ ကုသိုလ်ကံ၏ အာနုဘော်ကြောင့်လည်းကောင်း ဤမျှလောက်သော ကာလပတ်လုံး ပျိုရွယ်နုပျိုသော အသွင်ဖြင့်သာ တည်ရှိနေ၏။ ဤနတ်ပြည်မှ လူ့ပြည်သို့ သွားလျှင် ကံကုန်သွားခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ လူတို့၏ ဥတု၊ အာဟာရတို့၏ အစွမ်းကြောင့်လည်းကောင်း ထိုလူ့ပြည်၌ အိုမင်းခြင်း၊ အရွယ်ကြီးရင့်ခြင်းတို့သည် ဖြစ်လိမ့်မည်ဟု အနက်ရ၏။ (လူ့ပြည်သို့ ပြန်သွားလျှင်) အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း။ ‘သဗ္ဗေ ဝ တေ ကာလင်္ကတာ ဉာတကာ’ ဟူသည်ကား ကာလရှည်ကြာစွာ လွန်မြောက်သွားခဲ့ပြီဖြစ်သောကြောင့် သင့်ဆွေမျိုးအားလုံး သေဆုံးကုန်ကြပြီ။ ထို့ကြောင့် ဤနတ်ပြည်မှ ထိုလူ့ပြည်သို့ သွား၍ အဘယ်သို့ ပြုအံ့နည်း၊ ကြွင်းကျန်သေးသော အသက်ကိုလည်း ဤနတ်ပြည်၌သာလျှင် ကုန်လွန်စေလော့၊ ဤ၌သာ နေလော့ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။

Evaṃ tena vuttā sā tassa vacanaṃ asaddahantī punadeva –

ထိုဝေမာနိကပြိတ္တာက ဤသို့ပြောဆိုသော်လည်း ထိုမိန်းမသည် ထိုဝေမာနိကပြိတ္တာ၏ စကားကို မယုံကြည်သဖြင့် တစ်ဖန် ဤသို့ ပြောဆိုပြန်၏။

345.

၃၄၅။

‘‘Satteva vassāni idhāgatāya me, dibbañca sukhañca samappitāya;

Sāhaṃ gantvā punadeva mānusaṃ, kāhāmi puññāni nayayyaputta ma’’nti. –

‘အရှင်သား၊ အကျွန်ုပ်သည် ဤဗိမာန်သို့ ရောက်လာပြီး နတ်စည်းစိမ်ချမ်းသာကို ခံစားနေရသည်မှာ ခုနစ်နှစ်မျှသာ ရှိပါသေး၏။ အကျွန်ုပ်သည် လူ့ပြည်သို့ တစ်ဖန်ပြန်သွားပြီး ကောင်းမှုကုသိုလ်များကို ပြုပါအံ့။ အရှင်သား၊ အကျွန်ုပ်ကို လူ့ပြည်သို့ ပို့ဆောင်ပေးတော်မူပါ’ ဟု ပြောဆို၏။

Gāthamāha. Tattha satteva vassāni idhāgatāya meti, ayyaputta, mayhaṃ idhāgatāya satteva vassāni maññe vītivattāni. Satta vassasatāni dibbasukhasamappitāya bahumpi kālaṃ gataṃ asallakkhentī evamāha.

ဂါထာကို ရွတ်ဆို၏။ ထိုဂါထာ၌ ‘သတ္တေဝ ဝဿာနိ ဣဓာဂတာယာမေ’ ဟူသည်ကား ‘အရှင်သား၊ အကျွန်ုပ် ဤနတ်ပြည်သို့ ရောက်လာခဲ့သည်မှာ ခုနစ်နှစ်မျှသာ ကုန်လွန်ခဲ့သည်ဟု ထင်ပါသည်’ ဟု အနက်ရ၏။ အနှစ်ခုနစ်ရာတိုင်တိုင် နတ်စည်းစိမ်ကို ခံစားနေရသဖြင့် အလွန်ရှည်လျားသော ကာလလွန်မြောက်သွားသည်ကို သတိမပြုမိဘဲ ဤသို့ပြောဆိုခြင်းဖြစ်၏။

Evaṃ pana tāya vutto so vimānapeto nānappakāraṃ taṃ anusāsitvā ‘‘tvaṃ idāni sattāhato uttari tattha na jīvissasi, mātuyā te nikkhittaṃ mayā dinnaṃ dhanaṃ atthi, taṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ datvā idheva uppattiṃ patthehī’’ti vatvā taṃ bāhāyaṃ gahetvā gāmamajjhe ṭhapetvā ‘‘idhāgate aññepi jane ‘yathābalaṃ puññāni karothā’ti ovadeyyāsī’’ti vatvā gato. Tena vuttaṃ –

ထိုမိန်းမက ဤသို့ပြောဆိုသော် ထိုဝေမာနိကပြိတ္တာသည် ထိုမိန်းမကို နည်းလမ်းမျိုးစုံဖြင့် ဆုံးမပြီးလျှင် ‘သင်သည် ယခုအခါ၌ ခုနစ်ရက်ထက်ပို၍ ထိုလူ့ပြည်၌ အသက်ရှင်လိမ့်မည်မဟုတ်။ သင့်မိခင် မြှုပ်နှံထားခဲ့သော၊ ငါပေးထားသော စည်းစိမ်ဥစ္စာများ ရှိ၏။ ထိုစည်းစိမ်ဥစ္စာများကို ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့အား လှူဒါန်းပြီး ဤနတ်ပြည်၌ ပြန်လည်ဖြစ်ရပါလိုကြောင်း ဆုတောင်းလော့’ ဟု ပြောဆိုကာ ထိုမိန်းမ၏လက်မောင်းကို ကိုင်ဆွဲ၍ ရွာလယ်၌ ထားပြီးလျှင် ‘နှမ... ဤလူ့ပြည်၌ ရှိကြသော အခြားလူတို့အားလည်း မိမိတို့ စွမ်းအားရှိသမျှ ကောင်းမှုကုသိုလ်များကို ပြုကြကုန်လော့ ဟု ဆုံးမပါလော့’ ဟု မှာကြားကာ ပြန်သွားလေ၏။ ထိုအကြောင်းကို ရည်ညွှန်း၍ ဟောတော်မူအပ်၏။

346.

၃၄၆။

‘‘So taṃ gahetvāna pasayha bāhāyaṃ, paccānayitvāna theriṃ sudubbalaṃ;

Vajjesi ‘aññampi janaṃ idhāgataṃ, karotha puññāni sukhūpalabbhatī’’’ti.

‘ထိုဝေမာနိကပြိတ္တာသည် အနိုင်အထက် ပြုမူဘိသကဲ့သို့ ထိုမိန်းမ၏ လက်မောင်းကို ကိုင်ဆွဲကာ ဖွားရာဇာတိရွာသို့ ပြန်လည်ပို့ဆောင်ခဲ့၏။ အိုမင်း၍ အလွန်အားနည်းလှသော ထိုမိန်းမအား “နှမ... သင်သည်လည်း ကောင်းမှုကုသိုလ်များကို ပြုလော့။ သင့်အား ကြည့်ရှုရန် ဤနေရာသို့ လာရောက်ကြကုန်သော အခြားလူအပေါင်းတို့ကိုလည်း ကောင်းမှုကုသိုလ်များကို ပြုကြပါကုန်၊ ကောင်းမှုကုသိုလ်ကို ပြုလုပ်လျှင် ချမ်းသာကို ရရှိနိုင်ပါသည် ဟု ပြောကြားဆုံးမလော့” ဟု မှာကြားပြီးလျှင် ပြန်သွားလေ၏။’

Tattha soti so vimānapeto. Tanti taṃ itthiṃ. Gahetvāna pasayha bāhāyanti pasayha netā viya bāhāyaṃ taṃ gahetvā. Paccānayitvānāti [Pg.139] tassā jātasaṃvuḍḍhagāmaṃ punadeva ānayitvā. Therinti thāvariṃ, jiṇṇaṃ vuḍḍhanti attho. Sudubbalanti jarājiṇṇatāya eva suṭṭhu dubbalaṃ. Sā kira tato vimānato apagamanasamanantarameva jiṇṇā vuḍḍhā mahallikā addhagatā vayoanuppattā ahosi. Vajjesīti vadeyyāsi. Vattabbavacanākārañca dassetuṃ ‘‘aññampi jana’’ntiādi vuttaṃ. Tassattho – bhadde, tvampi puññaṃ kareyyāsi, aññampi janaṃ idha tava dassanatthāya āgataṃ ‘‘bhadramukhā, ādittaṃ sīsaṃ vā celaṃ vā ajjhupekkhitvāpi dānasīlādīni puññāni karothāti, kate ca puññe ekaṃseneva tassa phalabhūtaṃ sukhaṃ upalabbhati, na ettha saṃsayo kātabbo’’ti vadeyyāsi ovadeyyāsīti.

ထိုဂါထာ၌ ‘သော’ ဟူသည်မှာ ထိုဝေမာနိကပြိတ္တာကို ဆိုလိုသည်။ ‘တံ’ ဟူသည်မှာ ထိုမိန်းမကို ဆိုလိုသည်။ ‘ဂဟေတွာန ပသယှ ဗာဟာယံ’ ဟူသည်မှာ အနိုင်အထက်ပြုသည့်အလား ထိုဝေမာနိကပြိတ္တာသည် သူမ၏ လက်မောင်းကို ကိုင်ဆွဲ၍ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘ပစ္စာနယိတွာန’ ဟူသည်မှာ သူမ၏ ဖွားရာဇာတိရွာသို့ တစ်ဖန်ပြန်၍ ပို့ဆောင်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ‘ထေရိံ’ ဟူသည်မှာ အိုမင်းရင့်ရော်သော မိန်းမကြီးဟု အနက်ရ၏။ ‘သုဒုဗ္ဗလံ’ ဟူသည်မှာ အိုမင်းမစွမ်းဖြစ်ခြင်းကြောင့် အလွန်အားနည်းခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ကြားသိရသည်မှာ ထိုမိန်းမသည် ထိုဗိမာန်မှ ထွက်ခွာခဲ့ပြီးသည့်နောက် မကြာမီအချိန်အတွင်းမှာပင် အိုမင်းရင့်ရော်ကာ အသက်အရွယ်ကြီးရင့်သော မိန်းမကြီး ဖြစ်သွားခဲ့၏။ ‘ဝဇ္ဇေသိ’ ဟူသည်မှာ ပြောဆိုဆုံးမလော့ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ ပြောကြားရမည့် စကား၏ အခြင်းအရာကို ပြသရန် ‘အညမ္ပိ ဇနံ’ အစရှိသော စကားကို ဆိုအပ်၏။ ထိုစကား၏အနက်ကို ဤသို့သိအပ်၏။ ‘နှမ... သင်ကိုယ်တိုင်လည်း ကောင်းမှုကို ပြုလော့။ သင့်အား ကြည့်ရှုရန် ရောက်လာကြသော အခြားလူအပေါင်းတို့ကိုလည်း အချင်းတို့... မိမိဦးခေါင်း သို့မဟုတ် အဝတ်၌ မီးလောင်နေသည်ကို လျစ်လျူရှု၍ပင် ဒါန၊ သီလ အစရှိသော ကောင်းမှုကုသိုလ်များကို ပြုကြကုန်လော့။ ကောင်းမှုပြုလျှင် ဧကန်မလွဲ ထိုကောင်းမှု၏ အကျိုးဖြစ်သော ချမ်းသာကို ခံစားရမည်မှာ သံသယဖြစ်ဖွယ်မရှိ ဟု ဆုံးမပါလော့’ ဟူ၍ ဖြစ်သည်။

Evañca vatvā tasmiṃ gate sā itthī attano ñātakānaṃ vasanaṭṭhānaṃ gantvā tesaṃ attānaṃ jānāpetvā tehi niyyāditadhanaṃ gahetvā samaṇabrāhmaṇānaṃ dānaṃ dentī attano santikaṃ āgatāgatānaṃ –

ဤသို့ ပြောကြားပြီး၍ ထိုဝေမာနိကပြိတ္တာ ပြန်သွားသောအခါ ထိုမိန်းမသည် မိမိ၏ဆွေမျိုးများ နေထိုင်ရာသို့ သွားရောက်ကာ မိမိကိုယ်ကို သိစေလျက်၊ ထိုဆွေမျိုးများက အပ်နှံအပ်သော စည်းစိမ်ဥစ္စာများကို ယူဆောင်၍ ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့အား အလှူဒါန်းများ ပေးလှူပြီးလျှင် မိမိထံသို့ ရောက်လာကြကုန်သော သူတို့အား...

347.

၃၄၇။

‘‘Diṭṭhā mayā akatena sādhunā, petā vihaññanti tatheva manussā;

Kammañca katvā sukhavedanīyaṃ, devā manussā ca sukhe ṭhitā pajā’’ti. –

‘အချင်းတို့... ကောင်းမှုကုသိုလ်ကို မပြုလုပ်ခြင်းကြောင့် ပြိတ္တာများ ပင်ပန်းဆင်းရဲခြင်းသို့ ရောက်ကြသကဲ့သို့ ထိုအတူပင် ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်နေကြသော လူတို့ကိုလည်း ငါကိုယ်တိုင် မြင်တွေ့ခဲ့ရပြီ။ ချမ်းသာကို ခံစားရစေတတ်သော ကုသိုလ်ကံကို ပြုလုပ်ကြသဖြင့် ထိုကုသိုလ်ကံကြောင့် ချမ်းသာစွာ နေထိုင်ကြရသော နတ်နှင့် လူအပေါင်းတို့ကိုလည်း ငါ မြင်တွေ့ခဲ့ရပြီ။ ထို့ကြောင့် မကောင်းမှုမှ ဝေးဝေးရှောင်ကြဉ်၍ ဒါနစသော ကုသိုလ်ကောင်းမှု ပြုခြင်း၌ အမြဲမပြတ် လုံ့လပြုကြကုန်လော့’ ဟု...

Gāthāya ovādamadāsi.

ဂါထာဖြင့် အဆုံးအမပေးလေ၏။

Tattha akatenāti anibbattitena attanā anupacitena. Sādhunāti kusalakammena, itthambhūtalakkhaṇe karaṇavacanaṃ. Vihaññantīti vighātaṃ āpajjanti. Sukhavedanīyanti sukhavipākaṃ puññakammaṃ. Sukhe ṭhitāti sukhe patiṭṭhitā. ‘‘Sukhedhitā’’ti vā pāṭho, sukhena abhivuḍḍhā phītāti attho. Ayañhettha adhippāyo – yathā petā tatheva manussā akatena kusalena, katena ca akusalena vihaññamānā khuppipāsādinā vighātaṃ āpajjantā mahādukkhaṃ anubhavantā diṭṭhā mayā. Sukhavedanīyaṃ pana kammaṃ katvā tena katena kusalakammena, akatena ca akusalakammena devamanussapariyāpannā pajā sukhe ṭhitā diṭṭhā mayā, attapaccakkhametaṃ, tasmā pāpaṃ dūratova parivajjentā puññakiriyāya yuttapayuttā hothāti.

ထိုဂါထာ၌ ‘အကတေန’ ဟူသည်မှာ မိမိကိုယ်တိုင် မပြုအပ်သော သို့မဟုတ် မဆည်းပူးအပ်သောဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ ‘သာဓုနာ’ ဟူသည်မှာ ကုသိုလ်ကံကို ဆိုလိုပြီး ဣတ္ထမ္ဘူတလက္ခဏာအနက်၌ ကရိုဏ်းဝိဘတ် သက်ထားခြင်းဖြစ်၏။ ‘ဝိဟညန္တိ’ ဟူသည်မှာ ပင်ပန်းဆင်းရဲခြင်းသို့ ရောက်ကြကုန်၏ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘သုခဝေဒနီယံ’ ဟူသည်မှာ ကောင်းကျိုးချမ်းသာကို ပေးတတ်သော ကောင်းမှုကုသိုလ်ကံ ဖြစ်၏။ ‘သုခေဌိတာ’ ဟူသည်မှာ ချမ်းသာ၌ တည်ကုန်သောဟု အနက်ရ၏။ ‘သုခေဓိတာ’ ဟူ၍လည်း မူကွဲရှိရာ ချမ်းသာသဖြင့် ကြီးပွားတိုးတက်ကုန်သောဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ ဤအရာ၌ အဓိပ္ပာယ်ကား ရှင်းလင်းစွာ ပြဆိုရသော်— ပြိတ္တာတို့ကဲ့သို့ပင် ကုသိုလ်ကောင်းမှု မပြုလုပ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ပြုလုပ်အပ်သော အကုသိုလ်ကံကြောင့်လည်းကောင်း ငတ်မွတ်ခြင်းအစရှိသော ဘေးဒုက္ခများဖြင့် ပင်ပန်းဆင်းရဲခြင်းသို့ ရောက်ကာ ကြီးစွာသော ဆင်းရဲကို ခံစားနေရသော လူတို့ကို ငါကိုယ်တိုင် မျက်ဝါးထင်ထင် မြင်တွေ့ခဲ့ရပြီ။ တစ်ဖန် ချမ်းသာကျိုးပေးသော ကုသိုလ်ကံကို ပြုလုပ်ကြသဖြင့် ထိုပြုအပ်သော ကုသိုလ်ကောင်းမှုကြောင့် နတ်ပြည်၊ လူ့ပြည်တို့၌ ချမ်းသာစွာ နေထိုင်ကြရသော သတ္တဝါတို့ကိုလည်း ငါ မြင်တွေ့ခဲ့ရပြီ။ ဤသည်မှာ ငါကိုယ်တိုင် မျက်မြင်ကိုယ်တွေ့ပင် ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် မကောင်းမှုမှ ဝေးစွာ ရှောင်ကြဉ်ကြလျက် ဒါနအစရှိသော ကောင်းမှုကုသိုလ်များကို ပြုလုပ်ရာ၌ အဖန်တလဲလဲ မပြတ်မလပ် အားထုတ်ကြကုန်လော့ ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်၏။

Evaṃ pana ovādaṃ dentī samaṇabrāhmaṇādīnaṃ sattāhaṃ mahādānaṃ pavattetvā sattame divase kālaṃ katvā tāvatiṃsesu nibbatti. Bhikkhū taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya [Pg.140] dhammaṃ desesi, visesato ca paccekabuddhesu pavattitadānassa mahapphalataṃ mahānisaṃsatañca pakāsesi. Taṃ sutvā mahājano vigatamalamacchero dānādipuññābhirato ahosīti.

ဤသို့ ဆုံးမလျက် ထိုမိန်းမသည် ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့အား ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး ကြီးစွာသော အလှူကို ပေးလှူပြီးလျှင် ခုနစ်ရက်မြောက်သောနေ့၌ ကွယ်လွန်၍ တာဝတိံသာနတ်ပြည်၌ ဖြစ်လေ၏။ ရဟန်းတို့သည် ထိုအကြောင်းအရာကို မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ထားကြကုန်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုအကြောင်းအရာကို အကြောင်းပြု၍ ရောက်ရှိလာသော ပရိသတ်တို့အား တရားဓမ္မ ဟောကြားတော်မူ၏။ အထူးသဖြင့် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့အား လှူဒါန်းအပ်သော အလှူဒါန၏ ကြီးမြတ်သော အကျိုးကျေးဇူးနှင့် အာနိသင်ရှိပုံကို ထင်ရှားစွာ ပြသတော်မူ၏။ ထိုတရားတော်ကို ကြားနာရသဖြင့် လူအပေါင်းတို့သည် ဝန်တိုခြင်း မစ္ဆေရအညစ်အကြေး ကင်းစင်လျက် ဒါနစသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုတို့၌ အမြဲမွေ့လျော်ကြကုန်၏။

Suttapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

သုတ္တပေတဝတ္ထု၏အဖွင့် ပြီးဆုံးပါပြီ။

12. Kaṇṇamuṇḍapetivatthuvaṇṇanā

၁၂. ကဏ္ဏမုဏ္ဍပေတိဝတ္ထုအဖွင့်

Soṇṇasopānaphalakāti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante kaṇṇamuṇḍapetiṃ ārabbha vuttaṃ. Atīte kira kassapabuddhakāle kimilanagare aññataro upāsako sotāpanno pañcahi upāsakasatehi saddhiṃ samānacchando hutvā ārāmaropanasetubandhanacaṅkamanakaraṇādīsu puññakammesu pasuto hutvā viharanto saṅghassa vihāraṃ kāretvā tehi saddhiṃ kālena kālaṃ vihāraṃ gacchati. Tesaṃ bhariyāyopi upāsikā hutvā aññamaññaṃ samaggā mālāgandhavilepanādihatthā kālena kālaṃ vihāraṃ gacchantiyo antarāmagge ārāmasabhādīsu vissamitvā gacchanti.

‘သောဏ္ဏသောပါနဖလကာ’ အစရှိသော ဤတရားဒေသနာကို မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ကဏ္ဍမုဏ္ဍပြိတ္တာမကို အကြောင်းပြု၍ ဟောကြားတော်မူအပ်၏။ အကျယ်ကား လွန်လေပြီးသော ကဿပမြတ်စွာဘုရားရှင် လက်ထက်တော်၌ ကိမိလမြို့ဝယ် သောတာပန်ဖြစ်သော ဥပါသကာတစ်ဦးသည် ငါးရာသော ဥပါသကာတို့နှင့်အတူ စိတ်တူကိုယ်တူဖြစ်ကြပြီး ဥယျာဉ်စိုက်ပျိုးခြင်း၊ တံတားဆောက်လုပ်ခြင်း၊ စင်္ကြံလမ်း ပြုလုပ်ခြင်း စသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုတို့၌ လေ့ကျက်အားထုတ်လျက် နေထိုင်၏။ ထိုဥပါသကာသည် သံဃာတော်များအတွက် ကျောင်းဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့ပြီး ထိုငါးရာသော ဥပါသကာတို့နှင့်အတူ ရံဖန်ရံခါ ကျောင်းသို့ သွားလေ့ရှိ၏။ ထိုဥပါသကာတို့၏ ဇနီးမယားတို့သည်လည်း ရတနာသုံးပါးကို ဆည်းကပ်ကြကုန်သော ဥပါသိကာမများ ဖြစ်ကြပြီး အချင်းချင်း စိတ်ဝမ်းညီညွတ်စွာဖြင့် ပန်း၊ နံ့သာ၊ နံ့သာပျောင်း စသည်တို့ကို လက်စွဲလျက် ရံဖန်ရံခါ ကျောင်းသို့ သွားကြကုန်၏။ ထိုသို့သွားကြစဉ် လမ်းခရီးအကြားရှိ အေးချမ်းသာယာသော အရံဇရပ် အစရှိသည်တို့၌ အပန်းဖြေနားနားပြီးမှ ဆက်လက်သွားကြကုန်၏။

Athekadivasaṃ katipayā dhuttā ekissā sabhāya sannisinnā tāsu tattha vissamitvā gatāsu tāsaṃ rūpasampattiṃ disvā paṭibaddhacittā hutvā tāsaṃ sīlācāraguṇasampannataṃ ñatvā kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ko etāsu ekissāpi sīlabhedaṃ kātuṃ samattho’’ti. Tattha aññataro ‘‘ahaṃ samattho’’ti āha. Te tena ‘‘sahassena abbhutaṃ karomā’’ti abbhutaṃ akaṃsu. So anekehi upāyehi vāyamamāno tāsu sabhaṃ āgatāsu sumuñcitaṃ sattatantiṃ madhurassaraṃ vīṇaṃ vādento madhureneva sarena kāmapaṭisaṃyuttagītāni gāyanto gītasaddena tāsu aññataraṃ itthiṃ sīlabhedaṃ pāpento aticāriniṃ katvā te dhutte sahassaṃ parājesi. Te sahassaparājitā tassā sāmikassa ārocesuṃ. Sāmiko taṃ pucchi – ‘‘kiṃ tvaṃ evarūpā, yathā te [Pg.141] purisā avocu’’nti. Sā ‘‘nāhaṃ īdisaṃ jānāmī’’ti paṭikkhipitvā tasmiṃ asaddahante samīpe ṭhitaṃ sunakhaṃ dassetvā sapathaṃ akāsi ‘‘sace mayā tādisaṃ pāpakammaṃ kataṃ, ayaṃ chinnakaṇṇo kāḷasunakho tattha tattha bhave jātaṃ maṃ khādatū’’ti. Itarāpi pañcasatā itthiyo taṃ itthiṃ aticāriniṃ jānantī kiṃ ayaṃ tathārūpaṃ pāpaṃ akāsi, udāhu nākāsī’’ti coditā ‘‘na mayaṃ evarūpaṃ jānāmā’’ti musā vatvā ‘‘sace mayaṃ jānāma, bhave bhave etissāyeva dāsiyo bhaveyyāmā’’ti sapathaṃ akaṃsu.

တစ်နေ့သ၌ သေသောက်ကျူးအချို့တို့သည် ဇရပ်တစ်ခု၌ စုဝေးထိုင်နေကြစဉ်၊ ထိုဥပါသိကာမတို့သည် ထိုဇရပ်၌ အပန်းဖြေ၍ သွားကြကုန်သောအခါ ၎င်းတို့၏ လှပသော အဆင်းအရည်ကို မြင်၍ စိတ်စွဲလမ်းတပ်မက်ကြသဖြင့် ၎င်းတို့၏ သီလ၊ သမာဓိ၊ အကျင့်သီလနှင့် ပြည့်စုံပုံကို သိရှိကြပြီးနောက် “ငါတို့ထဲတွင် အဘယ်သူသည် ထိုဥပါသိကာမတို့အနက် တစ်ယောက်ယောက်၏ သီလကို ပျက်စီးအောင် ပြုနိုင်အံ့နည်း” ဟု စကားစပ်မိကြလေသည်။ ထိုအခါ သေသောက်ကျူးတစ်ယောက်က “ငါပြုနိုင်သည်” ဟု ဆိုလျှင် ကြွင်းသော သေသောက်ကျူးတို့က ထိုသူနှင့် အသပြာတစ်ထောင်စီ လောင်းကြေးထပ်ကြကုန်၏။ ထိုသေသောက်ကျူးသည် နည်းအမျိုးမျိုးဖြင့် ကြိုးပမ်းအားထုတ်လျက် ထိုဥပါသိကာမတို့ ဇရပ်အနီးသို့ လာကြသောအခါ ကောင်းစွာတီးအပ်သော ခုနစ်ကြိုးရှိ၍ သာယာသောအသံရှိသော စောင်းကို တီးကာ၊ သာယာသောအသံဖြင့် ကာမနှင့်စပ်သော သီချင်းတို့ကို သီဆိုလျက် သီချင်းသံဖြင့် ထိုဥပါသိကာမတို့အနက် တစ်ယောက်သော မိန်းမအား သီလပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်စေပြီးလျှင် ကာမဂုဏ်လွန်ကျူးသော မိန်းမဖြစ်အောင် ပြု၍ ထိုသေသောက်ကျူးတို့ထံမှ အသပြာတစ်ထောင်ကို အနိုင်ရရှိလေ၏။ တစ်ထောင်ရှုံးကြကုန်သော ထိုသေသောက်ကျူးတို့သည် ထိုမိန်းမ၏ လင်သားအား ထိုအကြောင်းကို ပြောကြားကြကုန်၏။ လင်သားဖြစ်သူက ထိုမိန်းမအား “ထိုယောက်ျားများ ပြောသည့်အတိုင်း သင်သည် ဤသို့သော မိန်းမ ဟုတ်သလော” ဟု မေးမြန်း၏။ ထိုမိန်းမသည် “ကျွန်မ ဤသို့သော အမှုကိစ္စကို မသိပါ” ဟု ငြင်းပယ်ပြီးလျှင် ၎င်း၏လင်သား မယုံကြည်သဖြင့် အနီး၌ရှိသော ခွေးကို ညွှန်ပြလျက် “အကယ်၍ ကျွန်မသည် ထိုသို့သော မကောင်းမှုကို ပြုခဲ့သည်ရှိသော် နားရွက်ပြတ်သော ဤခွေးနက်ကြီးသည် ဘဝတိုင်း ဘဝတိုင်း၌ ဖြစ်ရာဘဝတွင် ကျွန်မကို ကိုက်စားပါစေသတည်း” ဟု ကျိန်ဆိုခြင်းကို ပြုလေ၏။ အခြားသော ငါးရာသော မိန်းမတို့သည်လည်း ထိုမိန်းမ သီလပျက်သည်ကို သိကြပါလျက် “ဤမိန်းမသည် ထိုသို့သော မကောင်းမှုကို ပြုသလော၊ သို့မဟုတ် မပြုသလော” ဟု မေးမြန်းစစ်ဆေးခြင်း ခံရသော် “ငါတို့သည် ဤသို့သော မကောင်းမှုကို မသိပါ” ဟု မဟုတ်မမှန်သော စကားကို ပြောဆိုကြပြီးလျှင် “အကယ်၍ ငါတို့သည် သိပါလျက်နှင့် လိမ်လည်ပြောဆိုခဲ့ပါမူ ဘဝတိုင်း ဘဝတိုင်း၌ ထိုမိန်းမ၏ ကျွန်မများသာ ဖြစ်ရပါလို၏” ဟု ကျိန်ဆိုခြင်းကို ပြုကြကုန်၏။

Atha sā aticārinī itthī teneva vippaṭisārena ḍayhamānahadayā sussitvā na cireneva kālaṃ katvā himavati pabbatarāje sattannaṃ mahāsarānaṃ aññatarassa kaṇṇamuṇḍadahassa tīre vimānapetī hutvā nibbatti. Vimānasāmantā cassā kammavipākānubhavanayoggā ekā pokkharaṇī nibbatti. Sesā ca pañcasatā itthiyo kālaṃ katvā sapathakammavasena tassāyeva dāsiyo hutvā nibbattiṃsu. Sā tattha pubbe katassa puññakammassa phalena divasabhāgaṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā aḍḍharatte pāpakammabalasañcoditā sayanato uṭṭhahitvā pokkharaṇitīraṃ gacchati. Tattha gataṃ gajapotakappamāṇo eko kāḷasunakho bheravarūpo chinnakaṇṇo tikhiṇāyatakathinadāṭho suvipphulitakhadiraṅgārapuñjasadisanayano nirantarappavattavijjulatāsaṅghātasadisajivho kathinatikhiṇanakho kharāyatadubbaṇṇalomo tato āgantvā taṃ bhūmiyaṃ nipātetvā atisayajighacchābhibhūto viya pasayha khādanto aṭṭhisaṅkhalikamattaṃ katvā dantehi gahetvā pokkharaṇiyaṃ khipitvā antaradhāyati. Sā ca tattha pakkhittasamanantarameva pakatirūpadhārinī hutvā vimānaṃ abhiruyha sayane nipajjati. Itarā pana tassā dāsabyameva dukkhaṃ anubhavanti. Evaṃ tāsaṃ tattha vasantīnaṃ paññāsādhikāni pañca vassasatāni vītivattāni.

ထိုအခါ သီလဖောက်ပြန်သော ထိုမိန်းမသည် ထိုသို့ နောင်တတဖန် ပူပန်ခြင်းဖြင့်သာလျှင် ပူလောင်သော နှလုံးရှိသည်ဖြစ်၍ ကိုယ်ခန္ဓာ ခြောက်ကပ်လျက် မကြာမြင့်မီ သေလွန်ပြီးနောက် ဟိမဝန္တာတောင်မင်းရှိ ကြီးစွာသော အိုင်ကြီးခုနစ်ခုအနက် တစ်ခုသော ကဏ္ဏမုဏ္ဍအိုင်၏ ကမ်းနား၌ ဝေမာနိကပြိတ္တာမ ဖြစ်၍ သွားလေ၏။ ထိုပြိတ္တာမ၏ ဗိမာန်အနီး၌လည်း ၎င်း၏ ကံအကျိုးကို ခံစားရန် လျောက်ပတ်သော ရေကန်တစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ကြွင်းသော ငါးရာသော မိန်းမတို့သည်လည်း သေလွန်ကြကုန်၍ ကျိန်ဆိုခဲ့သော ကံ၏အစွမ်းကြောင့် ထိုဝေမာနိကပြိတ္တာမ၏ ကျွန်မများ ဖြစ်၍ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ထိုဝေမာနိကပြိတ္တာမသည် ထိုဗိမာန်၌ ရှေးကပြုခဲ့သော ရောနှောသော ကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးကြောင့် နေ့အချိန်၌ နတ်စည်းစိမ်ကို ခံစားရသော်လည်း ညဉ့်သန်းခေါင်ယံအချိန်တွင် မကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးက တွန်းအားပေးသဖြင့် အိပ်ရာမှထကာ ရေကန်ကမ်းနားသို့ သွားရ၏။ ထိုနေရာသို့ ရောက်သောအခါ ဆင်ပေါက်ခန့် ပမာဏရှိသော၊ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော အသွင်ရှိသော၊ နားရွက်ပြတ်နေသော၊ ထက်မြက်ရှည်လျားကာ ခိုင်မာသောအစွယ်ရှိသော၊ ရဲရဲတောက်နေသော ရှားမီးကျီးစုနှင့်တူသော မျက်စိရှိသော၊ မပြတ်ထွက်နေသော လျှပ်စီးနွယ်နှင့်တူသော လျှာရှိသော၊ ကြမ်းတမ်း၍ ထက်မြက်သော ခြေသည်းလက်သည်းရှိသော၊ ကြမ်းတမ်း၍ မွဲခြောက်သောအဆင်းရှိသော အမွေးရှိသော ခွေးနက်ကြီးတစ်ကောင်သည် ထိုနေရာမှ လာပြီးလျှင် ထိုပြိတ္တာမအား မြေပြင်၌ လှဲသိပ်ကာ အလွန်ဆာလောင်မွတ်သိပ်နေသကဲ့သို့ နှိပ်စက်ကိုက်ခဲစားလေ၏။ အရိုးစုမျှသာ ကျန်တော့အောင် ပြုပြီးလျှင် သွားတို့ဖြင့် ကိုက်ချီကာ ရေကန်ထဲသို့ ပစ်ချ၍ ကွယ်ပျောက်သွား၏။ ထိုဝေမာနိကပြိတ္တာမသည်လည်း ထိုရေကန်သို့ ပစ်ချခံရသည်၏ အခြားမဲ့၌သာလျှင် ပကတိအဆင်းရှိသူ ဖြစ်လာ၍ ဗိမာန်သို့ ပြန်တက်ကာ အိပ်ရာ၌ အိပ်စက်ရပြန်၏။ ကြွင်းသော မိန်းမတို့သည်မူကား ထိုပြိတ္တာမ၏ ကျွန်အဖြစ်ဖြင့်သာလျှင် ဆင်းရဲကို ခံစားကြရကုန်၏။ ဤသို့ ထိုဗိမာန်၌ နေထိုင်ကြကုန်သော ထိုမိန်းမတို့အား နှစ်ပေါင်း ငါးရာ့ငါးဆယ်သည် လွန်ခဲ့ကြကုန်ပြီ။

Atha tāsaṃ purisehi vinā dibbasampattiṃ anubhavantīnaṃ ukkaṇṭhā ahesuṃ. Tattha ca kaṇṇamuṇḍadahato niggatā pabbatavivarena āgantvā gaṅgaṃ nadiṃ anupaviṭṭhā ekā nadī atthi. Tāsañca vasanaṭṭhānasamīpe eko dibbaphalehi ambarukkhehi panasalabujādīhi ca upasobhito ārāmasadiso araññappadeso atthi. Tā evaṃ samacintesuṃ – ‘‘handa, mayaṃ imāni ambaphalāni imissā nadiyā pakkhipissāma, appeva nāma imaṃ phalaṃ disvā phalalobhena [Pg.142] kocideva puriso idhāgaccheyya, tena saddhiṃ ramissāmāti. Tā tathā akaṃsu. Tāhi pana pakkhittāni ambaphalāni kānici tāpasā gaṇhiṃsu, kānici vanacarakā, kānici kākā vilujjiṃsu, kānici tīre laggiṃsu. Ekaṃ pana gaṅgāya sotaṃ patvā anukkamena bārāṇasiṃ sampāpuṇi.

ထိုအခါ ယောက်ျားတို့နှင့် ကင်းကွာ၍ နတ်စည်းစိမ်ကိုသာ ခံစားနေကြရသော ထိုမိန်းမတို့အား ပျင်းရိငြီးငွေ့ခြင်းများ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏။ ထိုအရပ်၌လည်း ကဏ္ဏမုဏ္ဍအိုင်မှ ထွက်၍ တောင်ကြားလမ်းဖြင့် စီးဆင်းလာကာ ဂင်္ဂါမြစ်သို့ အစဉ်အတိုင်း စီးဝင်သော မြစ်တစ်စင်း ရှိ၏။ ထိုမိန်းမတို့၏ နေထိုင်ရာအရပ်၏ အနီး၌လည်း နတ်သီးတို့ဖြင့် တင့်တယ်သော သရက်ပင်တို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပိန္နဲပင်၊ တောင်ပိန္နဲပင် စသည်တို့ဖြင့်လည်းကောင်း တင့်တယ်စိုပြည်၍ ဥယျာဉ်နှင့်တူသော တောအရပ်တစ်ခု ရှိ၏။ ထိုမိန်းမတို့သည် “ငါတို့သည် ဤသရက်သီးတို့ကို ဤမြစ်၌ ပစ်ချကြကုန်အံ့၊ ဤသရက်သီးကို မြင်၍ အသီးကို တပ်မက်ခြင်းကြောင့် တစ်စုံတစ်ယောက်သော ယောက်ျားသည် ငါတို့နေရာသို့ လာကောင်းလာပေလိမ့်မည်၊ ထိုယောက်ျားနှင့်အတူ ပျော်ပါးကြကုန်အံ့” ဟု အညီအညွတ် ကြံစည်ကြကုန်၏။ ထိုမိန်းမတို့သည် ကြံစည်သည့်အတိုင်း ပြုကြကုန်၏။ ၎င်းတို့ ပစ်ချလိုက်သော သရက်သီးတို့ကို အချို့ရသေ့တို့က ယူကြကုန်၏၊ အချို့ကို တောမုဆိုးတို့က ယူကြကုန်၏၊ အချို့ကို ကျီးတို့က လုယက်ဖျက်ဆီးကြကုန်၏၊ အချို့မှာ ကမ်းနား၌ ကပ်ငြိကုန်၏။ သရက်သီးတစ်လုံးသည်ကား ဂင်္ဂါမြစ်၏ ရေအယဉ်သို့ ရောက်၍ အစဉ်အတိုင်း မျောပါသွားရာ ဗာရာဏသီပြည်အနီးသို့ ရောက်ရှိသွား၏။

Tena ca samayena bārāṇasirājā lohajālaparikkhitte gaṅgājale nhāyati. Atha taṃ phalaṃ nadisotena vuyhamānaṃ anukkamena āgantvā lohajāle laggi. Taṃ vaṇṇagandharasasampannaṃ mahantaṃ dibbaṃ ambaphalaṃ disvā rājapurisā rañño upanesuṃ. Rājā tassa ekadesaṃ gahetvā vīmaṃsanatthāya ekassa bandhanāgāre ṭhapitassa vajjhacorassa khādituṃ adāsi. So taṃ khāditvā ‘‘deva, mayā evarūpaṃ na khāditapubbaṃ, dibbamidaṃ maññe ambaphala’’nti āha. Rājā punapi tassa ekaṃ khaṇḍaṃ adāsi. So taṃ khāditvā vigatavalitapalito ativiya manohararūpo yobbane ṭhito viya ahosi. Taṃ disvā rājā acchariyabbhutajāto taṃ ambaphalaṃ paribhuñjitvā sarīre visesaṃ labhitvā manusse pucchi – ‘‘kattha evarūpāni dibbaambaphalāni saṃvijjantī’’ti? Manussā evamāhaṃsu – ‘‘himavante kira, deva, pabbatarāje’’ti. ‘‘Sakkā pana tāni ānetu’’nti? ‘‘Vanacarakā, deva, jānantī’’ti.

ထိုအချိန်၌လည်း ဗာရာဏသီမင်းသည် သံကွန်ယက်ခြံရံအပ်သော ဂင်္ဂါမြစ်ရေ၌ ရေချိုးလျက်ရှိ၏။ ထိုအခါ မြစ်ရေနှင့်အတူ မျောပါလာသော ထိုသရက်သီးသည် အစဉ်အတိုင်း လာလတ်၍ သံကွန်ယက်၌ ကပ်ငြိလေ၏။ အဆင်း၊ အနံ့၊ အရသာနှင့် ပြည့်စုံ၍ ကြီးမားလှသော ထိုနတ်သရက်သီးကို မြင်သဖြင့် မင်းချင်းတို့သည် မင်းကြီးအား ဆက်သကြကုန်၏။ မင်းကြီးသည် ထိုသရက်သီး၏ တစ်စိတ်တစ်ဒေသကို ယူ၍ စမ်းသပ်စစ်ဆေးရန် နှောင်အိမ်၌ ထည့်ထားသော သေဒဏ်ကျခိုးသားအား စားရန် ပေး၏။ ထိုခိုးသားသည် ထိုသရက်သီးကို စားပြီးလျှင် “အရှင်မင်းကြီး၊ အကျွန်ုပ်သည် ဤသို့သော အသီးမျိုးကို တစ်ခါမျှ မစားစဖူးပါ၊ ဤအသီးသည် နတ်သရက်သီး ဖြစ်ပေလိမ့်မည်” ဟု လျှောက်တင်၏။ မင်းကြီးသည် တစ်ဖန်လည်း ထိုသူအား နောက်ထပ်တစ်ပိုင်းကို ပေးပြန်၏။ ထိုသူသည် ထိုသရက်သီးတစ်ပိုင်းကို စားပြီးသော် အရေတွန့်ခြင်း၊ ဆံပင်ဖြူခြင်းတို့ ကင်းစင်လျက် လွန်စွာ နှလုံးမွေ့လျော်ဖွယ် အဆင်းရှိသူ၊ ပျိုရွယ်သော အရွယ်၌ တည်သူကဲ့သို့ ဖြစ်လာ၏။ ထိုသူကို မြင်သဖြင့် မင်းကြီးသည် လွန်စွာ အံ့ဩကာ ထိုသရက်သီးကို ကိုယ်တိုင် မှီဝဲသုံးဆောင်တော်မူပြီးလျှင် ကိုယ်ခန္ဓာ၌ အထူးခြားသော အကျိုးကျေးဇူးကို ရရှိသဖြင့် “ဤသို့သော နတ်သရက်သီးတို့သည် အဘယ်အရပ်၌ ရှိသနည်း” ဟု လူတို့အား မေးမြန်း၏။ လူတို့ကလည်း “အရှင်မင်းမြတ်၊ ဟိမဝန္တာတောင်မင်း၌ ရှိပါသည်” ဟု လျှောက်တင်ကြကုန်၏။ “ထိုသရက်သီးတို့ကို ဆောင်ယူခြင်းငှါ တတ်နိုင်ပါသလော” ဟု မေးရာ “အရှင်မင်းမြတ်၊ တောမုဆိုးတို့သည် သိကြပါသည်” ဟု လျှောက်တင်ကြကုန်၏။

Rājā vanacarake pakkosāpetvā tesaṃ tamatthaṃ ācikkhitvā tehi sammantetvā dinnassa ekassa vanacarakassa sahassaṃ datvā taṃ vissajjesi – ‘‘gaccha, sīghaṃ taṃ me ambaphalaṃ ānehī’’ti. So taṃ kahāpaṇasahassaṃ puttadārassa datvā pātheyyaṃ gahetvā paṭigaṅgaṃ kaṇṇamuṇḍadahābhimukho gantvā manussapathaṃ atikkamitvā kaṇṇamuṇḍadahato oraṃ saṭṭhiyojanappamāṇe padese ekaṃ tāpasaṃ disvā tena ācikkhitamaggena gacchanto puna tiṃsayojanappamāṇe padese ekaṃ tāpasaṃ disvā, tena ācikkhitamaggena gacchanto puna pannarasayojanappamāṇe ṭhāne aññaṃ tāpasaṃ disvā, tassa attano āgamanakāraṇaṃ kathesi. Tāpaso taṃ anusāsi – ‘‘ito paṭṭhāya imaṃ mahāgaṅgaṃ pahāya imaṃ khuddakanadiṃ nissāya paṭisotaṃ gacchanto yadā pabbatavivaraṃ passasi, tadā rattiyaṃ ukkaṃ gahetvā paviseyyāsi. Ayañca nadī rattiyaṃ nappavattati, tena [Pg.143] te gamanayoggā hoti, katipayayojanātikkamena te ambe passissasī’’ti. So tathā katvā udayante sūriye vividharatanaraṃsijālapajjotitabhūmibhāgaṃ phalabhārāvanatasākhāvitānatarugaṇopasobhitaṃ nānāvidhavihaṅgagaṇūpakūjitaṃ ativiya manoharaṃ ambavanaṃ sampāpuṇi.

မင်းကြီးသည် မုဆိုးတို့ကို ခေါ်ယူစေပြီးလျှင် ထိုမုဆိုးတို့အား ထိုသရက်သီးအကြောင်းကို ပြောကြားကာ ၎င်းတို့နှင့် ကောင်းစွာတိုင်ပင်၍ မုဆိုးတစ်ဦးအား အသပြာတစ်ထောင်ပေးကာ "သွားချေ၊ ငါ့အတွက် ထိုသရက်သီးကို အမြန်ဆုံး ဆောင်ယူခဲ့လော့" ဟု မိန့်ကြားကာ လွှတ်လိုက်၏။ ထိုမုဆိုးသည် ထိုအသပြာတစ်ထောင်ကို သားမယားတို့အား ပေးအပ်ခဲ့ပြီး ရိက္ခာကို ယူဆောင်ကာ ဂင်္ဂါမြစ်ညာဘက်ရှိ ကဏ္ဏမုဏ္ဍအိုင်သို့ ရှေးရှုသွားလေ၏။ လူတို့၏ ခရီးလမ်းကို လွန်မြောက်၍ ကဏ္ဏမုဏ္ဍအိုင်၏ ဤဘက် ယူဇနာခြောက်ဆယ်ခန့် ကွာဝေးသော အရပ်၌ ရသေ့တစ်ပါးကို ဖူးတွေ့ရသဖြင့် ထိုရသေ့ ညွှန်ကြားသော လမ်းခရီးအတိုင်း သွားခဲ့ရာ၊ တစ်ဖန် ယူဇနာသုံးဆယ်ခန့် ကွာဝေးသော အရပ်၌လည်း ရသေ့တစ်ပါးကို ဖူးတွေ့၍ ၎င်းညွှန်ကြားသော လမ်းအတိုင်း ဆက်လက်သွားပြန်၏။ ထိုမှတစ်ဖန် တစ်ဆယ့်ငါးယူဇနာခန့် ကွာဝေးသော အရပ်၌ အခြားရသေ့တစ်ပါးကို ဖူးတွေ့ရပြန်သဖြင့် ထိုရသေ့အား မိမိလာရခြင်းအကြောင်းကို လျှောက်ထားလေ၏။ ထိုအခါ ရသေ့က "ဤအရပ်မှ စတင်၍ ဤဂင်္ဂါမြစ်ကြီးကို စွန့်ကာ ဤမြစ်ငယ်ကို မှီပြီး မြစ်ညာဘက်သို့ ဆန်တက်သွားပါမူ တောင်အခေါင်းကို မြင်ရလတ္တံ့။ ထိုအခါမှစ၍ ညဉ့်အခါ၌ မီးရှူးကို ကိုင်ဆောင်၍ သွားလေလော့။ ဤမြစ်ငယ်သည် ညဉ့်အခါ၌ ရေမစီးဘဲ တည်နေတတ်သဖြင့် သွားလာရန် သင့်လျော်ပေ၏။ ယူဇနာအနည်းငယ် လွန်မြောက်သောအခါ ထိုသရက်ပင်တို့ကို မြင်ရလိမ့်မည်" ဟု ညွှန်ကြား၏။ ထိုမုဆိုးသည် ရသေ့ညွှန်ကြားသည့်အတိုင်း ပြုလုပ်သဖြင့် နေဝန်းပေါ်ထွန်းလာသောအခါ အထူးထူးသော ရတနာအရောင်တည်းဟူသော ကွန်ယက်တို့ဖြင့် ထိန်လင်းနေသော မြေအပြင်ရှိပြီး၊ အသီးတို့၏ အလေးချိန်ကြောင့် ညွှတ်ကျနေသော အကိုင်းအခက်တည်းဟူသော ဗိတာန်သဖွယ် သစ်ပင်အပေါင်းတို့ဖြင့် တင့်တယ်လျက်၊ အထူးထူးသော ငှက်အပေါင်းတို့ မြူးတူးတွန်ကျူးရာဖြစ်သော အလွန်မွေ့လျော်ဖွယ်ကောင်းသော သရက်တောသို့ ရောက်ရှိလေ၏။

Atha naṃ tā amanussitthiyo dūratova āgacchantaṃ disvā ‘‘esa mama pariggaho, esa mama pariggaho’’ti upadhāviṃsu. So pana tāhi saddhiṃ tattha dibbasampattiṃ anubhavituṃ yoggassa puññakammassa akatattā tā disvāva bhīto viravanto palāyitvā anukkamena bārāṇasiṃ patvā taṃ pavattiṃ rañño ārocesi. Rājā taṃ sutvā tā itthiyo daṭṭhuṃ ambaphalāni ca paribhuñjituṃ sañjātābhilāso rajjabhāraṃ amaccesu āropetvā migavāpadesena sannaddhadhanukalāpo khaggaṃ bandhitvā katipayamanussaparivāro teneva vanacarakena dassitamaggena gantvā katipayayojanantare ṭhāne manussepi ṭhapetvā vanacarakameva gahetvā anukkamena gantvā tampi tato nivattāpetvā udayante divākare ambavanaṃ pāvisi. Atha naṃ tā itthiyo abhinavauppannamiva devaputtaṃ disvā paccuggantvā ‘‘rājā’’ti ñatvā sañjātasinehabahumānā sakkaccaṃ nhāpetvā dibbehi vatthālaṅkāramālāgandhavilepanehi sumaṇḍitapasādhitaṃ katvā vimānaṃ āropetvā nānaggarasaṃ dibbabhojanaṃ bhojetvā tassa icchānurūpaṃ payirupāsiṃsu.

ထိုသို့ ရောက်ရှိသောအခါ ထိုဝေမာနိကပြိတ္တာမတို့သည် အဝေးမှပင် လာနေသော မုဆိုးကို မြင်ကြသဖြင့် "ဤသူကား ငါ၏လင်၊ ဤသူကား ငါ၏လင်" ဟု ဆိုလျက် အပြေးအလွှား လာကြကုန်၏။ သို့သော် ထိုမုဆိုးသည် ထိုပြိတ္တာမတို့နှင့်အတူ နတ်စည်းစိမ်ကို ခံစားနိုင်လောက်သော ကောင်းမှုကုသိုလ်ကံကို ပြုခဲ့ဖူးခြင်း မရှိသဖြင့် ၎င်းတို့ကို မြင်ရုံမျှဖြင့် ကြောက်လန့်တုန်လှုပ်ကာ အော်ဟစ်ငိုကြွေးလျက် ထွက်ပြေးခဲ့ရာ အစဉ်သဖြင့် ဗာရာဏသီပြည်သို့ ရောက်ရှိပြီးလျှင် ထိုအကြောင်းကို မင်းကြီးအား လျှောက်တင်လေ၏။ မင်းကြီးသည် ထိုစကားကို ကြားရသော် ထိုမိန်းမတို့ကို မြင်လိုလှသဖြင့်လည်းကောင်း၊ ထိုသရက်သီးတို့ကို စားသုံးလိုလှသဖြင့်လည်းကောင်း ပြင်းစွာသော တပ်မက်ခြင်းဆန္ဒ ဖြစ်ပေါ်လာပြီး တိုင်းပြည်၏ ဝန်ထုတ်ဝန်ပိုးကို အမတ်တို့အား လွှဲအပ်ကာ သမင်အမဲလိုက်ထွက်သည်ဟူသော အကြောင်းပြချက်ဖြင့် လေးမြှားတောင့်တို့ကို ပြင်ဆင်၍ သန်လျက်ကို လွယ်လျက်၊ အနည်းငယ်သော အခြံအရံတို့နှင့်အတူ ထိုမုဆိုး ညွှန်ကြားအပ်သော လမ်းခရီးအတိုင်း သွားလေ၏။ ယူဇနာအနည်းငယ် ကွာဝေးသော အရပ်သို့ ရောက်သောအခါ အခြံအရံလူတို့ကို ထားရစ်ခဲ့ပြီး မုဆိုးကိုသာ ခေါ်ဆောင်ကာ ဆက်လက်သွားပြီးလျှင် ထိုမုဆိုးကိုလည်း ထိုအရပ်မှ ပြန်လွှတ်ခဲ့၍ နေဝန်းပေါ်ထွန်းလာသောအခါ၌ သရက်တောသို့ တစ်ဦးတည်း ဝင်ရောက်လေ၏။ ထိုအခါ ထိုနတ်သမီးတို့သည် စောစောကမှ ပေါ်ထွန်းလာသော နတ်သားကဲ့သို့ တင့်တယ်သောအဆင်းရှိသော မင်းကြီးကို မြင်သဖြင့် ခရီးဦးကြိုဆိုကြပြီး "မင်းကြီးပေတည်း" ဟု သိကြသဖြင့် ပြင်းစွာသော ချစ်ခြင်းမြတ်နိုးခြင်း ဖြစ်ပေါ်လျက် ရိုသေစွာ ရေမိုးချိုးပေးကြပြီးလျှင်၊ နတ်ဝတ်တန်ဆာ၊ ပန်းမန်၊ နံ့သာရည်တို့ဖြင့် လှပစွာ ဆင်ယင်ပေးကာ ဗိမာန်သို့ တင်ဆောင်ပြီးလျှင် ထူးကဲမွန်မြတ်သော နတ်သုဒ္ဓါဘောဇဉ်တို့ကို ကျွေးမွေးကာ မင်းကြီး၏ အလိုဆန္ဒအတိုင်း ဆည်းကပ်ခစားကြလေကုန်၏။

Atha diyaḍḍhavassasate atikkante rājā aḍḍharattisamaye uṭṭhahitvā nisinno taṃ aticāriniṃ petiṃ pokkharaṇitīraṃ gacchantiṃ disvā ‘‘kiṃ nu kho esā imāya velāya gacchatī’’ti vīmaṃsitukāmo anubandhi. Atha naṃ tattha gataṃ sunakhena khajjamānaṃ disvā ‘‘kiṃ nu kho ida’’nti ajānanto tayo ca divase vīmaṃsitvā ‘‘eso etissā paccāmitto bhavissatī’’ti nisitena usunā vijjhitvā jīvitā voropetvā tañca itthiṃ pothetvā pokkharaṇiṃ otāretvā paṭiladdhapurimarūpaṃ disvā –

ထိုသို့ဖြင့် အနှစ်တစ်ရာ့ငါးဆယ် (နိဿယ၌ အနှစ်နှစ်ရာဟု ဆိုသော်လည်း ပါဠိတော်၌ အနှစ်တစ်ရာ့ငါးဆယ် ဟုရှိ၏) ကာလ လွန်မြောက်သောအခါ တစ်နေ့သ၌ မင်းကြီးသည် ညဉ့်သန်းခေါင်ယံအချိန်တွင် ထ၍ ထိုင်နေစဉ် မိမိအပေါ် ဖောက်ပြန်ကျူးလွန်လေ့ရှိသော ထိုပြိတ္တာမသည် ရေကန်ကမ်းနားသို့ သွားသည်ကို မြင်၍ "ဤမိန်းမသည် ဤအချိန်၌ အဘယ်ကြောင့် သွားပါသနည်း" ဟု စုံစမ်းလိုသဖြင့် နောက်မှ ထပ်ကြပ်မကွာ လိုက်လေ၏။ ထိုအခါ ရေကန်ကမ်းသို့ ရောက်ရှိသွားသော ထိုမိန်းမကို ခွေးနက်တစ်ကောင်က ကိုက်ခဲစားသောက်နေသည်ကို မြင်သဖြင့် "ဤသည်ကား အဘယ်အရာနည်း" ဟု အကြောင်းရင်းကို မသိရှိဘဲ သုံးရက်တိုင်တိုင် စောင့်ကြည့်စုံစမ်းကာ "ဤခွေးသည် ဤမိန်းမ၏ ရန်သူ ဖြစ်ပေလိမ့်မည်" ဟု ကြံစည်လျက် ထက်မြက်လှစွာသော မြှားဖြင့် ပစ်ခတ်၍ ထိုခွေးကို သတ်လိုက်လေ၏။ ထို့နောက် ထိုမိန်းမကိုလည်း ပုတ်ခတ်၍ ရေကန်သို့ သက်ဆင်းစေရာ ခွေးမကိုက်မီကကဲ့သို့ တင့်တယ်လှပသော ရှေးက နတ်သမီးအဆင်းကို ပြန်လည်ရရှိသည်ကို မြင်၍ ဂါထာတို့ဖြင့် ဤသို့ မေးမြန်းလေ၏ -

348.

၃၄၈။

‘‘Soṇṇasopānaphalakā[Pg.144], soṇṇavālukasanthatā;

Tattha sogandhiyā vaggū, sucigandhā manoramā.

"ကောင်းမြတ်သောအဆင်းရှိသော နတ်သမီး၊ သင့်၏ ရေကန်သည် ရွှေဖြင့်ပြီးသော စောင်းတန်းလှေကားများ ရှိ၏။ ရွှေသဲများဖြင့်လည်း ပတ်ပတ်လည် ခင်းကျင်းအပ်၏။ ထိုရေကန်၌ ကောင်းမြတ်လှပ၍ မွေ့လျော်ဖွယ်ရှိသော သင်းပျံ့လှိုင်ကြိုင်သော ရနံ့ဆောင်သော လေတို့သည် အဆမတန် သိုက်သိုက်ဝန်းဝန်း တိုက်ခတ်လျက်ရှိကုန်၏။"

349.

၃၄၉။

‘‘Nānārukkhehi sañchannā, nānāgandhasameritā;

Nānāpadumasañchannā, puṇḍarīkasamotatā.

"သင့်၏ ရေကန်သည် အထူးထူးအပြားပြားသော သစ်ပင်တို့ဖြင့် ကောင်းစွာ ဖုံးလွှမ်းလျက်ရှိ၏။ အထူးထူးသော ရနံ့တို့ဖြင့် ထုံမွမ်းအပ်သော လေပြေညင်းတို့သည်လည်း အရပ်ရပ်မှ တိုက်ခတ်လာ၏။ ထိုရေကန်သည် အထူးထူးသော ကြာနီပဒုမ္မာတို့ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းအပ်ကာ ကြာဖြူပုဏ္ဍရိက်တို့ဖြင့်လည်း ပြည့်နှက်လျက်ရှိ၏။"

350.

၃၅၀။

‘‘Surabhiṃ sampavāyanti, manuññā māluteritā;

Haṃsakoñcābhirudā ca, cakkavakkābhikūjitā.

"လေပြေတိုက်ခတ်သဖြင့် ပေါ်ထွက်လာသော ကောင်းမြတ်သောရနံ့သည် သင်းပျံ့လှိုင်ကြိုင်လျက်ရှိ၏။ သင့်၏ရေကန်သည် ဟင်္သာ၊ ကြိုးကြာတို့၏ တွန်ကျူးသံ၊ စက္ကဝတ်ငှက်တို့၏ မြူးတူးသံတို့ဖြင့် သာယာကြည်နူးဖွယ် ကောင်းလှဘိ၏။"

351.

၃၅၁။

‘‘Nānādijagaṇākiṇṇā, nānāsaragaṇāyutā;

Nānāphaladharā rukkhā, nānāpupphadharā vanā.

"အထူးထူးသော ငှက်အပေါင်းတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်လျက်ရှိပြီး၊ ထိုငှက်မျိုးစုံတို့၏ သာယာလှသော အသံတို့ဖြင့် ပြည့်စုံလျက်ရှိ၏။ အို နတ်သမီး၊ သင့်အား အထူးထူးသော အသီးတို့ကို သီးပွင့်စေတတ်သော သစ်ပင်တို့သည်လည်းကောင်း၊ အထူးထူးသော ပန်းအလှမျိုးစုံ ပွင့်လန်းတတ်သော ဥယျာဉ်တောတို့သည်လည်းကောင်း ရှိကုန်၏။"

352.

၃၅၂။

‘‘Na manussesu īdisaṃ, nagaraṃ yādisaṃ idaṃ;

Pāsādā bahukā tuyhaṃ, sovaṇṇarūpiyāmayā;

Daddallamānā ābhenti, samantā caturo disā.

"သင့်၏ ဤမြို့ကဲ့သို့ လှပဆန်းကြယ်သော မြို့မျိုးသည် လူ့ပြည်၌ မရှိနိုင်ပေ။ သင့်အား ရွှေဖြင့်လည်းကောင်း၊ ငွေဖြင့်လည်းကောင်း ပြီးအပ်ကုန်သော များပြားလှစွာသော ပြာသာဒ်တို့သည် တောက်ပထိန်လင်းလျက် အရပ်လေးမျက်နှာလုံးကို တင့်တယ်စေကုန်၏။"

353.

၃၅၃။

‘‘Pañca dāsisatā tuyhaṃ, yā temā paricārikā;

Tā kambukāyūradharā, kañcanāveḷabhūsitā.

"သင့်အား အလုပ်အကျွေး ပြုစုရန်အတွက် ငါးရာသော ကျွန်မတို့သည် ရှိကုန်၏။ ထိုအလုပ်အကျွေး ကျွန်မတို့သည် လက်ကောက်၊ လက်ကြပ်တို့ကို ဆင်ယင်လျက် ရွှေဦးဆောင်း ပန်းအုပ်တန်ဆာတို့ဖြင့် ဆံကေသာကို လှပစွာ ဆင်ယင်ထားကြကုန်၏။"

354.

၃၅၄။

‘‘Pallaṅkā bahukā tuyhaṃ, sovaṇṇarūpiyāmayā;

Kadalimigasañchannā, sajjā gonakasanthatā.

"သင့်အား ဝံပိုင်ရေ အခင်း၊ ရှည်လျားနူးညံ့သော အမွေးရှိသော ကော်ဇောတို့ဖြင့် ခင်းကျင်းထားအပ်သော၊ အိပ်စက်ရန် ကောင်းမွန်လှစွာသော ရွှေငွေတို့ဖြင့် ပြီးသော များစွာသော ပလ္လင်ညောင်စောင်းတို့သည် ရှိကုန်၏။"

355.

၃၅၅။

‘‘Yattha tuvaṃ vāsūpagatā, sabbakāmasamiddhinī;

Sampattāyaḍḍharattāya, tato uṭṭhāya gacchasi.

"အို တင့်တယ်သောအဆင်းရှိသော နတ်သမီး၊ ခပ်သိမ်းသော စည်းစိမ်ချမ်းသာနှင့် ပြည့်စုံသော သင်သည် ထိုပလ္လင်ထက်၌ အိပ်စက်နေရာမှ ညဉ့်သန်းခေါင်ယံအချိန် ရောက်ရှိလာသောအခါ အိပ်ရာပလ္လင်မှ ထ၍ သွားတတ်၏။"

356.

၃၅၆။

‘‘Uyyānabhūmiṃ gantvāna, pokkharaññā samantato;

Tassā tīre tuvaṃ ṭhāsi, harite saddale subhe.

"သင်သည် ဥယျာဉ်မြေအရပ်သို့ ရောက်ရှိကာ ရေကန်၏ ပတ်ပတ်လည်၌ စိမ်းစိုသော မြက်နုတောများဖြင့် သာယာလှပသော ထိုရေကန်၏ ကမ်းနား၌ သွား၍ ရပ်နေတတ်၏။"

357.

၃၅၇။

‘‘Tato te kaṇṇamuṇḍo sunakho, aṅgamaṅgāni khādati;

Yadā ca khāyitā āsi, aṭṭhisaṅkhalikā katā;

Ogāhasi pokkharaṇiṃ, hoti kāyo yathā pure.

"ထိုသို့ ရပ်နေစဉ်၌ နားရွက်ပြတ်နေသော ခွေးနက်ကြီးတစ်ကောင်သည် သင့်ထံသို့ ရောက်လာပြီး သင့်၏ အင်္ဂါကြီးငယ်တို့ကို ကိုက်ခဲစားသောက်၏။ ထိုခွေးနက်ကြီးက သင့်အား အရိုးစုမျှသာ ကျန်တော့သည်အထိ ကိုက်ခဲစားသောက်ပြီးသောအခါ သင်သည် ထိုရေကန်သို့ သက်ဆင်းလေ၏။ ရေကန်သို့ သက်ဆင်းသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် သင့်ကိုယ်သည် ခွေးမကိုက်မီ ရှေးဦးကကဲ့သို့ ပြန်လည်လှပလာပြန်၏။"

358.

၃၅၈။

‘‘Tato tvaṃ aṅgapaccaṅgī, sucāru piyadassanā;

Vatthena pārupitvāna, āyāsi mama santikaṃ.

"ထိုသို့ ရေကန်မှတက်လာပြီးနောက် သင်သည် အင်္ဂါကြီးငယ် အပြည့်အစုံနှင့် အလွန်တင့်တယ်၍ ချစ်ဖွယ်ကောင်းသော အဆင်းရှိသည်ဖြစ်၍၊ အဝတ်တန်ဆာကို ဝတ်ရုံကာ ငါ၏အထံသို့ ပြန်လာတတ်၏။"

359.

၃၅၉။

‘‘Kiṃ [Pg.145] nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, kaṇṇamuṇḍo sunakho tava;

Aṅgamaṅgāni khādatī’’ti. –

"အို နတ်သမီး၊ သင်သည် ရှေးဘဝက ကိုယ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ နှုတ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ စိတ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း အဘယ်ဒုစရိုက်မကောင်းမှုကို ပြုခဲ့ဖူးပါသနည်း။ အဘယ်မကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးဆက်ကြောင့် သင့်၏အင်္ဂါကြီးငယ်တို့ကို နားရွက်ပြတ်သော ခွေးနက်ကြီးက ကိုက်ခဲစားသောက်နေရပါသနည်း။"

Dvādasahi gāthāhi taṃ tassa pavattiṃ paṭipucchi.

မင်းကြီးသည် တစ်ဆယ့်နှစ်ဂါထာတို့ဖြင့် ထိုနတ်သမီးအား သူမ၏အကြောင်းအရာကို မေးမြန်းတော်မူ၏။

348. Tattha soṇṇasopānaphalakāti suvaṇṇamayasopānaphalakā. Soṇṇavālukasanthatāti samantato suvaṇṇamayāhi vālukāhi santhatā. Tatthāti pokkharaṇiyaṃ. Sogandhiyāti sogandhikā. Vaggūti sundarā rucirā. Sucigandhāti manuññagandhā.

၃၄၈. ထိုဂါထာတို့၌ "သောဏ္ဏသောပါနဖလကာ" ဟူသည်မှာ ရွှေဖြင့်ပြီးသော စောင်းတန်းလှေကားပျဉ်ပြားတို့ကို ဆိုလို၏။ "သောဏ္ဏဝါလုကသန္ထတာ" ဟူသည်မှာ ပတ်ပတ်လည်၌ ရွှေသဲများဖြင့် ခင်းကျင်းထားသည်ကို ဆိုလို၏။ "တတ္ထ" ဟူသည်မှာ ရေကန်၌ဟု ဆိုလို၏။ "သောဂန္ဓိယာ" ဟူသည်မှာ မွှေးကြိုင်လှသော အနံ့ရှိသည်ဟု ဆိုလို၏။ "ဝဂ္ဂု

349. Nānāgandhasameritāti nānāvidhasurabhigandhavasena gandhavāyunā samantato eritā. Nānāpadumasañchannāti nānāvidharattapadumasañchāditasalilatalā. Puṇḍarīkasamotatāti setapadumehi ca samokiṇṇā.

၃၄၉. "နာနာဂန္ဓသမေရိတာ" ဟူသည်ကား အထူးထူးအပြားပြားသော ကောင်းမြတ်သောအနံ့တို့၏ အစွမ်းဖြင့် ထက်ဝန်းကျင်မှ တိုက်ခတ်လာသော အနံ့ရှိသော လေ ရှိ၏။ "နာနာပဒုမသဉ္ဆန္နာ" ဟူသည်ကား အထူးထူးအပြားပြားသော ကြာနီပဒုမ္မာတို့ဖြင့် ကောင်းစွာဖုံးလွှမ်းအပ်သော ရေမျက်နှာပြင် ရှိ၏။ "ပုဏ္ဍရီကသမောတတာ" ဟူသည်ကား ကြာဖြူတို့ဖြင့်လည်း ပြွမ်း၏။

350. Surabhiṃ sampavāyantīti sammadeva sugandhaṃ vāyati pokkharaṇīti adhippāyo. Haṃsakoñcābhirudāti haṃsehi ca koñcehi ca abhināditā.

၃၅၀. "သုရဘိံ သမ္ပဝါယန္တိ" ဟူသည်ကား ရေကန်သည် ကောင်းစွာ မွှေးကြိုင်သော အနံ့ကို လှိုင်စေ၏ ဟူသော အဓိပ္ပာယ်တည်း။ "ဟံသကောဉ္စာဘိရုဒါ" ဟူသည်ကား ဟင်္သာတို့သည်လည်းကောင်း၊ ကြိုးကြာတို့သည်လည်းကောင်း မြည်ကျော်အပ်သော။

351. Nānādijagaṇākiṇṇāti nānādijagaṇākiṇṇā. Nānāsaragaṇāyutāti nānāvidhavihaṅgamābhirudasamūhayuttā. Nānāphaladharāti nānāvidhaphaladhārino sabbakālaṃ vividhaphalabhāranamitasākhattā. Nānāpupphadharā vanāti nānāvidhasurabhikusumadāyikāni vanānīti attho. Liṅgavipallāsena hi ‘‘vanā’’ti vuttaṃ.

၃၅၁. "နာနာဒိဇဂဏာkိဏ္ဏာ" ဟူသည်ကား အထူးထူးသော ငှက်မျိုးတို့၏ အပေါင်းဖြင့် ပြွမ်း၏။ "နာနာသရဂဏာယုတာ" ဟူသည်ကား အထူးထူးသော ငှက်မျိုးတို့၏ တွန်ကျူးအပ်သော အသံတို့၏ အပေါင်းနှင့် ယှဉ်၏။ "နာနာဖလဓရာ" ဟူသည်ကား အခါခပ်သိမ်း အထူးထူးအပြားပြားသော အသီးဝန်တို့ဖြင့် ကိုင်းညွတ်သော အကိုင်းအခက် ရှိသည်ဖြစ်၍ အထူးထူးအပြားပြားသော အသီးတို့ကို ဆောင်ကုန်သော။ "နာနာပုပ္ဖဓရာ ဝနာ" ဟူသည်ကား အထူးထူးအပြားပြားသော မွှေးကြိုင်သော ပန်းပွင့်တို့ကို ပေးတတ်ကုန်သော တော (ဥယျဉ်) တို့တည်း ဟူသော အနက်တည်း။ လိင်ဖောက်ပြန်ခြင်း (လိင်္ဂဝိပလ္လာသ) အားဖြင့် "ဝနာ" ဟူ၍ ဆိုအပ်၏။

352. Na manussesu īdisaṃ nagaranti yādisaṃ tava idaṃ nagaraṃ, īdisaṃ manussesu natthi, manussaloke na upalabbhatīti attho. Rūpiyamayāti rajatamayā. Daddallamānāti ativiya virocamānā. Ābhentīti sobhayanti. Samantā caturo disāti samantato catassopi disāyo.

၃၅၂. "Na manussesu īdisaṃ nagaraṃ" ဟူသည်မှာ "သင့်၏ ဤမြို့ကဲ့သို့သော မြို့မျိုးသည် လူတို့၌ မရှိ၊ လူ့လောက၌ မရနိုင်" ဟု အနက်ရသည်။ "Rūpiyamayā" ဟူသည်မှာ ငွေဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော။ "Daddallamānā" ဟူသည်မှာ အလွန်တင့်တယ် တောက်ပကုန်လျက်။ "Ābhenti" ဟူသည်မှာ ထွန်းလင်းတောက်ပစေကုန်၏ (တင့်တယ်စေကုန်၏)။ "Samantā caturo disā" ဟူသည်မှာ ပတ်ဝန်းကျင် အရပ်လေးမျက်နှာလုံးသို့ ဖြစ်သည်။

353. Yā temāti yā te imā. Paricārikāti veyyāvaccakāriniyo. Tāti tā paricārikāyo. Kambukāyūradharāti saṅkhavalayakāyūravibhūsitā. Kañcanāveḷabhūsitāti suvaṇṇavaṭaṃsakasamalaṅkatakesahatthā.

၃၅၃. "Yā temā" ဟူသည်မှာ "yā te imā" ဟု ပုဒ်ဖြတ်ရမည်။ "Paricārikā" ဟူသည်မှာ အမှုကြီးငယ်ကို ဆောင်ရွက်ပေးတတ်သော အလုပ်အကျွေး မိန်းမတို့ ဖြစ်သည်။ "Tā" ဟူသည်မှာ ထိုအလုပ်အကျွေးမတို့ကို ဆိုလိုသည်။ "Kambukāyūradharā" ဟူသည်မှာ ခရုသင်းလက်ကောက်နှင့် လက်ဝတ်လက်စားတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်ကုန်သော။ "Kañcanāveḷabhūsitā" ဟူသည်မှာ ရွှေဦးဆောက်ပန်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဆံစုရှိကုန်သော။

354. Kadalimigasañchannāti [Pg.146] kadalimigacammapaccattharaṇatthatā. Sajjāti sajjitā sayituṃ yuttarūpā. Gonakasanthatāti dīghalomakena kojavena santhatā.

၃၅၄. "Kadalimigasañchannā" ဟူသည်မှာ ဝံပိုင်ရေအခင်းဖြင့် ခင်းအပ်ကုန်သော။ "Sajjā" ဟူသည်မှာ အိပ်စက်ခြင်းငှါ ကောင်းစွာပြင်ဆင်ထားသော သင့်လျော်သော သဘောရှိကုန်သော။ "Goṇakasanthatā" ဟူသည်မှာ အမွေးရှည် ကော်ဇောတို့ဖြင့် ကောင်းစွာ ခင်းကျင်းထားအပ်ကုန်သော။

355. Yatthāti yasmiṃ pallaṅke. Vāsūpagatāti vāsaṃ upagatā, sayitāti attho. Sampattāyaḍḍharattāyāti aḍḍharattiyā upagatāya. Tatoti pallaṅkato.

၃၅၅. "Yattha" ဟူသည်မှာ အကြင်ပလ္လင်၌။ "Vāsūpagatā" ဟူသည်မှာ နေထိုင်ရန် ချဉ်းကပ်ကုန်သော သို့မဟုတ် အိပ်စက်ကုန်သောဟု အနက်ရသည်။ "Sampattāyaḍḍharattāya" ဟူသည်မှာ သန်းခေါင်ယံအချိန်သို့ ရောက်ရှိလတ်သော်။ "Tato" ဟူသည်မှာ ထိုပလ္လင်မှ။

356. Pokkharaññāti pokkharaṇiyā. Hariteti nīle. Saddaleti taruṇatiṇasañchanne. Subheti suddhe. Subheti vā tassā ālapanaṃ. Bhadde, samantato harite saddale tassā pokkharaṇiyā tīre tvaṃ gantvāna ṭhāsi tiṭṭhasīti yojanā.

၃၅၆. "Pokkharaññā" ဟူသည်မှာ ရေကန်၏။ "Harite" ဟူသည်မှာ စိမ်းစိုသော။ "Saddale" ဟူသည်မှာ မြက်နုတို့ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းအပ်သော။ "Subhe" ဟူသည်မှာ စင်ကြယ်သော။ တစ်နည်းကား "Subhe" ဟူသည်မှာ ထိုနတ်သမီးကို "တင့်တယ်သော နှမ" ဟု ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ "အို တင့်တယ်သောနတ်သမီး... သင်သည် ပတ်ဝန်းကျင်၌ စိမ်းစိုသော မြက်နုတို့ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းသော ထိုရေကန်၏ကမ်းနားသို့ သွား၍ ရပ်တည်နေ၏" ဟု စပ်ရမည်။

357. Kaṇṇamuṇḍoti khaṇḍitakaṇṇo chinnakaṇṇo. Khāyitā āsīti khāditā ahosi. Aṭṭhisaṅkhalikā katāti aṭṭhisaṅkhalikamattā katā. Yathā pureti sunakhena khādanato pubbe viya.

၃၅၇. "Kaṇṇamuṇḍo" ဟူသည်မှာ နားရွက်ပြတ်သော။ "Khāyitā āsī" ဟူသည်မှာ ကိုက်ခဲစားသောက်အပ်သည် ဖြစ်၏။ "Aṭṭhisaṅkhalikā katā" ဟူသည်မှာ အရိုးစုမျှသာ ကျန်တော့အောင် ပြုအပ်ပြီးသော။ "Yathā pure" ဟူသည်မှာ ခွေးကိုက်စားခြင်း မခံရမီ ရှေးကကဲ့သို့ ဖြစ်သည်။

358. Tatoti pokkharaṇiṃ ogāhanato pacchā. Aṅgapaccaṅgīti paripuṇṇasabbaṅgapaccaṅgavatī. Sucārūti suṭṭhu manoramā. Piyadassanāti dassanīyā. Āyāsīti āgacchasi.

၃၅၈. "Tato" ဟူသည်မှာ ရေကန်သို့ သက်ဆင်းပြီးသည့် နောက်၌။ "Aṅgapaccaṅgī" ဟူသည်မှာ ပြည့်စုံသော ကိုယ်အင်္ဂါကြီးငယ် ရှိသော။ "Sucārū" ဟူသည်မှာ အလွန်တရာ မွေ့လျော်ဖွယ်ကောင်းသော။ "Piyadassanā" ဟူသည်မှာ ရှုချင်စဖွယ် ကောင်းသောအဆင်း ရှိသော။ "Āyāsi" ဟူသည်မှာ လာ၏။

Evaṃ tena raññā pucchitā sā petī ādito paṭṭhāya attano pavattiṃ tassa kathentī –

ဤသို့ ထိုမင်းကြီးက မေးမြန်းအပ်သော် ထိုဝေမာနိကပြိတ္တာမသည် အစမှစ၍ မိမိ၏အကြောင်းကို ထိုမင်းကြီးအား ပြောပြလိုသဖြင့် (ဤသို့ ပြောကြားလေ၏)-

360.

၃၆၀။

‘‘Kimilāyaṃ gahapati, saddho āsi upāsako;

Tassāhaṃ bhariyā āsiṃ, dussīlā aticārinī.

"အရှင်မင်းကြီး... ရှေးအခါက ကိမိလာပြည်၌ ရတနာသုံးပါးကို ကြည်ညိုကိုးကွယ်သော သီလရှိသော သူကြွယ်တစ်ဦး ရှိခဲ့ဖူးပါ၏။ အကျွန်ုပ်သည် ထိုသူကြွယ်၏ သီလမရှိ၊ လင်ကို လွန်ကျူး၍ ကျင့်တတ်သော မယား ဖြစ်ခဲ့ဖူးပါ၏။"

361.

၃၆၁။

‘‘So maṃ aticaramānāya, sāmiko etadabravi;

‘Netaṃ taṃ channaṃ patirūpaṃ, yaṃ tvaṃ aticarāsi maṃ’.

"အကျွန်ုပ်သည် လင်ကို ကျော်နင်းလွန်ကျူး၍ ကျင့်စဉ်အခါ၌ ထိုလင်ဖြစ်သော သူကြွယ်သည် အကျွန်ုပ်ကို ဤသို့ ပြောဆိုခဲ့ဖူးပါ၏- 'သင်သည် ငါ့အပေါ်၌ လွန်ကျူး၍ ကျင့်ခြင်းသည် မသင့်လျော်၊ မလျောက်ပတ်ပါ' ဟု ပြောဆိုခဲ့ပါ၏။"

362.

၃၆၂။

‘‘Sāhaṃ ghorañca sapathaṃ, musāvādañca bhāsisaṃ;

‘Nāhaṃ taṃ aticarāmi, kāyena uda cetasā.

"ထိုအခါ အကျွန်ုပ်သည် မဟုတ်မမှန်သော မုသာဝါဒစကားဖြင့် ပြင်းထန်သော ကျိန်ဆိုခြင်းကို ဤသို့ ပြုခဲ့ပါ၏- 'အရှင့်ကို ကျွန်ုပ်သည် ကိုယ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ စိတ်ဖြင့်လည်းကောင်း ဘယ်သောအခါမျှ ကျော်နင်းလွန်ကျူးခြင်း မပြုပါ' ဟု (ကျိန်ဆိုခဲ့ပါ၏)။"

363.

၃၆၃။

‘‘‘Sacāhaṃ [Pg.147] taṃ aticarāmi, kāyena uda cetasā;

Kaṇṇamuṇḍoyaṃ sunakho, aṅgamaṅgāni khādatu’.

"'အကယ်၍ ကျွန်ုပ်သည် အရှင့်အပေါ် ကိုယ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ စိတ်ဖြင့်လည်းကောင်း လွန်ကျူး၍ ကျင့်မိသည်ရှိသော် နားရွက်ပြတ်သော ဤခွေးနက်သည် ကျွန်ုပ်၏ အင်္ဂါကြီးငယ်တို့ကို ကိုက်ခဲစားစေသတည်း' ဟု ကျိန်ဆိုခဲ့ပါ၏။"

364.

၃၆၄။

‘‘Tassa kammassa vipākaṃ, musāvādassa cūbhayaṃ;

Satteva vassasatāni, anubhūtaṃ yato hi me;

Kaṇṇamuṇḍo ca sunakho, aṅgamaṅgāni khādatī’’ti. – pañca gāthā āha;

"အရှင်မင်းကြီး... ထိုလင်ကို ကျော်နင်းလွန်ကျူးသော ကံ၏လည်းကောင်း, မုသာဝါဒကံ၏လည်းကောင်း ဤနှစ်ပါးသော အကုသိုလ်ကံတို့၏ အကျိုးကို အကျွန်ုပ်သည် အနှစ်ခုနစ်ရာတို့ပတ်လုံး ခံစားခဲ့ရပါ၏။ ထိုကမ္မဝိပါက်အကျိုးကြောင့် ဤနားရွက်ပြတ်သော ခွေးနက်သည် အကျွန်ုပ်၏ အင်္ဂါကြီးငယ်တို့ကို ကိုက်ခဲစားသောက်နေခြင်း ဖြစ်ပါသည်" ဟု ဂါထာငါးပုဒ်ကို ဆိုလေ၏။

360-1. Tattha kimilāyanti evaṃnāmake nagare. Aticārinīti bhariyā hi patiṃ atikkamma caraṇato ‘‘aticārinī’’ti vuccati. Aticaramānāya mayi so sāmiko maṃ etadabravīti yojanā. Netaṃ channantiādi vuttākāradassanaṃ. Tattha netaṃ channanti na etaṃ yuttaṃ. Na patirūpanti tasseva vevacanaṃ. Yanti kiriyāparāmasanaṃ. Aticarāsīti aticarasi, ayameva vā pāṭho. Yaṃ maṃ tvaṃ aticarasi, tattha yaṃ aticaraṇaṃ, netaṃ channaṃ netaṃ patirūpanti attho.

၃၆၀-၁. ထိုဂါထာတို့၌- “Kimilāyaṃ”ဟူသည်မှာ ဤသို့ ကိမိလာဟု အမည်ရှိသော မြို့၌။ “Aticārinī”ဟူသည်မှာ အမှန်အားဖြင့် မယားတို့သည် လင်ကိုကျော်နင်း၍ ကျင့်တတ်သောကြောင့် 'လင်ကိုလွန်ကျူး၍ ကျင့်သူ' ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။ "အကျွန်ုပ်သည် လင်ကိုကျော်နင်း၍ ကျင့်စဉ်အခါ၌ ထိုလင်သည် အကျွန်ုပ်ကို ဤသို့သောစကားကို ဆိုခဲ့၏" ဟု စပ်ရမည်။ “Netaṃ channaṃ”အစရှိသည်တို့သည် ထိုသူကြွယ် ပြောဆိုပုံ အခြင်းအရာကို ပြခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုစကားရပ်၌ “Netaṃ channaṃ”ဟူသည်မှာ "ဤသို့ပြုခြင်းသည် မသင့်လျော်" ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ “Na patirūpaṃ”ဟူသော ပုဒ်သည်လည်း ထိုပုဒ်၏ ဝေဝုစ်ပရိယာယ်စကားပင် ဖြစ်သည်။ “Yaṃ”ဟူသည်မှာ ထိုလွန်ကျူးသော အပြုအမူကို ညွှန်းဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ “Aticarāsi”ဟူသည်မှာ လွန်ကျူး၍ကျင့်၏ (သို့မဟုတ် ဤအတိစရာသိဟူသော ပါဌ်သည်ပင် ပါဌ်ရင်း ဖြစ်သည်)။ "သင်သည် ငါ့အပေါ်၌ အကြင်သို့ကျော်နင်း၍ ကျင့်၏၊ ထိုသို့ကျော်နင်းလွန်ကျူး၍ ကျင့်ခြင်းသည် မသင့်လျော်၊ မတင့်တယ်၊ မလျောက်ပတ်ပါ" ဟု အနက်ရသည်။

362-4. Ghoranti dāruṇaṃ. Sapathanti sapanaṃ. Bhāsisanti abhāsiṃ. Sacāhanti sace ahaṃ. Tanti tvaṃ. Tassa kammassāti tassa pāpakammassa dussīlyakammassa. Musāvādassa cāti ‘‘nāhaṃ taṃ aticarāmī’’ti vuttamusāvādassa ca. Ubhayanti ubhayassa vipākaṃ. Anubhūtanti anubhūyamānaṃ mayāti attho. Yatoti yato pāpakammato.

၃၆၂-၄. “Ghoraṃ”ဟူသည်မှာ ကြမ်းတမ်းသော။ “Sapathaṃ”ဟူသည်မှာ ကျိန်ခြင်းကို။ “Bhāsisaṃ”ဟူသည်မှာ ဆိုခဲ့ပြီ။ “Sacāhaṃ”ဟူသည်မှာ အကယ်၍ အကျွန်ုပ်သည်။ “Taṃ”ဟူသည်မှာ သင့်ကို။ “Tassa kammassa”ဟူသည်မှာ ထိုမကောင်းမှု သီလပျက်စီးခြင်းကံ၏။ “Musāvādassa ca”ဟူသည်မှာ "ကျွန်ုပ်သည် အရှင့်ကို ကျော်နင်းမကျင့်ပါ" ဟု မဟုတ်မမှန် ပြောဆိုမိသော မုသာဝါဒကံ၏လည်းကောင်း။ “Ubhayaṃ”ဟူသည်မှာ ထိုနှစ်ပါးသော အကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးပေးကို။ “Anubhūtaṃ”ဟူသည်မှာ "အကျွန်ုပ်သည် ခံစားရပါ၏" ဟု အနက်ရသည်။ “Yato”ဟူသည်မှာ အကြင်မကောင်းမှုကံကြောင့်။

Evañca pana vatvā tena attano kataṃ upakāraṃ kittentī –

ဤသို့လည်း ပြောဆိုပြီး၍ ထိုဗာရာဏသီမင်းကြီးသည် မိမိအပေါ်၌ ပြုအပ်သော ကျေးဇူးတရားကို ချီးမွမ်းလိုသဖြင့် (ဤသို့ ဆိုလေ၏)-

365.

၃၆၅။

‘‘Tvañca deva bahukāro, atthāya me idhāgato;

Sumuttāhaṃ kaṇṇamuṇḍassa, asokā akutobhayā.

"အရှင်မင်းကြီး... အရှင်မင်းကြီးသည် အကျွန်ုပ်အပေါ်၌ အလွန်ကျေးဇူးများလှပါပေ၏၊ အကျွန်ုပ်၏ အကျိုးငှါ ဤအရပ်သို့ ကြွရောက်လာတော်မူခဲ့ပါ၏။ ယခုအခါ အကျွန်ုပ်သည် ထိုနားရွက်ပြတ်သော ခွေးနက်၏ဘေးမှ ကောင်းစွာလွတ်မြောက်ခဲ့ရသဖြင့် စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းမရှိ၊ ဘေးရန်မရှိသောသူ ဖြစ်ရပါပြီ။"

366.

၃၆၆။

‘‘Tāhaṃ deva namassāmi, yācāmi pañjalīkatā;

Bhuñja amānuse kāme, rama deva mayā sahā’’ti. –

"အရှင်မင်းကြီး... ထိုသို့ဖြစ်ပါ၍ အကျွန်ုပ်သည် အရှင်မင်းကြီးကို လက်အုပ်ချီမိုး၍ ရှိခိုးတောင်းပန်ပါ၏။ အရှင်မင်းကြီး... နတ်၌ဖြစ်ကုန်သော ဤကာမဂုဏ်တို့ကို သုံးဆောင်တော်မူပါ၊ အကျွန်ုပ်နှင့်အတူ မွေ့လျော်စံပျော်တော်မူပါလှည့်" ဟု (ဆိုလေ၏)။

Dve gāthā āha. Tattha devāti rājānaṃ ālapati. Kaṇṇamuṇḍassāti kaṇṇamuṇḍato. Nissakke hi idaṃ sāmivacanaṃ. Atha rājā tattha vāsena nibbinnamānaso gamanajjhāsayaṃ pakāsesi. Taṃ sutvā petī rañño paṭibaddhacittā tatthevassa vāsaṃ yācantī ‘‘tāhaṃ, deva, namassāmī’’ti gāthamāha.

ဂါထာနှစ်ပုဒ်ကို ဆို၏။ ထိုဂါထာတို့၌- “Deva”ဟူသည်မှာ မင်းကြီးကို ခေါ်ဝေါ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ “Kaṇṇamuṇḍassāti”ဟူသည်မှာ နားရွက်ပြတ်သော ခွေးနက်မှ ဟု ဖြစ်သည်။ အမှန်အားဖြင့် ဤ “Kaṇṇamuṇḍassā”ဟူသောပုဒ်သည် ပဉ္စမီ (မှ) အနက်၌ ဆဋ္ဌီဝိဘတ်သက်သောပုဒ် ဖြစ်သည်။ ထိုအခါ ဗာရာဏသီမင်းကြီးသည် ထိုဗိမာန်၌ နေရခြင်းဖြင့် စိတ်ငြီးငွေ့လာသဖြင့် မိမိ ပြန်သွားလိုသော ဆန္ဒကို ပြသလေ၏။ ထိုစကားကို ကြားရလျှင် ဝေမာနိကပြိတ္တာမသည် မင်းကြီးအပေါ်၌ တွယ်တာသောစိတ် ရှိသည်ဖြစ်၍ ထိုဗိမာန်၌ပင် ဆက်လက်နေထိုင်ရန် တောင်းပန်လိုရကား “Tāhaṃ deva namassāmi...”အစရှိသော ဂါထာကို ဆိုလေသည်။ ထိုဂါထာ၌ “Tāhaṃ”ဟူသောပုဒ်ကို “Taṃ ahaṃ”ဟု ပုဒ်ဖြတ်ရမည်။

Puna [Pg.148] rājā ekaṃsena nagaraṃ gantukāmova hutvā attano ajjhāsayaṃ pavedento –

တစ်ဖန် မင်းကြီးသည် မိမိ၏မြို့တော်သို့ စင်စစ် ဧကန် ပြန်သွားလိုသော ဆန္ဒရှိသည်ဖြစ်၍ မိမိ၏အလိုဆန္ဒကို ပြောကြားလိုသဖြင့် (ဤသို့ ဆိုပြန်၏)-

367.

၃၆၇။

‘‘Bhuttā amānusā kāmā, ramitomhi tayā saha;

Tāhaṃ subhage yācāmi, khippaṃ paṭinayāhi ma’’nti. –

"အို တင့်တယ်သောအဆင်းရှိသော နတ်သမီး... ငါသည် နတ်၌ဖြစ်သော ကာမဂုဏ်တို့ကို ခံစားခဲ့ပြီးပြီ၊ သင်နှင့်အတူ မွေ့လျော်စံပျော်ခဲ့ရပြီးပြီ။ တင့်တယ်သောနတ်သမီး... ငါသည် သင့်ကို တောင်းပန်ပါ၏၊ ငါ့ကို ငါ၏မြို့တော်သို့ လျင်မြန်စွာ ပြန်လည်ပို့ဆောင်ပေးပါလော့" ဟု (ဆိုလေ၏)။

Osānagāthamāha. Tattha tāhanti taṃ ahaṃ. Subhageti subhagayutte. Paṭinayāhi manti mayhaṃ nagarameva maṃ paṭinehi. Sesaṃ sabbattha pākaṭameva.

ဤသို့ အဆုံးသတ်ဂါထာကို ဆိုလေ၏။ ထိုဂါထာ၌ “Tāhaṃ”ဟူသောပုဒ်ကို “Taṃ ahaṃ”ဟု ပုဒ်ဖြတ်ရမည်။ “Subhage”ဟူသည်မှာ တင့်တယ်ခြင်းရှိသော။ “Paṭinayāhi maṃ”ဟူသည်မှာ "ငါ့ကို ငါ၏မြို့တော်သို့သာလျှင် ပြန်လည်ပို့ဆောင်ပေးပါလော့" ဟု ဖြစ်သည်။ ကြွင်းကျန်သော စကားရပ်အားလုံးသည် ထင်ရှားလှပေပြီ။

Atha sā vimānapetī rañño vacanaṃ sutvā viyogaṃ asahamānā sokāturatāya byākulahadayā vedhamānasarīrā nānāvidhehi upāyehi āyācitvāpi taṃ tattha vāsetuṃ asakkontī bahūhi mahārahehi ratanehi saddhiṃ rājānaṃ nagaraṃ netvā pāsādaṃ āropetvā kanditvā paridevitvā attano vasanaṭṭhānameva gatā. Rājā pana taṃ disvā sañjātasaṃvego dānādīni puññakammāni katvā saggaparāyaṇo ahosi. Atha amhākaṃ bhagavati loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakke anukkamena sāvatthiyaṃ viharante ekadivasaṃ āyasmā mahāmoggallāno pabbatacārikaṃ caramāno taṃ itthiṃ saparivāraṃ disvā tāya katakammaṃ pucchi. Sā ādito paṭṭhāya sabbaṃ therassa kathesi. Thero tāsaṃ dhammaṃ desesi. Taṃ pavattiṃ thero bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Mahājano paṭiladdhasaṃvego pāpato oramitvā dānādīni puññakammāni katvā saggaparāyaṇo ahosīti.

ထိုအခါ ထိုဝေမာနိကပြိတ္တာမသည် မင်းကြီး၏ စကားကို ကြားရလျှင် ကွေကွင်းခြင်းကို မခံမရပ်နိုင်ဖြစ်၍၊ စိုးရိမ်ပူပန်စိတ်ဖြင့် နှလုံးမသာမယာဖြစ်ကာ တုန်လှုပ်သောကိုယ်ရှိလျက် အမျိုးမျိုးသောနည်းလမ်းတို့ဖြင့် တောင်းပန်သော်လည်း မင်းကြီးကို ထိုဗိမာန်၌ ဆက်လက်နေထိုင်စေရန် မတတ်နိုင်တော့သဖြင့်၊ အဖိုးတန်လှသော များစွာသော ရတနာတို့နှင့်တကွ မင်းကြီးကို ဗာရာဏသီမြို့တော်သို့ ပို့ဆောင်ကာ၊ ပြာသာဒ်သို့ တင်ပြီးလျှင် ငိုကြွေးမြည်တမ်းလျက် မိမိ၏နေရာဗိမာန်သို့သာ ပြန်သွားလေ၏။ ဗာရာဏသီမင်းကြီးသည်လည်း ထိုဝေမာနိကပြိတ္တာမ၏ အဖြစ်ဆိုးကို မြင်ရ၍ လွန်စွာသံဝေဂရသဖြင့် အလှူပေးခြင်းအစရှိသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုတို့ကို ပြုလုပ်ကာ ကွယ်လွန်သောအခါ နတ်ပြည်သို့ လားလေ၏။ ထိုနောက် အကျွန်ုပ်တို့၏ မြတ်စွာဘုရားသည် လောက၌ ပွင့်တော်မူ၍ မြတ်သောဓမ္မစက်ကို လည်စေတော်မူပြီးနောက် အစဉ်အတိုင်း သာဝတ္ထိပြည်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ်၊ တစ်နေ့သ၌ အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်မထေရ်သည် တောင်စဉ်လှည့်လည်တော်မူသည်ရှိသော် အခြံအရံနှင့်တကွသော ထိုပြိတ္တာမကို မြင်၍ ထိုပြိတ္တာမ ပြုခဲ့သောကံကို မေးမြန်းတော်မူ၏။ ထိုပြိတ္တာမသည်လည်း အစမှစ၍ အလုံးစုံကို အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်မထေရ်အား လျှောက်ကြားလေ၏။ မထေရ်သည်လည်း သူတို့အား တရားဟောတော်မူပြီးလျှင် ထိုအကြောင်းအရာကို မြတ်စွာဘုရားအား ပြန်လည်လျှောက်ထားလေ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုအကြောင်းကို အတ္ထုပ္ပတ် (အကြောင်းရင်း) ပြုတော်မူ၍ ရောက်ရှိလာသော ပရိသတ်အား တရားဟောတော်မူ၏။ လူအပေါင်းတို့သည် သံဝေဂရရှိကြသဖြင့် မကောင်းမှုမှ ရှောင်ကြဉ်ကာ အလှူပေးခြင်းအစရှိသော ကောင်းမှုတို့ကို ပြုကြပြီးလျှင် တရားတော်၌ မွေ့လျော်လျက် နတ်ပြည်သို့ လားကြလေကုန်သတည်း။

Kaṇṇamuṇḍapetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ကဏ္ဏမုဏ္ဍပေတိဝတ္ထုအဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

13. Ḍhubbaripetavatthuvaṇṇanā

၁၃. ဓုဗ္ဗရိပေတဝတ္ထုအဖွင့်

Ahu rājā brahmadattoti idaṃ ubbaripetavatthuṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ upāsikaṃ ārabbha kathesi. Sāvatthiyaṃ kira aññatarāya upāsikāya sāmiko kālamakāsi. Sā pativiyogadukkhāturā socantī āḷāhanaṃ gantvā rodati. Bhagavā tassā sotāpattiphalassa upanissayasampattiṃ disvā karuṇāya sañcoditamānaso hutvā [Pg.149] tassā gehaṃ gantvā paññatte āsane nisīdi. Upāsikā satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Atha naṃ satthā ‘‘kiṃ, upāsike, socasī’’ti vatvā ‘‘āma, bhagavā, piyavippayogena socāmī’’ti vutte tassā sokaṃ apanetukāmo atītaṃ āhari.

“အဟုရာဇာဗြာဟ္မဒတ္တော”အစရှိသော ဤဥပရိပေတဝတ္ထုကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် တစ်ဦးသော ဥပါသိကာမကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူ၏။ ကြားသိရသည်မှာ သာဝတ္ထိပြည်၌ တစ်ဦးသော ဥပါသိကာမ၏ ခင်ပွန်းသည် ကွယ်လွန်ခဲ့၏။ ထိုဥပါသိကာမသည် ခင်ပွန်းနှင့် ကွေကွင်းရသဖြင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ဆင်းရဲဒုက္ခ နှိပ်စက်အပ်သည်ဖြစ်၍ စိုးရိမ်ပူဆွေးလျက် သုသာန်သို့ သွားကာ ငိုကြွေး၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုဥပါသိကာမ၏ သောတာပတ္တိဖိုလ်ရရန် အကြောင်းဥပနိဿယ ပြည့်စုံခြင်းကို မြင်တော်မူ၍၊ ကရုဏာတော်က တိုက်တွန်းအပ်သော စိတ်နှလုံး ရှိသည်ဖြစ်၍၊ ထိုဥပါသိကာမ၏ အိမ်သို့ ကြွရောက်တော်မူကာ ပြင်ဆင်ထားအပ်သော နေရာ၌ သီတင်းသုံးတော်မူ၏။ ဥပါသိကာမသည် မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ချဉ်းကပ်၍ ရှိခိုးပြီးလျှင် သင့်လျော်သော နေရာ၌ ထိုင်နေ၏။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုဥပါသိကာမကို 'ဥပါသိကာမ၊ စိုးရိမ်ပူဆွေးနေသလော' ဟု မိန့်တော်မူရာ၊ 'မှန်ပါသည် မြတ်စွာဘုရား၊ ချစ်လှစွာသော ခင်ပွန်းနှင့် ကွေကွင်းရသဖြင့် စိုးရိမ်ပူဆွေးနေရပါသည်' ဟု လျှောက်ထားသော်၊ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုဥပါသိကာမ၏ စိုးရိမ်ပူဆွေးခြင်းကို ပယ်ဖျောက်ပေးလိုသဖြင့် လွန်လေပြီးသော အကြောင်းအရာကို ဆောင်တော်မူ၏။

Atīte pañcālaraṭṭhe kapilanagare cūḷanībrahmadatto nāma rājā ahosi. So agatigamanaṃ pahāya attano vijite pajāya hitakaraṇanirato dasa rājadhamme akopetvā rajjaṃ anusāsamāno kadāci ‘‘attano rajje kiṃ vadantī’’ti sotukāmo tunnavāyavesaṃ gahetvā eko adutiyo nagarato nikkhamitvā gāmato gāmaṃ janapadato janapadaṃ vicaritvā sabbarajjaṃ akaṇṭakaṃ anupapīḷaṃ manusse sammodamāne apārutaghare maññe viharante disvā somanassajāto nivattitvā nagarābhimukho āgacchanto aññatarasmiṃ gāme ekissā vidhavāya duggatitthiyā gehaṃ pāvisi. Sā taṃ disvā āha – ‘‘ko nu tvaṃ, ayyo, kuto vā āgatosī’’ti? ‘‘Ahaṃ tunnavāyo, bhadde, bhatiyā tunnavāyakammaṃ karonto vicarāmi. Yadi tumhākaṃ tunnavāyakammaṃ atthi, bhattañca vetanañca detha, tumhākampi kammaṃ karomī’’ti. ‘‘Natthamhākaṃ kammaṃ bhattavetanaṃ vā, aññesaṃ karohi, ayyā’’ti. So tattha katipāhaṃ vasanto dhaññapuññalakkhaṇasampannaṃ tassā dhītaraṃ disvā mātaraṃ āha – ‘‘ayaṃ dārikā kiṃ kenaci katapariggahā, udāhu akatapariggahā. Sace pana kenaci akatapariggahā, imaṃ mayhaṃ detha, ahaṃ tumhākaṃ sukhena jīvanūpāyaṃ kātuṃ samattho’’ti. ‘‘Sādhu, ayyā’’ti sā tassa taṃ adāsi.

လွန်လေပြီးသောအခါ ပဉ္စာလတိုင်း ဥတ္တရပဉ္စာလအမည်ရှိသော ကပိလမြို့၌ စူဠနီဗြဟ္မဒတ်အမည်ရှိသော မင်းတစ်ပါး ရှိခဲ့၏။ ထိုစူဠနီဗြဟ္မဒတ်မင်းသည် မလားအပ်သော အဂတိတရားလေးပါးသို့ လိုက်ခြင်းကို ပယ်စွန့်၍၊ မိမိ၏ တိုင်းနိုင်ငံ၌ သတ္တဝါအပေါင်းတို့၏ အကျိုးစီးပွားကို ပြုခြင်း၌ အမြဲမွေ့လျော်လျက်၊ ဆယ်ပါးသော မင်းကျင့်တရားတို့ကို မပျက်စီးစေဘဲ တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်မင်းလုပ်စဉ်၊ တစ်ခါသော် 'မိမိ၏ တိုင်းပြည်၌ လူတို့သည် အဘယ်သို့ ပြောဆိုနေကြသနည်း' ဟု နားထောင်လိုသဖြင့် အပ်ချုပ်သမားအသွင်ကို ယူ၍၊ အဖော်မပါဘဲ တစ်ယောက်တည်းသာ မြို့မှ ထွက်ခွာပြီးလျှင် ရွာတစ်ခုမှ ရွာတစ်ခုသို့၊ ဇနပုဒ်တစ်ခုမှ ဇနပုဒ်တစ်ခုသို့ လှည့်လည်သွားလာရာ၊ တစ်တိုင်းပြည်လုံး သူခိုးဓားပြတည်းဟူသော ဆူးငြောင့်မရှိဘဲ နှိပ်စက်ညှဉ်းဆဲခြင်း ကင်းဝေးကာ၊ လူအများတို့သည် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ တံခါးမပိတ်ဘဲ အိမ်၌ နေထိုင်ကြသည်ကို မြင်တွေ့ရသဖြင့် လွန်စွာ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်လျက် မြို့တော်သို့ ဦးတည်ပြန်လာခဲ့၏။ လမ်းခရီးရှိ ရွာတစ်ရွာ၌ တစ်ဦးသော မုဆိုးမ ဆင်းရဲမ၏ အိမ်သို့ ဝင်လေ၏။ ထိုမိန်းမသည် ထိုမင်းကို မြင်သော် 'အရှင်... အရှင်သည် အဘယ်သူနည်း၊ အဘယ်အရပ်မှ လာပါသနည်း' ဟု မေး၏။ မင်းကြီးက 'နှမ... ငါသည် အပ်ချုပ်သမား ဖြစ်သည်၊ အခကြေးငွေရရန် အပ်ချုပ်လုပ်ငန်းကို ပြုလုပ်လျက် လှည့်လည်သွားလာနေသူ ဖြစ်၏။ အကယ်၍ သင်တို့၌ အပ်ချုပ်ရန် အလုပ်ရှိပါက အဝတ်နှင့် အခကြေးငွေကို ပေးပါ၊ သင်တို့အတွက် အလုပ်လုပ်ပေးပါမည်' ဟု ပြောရာ၊ ထိုမိန်းမက 'အရှင်... ကျွန်ုပ်တို့၌ အလုပ်လည်းမရှိ၊ အဝတ်နှင့် အခကြေးငွေလည်း မပေးနိုင်ပါ၊ အခြားသူတို့၏ အလုပ်ကိုသာ ပြုလုပ်ပါလော့' ဟု ပြောဆို၏။ ထိုမင်းသည် ထိုအိမ်၌ နှစ်ရက်သုံးရက်မျှ နေထိုင်စဉ် ဘုန်းကံ လက္ခဏာနှင့် ပြည့်စုံသော ထိုမုဆိုးမ၏ သမီးကို မြင်ရသဖြင့် မိခင်ဖြစ်သူအား 'ဤမိန်းကလေးအား တစ်စုံတစ်ဦးက သိမ်းဆည်းအပ်သလော၊ သို့မဟုတ် မသိမ်းဆည်းရသေးသလော။ အကယ်၍ တစ်စုံတစ်ဦးကမျှ မသိမ်းဆည်းရသေးပါက ဤမိန်းကလေးကို ငါ့အား ပေးပါ၊ ငါသည် သင်တို့အား ချမ်းသာစွာဖြင့် အသက်မွေးနိုင်ရန် ကူညီဆောင်ရွက်ပေးနိုင်ပါသည်' ဟု ပြောဆို၏။ ထိုမုဆိုးမသည် 'အရှင်... ကောင်းပါပြီ' ဟု ဆိုကာ ထိုသမီးငယ်ကို မင်းကြီးအား ပေးလေ၏။

So tāya saddhiṃ katipāhaṃ vasitvā tassā kahāpaṇasahassaṃ datvā ‘‘ahaṃ katipāheneva nivattissāmi. Bhadde, tvaṃ mā ukkaṇṭhasī’’ti vatvā attano nagaraṃ gantvā, nagarassa ca tassa gāmassa ca antare maggaṃ samaṃ kārāpetvā alaṅkārāpetvā mahatā rājānubhāvena tattha gantvā taṃ dārikaṃ kahāpaṇarāsimhi ṭhapetvā suvaṇṇarajatakalasehi nhāpetvā ‘‘ubbarī’’ti nāmaṃ kārāpetvā aggamahesiṭṭhāne ṭhapetvā tañca gāmaṃ tassā ñātīnaṃ datvā mahatā rājānubhāvena taṃ nagaraṃ ānetvā tāya saddhiṃ abhiramamāno yāvajīvaṃ rajjasukhaṃ anubhavitvā āyupariyosāne [Pg.150] kālamakāsi. Kālakate ca tasmiṃ, kate ca sarīrakicce ubbarī pativiyogena sokasallasamappitahadayā āḷāhanaṃ gantvā bahū divase gandhapupphādīhi pūjetvā rañño guṇe kittetvā ummādappattā viya kandantī paridevantī āḷāhanaṃ padakkhiṇaṃ karoti.

ထိုမင်းသည် ထိုသတို့သမီးနှင့်အတူ နှစ်ရက်သုံးရက်မျှ နေထိုင်ပြီးနောက် ထိုသတို့သမီးအား အသပြာတစ်ထောင် ပေးကာ 'နှမ... ငါသည် နှစ်ရက်သုံးရက်အတွင်း ပြန်လာခဲ့မည်။ သင်သည် ပူဆွေးကျန်ရစ်ခြင်း မရှိပါလင့်' ဟု ဆိုကာ မိမိ၏ မြို့တော်သို့ ပြန်သွားပြီးလျှင် မြို့တော်နှင့် ထိုရွာ၏ အကြားရှိ လမ်းခရီးကို ညီညွတ်အောင် ပြုပြင်စေ၍ တန်ဆာဆင်စေပြီးနောက်၊ ကြီးမြတ်သော မင်းတို့၏ အာနုဘော်ဖြင့် ထိုရွာသို့ သွားကာ ထိုသတို့သမီးကို အသပြာပုံအထက်၌ ထား၍ ရွှေရည် ငွေရည်အိုးတို့ဖြင့် ရေချိုးစေပြီးလျှင် 'ဥပရိ' ဟု အမည်မှည့်ခေါ်စေကာ မိဖုရားကြီးအရာ၌ ထားတော်မူ၏။ ထိုရွာကိုလည်း ထိုသတို့သမီး၏ ဆွေမျိုးတို့အား ပေးသနားတော်မူ၍၊ ကြီးမြတ်သော မင်း၏ အာနုဘော်ဖြင့် ထိုသတို့သမီးကို မြို့တော်သို့ ဆောင်ယူခဲ့ကာ ထိုသတို့သမီးနှင့်အတူ မွေ့လျော်လျက် အသက်ထက်ဆုံး မင်း၏ စည်းစိမ်ချမ်းသာကို ခံစားပြီးလျှင် သက်တမ်းကုန်ဆုံးသော် ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်လေ၏။ ထိုမင်းကြီး ကွယ်လွန်၍ အလောင်းကို သင်္ဂြိုဟ်ခြင်း ကိစ္စပြီးစီးသော်လည်း၊ ဥပရိမိဖုရားသည် ခင်ပွန်းနှင့် ကွေကွင်းရသဖြင့် စိုးရိမ်ပူဆွေးခြင်းတည်းဟူသော ငြောင့် စူးဝင်အပ်သော နှလုံးသားရှိသည်ဖြစ်၍၊ သုသာန်သို့ သွားကာ များစွာသော နေ့ရက်တို့ပတ်လုံး နံ့သာပန်းစသည်တို့ဖြင့် ပူဇော်၍ မင်းကြီး၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့ကို ချီးမွမ်းပြောဆိုကာ၊ ရူးသွပ်သူကဲ့သို့ တငိုငိုတယိုယို ငိုကြွေးမြည်တမ်းလျက် သုသာန်ကို လက်ယာရစ် လှည့်လည်ပတ်လျက် ရှိ၏။

Tena ca samayena amhākaṃ bhagavā bodhisattabhūto isipabbajjaṃ pabbajitvā adhigatajjhānābhiñño himavantassa sāmantā aññatarasmiṃ araññāyatane viharanto sokasallasamappitaṃ ubbariṃ dibbena cakkhunā disvā ākāsena āgantvā dissamānarūpo ākāse ṭhatvā tattha ṭhite manusse pucchi – ‘‘kassidaṃ āḷāhanaṃ, kassatthāya cāyaṃ itthī ‘brahmadatta, brahmadattā’ti kandantī paridevatī’’ti. Taṃ sutvā manussā ‘‘brahmadatto nāma pañcālānaṃ rājā, so āyupariyosāne kālamakāsi, tassidaṃ āḷāhanaṃ, tassa ayaṃ aggamahesī ubbarī nāma ‘brahmadatta, brahmadattā’ti tassa nāmaṃ gahetvā kandantī paridevatī’’ti āhaṃsu. Tamatthaṃ dīpentā saṅgītikārā –

ထိုအခါ ငါတို့၏ မြတ်စွာဘုရားသည် ဘုရားလောင်းဖြစ်တော်မူစဉ်က ရသေ့ရဟန်းပြု၍ ရအပ်သော ဈာန်အဘိညာဉ် ရှိသည်ဖြစ်၍၊ ဟိမဝန္တာတောနှင့် နီးစပ်သော တစ်ခုသော တောအုပ်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ်၊ စိုးရိမ်ပူဆွေးခြင်းတည်းဟူသော ငြောင့်စူးဝင်နေသော ဥပရိမိဖုရားကို နတ်မျက်စိဖြင့် မြင်တော်မူသဖြင့် ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ကြွလာပြီးလျှင် ကိုယ်ထင်ပြလျက် ကောင်းကင်၌ တည်နေကာ၊ ထိုသုသာန်၌ ရှိနေကြသော လူတို့ကို 'ဤသုသာန်သည် အဘယ်သူ၏ သုသာန်နည်း၊ ဤမိန်းမသည် အဘယ်သူ့အတွက် ဗြဟ္မဒတ်... ဗြဟ္မဒတ်... ဟု အော်ဟစ်ကာ ငိုကြွေးမြည်တမ်းနေသနည်း' ဟု မေးမြန်းတော်မူ၏။ ထိုစကားကို ကြားသော် လူတို့က 'အရှင်ရသေ့... ဗြဟ္မဒတ်အမည်ရှိသော ပဉ္စာလတိုင်းမင်းကြီးသည် အသက်ကုန်ဆုံးသဖြင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ပါပြီ၊ ဤသုသာန်သည် ထိုမင်းကြီး၏ သုသာန်ဖြစ်ပါသည်၊ ဤမိန်းမသည် ထိုဗြဟ္မဒတ်မင်းကြီး၏ မိဖုရားကြီးဖြစ်သော ဥပရိအမည်ရှိသူ ဖြစ်ပါသည်၊ ထိုမင်းကြီး၏ အမည်ကို ခေါ်ကာ ဗြဟ္မဒတ်... ဗြဟ္မဒတ်... ဟု တငိုငိုတယိုယို ငိုကြွေးမြည်တမ်းနေပါသည်' ဟု လျှောက်တင်ကြကုန်၏။ ထိုအကြောင်းအရာကို ပြလိုသဖြင့် သင်္ဂါယနာတင် ဆရာတို့သည်—

368.

၃၆၈။

‘‘Ahu rājā brahmadatto, pañcālānaṃ rathesabho;

Ahorattānamaccayā, rājā kālamakrubbatha.

ပဉ္စာလတိုင်းသူ တိုင်းသားတို့၏ အရှင်ဖြစ်သော၊ ရထားစီးမင်းတို့ထက် မြတ်သော ဗြဟ္မဒတ်အမည်ရှိသော မင်းတစ်ပါး ရှိခဲ့ဖူး၏။ ထိုမင်းသည် နေ့ညဉ့်တို့ လွန်မြောက်သဖြင့် ကွယ်လွန်အနိစ္စရောက်လေပြီ။

369.

၃၆၉။

‘‘Tassa āḷāhanaṃ gantvā, bhariyā kandati ubbari;

Brahmadattaṃ apassantī, brahmadattāti kandati.

ထိုဗြဟ္မဒတ်မင်းကြီး၏ မယားဖြစ်သော ဥပရိမိဖုရားသည် ထိုမင်းကြီး၏ သုသာန်သို့ သွား၍၊ ဗြဟ္မဒတ်မင်းကြီးကို မမြင်ရသဖြင့် 'ဗြဟ္မဒတ်... ဗြဟ္မဒတ်...' ဟု ခေါ်ဝေါ်ကာ တမ်းတငိုကြွေးလျက် ရှိ၏။

370.

၃၇၀။

‘‘Isi ca tattha āgacchi, sampannacaraṇo muni;

So ca tattha apucchittha, ye tattha su samāgatā.

သီလကျင့်ဝတ်နှင့် ပြည့်စုံ၍ အစီးအပွားကို သိမြင်တတ်သော ရသေ့တစ်ပါးသည်လည်း ထိုသုသာန်သို့ ကြွလာတော်မူ၏။ ထိုရသေ့သည် ထိုသုသာန်၌ အညီအညွတ် စည်းဝေးရောက်ရှိနေကြသော လူတို့ကို မေးမြန်းတော်မူ၏။

371.

၃၇၁။

‘‘‘Kassa idaṃ āḷāhanaṃ, nānāgandhasameritaṃ;

Kassāyaṃ kandati bhariyā, ito dūragataṃ patiṃ;

Brahmadattaṃ apassantī, brahmadattāti kandati’.

အို... လူအပေါင်းတို့၊ အထူးထူးသော နံ့သာနံ့တို့ဖြင့် လှိုင်လှိုင်မွှေးကြိုင်နေသော ဤသုသာန်သည် အဘယ်သူ၏ သုသာန်နည်း။ ဤလူ့ပြည်မှ ဝေးကွာသော တမလွန်လောကသို့ သွားလေသော ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ဗြဟ္မဒတ်မင်းကို မမြင်ရသဖြင့် 'ဗြဟ္မဒတ်... ဗြဟ္မဒတ်...' ဟု တငိုငိုတယိုယို မြည်တမ်းနေသော ဤမိန်းမသည် အဘယ်သူ၏ မယားနည်း။

372.

၃၇၂။

‘‘Te ca tattha viyākaṃsu, ye tattha su samāgatā;

Brahmadattassa bhaddante, brahmadattassa mārisa.

ထိုသုသာန်၌ အညီအညွတ် ရောက်ရှိနေကြသော လူတို့သည်လည်း 'အရှင်ရသေ့... ကျွန်ုပ်တို့၏ အရှင်သခင် ဗြဟ္မဒတ်မင်းကြီးအားလည်းကောင်း၊ အရှင်ရသေ့အားလည်းကောင်း ဘေးရန်ကင်းကွာ ကောင်းခြင်းမင်္ဂလာ ဖြစ်ပါစေသတည်း' ဟု ဆိုကာ ပြန်လည်ဖြေကြားကြကုန်၏။

373.

၃၇၃။

‘‘Tassa [Pg.151] idaṃ āḷāhanaṃ, nānāgandhasameritaṃ;

Tassāyaṃ kandati bhariyā, ito dūragataṃ patiṃ;

Brahmadattaṃ apassantī, brahmadattāti kandatī’’ti. – cha gāthā ṭhapesuṃ;

အရှင်ရသေ့... အထူးထူးသော နံ့သာနံ့တို့ဖြင့် လှိုင်လှိုင်မွှေးကြိုင်နေသော ဤသုသာန်သည် ကျွန်ုပ်တို့၏ အရှင်သခင် ဗြဟ္မဒတ်မင်းကြီး၏ သုသာန် ဖြစ်ပါ၏။ ဤလူ့ပြည်မှ ဝေးကွာသော တမလွန်လောကသို့ သွားလေသော ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ဗြဟ္မဒတ်မင်းကို မမြင်ရသဖြင့် 'ဗြဟ္မဒတ်... ဗြဟ္မဒတ်...' ဟု ခေါ်ဝေါ်ကာ တမ်းတငိုကြွေးနေသော ဤမိန်းမသည် ထိုမင်းကြီး၏ မယားဖြစ်သော ဥပရိမိဖုရားပင် ဖြစ်ပါသည် ဟု ဖြေကြားကြကုန်၏။ ဤသို့လျှင် သင်္ဂါယနာတင် ဆရာတို့သည် ဂါထာခြောက်ဂါထာတို့ကို ရွတ်ဆိုအပ်ကုန်၏။

368-9. Tattha ahūti ahosi. Pañcālānanti pañcālaraṭṭhavāsīnaṃ, pañcālaraṭṭhasseva vā. Ekopi hi janapado janapadikānaṃ rājakumārānaṃ vasena ruḷhiyā ‘‘pañcālāna’’nti bahuvacanena niddisīyati. Rathesabhoti rathesu usabhasadiso, mahārathoti attho. Tassa āḷāhananti tassa rañño sarīrassa daḍḍhaṭṭhānaṃ.

၃၆၈-၉. ထိုဂါထာတို့၌ 'အဟု' ဟူသည်မှာ 'ဖြစ်ခဲ့၏' ဟု အနက်ရ၏။ 'ပဉ္စာလာနံ' ဟူသည်မှာ ပဉ္စာလတိုင်း၌ နေထိုင်ကြကုန်သောသူတို့၏ သို့မဟုတ် ပဉ္စာလတိုင်း၏သာလျှင်ဟု အနက်ရ၏။ အကယ်စင်စစ် တစ်ခုတည်းသော ဇနပုဒ်ကိုပင် ထိုဇနပုဒ်၌ နေထိုင်ကြကုန်သော မင်းသားတို့၏ အစွမ်းဖြင့် တင်စားသောအားဖြင့် 'ပဉ္စာလာနံ' ဟု ဗဟုဝုစ်ကိန်းဖြင့် ညွှန်းပြအပ်၏။ 'ရထေသဘော' ဟူသည်မှာ ရထားစီးသူတို့တွင် နွားဥသဘနှင့်တူသော ကြီးမြတ်သော ရထားစီးမင်းဟူ၍ အနက်ရ၏။ 'တဿ အာဠာဟနံ' ဟူသည်မှာ ထိုဗြဟ္မဒတ်မင်းကြီး၏ ရုပ်ကလာပ်အလောင်းတော်ကို မီးသင်္ဂြိုဟ်ရာ နေရာပင် ဖြစ်၏။

370. Isīti jhānādīnaṃ guṇānaṃ esanaṭṭhena isi. Tatthāti tasmiṃ ubbariyā ṭhitaṭṭhāne, susāneti attho. Āgacchīti agamāsi. Sampannacaraṇoti sīlasampadā, indriyesu guttadvāratā, bhojane mattaññutā, jāgariyānuyogo, saddhādayo satta saddhammā, cattāri rūpāvacarajhānānīti imehi pannarasahi caraṇasaṅkhātehi guṇehi sampanno samannāgato, caraṇasampannoti attho. Munīti attahitañca parahitañca munāti jānātīti muni. So ca tattha apucchitthāti so tasmiṃ ṭhāne ṭhite jane paṭipucchi. Ye tattha su samāgatāti ye manussā tattha susāne samāgatā. Sūti nipātamattaṃ. ‘‘Ye tatthāsuṃ samāgatā’’ti vā pāṭho. Āsunti ahesunti attho.

၃၇၀. "ဣသိ"ဟူသည် ဈာန်အစရှိသော ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့ကို ရှာမှီးတတ်သောအနက်ကြောင့် "ဣသိ" (ရသေ့) မည်၏။ "တတ္ထ"ဟူသည် ဥပရိမိဖုရား တည်ရှိရာဖြစ်သော ထိုသင်္ချိုင်း၌ ဟု အနက်ရ၏။ "အာဂစ္ဆိ"ဟူသည် လာခဲ့၏ဟု ဆိုလိုသည်။ "သမ္ပန္နစရဏော"ဟူသည် သီလနှင့်ပြည့်စုံခြင်း၊ ဣန္ဒြေတို့၌ တံခါးလုံခြုံခြင်း၊ အစာအာဟာရ၌ အတိုင်းအရှည်ကိုသိခြင်း၊ နိုးကြားခြင်း၌ အဖန်တလဲလဲယှဉ်ခြင်း၊ သဒ္ဓါအစရှိသော သူတော်ကောင်းတရားခုနစ်ပါးနှင့် ရူပါဝစရဈာန်လေးပါး ဟုဆိုအပ်သော တစ်ဆယ့်ငါးပါးသော စရဏတရားတို့နှင့် ပြည့်စုံသောသူ (စရဏနှင့်ပြည့်စုံသူ) ဟု အနက်ရ၏။ "မုနိ"ဟူသည် မိမိအကျိုးနှင့် သူတစ်ပါးအကျိုးကို သိတတ်သောကြောင့် "မုနိ" မည်၏။ "သော စ တတ္ထ အပုစ္ဆိတ္ထ"ဟူသည် ထိုရသေ့သည် ထိုသင်္ချိုင်းအရပ်၌ ရှိနေကြသော လူတို့ကို မေးမြန်း၏ဟု ဆိုလိုသည်။ "ယေ တတ္ထ သုသမာဂတာ"ဟူသည် ထိုသင်္ချိုင်း၌ အညီအညွတ် ရောက်ရှိလာကြသော လူများကို ဆိုလိုသည်။ "သု"ဟူသောပုဒ်သည် နိပါတ်မျှသာတည်း။ "ယေ တတ္ထာသုံ သမာဂတာ"ဟူ၍လည်း ပါဌ်ရှိသေး၏။ "အာသုံ"ဟူသည် ဖြစ်ခဲ့ကြကုန်၏ဟု အနက်ရ၏။

371. Nānāgandhasameritanti nānāvidhehi gandhehi samantato eritaṃ upavāsitaṃ. Itoti manussalokato. Dūragatanti paralokaṃ gatattā vadati. Brahmadattāti kandatīti brahmadattāti evaṃ nāmasaṃkittanaṃ katvā paridevanavasena avhāyati.

၃၇၁. "နာနာဂန္ဓသမေရိတံ"ဟူသည် အထူးထူးအပြားပြားသော အနံ့တို့ဖြင့် ထက်ဝန်းကျင်မှ မွှေးပျံ့လှိုင်ကြိုင်စေအပ်သော ဟု ဆိုလိုသည်။ "ဣတော"ဟူသည် လူ့ပြည်မှဟု ဆိုလိုသည်။ "ဒူရဂတံ"ဟူသည် တမလွန်လောကသို့ ရောက်သွားခြင်းကြောင့် ထိုသို့ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ "ဗြဟ္မဒတ္တောတိ ကန္ဒတိ"ဟူသည် "ဗြဟ္မဒတ်"ဟူ၍ အမည်ကို တိုင်တည်ကာ ငိုကြွေးမြည်တမ်းသောအားဖြင့် ခေါ်ဝေါ်တမ်းတခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

372-3. Brahmadattassa bhaddante, brahmadattassa mārisāti mārisa, nirāmayakāyacitta mahāmuni brahmadattassa rañño idaṃ āḷāhanaṃ, tasseva brahmadattassa rañño ayaṃ bhariyā, bhaddaṃ te tassa ca brahmadattassa bhaddaṃ hotu, tādisānaṃ mahesīnaṃ hitānucintanena paraloke ṭhitānampi hitasukhaṃ hotiyevāti adhippāyo.

၃၇၂-၃. "ဗြဟ္မဒတ္တဿ ဘဒ္ဒန္တေ ဗြဟ္မဒတ္တဿ မာရိသ"ဟူသည်— "စင်ကြယ်သော ကိုယ်စိတ်ရှိသော အို ရှင်ရသေ့မြတ်၊ ဤသင်္ချိုင်းသည် ဗြဟ္မဒတ်မင်း၏ သင်္ချိုင်းဖြစ်ပါသည်၊ ဤမိန်းမသည်လည်း ထိုဗြဟ္မဒတ်မင်း၏ မိဖုရား ဖြစ်ပါသည်။ အရှင်ရသေ့အားလည်း ကောင်းကျိုးမင်္ဂလာ ဖြစ်ပါစေ၊ ထိုဗြဟ္မဒတ်မင်းအားလည်း ကောင်းကျိုးမင်္ဂလာ ဖြစ်ပါစေ။ ထိုကဲ့သို့သော မြတ်သောရှင်ရသေ့တို့၏ အစီးအပွားကို ကြံစည်ပေးခြင်းဖြင့် တမလွန်လောက၌ ရှိနေသူတို့အားလည်း စီးပွားချမ်းသာသည် မုချဖြစ်ထွန်းစေသတည်း" ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်သည်။

Atha [Pg.152] so tāpaso tesaṃ vacanaṃ sutvā anukampaṃ upādāya ubbariyā santikaṃ gantvā tassā sokavinodanatthaṃ –

ထိုအခါ ထိုရသေ့သည် ထိုသူတို့၏ စကားကို ကြားရသဖြင့် သနားကရုဏာစိတ် ဖြစ်ပေါ်လာကာ ဥပရိမိဖုရားထံသို့ သွား၍ သူမ၏ စိုးရိမ်ပူဆွေးမှုကို ပယ်ဖျောက်ပေးရန် အလို့ငှာ—

374.

၃၇၄။

‘‘Chaḷāsītisahassāni, brahmadattassanāmakā;

Imasmiṃ āḷāhane daḍḍhā, tesaṃ kamanusocasī’’ti. –

"ဥပရိမိဖုရား... ဗြဟ္မဒတ်အမည်ရှိသော မင်းပေါင်း ရှစ်သောင်းခြောက်ထောင်တို့ကို ဤသင်္ချိုင်း၌ သင်္ဂြိုဟ်ဖုတ်ကြည်းပြီးဖြစ်၏။ ထိုဗြဟ္မဒတ်မင်းတို့တွင် သင်သည် အဘယ်ဗြဟ္မဒတ်မင်းကို အကြောင်းပြု၍ အဖန်တလဲလဲ စိုးရိမ်ပူဆွေးနေသနည်း" ဟု (ဆိုလို၏)။

Gāthamāha. Tattha chaḷāsītisahassānīti chasahassādhikaasītisahassasaṅkhā. Brahmadattassanāmakāti brahmadattoti evaṃnāmakā. Tesaṃ kamanusocasīti tesaṃ chaḷāsītisahassasaṅkhātānaṃ brahmadattānaṃ katamaṃ brahmadattaṃ tvaṃ anusocasi, katamaṃ paṭicca te soko uppannoti pucchi.

ဂါထာကို မိန့်ကြားတော်မူ၏။ ထိုဂါထာ၌ "ဆဠာသီတိသဟဿာနိ"ဟူသည် ရှစ်သောင်းခြောက်ထောင် (၈၆,၀၀၀) အရေအတွက်ကို ဆိုလိုသည်။ "ဗြဟ္မဒတ္တဿနာမကာ"ဟူသည် "ဗြဟ္မဒတ်"ဟု အမည်ရှိကြကုန်သော မင်းတို့ကို ဆိုလိုသည်။ "တေသံ ကမနုသောစသိ"ဟူသည် ထိုရှစ်သောင်းခြောက်ထောင်သော ဗြဟ္မဒတ်မင်းတို့တွင် သင်သည် အဘယ်ဗြဟ္မဒတ်မင်းကို အဖန်တလဲလဲ စိုးရိမ်ပူဆွေးနေသနည်း၊ အဘယ်မင်းကို အကြောင်းပြု၍ သင့်အား စိုးရိမ်စိတ် ဖြစ်ပေါ်နေရသနည်းဟု မေးမြန်းခြင်းဖြစ်သည်။

Evaṃ pana tena isinā pucchitā ubbarī attanā adhippetaṃ brahmadattaṃ ācikkhantī –

ဤသို့ ထိုရသေ့မေးမြန်းအပ်သော ဥပရိမိဖုရားသည် မိမိ ရည်ရွယ်လိုလားသော ဗြဟ္မဒတ်မင်းကို ပြောပြလိုသဖြင့်—

375.

၃၇၅။

‘‘Yo rājā cūḷanīputto, pañcālānaṃ rathesabho;

Taṃ bhante anusocāmi, bhattāraṃ sabbakāmada’’nti. –

"အရှင်ဘုရား... ပဉ္စာလတိုင်းသူပြည်သားတို့၏ အရှင်သခင်ဖြစ်သော၊ ရထားစီးမင်းတို့ထက် မြတ်တော်မူသော၊ စူဠနီမင်း၏ သားတော်လည်းဖြစ်သော အကြင်ဗြဟ္မဒတ်မင်းသည် ကွယ်လွန်ခဲ့ပါပြီ။ အရှင်ဘုရား... အလိုရှိအပ်သမျှသော စည်းစိမ်ချမ်းသာအလုံးစုံကို ပေးတတ်သော အကျွန်ုပ်၏ခင်ပွန်းဖြစ်သူ ထိုဗြဟ္မဒတ်မင်းကို အကြောင်းပြု၍ အကျွန်ုပ် အဖန်တလဲလဲ စိုးရိမ်ပူဆွေးနေမိပါသည်" ဟု (ဆိုလို၏)။

Gāthamāha. Tattha cūḷanīputtoti evaṃnāmassa rañño putto. Sabbakāmadanti mayhaṃ sabbassa icchiticchitassa dātāraṃ, sabbesaṃ vā sattānaṃ icchitadāyakaṃ.

ဂါထာကို မိန့်ကြားတော်မူ၏။ ထိုဂါထာ၌ "စူဠနီပုတ္တော"ဟူသည် စူဠနီအမည်ရှိသော မင်း၏ သားတော်ဟု အနက်ရ၏။ "သဗ္ဗကာမဒဒံ"ဟူသည် အကျွန်ုပ်အား အလိုရှိအပ်သမျှ အလုံးစုံကို ပေးတတ်သောသူ၊ သို့မဟုတ် သတ္တဝါအလုံးစုံတို့အား အလိုရှိအပ်သောအရာကို ပေးတတ်သောသူဟု ဆိုလိုသည်။

Evaṃ ubbariyā vutte puna tāpaso –

ဤသို့ ဥပရိမိဖုရားက ပြောကြားပြီးသောအခါ တစ်ဖန် ရသေ့သည်—

376.

၃၇၆။

‘‘Sabbevāhesuṃ rājāno, brahmadattassanāmakā;

Sabbeva cūḷanīputtā, pañcālānaṃ rathesabhā.

"ဥပရိမိဖုရား... ထိုရှစ်သောင်းခြောက်ထောင်သော မင်းအားလုံးတို့သည်ပင် ဗြဟ္မဒတ်ဟူသော အမည်ရှိကြကုန်၏။ ထိုမင်းအားလုံးတို့သည်လည်း ပဉ္စာလတိုင်း၏ အရှင်သခင်ဖြစ်ကြ၍၊ ရထားစီးမင်းတို့ထက် မြတ်ကုန်သော စူဠနီမင်း၏ သားတော်များပင် ဖြစ်ခဲ့ကြကုန်၏။"

377.

၃၇၇။

‘‘Sabbesaṃ anupubbena, mahesittamakārayi;

Kasmā purimake hitvā, pacchimaṃ anusocasī’’ti. – gāthādvayamāha;

"ဥပရိမိဖုရား... သင်သည် အစဉ်အတိုင်း ထိုမင်းအားလုံးတို့၏ မိဖုရားကြီးအဖြစ်ကို ပြုခဲ့ဖူး၏။ သို့ဖြစ်ပါလျက် အဘယ်ကြောင့် ဤမျှလောက်များပြားလှသော သင့်လင် ဗြဟ္မဒတ်မင်းတို့တွင် ရှေးမင်းတို့ကို စွန့်ပယ်၍ နောက်ဆုံးဖြစ်သော ဗြဟ္မဒတ်မင်းတစ်ယောက်တည်းကိုသာ အကြောင်းပြုကာ အဖန်တလဲလဲ စိုးရိမ်ပူဆွေးနေရသနည်း" ဟု ဂါထာနှစ်ခုကို မိန့်ကြားတော်မူ၏။

376. Tattha sabbevāhesunti sabbeva te chaḷāsītisahassasaṅkhā rājāno brahmadattassa nāmakā cūḷanīputtā pañcālānaṃ rathesabhāva ahesuṃ. Ime rājabhāvādayo visesā tesu ekassāpi nāhesuṃ.

၃၇၆. ထိုဂါထာတို့၌ "သဗ္ဗေဝဟေသုံ"ဟူသည် ရှစ်သောင်းခြောက်ထောင်သော မင်းအားလုံးတို့သည်ပင် ဗြဟ္မဒတ်အမည်ရှိကြ၍၊ ပဉ္စာလတိုင်း၌ စူဠနီမင်း၏ သားတော်များဖြစ်ကြကာ ရထားစီးမင်းတို့ထက် မြတ်သောမင်းများ ဖြစ်ခဲ့ကြသည်သာတည်း။ မင်းဖြစ်ခြင်း အစရှိသော ဤထူးခြားချက်ဂုဏ်ရည်များသည် ထိုမင်းတို့အနက် တစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ အခြားသူတို့ထက် သီးခြားထူးခြားနေခြင်းမရှိချေ။

377. Mahesittamakārayīti tvañca tesaṃ sabbesampi anupubbena aggamahesibhāvaṃ akāsi, anuppattāti attho. Kasmāti guṇato ca sāmikabhāvato [Pg.153] ca avisiṭṭhesu ettakesu janesu purimake rājāno pahāya pacchimaṃ ekaṃmeva kasmā kena kāraṇena anusocasīti pucchi.

၃၇၇. "မဟေသိတ္တမကာရယိ"ဟူသည် သင်ဥပရိမိဖုရားသည်လည်း ထိုရှစ်သောင်းခြောက်ထောင်သော မင်းတို့၏ မိဖုရားခေါင်ကြီးအဖြစ်သို့ အစဉ်အတိုင်း ရောက်ရှိခဲ့ဖူး၏ဟု အနက်ရ၏။ "ကသ္မာ"ဟူသည် ဂုဏ်ကျေးဇူးအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ လင်အဖြစ်အားဖြင့်လည်းကောင်း မထူးခြားကြကုန်သော ဤမျှလောက်များစွာသော မင်းတို့တွင် ရှေးဦးက ဖြစ်ခဲ့ကြသောမင်းတို့ကို စွန့်ပယ်၍ နောက်ဆုံးဖြစ်သော ဗြဟ္မဒတ်မင်းတစ်ယောက်တည်းကိုသာလျှင် အဘယ်ကြောင့်၊ အဘယ်သို့သော အကြောင်းကြောင့် အဖန်တလဲလဲ စိုးရိမ်ပူဆွေးနေရသနည်းဟု မေးမြန်းခြင်းဖြစ်သည်။

Taṃ sutvā ubbarī saṃvegajātā puna tāpasaṃ –

ထိုစကားကို ကြားရသောအခါ ဥပရိမိဖုရားသည် သံဝေဂတရား ထိတ်လန့်ခြင်း အကြီးအကျယ် ဖြစ်ပေါ်လာကာ တစ်ဖန် ရသေ့အား—

378.

၃၇၈။

‘‘Ātume itthibhūtāya, dīgharattāya mārisa;

Yassā me itthibhūtāya, saṃsāre bahubhāsasī’’ti. –

"အရှင်ရသေ့... သံသရာတစ်ခွင်လုံး၌ မိန်းမအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိနေသော အကျွန်ုပ်အား မိဖုရားခေါင်ကြီးဖြစ်ခဲ့သည့် အဖြစ်အပျက်ကို အရှင်ရသေ့သည် အထူးပင် များစွာ မိန့်ကြားတော်မူပါ၏။ အရှင်ရသေ့... မိန်းမအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိနေသော အကျွန်ုပ်သည် ရှည်လျားလှစွာသော ကာလပတ်လုံး မိန်းမအဖြစ်သက်သက်သာ အမြဲတမ်း ဖြစ်နေပါသလော" ဟု (ဆိုလို၏)။

Gāthamāha. Tattha ātumeti attani. Itthibhūtāyāti itthibhāvaṃ upagatāya. Dīgharattāyāti dīgharattaṃ. Ayañhettha adhippāyo – itthibhūtāya attani sabbakālaṃ itthīyeva hoti, udāhu purisabhāvampi upagacchatīti. Yassā me itthibhūtāyāti yassā mayhaṃ itthibhūtāya evaṃ tāva bahusaṃsāre mahesibhāvaṃ mahāmuni tvaṃ bhāsasi kathesīti attho. ‘‘Āhu me itthibhūtāyā’’ti vā pāṭho. Tattha āti anussaraṇatthe nipāto. Āhu meti sayaṃ anussaritaṃ aññātamidaṃ mayā, itthibhūtāya itthibhāvaṃ upagatāya evaṃ mayhaṃ ettakaṃ kālaṃ aparāparuppatti ahosi. Kasmā? Yasmā yassā me itthibhūtāya sabbesaṃ anupubbena mahesittamakārayi, kiṃ tvaṃ, mahāmuni, saṃsāre bahuṃ bhāsasīti yojanā.

ဂါထာကို မိန့်ကြားတော်မူ၏။ ထိုဂါထာ၌ "အာတုမေ"ဟူသည် မိမိ၌ဟု ဆိုလိုသည်။ "ဣတ္ထိဘူတာယ"ဟူသည် မိန်းမအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိနေသောသူအား ဟု ဆိုလိုသည်။ "ဒီဃရတ္တာယ"ဟူသည် ရှည်လျားလှစွာသော ကာလပတ်လုံးဟု ဆိုလိုသည်။ ဤနေရာ၌ အဓိပ္ပာယ်ကား— မိန်းမအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိနေသော မိမိကိုယ်သည် အခါခပ်သိမ်း မိန်းမသက်သက်သာ ဖြစ်နေပါသလော၊ သို့မဟုတ် ယောက်ျားအဖြစ်သို့လည်း ကပ်ရောက်တတ်ပါသလော ဟူသောအချက် ဖြစ်သည်။ "ယဿာမေ ဣတ္ထိဘူတာယ"ဟူသည် မိန်းမအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိနေသော အကျွန်ုပ်အား ဤသို့ များစွာသော သံသရာ၌ မိဖုရားကြီးအဖြစ်ကို အို အရှင်ရသေ့မြတ်... သင်သည် ဟောကြားပြောဆိုအပ်၏ဟု အနက်ရ၏။ "အာဟု မေ ဣတ္ထိဘူတာယ" ဟူ၍လည်း ပါဌ်ရှိသေး၏။ ထိုပါဌ်၌ "အာ"ဟူသောပုဒ်သည် ပြန်လည်အောက်မေ့ခြင်းအနက်ရှိသော နိပါတ်ပုဒ်ဖြစ်သည်။ "အာဟု မေ"ဟူသည် မိန်းမအဖြစ်သို့ ရောက်ခဲ့သော ဤအကြောင်းအရာကို အကျွန်ုပ်ကိုယ်တိုင် ပြန်လည်အောက်မေ့ သိရှိရပါပြီ။ ဤသို့ မိန်းမအဖြစ်ဖြင့် အကျွန်ုပ်အား ဤမျှရှည်ကြာသော ကာလပတ်လုံး ဘဝအဆက်ဆက် ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း ရှိခဲ့ဖူးပါ၏။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ— မိန်းမအဖြစ်သို့ ရောက်သော အကျွန်ုပ်အား ထိုမင်းအားလုံးတို့၏ မိဖုရားကြီးအဖြစ်ကို အစဉ်အတိုင်း ပြုစေခဲ့သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ အို အရှင်ရသေ့မြတ်... သင်သည် သံသရာ၌ များစွာသော အဖြစ်အပျက်တို့ကို မိန့်ကြားတော်မူ၏ဟု ယောဇနာစပ်ရ၏။

Taṃ sutvā tāpaso ayaṃ niyamo saṃsāre natthi ‘‘itthī itthīyeva hoti, puriso puriso evā’’ti dassento –

ထိုစကားကို ကြားရသောအခါ ရသေ့သည် "သံသရာ၌ ဤသို့သော အမြဲသတ်မှတ်ချက်မရှိ၊ မိန်းမသည်လည်း ယောက်ျားဖြစ်တတ်၏၊ ယောက်ျားသည်လည်း မိန်းမဖြစ်တတ်၏" ဟု ပြသလိုသဖြင့်—

379.

၃၇၉။

‘‘Ahu itthī ahu puriso, pasuyonimpi āgamā;

Evametaṃ atītānaṃ, pariyanto na dissatī’’ti. –

"ဥပရိမိဖုရား... သင်သည် တစ်ရံတစ်ခါ၌ မိန်းမလည်း ဖြစ်ခဲ့ဖူး၏၊ တစ်ရံတစ်ခါ၌ ယောက်ျားလည်း ဖြစ်ခဲ့ဖူး၏၊ တစ်ရံတစ်ခါ၌ တိရစ္ဆာန်ဘဝသို့လည်း ရောက်ခဲ့ဖူး၏။ ဤသို့ ဘဝအမျိုးမျိုးသို့ ရောက်ရှိခဲ့သော သင့်၏ လွန်လေပြီးသော ဘဝဟောင်းတို့၏ အပိုင်းအခြားကို မတွေ့မြင်နိုင်ချေ" ဟု (ဆိုလို၏)။

Gāthamāha. Tattha ahu itthī ahu purisoti tvaṃ kadāci itthīpi ahosi, kadāci purisopi ahosi. Na kevalaṃ itthipurisabhāvameva, atha kho pasu yonimpi agamāsi, kadāci pasubhāvampi agamāsi, tiracchānayonimpi upagatā ahosi. Evametaṃ atītānaṃ, pariyanto na dissatīti evaṃ yathāvuttaṃ etaṃ itthibhāvaṃ purisabhāvaṃ tiracchānādibhāvañca upagatānaṃ atītānaṃ attabhāvānaṃ pariyanto ñāṇacakkhunā mahatā ussāhena passantānampi na dissati. Na kevalaṃ taveva, atha kho sabbesampi [Pg.154] saṃsāre paribbhamantānaṃ sattānaṃ attabhāvassa pariyanto na dissateva na paññāyateva. Tenāha bhagavā –

ဂါထာကို မိန့်ကြားတော်မူ၏။ ထိုဂါထာတို့၌ "အဟုဣတ္ထီ အဟုပုရိသော"ဟူသည် သင်သည် တစ်ခါတစ်ရံ၌ မိန်းမလည်း ဖြစ်ခဲ့ဖူး၏၊ တစ်ခါတစ်ရံ၌ ယောက်ျားလည်း ဖြစ်ခဲ့ဖူး၏ ဟု ဆိုလိုသည်။ မိန်းမနှင့် ယောက်ျားအဖြစ် သက်သက်သာမက၊ စင်စစ်သော်ကား တိရစ္ဆာန်မျိုး၌လည်း ဖြစ်ခဲ့ဖူး၏၊ တိရစ္ဆာန်ဘဝသို့လည်း ကပ်ရောက်ခဲ့ဖူး၏။ "ဧဝမေတံ အတီတာနံ ပရိယန္တော န ဒိဿတိ"ဟူသည် ဤသို့ ဆိုခဲ့ပြီးသည့်အတိုင်း မိန်းမအဖြစ်၊ ယောက်ျားအဖြစ်၊ တိရစ္ဆာန်အဖြစ် စသည်တို့သို့ ကပ်ရောက်ခဲ့ဖူးသော သင်၏ လွန်လေပြီးသော ဘဝဟောင်းတို့၏ အဆုံးအပိုင်းအခြားသည် ဉာဏ်မျက်စိဖြင့် ကြီးစွာသော ဝီရိယစိုက်ထုတ်ကာ ကြည့်ရှုသူတို့အားပင် မထင်ရှား၊ မတွေ့မြင်နိုင်ချေ။ သင့်တစ်ဦးတည်းသာ ဤသို့ဖြစ်သည်မဟုတ်၊ စင်စစ်သော်ကား သံသရာ၌ ကျင်လည်ကျက်စားနေကြကုန်သော သတ္တဝါအားလုံးတို့၏ ဘဝဟောင်းတို့၏ အပိုင်းအခြားသည်လည်း မထင်ရှား၊ မတွေ့မြင်နိုင်သည်သာ ဖြစ်သည်။ ထိုကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ဟောကြားတော်မူ၏—

‘‘Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro, pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarata’’nti (saṃ. ni. 2.124).

"ရဟန်းတို့... အဝိဇ္ဇာတည်းဟူသော ဖုံးကွယ်ကြောင်းနီဝရဏရှိကုန်သော၊ တဏှာတည်းဟူသော နှောင်ဖွဲ့ကြောင်းသံယောဇဉ်ရှိကုန်သော၊ သံသရာ၌ ပြေးသွားကျင်လည်နေကြကုန်သော သတ္တဝါတို့၏ ဤသံသရာသည် အစမထင် (အနမတဂ္ဂ) ဖြစ်၏၊ ရှေ့ဦးအစွန်း (အစဦးပိုင်း) သည်လည်း မထင်ရှား" ဟု (ဟောတော်မူ၏)။

Evaṃ tena tāpasena saṃsārassa apariyantataṃ kammassakatañca vibhāventena desitaṃ dhammaṃ sutvā saṃsāre saṃviggahadayā dhamme ca pasannamānasā vigatasokasallā hutvā attano pasādaṃ sokavigamanañca pakāsentī –

ဤသို့ ထိုရသေ့သည် သံသရာ၏ အဆုံးအပိုင်းအခြားမရှိပုံနှင့် ကံသာလျှင် မိမိကိုယ်ပိုင်ဥစ္စာဖြစ်ပုံ (ကမ္မဿကတာတရား) ကို ထင်ရှားပြသလျက် ဟောကြားတော်မူသော တရားတော်ကို ကြားနာရသဖြင့်၊ သံသရာ၌ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်သော သံဝေဂစိတ် ရှိလာကာ၊ တရားတော်၌လည်း ကြည်ညိုသောစိတ်ရှိလျက်၊ စိုးရိမ်ပူဆွေးခြင်းတည်းဟူသော ငြောင့်ဆူး ကင်းစင်သွားပြီးလျှင်၊ မိမိ၏ ကြည်ညိုမြတ်နိုးခြင်းနှင့် စိုးရိမ်ပူဆွေးမှုများ ကင်းစင်သွားပုံကို ထင်ရှားစွာ ပြသလိုသဖြင့်—

380.

၃၈၀။

‘‘Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ;

Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ.

ရှင်ရသေ့မြတ်၊ ရှင်ရသေ့သည် ထောပတ်ဖြင့် သွန်းလောင်းအပ်သော မီးကို ရေဖြင့် သွန်းလောင်းကာ ငြိမ်းအေးစေသကဲ့သို့၊ စိုးရိမ်ခြင်းတည်းဟူသော မီးဖြင့် အပူလောင်ခံနေရသော အကျွန်ုပ်၏ အလုံးစုံသော စိတ်၏ပူပန်ခြင်းကို စင်စစ် ငြိမ်းစေတော်မူပါပြီ။

381.

၃၈၁။

‘‘Abbahī vata me sallaṃ, sokaṃ hadayanissitaṃ;

Yo me sokaparetāya, patisokaṃ apānudi.

အကြင်ရှင်ရသေ့သည် စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်း နှိပ်စက်ခြင်းကို ခံနေရသော အကျွန်ုပ်၏ လင်ကွေကွင်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းကို ပယ်ဖျောက်တော်မူ၏။ ထိုရှင်ရသေ့သည် အကျွန်ုပ်၏ စိတ်နှလုံး၌ မှီတွယ်နေသော စိုးရိမ်ခြင်းတည်းဟူသော ငြောင့်ကို စင်စစ် နှုတ်ယူတော်မူလေပြီတကား။

382.

၃၈၂။

‘‘Sāhaṃ abbūḷhasallāsmi, sītibhūtāsmi nibbutā;

Na socāmi na rodāmi, tava sutvā mahāmunī’’ti. –

ရှင်ရသေ့မြတ်၊ ထိုအကျွန်ုပ်သည် နှုတ်ပြီးသော စိုးရိမ်ခြင်းတည်းဟူသော ငြောင့်ရှိသည် ဖြစ်ပါ၏၊ စိတ်၏ ငြိမ်းအေးခြင်းသို့ ရောက်ရပါ၏။ ရှင်ရသေ့၏ တရားစကားကို ကြားနာရသဖြင့် စိတ်၏ ငြိမ်းအေးခြင်းသို့ ရောက်သော ထိုအကျွန်ုပ်သည် ယခုအခါ၌ မစိုးရိမ်တော့ပါ၊ မငိုကြွေးတော့ပါ။

Tisso gāthā abhāsi. Tāsaṃ attho heṭṭhā vuttoyeva.

ဤသုံးဂါထာတို့ကို ရွတ်ဆို၏။ ထိုဂါထာတို့၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို အောက်၌ ဆိုအပ်ပြီးသည်သာလျှင် ဖြစ်၏။

Idāni saṃviggahadayāya ubbariyā paṭipattiṃ dassento satthā –

ယခုအခါ ထိတ်လန့်သော စိတ်နှလုံးရှိသော ဥပရိမိဖုရား၏ အကျင့်ကို ပြလိုသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည်-

383.

၃၈၃။

‘‘Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, samaṇassa subhāsitaṃ;

Pattacīvaramādāya, pabbaji anagāriyaṃ.

“ဥပါသိကာမ၊ ထိုရသေ့၏ ကောင်းစွာဟောကြားအပ်သော ထိုတရားစကားကို ကြားရသဖြင့် ဥပရိမိဖုရားသည် သပိတ်သင်္ကန်းကို ယူ၍ အိမ်ရာမထောင်သော ရသေ့ရဟန်းဘောင်သို့ ဝင်ရောက်ကာ ရဟန်းပြုလေ၏။

384.

၃၈၄။

‘‘Sā ca pabbajitā santā, agārasmā anagāriyaṃ;

Mettacittaṃ ābhāvesi, brahmalokūpapattiyā.

ထိုဥပရိမိဖုရားသည် အိမ်ရာထောင်သော လူ့ဘောင်မှ အိမ်ရာမထောင်သော ရသေ့ရဟန်းဘောင်သို့ ရောက်ရှိသွားသည်ဖြစ်၍ ဗြဟ္မပြည်၌ ပဋိသန္ဓေနေခြင်းအကျိုးငှါ မေတ္တာနှင့်ယှဉ်သော စိတ်ကို ပွားများစေ၏။

385.

၃၈၅။

‘‘Gāmā gāmaṃ vicarantī, nigame rājadhāniyo;

Uruveḷā nāma so gāmo, yattha kālamakrubbatha.

ထိုဥပရိမိဖုရားသည် တစ်ရွာမှ တစ်ရွာသို့လည်းကောင်း၊ နိဂုံးတို့သို့လည်းကောင်း၊ မင်းနေပြည်တော်တို့သို့လည်းကောင်း လှည့်လည်သွားလာလျက် အကြင်ရွာ၌ သေခြင်းကို ပြ၏၊ ထိုရွာသည် ဥရုဝေလအမည်ရှိသော ရွာဖြစ်၏။

386.

၃၈၆။

‘‘Mettacittaṃ ābhāvetvā, brahmalokūpapattiyā;

Itthicittaṃ virājetvā, brahmalokūpagā ahū’’ti. – catasso gāthā abhāsi;

“ဥပါသိကာမ၊ ထိုဥပရိမိဖုရားသည် ဗြဟ္မပြည်၌ ပဋိသန္ဓေနေခြင်းအကျိုးငှါ မေတ္တာနှင့်ယှဉ်သောစိတ်ကို ပွားများစေ၍၊ မိန်းမအဖြစ်၌ တပ်မက်သောစိတ်ကို ကင်းစေသဖြင့် ဗြဟ္မပြည်သို့ လားရောက်သူ ဖြစ်လေပြီ” ဟု ဤလေးဂါထာတို့ကို မိန့်တော်မူ၏။

383-4. Tattha [Pg.155] tassāti tassa tāpasassa. Subhāsitanti suṭṭhu bhāsitaṃ, dhammanti attho. Pabbajitā santāti pabbajjaṃ upagatā samānā, pabbajitvā vā hutvā santakāyavācā. Mettacittanti mettāsahagataṃ cittaṃ. Cittasīsena mettajjhānaṃ vadati. Brahmalokūpapattiyāti tañca sā mettacittaṃ bhāventī brahmalokūpapattiyā abhāvesi, na vipassanāpādakādiatthaṃ. Anuppanne hi buddhe brahmavihārādike bhāventā tāpasaparibbājakā yāvadeva bhavasampattiatthameva bhāvesuṃ.

၃၈၃-၄. ထိုဂါထာတို့၌ 'တဿ' ဟူသည်မှာ 'ထိုရသေ့၏' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ 'သုဘာသိတံ' ဟူသည်မှာ ကောင်းစွာဟောကြားအပ်သော 'တရားတော်ကို' ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ 'ပဗ္ဗဇိတာ သန္တာ' ဟူသည်မှာ ရသေ့ရဟန်းအဖြစ်သို့ ကပ်ရောက်သည်ဖြစ်၍၊ သို့မဟုတ် ရဟန်းပြုသဖြင့် ငြိမ်သက်သော ကိုယ်နှုတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ ဟု ဆိုလိုသည်။ 'မေတ္တစိတ္တံ' ဟူသည်မှာ မေတ္တာနှင့်တကွဖြစ်သော စိတ်ကို ဆိုသည်။ စိတ်ကို အဦးမူ၍ မေတ္တာဈာန်တို့ကိုလည်း ဆိုလို၏။ 'ဗြဟ္မလောကူပပတ္တိယာ' ဟူသည်မှာ ထိုဥပရိမိဖုရားသည် ထိုမေတ္တာစိတ်ကို ပွားများစေသည်ရှိသော် ဗြဟ္မပြည်၌ ပဋိသန္ဓေနေခြင်းအကျိုးငှါ ပွားများစေခဲ့၏၊ ဝိပဿနာဉာဏ်၏ အခြေခံစသော အကျိုးငှါ ပွားများစေခဲ့သည်မဟုတ်။ စင်စစ်သော်ကား ဘုရားရှင်တို့ ပွင့်တော်မမူသော အခါ၌ ဗြဟ္မဝိဟာရတရား အစရှိသည်တို့ကို ပွားများကြကုန်သော ရသေ့ပရိဗိုဇ်တို့သည် ဘဝပြည့်စုံခြင်းအကျိုးငှါသာလျှင် ပွားများစေကြကုန်၏။

385-6. Gāmā gāmanti gāmato aññaṃ gāmaṃ. Ābhāvetvāti vaḍḍhetvā brūhetvā. ‘‘Abhāvetvā’’ti keci paṭhanti, tesaṃ a-kāro nipātamattaṃ. Itthicittaṃ virājetvāti itthibhāve cittaṃ ajjhāsayaṃ abhiruciṃ virājetvā itthibhāve virattacittā hutvā. Brahmalokūpagāti paṭisandhiggahaṇavasena brahmalokaṃ upagamanakā ahosi. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānameva.

၃၈၅-၆. 'ဂါမာ ဂါမံ' ဟူသည်မှာ တစ်ရွာမှ တစ်ပါးသောရွာသို့ ဟု ဆိုလိုသည်။ 'အာဘာဝေတွာ' ဟူသည်မှာ ပွားများတိုးပွားစေ၍ ဟု ဆိုလိုသည်။ အချို့က 'အဘာဝေတွာ' ဟု ဖတ်ကြ၏၊ ထိုသူတို့၏ အယူ၌ 'အ' အက္ခရာသည် နိပါတ်မျှသာ ဖြစ်သည်။ 'ဣတ္ထိစိတ္တံ ဝိရာဇေတွာ' ဟူသည်မှာ မိန်းမအဖြစ်၌ စိတ်နှလုံးနှစ်သက်ခြင်းကို ကင်းပျောက်စေ၍၊ မိန်းမအဖြစ်၌ တွယ်တာခြင်းကင်းသော စိတ်ရှိသူဖြစ်၍ ဟု ဆိုလိုသည်။ 'ဗြဟ္မလောကူပဂါ' ဟူသည်မှာ ပဋိသန္ဓေနေခြင်း၏ စွမ်းအားဖြင့် ဗြဟ္မပြည်သို့ လားရောက်သူ ဖြစ်၏။ ကြွင်းသောစကားရပ်တို့သည် အောက်၌ ဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်း ထင်ရှားလွယ်ကူလှပေသည်။

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā tassā upāsikāya sokaṃ vinodetvā upari catusaccadesanaṃ akāsi. Saccapariyosāne sā upāsikā sotāpattiphale patiṭṭhahi. Sampattaparisāya ca desanā sātthikā ahosīti.

မြတ်စွာဘုရားသည် ဤတရားဒေသနာတော်ကို ဆောင်တော်မူ၍ ထိုဥပါသိကာမ၏ စိုးရိမ်သောကကို ပယ်ဖျောက်ကာ ထို့ထက်အလွန် သစ္စာလေးပါးတရားကို ဟောကြားတော်မူ၏။ သစ္စာလေးပါး တရားတော်၏ အဆုံး၌ ထိုဥပါသိကာမသည် သောတာပတ္တိဖိုလ်၌ တည်လေ၏။ ရောက်ရှိလာသော ပရိသတ်အပေါင်းအားလည်း ဒေသနာတော်သည် အကျိုးရှိသည် ဖြစ်လေ၏။ ဤသည်ကား အပြီးတည်း။

Ubbaripetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ဥပရိပေတဝတ္ထုအဖွင့် (ဝဏ္ဏနာ) ပြီးဆုံးပါပြီ။

Iti khuddaka-aṭṭhakathāya petavatthusmiṃ

ဤသို့ ခုဒ္ဒကနိကာယ် အဋ္ဌကထာဖြစ်သော ပေတဝတ္ထု၌

Terasavatthupaṭimaṇḍitassa

ဝတ္ထု တစ်ဆယ့်သုံးပါးတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော

Dutiyassa ubbarivaggassa atthasaṃvaṇṇanā niṭṭhitā.

နှစ်ခုမြောက်သော ဥဗ္ဗရိဝဂ်၏ အနက်အဖွင့် (ဝဏ္ဏနာ) ပြီးဆုံးပါပြီ။

3. Cūḷavaggo

၃. စူဠဝဂ်

1. Abhijjamānapetavatthuvaṇṇanā

၁. အဘိဇ္ဇမာနပေတဝတ္ထုအဖွင့် (ဝဏ္ဏနာ)

Abhijjamāne [Pg.156] vārimhīti idaṃ satthari veḷuvane viharante aññataraṃ luddapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Bārāṇasiyaṃ kira aparadisābhāge pāragaṅgāya vāsabhagāmaṃ atikkamitvā cundaṭṭhilanāmake gāme eko luddako ahosi. So araññe mige vadhitvā varamaṃsaṃ aṅgāre pacitvā khāditvā avasesaṃ paṇṇapuṭe bandhitvā kājena gahetvā gāmaṃ āgacchati. Taṃ bāladārakā gāmadvāre disvā ‘‘maṃsaṃ me dehi, maṃsaṃ me dehī’’ti hatthe pasāretvā upadhāvanti. So tesaṃ thokaṃ thokaṃ maṃsaṃ deti. Athekadivasaṃ maṃsaṃ alabhitvā uddālakapupphaṃ piḷandhitvā bahuñca hatthena gahetvā gāmaṃ gacchantaṃ taṃ dārakā gāmadvāre disvā ‘‘maṃsaṃ me dehi, maṃsaṃ me dehī’’ti hatthe pasāretvā upadhāviṃsu. So tesaṃ ekekaṃ pupphamañjariṃ adāsi.

“အဘိဇ္ဇမာနေ ဝါရိမှိ” အစရှိသော ဤတရားဒေသနာကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် တစ်ဦးသော မုဆိုးပြိတ္တာကို အကြောင်းပြု၍ ဟောကြားတော်မူ၏။ ကြားသိရသည်မှာ- ဗာရာဏသီပြည်၏ အနောက်ဘက် အရပ်ဒေသ၊ ဂင်္ဂါမြစ်တစ်ဖက်ကမ်းရှိ ဝသဘရွာကို ကျော်လွန်၍ စုန္ဒဋ္ဌိလ အမည်ရှိသော ရွာ၌ မုဆိုးတစ်ယောက် ရှိ၏။ ထိုမုဆိုးသည် တော၌ သမင်တို့ကိုသတ်၍ ကောင်းမြတ်သော အသားကို မီးကျီး၌ ဖုတ်ကာ စားပြီးလျှင်၊ ကြွင်းကျန်သော အသားကို သစ်ရွက်အထုပ်၌ ထုပ်ပိုး၍ ထမ်းပိုးဖြင့် ယူဆောင်ကာ ရွာသို့ ပြန်လာတတ်၏။ ထိုမုဆိုးကို ကေးသူငယ်တို့သည် ရွာဦးတံခါးဝ၌ မြင်လျှင် “အကျွန်ုပ်တို့အား အသားပေးပါ၊ အသားပေးပါ” ဟု ဆိုကာ လက်တို့ကို ဆန့်တန်းလျက် ပြေးလာတတ်ကြကုန်၏။ ထိုမုဆိုးသည် ထိုကလေးသူငယ်တို့အား အသားအနည်းငယ်စီ ပေးတတ်၏။ ထိုနောက် တစ်နေ့သ၌ အသားကို မရသဖြင့် ငုရွှေပန်းကို ပန်ဆင်လျက်၊ များစွာသော ပန်းတို့ကိုလည်း လက်ဖြင့် ကိုင်ဆောင်ကာ ရွာသို့ သွားလေ၏။ ထိုမုဆိုးကို ကလေးသူငယ်တို့သည် ရွာဦးတံခါးဝ၌ မြင်လျှင် “အကျွန်ုပ်တို့အား အသားပေးပါ၊ အသားပေးပါ” ဟု ဆိုကာ လက်တို့ကို ဆန့်တန်းလျက် ပြေးလာကြကုန်၏။ ထိုမုဆိုးသည် ထိုကလေးငယ်တို့အား ပန်းခိုင် တစ်ခိုင်စီ ပေးအပ်လေ၏။

Atha aparena samayena kālaṃ katvā petesu nibbatto naggo virūparūpo bhayānakadassano supinepi annapānaṃ ajānanto sīse ābandhitauddālakakusumamālākalāpo ‘‘cundaṭṭhilāyaṃ ñātakānaṃ santike kiñci labhissāmī’’ti gaṅgāya udake abhijjamāne paṭisotaṃ padasā gacchati. Tena ca samayena koliyo nāma rañño bimbisārassa mahāmatto kupitaṃ paccantaṃ vūpasametvā paṭinivattento hatthiassādiparivārabalaṃ thalapathena pesetvā sayaṃ gaṅgāya nadiyā anusotaṃ nāvāya āgacchanto taṃ petaṃ tathā gacchantaṃ disvā pucchanto –

ထိုနောက် ကာလအတန်ကြာသော် သေလွန်ခဲ့၍ ပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်ရသည်ရှိသော်၊ အဝတ်အချည်းစည်း၊ ဆိုးရွားသော ရုပ်အဆင်းနှင့် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော အမြင်ရှိလျက်၊ အိပ်မက်၌ပင် စားဖွယ်သောက်ဖွယ်ကို မသိရရှာဘဲ၊ ဦးခေါင်း၌ ဖွဲ့စည်းအပ်သော ငုရွှေပန်းအစည်းရှိသည်ဖြစ်၍၊ “စုန္ဒဋ္ဌိလရွာ၌ အဆွေအမျိုးတို့၏ထံမှ တစ်စုံတစ်ခုသော စားဖွယ်သောက်ဖွယ်ကို ရနိုင်ကောင်းအံ့” ဟု နှလုံးသွင်းကာ၊ ဂင်္ဂါမြစ်၏ ခြေချသော်လည်း မပျက်မနစ်သော ရေပြင်ထက်၌ မြစ်ညာဘက်သို့ ခြေကျင် သွားလေ၏။ ထိုအခါ၌လည်း ဗိမ္ပိသာရမင်းကြီး၏ “ကောဠိယ” အမည်ရှိသော အမတ်ကြီးသည် သောင်းကျန်းသော နယ်စပ်ဒေသကို ငြိမ်းအေးစေ၍ ပြန်လာရာတွင်၊ ဆင်မြင်းအစရှိသော စစ်သည်တော်အလုံးအရင်းကို ကုန်းလမ်းခရီးဖြင့် စေလွှတ်၍၊ မိမိသည် ဂင်္ဂါမြစ်၏ ရေအယာဉ်အတိုင်း လှေဖြင့် ဆင်းသက်လာခဲ့ရာ၊ ထိုကဲ့သို့ သွားနေသော ထိုပြိတ္တာကို မြင်သဖြင့် မေးမြန်းလို၍-

387.

၃၈၇။

‘‘Abhijjamāne vārimhi, gaṅgāya idha gacchasi;

Naggo pubbaddhapetova, māladhārī alaṅkato;

Kuhiṃ gamissasi peta, kattha vāso bhavissatī’’ti. –

“အို ပြိတ္တာ၊ သင်သည် အဝတ်ဗလာ ကိုယ်လုံးတီးဖြစ်သော်လည်း၊ ကိုယ်၏ရှေ့ထက်ဝက် နတ်သားကဲ့သို့ ပန်းပန်လျက် ဆင်ယင်လျက် ဤဂင်္ဂါမြစ်၏ ခြေချသော်လည်း မကွဲမနစ်သော ရေပြင်ပေါ်၌ သွားလာနေ၏။ အို ပြိတ္တာ၊ သင်သည် အဘယ်အရပ်သို့ သွားမည်နည်း၊ သင်၏ နေရပ်သည် အဘယ်အရပ်၌ ဖြစ်လတ္တံ့နည်း” ဟု (မေးမြန်း၏။)

Gāthamāha. Tattha abhijjamāneti padanikkhepena abhijjamāne saṅghāte, vārimhi gaṅgāyāti gaṅgāya nadiyā udake. Idhāti imasmiṃ ṭhāne. Pubbaddhapetovāti kāyassa purimaddhena apeto viya apetayoniko devaputto [Pg.157] viya. Kathaṃ? Māladhārī alaṅkatoti, mālāhi piḷandhitvā alaṅkatasīsaggoti attho. Kattha vāso bhavissatīti katarasmiṃ gāme dese vā tuyhaṃ nivāso bhavissati, taṃ kathehīti attho.

ဤဂါထာကို ဆို၏။ ထိုဂါထာ၌ 'အဘိဇ္ဇမာနေ' ဟူသည်မှာ ခြေလှမ်းချသော်လည်း မပျက်မနစ်သော ဟု ဆိုလို၏။ 'ဝါရိမှိ ဂင်္ဂါယ' ဟူသည်မှာ ဂင်္ဂါမြစ်၏ ရေပြင်၌ ဟု ဆိုလို၏။ 'ဣဓ' ဟူသည်မှာ ဤနေရာ၌ ဟု ဆိုလို၏။ 'ပုဗ္ဗဍ္ဎပေတောဝ' ဟူသည်မှာ ကိုယ်အထက်ပိုင်း ရှေ့ထက်ဝက်အားဖြင့် နတ်သားကဲ့သို့ ဟု ဆိုလို၏။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် 'မာလာဘာရီ အလင်္ကတော' ဟူသည်မှာ ပန်းတို့ကို ပန်ဆင်လျက် ဆင်ယင်အပ်သော ဦးခေါင်းရှိသောကြောင့် ဖြစ်၏။ 'ကတ္ထ ဝါသော ဘဝိဿတိ' ဟူသည်မှာ အဘယ်ရွာ သို့မဟုတ် အဘယ်အရပ်ဒေသ၌ သင်၏ နေရာအိမ် ရှိသနည်း၊ ထိုအကြောင်းကို ပြောပါလော့ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

Idāni yaṃ tadā tena petena koliyena ca vuttaṃ, taṃ dassetuṃ saṅgītikārā –

ယခုအခါ ထိုသို့မေးမြန်းစဉ်အခါ၌ ထိုပြိတ္တာနှင့် ကောဠိယအမတ်ကြီးတို့ ပြောဆိုခဲ့ကြသော စကားကို ပြလိုသဖြင့် သင်္ဂီတိကာရ (သင်္ဂါယနာတင်) ဆရာတို့သည်-

388.

၃၈၈။

‘‘Cundaṭṭhilaṃ gamissāmi, peto so iti bhāsati;

Antare vāsabhagāmaṃ, bārāṇasiñca santike.

“ဝါသဘရွာနှင့် ဗာရာဏသီပြည်တို့၏ အလယ်၊ ဗာရာဏသီပြည်၏ အနီး၌ တည်ရှိသော စုန္ဒဋ္ဌိလ အမည်ရှိသော ရွာသို့ အကျွန်ုပ် သွားပါအံ့” ဟု ထိုပြိတ္တာသည် ပြန်လည်ပြောကြား၏။

389.

၃၈၉။

‘‘Tañca disvā mahāmatto, koliyo iti vissuto;

Sattuṃ bhattañca petassa, pītakañca yugaṃ adā.

“ကောဠိယ” ဟူ၍ ကျော်စောထင်ရှားသော အမတ်ကြီးသည်လည်း ထိုပြိတ္တာကို မြင်သဖြင့် ထိုပြိတ္တာကို ရည်မှန်း၍ မုန့်နှင့် ထမင်းကိုလည်းကောင်း၊ ရွှေဝါရောင်ရှိသော ပုဆိုးအစုံကိုလည်းကောင်း ပေးလှူခဲ့၏။

390.

၃၉၀။

‘‘Nāvāya tiṭṭhamānāya, kappakassa adāpayi;

Kappakassa padinnamhi, ṭhāne petassa dissatha.

လှေပေါ်၌ တည်နေစဉ်မှာပင် ရတနာသုံးပါးကို ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်သော ဆတ္တာသည် ဥပါသကာအား ထိုအလှူကို ပေးလှူစေ၏။ ဆတ္တာသည်အား အလှူကို ပေးလှူပြီးသည်ရှိသော် ထိုလှူသောခဏ၌ပင် ပြိတ္တာ၏ ကိုယ်ခန္ဓာ၌ (အလှူ၏အကျိုးသည်) ထင်ရှားပေါ်ပေါက်လာလေ၏။

391.

၃၉၁။

‘‘Tato suvatthavasano, māladhārī alaṅkato;

Ṭhāne ṭhitassa petassa, dakkhiṇā upakappatha;

Tasmā dajjetha petānaṃ, anukampāya punappuna’’nti. – gāthāyo avocuṃ;

ထိုသို့ (အဝတ်တန်ဆာ) ပြည့်စုံခြင်းကြောင့် ထိုပြိတ္တာသည် ကောင်းစွာဝတ်ရုံအပ်သော အဝတ်တန်ဆာ ရှိသည်ဖြစ်၍၊ ပန်းပန်လျက် တန်ဆာဆင်အပ်သူ ဖြစ်လေ၏။ အကြင်ကြောင့် သင့်လျော်သော အလှူခံဌာန၌ တည်ရှိသော အလှူသည် ထိုပြိတ္တာအား လားရောက် (အကျိုးပြု) ပေ၏။ ထိုကြောင့် ပြိတ္တာတို့ကို သနားသဖြင့် ပြိတ္တာတို့ကို ရည်စူး၍ အကြိမ်ကြိမ် အလှူပေးလှူကြကုန်ရာ၏” ဟု သင်္ဂါယနာတင် ဆရာတို့သည် ဂါထာတို့ကို ဆိုခဲ့ကြကုန်၏။

388. Tattha cundaṭṭhilanti evaṃnāmakaṃ gāmaṃ. Antare vāsabhagāmaṃ, bārāṇasiñca santiketi vāsabhagāmassa ca bārāṇasiyā ca vemajjhe. Antarā-saddayogena hetaṃ sāmyatthe upayogavacanaṃ. Bārāṇasiyā santike hi so gāmoti. Ayañhettha attho – antare vāsabhagāmassa ca bārāṇasiyā ca yo cundaṭṭhilanāmako gāmo bārāṇasiyā avidūre, taṃ gāmaṃ gamissāmīti.

၃၈၈. ထိုဂါထာ၌ 'စုန္ဒဋ္ဌိလံ' ဟူသည်မှာ ထိုသို့အမည်ရသော စုန္ဒဋ္ဌိလရွာသို့ ဟု ဆိုလိုသည်။ 'အန္တရေ ဝါသဘဂါမံ ဗာရာဏသိဉ္စ သန္တိကေ' ဟူသည်မှာ ဝသဘရွာနှင့် ဗာရာဏသီပြည်၏ အလယ်ဗဟို၌ ဟု ဆိုလိုသည်။ စင်စစ်သော်ကား 'အန္တရ' သဒ္ဒါနှင့် ယှဉ်တွဲခြင်းကြောင့် ဤ 'ဝါသဘဂါမံ ဗာရာဏသိံ' ဟူသော ပုဒ်တို့သည် ဆဋ္ဌီအနက်၌ ဒုတိယာဝိဘတ် သက်ဝင်ထားသော ပုဒ်များ ဖြစ်သည်။ စင်စစ်သော်ကား ထိုရွာသည် ဗာရာဏသီပြည်၏ အနီး၌ တည်ရှိ၏ ဟူ၍ သိအပ်၏။ ဤဂါထာ၌ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကား- ဝသဘရွာနှင့် ဗာရာဏသီပြည်တို့၏ အလယ်၊ ဗာရာဏသီပြည်နှင့် မနီးမဝေးသော အရပ်၌ တည်ရှိသော စုန္ဒဋ္ဌိလ အမည်ရှိသော ရွာသို့ သွားပါအံ့ ဟူ၍ ဖြစ်သည်။

389. Koliyo iti vissutoti koliyoti evaṃpakāsitanāmo. Sattuṃ bhattañcāti sattuñceva bhattañca. Pītakañca yugaṃ adāti pītakaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ ekaṃ vatthayugañca adāsi.

၃၈၉. "ကောဠိယောဣတိဝိဿုတော" ဟူသည်မှာ "ကောဠိယ" ဟူသော အမည်ဖြင့် ထင်ရှားသောအမည်ဖြစ်ကြောင်းကို ဆိုလိုသည်။ "သတ္တုံဘတ္တဉ္စ" ဟူသည်မှာ မုန့်လုံးကိုလည်းကောင်း၊ ထမင်းကိုလည်းကောင်း ဆိုလိုသည်။ "ပီတကဉ္စယုဂံအဒါ" ဟူသည်မှာ ရွှေအဆင်းကဲ့သို့သော အဆင်းရှိသော ရွှေရောင်အဝတ်အစုံကို ပေးလှူခဲ့သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

390. Kadā adāsīti ce āha nāvāya tiṭṭhamānāya. Kappakassa adāpayīti gacchantiṃ nāvaṃ ṭhapetvā tattha ekassa nhāpitassa upāsakassa dāpesi[Pg.158], dinnamhi vatthayugeti yojanā. Ṭhāneti ṭhānaso taṅkhaṇaññeva. Petassa dissathāti petassa sarīre paññāyittha, tassa nivāsanapārupanavatthaṃ sampajji. Tenāha ‘‘tato suvatthavasano, māladhārī alaṅkato’’ti, suvatthavasano mālābharaṇehi sumaṇḍitapasādhito. Ṭhāne ṭhitassa petassa, dakkhiṇā upakappathāti dakkhiṇeyyaṭṭhāne ṭhitā panesā dakkhiṇā tassa petassa yasmā upakappati, viniyogaṃ agamāsi. Tasmā dajjetha petānaṃ, anukampāya punappunanti petānaṃ anukampāya pete uddissa punappunaṃ dakkhiṇaṃ dadeyyāti attho.

၃၉၀. "အဘယ်အခါ၌ ပေးလှူသနည်း" ဟု မေးပါက "လှေတည်ရှိနေစဉ် (လှေပေါ်၌ ရှိနေစဉ်) ၌ ဖြစ်သည်" ဟု ဆိုသည်။ "ကပ္ပကဿ အဒါပယိ" ဟူသည်မှာ သွားနေသော လှေကို ရပ်တန့်စေ၍ ထိုလှေပေါ်ရှိ ရတနာသုံးပါးကို ဆည်းကပ်တတ်သော ဆတ္တာသည်တစ်ယောက်အား အဝတ်အစုံကို ပေးလှူစေခဲ့သည်ဟု ယောဇနာ (စပ်ပုံ) ပြုရမည်။ "ဌာနေ" ဟူသည်မှာ အကြောင်းအားဖြင့် ထိုလှူဒါန်းသော ခဏ၌သာလျှင် ဖြစ်သည်။ "ပေတဿ ဒိဿထ" ဟူသည်မှာ ပြိတ္တာ၏ ကိုယ်၌ ထင်ရှားပေါ်ပေါက်လာပြီး ထိုပြိတ္တာအတွက် ဝတ်ရုံစရာ အဝတ်အဖြစ် ပြည့်စုံသွားသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ ထို့ကြောင့် "တတော သုဝတ္ထဝသနော၊ မာလဓာရီ အလင်္ကတော" ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ထိုစကား၏ အဓိပ္ပာယ်မှာ ကောင်းစွာ ဝတ်ရုံထားသော အဝတ်ရှိပြီး ပန်းတန်ဆာတို့ဖြင့် ကောင်းစွာ ဆင်ယင်ထားသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ "ဌာနေဌိတဿ ပေတဿ ဒက္ခိဏာဥပကပ္ပထ" ဟူသည်မှာ အလှူခံထိုက်သော နေရာ၌ တည်သော ဤအလှူသည် ထိုပြိတ္တာအား ရောက်ရှိခြင်း၊ ဆိုက်ရောက်ခြင်းဖြစ်သောကြောင့် ဖြစ်သည်။ "တသ္မာဒဇ္ဇေထပေတာနံ အနုကမ္ပာယ ပုနပ္ပုနံ" ဟူသည်မှာ ပြိတ္တာတို့ကို သနားစောင့်ရှောက်သဖြင့် ထိုပြိတ္တာတို့ကို ရည်စူး၍ အကြိမ်ကြိမ် အလှူပေးလှူရာ၏ဟု အနက်ရသည်။

Atha so koliyamahāmatto taṃ petaṃ anukampamāno dānavidhiṃ sampādetvā anusotaṃ āgantvā sūriye uggacchante bārāṇasiṃ sampāpuṇi. Bhagavā ca tesaṃ anuggahatthaṃ ākāsena āgantvā gaṅgātīre aṭṭhāsi. Koliyamahāmattopi nāvāto otaritvā haṭṭhapahaṭṭho bhagavantaṃ nimantesi – ‘‘adhivāsetha me, bhante, bhagavā ajjatanāya bhattaṃ anukampaṃ upādāyā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. So bhagavato adhivāsanaṃ viditvā tāvadeva ramaṇīye bhūmibhāge mahantaṃ sākhāmaṇḍapaṃ upari catūsu ca passesu nānāvirāgavaṇṇavicittavividhavasanasamalaṅkataṃ kāretvā tattha bhagavato āsanaṃ paññāpetvā adāsi. Nisīdi bhagavā paññatte āsane.

ထိုအခါ ကောဠိယအမတ်ကြီးသည် ထိုပြိတ္တာကို သနားသဖြင့် အလှူအတန်းအစီအရင်ကို ပြီးစီးစေ၍ ရေစုန်သို့ ဆင်းသက်ကာ နေထွက်ချိန်တွင် ဗာရာဏသီပြည်သို့ ရောက်ရှိလေသည်။ မြတ်စွာဘုရားသည်လည်း ထိုသူတို့အား ချီးမြှောက်ရန် ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် ကြွမြန်းတော်မူပြီး ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းနား၌ ရပ်တန့်တော်မူ၏။ ကောဠိယအမတ်ကြီးသည်လည်း လှေပေါ်မှ ဆင်းသက်ကာ လွန်စွာ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာဖြစ်လျက် မြတ်စွာဘုရားအား "အရှင်ဘုရား၊ မြတ်စွာဘုရားသည် ယနေ့အဖို့ အကျွန်ုပ်၏ ဆွမ်းအလှူကို သနားစောင့်ရှောက်သောအားဖြင့် သည်းခံတော်မူပါဘုရား" ဟု ပင့်ဖိတ်လျှောက်ထား၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ဆိတ်ဆိတ်နေခြင်းဖြင့် သည်းခံတော်မူ၏။ မြတ်စွာဘုရား၏ သည်းခံတော်မူခြင်းကို သိရှိသဖြင့် ထိုခဏ၌ပင် သာယာကြည်နူးဖွယ်ကောင်းသော မြေအရပ်၌ ကြီးကျယ်သော သစ်ခက်မဏ္ဍပ်ကို ဆောက်လုပ်စေပြီး အထက်မျက်နှာကြက်နှင့် ဘေးပတ်ပတ်လည် လေးဖက်တို့၌ ထူးခြားဆန်းကြယ်၍ နှစ်သက်ဖွယ်ရှိသော အဆင်းအရောင်အမျိုးမျိုးရှိသည့် အဝတ်တန်ဆာတို့ဖြင့် ကောင်းစွာ တန်ဆာဆင်စေကာ ထိုမဏ္ဍပ်အတွင်း၌ မြတ်စွာဘုရားအတွက် နေရာတော်ကို ပြင်ဆင်ခင်းကျင်း၍ လှူဒါန်းလေသည်။ မြတ်စွာဘုရားသည်လည်း ပြင်ဆင်ထားအပ်သော နေရာ၌ သီတင်းသုံးတော်မူ၏။

Atha so mahāmatto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā gandhapupphādīhi pūjetvā vanditvā ekamantaṃ nisinno heṭṭhā attano vuttavacanaṃ petassa ca paṭivacanaṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā ‘‘bhikkhusaṅgho āgacchatū’’ti cintesi. Cintitasamanantarameva buddhānubhāvasañcodito suvaṇṇahaṃsagaṇo viya dhataraṭṭhahaṃsarājaṃ bhikkhusaṅgho dhammarājaṃ samparivāresi. Tāvadeva mahājano sannipati ‘‘uḷārā dhammadesanā bhavissatī’’ti. Taṃ disvā pasannamānaso mahāmatto buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena santappesi. Bhagavā katabhattakicco mahājanassa anukampāya ‘‘bārāṇasisamīpagāmavāsino sannipatantū’’ti adhiṭṭhāsi. Sabbe ca te iddhibalena mahājanā sannipatiṃsu, uḷāre cassa pete pākaṭe akāsi. Tesu keci chinnabhinnapilotikakhaṇḍadharā, keci attano keseheva [Pg.159] paṭicchāditakopinā, keci naggā yathājātarūpā khuppipāsābhibhūtā tacapariyonaddhā aṭṭhimattasarīrā ito cito ca paribbhamantā mahājanassa paccakkhato paññāyiṃsu.

ထိုသို့ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ထိုအမတ်ကြီးသည် မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ချဉ်းကပ်၍ နံ့သာပန်းစသည်တို့ဖြင့် ပူဇော်ရှိခိုးပြီး သင့်လျော်ရာအရပ်၌ ထိုင်နေလျက် ရှေးဦးစွာ မိမိပြောဆိုခဲ့သော စကားနှင့် ပြိတ္တာ၏ တုံ့ပြန်ပြောကြားချက်အားလုံးကို မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ထား၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် "သံဃာတော်များ ကြွလာတော်မူကြစေ" ဟု စိတ်တော်မှ ကြံစည်တော်မူ၏။ ကြံစည်တော်မူသည့် ခဏ၌ပင် ဘုရားရှင်၏ အာနုဘော်တော်ကြောင့် ရွှေဟင်္သာအပေါင်းသည် ဓတရဋ္ဌဟင်္သာမင်းကို ခြံရံသကဲ့သို့ သံဃာတော်အပေါင်းသည် တရားမင်းဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားကို ဝန်းရံလျက် ရောက်ရှိလာကြသည်။ ထိုခဏ၌ပင် လူအပေါင်းသည် "ကြီးမြတ်သော တရားဒေသနာတော် ဖြစ်ပေါ်လတ္တံ့" ဟု တွေးဆကာ စုဝေးရောက်ရှိလာကြသည်။ ထိုသို့ သံဃာတော်များ ကြွရောက်လာသည်ကို မြင်လျှင် ကြည်ညိုသော စိတ်ရှိသော အမတ်ကြီးသည် ဘုရားအမှူးရှိသော သံဃာတော်တို့အား မွန်မြတ်သော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်တို့ဖြင့် ကောင်းစွာ လုပ်ကျွေးပူဇော်၏။ ဆွမ်းဘုဉ်းပေးခြင်း ကိစ္စပြီးဆုံးသောအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် လူအပေါင်းကို သနားစောင့်ရှောက်တော်မူသဖြင့် "ဗာရာဏသီပြည်အနီးရှိ ရွာသူရွာသားတို့ စည်းဝေးကြပါစေ" ဟု အဓိဋ္ဌာန်တော်မူ၏။ ရွာသူရွာသား လူအပေါင်းတို့သည်လည်း တန်ခိုးတော်ကြောင့် အားလုံးစုဝေးရောက်ရှိလာကြပြီး ဘုရားရှင်သည် ထိုလူအပေါင်းအား ကြီးစွာသော ပြိတ္တာတို့ကို ထင်ရှားစွာ မြင်တွေ့စေတော်မူ၏။ ထိုပြိတ္တာတို့တွင် အချို့မှာ စုတ်ပြတ်သော ပုဆိုးကြမ်းစများကို ဝတ်ဆင်ထားရသူများ၊ အချို့မှာ မိမိတို့၏ ဆံပင်တို့ဖြင့်သာ အရှက်အကြောက် (အင်္ဂါဇာတ်) ကို ဖုံးကွယ်ထားရသူများ၊ အချို့မှာ လုံးဝ အဝတ်မရှိ ကိုယ်လုံးတီးဖြစ်ကာ ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်း နှိပ်စက်မှုကြောင့် အရေပြားမျှသာ ဖုံးလွှမ်းလျက် အရိုးစုကဲ့သို့သော ခန္ဓာကိုယ်ဖြင့် ဟိုဟိုဒီဒီ ပျာယာခတ်ကာ လှည့်လည်သွားလာနေကြသည်ကို လူအပေါင်းသည် မျက်ဝါးထင်ထင် မြင်တွေ့ကြရသည်။

Atha bhagavā tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi, yathā te ekajjhaṃ sannipatitvā attanā kataṃ pāpakammaṃ mahājanassa pavedesuṃ. Tamatthaṃ dīpentā saṅgītikārā –

ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုပြိတ္တာတို့ တစ်ပေါင်းတည်း စည်းဝေးမိကြပြီး မိမိတို့ ပြုခဲ့သော မကောင်းမှုကံများကို လူအပေါင်းအား ထင်ရှားစွာ ပြောကြားလာစေရန် ထိုသို့သော တန်ခိုးဖန်ဆင်းခြင်းကို ဖန်ဆင်းတော်မူ၏။ ထိုအကြောင်းအရာကို ပြလိုသဖြင့် သင်္ဂါယနာတင် ဆရာတို့က ဤသို့ ဆိုခဲ့ကြသည်။

392.

၃၉၂။

‘‘Sātunnavasanā eke, aññe kesanivāsanā;

Petā bhattāya gacchanti, pakkamanti disodisaṃ.

"အချို့သော ပြိတ္တာတို့သည် စုတ်ပြတ်သော ပုဆိုးညစ်များကို ဝတ်ဆင်ကြရကုန်လျက်၊ အချို့သော ပြိတ္တာတို့သည် မိမိတို့၏ ဆံပင်တို့ဖြင့်သာ အင်္ဂါကြီးငယ်ကို ဖုံးကွယ်ထားကြရကုန်လျက်၊ အစာအဟာရကို ရှာဖွေရန် တစ်ရပ်မှ တစ်ရပ်သို့ လှည့်လည်သွားလာနေကြရကုန်၏။"

393.

၃၉၃။

‘‘Dūre eke padhāvitvā, aladdhāva nivattare;

Chātā pamucchitā bhantā, bhūmiyaṃ paṭisumbhitā.

"အချို့သော ပြိတ္တာတို့သည် အစာအဟာရကို ရှာဖွေရန် ဝေးကွာသော အရပ်သို့ ပြေးသွားကြသော်လည်း အစာရေစာကို မရရှိကြဘဲ ဆာလောင်မွတ်သိပ်စွာဖြင့်သာ ပြန်လာကြရကုန်၏။ အချို့သော ပြိတ္တာတို့သည် ဆာလောင်မွတ်သိပ်လွန်းသဖြင့် မူးဝေချာချာလည်ကာ မြေပေါ်၌ လဲကျကုန်၏။"

394.

၃၉၄။

‘‘Keci tattha papatitvā, bhūmiyaṃ paṭisumbhitā;

Pubbe akatakalyāṇā, aggidaḍḍhāva ātape.

"အချို့သော ပြိတ္တာတို့သည် ရောက်ရှိရာ အရပ်၌ တစ်စုံတစ်ဦးက တွန်းလှဲလိုက်သကဲ့သို့ မြေပေါ်သို့ လဲကျကြကုန်၏။ ထိုပြိတ္တာတို့သည် ရှေးဘဝက ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို မပြုခဲ့ကြသဖြင့် နွေအခါ နေပူရှိန်၌ မီးလောင်ခံရသကဲ့သို့ ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်းတည်းဟူသော မီးတောက်မီးလျှံများဖြင့် လောင်မြိုက်ခံရလျက် ပြင်းထန်သော ဆင်းရဲဒုက္ခကို ခံစားကြရရှာကုန်၏။"

395.

၃၉၅။

‘‘Mayaṃ pubbe pāpadhammā, gharaṇī kulamātaro;

Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākamha attano.

"အကျွန်ုပ်တို့သည် ရှေးဘဝက အိမ်ရှင်မများ၊ အမျိုးသမီးကြီးများ၊ သားသမီးတို့၏ မိခင်များ ဖြစ်ခဲ့ကြပါလျက်နှင့် ဝန်တိုခြင်း၊ နှမြောခြင်းစသော ယုတ်ညံ့သော သဘောထားများ ရှိခဲ့ကြပါသည်။ လှူဖွယ်ဝတ္ထုများ ရှိပါလျက်နှင့် တမလွန်ဘဝအတွက် အားကိုးရာဖြစ်သော မိမိတို့၏ ကုသိုလ်ဆီမီးတန်ဆောင် (ကောင်းမှုတရား) ကို မပြုလုပ်ခဲ့ကြမိပါ။"

396.

၃၉၆။

‘‘Pahūtaṃ annapānampi, apissu avakirīyati;

Sammaggate pabbajite, na ca kiñci adamhase.

"များပြားလှသော ထမင်းနှင့် သောက်ရေ အဖျော်တို့ကို အမှိုက်ကဲ့သို့ သွန်ပစ်ကြရသော်လည်း၊ ကောင်းသောအကျင့်ရှိသော ရဟန်းတော်များ၊ သူတော်ကောင်းများ ရောက်ရှိလာသည့်အခါတွင်မူ တစ်စုံတစ်ခုသော လှူဖွယ်ဝတ္ထုကိုမျှ မပေးလှူခဲ့ကြမိပါ။"

397.

၃၉၇။

‘‘Akammakāmā alasā, sādukāmā mahagghasā;

Ālopapiṇḍadātāro, paṭiggahe paribhāsimhase.

"အကျွန်ုပ်တို့သည် ကောင်းမှုကုသိုလ် ပြုလုပ်ခြင်း၌ ပျင်းရိ၍ အကုသိုလ်တရားတို့ကိုသာ အလိုရှိခဲ့ကြပါ၏။ ကောင်းမြတ်သော အစားအစာတို့ကိုသာ အလိုရှိ၍ စားကြူးသောက်ကြူးခဲ့ကြပါ၏။ တစ်လုပ်မျှသော ဆွမ်းစိုင်ကို ပေးလှူသော အလှူရှင်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်တို့ကိုလည်းကောင်း နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းကာ ဆဲရေးကဲ့ရဲ့ခဲ့ကြပါ၏။"

398.

၃၉၈။

‘‘Te gharā tā ca dāsiyo, tānevābharaṇāni no;

Te aññe paricārenti, mayaṃ dukkhassa bhāgino.

"ရှေးဘဝက အကျွန်ုပ်တို့ ပိုင်ဆိုင်ခဲ့သော ထိုအိမ်ဂေဟာများ၊ ကျွန်မများနှင့် ရွှေငွေရတနာ တန်ဆာများကို ယခုအခါ အခြားသူများက ပျော်ရွှင်စွာ သုံးစွဲနေကြပြီး၊ အကျွန်ုပ်တို့မှာမူ ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်း ဆင်းရဲဒုက္ခကိုသာ အပြည့်အဝ ခံစားနေကြရပါသည်။"

399.

၃၉၉။

‘‘Veṇī vā avaññā honti, rathakārī ca dubbhikā;

Caṇḍālī kapaṇā honti, kappakā ca punappunaṃ.

"ထိုပြိတ္တာတို့သည် လူ့ပြည်၌ ပြန်လည်မွေးဖွားကြရသော်လည်း အဖန်ဖန်အထပ်ထပ် နှီးလုပ်သူမျိုး (ဖျာရက်သမားမျိုး)၊ အထင်သေးခံရသော အမျိုး၊ သားရေလုပ်သား (ရထားလုပ်သူမျိုး)၊ မိတ်ဆွေကို ပြစ်မှားတတ်သူ၊ စဏ္ဍာလမျိုး၊ အလွန်သနားစရာကောင်းသော အထီးကျန် ဆင်းရဲနွမ်းပါးသော အမျိုးနှင့် ဆတ္တာသည်အမျိုးတို့၌သာ ဖြစ်ကြရကုန်၏။"

400.

၄၀၀။

‘‘Yāni yāni nihīnāni, kulāni kapaṇāni ca;

Tesu tesveva jāyanti, esā maccharino gati.

"အခြားသော ယုတ်ညံ့သိမ်ဖျင်းသည့် မုဆိုး၊ တံငါ၊ ပန်းမှိုက်သွန်စသော အမျိုးမျိုးနှင့် အနှိပ်စက်ခံရသော ဆင်းရဲသားအမျိုးတို့ ရှိကြရာ၊ ဝန်တိုစေးနှဲသော မစ္ဆေရစိတ်ရှိသူတို့သည် ထိုထိုယုတ်ညံ့သော အမျိုးတို့၌သာလျှင် မွေးဖွားကြရကုန်၏။ ဤသည်ကား ဝန်တိုစေးနှဲသူတို့၏ လားရာဂတိ ဖြစ်ပေသည်။"

401.

၄၀၁။

‘‘Pubbe [Pg.160] ca katakalyāṇā, dāyakā vītamaccharā;

Saggaṃ te paripūrenti, obhāsenti ca nandanaṃ.

"ရှေးဘဝက ကောင်းမှုကုသိုလ် ပြုခဲ့ကြပြီး၊ လှူဒါန်းတတ်ကာ ဝန်တိုစေးနှဲခြင်း ကင်းကြကုန်သော သတ္တဝါတို့သည် နတ်ပြည်ကို ပြည့်စေကြကုန်၏။ မိမိတို့၏ ကိုယ်ရောင်ကိုယ်ဝါ တန်ဆာတို့ဖြင့် နန္ဒဝန်ဥယျာဉ်ကို ထွန်းလင်းစေကြကုန်၏။"

402.

၄၀၂။

‘‘Vejayante ca pāsāde, ramitvā kāmakāmino;

Uccākulesu jāyanti, sabhogesu tato cutā.

"ထိုသတ္တဝါတို့သည် ဝေဇယန္တာပြာသာဒ်၌ ပျော်မွေ့ကာ အလိုရှိအပ်သော ကာမဂုဏ်ချမ်းသာများကို စိတ်တိုင်းကျ ခံစားကြရပြီး၊ ထိုနတ်ပြည်မှ စုတေသောအခါ၌လည်း စည်းစိမ်ဥစ္စာ အလွန်များပြားသော မင်းမျိုး၊ ပုဏ္ဏားမျိုး စသည့် မြင့်မြတ်သော အမျိုးတို့၌ ပြန်လည်မွေးဖွားကြရကုန်၏။"

403.

၄၀၃။

‘‘Kūṭāgāre ca pāsāde, pallaṅke ponakatthate;

Bījitaṅgā morahatthehi, kule jātā yasassino.

"မြင့်မြတ်သောအမျိုး၌ မွေးဖွားလာကြသော ထိုသတ္တဝါတို့သည် တိုက်အိမ်အထွတ်ရှိသော အိမ်များ၊ ပြာသာဒ်များနှင့် ကတ္တီပါကော်ဇောရှည်များ ခင်းကျင်းထားသော ပလ္လင်တို့၌ ဥဒေါင်းမြီးယပ်တောင်တို့ဖြင့် ယပ်ခတ်ပေးခြင်းကို ခံယူရလျက် ခြံရံသူ အဆွေအမျိုး အသိုက်အဝန်း များပြားစွာဖြင့် ပျော်ရွှင်ချမ်းမြေ့စွာ စံစားကြရကုန်၏။"

404.

၄၀၄။

‘‘Aṅkato aṅkaṃ gacchanti, māladhārī alaṅkatā;

Dhātiyo upatiṭṭhanti, sāyaṃ pātaṃ sukhesino.

"ငယ်စဉ်အခါ၌လည်း အထိန်းတော်တစ်ဦး၏ ရင်ခွင်မှ တစ်ဦး၏ ရင်ခွင်သို့ ကူးပြောင်းနေကြရကာ၊ ထိုသူငယ်တို့၏ ချမ်းသာကို လိုလားသော အထိန်းတော်တို့သည် ပန်းနှင့် ရတနာတန်ဆာများကို ဝတ်ဆင်လျက် ညဉ့်နံနက် မပြတ် ခစားပြုစုကြရကုန်၏။"

405.

၄၀၅။

‘‘Nayidaṃ akatapuññānaṃ, katapuññānamevidaṃ;

Asokaṃ nandanaṃ rammaṃ, tidasānaṃ mahāvanaṃ.

"စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်း ကင်းဝေးရာဖြစ်သော၊ ကြည်နူးမွေ့လျော်ဖွယ် ကောင်းလှသော တာဝတိံသာနတ်တို့၏ နန္ဒဝန်ဥယျာဉ်ကြီးသည် ကောင်းမှုကုသိုလ် မပြုလုပ်ခဲ့ဖူးသူတို့အား မရရှိနိုင်ရာ၊ ကောင်းမှုကုသိုလ် ပြုလုပ်ခဲ့ဖူးသူတို့သာလျှင် ရရှိနိုင်ပေသည်။"

406.

၄၀၆။

‘‘Sukhaṃ akatapuññānaṃ, idha natthi parattha ca;

Sukhañca katapuññānaṃ, idha ceva parattha ca.

"ကောင်းမှုကုသိုလ် မပြုဖူးသူတို့အား ပစ္စုပ္ပန်ဘဝ၌လည်းကောင်း၊ တမလွန်ဘဝ၌လည်းကောင်း ချမ်းသာသုခ မရှိနိုင်။ ကောင်းမှုကုသိုလ် ပြုလုပ်ထားသူတို့အားသာ ပစ္စုပ္ပန်ဘဝရော တမလွန်ဘဝ၌ပါ ချမ်းသာသုခ ရရှိနိုင်ပေသည်။"

407.

၄၀၇။

‘‘Tesaṃ sahabyakāmānaṃ, kattabbaṃ kusalaṃ bahuṃ;

Katapuññā hi modanti, sagge bhogasamaṅgino’’ti. – gāthāyo avocuṃ;

"ထို့ကြောင့် ထိုကဲ့သို့သော နတ်တို့နှင့်အတူ ဖြစ်လိုသော သတ္တဝါတို့သည် ကောင်းမှုကုသိုလ်ကို များစွာ ပြုလုပ်အပ်ပေ၏။ ကောင်းမှုပြုလုပ်ပြီးသော သတ္တဝါတို့သည် နတ်ပြည်၌ စည်းစိမ်ချမ်းသာ အပေါင်းနှင့် ပြည့်စုံကြရသဖြင့် အစဉ်မွေ့လျော် ပျော်ပိုက်ကြရကုန်၏" ဟု ဂါထာများကို မြွက်ကြားတော်မူခဲ့ကြသည်။

392. Tattha sātunnavasanāti chinnabhinnapilotikakhaṇḍanivāsanā. Eketi ekacce. Kesanivāsanāti keseheva paṭicchāditakopinā. Bhattāya gacchantīti ‘‘appeva nāma ito gatā yattha vā tattha vā kiñci ucchiṭṭhabhattaṃ vā vamitabhattaṃ vā gabbhamalādikaṃ vā labheyyāmā’’ti katthacideva aṭṭhatvā ghāsatthāya gacchanti. Pakkamanti disodisanti disato disaṃ anekayojanantarikaṃ ṭhānaṃ pakkamanti.

၃၉၂. ထိုဂါထာတို့၌ "သာဟုန္ဒဝါသိနော" (ပါဠိတော်၌ သာတုန္နဝါသိနော) ဟူသည်မှာ စုတ်ပြတ်သော ပုဆိုးကြမ်းစများကို ဝတ်ဆင်ထားရသူများ ဖြစ်သည်။ "ဧကေ" ဟူသည်မှာ အချို့သော သူများကို ဆိုလိုသည်။ "ကေသနိဝါသိနော

393. Dūreti dūreva ṭhāne. Eketi ekacce petā. Padhāvitvāti ghāsatthāya upadhāvitvā. Aladdhāva nivattareti kiñci ghāsaṃ vā pānīyaṃ vā alabhitvā eva nivattanti. Pamucchitāti khuppipāsādidukkhena sañjātamucchā. Bhantāti [Pg.161] paribbhamantā. Bhūmiyaṃ paṭisumbhitāti tāya eva mucchāya uppattiyā ṭhatvā avakkhittamattikāpiṇḍā viya vissussitvā pathaviyaṃ patitā.

၃၉၃. “ဒူရေ” ဟူသည် ဝေးသောအရပ်၌သာလျှင်။ “ဧကေ” ဟူသည် အချို့သော ပြိတ္တာတို့သည်။ “ပဓာဝိတွာ” ဟူသည် အစာကိုရှာဖွေရန် ပြေးသွားကြကုန်၍။ “အလဒ္ဓါဝ နိဝတ္တရေ” ဟူသည် တစ်စုံတစ်ခုသော အစာ သို့မဟုတ် သောက်ရေကိုမျှ မရရှိကြဘဲ ပြန်လှည့်လာကြကုန်၏။ “ပမုစ္ဆိတာ” ဟူသည် ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်းတည်းဟူသော ဆင်းရဲကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော မူးမေ့ခြင်း ရှိကြကုန်သည်။ “ဘန္တာ” ဟူသည် ချာချာလည် ပြေးလွှားကြကုန်၏။ “ဘူမိယံ ပဋိသုမ္ဘိတာ” ဟူသည် ထိုဖြစ်ပေါ်လာသော မူးမေ့ခြင်းကြောင့်သာလျှင် တောင့်တင်းစွာ ရပ်လျက် ပစ်ချလိုက်သော မြေစိုင်ခဲကဲ့သို့ ခြောက်သွေ့ကာ မြေပေါ်သို့ လဲကျကြကုန်၏။

394. Tatthāti gataṭṭhāne. Bhūmiyaṃ paṭisumbhitāti papāte patitā viya jighacchādidukkhena ṭhātuṃ asamatthabhāvena bhūmiyaṃ patitā, tattha vā gataṭṭhāne ghāsādīnaṃ alābhena chinnāsā hutvā kenaci paṭimukhaṃ sumbhitā pothitā viya bhūmiyaṃ patitā hontīti attho. Pubbe akatakalyāṇāti purimabhave akatakusalā. Aggidaḍḍhāva ātapeti nidāghakāle ātapaṭṭhāne agginā daḍḍhā viya, khuppipāsagginā ḍayhamānā mahādukkhaṃ anubhavantīti attho.

၃၉၄. “တတ္ထ” ဟူသည် ရောက်ရာအရပ်၌။ “ဘူမိယံ ပဋိသုမ္ဘိတာ” ဟူသည် ကမ်းပါးပြတ်မှ ပြုတ်ကျသကဲ့သို့ ငတ်မွတ်ခြင်း စသောဆင်းရဲကြောင့် မတ်တပ်မရပ်နိုင်ဘဲ မြေပေါ်သို့ လဲကျကြကုန်၏၊ သို့မဟုတ် ထိုရောက်ရာအရပ်၌ အစာအာဟာရ စသည်တို့ကို မရသဖြင့် မျှော်လင့်ချက် ကင်းမဲ့လျက် တစ်စုံတစ်ယောက်သောသူက ရှေးရှုပုတ်ခတ် လွှင့်ပစ်လိုက်သကဲ့သို့ မြေပေါ်သို့ လဲကျကြကုန်၏ဟု အနက်ရသည်။ “ပုဗ္ဗေ အကတကလျာဏာ” ဟူသည် ရှေးဘဝ၌ ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို မပြုခဲ့ကြကုန်သည် ဖြစ်၍။ “အဂ္ဂိဒဍ္ဎာဝ အာတပေ” ဟူသည် နွေရာသီ နေပူရှိန်ပြင်းသော အရပ်၌ မီးလောင်ခံရသကဲ့သို့ ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်းတည်းဟူသော မီးဖြင့် အပူတပြင်း လောင်မြိုက်ခံရလျက် ကြီးစွာသော ဆင်းရဲဒုက္ခကို ခံစားကြရကုန်၏ဟု အနက်ရသည်။

395. Pubbeti atītabhave. Pāpadhammāti issukīmaccharīādibhāvena lāmakasabhāvā. Gharaṇīti gharasāminiyo. Kulamātaroti kuladārakānaṃ mātaro, kulapurisānaṃ vā mātaro. Dīpanti patiṭṭhaṃ, puññanti attho. Tañhi sattānaṃ sugatīsu patiṭṭhābhāvato ‘‘patiṭṭhā’’ti vuccati. Nākamhāti na karimha.

၃၉၅. “ပုဗ္ဗေ” ဟူသည် အတိတ်ဘဝ၌။ “ပါပဓမ္မာ” ဟူသည် မနာလိုဝန်တိုခြင်း စသည်တို့ကြောင့် ယုတ်ညံ့သော သဘောရှိကြကုန်သော။ “ဃရဏီ” ဟူသည် အိမ်ရှင်မတို့သည်။ “ကုလမာတရော” ဟူသည် အမျိုးကောင်းသားသမီးတို့၏ မိခင်များ၊ သို့မဟုတ် အမျိုးကောင်းသားတို့၏ မိခင်များ ဖြစ်ကြကုန်၏။ “ဒီပံ” ဟူသည် ကိုးကွယ်ရာ (ထောက်တည်ရာ) ဖြစ်သော ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို ဆိုလိုသည်။ စင်စစ်သော်ကား ထိုကုသိုလ်တရားကို သတ္တဝါတို့၏ သုဂတိဘဝ၌ တည်ရာဖြစ်သောကြောင့် “ထောက်တည်ရာ” ဟု ဆိုအပ်၏။ “နာကမှ” ဟူသည် ငါတို့ မပြုခဲ့မိကြကုန်။

396. Pahūtanti bahuṃ. Annapānampīti annañca pānañca. Apissu avakirīyatīti sūti nipātamattaṃ, api avakirīyati chaṭṭīyati. Sammaggateti sammā gate sammā paṭipanne sammā paṭipannāya. Pabbajiteti pabbajitāya. Sampadāne hi idaṃ bhummavacanaṃ. Sammaggate vā pabbajite sati labbhamāneti attho. Na ca kiñci adamhaseti ‘‘kiñcimattampi deyyadhammaṃ nādamhā’’ti vippaṭisārābhibhūtā vadanti.

၃၉၆. “ပဟုတံ” ဟူသည် များစွာသော။ “အန္နပါနမ္ပိ” ဟူသည် ဆွမ်းခဲဖွယ်နှင့် အဖျော်ကိုလည်း။ “အပိဿု အဝကီရတိ” ဟူသော ဤပါဌ်၌ “ဿု” ဟူသောပုဒ်သည် နိပါတ်မျှသာ ဖြစ်၏၊ (အကယ်၍ ပိုလျှံ၍) စွန့်ပစ်စွန့်ကြဲရသော်လည်း။ “သမဂ္ဂတေ” ဟူသည် ကောင်းမွန်စွာ ကျင့်ကြံတော်မူသော။ “ပဗ္ဗဇိတေ” ဟူသည် ရဟန်းသူတော်ကောင်းအား။ စင်စစ်သော်ကား ဤ “ပဗ္ဗဇိတေ” ဟူသောပုဒ်သည် သမ္ပဒါန်အနက်၌ သတ္တမီဝိဘတ် သက်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။ တစ်နည်းကား ကောင်းစွာ ကျင့်ကြံသော ရဟန်းတော် ရှိနေပါလျက် သို့မဟုတ် ရနိုင်ပါလျက်ဟု အနက်ရသည်။ “န စ ကိဉ္စိ အဒမှသေ” ဟူသည် “အလှူဖွယ်ဝတ္ထု တစ်စုံတစ်ခုမျှလည်း မလှူဒါန်းခဲ့မိပါကုန်” ဟု နောင်တတရား နှိပ်စက်ခြင်း ခံရကုန်သည်ဖြစ်၍ ပြောဆိုကြကုန်၏။

397. Akammakāmāti sādhūti akattabbaṃ kammaṃ akusalaṃ kāmentīti akammakāmā, sādhūhi vā kattabbaṃ kusalaṃ kāmentīti kammakāmā, na kammakāmāti akammakāmā, kusaladhammesu acchandikāti attho. Alasāti kusītā kusalakammakaraṇe nibbīriyā. Sādukāmāti sātamadhuravatthupiyā. Mahagghasāti mahābhojanā, ubhayenāpi sundarañca madhurañca bhojanaṃ labhitvā atthikānaṃ kiñci adatvā sayameva bhuñjitāroti [Pg.162] dasseti. Ālopapiṇḍadātāroti ālopamattassapi bhojanapiṇḍassa dāyakā. Paṭiggaheti tassa paṭiggaṇhanake. Paribhāsimhaseti paribhavaṃ karontā bhāsimha, avamaññimha uppaṇḍimhā cāti attho.

၃၉၇. “အကမ္မကာမာ” ဟူသည် သူတော်ကောင်းတို့ မပြုအပ်သော အကုသိုလ်ကံကို အလိုရှိတတ်သောကြောင့် အကမ္မကာမမည်၏။ တစ်နည်းကား သူတော်ကောင်းတို့ ပြုအပ်သော ကုသိုလ်ကံကို အလိုရှိတတ်သောကြောင့် ကမ္မကာမမည်၏၊ ထိုကုသိုလ်ကံကို အလိုမရှိတတ်သောကြောင့် အကမ္မကာမမည်၏။ ကုသိုလ်တရားတို့၌ စိတ်ဝင်စားမှုမရှိခြင်း (အလိုမရှိခြင်း) ဟု အနက်ရသည်။ “အလသာ” ဟူသည် ပျင်းရိသောသူတို့ ဖြစ်ကြ၏၊ ကုသိုလ်တရားတို့ကို ကျင့်ကြံအားထုတ်ရာ၌ ဝီရိယကင်းမဲ့သူများ ဖြစ်ကြ၏။ “သာဒုကာမာ” ဟူသည် ချိုမြိန်ကောင်းမွန်သော အရာဝတ္ထုတို့ကို နှစ်သက်တတ်ကြကုန်၏။ “မဟဂ္ဃသာ” ဟူသည် အစားကြီးသောသူတို့ ဖြစ်ကြ၏၊ ကောင်းမွန်၍ ချိုမြိန်သော ဘောဇဉ်အဟာရ နှစ်မျိုးလုံးကို ရရှိသော်လည်း အလိုရှိသောသူများအား တစ်စုံတစ်ခုမျှ မပေးဘဲ မိမိကိုယ်တိုင်သာ စားသုံးတတ်ကြသူများ ဖြစ်ကြောင်း ပြဆိုသည်။ “အာလောပပိဏ္ဍဒါတာရော” ဟူသည် ဆွမ်းတစ်လုပ်မျှကိုပင် ပေးလှူတတ်ကြကုန်သော သူတို့ကို။ “ပဋိဂ္ဂဟေ” ဟူသည် ထိုအလှူကို ခံယူတော်မူကြကုန်သော အလှူခံပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို။ “ပရိဘာသိမှသေ” ဟူသည် နှိမ့်ချစော်ကားလျက် ဆဲရေးခြင်းကို ပြုကုန်လျက် ပြောဆိုခဲ့ကြကုန်ပြီ၊ ရှုတ်ချခဲ့ကြကုန်ပြီ၊ ပြက်ရယ်ပြုခဲ့ကြကုန်ပြီဟု အနက်ရသည်။

398. Te gharāti yattha mayaṃ pubbe ‘‘amhākaṃ ghara’’nti mamattaṃ akarimhā, tāni gharāni yathāṭhitāni, idāni no na kiñci upakappatīti adhippāyo. Tā ca dāsiyo tānevābharaṇāni noti etthāpi eseva nayo. Tattha noti amhākaṃ. Teti te gharādike. Aññe paricārenti, paribhogādivasena viniyogaṃ karontīti attho. Mayaṃ dukkhassa bhāginoti mayaṃ pana pubbe kevalaṃ kīḷanappasutā hutvā sāpateyyaṃ pahāya gamanīyaṃ anugāmikaṃ kātuṃ ajānantā idāni khuppipāsādidukkhassa bhāgino bhavāmāti attānaṃ garahantā vadanti.

၃၉၈. “တေ ဃရာ” ဟူသည် အကြင်အိမ်တို့၌ ငါတို့သည် ရှေးက “ငါတို့အိမ်” ဟု ငါးပါးစွဲလမ်းမှု (မမတ္တ) ပြုခဲ့ဖူးကုန်၏။ ထိုအိမ်တို့သည် ယခင်အတိုင်း တည်ရှိနေကြသော်လည်း ယခုအခါ ငါတို့အတွက် တစ်စုံတစ်ခုမျှ အသုံးမဝင်တော့ချေဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ “တာ စ ဒါသိယော တာနေဝါဘရဏာနိ နော” ဟူသော ဤပါဌ်၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။ ထိုစကားရပ်၌ “နော” ဟူသည် ငါတို့၏။ “တေ” ဟူသည် ထိုအိမ် အစရှိသည်တို့ကို။ “အညေ ပရိစာရေန္တိ” ဟူသည် အခြားသူတို့သည် သုံးဆောင်ခြင်း အစရှိသည်တို့ဖြင့် လွှဲပြောင်းရယူ သုံးစွဲကြကုန်၏ဟု အနက်ရသည်။ “မယံ ဒုက္ခဿ ဘာဂိနော” ဟူသည် ငါတို့သည် ရှေးအခါက ကစားမြူးတူးခြင်း၌သာ လုံးလုံးပျော်မွေ့လျက် စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့ကို စွန့်ပယ်ကာ သေလွန်ပြီးနောက် နောင်ဘဝသို့ အစဉ်လိုက်မည့် ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို ပြုလုပ်ရန် မသိနားမလည်ခဲ့ကြသဖြင့် ယခုအခါ ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်း စသော ဆင်းရဲဒုက္ခ၏ အစုအပုံကို ခံစားကြရသူများ ဖြစ်နေကြရကုန်ပြီဟု မိမိကိုယ်ကို ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချလျက် ပြောဆိုကြကုန်၏။

399. Idāni yasmā petayonito cavitvā manussesu uppajjantāpi sattā yebhuyyena tasseva kammassa vipākāvasesena hīnajātikā kapaṇavuttinova honti, tasmā tamatthaṃ dassetuṃ ‘‘veṇivā’’tiādinā dve gāthā vuttā. Tattha veṇivāti venajātikā, vilīvakārā naḷakārā hontīti attho. Vā-saddo aniyamattho. Avaññāti avaññeyyā, avajānitabbāti vuttaṃ hoti. ‘‘Vambhanā’’ti vā pāṭho, parehi bādhanīyāti attho. Rathakārīti cammakārino. Dubbhikāti mittadubbhikā mittānaṃ bādhikā. Caṇḍālīti caṇḍālajātikā. Kapaṇāti vanibbakā ativiya kāruññappattā. Kappakāti kappakajātikā, sabbattha ‘‘honti punappuna’’nti yojanā, aparāparampi imesu nihīnakulesu uppajjantīti vuttaṃ hoti.

၃၉၉. ယခုအခါ ပြိတ္တာဘဝမှ စုတေ၍ လူ့ပြည်၌ လာရောက်မွေးဖွားကြကုန်သော သတ္တဝါတို့သည်လည်း များသောအားဖြင့် ထိုမကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးကြွင်းကြောင့် ယုတ်ညံ့သော ဇာတ်ရှိကြကုန်လျက် ဆင်းရဲပင်ပန်းစွာ အသက်မွေးရသူများသာ ဖြစ်ကြရကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုအကြောင်းအရာကို ပြဆိုရန် “ဝေဏိဝါ” အစရှိသည်ဖြင့် ဂါထာနှစ်ပုဒ်ကို မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုဂါထာတို့၌ “ဝေဏိဝါ” ဟူသည် နှီးလုပ်သူ၊ ကျူထရံရက်သူ ဖြစ်သော ဝေဏအနွယ်ဝင်တို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။ “ဝါ” သဒ္ဒါသည် မမြဲသောအနက် (စိတ်ကြိုက်ရွေးချယ်နိုင်သောသဘော) ရှိ၏။ “အဝညာ” ဟူသည် အယုတ်သဘောဖြင့် ရှုတ်ချအပ်သော အမျိုးနွယ်တို့ကို ဆိုလိုသည်။ “ဝမ္ဘနာ” ဟုလည်း ပါဌ်ရှိ၏၊ သူတစ်ပါးတို့ နှိပ်စက်အပ်သော အမျိုးနွယ်များဟု အနက်ရသည်။ “ရထကာရီ” ဟူသည် သားရေလုပ်ငန်း လုပ်ကိုင်သောသူတို့ ဖြစ်ကြ၏။ “ဒုဗ္ဘိကာ” ဟူသည် မိတ်ဆွေအဆွေခင်ပွန်းတို့ကို နှိပ်စက်တတ်သူများ ဖြစ်ကြ၏။ “စဏ္ဍာလီ” ဟူသည် စဏ္ဍာလမျိုးနွယ်တို့ ဖြစ်ကြ၏။ “ကပဏာ” ဟူသည် အလွန်သနားစဖွယ် ကောင်းလှသော ဖုန်းဆိုးတောင်းစားသည့် အမျိုးနွယ်တို့ ဖြစ်ကြ၏။ “ကပ္ပကာ” ဟူသည် ဆတ္တာသည်မျိုးနွယ်တို့ ဖြစ်ကြ၏။ အလုံးစုံသော စကားရပ်တို့၌ “ထပ်ခါတလဲလဲ ဖြစ်ကြကုန်၏” ဟု ယှဉ်စပ်ရမည်ဖြစ်ရာ၊ ဤယုတ်ညံ့သော အမျိုးနွယ်တို့၌ပင် အဖန်ဖန်အထပ်ထပ် ပြန်လည်မွေးဖွားကြရကုန်၏ဟု ဆိုလိုသည်။

400. Tesu tesveva jāyantīti yāni yāni aññānipi nesādapukkusakulādīni kapaṇāni ativiya vambhaniyāni paramaduggatāni ca, tesu tesu eva nihīnakulesu macchariyamalena petesu nibbattitvā tato cutā nibbattanti. Tenāha ‘‘esā maccharino gatī’’ti.

၄၀၀. “တေသု တေသုေဝ ဇာယန္တိ” ဟူသည် အခြားသော မုဆိုး၊ တံငါ၊ ပန်းမှိုက်သွန် အမျိုးစသည့် အလွန်ဆင်းရဲနွမ်းပါး၍ ရှုတ်ချအပ်သော၊ အလွန်ပင်ပန်းလှသော အမျိုးနွယ်တို့၌လည်းကောင်း၊ ထိုသို့သော ယုတ်ညံ့သောအမျိုးတို့၌သာလျှင် ဝန်တိုခြင်းအညစ်အကြေးကြောင့် ပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်ကြပြီး ထိုပြိတ္တာဘဝမှ စုတေသောအခါ ပြန်လည်မွေးဖွားကြကုန်၏။ ထို့ကြောင့် “ဧသာ မစ္ဆရိနော ဂတိ” (ဤသည်ကား ဝန်တိုတတ်သူတို့၏ လားရာဂတိတည်း) ဟု မိန့်တော်မူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

401. Evaṃ [Pg.163] akatapuññānaṃ sattānaṃ gatiṃ dassetvā idāni katapuññānaṃ gatiṃ dassetuṃ ‘‘pubbe ca katakalyāṇā’’ti satta gāthā vuttā. Tattha saggaṃ te paripūrentīti ye pubbe purimajātiyaṃ katakalyāṇā dāyakā dānapuññābhiratā vigatamalamaccherā, te attano rūpasampattiyā ceva parivārasampattiyā ca saggaṃ devalokaṃ paripūrenti paripuṇṇaṃ karonti. Obhāsenti ca nandananti na kevalaṃ paripūrentiyeva, atha kho kapparukkhādīnaṃ pabhāhi sabhāveneva obhāsamānampi nandanavanaṃ attano vatthābharaṇajutīhi sarīrappabhāya ca abhibhavitvā ceva obhāsetvā ca jotenti.

၄၀၁. ဤသို့ဖြင့် ကောင်းမှုမပြုခဲ့ကြသောသူတို့၏ လားရာဂတိကို ပြဆိုပြီးနောက် ယခုအခါ ကောင်းမှုပြုခဲ့ကြသောသူတို့၏ လားရာဂတိကို ပြသရန်အတွက် “ပုဗ္ဗေ စ ကတကလျာဏာ” အစရှိသော ဂါထာခုနစ်ပုဒ်ကို မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုဂါထာတို့၌ “သဂ္ဂံ တေ ပရိပူရေန္တိ” ဟူသည် ရှေးဘဝ၌ ကောင်းမှုကုသိုလ်ကို ပြုခဲ့ကြကုန်သော၊ အလှူဒါန၌ မွေ့လျော်ကြကုန်သော၊ ဝန်တိုခြင်းအညစ်အကြေး ကင်းစင်ကြကုန်သော အကြင်အလှူရှင်တို့သည် မိမိတို့၏ အဆင်းရူပပြည့်စုံခြင်း၊ အခြံအရံပြည့်စုံခြင်းတို့ဖြင့် နတ်ပြည်လောကကို ပြည့်စုံစည်ကားစေကုန်၏ (ပိုမိုတင့်တယ်စေကုန်၏)။ “ဩဘာသေန္တိ စ နန္ဒနံ” ဟူသည်မှာ နတ်ပြည်ကို ပြည့်စုံစည်ကားစေရုံမျှသာ မဟုတ်ဘဲ၊ ပဒေသာပင် အစရှိသည်တို့၏ အရောင်အဝါတို့ဖြင့် ပကတိအတိုင်းပင် ထွန်းလင်းတောက်ပလျက်ရှိသော နန္ဒဝန်ဥယျာဉ်တော်ကို မိမိတို့၏ အဝတ်တန်ဆာအရောင်များ၊ ကိုယ်ရောင်ကိုယ်ဝါများဖြင့် လွှမ်းမိုးကာ သာလွန်ထွန်းလင်းတောက်ပစေကုန်၏ဟု ဆိုလိုသည်။

402. Kāmakāminoti yathicchitesu kāmaguṇesu yathākāmaṃ paribhogavanto. Uccākulesūti uccesu khattiyakulādīsu kulesu. Sabhogesūti mahāvibhavesu. Tato cutāti tato devalokato cutā.

၄၀၂. “ကာမကာမိနော” ဟူသည် မိမိတို့အလိုရှိသမျှသော ကာမဂုဏ်တို့၌ အလိုရှိတိုင်း ခံစားကြရကုန်သော။ “ဥစ္စကုလေသု” ဟူသည် မြင့်မြတ်သော မင်းမျိုးအစရှိသော အမျိုးတို့၌။ “သဘောဂေသု” ဟူသည် ကြီးကျယ်များပြားသော စည်းစိမ်ဥစ္စာ ရှိကြကုန်သော။ “တတော စုတာ” ဟူသည် ထိုနတ်ပြည်မှ စုတေခဲ့သော်။

403. Kūṭāgāre ca pāsādeti kūṭāgāre ca pāsāde ca. Bījitaṅgāti bījiyamānadehā. Morahatthehīti morapiñchapaṭimaṇḍitabījanīhatthehi. Yasassinoti parivāravanto ramantīti adhippāyo.

၄၀၃. “ကူဋာဂါရေ စ ပါသာဒေ” ဟူသည် အထွတ်တပ်သော တိုက်အိမ်နှင့် ပြာသာဒ်တို့၌။ “ဗီဇိတင်္ဂါ” ဟူသည် ယပ်ခတ်ပေးခြင်း ခံရသော ကိုယ်ခန္ဓာရှိကြကုန်လျက်။ “မောရဟတ္ထေဟိ” ဟူသည် ဥဒေါင်းမြီးတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ထားသော ယပ်ကိုကိုင်ဆောင်ထားသည့် လက်များဖြင့် (ယပ်ခတ်ပေးခြင်းကို ခံကြရကုန်လျက်)။ “ယသဿိနော” ဟူသည် ခြံရံသောသူများရှိကြကုန်လျက် ပျော်မွေ့ကြကုန်၏ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

404. Aṅkato aṅkaṃ gacchantīti dārakakālepi ñātīnaṃ dhātīnañca aṅkaṭṭhānato aṅkaṭṭhānameva gacchanti, na bhūmitalanti adhippāyo. Upatiṭṭhantīti upaṭṭhānaṃ karonti. Sukhesinoti sukhamicchantā, ‘‘mā sītaṃ vā uṇhaṃ vā’’ti appakampi dukkhaṃ pariharantā upatiṭṭhantīti adhippāyo.

၄၀၄. “အင်္ကတော အင်္ကံ ဂစ္ဆန္တိ” ဟူသည် ကလေးငယ်ဘဝ၌ပင် ဆွေမျိုးတို့၏လည်းကောင်း၊ အထိန်းတော်တို့၏လည်းကောင်း ရင်ခွင်တစ်ခုမှ အခြားရင်ခွင်တစ်ခုသို့သာ ကူးပြောင်းသွားကြရကုန်၏၊ မြေပေါ်သို့ ခြေချရန် မလိုကြကုန်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ “ဥပတိဋ္ဌန္တိ” ဟူသည် ခစားပြုစုကြကုန်၏။ “သုခေသိနော” ဟူသည် ချမ်းသာကို အလိုရှိကြကုန်သောသူတို့သည် “အအေးဒဏ်၊ အပူဒဏ်” အစရှိသော အနည်းငယ်မျှသော ဆင်းရဲဒုက္ခကိုပင် ရှောင်လွှဲပေးလျက် ပြုစုလုပ်ကျွေးကြကုန်၏ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

405. Nayidaṃ akatapuññānanti idaṃ sokavatthuabhāvato asokaṃ rammaṃ ramaṇīyaṃ tidasānaṃ tāvatiṃsadevānaṃ mahāvanaṃ mahāupavanabhūtaṃ nandanaṃ nandanavanaṃ akatapuññānaṃ na hoti, tehi laddhuṃ na sakkāti attho.

၄၀၅. 'နယိဒံ အကတပုညာနံ' ဟူသည်မှာ စိုးရိမ်ခြင်း၏ တည်ရာမဟုတ်သောကြောင့် စိုးရိမ်ပူပန်မှုမရှိရာဖြစ်သော၊ နှလုံးမွေ့လျော်ဖွယ်ရှိသော၊ တာဝတိံသာနတ်တို့၏ မြတ်သောဥယျာဉ်ဖြစ်သော၊ ကောင်းမှုပြုပြီးသူတို့၏ အမြဲနေရာဖြစ်သော ဤနန္ဒဝန်ဥယျာဉ်သည် ကောင်းမှုမပြုဖူးသူတို့အတွက် မဖြစ်နိုင်၊ ထိုသူတို့သည် ရရှိရန် မစွမ်းဆောင်နိုင်ဟူသော အနက်ဖြစ်သည်။

406. Idhāti imasmiṃ manussaloke visesato puññaṃ karīyati, taṃ sandhāyāha. Idhāti vā diṭṭhadhamme. Paratthāti samparāye.

၄၀၆. 'ဣဓ' ဟူသည်မှာ ဤလူ့ပြည်၌ အထူးသဖြင့် ကောင်းမှုကို ပြုလုပ်နိုင်သဖြင့် ထိုလူ့ပြည်ကို ရည်ညွှန်း၍ မိန့်တော်မူခြင်းဖြစ်သည်။ သို့မဟုတ် 'ဣဓ' ဟူသည်မှာ ယခုမျက်မှောက်ဘဝ၌ ဟုဆိုလိုသည်။ 'ပရတ္ထ' ဟူသည်မှာ တမလွန်ဘဝ၌ ဟူသောအဓိပ္ပာယ်ဖြစ်သည်။

407. Tesanti tehi yathāvuttehi devehi. Sahabyakāmānanti sahabhāvaṃ icchantehi. Bhogasamaṅginoti bhogehi samannāgatā, dibbehi [Pg.164] pañcakāmaguṇehi samappitā modantīti attho. Sesaṃ uttānatthameva.

၄၀၇. 'တေသံ' ဟူသည်မှာ အထက်တွင် ဆိုခဲ့ပြီးသော ထိုနတ်တို့နှင့် ဟု ဆိုလိုသည်။ 'သဟဗျကာမာနံ' ဟူသည်မှာ အတူတကွ ဖြစ်ခြင်းကို အလိုရှိသောသူတို့နှင့် ဟု ဆိုလိုသည်။ 'ဘောဂသမင်္ဂိနော' ဟူသည်မှာ စည်းစိမ်ချမ်းသာတို့နှင့် ပြည့်စုံကြကုန်လျက် နတ်၌ဖြစ်သော ကာမဂုဏ်ငါးပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံကာ မွေ့လျော်စံပျော်ရကုန်၏ဟူသော အနက်ဖြစ်သည်။ ကြွင်းသောစကားလုံးတို့၏ အနက်သည် ထင်ရှားလှပေသည်။

Evaṃ tehi petehi sādhāraṇato attanā katakammassa ca gatiyā puññakammassa ca gatiyā paveditāya saṃviggamanassa koḷiyāmaccapamukhassa tattha sannipatitassa mahājanassa ajjhāsayānurūpaṃ bhagavā vitthārena dhammaṃ desesi. Desanāpariyosāne caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosīti.

ဤသို့ ထိုပြိတ္တာတို့က မိမိတို့ပြုခဲ့သော မကောင်းမှုကံ၏ လားရာဂတိနှင့် ကောင်းမှုကံ၏ လားရာဂတိတို့ကို အများသိအောင် ပြောကြားအပ်သော်၊ ထိုဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းမဏ္ဍပ်၌ စည်းဝေးရောက်ရှိလာကြသော အလွန်ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်နေကြသည့် ကောဠိယအမတ် အမှူးရှိသော လူအပေါင်းတို့အား မြတ်စွာဘုရားသည် သူတို့၏ အလိုအားလျော်စွာ အကျယ်အားဖြင့် တရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူ၏။ ဒေသနာတော်၏အဆုံး၌ ရှစ်သောင်းလေးထောင်သော သတ္တဝါတို့သည် သစ္စာလေးပါးတရားကို ထိုးထွင်းသိမြင်ကြလေကုန်သတည်း။

Abhijjamānapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

အဘိဇ္ဇမာနပေတဝတ္ထု အဖွင့် ပြီးဆုံးပါပြီ။

2. Sāṇavāsittherapetavatthuvaṇṇanā

၂. ၃-စူဠဝဂ်၊ ၂-သာဏဝါသိတ္ထေရပေတဝတ္ထုအဖွင့်

Kuṇḍināgariyo theroti idaṃ satthari veḷuvane viharante āyasmato sāṇavāsittherassa ñātipete ārabbha vuttaṃ. Atīte kira bārāṇasiyaṃ kitavassa nāma rañño putto uyyānakīḷaṃ kīḷitvā nivattanto sunettaṃ nāma paccekabuddhaṃ piṇḍāya caritvā nagarato nikkhamantaṃ disvā issariyamadamatto hutvā ‘‘kathañhi nāma mayhaṃ añjaliṃ akatvā ayaṃ muṇḍako gacchatī’’ti paduṭṭhacitto hatthikkhandhato otaritvā ‘‘kacci te piṇḍapāto laddho’’ti ālapanto hatthato pattaṃ gahetvā pathaviyaṃ pātetvā bhindi. Atha naṃ sabbattha tādibhāvappattiyā nibbikāraṃ karuṇāvipphārasomanassanipātapasannacittameva olokentaṃ aṭṭhānāghātena dūsitacitto ‘‘kiṃ maṃ kitavassa rañño puttaṃ na jānāsi, tvaṃ olokayanto mayhaṃ kiṃ karissasī’’ti vatvā avahasanto pakkāmi. Pakkantamattasseva cassa narakaggidāhapaṭibhāgo balavasarīradāho uppajji. So tena mahāsantāpenābhibhūtakāyo atibāḷhaṃ dukkhavedanābhitunno kālaṃ katvā avīcīmahāniraye nibbatti.

'ကုဏ္ဍိနာဂရိယော ထေရော' ဟု စတင်သော ဤပေတဝတ္ထုကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အရှင်သာဏဝါသီမထေရ်၏ ဆွေမျိုးပြိတ္တာတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်၌ ကိတဝဿမင်း၏သားတော်သည် ဥယျာဉ်ကစားခြင်းကို ကစားပြီးနောက် ပြန်လာစဉ်၊ သုနေတ္တအမည်ရှိသော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါသည် ဆွမ်းအလို့ငှါ လှည့်လည်ကာ မြို့မှထွက်တော်မူလာသည်ကို မြင်၍ အစိုးရခြင်းဟူသော မာန်ဖြင့်ယစ်ကာ 'ဤဦးပြည်းသည် ငါ့အား အဘယ်ကြောင့် လက်အုပ်မချီဘဲ သွားဘိသနည်း' ဟု ပြစ်မှားသောစိတ်ရှိသဖြင့် ဆင်ကျောက်ကုန်းမှ သက်ဆင်းကာ 'သင့်အား ဆွမ်းရခဲ့ပြီလော' ဟု မေးမြန်းပြောဆိုလျက် လက်တော်မှသပိတ်ကို လုယူကာ မြေပေါ်သို့ ပစ်ချခွဲဆဲလေ၏။ ထိုအခါ အရာခပ်သိမ်း၌ တာဒိဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံသဖြင့် မည်သို့မျှ မဖောက်ပြန်ဘဲ၊ ကရုဏာနှင့် ဝမ်းမြောက်ကြည်လင်သော စိတ်ထားဖြင့် ကြည့်တော်မူသော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအား လက်ဖျောက်တစ်ချက်ခတ်ကာ စိတ်ဆိုးဒေါသထွက်လျက် 'ကိတဝဿမင်း၏သားတော်ဖြစ်သော ငါ့ကို မသိသလော၊ ငါ့ကို ကြည့်နေသော သင်သည် ငါ့ကို အဘယ်သို့ ပြုနိုင်မည်နည်း' ဟု လှောင်ပြောင်ပြောဆိုကာ ဖဲသွားလေ၏။ ထိုသို့ ထွက်ခွာသွားသည်နှင့်တစ်ပြိုင်နက် ထိုမင်းသား၏ ကိုယ်ခန္ဓာ၌ ငရဲမီးကဲ့သို့ ပြင်းစွာပူလောင်ခြင်းသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ထိုမင်းသားသည် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအပေါ် ပြစ်မှားသော ထိုမကောင်းမှုကြောင့် ပြင်းစွာသော ပူလောင်ခြင်းနှိပ်စက်အပ်သောကိုယ်ရှိသဖြင့် ဒုက္ခဝေဒနာ ခံစားရပြီး သေလွန်သောအခါ အဝီစိငရဲကြီး၌ ကျရောက်ဖြစ်ပွားလေ၏။

So tattha dakkhiṇapassena vāmapassena uttāno avakujjoti bahūhi pakārehi parivattitvā caturāsīti vassasahassāni paccitvā tato [Pg.165] cuto petesu apirimitakālaṃ khuppipāsādidukkhaṃ anubhavitvā tato cuto imasmiṃ buddhuppāde kuṇḍinagarassa samīpe kevaṭṭagāme nibbatti. Tassa jātissarañāṇaṃ uppajji, tena so pubbe attanā anubhūtapubbaṃ dukkhaṃ anussaranto vayappattopi pāpabhayena ñātakehipi saddhiṃ macchabandhanatthaṃ na gacchati. Tesu gacchantesu macche ghātetuṃ anicchanto nilīyati, gato ca jālaṃ bhindati, jīvante vā macche gahetvā udake vissajjeti, tassa taṃ kiriyaṃ arocantā ñātakā gehato taṃ nīhariṃsu. Eko panassa bhātā sinehabaddhahadayo ahosi.

ထိုမင်းသားသည် ထိုအဝီစိငရဲကြီး၌ လက်ျာနံဘေးဖြင့်လည်းကောင်း၊ လက်ဝဲနံဘေးဖြင့်လည်းကောင်း၊ ပက်လက်လည်းကောင်း၊ မှောက်ခုံလည်းကောင်း ဤသို့သော ပုံစံအမျိုးမျိုးဖြင့် လူးလိမ့်ကာ ရှစ်သောင်းလေးထောင်သော နှစ်ပတ်လုံး ကျက်ရပြီးနောက် ထိုငရဲမှ စုတေသည်ရှိသော် ပြိတ္တာဘုံတို့၌ အတိုင်းအရှည်မရှိသော ကာလပတ်လုံး ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်း အစရှိသော ဆင်းရဲဒုက္ခတို့ကို ခံစားရပြန်သည်။ ထိုပြိတ္တာဘဝမှ စုတေသောအခါ ယခုငါတို့ မြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မူသောအခါ၌ ကုဏ္ဍိမြို့အနီး တံငါရွာတစ်ခု၌ လာရောက်မွေးဖွားခဲ့သည်။ ထိုသူအား ဖြစ်ရာဘဝကို အောက်မေ့နိုင်သော ဇာတိဿရဉာဏ် ရရှိခဲ့သဖြင့် ရှေးဘဝက မိမိခံစားခဲ့ရသော ဆင်းရဲဒုက္ခများကို အောက်မေ့ကာ အရွယ်ရောက်သည့်တိုင်အောင် မကောင်းမှုမှ ကြောက်သဖြင့် မည်သည့်အဆွေအမျိုးနှင့်မျှ အတူတကွ ငါးဖမ်းရန် မသွားပေ။ ဆွေမျိုးများ ငါးဖမ်းသွားကြသောအခါ ငါးများကို သတ်ဖြတ်ခြင်း မပြုလိုသဖြင့် ပုန်းအောင်း၍ နေတတ်၏။ လိုက်သွားရလျှင်လည်း ကွန်ပိုက်ကို ဖြဲဆုတ်ပစ်တတ်၏။ အသက်ရှင်နေသော ငါးများကို ဖမ်းမိပါက ရေထဲသို့ ပြန်လွှတ်ပစ်တတ်၏။ ထိုတံငါသည်၏ ထိုအမူအရာကို မနှစ်သက်သော အဆွေအမျိုးတို့သည် သူ့ကို အိမ်မှ နှင်ထုတ်လိုက်ကြသည်။ သို့သော် သူ့တွင် ချစ်ခင်ကြင်နာတတ်သော အစ်ကိုတစ်ယောက် ရှိပေသည်။

Tena ca samayena āyasmā ānando kuṇḍinagaraṃ upanissāya sāṇapabbate viharati. Atha so kevaṭṭaputto ñātakehi pariccatto hutvā ito cito ca paribbhamanto taṃ padesaṃ patto bhojanavelāya therassa santikaṃ upasaṅkami. Thero taṃ pucchitvā bhojanena atthikabhāvaṃ ñatvā tassa bhattaṃ datvā katabhattakicco sabbaṃ taṃ pavattiṃ ñatvā dhammakathāya pasannamānasaṃ ñatvā ‘‘pabbajissasi, āvuso’’ti? ‘‘Āma, bhante, pabbajissāmī’’ti. Thero taṃ pabbājetvā tena saddhiṃ bhagavato santikaṃ agamāsi. Atha naṃ satthā āha – ‘‘ānanda, imaṃ sāmaṇeraṃ anukampeyyāsī’’ti. So ca akatakusalattā appalābho ahosi. Atha naṃ satthā anuggaṇhanto bhikkhūnaṃ paribhogatthāya pānīyaghaṭānaṃ paripūraṇe niyojesi. Taṃ disvā upāsakā tassa bahūni niccabhattāni paṭṭhapesuṃ.

ထိုအချိန်တွင် အရှင်အာနန္ဒာမထေရ်သည် ကုဏ္ဍိမြို့ကို အမှီပြု၍ သာဏတောင်၌ သီတင်းသုံးတော်မူ၏။ ထိုအခါ ဆွေမျိုးများက စွန့်ပစ်လိုက်သော ထိုတံငါသည်သားငယ်သည် ဟိုမှသည်းသည် လှည့်လည်ရင်း ထိုသာဏဝါသီအရပ်သို့ ရောက်ရှိလာပြီး ဆွမ်းစားချိန်၌ မထေရ်၏ထံသို့ ချဉ်းကပ်လေသည်။ မထေရ်သည် ထိုသူငယ်ကို မေးမြန်း၍ အစာအဟာရ အလိုရှိကြောင်း သိသဖြင့် ထိုတံငါသည်သားအား ထမင်းပေးလှူတော်မူ၏။ ထမင်းစားပြီးသောအခါ ၎င်း၏ အလုံးစုံသော အကြောင်းခြင်းရာကို သိရှိပြီး တရားစကားတော်ဖြင့် စိတ်ကြည်ညိုသည်ကို သိတော်မူ၍ 'ငါ့ရှင်... ရဟန်းပြုလိုသလော' ဟု မေးတော်မူ၏။ 'အရှင်ဘုရား... ရဟန်းပြုပါရစေ' ဟု လျှောက်ထားသဖြင့် မထေရ်သည် ထိုတံငါသည်သားကို ရှင်ပြုပေး၍ ထိုသာမဏေနှင့်အတူ မြတ်စွာဘုရား၏ထံသို့ သွားရောက်ခဲ့သည်။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားက 'အာနန္ဒာ... ဤသာမဏေကို သနားကြင်နာပါသလော' ဟု မေးတော်မူ၏။ ထိုသာမဏေသည် ရှေးက ကုသိုလ်ကောင်းမှု မပြုခဲ့ဖူးသဖြင့် လာဘ်သပ္ပကာ နည်းပါးလှပေသည်။ ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုသာမဏေကို ချီးမြှောက်လိုသဖြင့် ရဟန်းတော်များ သုံးဆောင်နိုင်ရန် သောက်ရေအိုးများကို ရေပြည့်အောင် ဖြည့်တင်းရန် တိုက်တွန်းတော်မူ၏။ ဥပါသကာတို့သည် သာမဏေ၏ ထိုကုသိုလ်ပြုမှုကို မြင်တွေ့ကြသဖြင့် ထိုသာမဏေအား များစွာသော အမြဲဆွမ်းဝတ်တို့ကို လှူဒါန်းကြလေကုန်၏။

So aparena samayena laddhūpasampado arahattaṃ patvā thero hutvā dvādasahi bhikkhūhi saddhiṃ sāṇapabbate vasi. Tassa pana ñātakā pañcasatamattā anupacitakusalakammā upacitamaccherādipāpadhammā kālaṃ katvā petesu nibbattiṃsu. Tassa pana mātāpitaro ‘‘esa amhehi pubbe gehato nikkaḍḍhito’’ti sārajjamānā taṃ anupasaṅkamitvā tasmiṃ baddhasinehaṃ bhātikaṃ pesesuṃ. So therassa gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭhasamaye dakkhiṇajāṇumaṇḍalaṃ pathaviyaṃ patiṭṭhāpetvā katañjalī attānaṃ dassetvā [Pg.166] ‘‘mātā pitā ca te, bhante’’tiādigāthā avoca. Kuṇḍināgariyo therotiādayo pana ādito pañca gāthā tāsaṃ sambandhadassanatthaṃ dhammasaṅgāhakehi ṭhapitā.

ထိုသာမဏေသည် နောင်အခါတွင် ရဟန်းအဖြစ်ကို ရရှိတော်မူသဖြင့် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်၍ မထေရ်ဖြစ်လာကာ ရဟန်းတစ်ကျိပ်နှစ်ပါးတို့နှင့်အတူ သာဏတောင်၌ သီတင်းသုံးတော်မူ၏။ ထိုသာဏဝါသီမထေရ်၏ ဆွေမျိုးငါးရာခန့်တို့သည်ကား ကုသိုလ်ကောင်းမှု မဆည်းပူးခဲ့ဘဲ ဝန်တိုခြင်းအစရှိသော မကောင်းသောအကျင့်ရှိသဖြင့် သေလွန်သောအခါ ပြိတ္တာဘုံ၌ သွားရောက်ဖြစ်ပွားကြကုန်၏။ ထိုသာဏဝါသီမထေရ်၏ မိဘနှစ်ပါးတို့သည်ကား 'ဤမထေရ်ကို ရှေးအခါက ငါတို့ကိုယ်တိုင် အိမ်မှ နှင်ထုတ်ခဲ့ဖူးသည်' ဟု ရွံ့ကြောက်မိကြသဖြင့် မထေရ်ထံသို့ ကိုယ်တိုင်မချဉ်းကပ်ဝံ့ဘဲ၊ မထေရ်အပေါ် ချစ်ခင်ကြင်နာမှုရှိခဲ့သော အစ်ကိုဖြစ်သူကို စေလွှတ်လိုက်ကြ၏။ ထိုအစ်ကိုပြိတ္တာသည် မထေရ်ဆွမ်းခံဝင်စဉ် လက်ျာဒူးဝန်းကို မြေ၌ ထောက်ကာ လက်အုပ်ချီလျက် မိမိကိုယ်ကို ထင်ရှားပြသပြီး 'မာတာပိတာ စ တေ ဘန္တေ' အစရှိသော ဂါထာတို့ကို လျှောက်ထားလေသည်။ 'ကုဏ္ဍိနာဂရိယော ထေရော' အစရှိသော အစဦး ဂါထာငါးပုဒ်တို့ကိုမူ ထိုပြိတ္တာတို့၏ ဆက်စပ်ပုံကို ပြသရန်အတွက် သင်္ဂါယနာတင်မထေရ်တို့က ထားတော်မူခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

408.

၄၀၈။

‘‘Kuṇḍināgariyo thero, sāṇavāsinivāsiko;

Poṭṭhapādoti nāmena, samaṇo bhāvitindriyo.

'ကုဏ္ဍိမြို့၌ ဖွားမြင်၍ သာဏဝါသီတောင်တွင် သီတင်းသုံးတော်မူသော၊ နာမည်အားဖြင့် ပေါဋ္ဌပါဒဟု ထင်ရှားပြီး အရိယမဂ်ဘာဝနာဖြင့် ပွားစေအပ်သော ဣန္ဒြေရှိသော ရဟန္တာမထေရ်တစ်ပါး ရှိတော်မူ၏။'

409.

၄၀၉။

‘‘Tassa mātā pitā bhātā, duggatā yamalokikā;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.

'ထိုမထေရ်၏ မိဘနှစ်ပါးနှင့် အစ်ကိုတို့သည် ဒုဂ္ဂတိဖြစ်သော၊ ယမလောကဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော ပြိတ္တာဘုံ၌ အကျုံးဝင်သော ပြိတ္တာများ ဖြစ်ခဲ့ကြရရှာသည်။ ထိုမိဘဆွေမျိုးတို့သည် မကောင်းမှုအကုသိုလ်ကံများကို ပြုခဲ့ကြသဖြင့် ဤလူ့ပြည်မှ စုတေသောအခါ ပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်ရှိသွားကြကုန်၏။'

410.

၄၁၀။

‘‘Te duggatā sūcikaṭṭā, kilantā naggino kisā;

Uttasantā mahattāsā, na dassenti kurūrino.

'ကြမ်းကြုတ်သော အမှုရှိသဖြင့် ဒုဂ္ဂတိသို့လားကုန်သော ထိုပြိတ္တာတို့သည် အပ်ကဲ့သို့ ထိုးဆွတတ်သော ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်းဒဏ်ကြောင့် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ကာ၊ အဝတ်မရှိဘဲ အရိုးအရေမျှသာ ကျန်တော့သည့် အလွန်ကြုံလှီသော ကိုယ်ခန္ဓာရှိကြကုန်၏။ ထိုပြိတ္တာတို့သည် ငါ့၏သားသည် ရဟန်းဖြစ်ပေ၏တကားဟု ရွံ့ကြောက်လျက်၊ ရှေးက ပြုခဲ့ဖူးသော နှင်ထုတ်ခြင်း အမှုကြောင့် ဖြစ်သော ကြီးစွာသော ကြောက်ရွံ့ခြင်းရှိကြသဖြင့် အရှင်သာဏဝါသီမထေရ်အား မိမိတို့ကိုယ်ကို မပြဝံ့ကြကုန်။'

411.

၄၁၁။

‘‘Tassa bhātā vitaritvā, naggo ekapathekako;

Catukuṇḍiko bhavitvāna, therassa dassayītumaṃ.

'ထိုမထေရ်၏ အစ်ကိုဖြစ်သူသည် ကြောက်ရွံ့စိတ်ကို လွန်မြောက်၍၊ အဝတ်မရှိဘဲ တစ်ယောက်တည်းသာလျှင် လမ်းတစ်ခုတည်း၌ လေးဖက်တွားသွားကာ အရှင်သာဏဝါသီမထေရ်အား မိမိကိုယ်ကို ပြသလေ၏။'

412.

၄၁၂။

‘‘Thero cāmanasikatvā, tuṇhībhūto atikkami;

So ca viññāpayī theraṃ, ‘bhātā petagato ahaṃ’.

'မထေရ်သည်လည်း ထိုသူအား နှလုံးမသွင်းဘဲ၊ ဆိတ်ဆိတ်နေလျက် ကျော်လွန်သွားတော်မူ၏။ ထိုပြိတ္တာသည်လည်း အကျွန်ုပ်သည် ရှေးဘဝက အရှင်ဘုရား၏ အစ်ကိုပင် ဖြစ်ပါသည်။ ယခုမူကား ပြိတ္တာဘဝသို့ ရောက်၍ အရှင်ဘုရားထံသို့ ရောက်လာခြင်း ဖြစ်ပါသည်ဟု မထေရ်အား လျှောက်ထားသိစေလေ၏။'

413.

၄၁၃။

‘‘Mātā pitā ca te bhante, duggatā yamalokikā;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.

'အရှင်ဘုရား... အရှင်ဘုရား၏ မိဘနှစ်ပါးတို့သည် ဒုဂ္ဂတိဖြစ်သော၊ ယမလောကဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော ပြိတ္တာဘုံ၌ အကျုံးဝင်သော ပြိတ္တာများ ဖြစ်ကြရရှာပါပြီ။ ထိုအရှင်ဘုရား၏ မိဘအစရှိသော ဆွေမျိုးတို့သည် မကောင်းမှုအကုသိုလ်ကံများကို ပြုခဲ့ကြသဖြင့် ဤလူ့ပြည်မှ စုတေသောအခါ ပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်ရှိသွားကြကုန်၏။'

414.

၄၁၄။

‘‘Tena duggatā sūcikaṭṭā, kilantā naggino kisā;

Uttasantā mahattāsā, na dassenti kurūrino.

'ထို့ကြောင့် ကြမ်းကြုတ်သော အမှုကို ပြုခဲ့ကြသဖြင့် ဒုဂ္ဂတိပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်ရရှာသော ထိုအရှင်ဘုရား၏ မိဘအစရှိသော ပြိတ္တာတို့သည် ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်းတည်းဟူသော အပ်ဒဏ်ကြောင့် အလွန်ပင်ပန်းကာ၊ အဝတ်မရှိဘဲ အရိုးအရေမျှသာ ကျန်တော့သည့် ကြုံလှီသော ကိုယ်ခန္ဓာရှိကြကုန်၏။ ထိုပြိတ္တာတို့သည် ငါတို့၏သားဖြစ်သော ဤသူကား ရဟန်းပေတည်းဟု ရွံ့ကြောက်ရိုသေလျက်၊ ရှေးက ပြုခဲ့ဖူးသော နှင်ထုတ်ခြင်း အမှုကြောင့် ဖြစ်သော ကြီးစွာသော ကြောက်ရွံ့ခြင်းရှိကြသဖြင့် အရှင်ဘုရားအား မိမိတို့ကိုယ်ကို မပြဝံ့ကြပါ။'

415.

၄၁၅။

‘‘Anukampassu kāruṇiko, datvā anvādisāhi no;

Tava dinnena dānena, yāpessanti kurūrino’’ti.

'အရှင်ဘုရား... ကရုဏာတော်ရှိတော်မူသော အရှင်ဘုရားသည် အကျွန်ုပ်တို့ကို သနားစောင့်ရှောက်တော်မူပါ။ အလှူကောင်းမှုကို ပေးလှူ၍ အကျွန်ုပ်တို့အား အမျှပေးဝေတော်မူပါ။ အရှင်ဘုရား၏ ပေးလှူအပ်သော ကုသိုလ်အဖို့ဖြင့် ကြမ်းကြုတ်သော အကုသိုလ်ပြုခဲ့ဖူးသော ပြိတ္တာတို့သည် မျှတအသက်ရှင်နိုင်ကြပါလိမ့်မည်' ဟု လျှောက်ထားသိစေလေသတည်း။

408-9. Tattha kuṇḍināgariyo theroti evaṃnāmake nagare jātasaṃvaḍḍhatthero, ‘‘kuṇḍikanagaro thero’’tipi pāṭho, so evattho. Sāṇavāsinivāsikoti sāṇapabbatavāsī. Poṭṭhapādoti nāmenāti nāmena poṭṭhapādo nāma. Samaṇoti samitapāpo. Bhāvitindriyoti ariyamaggabhāvanāya bhāvitasaddhādiindriyo, arahāti attho. Tassāti tassa sāṇavāsittherassa. Duggatāti duggatigatā.

၄၀၈-၉. ထိုဂါထာတို့၌ ‘ကုဏ္ဍိနာဂရိယော ထေရော’ ဟူသည်မှာ ကုဏ္ဍိအမည်ရှိသော မြို့၌ ဖွားမြင်၍ ကြီးပြင်းသော မထေရ်ကို ဆိုလိုသည်။ ‘ကုဏ္ဍိကနဂရော ထေရော’ ဟူ၍လည်း ပါဌ်ရှိပြီး ထိုအနက်နှင့် အတူတူပင် ဖြစ်သည်။ ‘သာဏဝါသီနိဝါသိကော’ ဟူသည်မှာ သာဏတောင်၌ နေသောသူကို ဆိုသည်။ ‘ပေါဌပါဒေါတိ နာမေန’ ဟူသည်မှာ အမည်အားဖြင့် ပေါဌပါဒ မည်သောသူဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ‘သမဏော’ ဟူသည်မှာ မကောင်းမှု ငြိမ်းပြီးသောသူကို ဆိုသည်။ ‘ဘာဝိတိန္ဒြိယော’ ဟူသည်မှာ အရိယမဂ်တည်းဟူသော ဘာဝနာဖြင့် ပွားများအပ်ပြီးသော သဒ္ဓါအစရှိသော ဣန္ဒြေရှိသော ရဟန္တာဖြစ်၏ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘တဿ’ ဟူသည်မှာ ထိုသာဏဝါသီမထေရ်၏ ဖြစ်သည်။ ‘ဒုဂ္ဂတာ’ ဟူသည်မှာ ဆင်းရဲခြင်းသို့ ရောက်ကုန်သော ဟု ဆိုလိုသည်။

410. Sūcikaṭṭāti [Pg.167] pūtinā lūkhagattā aṭṭakā, sūcikāti laddhanāmāya khuppipāsāya aṭṭā pīḷitā. ‘‘Sūcikaṇṭhā’’ti keci paṭhanti, sūcichiddasadisamukhadvārāti attho. Kilantāti kilantakāyacittā. Nagginoti naggarūpā niccoḷā. Kisāti aṭṭhittacamattasarīratāya kisadehā. Uttasantāti ‘‘ayaṃ samaṇo amhākaṃ putto’’ti ottappena utrāsaṃ āpajjantā. Mahattāsāti attanā pubbe katakammaṃ paṭicca sañjātamahābhayā. Na dassentīti attānaṃ na dassenti, sammukhībhāvaṃ na gacchanti. Kurūrinoti dāruṇakammantā.

၄၁၀. ‘သူစိကဍ္ဍာ’ ဟူသည်မှာ ပုပ်သိုးသဖြင့် ကြမ်းတမ်းခေါင်းပါးသော ကိုယ်ရှိသောကြောင့် ပင်ပန်းကြကုန်သော၊ ‘သူစိကာ’ အမည်ရှိသော ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်းဖြင့် နှိပ်စက်ခံရကုန်သော ဟု ဆိုလိုသည်။ အချို့ဆရာတို့သည် ‘သူစိကဏ္ဌာ’ ဟုလည်း ဖတ်ကြကုန်၏၊ အပ်ပေါက်နှင့်တူသော ခံတွင်းဝရှိကုန်သောဟု အနက်ရသည်။ ‘ကိလန္တာ’ ဟူသည်မှာ ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ပင်ပန်းကုန်သော။ ‘နဂ္ဂိနော’ ဟူသည်မှာ အဝတ်မရှိ၊ ကိုယ်တုံးလုံး ဖြစ်ကုန်သော။ ‘ကိသာ’ ဟူသည်မှာ အရိုးနှင့် အရေမျှသာ ကျန်သဖြင့် ကြုံလှီသော ကိုယ်ရှိကုန်သော။ ‘ဥတ္တသန္တာ’ ဟူသည်မှာ ‘ဤရဟန်းသည် ငါတို့၏ သားဖြစ်၏’ ဟု ရှက်ကြောက်ခြင်းကြောင့် ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ခြင်းသို့ ရောက်ကုန်လျက်။ ‘မဟတ္တာသာ’ ဟူသည်မှာ မိမိတို့ ရှေးကပြုခဲ့သော မကောင်းမှုကံကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကြီးစွာသော ကြောက်ရွံ့ခြင်း ရှိကြကုန်သည်ဖြစ်၍။ ‘နဒဿေန္တိ’ ဟူသည်မှာ မိမိကိုယ်ကို မပြဝံ့ကြ၊ မျက်မှောက်သို့ မလာဝံ့ကြ။ ‘ကုရူရိနော’ ဟူသည်မှာ ကြမ်းကြုတ်သော အမှုကို ပြုလုပ်တတ်ကုန်သော ပြိတ္တာတို့ ဖြစ်သည်။

411. Tassa bhātāti sāṇavāsittherassa bhātā. Vitaritvāti vitiṇṇo hutvā, ottappasantāsabhayāti attho. Vituritvāti vā pāṭho, turito hutvā, taramānarūpo hutvāti vuttaṃ hoti. Ekapatheti ekapadikamagge. Ekakoti ekiko adutiyo. Catukuṇḍiko bhavitvānāti catūhi aṅgehi kuṇḍeti attabhāvaṃ pavattetīti catukuṇḍiko, dvīhi jāṇūhi dvīhi hatthehi gacchanto tiṭṭhanto ca, evaṃbhūto hutvāti attho. So hi evaṃ purato kopīnapaṭicchādanā hotīti tathā akāsi. Therassa dassayītumanti therassa attānaṃ uddisayi dassesi.

၄၁၁. ‘တဿ ဘာတာ’ ဟူသည်မှာ သာဏဝါသီမထေရ်၏ အစ်ကို ဖြစ်သည်။ ‘ဝိတရိတွာ’ ဟူသည်မှာ လွန်မြောက်သည်ဖြစ်၍ ကြောက်ရွံ့ထိတ်လန့်ခြင်း ရှိကုန်၏ဟု ဆိုလိုသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ‘ဝိတုရိတွာ’ ဟုလည်း ပါဌ်ရှိရာ အလျင်အမြန် သွားသော သဘောရှိသည်ဖြစ်၍ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘ဧကပထေ’ ဟူသည်မှာ တစ်ယောက်သွား လမ်းခရီး၌ ဖြစ်သည်။ ‘ဧကကော’ ဟူသည်မှာ အဖော်မပါဘဲ တစ်ယောက်တည်း ဖြစ်သည်။ ‘စတုကုဏ္ဍိကော ဘဝိတွာန’ ဟူသည်မှာ ခြေနှစ်ဖက် လက်နှစ်ဖက် (အင်္ဂါလေးပါး) တို့ဖြင့် ဒူးထောက်ကာ မိမိကိုယ်ကို သွားစေတတ်သောကြောင့် စတုကုဏ္ဍိက မည်၏။ ဒူးနှစ်ဖက် လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် သွားလျက် ရပ်လျက် ဤသို့သော အခြေအနေသို့ ရောက်သည်ဖြစ်၍ဟု အနက်ရသည်။ ထိုပြိတ္တာသည် ဤသို့ ပြုခြင်းဖြင့် ရှေ့မှ အရှက်အကြောက်ကို ဖုံးကွယ်ရာ ရောက်သောကြောင့် ထိုသို့ ပြုမူခြင်း ဖြစ်သည်။ ‘ထေရဿ ဒဿယီတုမံ’ ဟူသည်မှာ မထေရ်အား မိမိကိုယ်ကို ရည်ညွှန်း၍ ပြသခြင်း ဖြစ်သည်။

412. Amanasikatvāti ‘‘ayaṃ nāma eso’’ti evaṃ manasi akaritvā anāvajjetvā. So cāti so peto. Bhātā petagato ahanti ‘‘ahaṃ atītattabhāve bhātā, idāni petabhūto idhāgato’’ti vatvā viññāpayi theranti yojanā.

၄၁၂. ‘အမနသိကတွာ’ ဟူသည်မှာ ‘ဤသူသည် ဤမည်သောသူ ဖြစ်သည်’ ဟု စိတ်ထဲ၌ မမှတ်မိဘဲ မဆင်ခြင်ဘဲ နေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ‘သော စ’ ဟူသည်မှာ ထိုပြိတ္တာသည် ဖြစ်သည်။ ‘ဘာတာ ပေတဂတော အဟံ’ ဟူသည်မှာ ‘အကျွန်ုပ်သည် အတိတ်ဘဝက အစ်ကိုတော်စပ်ခဲ့သူ ဖြစ်ပါသည်၊ ယခုမူ ပြိတ္တာဖြစ်၍ ဤနေရာသို့ လာခဲ့ပါသည်’ ဟု ဆိုကာ မထေရ်အား သိစေ၏ဟု ဆက်စပ်ရမည်။

413-5. Yathā pana viññāpayi, taṃ dassetuṃ ‘‘mātā pitā cā’’tiādinā tisso gāthā vuttā. Tattha mātā pitā ca teti tava mātā ca pitā ca. Anukampassūti anuggaṇha anudayaṃ karohi. Anvādisāhīti ādisa. Noti amhākaṃ. Tava dinnenāti tayā dinnena.

၄၁၃-၅. ထိုပြိတ္တာသည် အဘယ်သို့ သိစေသနည်းဟူသော အချက်ကို ပြသရန် ‘မာတာ ပိတာ စ’ အစရှိသော သုံးဂါထာတို့ကို မိန့်ကြားတော်မူသည်။ ထိုဂါထာတို့၌ ‘မာတာ ပိတာ စ တေ’ ဟူသည်မှာ အရှင်ဘုရား၏ မိဘတို့သည် ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘အနုကမ္ပဿု’ ဟူသည်မှာ ချီးမြှောက်တော်မူပါ၊ သနားစောင့်ရှောက်တော်မူပါ ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘အနွာဒိသာဟိ’ ဟူသည်မှာ အမျှပေးဝေတော်မူပါ ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ‘နော’ ဟူသည်မှာ အကျွန်ုပ်တို့အား ဖြစ်သည်။ ‘တဝ ဒိန္နေန’ ဟူသည်မှာ အရှင်ဘုရား လှူဒါန်းပေးဝေအပ်သော အလှူဖြင့် ဖြစ်သည်။

Taṃ [Pg.168] sutvā thero yathā paṭipajji, taṃ dassetuṃ –

ထိုစကားကို ကြားသဖြင့် သာဏဝါသီမထေရ်သည် အဘယ်သို့ ဆောင်ရွက်တော်မူပုံကို ပြသရန်—

416.

၄၁၆။

‘‘Thero caritvā piṇḍāya, bhikkhū aññe ca dvādasa;

Ekajjhaṃ sannipatiṃsu, bhattavissaggakāraṇā.

သာဏဝါသီမထေရ်သည် ဆွမ်းခံလှည့်လည်ပြီးနောက်၊ အခြားသော အတူနေ ရဟန်းတစ်ကျိပ်နှစ်ပါးတို့သည်လည်း ဆွမ်းခံလှည့်လည်ကြပြီးလျှင် ဆွမ်းဘုဉ်းပေးရန် တစ်နေရာတည်းတွင် စည်းဝေးကြကုန်၏။

417.

၄၁၇။

‘‘Thero sabbeva te āha, yathāladdhaṃ dadātha me;

Saṅghabhattaṃ karissāmi, anukampāya ñātinaṃ.

ထိုအခါ မထေရ်သည် ထိုရဟန်းအားလုံးတို့အား ‘အရှင်ဘုရားတို့ ရရှိသမျှသော ဆွမ်းတို့ကို အကျွန်ုပ်အား ပေးလှူကြပါ၊ ပြိတ္တာဖြစ်နေကြသော ဆွေမျိုးတို့ကို သနားစောင့်ရှောက်သောအားဖြင့် သံဃာ့ဆွမ်းအလှူ ပြုလုပ်ပါအံ့’ ဟု မိန့်တော်မူ၏။

418.

၄၁၈။

‘‘Niyyādayiṃsu therassa, thero saṅghaṃ nimantayi;

Datvā anvādisi thero, mātu pitu ca bhātuno;

‘Idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’.

ထိုရဟန်းတို့သည် ရရှိသောဆွမ်းကို မထေရ်အား ပေးအပ်ကြကုန်၏။ မထေရ်သည်လည်း သံဃာတော်တို့ကို ပင့်ဖိတ်၍ ထိုဆွမ်းကို လှူဒါန်းပြီးနောက် ‘ဤအလှူသည် အကျွန်ုပ်၏ မိဘနှင့် အစ်ကိုတို့အား ရောက်ပါစေသတည်း၊ အကျွန်ုပ်၏ ဆွေမျိုးပြိတ္တာတို့သည် ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်ကြပါစေသတည်း’ ဟု အမျှပေးဝေတော်မူ၏။

419.

၄၁၉။

‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, bhojanaṃ udapajjatha;

Suciṃ paṇītaṃ sampannaṃ, anekarasabyañjanaṃ.

အမျှပေးဝေပြီးသည်နှင့် တပြိုင်နက် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်၍ အရသာရှိသော၊ အထူးထူးသော ဟင်းလျာတို့နှင့် ပြည့်စုံစုံလင်သော ဘောဇဉ်သည် ဖြစ်ပေါ်လာလေ၏။

420.

၄၂၀။

‘‘Tato uddassayī bhātā, vaṇṇavā balavā sukhī;

Pahūtaṃ bhojanaṃ bhante, passa naggāmhase mayaṃ;

Tathā bhante parakkama, yathā vatthaṃ labhāmase.

ထိုအခါ အစ်ကိုဖြစ်ဖူးသော ပြိတ္တာသည် အဆင်းလှ၍ ခွန်အားရှိကာ ချမ်းသာခြင်းရှိသည်ဖြစ်၍ မထေရ်အား မိမိကိုယ်ကို ပြသကာ ‘အရှင်ဘုရား၊ အရှင်ဘုရား၏ အလှူအာနုဘော်ကြောင့် များစွာသော စားဖွယ်ဘောဇဉ်ကို အကျွန်ုပ်တို့ ရရှိပါပြီ။ သို့သော် အရှင်ဘုရား ကြည့်တော်မူပါဦး၊ အကျွန်ုပ်တို့သည် အဝတ်မရှိ ကိုယ်တုံးလုံး ဖြစ်နေကြရပါသေးသည်။ အကျွန်ုပ်တို့ အဝတ်ရရှိစေရန် ထိုသို့သောနည်းဖြင့် လုံ့လပြုတော်မူပါဦး အရှင်ဘုရား’ ဟု လျှောက်ထားလေ၏။

421.

၄၂၁။

‘‘Thero saṅkārakūṭamhā, uccinitvāna nantake;

Pilotikaṃ paṭaṃ katvā, saṅghe cātuddise adā.

သာဏဝါသီမထေရ်သည် အမှိုက်ပုံမှ ပုဆိုးစုတ် ကြမ်းတို့ကို ရှာဖွေကောက်ယူ၍ ပုဆိုးကြမ်းဖြင့်ပြီးသော သင်္ကန်းကို ပြုလုပ်ကာ အရပ်လေးမျက်နှာမှ ကြွရောက်လာသော သံဃာတော်တို့အား လှူဒါန်းတော်မူ၏။

422.

၄၂၂။

‘‘Datvā anvādisī thero, mātu pitu ca bhātuno;

‘Idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’.

လှူဒါန်းပြီးနောက် မထေရ်သည် မိဘနှင့် အစ်ကိုတို့အား ရည်စူး၍ ‘ဤသင်္ကန်းအလှူသည် အကျွန်ုပ်၏ ဆွေမျိုးပြိတ္တာတို့အား ရောက်ပါစေသတည်း၊ အကျွန်ုပ်၏ ဆွေမျိုးပြိတ္တာတို့သည် ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်ကြပါစေသတည်း’ ဟု အမျှပေးဝေတော်မူ၏။

423.

၄၂၃။

‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, vatthāni udapajjisuṃ;

Tato suvatthavasano, therassa dassayītumaṃ.

အမျှပေးဝေပြီးသည်နှင့် တပြိုင်နက် အဝတ်အထည်တို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏။ ထိုသို့ အဝတ်ရရှိပြီးနောက်တွင် အစ်ကိုပြိတ္တာသည် ကောင်းမွန်သောအဝတ်ကို ဝတ်ဆင်လျက် မထေရ်အား မိမိကိုယ်ကို ပြသပြန်၏။

424.

၄၂၄။

‘‘Yāvatā nandarājassa, vijitasmiṃ paṭicchadā;

Tato bahutarā bhante, vatthānacchādanāni no.

‘အရှင်ဘုရား၊ နန္ဒမင်း၏ နိုင်ငံအတွင်း၌ ရှိသမျှသော အဝတ်အထည်တို့ထက် အကျွန်ုပ်တို့၏ အဝတ်အစား အရုံအလွှမ်းတို့သည် သာလွန်များပြားလှပါသည် အရှင်ဘုရား။

425.

၄၂၅။

‘‘Koseyyakambalīyāni, khomakappāsikāni ca;

Vipulā ca mahagghā ca, tepākāsevalambare.

ပိုးထည်၊ သိုးမွေးထည်၊ ခေါမချည်ထည်၊ ဝါချည်ထည်တို့သည် ကျယ်ဝန်း၍ အလွန်တန်ဖိုးကြီးလှကုန်၏။ ထိုအဝတ်တန်ဆာတို့သည်လည်း ကောင်းကင်၌ တွဲရရွဲ ဆွဲလျက် ရှိနေကြပါသည် အရှင်ဘုရား။

426.

၄၂၆။

‘‘Te [Pg.169] mayaṃ paridahāma, yaṃ yañhi manaso piyaṃ;

Tathā bhante parakkama, yathā gehaṃ labhāmase.

အကျွန်ုပ်တို့သည် မိမိတို့ စိတ်ကြိုက် နှစ်သက်ရာ အဝတ်တန်ဆာတို့ကို ဝတ်ဆင်ကြရပါသည်။ သို့သော် အရှင်ဘုရား၊ အကျွန်ုပ်တို့တွင် နေစရာ အိမ်မရှိကြသေးပါ။ အကျွန်ုပ်တို့ နေစရာအိမ် ရရှိနိုင်ရန် ထိုနည်းတူ လုံ့လပြုတော်မူပါဦး အရှင်ဘုရား’ ဟု လျှောက်ပြန်၏။

427.

၄၂၇။

‘‘Thero paṇṇakuṭiṃ katvā, saṅghe cātuddise adā;

Datvā ca anvādisī thero, mātu pitu ca bhātuno;

‘Idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’.

သာဏဝါသီမထေရ်သည် သစ်ရွက်မိုးကျောင်းကို ဆောက်လုပ်၍ အရပ်လေးမျက်နှာမှ ကြွရောက်လာသော သံဃာတော်အား လှူဒါန်းပြီးလျှင် ‘ဤကျောင်းအလှူသည် အကျွန်ုပ်၏ မိဘနှင့် အစ်ကိုတို့အား ရောက်ပါစေသတည်း၊ အကျွန်ုပ်၏ ဆွေမျိုးပြိတ္တာတို့သည် ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်ကြပါစေသတည်း’ ဟု အမျှပေးဝေတော်မူ၏။

428.

၄၂၈။

‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, gharāni udapajjisuṃ;

Kūṭāgāranivesanā, vibhattā bhāgaso mitā.

အမျှပေးဝေပြီးသည်နှင့် တပြိုင်နက် အဝန်းအလျား အချိုးအစား ညီညွတ်စွာ ဝေဖန်ထား၍ စိန်တောင်မွန်းချွန် တပ်ဆင်ထားသော ပြာသာဒ်အိမ်ဂေဟာတို့သည် ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏။

429.

၄၂၉။

‘‘Na manussesu īdisā, yādisā no gharā idha;

Api dibbesu yādisā, tādisā no gharā idha.

‘ဤနေရာ၌ အကျွန်ုပ်တို့ ရရှိသော အိမ်မျိုးသည် လူတို့တွင် မရှိနိုင်ပါ။ နတ်ပြည်၌ ရှိသော နတ်ဗိမာန်များကဲ့သို့ပင် ဤနေရာ၌ အကျွန်ုပ်တို့ ရရှိသော အိမ်များသည် တူညီလှကုန်၏။

430.

၄၃၀။

‘‘Daddallamānā ābhenti, samantā caturo disā;

Tathā bhante parakkama, yathā pānīyaṃ labhāmase.

ထိုအိမ်များသည် ပြိုးပြိုးပြက်ပြက် တောက်ပသော အရောင်တို့ဖြင့် အရပ်လေးမျက်နှာ ပတ်ဝန်းကျင်တစ်ခုလုံးကို တင့်တယ်စေကုန်၏။ သို့သော် အရှင်ဘုရား၊ အကျွန်ုပ်တို့သည် သောက်ရေ မရကြသေးပါ။ သောက်ရေ ရရှိနိုင်ရန် ထိုနည်းတူ လုံ့လပြုတော်မူပါဦး အရှင်ဘုရား’ ဟု လျှောက်ပြန်၏။

431.

၄၃၁။

‘‘Thero karaṇaṃ pūretvā, saṅghe cātuddise adā;

Datvā anvādisī thero, mātu pitu ca bhātuno;

‘Idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’.

သာဏဝါသီမထေရ်သည် ဓမကရိုဏ်၌ ရေကို ပြည့်စေ၍ အရပ်လေးမျက်နှာမှ သံဃာတော်အား လှူဒါန်းပြီးလျှင် ‘ဤရေအလှူသည် အကျွန်ုပ်၏ မိဘနှင့် အစ်ကိုတို့အား ရောက်ပါစေသတည်း၊ အကျွန်ုပ်၏ ဆွေမျိုးပြိတ္တာတို့သည် ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်ကြပါစေသတည်း’ ဟု အမျှပေးဝေတော်မူ၏။

432.

၄၃၂။

‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, pānīyaṃ udapajjatha;

Gambhīrā caturassā ca, pokkharañño sunimmitā.

အမျှပေးဝေပြီးသည်နှင့် တပြိုင်နက် သောက်ရေသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ နက်ရှိုင်း၍ လေးထောင့်စတုရန်း ပုံသဏ္ဌာန်ရှိသော ရေကန်ကြီးများကိုလည်း ကောင်းစွာ ဖန်ဆင်းပြီးသား ဖြစ်ပေါ်လာကုန်၏။

433.

၄၃၃။

‘‘Sītodikā suppatitthā, sītā appaṭigandhiyā;

Padumuppalasañchannā, vārikiñjakkhapūritā.

ထိုရေကန်တို့သည် ဖြူစင်သော သဲပြင်ရှိ၍ ဆိပ်ကမ်းကောင်းသော၊ ရေအေးမြ၍ စက်ဆုပ်ဖွယ်အနံ့ကင်းသော၊ ကြာပဒုမ္မာ ကြာညိုတို့ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းကာ ကြာဝတ်ဆံတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော ရေရှိကုန်၏။

434.

၄၃၄။

‘‘Tattha nhatvā pivitvā ca, therassa paṭidassayuṃ;

Pahūtaṃ pānīyaṃ bhante, pādā dukkhā phalanti no.

ပြိတ္တာတို့သည် ထိုရေကန်တို့၌ ရေချိုး ရေသောက်ကြပြီးနောက် မထေရ်အား မိမိကိုယ်ကို ပြသကြပြန်ကာ ‘အရှင်ဘုရား၊ အရှင်ဘုရား၏ ဒါနအာနုဘော်ကြောင့် များစွာသော သောက်ရေကို ရရှိပါပြီ။ သို့သော် အကျွန်ုပ်တို့၏ ခြေဖဝါးတို့သည် နာကျင်လှပါသည်၊ ခြေဖနောင့်တို့သည်လည်း ကွဲအက်နေကြပါသည် အရှင်ဘုရား။

435.

၄၃၅။

‘‘Āhiṇḍamānā khañjāma, sakkhare kusakaṇṭake;

Tathā bhante parakkama, yathā yānaṃ labhāmase.

ကျောက်စရစ်ခဲများနှင့် ဆူးငြောင့်ခလုတ်များရှိသော အရပ်တို့၌ လှည့်လည်သွားလာရသဖြင့် ခွင်လျက် ထော့နဲ့စွာ သွားလာနေကြရပါသည်။ ထို့ကြောင့် အကျွန်ုပ်တို့ သွားလာရန် ယာဉ်ရရှိစေရန် ထိုနည်းတူ လုံ့လပြုတော်မူပါဦး အရှင်ဘုရား’ ဟု လျှောက်ကြကုန်၏။

436.

၄၃၆။

‘‘Thero sipāṭikaṃ laddhā, saṅghe cātuddise adā;

Datvā anvādisī thero, mātu pitu ca bhātuno;

‘Idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’.

သာဏဝါသီမထေရ်သည် တစ်ထပ်ဖိနပ်ကို ရရှိသဖြင့် အရပ်လေးမျက်နှာမှ သံဃာတော်အား လှူဒါန်းပြီးနောက် ‘ဤဖိနပ်အလှူသည် အကျွန်ုပ်၏ မိဘနှင့် အစ်ကိုတို့အား ရောက်ပါစေသတည်း၊ အကျွန်ုပ်၏ ဆွေမျိုးပြိတ္တာတို့သည် ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်ကြပါစေသတည်း’ ဟု အမျှပေးဝေတော်မူ၏။

437.

၄၃၇။

‘‘Samanantarānuddiṭṭhe[Pg.170], petā rathena māgamuṃ;

Anukampitamha bhadante, bhattenacchādanena ca.

အမျှပေးဝေပြီးသည်နှင့် တပြိုင်နက် ပြိတ္တာတို့သည် ရထားစီးလျက် မထေရ်၏ထံသို့ ရောက်ရှိလာကြကုန်၏။ ‘အရှင်ဘုရား၊ အကျွန်ုပ်တို့အား ဆွမ်းလှူခြင်း၊ အဝတ်အထည် လှူဒါန်းခြင်းတို့ဖြင့် သနားချီးမြှောက်တော်မူအပ်ပါပြီ။

438.

၄၃၈။

‘‘Gharena pānīyadānena, yānadānena cūbhayaṃ;

Muniṃ kāruṇikaṃ loke, bhante vanditumāgatā’’ti. – gāthāyo āhaṃsu;

ကျောင်းလှူခြင်း၊ သောက်ရေလှူခြင်း၊ ယာဉ်လှူခြင်းတည်းဟူသော နှစ်ဦးနှစ်ဖက် ကောင်းကျိုးဖြစ်ထွန်းစေသော လှူဒါန်းမှုတို့ဖြင့် အကျွန်ုပ်တို့အား သနားစောင့်ရှောက်တော်မူအပ်ပါပြီ။ အရှင်ဘုရား၊ လောက၌ ကရုဏာကြီးမား၍ အကျိုးစီးပွားကို သိမြင်တော်မူသော မုနိမြတ်ဖြစ်သည့် အရှင်ဘုရားအား ရှိခိုးကန်တော့ရန် အကျွန်ုပ်တို့ လာရောက်ကြခြင်း ဖြစ်ပါသည်’ ဟု ထိုဂါထာတို့ကို လျှောက်ထားဆိုကြကုန်၏။

416-7. Tattha thero caritvā piṇḍāyāti thero piṇḍāpātacārikāya caritvā. Bhikkhū aññe ca dvādasāti therena saha vasantā aññe ca dvādasa bhikkhū ekajjhaṃ ekato sannipatiṃsu. Kasmāti ce? Bhattavissaggakāraṇāti bhattakiccakāraṇā bhuñjananimittaṃ. Teti te bhikkhū. Yathāladdhanti yaṃ yaṃ laddhaṃ. Dadāthāti detha.

၄၁၆-၇. ထိုဂါထာ၌ ‘ထေရော စရိတွာ ပိဏ္ဍာယ’ ဟူသည်မှာ ဆွမ်းအလို့ငှါ လှည့်လည်လှည့်ပတ်ခြင်းဖြင့် ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘ဘိက္ခူ အညေ စ ဒွါဒသ’ ဟူသည်မှာ မထေရ်နှင့်အတူ နေထိုင်ကြသော အခြားသော တစ်ကျိပ်နှစ်ပါးသော ရဟန်းတို့သည် တစ်ပေါင်းတည်း တစ်စုတည်း စည်းဝေးကြကုန်၏ ဟု ဆိုလိုသည်။ အဘယ်ကြောင့် စည်းဝေးကြသနည်းဟူမူ ‘ဘတ္တဝိဿဂ္ဂကာရဏာ’ ဟူသည် ဆွမ်းဘုဉ်းပေးခြင်း ကိစ္စဟူသော အကြောင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ ‘တေ’ ဟူသည်မှာ ထိုရဟန်းတို့ကို ဆိုလိုသည်။ ‘ယထာလဒ္ဓံ’ ဟူသည်မှာ မိမိတို့ ရရှိသမျှသော ဆွမ်းကို ဖြစ်သည်။ ‘ဒဒါထ’ ဟူသည်မှာ လှူဒါန်းပေးကမ်းကြကုန်လော့ ဟု ဆိုလိုသည်။

418. Niyyādayiṃsūti adaṃsu. Saṅghaṃ nimantayīti te eva dvādasa bhikkhū saṅghuddesavasena taṃ bhattaṃ dātuṃ nimantesi. Anvādisīti ādisi. Tattha yesaṃ anvādisi, te dassetuṃ ‘‘mātu pitu ca bhātuno, idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’’ti vuttaṃ.

၄၁၈. "နိယျာဒယိံသု" ဟူသည်မှာ ပေးလှူကုန်၏ ဟူသောအနက်ကို ဆိုလိုသည်။ "သံဃံ နိမန္တယိ" ဟူသည်မှာ ထိုတစ်ကျိပ်နှစ်ပါးသော ရဟန်းတို့ကိုသာ သံဃာတော်ကို ရည်ညွှန်းသောအားဖြင့် ထိုဆွမ်းကို လှူဒါန်းရန် ပင့်ဖိတ်ခဲ့သည်ကို ဆိုလိုသည်။ "အနွာဒိသိ" ဟူသည်မှာ အမျှပေးဝေ၏ ဟူသောအနက် ဖြစ်သည်။ ထိုသို့ အမျှပေးဝေရာ၌ အကြင်သူတို့အား အမျှပေးဝေသည်ဖြစ်ရာ ထိုသူတို့ကို ပြသရန်အတွက် "ပိတု မာတု စ ဘာတုနော၊ ဣဒံ မေ ဉာတီနံ ဟောတု၊ သုခိတာ ဟောန္တု ဉာတယော" ဟု ဆိုအပ်ပြီ။

419. Samanantarānuddiṭṭheti uddiṭṭhasamanantarameva. Bhojanaṃ udapajjathāti tesaṃ petānaṃ bhojanaṃ uppajji. Kīdisanti āha ‘‘suci’’ntiādi. Tattha anekarasabyañjananti nānārasehi byañjanehi yuttaṃ, atha vā anekarasaṃ anekabyañjanañca. Tatoti bhojanalābhato pacchā.

၄၁၉. "သမနန္တရာ အနုဒ္ဒိဋ္ဌေ" ဟူသော ဤပါဌ်၌ "ဥဒ္ဒိဋ္ဌေ" ဟူသည်မှာ အမျှပေးဝေပြီးသည်၏ အခြားမဲ့၌သာလျှင် ဖြစ်သည်။ "ဘောဇနံ ဥဒပဇ္ဇထ" ဟူသည်မှာ ထိုပြိတ္တာတို့အား အစာအာဟာရ ဖြစ်ပေါ်လာ၏ဟု ဆိုလိုသည်။ အဘယ်သို့သော အစာအာဟာရ ဖြစ်ပေါ်လာသနည်း ဟူမူ "သုစိံ" အစရှိသော ဂါထာကို မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုဂါထာ၌ "အနေကရသဗျဉ္ဇနံ" ဟူသည်မှာ အထူးထူးသော အရသာရှိသော ဟင်းလျာတို့နှင့် ယှဉ်စပ်သော (အစားအစာ) ကို ဆိုလိုသည်။ သို့မဟုတ် အထူးထူးသော အရသာလည်းရှိသော၊ အထူးထူးသော ဟင်းလျာလည်း ရှိသော အစားအစာကို ဆိုလိုသည်။ "တတော" ဟူသည်မှာ အစာအာဟာရကို ရရှိပြီးသည့်နောက်၌ဟု ဆိုလိုသည်။

420. Uddassayī bhātāti bhātikabhūto peto therassa attānaṃ dassesi. Vaṇṇavā balavā sukhīti tena bhojanalābhena tāvadeva rūpasampanno balasampanno sukhitova hutvā. Pahūtaṃ bhojanaṃ, bhanteti, bhante, tava dānānubhāvena pahūtaṃ anappakaṃ bhojanaṃ amhehi laddhaṃ. Passa naggāmhaseti olokehi, naggikā pana amha, tasmā tathā, bhante, parakkama payogaṃ karohi. Yathā vatthaṃ labhāmaseti yena pakārena yādisena payogena sabbeva mayaṃ vatthāni labheyyāma, tathā vāyamathāti attho.

၄၂၀. "ဥဒ္ဒိဿယီ ဘာတာ" ဟူသည်မှာ အစ်ကိုဖြစ်ဖူးသော ပြိတ္တာသည် သာဏဝါသီမထေရ်အား မိမိကိုယ်ကို ပြသခဲ့သည်ကို ဆိုလိုသည်။ "ဝဏ္ဏဝါ ဗလဝါ သုခီ" ဟူသည်မှာ ထိုသို့ အစားအစာကို ရရှိခြင်းကြောင့် ထိုခဏ၌ပင် ရုပ်အဆင်းနှင့် ပြည့်စုံခြင်း၊ ခွန်အားနှင့် ပြည့်စုံခြင်း၊ ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်သည်သာလျှင် ဖြစ်၍ဟု ဆိုလိုသည်။ "ဗဟုံ ဘောဇနံ ဘန္တေ" ဟူသည်မှာ "အရှင်ဘုရား၊ အရှင်ဘုရား၏ အလှူအာနုဘော်ကြောင့် များစွာသော အစားအစာကို အကျွန်ုပ်တို့ ရရှိပါပြီ" ဟု ဆိုလိုသည်။ "ပဿ နဂ္ဂါမှသေ" ဟူသည်မှာ "ကြည့်ရှုတော်မူပါလော၊ စင်စစ်သော်ကား အကျွန်ုပ်တို့သည် အဝတ်မရှိ ကိုယ်လုံးတီး ဖြစ်နေကြရပါသည်၊ ထို့ကြောင့် အရှင်ဘုရား၊ အကျွန်ုပ်တို့ အဝတ်ရရှိနိုင်မည့် အခြင်းအရာမျိုးဖြင့် အားထုတ် လုံ့လပြုတော်မူပါဦးလော့" ဟု ဆိုလိုသည်။ "ယထာ ဝတ္ထံ လဘာမသေ" ဟူသည်မှာ "အကြင်သို့သော နည်းလမ်းဖြင့်၊ အကြင်သို့သော လုံ့လဖြင့် အကျွန်ုပ်တို့ အားလုံး အဝတ်ကို ရရှိနိုင်ပါအံ့၊ ထိုသို့သော နည်းလမ်းဖြင့် အားထုတ် လုံ့လပြုတော်မူပါလော့" ဟူသောအနက် ဖြစ်သည်။

421. Saṅkārakūṭamhāti tattha tattha saṅkāraṭṭhānato. Uccinitvānāti gavesanavasena gahetvā. Nantaketi chinnapariyante chaḍḍitadussakhaṇḍe[Pg.171]. Te pana yasmā khaṇḍabhūtā pilotikā nāma honti, tāhi ca thero cīvaraṃ katvā saṅghassa adāsi, tasmā āha ‘‘pilotikaṃ paṭaṃ katvā, saṅghe cātuddise adā’’ti. Tattha saṅghe cātuddise adāti catūhipi disāhi āgatabhikkhusaṅghassa adāsi. Sampadānatthe hi idaṃ bhummavacanaṃ.

၄၂၁. "သင်္ကာရကူဋတော" ဟူသည်မှာ ထိုထို တံမြက်ချေး စွန့်ပစ်ရာ အရပ်မှဟု ဆိုလိုသည်။ "ဥစ္စိနိတွာန" ဟူသည်မှာ ရှာဖွေခြင်းဖြင့် ယူ၍ဟု ဆိုလိုသည်။ "နန္တကေ" ဟူသည်မှာ အနားပြတ်၍ စွန့်ပစ်အပ်သော ပုဆိုးစ၊ အဝတ်စတို့ကို ဆိုလိုသည်။ ထိုပုဆိုးစတို့သည် အပိုင်းပိုင်းပြတ်လျက် ရှိသောကြောင့် "ပုဆိုးကြမ်း" (ပိလောတိက) မည်ကုန်၏။ မထေရ်သည် ထိုပုဆိုးကြမ်းတို့ဖြင့် သင်္ကန်းပြုလုပ်၍ သံဃာတော်အား လှူဒါန်းခဲ့သောကြောင့် "ပိလောတိကံ ပဋံ ကတွာ၊ သံဃေ စာတုဒ္ဒိသေ အဒါ" ဟု ဆိုအပ်ပြီ။ ထိုပါဌ်၌ "သံဃေ စာတုဒ္ဒိသေ အဒါ" ဟူသည်မှာ အရပ်လေးမျက်နှာမှ ကြွရောက်လာသော ရဟန်းသံဃာအား ပေးလှူ၏ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤ "သံဃေ" ဟူသော စကားလုံးသည် သမ္ပဒါန်အနက်၌ သတ္တမီဝိဘတ် သက်ရောက်ထားသော သဒ္ဒါဖြစ်သည်။

423-4. Suvatthavasanoti sundaravatthavasano. Therassa dassayītumanti therassa attānaṃ dassayi dassesi, pākaṭo ahosi. Paṭicchādayati etthāti paṭicchadā.

၄၂၃-၄. "သုဝတ္ထဝသနော" ဟူသည်မှာ ကောင်းသောအဝတ်ကို ဝတ်ဆင်ထားသူဟု ဆိုလိုသည်။ "ထေရဿုဒ္ဒိဿယီတုမံ" ဟူသည်မှာ သာဏဝါသီမထေရ်အား မိမိကိုယ်ကို ပြသ၏၊ ထင်ရှားအောင် ပြု၏ဟု ဆိုလိုသည်။ အကြင်အဝတ်ဖြင့် ကိုယ်ခန္ဓာကို ဖုံးလွှမ်းအပ်သောကြောင့် ထိုအဝတ်ကို "ပဋိစ္ဆဒါ" (ဖုံးလွှမ်းကြောင်းအဝတ်) ဟု ခေါ်ဆိုသည်။

428-9. Kūṭāgāranivesanāti kūṭāgārabhūtā tadaññanivesanasaṅkhātā ca gharā. Liṅgavipallāsavasena hetaṃ vuttaṃ. Vibhattāti samacaturassaāyatavaṭṭasaṇṭhānādivasena vibhattā. Bhāgaso mitāti bhāgena paricchinnā. Noti amhākaṃ. Idhāti imasmiṃ petaloke. Api dibbesūti apīti nipātamattaṃ, devalokesūti attho.

၄၂၈-၉. "ကူဋာဂါရနိဝေသာနော" ဟူသည်မှာ စုလစ်မွန်းချွန်တပ်သော အိမ်များနှင့် ထိုမှတစ်ပါးသော နေရာတိုက်အိမ်ဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော အိမ်များကို ဆိုလိုသည်။ ဤပါဌ်ကို လိင်ဖောက်ပြန်ခြင်း (လိင်္ဂဝိပလ္လာသ) ၏ အစွမ်းဖြင့် ဆိုအပ်သည်။ "ဝိဘတ္တာ" ဟူသည်မှာ ညီမျှသော လေးထောင့်စတုရန်း၊ အလျား၊ အဝန်း သဏ္ဌာန် စသည်တို့၏ အစွမ်းဖြင့် ကောင်းစွာ ဝေဖန်အပ်ကုန်သောဟု ဆိုလိုသည်။ "ဘာဂသော မိတာ" ဟူသည်မှာ အဖို့အစုအားဖြင့် ကောင်းစွာ ပိုင်းခြားအပ်ကုန်သောဟု ဆိုလိုသည်။ "နော" ဟူသည်မှာ အကျွန်ုပ်တို့အားဟု ဆိုလိုသည်။ "ဣဓ" ဟူသည်မှာ ဤပြိတ္တာဘုံ၌ဟု ဆိုလိုသည်။ "အပိ ဒိဗ္ဗေသု" ၌ "အပိ" သဒ္ဒါသည် နိပါတ်မျှသာဖြစ်၍ "ဒေဝလောကေသု" (နတ်ပြည်တို့၌) ဟု အနက်ရသည်။

431. Karaṇanti dhamakaraṇaṃ. Pūretvāti udakassa pūretvā. Vārikiñjakkhapūritāti tattha tattha vārimatthake padumuppalādīnaṃ kesarabhārehi sañchāditavasena pūritā. Phalantīti pupphanti, paṇhikapariyantādīsu vidālentīti attho.

၄၃၁. "ကရဏံ" ဟူသည်မှာ ဓမကရိုဏ် ရေစစ်ကို ဆိုလိုသည်။ "ပူရေတွာ" ဟူသည်မှာ ရေဖြင့် ပြည့်စေ၍ဟု ဆိုလိုသည်။ "ဝါရိကိဉ္ဇက္ခပူရိတာ" ဟူသည်မှာ ထိုထိုရေ၏ အထက်၌ ကြာပဒုမ္မာ ကြာညို စသည်တို့၏ ဝတ်ဆံအဖို့တို့ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းလျက် ပြည့်နှက်နေသည်ကို ဆိုလိုသည်။ "ဖလန္တိ" ဟူသည်မှာ ပွင့်အက်ကုန်၏၊ ဖနောင့်အပိုင်းအခြား စသည်တို့၌ ကွဲအက်ကုန်၏ ဟူသောအနက် ဖြစ်သည်။

435-6. Āhiṇḍamānāti vicaramānā. Khañjāmāti khañjanavasena gacchāma. Sakkhare kusakaṇṭaketi sakkharavati kusakaṇṭakavati ca bhūmibhāge, sakkhare kusakaṇṭake ca akkamantāti attho. Yānanti rathavayhādikaṃ yaṃkiñci yānaṃ. Sipāṭikanti ekapaṭalaupāhanaṃ.

၄၃၅-၆. "အာဟိဏ္ဍမာနာ" ဟူသည်မှာ လှည့်လည်သွားလာကုန်သည်ရှိသော်ဟု ဆိုလိုသည်။ "ခဉ္ဇာမ" ဟူသည်မှာ ခြေမစွမ်း (ခြေခွင်) သော အစွမ်းဖြင့် သွားရကုန်၏ဟု ဆိုလိုသည်။ "သက္ခရေ ကုသကဏ္ဋကေ" ဟူသည်မှာ ကျောက်စရစ်ခဲများရှိသော၊ မြက်ဆူးမြက်ငြောင့်များရှိသော မြေပြင်၌ ကျောက်စရစ်ခဲနှင့် ဆူးငြောင့်တို့ကို နင်းလျှောက်ရကုန်လျက် ဟူသောအနက် ဖြစ်သည်။ "ယာနံ" ဟူသည်မှာ ရထား၊ ယာဉ်ပေါင်းချုပ် စသော တစ်စုံတစ်ခုသော ယာဉ်ကို ဆိုလိုသည်။ "သိပါဋိကံ" ဟူသည်မှာ တစ်ထပ်သာရှိသော ဖိနပ်ကို ဆိုလိုသည်။

437-8. Rathena māgamunti makāro padasandhikaro, rathena āgamaṃsu. Ubhayanti ubhayena dānena, yānadānena ceva bhattādicatupaccayadānena ca. Pānīyadānena hettha bhesajjadānampi saṅgahitaṃ. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānamevāti.

၄၃၇-၈. "ရထေန မာဂမုံ" ဟူသော ဤပုဒ်၌ "မ" အက္ခရာသည် ပုဒ်စပ်ခြင်း (ပဒသန္ဓိ) ကို ပြုခြင်းသာဖြစ်သည်။ "ရထေန အာဂမံသု" (ရထားဖြင့် လာကုန်၏) ဟု ဆိုလိုသည်။ "ဥဘယံ" ဟူသည်မှာ ယာဉ်ကို လှူဒါန်းခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဆွမ်းအစရှိသော ပစ္စည်းလေးပါးကို လှူဒါန်းခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း နှစ်ပါးသော လှူဒါန်းမှုတို့ဖြင့်ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤသို့ လှူဒါန်းရာ၌ သောက်ရေအလှူဖြင့် ဆေးဝါးအလှူကိုလည်း ရေတွက် သင်္ဂြိုဟ်အပ်သည်။ ကြွင်းသောစကားရပ်သည် အောက်၌ ဆိုအပ်ပြီးသောနည်းအတိုင်း ထင်ရှားလွယ်ကူလှပေသည်။ ဤသည်ကား ဂါထာအဖွင့် ပြီး၏။

Thero [Pg.172] taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā ‘‘yathā ime etarahi, evaṃ tvampi ito anantarātīte attabhāve peto hutvā mahādukkhaṃ anubhavī’’ti vatvā therena yācito suttapetavatthuṃ kathetvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Taṃ sutvā mahājano sañjātasaṃvego dānasīlādipuññakammanirato ahosīti.

သာဏဝါသီမထေရ်သည် ထိုအကြောင်းအရာကို မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ထား၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုအကြောင်းအရာကို အကြောင်းပြုတော်မူ၍ "ယခုအခါ၌ ဤသင်၏ ဆွေမျိုးပြိတ္တာတို့ ကဲ့သို့ပင်၊ ထိုနည်းတူစွာ သင်သည်လည်း ယခုဘဝမှ အခြားမဲ့ လွန်လေပြီးသော ဘဝ၌ ပြိတ္တာဖြစ်၍ ကြီးစွာသော ဆင်းရဲဒုက္ခကို ခံစားခဲ့ရဖူးပြီ" ဟု မိန့်တော်မူပြီးလျှင် မထေရ်က တောင်းပန်အပ်သဖြင့် သုတ္တပေတဝတ္ထုကို ဟောကြားတော်မူကာ ရောက်ရှိလာသော ပရိသတ်တို့အား တရားဓမ္မ ဟောကြားတော်မူ၏။ ထိုတရားစကားကို ကြားနာရသဖြင့် လူအပေါင်းတို့သည် ကောင်းစွာ ဖြစ်ပေါ်လာသော သံဝေဂရှိကြကုန်လျက် ဒါန၊ သီလ အစရှိသော ကောင်းမှုကုသိုလ်တို့၌ အမြဲမွေ့လျော်ကြကုန်၏။

Sāṇavāsittherapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

သာဏဝါသီမထေရ် ပြိတ္တာဝတ္ထုအဖွင့် ပြီးဆုံးပါပြီ။

3. Rathakārapetivatthuvaṇṇanā

၃. ရထကာရပြိတ္တာမဝတ္ထုအဖွင့် (ရထကာရပေတိဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ)

Veḷuriyathambhaṃ ruciraṃ pabhassaranti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante aññataraṃ petiṃ ārabbha vuttaṃ. Atīte kira kassapassa bhagavato kāle aññatarā itthī sīlācārasampannā kalyāṇamittasannissayena sāsane abhippasannā suvibhattavicitrabhittithambhasopānabhūmitalaṃ ativiya dassanīyaṃ ekaṃ āvāsaṃ katvā tattha bhikkhū nisīdāpetvā paṇītena āhārena parivisitvā bhikkhusaṅghassa niyyādesi. Sā aparena samayena kālaṃ katvā aññassa pāpakammassa vasena himavati pabbatarāje rathakāradahaṃ nissāya vimānapetī hutvā nibbatti. Tassā saṅghassa āvāsadānapuññānubhāvena sabbaratanamayaṃ uḷāraṃ ativiya samantato pāsādikaṃ manoharaṃ ramaṇīyaṃ pokkharaṇiyaṃ nandanavanasadisaṃ upasobhitaṃ vimānaṃ nibbatti, sayañca suvaṇṇavaṇṇā abhirūpā dassanīyā pāsādikā ahosi.

"ဝေဠုရိယတ္ထမ္ဘံ ရုစိရံ ပဘဿရံ" အစရှိသော ဤတရားဒေသနာကို မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည်၌ သီတင်းသုံး နေတော်မူစဉ် တစ်ဦးသော ပြိတ္တာမကို အကြောင်းပြု၍ ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ကြားသိရသည်မှာ လွန်လေပြီးသော ကဿပမြတ်စွာဘုရား လက်ထက်တော်၌ တစ်ဦးသော မိန်းမသည် သီလအကျင့်နှင့် ပြည့်စုံလျက်၊ ကောင်းသော မိတ်ဆွေကောင်းကို အမှီရသဖြင့် သာသနာတော်၌ အလွန် ကြည်ညိုမြတ်နိုးသည်ဖြစ်၍ ကောင်းစွာဝေဖန်အပ်သော ဆန်းကြယ်သော နံရံ၊ တိုင်၊ စောင်းတန်း လှေကား၊ ဘုံအပြင်ရှိသော အလွန်ပင် ရှုချင်စဖွယ် ကောင်းသော ကျောင်းတစ်ဆောင်ကို ဆောက်လုပ်ပြီးလျှင် ထိုကျောင်း၌ ရဟန်းတော်တို့ကို သီတင်းသုံးစေ၍ မွန်မြတ်သော ဆွမ်းခဲဖွယ်တို့ဖြင့် လုပ်ကျွေးပြီး သံဃာတော်အား လှူဒါန်းခဲ့၏။ ထိုမိန်းမသည် နောက်အခါ၌ ကွယ်လွန်သေဆုံး၍ တစ်ပါးသော အကုသိုလ်ကံ၏ အစွမ်းကြောင့် ဟိမဝန္တာတောင်မင်း၌ ရထကာရအိုင်ကို အမှီပြု၍ ဝေမာနိကပြိတ္တာမ ဖြစ်၍ ဖြစ်ထွန်းခဲ့ရ၏။ ထိုပြိတ္တာမအား သံဃာတော်အား ကျောင်းလှူခဲ့သော ကောင်းမှုကုသိုလ်၏ အာနုဘော်ကြောင့် ရတနာအလုံးစုံဖြင့် ပြီးသော၊ ကြီးမြတ်သော၊ အလွန်ပင် ထက်ဝန်းကျင်မှ ကြည်ညိုဖွယ်ရှိသော၊ နှလုံးမွေ့လျော်ဖွယ်ရှိသော၊ သာယာသော ရေကန်ရှိသော၊ နန္ဒဝန်ဥယျာဉ်နှင့်တူသော တင့်တယ်လှပသော ဗိမာန်ကြီး ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့၏။ မိမိသည်လည်း ရွှေအဆင်းကဲ့သို့ တင့်တယ်သောအဆင်းရှိလျက်၊ အလွန်အဆင်းလှပခြင်း၊ ရှုချင်စဖွယ် ကောင်းခြင်း၊ ကြည်ညိုဖွယ် ရှိခြင်းတို့နှင့် ပြည့်စုံလေ၏။

Sā tattha purisehi vināva dibbasampattiṃ anubhavantī viharati. Tassā tattha dīgharattaṃ nippurisāya vasantiyā anabhirati uppannā. Sā ukkaṇṭhitā hutvā ‘‘attheso upāyo’’ti cintetvā dibbāni ambapakkāni nadiyaṃ pakkhipati. Sabbaṃ kaṇṇamuṇḍapetivatthusmiṃ āgatanayeneva veditabbaṃ. Idha pana bārāṇasivāsī eko māṇavo gaṅgāya tesu ekaṃ ambaphalaṃ disvā tassa pabhavaṃ gavesanto anukkamena taṃ ṭhānaṃ gantvā nadiṃ disvā tadanusārena tassā vasanaṭṭhānaṃ gato. Sā taṃ disvā attano vasanaṭṭhānaṃ [Pg.173] netvā paṭisanthāraṃ karontī nisīdi. So tassā vasanaṭṭhānasampattiṃ disvā pucchanto –

ထိုပြိတ္တာမသည် ထိုဗိမာန်၌ ယောက်ျားတို့နှင့် ကင်း၍သာလျှင် နတ်၌ဖြစ်သော စည်းစိမ်ချမ်းသာကို ခံစားလျက် နေ၏။ ထိုဗိမာန်၌ ရှည်မြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး ယောက်ျားမရှိဘဲ နေရသော ထိုဝေမာနိကပြိတ္တာမအား မမွေ့လျော်ခြင်း (ငြီးငွေ့ခြင်း) သည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ထိုဝေမာနိကပြိတ္တာမသည် ငြီးငွေ့သည်ဖြစ်၍ "ဤသို့သော အကြောင်းလမ်း ရှိပေသည်" ဟု ကြံစည်လျက် နတ်၌ဖြစ်သော သရက်သီးမှည့်တို့ကို မြစ်၌ ပစ်ချ၏။ အလုံးစုံသော အကြောင်းအရာကို ကဏ္ဏမုဏ္ဍပြိတ္တာမဝတ္ထု၌ လာသောနည်းအတိုင်းသာလျှင် သိအပ်၏။ ဤဝတ္ထု၌ကား ဗာရာဏသီပြည်၌ နေသော တစ်ယောက်သော လုလင်သည် ဂင်္ဂါမြစ်၌ မျောလာသော သရက်သီးတစ်လုံးကို မြင်၍ ထိုသရက်သီး၏ ဖြစ်ရာအရပ်ကို ရှာဖွေသည်ရှိသော် အစဉ်သဖြင့် ထိုအရပ်သို့ ရောက်သွားပြီး မြစ်ကို မြင်ရ၍ ထိုမြစ်ကို အစဉ်အတိုင်း ဆန်တက်လာခဲ့ရာ ထိုဝေမာနိကပြိတ္တာမ၏ နေရာအရပ်သို့ ရောက်ရှိသွားလေ၏။ ထိုပြိတ္တာမသည် ထိုလုလင်ကို မြင်၍ မိမိ၏ နေရာအရပ်သို့ ခေါ်ဆောင်ကာ ခရီးဦးကြိုပြုလျက် ပဋိသန္ဓာရစကား ပြောကြားကာ ထိုင်နေ၏။ ထိုလုလင်သည် ထိုဝေမာနိကပြိတ္တာမ၏ နေရာအရပ်၏ စည်းစိမ်ချမ်းသာကို မြင်၍ မေးမြန်းလိုသဖြင့် —

439.

၄၃၉။

‘‘Veḷuriyathambhaṃ ruciraṃ pabhassaraṃ, vimānamāruyha anekacittaṃ;

Tatthacchasi devi mahānubhāve, pathaddhani pannaraseva cando.

ကြီးမြတ်သော တန်ခိုးအာနုဘော်ရှိသော နတ်သမီး၊ ကျောက်မျက်ရွဲဖြင့်ပြီးသော တိုင်ရှိသော၊ တင့်တယ်လျက် ပြိုးပြိုးပြက်ပြက် တောက်ပသော အရောင်အဝါရှိသော၊ များစွာသော ရတနာတို့ဖြင့် ဆန်းကြယ်သော ဗိမာန်သို့ တက်ရောက်၍၊ ကောင်းကင်ခရီး၌ လပြည့်ဝန်းသော လမင်းကဲ့သို့ ထက်ဝန်းကျင်မှ တင့်တယ်ထွန်းပလျက် ထိုဗိမာန်၌ နေထိုင်ပါပေ၏။

440.

၄၄၀။

‘‘Vaṇṇo ca te kanakassa sannibho, uttattarūpo bhusa dassaneyyo;

Pallaṅkaseṭṭhe atule nisinnā, ekā tuvaṃ natthi ca tuyha sāmiko.

သင့်၏ ကိုယ်အဆင်းသည်လည်း ရွှေစင်ကဲ့သို့ ထွန်းပသော အရောင်ရှိ၏၊ ကောင်းစွာ သွန်းအပ်သော ရွှေတုံးရွှေစင်ကဲ့သို့ တင့်တယ်လှပသော အဆင်းသဏ္ဌာန်လည်း ရှိ၏၊ အလွန်ပင် ရှုချင်စဖွယ် ကောင်းလှပေ၏။ ကြီးသော တန်ခိုးအာနုဘော်ရှိသော နတ်သမီး၊ သင်သည် မြင့်မြတ်၍ အတုမရှိသော ပလ္လင်ထက်၌ တစ်ယောက်တည်းသာ ထိုင်နေပါပေ၏၊ သင့်အား လင်ခင်ပွန်း မရှိပါသလော။

441.

၄၄၁။

‘‘Imā ca te pokkharaṇī samantā, pahūtamalyā bahupuṇḍarīkā;

Suvaṇṇacuṇṇehi samantamotthatā, na tattha paṅko paṇako ca vijjati.

သင့်ဗိမာန်၏ ထက်ဝန်းကျင်၌ တည်ရှိကုန်သော၊ ကြာနီ ကြာဖြူ ကြာညိုစသော ရေပန်းတို့ဖြင့် များစွာသော ပန်းများ ရှိကုန်သော၊ များစွာသော ကြာပုဏ္ဍရိက်များ ရှိကုန်သော၊ ရွှေသဲတို့ဖြင့် ထက်ဝန်းကျင်မှ ပြွမ်းတီးလျက်ရှိကုန်သော သင့်၏ ဤရေကန်တို့သည်လည်း ရှိကုန်၏။ ထိုရေကန်တို့၌ ညွန်သည်လည်းကောင်း၊ ရေညှိသည်လည်းကောင်း မရှိပါ။

442.

၄၄၂။

‘‘Haṃsā cime dassanīyā manoramā, udakasmimanupariyanti sabbadā;

Samayya vaggūpanadanti sabbe, bindussarā dundubhīnaṃva ghoso.

ရှုချင်စဖွယ်ရှိကုန်သော၊ နှလုံးမွေ့လျော်ဖွယ်ရှိကုန်သော ဤဟင်္သာတို့သည်လည်း ရေ၌ အခါခပ်သိမ်း လှည့်လည်သွားလာကုန်၏။ တစ်ခဲနက်သော အသံရှိကုန်သော ခပ်သိမ်းသော ဟင်္သာတို့သည် အခါခပ်သိမ်း စုဝေးပေါင်းရုံး၍ သာယာသောအသံဖြင့် မြည်ကြကုန်၏။ ထိုအသံသည် စည်ကြီးတို့၏ အသံကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

443.

၄၄၃။

‘‘Daddallamānā yasasā yasassinī, nāvāya ca tvaṃ avalamba tiṭṭhasi;

Āḷārapamhe hasite piyaṃvade, sabbaṅgakalyāṇi bhusaṃ virocasi.

အခြံအရံရှိသော သင်သည် အခြံအရံ တန်ခိုးဖြင့် အလွန်တောက်ပလျက် လှေဦးပဲ့တိုကို မှီ၍ တည်နေ၏။ ကော့ညွတ်သော မျက်တောင်ရှိသော၊ ရွှင်ပြုံးသော မျက်နှာရှိသော၊ ချစ်ဖွယ်သော စကားကို ဆိုတတ်သော၊ အလုံးစုံသော အင်္ဂါကြီးငယ်တို့ဖြင့် ကောင်းခြင်းနှင့် ပြည့်စုံသော အို... နတ်သမီး၊ သင်သည် လွန်စွာ တင့်တယ်လှပါပေ၏။

444.

၄၄၄။

‘‘Idaṃ vimānaṃ virajaṃ same ṭhitaṃ, uyyānavantaṃ ratinandivaḍḍhanaṃ;

Icchāmahaṃ nāri anomadassane, tayā saha nandane idha moditu’’nti. –

သင့်၏ ဤဗိမာန်သည်လည်း မြူကင်းစင်၏၊ ညီညွတ်သော မြေအပြင်၌ တည်၏၊ ဥယျာဉ်နှင့် တကွဖြစ်၍ မွေ့လျော်ခြင်း၊ နှစ်သက်ခြင်းကို ပွားစေတတ်၏။ ပြည့်စုံသော ရှုဖွယ်ရှိသော၊ နှစ်သက်ခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သော အို... နတ်သမီး၊ ဤနန္ဒဝန်ဥယျာဉ်၌ သင်နှင့်အတူ မွေ့လျော်ပျော်ပါးခြင်းငှါ ငါသည် အလိုရှိ၏ဟု (ဆို၏)။

Imā gāthā abhāsi.

ဤဂါထာတို့ကို ရွတ်ဆိုလေ၏။

439. Tattha [Pg.174] tatthāti tasmiṃ vimāne. Acchasīti icchiticchitakāle nisīdasi. Devīti taṃ ālapati. Mahānubhāveti mahatā dibbānubhāvena samannāgate. Pathaddhanīti attano pathabhūte addhani, gaganatalamaggeti attho. Pannaraseva candoti puṇṇamāsiyaṃ paripuṇṇamaṇḍalo cando viya vijjotamānāti attho.

၄၃၉. ထိုဂါထာတို့၌ - 'တတ္ထ'ဟူသည် ထိုဗိမာန်၌ဟု အနက်ရ၏။ 'အစ္ဆသိ'ဟူသည် အလိုရှိအပ်သော အခါ၌ နေ၏ဟု ဆိုလိုသည်။ 'ဒေဝိ'ဟူသည် ထိုနတ်သမီးကို ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်၏။ 'မဟာနုဘာဝေ'ဟူသည် များစွာသော နတ်၏ အာနုဘော်နှင့် ပြည့်စုံသောဟု အနက်ရ၏။ 'သမန္တတော'ဟူသည် မိမိ၏ ခရီးဖြစ်သော ကောင်းကင်ပြင် ခရီးလမ်းခရီး၌ဟု အနက်ရ၏။ 'ပန္နရသေဝ စန္ဒော'ဟူသည် လပြည့်နေ့၌ ပြည့်ဝန်းသော လမင်းကဲ့သို့ ထွန်းတောက်ပလျက်ရှိသောဟု အနက်ရ၏။

440. Vaṇṇo ca te kanakassa sannibhoti tava vaṇṇo ca uttattasiṅgīsuvaṇṇena sadiso ativiya manoharo. Tenāha ‘‘uttattarūpo bhusa dassaneyyo’’ti. Atuleti mahārahe. Atuleti vā devatāya ālapanaṃ, asadisarūpeti attho. Natthi ca tuyha sāmikoti tuyhaṃ sāmiko ca natthi.

၄၄၀. 'ဝဏ္ဏော စ တေ ကနကသန္နိဘော'ဟူသည် သင်၏ အရောင်အဆင်းသည် အရှိန်မြှင့်ထားသော သိင်္ဂီရွှေနှင့် တူသဖြင့် အလွန်တရာ စိတ်နှလုံးကို ရွှင်ပျစေတတ်သောဟု အနက်ရ၏။ ထို့ကြောင့် 'ဥတ္တတ္တရူပေါ ဘုသဒဿနေယျော'ဟု ဆိုသည်။ 'အတုလေ'ဟူသည် မြတ်သောသူတို့နှင့် ထိုက်တန်သောဟု ဆိုလိုသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် 'အတုလေ'ဟူသည် နတ်သမီးကို ခေါ်ဝေါ်ခြင်းဖြစ်ပြီး သူတစ်ပါးနှင့် မတူသော အဆင်းရှိသော နတ်သမီးဟု အနက်ရ၏။ 'နတ္ထိ စ တုယှ သာမိကော'ဟူသည် သင့်အား လင်ယောကျာ်းလည်း မရှိဟု အနက်ရ၏။

441. Pahūtamalyāti kamalakuvalayādibahuvidhakusumavatiyo. Suvaṇṇacuṇṇehīti suvaṇṇavālukāhi. Samantamotthatāti samantato okiṇṇā. Tatthāti tāsu pokkharaṇīsu. Paṅko paṇako cāti kaddamo vā udakapicchillo vā na vijjati.

၄၄၁. 'ဗဟုတ္တမလျာ'ဟူသည် ကြာနီ ကြာဖြူ ကြာညို စသော များပြားလှစွာသော ပန်းမျိုးစုံရှိကုန်သောဟု အနက်ရ၏။ 'သုဝဏ္ဏစုဏ္ဏေဟိ'ဟူသည် ရွှေသဲတို့ဖြင့်ဟု အနက်ရ၏။ 'သမန္တမောတ္ထတာ'ဟူသည် ထက်ဝန်းကျင်မှ ပြွမ်းတီးဖြန့်ကြဲအပ်ကုန်သောဟု အနက်ရ၏။ 'တတ္ထ'ဟူသည် ထိုရေကန်တို့၌ဟု အနက်ရ၏။ 'ပင်္ကော ပဏကော'ဟူသည် ညွန်သည်လည်းကောင်း၊ ရေညှိသည်လည်းကောင်း မရှိဟု အနက်ရ၏။

442. Haṃsā cime dassanīyā manoramāti ime haṃsā ca dassanasukhā manoramā ca. Anupariyantīti anuvicaranti. Sabbadāti sabbesu utūsu. Samayyāti saṅgamma. Vaggūti madhuraṃ. Upanadantīti vikūjanti. Bindussarāti avisaṭassarā sampiṇḍitassarā. Dundubhīnaṃva ghosoti vaggubindussarabhāvena dundubhīnaṃ viya tava pokkharaṇiyaṃ haṃsānaṃ ghosoti attho.

၄၄၂. 'ဟံသာ စိမေ ဒဿနီယာ မနောရမာ'ဟူသည် ရှုချင်စဖွယ်ရှိကုန်သော၊ စိတ်နှလုံး မွေ့လျော်ဖွယ်ရှိကုန်သော ဤဟင်္သာတို့သည်လည်း ဟု အနက်ရ၏။ 'အနုပရိယန္တိ'ဟူသည် လှည့်လည်ကျက်စားကုန်၏ဟု အနက်ရ၏။ 'သဗ္ဗဒါ'ဟူသည် ခပ်သိမ်းသော ဥတုတို့၌ဟု ဆိုလိုသည်။ 'သမယာ'ဟူသည် ပေါင်းရုံးစုဝေး၍ဟု အနက်ရ၏။ 'ဝဂ္ဂူ'ဟူသည် သာယာသောအသံကိုဟု အနက်ရ၏။ 'ဥပနဒန္တိ'ဟူသည် ကျူးရင့်မြည်တမ်းကုန်၏။ 'ဗိန္ဒုဿရာ'ဟူသည် မပြန့်လွင့်ဘဲ စုပေါင်းညီညွတ်သော တစ်ခဲနက်အသံ ရှိကုန်သောဟု ဆိုလိုသည်။ 'ဒုဒြဘီနံဝ ဃောသော'ဟူသည် သာယာသော တစ်ခဲနက်အသံ ရှိသည့်အတွက်ကြောင့် စည်ကြီးတို့၏ အသံကဲ့သို့ သင့်ရေကန်၌ ဟင်္သာတို့၏ အသံသည် ဖြစ်၏ဟု အနက်ရ၏။

443. Daddallamānāti ativiya abhijalantī. Yasasāti deviddhiyā. Nāvāyāti doṇiyaṃ. Pokkharaṇiyañhi paduminiyaṃ suvaṇṇanāvāya mahārahe pallaṅke nisīditvā udakakīḷaṃ kīḷantiṃ petiṃ disvā evamāha. Avalambāti avalambitvā apassenaṃ apassāya. Tiṭṭhasīti idaṃ ṭhānasaddassa gatinivatti atthattā gatiyā paṭikkhepavacanaṃ. ‘‘Nisajjasī’’ti vā pāṭho, nisīdasiccevassa attho daṭṭhabbo. Āḷārapamheti vellitadīghanīlapakhume. Hasiteti hasitamahāhasitamukhe. Piyaṃvadeti piyabhāṇinī. Sabbaṅgakalyāṇīti sabbehi aṅgehi sundare, sobhanasabbaṅgapaccaṅgīti attho. Virocasīti virājesi.

၄၄၃. 'ဒဒ္ဒဠမာနာ'ဟူသည် အလွန်တရာ ထွန်းပသောဟု အနက်ရ၏။ 'ယသသာ'ဟူသည် နတ်၏တန်ခိုးဖြင့်ဟု ဆိုလိုသည်။ 'နာဝါယ'ဟူသည် လှေ၌ (ပဒုမ္မာရေကန်၌ ရွှေလှေပေါ်ဝယ် မြတ်သောပလ္လင်ထက်၌ ထိုင်၍ ရေကစားနေသော ပြိတ္တာမကို မြင်၍ ဤသို့ ဆိုခြင်းဖြစ်၏)။ 'အဝလမ္ဗ'ဟူသည် မှီ၍ တည်နေ၏ဟူသော အနက်ဖြစ်၍ သွားလာလှုပ်ရှားခြင်းမရှိဘဲ တည်ငြိမ်စွာ ရပ်နေခြင်းကို ပြသည်။ 'နိသဇ္ဇသိ'ဟုလည်း ပါဌ်ရှိရာ ထိုင်နေ၏ဟုသာ မှတ်ယူရမည်။ 'အာဠာရပမှေ'ဟူသည် ကော့ညွတ်ရှည်လျားပြီး ညိုမှောင်သော မျက်တောင်ရှိသောဟု အနက်ရ၏။ 'ဟသိတေ'ဟူသည် အလွန်ရွှင်ပြုံးသော မျက်နှာရှိသောဟု အနက်ရ၏။ 'ပိယံဝဒေ'ဟူသည် ချစ်ဖွယ်သော စကားကို ဆိုတတ်သော။ 'သဗ္ဗင်္ဂကလျာဏီ'ဟူသည် အလုံးစုံသော အင်္ဂါကြီးငယ်တို့ဖြင့် ကောင်းခြင်း တင့်တယ်ခြင်းနှင့် ပြည့်စုံသောဟု အနက်ရ၏။ 'ဝိရောစသိ'ဟူသည် တင့်တယ်တောက်ပလှ၏ဟု ဆိုလိုသည်။

444. Virajanti [Pg.175] vigatarajaṃ niddosaṃ. Same ṭhitanti same bhūmibhāge ṭhitaṃ, caturassasobhitatāya vā samabhāge ṭhitaṃ, samantabhaddakanti attho. Uyyānavantanti nandanavanasahitaṃ. Ratinandivaḍḍhananti ratiñca nandiñca vaḍḍhetīti ratinandivaḍḍhanaṃ, sukhassa ca pītiyā ca saṃvaḍḍhananti attho. Nārīti tassā ālapanaṃ. Anomadassaneti paripuṇṇaaṅgapaccaṅgatāya aninditadassane. Nandaneti nandanakare. Idhāti nandanavane, vimāne vā. Moditunti abhiramituṃ icchāmīti yojanā.

၄၄၄. 'ဝိရဇံ'ဟူသည် ကင်းသောမြူရှိသော၊ အပြစ်ကင်းစင်သောဟု အနက်ရ၏။ 'သမေ ဌိတံ'ဟူသည် ညီညွတ်သော မြေအပြင်၌ တည်သော၊ လေးထောင့်စတုရန်း ကျကျ တင့်တယ်သဖြင့် ထက်ဝန်းကျင် ကောင်းမြတ်သောဟု အနက်ရ၏။ 'ဥယျာနဝန္တံ'ဟူသည် နန္ဒဝန်ဥယျာဉ်နှင့် တူသောဥယျာဉ် ရှိသောဟု အနက်ရ၏။ 'ရတိနန္ဒိဝဍ္ဎနံ'ဟူသော ဤပါဌ်၌ ဝိဂြိုဟ်ကို ဤသို့ သိအပ်၏ - မွေ့လျော်ခြင်းနှင့် နှစ်သက်ခြင်းကို တိုးပွားစေတတ်သောကြောင့် 'ရတိနန္ဒိဝဍ္ဎန' မည်၏၊ ချမ်းသာခြင်းနှင့် နှစ်သက်ခြင်းကို တိုးပွားစေတတ်သော အနက်တည်း။ 'နာရီ'ဟူသည် ထိုနတ်သမီးကို ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်၏။ 'အနောမဒဿနေ'ဟူသည် အင်္ဂါကြီးငယ် အလုံးစုံ ပြည့်စုံသဖြင့် မယုတ်မလျော့ ပြည့်စုံသော ရှုချင်စဖွယ်ရှိသောဟု အနက်ရ၏။ 'နန္ဒနေ'ဟူသည် နှစ်သက်ခြင်းကို ပြုတတ်သော။ 'ဣဓ'ဟူသည် နန္ဒဝန်ဥယျာဉ်၌ သို့မဟုတ် ဗိမာန်၌ဟု အနက်ရ၏။ 'မောဒိတုံ'ဟူသည် အလွန်မွေ့လျော်ခြင်းငှါ (အလိုရှိ၏) ဟု သမ္ဗန်စပ်ရမည်။

Evaṃ tena māṇavena vutte sā vimānapetidevatā tassa paṭivacanaṃ dentī –

ဤသို့ ထိုလုလင်က ပြောဆိုအပ်သည်ရှိသော် ထိုဝေမာနိက ပြိတ္တာမဖြစ်သော နတ်သမီးသည် ထိုလုလင်အား အဖြေစကားတုံ့ကို ပြန်လည်ပေးလိုရကား -

445.

၄၄၅။

‘‘Karohi kammaṃ idha vedanīyaṃ, cittañca te idha nihitaṃ bhavatu;

Katvāna kammaṃ idha vedanīyaṃ, evaṃ mamaṃ lacchasi kāmakāmini’’nti. –

'လုလင်... ဤဗိမာန်၌ စည်းစိမ်ချမ်းသာကို ခံစားရခြင်းတည်းဟူသော အကျိုးကို ဖြစ်စေတတ်သော ကုသိုလ်ကံကို ပြုလုပ်ပါလော့၊ သင့်စိတ်သည်လည်း ဤငါ၏ ဗိမာန်သို့သာလျှင် အမြဲညွတ်ပါစေလော့။ ဤသို့ ကံကို ပြ၍ စိတ်ညွတ်ခြင်း ရှိသည်ရှိသော် အလိုရှိအပ်သော ကာမဂုဏ်ချမ်းသာကို အလိုရှိတိုင်း ခံစားရသော ငါ့ကို သင်သည် ရရှိလိမ့်မည်'ဟု (ပြောဆို၏)။

Gāthamāha. Tattha karohi kammaṃ idha vedanīyanti idha imasmiṃ dibbaṭṭhāne vipaccanakaṃ vipākadāyakaṃ kusalakammaṃ karohi pasaveyyāsi. Idha nihitanti idhūpanītaṃ, ‘‘idha ninna’’nti vā pāṭho, imasmiṃ ṭhāne ninnaṃ poṇaṃ pabbhāraṃ tava cittaṃ bhavatu hotu. Mamanti maṃ. Lacchasīti labhissasi.

ဟူသော ဂါထာကို ဆို၏။ ထိုဂါထာ၌ - 'ကရောဟိ ကမ္မံ ဣဓ ဝေဒနီယံ'ဟူသည် ဤနတ်ဘုံဗိမာန်၌ စည်းစိမ်ချမ်းသာကို ခံစားရခြင်းတည်းဟူသော အကျိုးပေးတတ်သော ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို ပြုလော့၊ ပွားများစေလော့ဟု အနက်ရ၏။ 'ဣဓ နိဟိတံ (ဣဓ နတံ)'ဟူသည် ဤဗိမာန်၌ ညွတ်ကိုင်းသော၊ သို့မဟုတ် 'ဣဓ နိန္နံ' ဟုလည်း ပါဌ်ရှိရာ ဤငါ၏ ဗိမာန်၌ ညွတ်ကိုင်းရှိုင်းသော သင့်စိတ်သည် ဖြစ်ပါစေလော့ဟု ဆိုလိုသည်။ 'မမံ'ဟူသည် ငါ့ကို။ 'လစ္ဆသိ'ဟူသည် ရရှိလိမ့်မည်ဟု အနက်ရ၏။

So māṇavo tassā vimānapetiyā vacanaṃ sutvā tato manussapathaṃ gato tattha cittaṃ paṇidhāya tajjaṃ puññakammaṃ katvā nacirasseva kālaṃ katvā tattha nibbatti tassā petiyā sahabyataṃ. Tamatthaṃ pakāsentā saṅgītikārā –

ထိုလုလင်သည် ထိုဝေမာနိက ပြိတ္တာမ၏ စကားကို ကြားရသဖြင့် လူ့ပြည်လောကသို့ ပြန်ရောက်သောအခါ ထိုဗိမာန်၌သာ စိတ်ကို ဆောက်တည်၍ ထိုဘုံဗိမာန်သို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ကောင်းမှုကုသိုလ်ကံကို ပြုပြီးလျှင် မကြာမြင့်မီပင် ကွယ်လွန်သေဆုံး၍ ထိုဘုံဗိမာန်၌ ထိုပြိတ္တာမနှင့်အတူ ဖြစ်လေ၏။ ထိုအကြောင်းကို ထင်ရှားစွာ ပြလိုကြကုန်သော သံဂါယနာတင် ဆရာတို့သည် -

446.

၄၄၆။

‘‘Sādhūti so tassā paṭissuṇitvā,Akāsi kammaṃ tahiṃ vedanīyaṃ;

Katvāna kammaṃ tahiṃ vedanīyaṃ,Upapajji so māṇavo tassā sahabyata’’nti. –

'ထိုလုလင်သည် "ကောင်းပါပြီ"ဟု ထိုပြိတ္တာမ၏ စကားကို ဝန်ခံကတိပြု၍ ထိုဗိမာန်၌ ခံစားရကြောင်း ကောင်းကျိုးပေးတတ်သော ကံကို ပြုလေ၏။ ထိုဗိမာန်၌ ခံစားရကြောင်း ကောင်းကျိုးပေးတတ်သော ကံကို ပြုပြီး၍ ထိုလုလင်သည် ထိုပြိတ္တာမနှင့်အတူ ဖြစ်လေ၏"ဟု (ဆိုကုန်၏)။

Osānagāthamāhaṃsu. Tattha sādhūti sampaṭicchane nipāto. Tassāti tassā vimānapetiyā. Paṭissuṇitvāti tassā vacanaṃ sampaṭicchitvā. Tahiṃ vedanīyanti [Pg.176] tasmiṃ vimāne tāya saddhiṃ veditabbasukhavipākaṃ kusalakammaṃ. Sahabyatanti sahabhāvaṃ. So māṇavo tassā sahabyataṃ upapajjīti yojanā. Sesaṃ uttānameva.

ဟူသော နိဂုံးဂါထာကို ဆိုခဲ့ကြ၏။ ထိုဂါထာ၌ - 'သာဓု'ဟူသောပုဒ်သည် ဝန်ခံခြင်းအနက်ရှိသော နိပါတ်ပုဒ်တည်း။ 'တဿာ'ဟူသည် ထိုဝိမာနပြိတ္တာမ၏။ 'ပဋိဿုဏိတွာ'ဟူသည် ထိုပြိတ္တာမ၏ စကားကို ဝန်ခံ၍။ 'တဟိံ ဝေဒနီယံ'ဟူသည် ထိုဗိမာန်၌ ပြိတ္တာမနှင့်အတူ ခံစားအပ်သော ကောင်းကျိုးဖြစ်သော ကုသိုလ်ကံကို။ 'သဟဗျတံ'ဟူသည် အတူတကွဖြစ်ခြင်း။ ထိုလုလင်သည် ထိုပြိတ္တာမနှင့်အတူ ဖြစ်ရ၏ဟု ယောဇနာစပ်ရမည်။ ကြွင်းသောစကားရပ်သည် ထင်ရှားလွယ်ကူလှ၏။

Evaṃ tesu tattha cirakālaṃ dibbasampattiṃ anubhavantesu puriso kammassa parikkhayena kālamakāsi, itthī pana attano puññakammassa khettaṅgatabhāvena ekaṃ buddhantaraṃ tattha paripuṇṇaṃ katvā vasi. Atha amhākaṃ bhagavati loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakke anukkamena jetavane viharante āyasmā mahāmoggallāno ekadivasaṃ pabbatacārikaṃ caramāno taṃ vimānañca vimānapetiñca disvā ‘‘veḷuriyathambhaṃ ruciraṃ pabhassara’’ntiādikāhi gāthāhi pucchi. Sā cassa ādito paṭṭhāya sabbaṃ attano pavattiṃ ārocesi. Taṃ sutvā thero sāvatthiṃ āgantvā bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Taṃ sutvā mahājano dānādipuññadhammanirato ahosīti.

ဤသို့ ထိုလုလင်နှင့် ဝိမာနပြိတ္တာမတို့သည် ထိုဘုံဗိမာန်၌ ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး နတ်စည်းစိမ်ကို ခံစားကြကုန်စဉ် ယောကျာ်းသည် ကုသိုလ်ကံကုန်သဖြင့် ကွယ်လွန်လေ၏။ မိန်းမကား မိမိ၏ ကုသိုလ်ကံအကျိုးသည် ကောင်းသောခေတ်နှင့် ပြည့်စုံသည့်အတွက် နှစ်ဆူသော ဘုရားရှင်တို့၏အကြား ပတ်လုံး ထိုဗိမာန်၌ ပြည့်စုံစွာ နေထိုင်ခဲ့လေ၏။ ထို့နောက် ငါတို့၏ မြတ်စွာဘုရားသည် လောက၌ ပွင့်တော်မူ၍ ဓမ္မစက်ကို လည်စေတော်မူပြီးနောက် အစဉ်အတိုင်း ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်သည် တစ်နေ့သ၌ တောင်စဉ်ဒေသစာရီ လှည့်လည်တော်မူရာ ထိုဗိမာန်နှင့် ဝိမာနပြိတ္တာမတို့ကို မြင်တော်မူ၍ "ဝေဠုရိယထမ္ဘံ ရုစိရံ ပဘဿရံ" အစရှိသော ဂါထာတို့ဖြင့် မေးမြန်းတော်မူ၏။ ထိုပြိတ္တာမသည်လည်း အရှင်မထေရ်အား အစမှစ၍ မိမိ၏ အကြောင်းစုံကို လျှောက်ထား၏။ အရှင်မထေရ်သည် ထိုစကားကို ကြားနာပြီးနောက် သာဝတ္တိပြည်သို့ ကြွသွားကာ မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ထားလေသည်။ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုအကြောင်းကို အကြောင်းပြု၍ ရောက်ရှိလာသော ပရိသတ်တို့အား တရားဟောတော်မူ၏။ ထိုတရားစကားကို ကြားနာရသဖြင့် လူအပေါင်းတို့သည် အလှူပေးခြင်း စသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုတရားတို့၌ မွေ့လျော်ကြကုန်၏။ ဤကား အပြီးတည်း။

Rathakārapetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ရထကာရပြိတ္တာမဝတ္ထုအဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

4. Bhusapetavatthuvaṇṇanā

၄. စူဠဝဂ်၊ ၄-ဘုသပေတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ (ဘုသပြိတ္တာဝတ္ထုအဖွင့်)

Bhusāni eko sāliṃ punāparoti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante cattāro pete ārabbha vuttaṃ. Sāvatthiyā kira avidūre aññatarasmiṃ gāmake eko kūṭavāṇijo kūṭamānādīhi jīvikaṃ kappesi. So sālipalāpe gahetvā tambamattikāya paribhāvetvā garutare katvā rattasālihi saddhiṃ missetvā vikkiṇi. Tassa putto ‘‘gharaṃ āgatānaṃ mama mittasuhajjānaṃ sammānaṃ na karotī’’ti kupito yugacammaṃ gahetvā mātusīse pahāramadāsi. Tassa suṇisā sabbesaṃ atthāya ṭhapitamaṃsaṃ corikāya khāditvā puna tehi anuyuñjiyamānā ‘‘sace mayā taṃ maṃsaṃ khāditaṃ, bhave bhave attano piṭṭhimaṃsaṃ kantitvā khādeyya’’nti sapathamakāsi. Bhariyā panassa kiñcideva upakaraṇaṃ yācantānaṃ ‘‘natthī’’ti vatvā tehi nippīḷiyamānā ‘‘sace santaṃ natthīti vadāmi, jātajātaṭṭhāne gūthabhakkhā bhaveyya’’nti musāvādena sapathamakāsi.

"ဘုသာနိ ဧကော သာလိံ ပုနာပရော" အစရှိသော ဤပေတဝတ္ထုကို မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည်၌ သီတင်းသုံး နေတော်မူစဉ် ပြိတ္တာလေးယောက်တို့ကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူအပ်၏။ အကျယ်ကား သာဝတ္ထိပြည်၏ မလှမ်းမကမ်း တစ်ခုသောရွာငယ်၌ ကောက်ကျစ်သော ကုန်သည်တစ်ဦးသည် ကောက်ကျစ်သော တင်းတောင်းအစရှိသည်တို့ဖြင့် အသက်မွေးမှုကို ပြု၏။ ထိုကုန်သည်သည် သလေးစပါးအဖျင်းတို့ကို ယူ၍ မြေနီဖြင့် လိမ်းကျံကာ လေးလံအောင် ပြုပြီးလျှင် သလေးနီတို့နှင့် ရောနှော၍ ရောင်းချ၏။ ထိုကုန်သည်၏သားသည် အိမ်သို့လာ၍ "ငါ၏ အဆွေခင်ပွန်း ချစ်ကျွမ်းဝင်သူတို့အား ဧည့်ဝတ်ပြုခြင်းကို မပြု" ဟု အမျက်ထွက်သဖြင့် ထမ်းပိုး၌ဖွဲ့သော သားရေနှက်ကို ကိုင်ကာ မိခင်၏ဦးခေါင်းကို ရိုက်ပုတ်ခဲ့၏။ ထိုကုန်သည်၏ချွေးမသည်လည်း အိမ်သူအိမ်သားအားလုံးအတွက် ထားအပ်သော အသားကို ခိုးယူစားပြီးလျှင် ထိုအိမ်သားတို့က မေးမြန်းစိစစ်သောအခါ "အကယ်၍ ငါသည် ထိုအသားကို စားခဲ့ပါမူ ဘဝတိုင်း ဘဝတိုင်း၌ မိမိ၏ကျောသားကို လှီးဖြတ်၍ စားရပါစေ" ဟု ကျိန်ဆိုခြင်းကို ပြုခဲ့၏။ ထိုကုန်သည်၏မယားသည်လည်း တစ်စုံတစ်ခုသော အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းကို တောင်းလာသူတို့အား "မရှိပါ" ဟု ငြင်းဆိုရာ၊ ထိုသူတို့က အတင်းအကြပ် တောင်းပန်သောအခါ ထင်ရှားရှိပါလျက် "မရှိပါ" ဟု မုသာဝါဒဖြင့် ဖုံးကွယ်၍ "အကယ်၍ ရှိပါလျက် မရှိဟု ပြောပါမူ ဖြစ်လေရာဘဝ၌ မစင်ကို စားရပါစေ" ဟု ကျိန်ဆဲခြင်းကို ပြုခဲ့၏။

Te [Pg.177] cattāropi janā aparena samayena kālaṃ katvā viñjhāṭaviyaṃ petā hutvā nibbattiṃsu. Tattha kūṭavāṇijo kammaphalena pajjalantaṃ bhusaṃ ubhohi hatthehi gahetvā attano matthake ākiritvā mahādukkhaṃ anubhavati, tassa putto ayomayehi muggarehi sayameva attano sīsaṃ bhinditvā anappakaṃ dukkhaṃ paccanubhoti. Tassa suṇisā kammaphalena sunisitehi ativiya vipulāyatehi nakhehi attano piṭṭhimaṃsāni kantitvā khādantī aparimitaṃ dukkhaṃ anubhavati, tassa bhariyāya sugandhaṃ suvisuddhaṃ apagatakāḷakaṃ sālibhattaṃ upanītamattameva nānāvidhakimikulākulaṃ paramaduggandhajegucchaṃ gūthaṃ sampajjati, taṃ sā ubhohi hatthehi pariggahetvā bhuñjantī mahādukkhaṃ paṭisaṃvedeti.

ထိုသူလေးယောက်တို့သည် နောက်အခါ၌ ကွယ်လွန်သဖြင့် ဝိဉ္ဈာဋဝီတောအုပ်၌ ပြိတ္တာဖြစ်၍ ဖြစ်လာကြကုန်၏။ ထိုလေးယောက်သော ပြိတ္တာတို့တွင် ကောက်ကျစ်သော ကုန်သည်သည် အကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးကြောင့် တောက်လောင်နေသော စပါးအဖျင်းတို့ကို လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် ယူကာ မိမိဦးခေါင်းထက်၌ ကြဲဖြန့်၍ ကြီးစွာသော ဆင်းရဲကို ခံစားရ၏။ ထိုကုန်သည်၏သားသည်လည်း သံဆောက်ပုတ်တို့ဖြင့် မိမိဘာသာ မိမိဦးခေါင်းကို ခွဲ၍ များစွာသော ဆင်းရဲဒုက္ခကို ခံစားရ၏။ ထိုကုန်သည်၏ချွေးမသည်လည်း အကုသိုလ်ကံ၏အကျိုးကြောင့် အလွန်ထက်မြက်၍ ကြီးမားရှည်လျားသော လက်သည်းတို့ဖြင့် မိမိ၏ကျောကုန်းသားတို့ကို လှီးဖြတ်စားလျက် အတိုင်းမသိသော ဆင်းရဲဒုက္ခကို ခံစားရ၏။ ထိုကုန်သည်၏ မယားအားလည်း မွှေးကြိုင်စင်ကြယ်၍ မည်းညစ်သောအစွန်းအထင်း ကင်းသော သလေးထမင်းကို အနီးသို့ ဆောင်ယူလာကာမျှဖြင့် အထူးထူးသော ပိုးလောက်တို့ဖြင့် ပြွမ်းလျက် အလွန်နံစော် စက်ဆုပ်ဖွယ်ကောင်းသော မစင်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွား၏။ ထိုပြိတ္တာမသည် ထိုမစင်ကို လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် ကောက်ယူစားသောက်လျက် ကြီးစွာသော ဆင်းရဲကို ခံစားရလေ၏။

Evaṃ tesu catūsu janesu petesu nibbattitvā mahādukkhaṃ anubhavantesu āyasmā mahāmoggalāno pabbatacārikaṃ caranto ekadivasaṃ taṃ ṭhānaṃ gato. Te pete disvā –

ဤသို့ ထိုသူလေးယောက်တို့သည် ပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်ကြ၍ ကြီးစွာသော ဆင်းရဲဒုက္ခကို ခံစားနေကြစဉ် အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်မထေရ်သည် တောင်စဉ်ဒေသစာရီ လှည့်လည်တော်မူရာ တစ်နေ့သ၌ ထိုပြိတ္တာတို့ နေထိုင်ရာ အရပ်သို့ ရောက်တော်မူ၏။ ထိုပြိတ္တာတို့ကို မြင်တော်မူ၍—

447.

၄၄၇။

‘‘Bhusāni eko sāliṃ punāparo, ayañca nārī sakamaṃsalohitaṃ;

Tuvañca gūthaṃ asuciṃ akantaṃ, paribhuñjasi kissa ayaṃ vipāko’’ti. –

“တစ်ယောက်သောသူသည် သလေးစပါး၏ ပြောင်ပြောင်တောက်သော စပါးအဖျင်းတို့ကို မိမိဦးခေါင်းထက်၌ ကြဲဖြန့်၏၊ တစ်ဖန် အခြားသူတစ်ယောက်သည် သံဆောက်ပုတ်တို့ဖြင့် မိမိဦးခေါင်းကို ရိုက်ခွဲ၏၊ ဤမိန်းမသည်လည်း မိမိ၏ကျောသား ကျောသွေးကို လက်သည်းဖြင့်ခြစ်၍ စားရ၏၊ သင်သည်လည်း မစင်ကြယ် မနှစ်သက်ဖွယ်သော မစင်ကို စားရ၏။ အို-မိန်းမ... ဤသို့ခံစားရခြင်းသည် အဘယ်မကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးဖြစ်သနည်း” ဟု (မေးမြန်းတော်မူ၏။)

Imāya gāthāya tehi katakammaṃ pucchi. Tattha bhusānīti palāpāni. Ekoti ekako. Sālinti sālino. Sāmiatthe hetaṃ upayogavacanaṃ, sālino palāpāni pajjalantāni attano sīse avakiratīti adhippāyo. Punāparoti puna aparo. Yo hi so mātusīsaṃ pahari, so ayomuggarehi attano sīsaṃ paharitvā sīsabhedaṃ pāpuṇāti, taṃ sandhāya vadati. Sakamaṃsalohitanti attano piṭṭhimaṃsaṃ lohitañca paribhuñjatīti yojanā. Akantanti amanāpaṃ jegucchaṃ. Kissa ayaṃ vipākoti katamassa pāpakammassa idaṃ phalaṃ, yaṃ idāni tumhehi paccanubhavīyatīti attho.

ဤဂါထာဖြင့် ထိုပြိတ္တာတို့ ပြုအပ်သော ကံကို မေးမြန်းတော်မူ၏။ ထိုဂါထာ၌ "ဘုသာနိ" ဟူသည် အဖျင်းတို့ကို ဆိုလိုသည်။ "ဧကော" ဟူသည် တစ်ယောက်တည်းကို ဆိုလိုသည်။ "သာလိံ" ဟူသည် သလေးစပါး၏ ဟူသော အနက် ဖြစ်၏။ စင်စစ် ဤ "သာလိံ" ဟူသော ပုဒ်သည် ဆဋ္ဌီအနက်၌ ဒုတိယဝိဘတ်သက်ထားခြင်း ဖြစ်၏။ သလေးစပါး၏ တောက်လောင်နေသော စပါးအဖျင်းတို့ကို မိမိဦးခေါင်း၌ ကြဲဖြန့်၏ဟူသည် အဓိပ္ပာယ်တည်း။ "ပုနာပရော" ဟူသည် တစ်ဖန် အခြားသောသူ ဟူ၏။ အမိ၏ဦးခေါင်းကို ရိုက်ပုတ်ခဲ့သော အကြင်သူသည် သံဆောက်ပုတ်တို့ဖြင့် မိမိဦးခေါင်းကို ရိုက်နှက်၍ ဦးခေါင်းကွဲခြင်းသို့ ရောက်ရ၏ဟူသည်ကို ရည်ညွှန်း၍ ဆိုသည်။ "သကမံသလောဟိတံ" ဟူသည် မိမိ၏ ကျောသားနှင့် သွေးကို စားသောက်ရ၏ဟု စပ်ရမည်။ "အကန္တံ" ဟူသည် မနှစ်သက်ဖွယ် စက်ဆုပ်ဖွယ် ဖြစ်သော။ "ကိဿ အယံ ဝိပါကော" ဟူသည် ယခုအခါ သင်တို့ ခံစားနေရသော ဤအကျိုးသည် အဘယ်အမည်ရှိသော မကောင်းမှုအကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးနည်း ဟူသော အနက်တည်း။

Evaṃ therena tehi katakamme pucchite kūṭavāṇijassa bhariyā sabbehi tehi katakammaṃ ācikkhantī –

ဤသို့ အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်မထေရ်က ထိုပြိတ္တာတို့ ပြုခဲ့သော ကံကို မေးမြန်းအပ်သော် ကောက်ကျစ်သော ကုန်သည်၏ မယားသည် ထိုပြိတ္တာအားလုံးတို့ ပြုခဲ့သော ကံကို ပြောကြားလိုသည်ဖြစ်၍—

448.

၄၄၈။

‘‘Ayaṃ [Pg.178] pure mātaraṃ hiṃsati, ayaṃ pana kūṭavāṇijo;

Ayaṃ maṃsāni khāditvā, musāvādena vañceti.

“အရှင်ဘုရား... ဤသံဆောက်ပုတ်ဖြင့် မိမိဦးခေါင်းကို ကိုယ်တိုင်ရိုက်ခွဲနေသော ယောက်ျားသည် ရှေးဘဝက မိမိ၏မိခင်ကို ရိုက်နှက်ညှဉ်းဆဲခဲ့ဖူး၏။ သလေးစပါး၏ ပြောင်ပြောင်တောက်သော စပါးဖျင်းတို့ကို ဦးခေါင်းထက်၌ ကြဲဖြန့်နေရသော ဤယောက်ျားသည်ကား သူတစ်ပါးကို လှည့်ပတ်တတ်သော ကောက်ကျစ်သော ကုန်သည် ဖြစ်ခဲ့ဖူး၏။ မိမိ၏ ကျောသားကျောသွေးကို လက်သည်းဖြင့် ခြစ်ဖြတ်စားနေရသော ဤမိန်းမသည် ရှေးဘဝက အိမ်သားအားလုံးအတွက် ထားအပ်သော အသားတို့ကို ခိုးယူစားပြီးလျှင် မုသာဝါဒဖြင့် လှည့်ပတ်ခဲ့ဖူး၏။

449.

၄၄၉။

‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūtā, agārinī sabbakulassa issarā;

Santesu pariguhāmi, mā ca kiñci ito adaṃ.

အရှင်ဘုရား... အကျွန်ုပ်သည် လူ့ပြည်၌ လူဖြစ်စဉ်အခါက အိမ်သူအိမ်သားအားလုံးကို စိုးအုပ်ရသော အိမ်ရှင်မ ဖြစ်ခဲ့ဖူး၏။ သူတစ်ပါးတို့ လာရောက်တောင်းရမ်းသော အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းများ ထင်ရှားရှိပါလျက် လျှို့ဝှက်ဖုံးကွယ်ခဲ့ဖူး၏။ အကျွန်ုပ်၏ ဥစ္စာမှ တစ်စုံတစ်ခုကိုမျှ အလိုရှိသူတို့အား မပေးခဲ့ဖူးပါ။

450.

၄၅၀။

‘‘Musāvādena chādemi, natthi etaṃ mama gehe;

Sace santaṃ niguhāmi, gūtho me hotu bhojanaṃ.

'ဤသင်တို့အလိုရှိသော အသုံးအဆောင်သည် အကျွန်ုပ်အိမ်၌ မရှိပါ' ဟု မုသာဝါဒစကားဖြင့် ဖုံးကွယ်ခဲ့ဖူး၏။ 'အကယ်၍ ရှိပါလျက် လျှို့ဝှက်ပါမူ ဘဝတိုင်း၌ အကျွန်ုပ်၏ အစာသည် မစင် ဖြစ်ပါစေသတည်း' ဟု ကျိန်ဆိုခြင်းကိုလည်း ပြုခဲ့ဖူး၏။

451.

၄၅၁။

‘‘Tassa kammassa vipākena, musāvādassa cūbhayaṃ;

Sugandhaṃ sālino bhattaṃ, gūthaṃ me parivattati.

အရှင်ဘုရား... ထိုသို့ လျှို့ဝှက်ဝန်တိုခြင်းတည်းဟူသော ကံ၏လည်းကောင်း၊ မဟုတ်မမှန် ပြောဆိုခြင်းတည်းဟူသော မုသာဝါဒကံ၏လည်းကောင်း ဤနှစ်ပါးသော အကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးအားဖြင့် ကောင်းသောအနံ့ရှိသော သလေးထမင်းသည် အကျွန်ုပ်အနားသို့ ရောက်သည်နှင့် မစင်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားရပါ၏။

452.

၄၅၂။

‘‘Avañjhāni ca kammāni, na hi kammaṃ vinassati;

Duggandhaṃ kiminaṃ mīḷhaṃ, bhuñjāmi ca pivāmi cā’’ti. – gāthā abhāsi;

အရှင်ဘုရား... ပြုခဲ့သော ကံတို့သည် အချည်းနှီးမရှိကုန်၊ စင်စစ် ကံသည် အကျိုးမပေးဘဲ မပျောက်ပျက်တတ်ပါ။ ထို့ကြောင့် အကျွန်ုပ်သည် နံစော်၍ ပိုးလောက်တို့ဖြင့် ပြွမ်းသော မစင်ကိုပင် စားလည်း စားရ၊ သောက်လည်း သောက်ရပါ၏” ဟု ဂါထာတို့ကို ရွတ်ဆိုလေ၏။

448. Tattha ayanti puttaṃ dassenti vadati. Hiṃsatīti thāmena paribādheti, muggarena paharatīti attho. Kūṭavāṇijoti khalavāṇijo, vañcanāya vaṇijjakārakoti attho. Maṃsāni khāditvāti parehi sādhāraṇamaṃsaṃ khāditvā ‘‘na khādāmī’’ti musāvādena te vañceti.

၄၄၈. ထိုဂါထာတို့၌ "အယံ" ဟူသည် သားကို ညွှန်ပြလျက် ဆိုခြင်း ဖြစ်၏။ "ဟိံသတိ" ဟူသည် အားအစွမ်းဖြင့် ရိုက်ပုတ်ခြင်း၊ သံဆောက်ပုတ်ဖြင့် ရိုက်နှက်ခြင်း ဟူသော အနက် ဖြစ်၏။ "ကူဋဝါဏိဇော

449-50. Agārinīti gehasāminī. Santesūti vijjamānesveva parehi yācitaupakaraṇesu. Pariguhāmīti paṭicchādesiṃ. Kālavipallāsena hetaṃ vuttaṃ. Mā ca kiñci ito adanti ito mama santakato kiñcimattampi atthikassa parassa na adāsiṃ. Chādemiti ‘‘natthi etaṃ mama gehe’’ti musāvādena chādesiṃ.

၄၄၉-၅၀. "အဂါရိနီ" ဟူသည်ကား အိမ်ရှင်မတည်း။ "သန္တေသု" ဟူသည်ကား သူတစ်ပါးတို့ တောင်းအပ်သော ပစ္စည်းအဆောက်အဦတို့သည် ထင်ရှားရှိပါလျက်ပင်။ "ပရိဂုဟာမိ" ဟူသည်ကား ဖုံးကွယ်ခဲ့ပြီ။ ဤ (ပရိဂုဟာမိဟူသော) ပုဒ်ကို ကာလဖောက်ပြန်ခြင်း (ကာလဝိပလ္လာသ) အားဖြင့် ဆိုအပ်၏။ "မာ စ ကိဉ္စိ ဣတော အဒံ" ဟူသည်ကား ငါ၏ ဤဥစ္စာမှ တစ်စုံတစ်ခုမျှကိုလည်း အလိုရှိသော သူတစ်ပါးအား မပေးခဲ့။ "ဆာဒေမိ" ဟူသည်ကား "ဤဥစ္စာသည် ငါ၏အိမ်၌ မရှိပါ" ဟူ၍ မဟုတ်မမှန်သောစကားဖြင့် ဖုံးကွယ်ခဲ့ပြီ (ဟူသော အဓိပ္ပာယ်တည်း)။

451-2. Gūthaṃ me parivattatīti sugandhaṃ sālibhattaṃ mayhaṃ kammavasena gūthabhāvena parivattati pariṇamati. Avañjhānīti amoghāni anipphalāni. Na hi kammaṃ vinassatīti yathūpacitaṃ kammaṃ phalaṃ adatvā na hi vinassati. Kiminanti [Pg.179] kimivantaṃ sañjātakimikulaṃ. Mīḷhanti gūthaṃ. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānameva.

၄၅၁-၂. "ဂူထံ မေ ပရိဝတ္တတိ" ဟူသည်ကား မွှေးကြိုင်သော သလေးထမင်းသည် ငါ၏ ကံ၏အကျိုးကြောင့် ကျင်ကြီးအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲညွတ်ကိုင်သွား၏။ "အဝဉ္ဈာနိ" ဟူသည်ကား အချည်းနှီးမရှိကုန်၊ အကျိုးမပေးဘဲ မရှိကုန်။ "န ဟိ ကမ္မံ ဝိနဿတိ" ဟူသည်ကား အကြင်ကြောင့် ဆည်းပူးအပ်သော ကံသည် အကျိုးကို မပေးဘဲ မပျောက်ပျက်နိုင်။ "ကိမိနံ" ဟူသည်ကား ဖြစ်ပွားသော ပိုးလောက်အပေါင်းတို့ဖြင့် ပြွမ်းသော။ "မိဠှံ" ဟူသည်ကား ကျင်ကြီးကို (ဆိုလိုသည်။) ကြွင်းသော စကားရပ်သည် အောက်၌ ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းရှိသဖြင့် ပေါ်လွင်ထင်ရှားသည်သာ ဖြစ်၏။

Evaṃ thero tassā petiyā vacanaṃ sutvā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

ဤသို့လျှင် အရှင်မောဂ္ဂလာန်မထေရ်သည် ထိုပြိတ္တာမ၏ စကားကို ကြားရသဖြင့် ထိုအကြောင်းအရာကို မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ထားတော်မူ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုအကြောင်းအရာကို အကြောင်းပြုတော်မူ၍ ရောက်ရှိလာသော ပရိသတ်တို့အား တရားဓမ္မကို ဟောကြားတော်မူ၏။ ထိုတရားဒေသနာတော်သည် လူအပေါင်းတို့အား အကျိုးရှိစေခဲ့၏။

Bhusapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ဘုသပြိတ္တာဝတ္ထု၏ အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

5. Kumārapetavatthuvaṇṇanā

၅. ကုမာရပြိတ္တာဝတ္ထု၏ အဖွင့်။

Accherarūpaṃ sugatassa ñāṇanti idaṃ kumārapetavatthu. Tassa kā uppatti? Sāvatthiyaṃ kira bahū upāsakā dhammagaṇā hutvā nagare mahantaṃ maṇḍapaṃ kāretvā taṃ nānāvaṇṇehi vatthehi alaṅkaritvā kālasseva satthāraṃ bhikkhusaṅghañca nimantetvā mahārahavarapaccattharaṇatthatesu āsanesu buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nisīdāpetvā gandhapupphādīhi pūjetvā mahādānaṃ pavattenti. Taṃ disvā aññataro maccheramalapariyuṭṭhitacitto puriso taṃ sakkāraṃ asahamāno evamāha – ‘‘varametaṃ sabbaṃ saṅkārakūṭe chaḍḍitaṃ, na tveva imesaṃ muṇḍakānaṃ dinna’’nti. Taṃ sutvā upāsakā saṃviggamānasā ‘‘bhāriyaṃ vata iminā purisena pāpaṃ pasutaṃ, yena evaṃ buddhappamukhe bhikkhusaṅghe aparaddha’’nti tamatthaṃ tassa mātuyā ārocetvā ‘‘gaccha, tvaṃ sasāvakasaṅghaṃ bhagavantaṃ khamāpehī’’ti āhaṃsu. Sā ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā puttaṃ santajjentī saññāpetvā bhagavantaṃ bhikkhusaṅghañca upasaṅkamitvā puttena kataaccayaṃ desentī khamāpetvā bhagavato bhikkhusaṅghassa ca sattāhaṃ yāgudānena pūjaṃ akāsi. Tassā putto nacirasseva kālaṃ katvā kiliṭṭhakammūpajīviniyā gaṇikāya kucchiyaṃ nibbatti. Sā ca naṃ jātamattaṃyeva ‘‘dārako’’ti ñatvā susāne chaḍḍāpesi. So tattha attano puññabaleneva gahitārakkho kenaci anupadduto mātu-aṅke viya sukhaṃ supi. Devatā tassa ārakkhaṃ gaṇhiṃsūti ca vadanti.

‘အစ္ဆေရရူပံ သုဂတဿဉာဏံ’ ဟူသော ဤဝတ္ထုသည် ကုမာရပေတဝတ္ထု ဖြစ်သည်။ ထိုကုမာရပေတဝတ္ထု၏ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ အကြောင်းရင်းကား အဘယ်နည်း။ သာဝတ္ထိပြည်၌ များစွာသော ဥပါသကာ တရားဆွေခင်ပွန်းတို့သည် စည်းဝေးညီညွတ်ကြလျက် မြို့၌ ကြီးကျယ်သော မဏ္ဍပ်ကြီးကို ဆောက်လုပ်စေပြီးလျှင် ထိုမဏ္ဍပ်ကို အထူးထူးသော အဆင်းရှိသော အဝတ်တန်ဆာတို့ဖြင့် ဆင်ယင်ကြကုန်၏။ စောစောကပင် မြတ်စွာဘုရားနှင့် ရဟန်းသံဃာတော်များကို ပင့်ဖိတ်၍ မြင့်မြတ်သူတို့သာ ထိုက်တန်သော မြတ်သောအခင်းတို့ ခင်းကျင်းထားအပ်သော နေရာတို့၌ ဘုရားအမှူးရှိသော ရဟန်းသံဃာတော်များကို သီတင်းသုံးစေကာ နံ့သာ၊ ပန်း အစရှိသည်တို့ဖြင့် ပူဇော်လျက် ကြီးစွာသော အလှူတော်ကို ပေးလှူကြလေ၏။ ထိုသို့ ကြီးစွာသောအလှူကို ပေးလှူသည်ကို မြင်လျှင် ဝန်တိုခြင်းတည်းဟူသော ကိလေသာညစ်ကြေး ဖိစီးနှိပ်စက်အပ်သော စိတ်ရှိသော ယောက်ျားတစ်ယောက်သည် ထိုပူဇော်သကာကို သည်းမခံနိုင်သဖြင့် ‘ဤပူဇော်သကာ အားလုံးကို အမှိုက်ပုံ၌ စွန့်ပစ်လိုက်ရခြင်းက မြတ်သေး၏၊ ဤဦးပြည်းရဟန်းတို့အား ပေးလှူရခြင်းကား မမြတ်လှပေ’ ဟု ဆို၏။ ထိုစကားကို ကြားရသော် ဥပါသကာတို့သည် ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်သော စိတ်ရှိကြကုန်သည်ဖြစ်၍ ‘ဤယောက်ျားသည် ဝန်လေးလှစွာသော အကုသိုလ်ဒုစရိုက်ကို ပြုမိလေပြီတကား၊ အကြင်သူသည် ဤသို့ ဘုရားအမှူးရှိသော ရဟန်းသံဃာတော်တို့အပေါ်၌ ပြစ်မှားဘိ၏’ ဟု နှလုံးမသာမယာ ဖြစ်ကြလျက်၊ ထိုအကြောင်းကို ထိုယောက်ျား၏ မိခင်အား ပြောကြားကာ ‘သင်သွားချေ၊ တပည့်သာဝကသံဃာတော်များနှင့်တကွ မြတ်စွာဘုရားကို ကန်တော့၍ တောင်းပန်ချေလော’ ဟု ပြောဆိုကြကုန်၏။ ထိုမိခင်သည် ‘ကောင်းပါပြီ’ ဟု ဝန်ခံကာ မိမိ၏သားကို ဆုံးမခြိမ်းခြောက်လျက် အမှားကို သိစေပြီးလျှင်၊ မြတ်စွာဘုရားနှင့် ရဟန်းသံဃာတော်များထံသို့ ချဉ်းကပ်၍ သားဖြစ်သူ ပြုမိသောအပြစ်ကို ဝန်ချပြောကြား တောင်းပန်ကာ၊ မြတ်စွာဘုရားနှင့် သံဃာတော်များအား ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး ယာဂုဆွမ်းအလှူဖြင့် ပူဇော်ခြင်းကို ပြုလေ၏။ ထိုမိန်းမ၏သားသည် မကြာမြင့်မီပင် သေလွန်ခဲ့၍ ယုတ်ညံ့သော လုပ်ငန်းဖြင့် အသက်မွေးသော ပြည့်တန်ဆာမ၏ ဝမ်း၌ ပဋိသန္ဓေတည်လေ၏။ ထိုပြည့်တန်ဆာမသည်လည်း ထိုသူငယ်ကို မွေးဖွားခါစတွင်ပင် သားယောက်ျားလေးဖြစ်ကြောင်း သိသဖြင့် သုသာန်၌ စွန့်ပစ်စေခဲ့၏။ ထိုသူငယ်သည် ထိုသုသာန်၌ မိမိပြုခဲ့ဖူးသော ကောင်းမှုကံ၏ အစွမ်းကြောင့် ဘေးရန်တစ်စုံတစ်ရာ မနှိပ်စက်နိုင်ဘဲ အမိ၏ ရင်ခွင်၌ အိပ်ရသကဲ့သို့ ချမ်းသာစွာ အိပ်ပျော်နေ၏။ နတ်တို့သည် ထိုသူငယ်ကို စောင့်ရှောက်ကြကုန်၏ ဟုလည်း ဆိုကြကုန်၏။

Atha [Pg.180] bhagavā paccūsasamaye mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya buddhacakkhunā lokaṃ volokento taṃ dārakaṃ sivathikāya chaḍḍitaṃ disvā sūriyuggamanavelāya sivathikaṃ agamāsi. ‘‘Satthā idhāgato, kāraṇenettha bhavitabba’’nti mahājano sannipati. Bhagavā sannipatitaparisāya ‘‘nāyaṃ dārako oññātabbo, yadipi idāni susāne chaḍḍito anātho ṭhito, āyatiṃ pana diṭṭheva dhamme abhisamparāyañca uḷārasampattiṃ paṭilabhissatī’’ti vatvā tehi manussehi ‘‘kiṃ nu kho, bhante, iminā purimajātiyaṃ kataṃ kamma’’nti puṭṭho –

ထိုအခါ မြတ်စွာဘုရားသည် မိုးသောက်ယံအချိန်တွင် မဟာကရုဏာသမာပတ်မှ ထတော်မူ၍ ဗုဒ္ဓစက္ခုဖြင့် လောကကို ကြည့်ရှုတော်မူသည်ရှိသော် သုသာန်၌ စွန့်ပစ်ခြင်းခံထားရသော ထိုသူငယ်ကို မြင်တော်မူသဖြင့် နေဝန်းပေါ်ထွက်လာချိန်တွင် ထိုသုသာန်သို့ ကြွရောက်တော်မူ၏။ ‘ဤသို့ မြတ်စွာဘုရား ကြွတော်မူလာခြင်းသည် အကြောင်းရင်းတစ်စုံတစ်ရာ ရှိရမည်’ ဟု ကြံစည်လျက် လူအများတို့သည် စုဝေးရောက်ရှိလာကြကုန်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် စုဝေးရောက်ရှိလာသော ပရိသတ်တို့အား ‘ဤသူငယ်ကို နိမ့်ကျသူဟူ၍ မယူဆအပ်ပေ။ ယခုအခါ၌ သုသာန်၌ စွန့်ပစ်ခြင်းခံရသဖြင့် ကိုးကွယ်ရာမဲ့ တည်ရှိနေသော်လည်း၊ နောင်အခါ၌ မျက်မှောက်ဘဝ၌လည်းကောင်း၊ တမလွန်ဘဝ၌လည်းကောင်း မြင့်မြတ်သော စည်းစိမ်ချမ်းသာကို ရရှိပေလိမ့်မည်’ ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ထိုအခါ လူတို့က ‘အရှင်ဘုရား၊ ဤသူငယ်သည် ရှေးဘဝ၌ အဘယ်ကံကို ပြုခဲ့ဖူးပါသနည်း’ ဟု လျှောက်ထားမေးမြန်းကြသော်—

‘‘Buddhapamukhassa bhikkhusaṅghassa, pūjaṃ akāsi janatā uḷāraṃ;

Tatrassa cittassahu aññathattaṃ, vācaṃ abhāsi pharusaṃ asabbha’’nti. –

လူအများတို့သည် ဘုရားအမှူးရှိသော ရဟန်းသံဃာတော်များအား ကြီးကျယ်မြင့်မြတ်သော ပူဇော်လှူဒါန်းမှုကို ပြုကြလေ၏။ ထိုပူဇော်လှူဒါန်းရာ၌ ဤသူငယ်၏ စိတ်သည် ဖောက်ပြန်၍ ကြမ်းတမ်းယုတ်မာသော စကားကို ပြောဆိုခဲ့မိလေပြီ။

Ādinā nayena dārakena katakammaṃ āyatiṃ pattabbaṃ sampattiñca pakāsetvā sannipatitāya parisāya ajjhāsayānurūpaṃ dhammaṃ kathetvā upari sāmukkaṃsikaṃ dhammadesanaṃ akāsi. Saccapariyosāne caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi, tañca dārakaṃ asītikoṭivibhavo eko kuṭumbiko bhagavato sammukhāva ‘‘mayhaṃ putto’’ti aggahesi. Bhagavā ‘‘ettakena ayaṃ dārako rakkhito, mahājanassa ca anuggaho kato’’ti vihāraṃ agamāsi.

ဤသို့အစရှိသော နည်းဖြင့် သူငယ်ပြုခဲ့ဖူးသော အကုသိုလ်ကံကိုလည်းကောင်း၊ နောင်အခါ၌ ရရှိခံစားရမည့် စည်းစိမ်ချမ်းသာကိုလည်းကောင်း ထင်ရှားပြတော်မူပြီးလျှင်၊ စုဝေးရောက်ရှိလာသော ပရိသတ်တို့၏ အလိုအဇ္ဈာသယအားလျော်စွာ တရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူ၍ ထို့ထက်အလွန် ဆန်းကြယ်သော သစ္စာလေးပါး တရားဒေသနာကို ဟောကြားတော်မူ၏။ သစ္စာတရားကို ပြသဟောကြားပြီးဆုံးသည့်အဆုံး၌ ရှစ်သောင်းလေးထောင်သော သတ္တဝါတို့သည် သစ္စာလေးပါးတရားကို ထိုးထွင်း၍ သိမြင်ကြကုန်၏။ ထိုသူငယ်ကိုလည်း ကုဋေရှစ်ဆယ်သော စည်းစိမ်ကြွယ်ဝသော သူကြွယ်တစ်ဦးသည် မြတ်စွာဘုရား၏ မျက်မှောက်တော်၌ပင်လျှင် ‘ဤသူသည် ငါ၏သားတည်း’ ဟု ဆိုကာ ကောက်ယူမွေးစားလေ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ‘ဤမျှဖြင့် ဤသူငယ်ကို စောင့်ရှောက်အပ်ပြီ၊ လူအပေါင်းကိုလည်း ချီးမြှောက်ပြီး ဖြစ်လေပြီ’ ဟု ကြံစည်တော်မူကာ ကျောင်းတော်သို့ ပြန်လည်ကြွမြန်းတော်မူ၏။

So aparena samayena tasmiṃ kuṭumbike kālakate tena niyyāditaṃ dhanaṃ paṭipajjitvā kuṭumbaṃ saṇṭhapento tasmiṃ nagareyeva mahāvibhavo gahapati hutvā dānādinirato ahosi. Athekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ – ‘‘aho nūna satthā sattesu anukampako, sopi nāma dārako tadā anātho ṭhito etarahi mahatiṃ sampattiṃ paccanubhavati, uḷārāni ca puññāni karotī’’ti. Taṃ sutvā satthā ‘‘na, bhikkhave, tassa ettakāva sampatti, atha kho āyupariyosāne tāvatiṃsabhavane sakkassa devarañño putto hutvā nibbattissati, mahatiṃ dibbasampattiñca paṭilabhissatī’’ti byākāsi. Taṃ sutvā bhikkhū ca mahājano [Pg.181] ca ‘‘idaṃ kira kāraṇaṃ disvā dīghadassī bhagavā jātamattassevassa āmakasusāne chaḍḍitassa tattha gantvā saṅgahaṃ akāsī’’ti satthu ñāṇavisesaṃ thometvā tasmiṃ attabhāve tassa pavattiṃ kathesuṃ. Tamatthaṃ dīpentā saṅgītikārā –

ထိုသူငယ်သည် နောင်သောအခါ၌ ထိုသူကြွယ် သေလွန်ခဲ့သော် ၎င်းလွှဲအပ်ခဲ့သော ထိုစည်းစိမ်ဥစ္စာများကို စိုးအုပ်၍ မိသားစုစည်းစိမ်ကို တည်တံ့စေလျက်၊ ထိုမြို့၌ပင်လျှင် ကြီးကျယ်သော စည်းစိမ်ဥစ္စာရှိသော သူကြွယ်ဖြစ်ကာ အလှူပေးခြင်းစသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုတို့၌ အမြဲမွေ့လျော်သူ ဖြစ်လာလေ၏။ ထိုအခါ တစ်နေ့သ၌ ရဟန်းတော်များသည် တရားသဘင်၌ ဤသို့ စကားစမြည် ပြောဆိုကြကုန်၏။ ‘ဪ... မြတ်စွာဘုရားသည် သတ္တဝါတို့အပေါ်၌ အစဉ်သနားစောင့်ရှောက်တော်မူခြင်းသည် အံ့ဩဖွယ်ကောင်းလှဘိ၏။ ထိုသူငယ်သည် ထိုစဉ်က ကိုးကွယ်ရာမဲ့ တည်ရှိနေခဲ့သော်လည်း ယခုအခါ၌ ကြီးကျယ်သော စည်းစိမ်ဥစ္စာကို ခံစားနေရလျက် မြင့်မြတ်သော ကောင်းမှုတို့ကိုလည်း ပြုလုပ်နေဘိ၏’ ဟု ပြောဆိုကြကုန်၏။ ထိုစကားကို ကြားတော်မူလျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် ‘ရဟန်းတို့၊ ထိုသူငယ်၌ ဤမျှသော စည်းစိမ်ချမ်းသာသည်သာ ရှိသည်မဟုတ်သေး၊ စင်စစ်သော်ကား အသက်၏အဆုံး၌ တာဝတိံသာနတ်ပြည်၌ သိကြားမင်း၏ သားဖြစ်၍ ဖြစ်ပေါ်လတ္တံ့၊ ကြီးကျယ်သော နတ်စည်းစိမ်ကို ရရှိပေလိမ့်မည်’ ဟု ဗျာဒိတ်စကား မိန့်ကြားတော်မူ၏။ ထိုစကားတော်ကို ကြားရသော် ရဟန်းတော်များနှင့် လူအများတို့သည် ‘ဤအကြောင်းအကျိုးကို မြင်တော်မူ၍ အရှည်ကို မြင်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် မွေးဖွားခါစမျှသာရှိသေး၍ စိမ်းသောသုသာန်၌ စွန့်ပစ်ခံရသော ထိုသူငယ်ထံသို့ ကြွရောက်တော်မူကာ ချီးမြှောက်တော်မူခဲ့လေပြီတကား’ ဟု မြတ်စွာဘုရား၏ ဉာဏ်တော်အထူးကို ချီးမွမ်းကြလျက် ထိုဘဝ၌ ထိုသူငယ်၏ ဖြစ်ပျက်ပုံအကြောင်းကို ပြောဆိုကြကုန်၏။ ထိုအကြောင်းအရာကို ထင်ရှားစွာ ပြသလိုကြကုန်သော သင်္ဂါယနာတင် အရှင်မြတ်တို့သည်—

453.

၄၅၃။

‘‘Accherarūpaṃ sugatassa ñāṇaṃ, satthā yathā puggalaṃ byākāsi;

Ussannapuññāpi bhavanti heke, parittapuññāpi bhavanti heke.

မြတ်စွာဘုရား၏ ဉာဏ်တော်သည် အလွန်အံ့ဩဖွယ်ကောင်းလှဘိ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ဦး၏အကြောင်းကို အကြင်သို့ ဗျာဒိတ်ဟောကြားတော်မူ၏၊ ထိုဟောကြားတော်မူသည့်အတိုင်းပင် ဖြစ်ပျက်လာရ၏။ အချို့သော သတ္တဝါတို့သည် ကြီးကျယ်သော ကုသိုလ်ကောင်းမှု ရှိကြသော်လည်း ထိုကုသိုလ်ကောင်းမှု၏ အထောက်အပံ့ကောင်းကို မရရှိကြသဖြင့် ယုတ်နိမ့်ကြရကုန်၏။ အချို့သော သတ္တဝါတို့သည် နည်းပါးသော ကုသိုလ်ကောင်းမှု ရှိကြသော်လည်း ထိုကုသိုလ်ကောင်းမှု၏ အာနုဘော် တန်ခိုးကြီးမားခြင်းကြောင့် မြင့်မြတ်ပြန့်ပြောကြကုန်၏။

454.

၄၅၄။

‘‘Ayaṃ kumāro sīvathikāya chaḍḍito, aṅguṭṭhasnehena yāpeti rattiṃ;

Na yakkhabhūtā na sarīsapā vā, viheṭhayeyyuṃ katapuññaṃ kumāraṃ.

သုသာန်၌ စွန့်ပစ်ခြင်းခံရသော ဤသူငယ်သည် ညဉ့်အခါဝယ် လက်မမှ ထွက်သော နို့ရည်နှင့်တူသော အဆီအစေးကို စို့လျက် အသက်မျှရ၏။ ဘီလူး၊ သရဲ၊ ပြိတ္တာတို့သည်လည်းကောင်း၊ မြွေ၊ ကင်း၊ သန်း အစရှိသော သတ္တဝါတို့သည်လည်းကောင်း ပြုအပ်ပြီးသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုရှိသော ထိုသူငယ်ကို မညှဉ်းဆဲနိုင်ကြကုန်။

455.

၄၅၅။

‘‘Sunakhāpimassa palihiṃsu pāde, dhaṅkā siṅgālā parivattayanti;

Gabbhāsayaṃ pakkhigaṇā haranti, kākā pana akkhimalaṃ haranti.

ခွေးတို့သည်လည်း ဤသူငယ်၏ ခြေဖဝါးတို့ကို မိမိတို့၏လျှာဖြင့် လျက်ပေးကြကုန်၏။ ကျီးများနှင့် မြေခွေးတို့သည်လည်း ဤသူငယ်ကို အခြားရန်သူများ မညှဉ်းဆဲစေရန် စောင့်ရှောက်သည့်နှလုံးသွင်းဖြင့် ထိုမှဤမှ လှည့်ပတ်ကာ စောင့်ရှောက်ကြကုန်၏။ ငှက်အပေါင်းတို့သည်လည်း ကိုယ်ဝန်ကပ်ငြိခဲ့သော အညစ်အကြေးတို့ကို သုတ်သင်ပေးကြကုန်၏။ ကျီးတို့သည်လည်း မျက်ချေးတို့ကို သုတ်သင်ဖယ်ရှားပေးကြကုန်၏။

456.

၄၅၆။

‘‘Nayimassa rakkhaṃ vidahiṃsu keci, na osadhaṃ sāsapadhūpanaṃ vā;

Nakkhattayogampi na aggahesuṃ, na sabbadhaññānipi ākiriṃsu.

ဘယ်သူတစ်ဦးတစ်ယောက်မျှ ဤသူငယ်အတွက် အစောင့်အရှောက်ကို မစီမံပေးခဲ့ကြချေ။ ရောဂါပျောက်ကင်းစေတတ်သော ဆေးဝါးများကိုလည်းကောင်း၊ မုံညှင်းစေ့တို့ဖြင့် အမွှေးတိုင်ထုံခြင်းကိုလည်းကောင်း မပြုလုပ်ပေးခဲ့ကြချေ။ မည်သည့်နက္ခတ်ဖြင့် မွေးဖွားသည်ဟူ၍ နက္ခတ်နှင့် ယှဉ်ခြင်းကိုလည်း တွက်ချက်မယူခဲ့ကြသလို၊ ဆီနှင့် ရောနှောအပ်သော စပါးနှံစေ့တို့ကိုလည်း ဘေးရန်ကင်းစေရန် ကြဲဖြန့်မပေးခဲ့ကြချေ။

457.

၄၅၇။

‘‘Etādisaṃ uttamakicchapattaṃ, rattābhataṃ sīvathikāya chaḍḍitaṃ;

Nonītapiṇḍaṃva pavedhamānaṃ, sasaṃsayaṃ jīvitasāvasesaṃ.

ဤသို့လျှင် အလွန်တရာ ဆင်းရဲဒုက္ခသို့ ရောက်လျက်၊ ညဉ့်မမှောင်၌ သုသာန်သို့ ပို့ဆောင်ကာ စွန့်ပစ်ခြင်းခံရသော၊ ထောပတ်ခဲကဲ့သို့ နူးညံ့ကာ အားနည်းသဖြင့် တုန်လှုပ်နေသော၊ အသက်ရှင်လျက် ရှိသေးသလော သေဆုံးသွားပြီလောဟု သံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိအောင် အသက်ငွေ့ငွေ့မျှသာ ကျန်ရှိတော့သော...

458.

၄၅၈။

‘‘Tamaddasā devamanussapūjito, disvā ca taṃ byākari bhūripañño;

‘Ayaṃ kumāro nagarassimassa, aggakuliko bhavissati bhogato ca’.

ထိုသူငယ်ကို နတ်လူတို့၏ ပူဇော်အထူးကို ခံယူတော်မူသော၊ မြေကြီးအထုနှင့်တူသော ကြီးမြတ်သော ပညာရှိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် မြင်တော်မူလေ၏။ မြင်တော်မူပြီးသော်လည်း ‘ဤသူငယ်သည် ဤမြို့၌ စည်းစိမ်ဥစ္စာဖြင့် မြင့်မြတ်သောအမျိုးရှိသူ ဖြစ်လာလိမ့်မည်၊ စည်းစိမ်ဥစ္စာနှင့်လည်း ပြည့်စုံသူ ဖြစ်လိမ့်မည်’ ဟု ဗျာဒိတ်စကား မိန့်ကြားတော်မူခဲ့လေ၏။

459.

၄၅၉။

‘‘Kissa [Pg.182] vataṃ kiṃ pana brahmacariyaṃ, kissa suciṇṇassa ayaṃ vipāko;

Etādisaṃ byasanaṃ pāpuṇitvā, taṃ tādisaṃ paccanubhossatiddhi’’nti. –

အရှင်ဘုရား... ဤသူငယ် ဆောက်တည်ကျင့်သုံးခဲ့ဖူးသော အကျင့်ဝတ်သည် အဘယ်နည်း၊ မြတ်သောအကျင့်သည် အဘယ်နည်း။ ဤသူငယ်သည် ဤသို့သော ပျက်စီးခြင်း (ပြည့်တန်ဆာမ၏ဝမ်း၌ သန္ဓေတည်ရခြင်း၊ သုသာန်၌ စွန့်ပစ်ခံရခြင်း) သို့ ရောက်ရှိပြီးမှ၊ ထိုကဲ့သို့သော ကြီးကျယ်သော တန်ခိုးစည်းစိမ် (နတ်စည်းစိမ်) ကို ခံစားရပေလိမ့်မည်။ ဤအကျိုးသည် ကောင်းစွာ ဆောက်တည်အပ်သော အဘယ်အကျင့်၊ အဘယ်မြတ်သောအကျင့်၏ အကျိုးပါနည်း ဟု—

Cha gāthā avocuṃ.

ခြောက်ဂါထာတို့ကို လျှောက်ထားဆိုကြကုန်၏။

453. Tattha accherarūpanti acchariyasabhāvaṃ. Sugatassa ñāṇanti aññehi asādhāraṇaṃ sammāsambuddhassa ñāṇaṃ, āsayānusayañāṇādisabbaññutaññāṇameva sandhāya vuttaṃ. Tayidaṃ aññesaṃ avisayabhūtaṃ kathaṃ ñāṇanti āha ‘‘satthā yathā puggalaṃ byākāsī’’ti. Tena satthu desanāya eva ñāṇassa acchariyabhāvo viññāyatīti dasseti.

၄၅၃. ထိုဂါထာတို့အနက် ‘အစ္ဆေရရူပံ’ ဟူသည်ကား အံ့ဩဖွယ်ရာ သဘောတရားရှိခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ‘သုဂတဿဉာဏံ’ ဟူသည်ကား အခြားသူများနှင့် မသက်ဆိုင်သော၊ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ထူးခြားလှသော ဉာဏ်တော်တည်းဟူသော အာသယာနုသယဉာဏ် အစရှိသော သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကိုသာ ရည်ညွှန်း၍ ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ ဤဉာဏ်တော်သည် အခြားသူတို့၏ အရာမဟုတ်ကြောင်းကို မည်သို့ သိနိုင်သနည်းဟူမူ ‘သတ္ထာ ယထာ ပုဂ္ဂလံ ဗျာကာသိ’ ဟု ဆိုတော်မူ၏။ ထိုကြောင့် မြတ်စွာဘုရား၏ တရားဟောကြားတော်မူသော ဒေသနာဉာဏ်တော်၏သာလျှင် အလွန်တရာ အံ့ဩဖွယ်ကောင်းပုံကို ပြသတော်မူ၏။

Idāni byākaraṇaṃ dassento ‘‘ussannapuññāpi bhavanti heke, parittapuññāpi bhavanti heke’’ti āha. Tassattho – ussannakusaladhammāpi idhekacce puggalā laddhapaccayassa apuññassa vasena jātiādinā nihīnā bhavanti, parittapuññāpi appatarapuññadhammāpi eke sattā khettasampattiādinā tassa puññassa mahājutikatāya uḷārā bhavantīti.

ယခုအခါ၌ မြတ်စွာဘုရားသည် မေးခွန်းကို ဖြေကြားတော်မူခြင်းကို ပြလိုသဖြင့် "အချို့သော သူတို့သည် များမြတ်သော ကုသိုလ်ရှိပါသော်လည်း ဆင်းရဲကြကုန်၏၊ အချို့သော သူတို့သည် နည်းပါးသော ကုသိုလ်ရှိပါသော်လည်း ချမ်းသာကြကုန်၏" ဟု မိန့်တော်မူခဲ့သည်။ ထိုပါဠိတော်၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်မှာ— ဤလောက၌ များမြတ်သော ကုသိုလ်တရားရှိကြသော်လည်း အချို့သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် အကြောင်းထောက်အပံ့ရရှိသော ထိုသို့သော မကောင်းမှုကံ၏ အစွမ်းကြောင့် အမျိုးဇာတ် စသည်ဖြင့် ယုတ်နိမ့်ကြကုန်၏။ အလွန်နည်းပါးသော ကုသိုလ်တရားရှိကြသော်လည်း အချို့သော သတ္တဝါတို့သည် ခေတ်၏ပြည့်စုံခြင်း စသည်တို့ကြောင့် ထိုကုသိုလ်ကံ၏ ကြီးမြတ်သော အာနုဘော်ကြောင့် မြတ်ပြန့်ပြောကြကုန်၏ (ကြီးပွားချမ်းသာကြကုန်၏) ဟု သိအပ်၏။

454. Sīvathikāyāti susāne. Aṅguṭṭhasnehenāti aṅguṭṭhato pavattasnehena, devatāya aṅguṭṭhato paggharitakhīrenāti attho. Na yakkhabhūtā na sarīsapā vāti pisācabhūtā vā yakkhabhūtā vā sarīsapā vā ye keci sarantā gacchantā vā na viheṭhayeyyuṃ na bādheyyuṃ.

၄၅၄. "သီဝထိကာယ" ဟူသည်မှာ သုသာန်၌ ဟု ဆိုလိုသည်။ "အင်္ဂုဋ္ဌသ္နေဟေန" ဟူသည်မှာ လက်မမှ ယိုထွက်လာသော အဆီအစေးဖြင့်၊ သို့မဟုတ် နတ်သမီး၏ လက်မမှ ယိုထွက်လာသော နို့ရည်ဖြင့် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ "န ယက္ခဘူတာ န သရီသပါ ဝါ" ဟူသည်မှာ ဘီလူး ဘုတ်ပြိတ္တာတို့သော်လည်းကောင်း၊ တွားသွားတတ်သော သတ္တဝါတို့သော်လည်းကောင်း ခပ်သိမ်းသော သတ္တဝါတို့သည် မညှဉ်းဆဲ မပုတ်ခတ်ကြပါစေကုန်နှင့်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

455. Palihiṃsu pādeti attano jivhāya pāde lihisuṃ. Dhaṅkāti kākā. Parivattayantīti ‘‘mā naṃ kumāraṃ keci viheṭheyyu’’nti rakkhantā nirogabhāvajānanatthaṃ aparāparaṃ parivattanti. Gabbhāsayanti gabbhamalaṃ. Pakkhigaṇāti gijjhakulalādayo sakuṇagaṇā. Harantīti apanenti. Akkhimalanti akkhigūthaṃ.

၄၅၅. "ပလိဟိံသု ပါဒေ" ဟူသည်မှာ မိမိတို့၏ လျှာဖြင့် ခြေတို့ကို လျက်ကြကုန်၏ဟု ဆိုလိုသည်။ "ဓင်္ကာ" ဟူသည်မှာ ကျီးတို့တည်း။ "ပရိဝတ္တယန္တိ" ဟူသည်မှာ "ထိုသူငယ်ကို မည်သူမျှ မညှဉ်းဆဲပါစေလင့်" ဟု စောင့်ရှောက်လျက် ရောဂါကင်းဝေးစေရန် ထိုမှဤမှ လှည့်လည်ပေးကြကုန်၏ဟု ဆိုလိုသည်။ "ဂဗ္ဘာသယံ" ဟူသည်မှာ ကိုယ်ဝန်၏ အညစ်အကြေးကို ဆိုလိုသည်။ "ပက္ခိဂဏာ" ဟူသည်မှာ လင်းတ၊ စွန်ရဲ အစရှိသော ငှက်အပေါင်းတို့တည်း။ "ဟရန္တိ" ဟူသည်မှာ ဖယ်ရှားပယ်ဖျောက်ကြကုန်၏ဟု ဆိုလိုသည်။ "အက္ခိမလံ" ဟူသည်မှာ မျက်ချေးကို ဆိုလိုသည်။

456. Kecīti [Pg.183] keci manussā, amanussā pana rakkhaṃ saṃvidahiṃsu. Osadhanti tadā āyatiñca ārogyāvahaṃ agadaṃ. Sāsapadhūpanaṃ vāti yaṃ jātassa dārakassa rakkhaṇatthaṃ sāsapena dhūpanaṃ karonti, tampi tassa karontā nāhesunti dīpenti. Nakkhattayogampi na aggahesunti nakkhattayuttampi na gaṇhiṃsu. ‘‘Asukamhi nakkhatte tithimhi muhutte ayaṃ jāto’’ti evaṃ jātakammampissa na keci akaṃsūti attho. Na sabbadhaññānipi ākiriṃsūti maṅgalaṃ karontā agadavasena yaṃ sāsapatelamissitaṃ sāliādidhaññaṃ ākiranti, tampissa nākaṃsūti attho.

၄၅၆. "ကေစိ" ဟူသည်မှာ အချို့သော လူတို့သည် (မရှိကြကုန်)၊ ဘီလူး၊ နတ်တို့ကသာလျှင် အစောင့်အရှောက်ကို စီရင်ကြကုန်၏ဟု ဆိုလိုသည်။ "ဩသဓံ" ဟူသည်မှာ ထိုစဉ်အခါ၌လည်းကောင်း၊ နောင်အခါ၌လည်းကောင်း ရောဂါကင်းဝေးစေတတ်သော ဆေးကို ဆိုလိုသည်။ "သာသပဓူပနံ ဝါ" ဟူသည်မှာ မွေးဖွားစသူငယ်ကို စောင့်ရှောက်ရန်အတွက် မုန်ညင်းစေ့ဖြင့် မှိုင်းတိုက်ခြင်းကို ပြုကြကုန်၏၊ ထိုမုန်ညင်းစေ့ဖြင့် မှိုင်းတိုက်ခြင်းကို ပြုလုပ်ပေးမည့်သူပင် မရှိခဲ့ကြကြောင်း ပြဆိုသည်။ "နက္ခတ္တယောဂမ္ပိ န အဂ္ဂဟေသုံ" ဟူသည်မှာ နက္ခတ်နှင့် ယှဉ်စပ်ခြင်းကိုလည်း မယူခဲ့ကြကုန်။ "ဤမည်သော နက္ခတ်၊ တိထိ၊ မုဟုတ်၌ ဤသူငယ်ကို မွေးဖွားသည်" ဟူ၍ ဇာတာဖွဲ့ခြင်း အစရှိသော မွေးဖွားခြင်းဆိုင်ရာ အမှုကိစ္စကိုလည်း ထိုသူငယ်အတွက် မည်သူမျှ မပြုလုပ်ပေးခဲ့ကြဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ "န သဗ္ဗဓညာနိပိ အာကိရိံသု" ဟူသည်မှာ မင်္ဂလာပြုလုပ်သူတို့သည် ဆေးအစွမ်းအားဖြင့် မုန်ညင်းဆီနှင့်ရောစပ်ထားသော သလေးစပါး အစရှိသည်တို့ကို ကြဲဖြန်းလောင်းကြကုန်၏၊ ထိုမင်္ဂလာပြုခြင်းကိုလည်း လူတို့သည် မပြုလုပ်ပေးခဲ့ကြဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

457. Etādisanti evarūpaṃ. Uttamakicchapattanti paramakicchaṃ āpannaṃ ativiya dukkhappattaṃ. Rattābhatanti rattiyaṃ ābhataṃ. Nonītapiṇḍaṃ viyāti navanītapiṇḍasadisaṃ, maṃsapesimattatā evaṃ vuttaṃ. Pavedhamānanti dubbalabhāvena pakampamānaṃ. Sasaṃsayanti ‘‘jīvati nu kho na nu kho jīvatī’’ti saṃsayitatāya saṃsayavantaṃ. Jīvitasāvasesanti jīvitaṭṭhitiyā hetubhūtānaṃ sādhanānaṃ abhāvena kevalaṃ jīvitamattāvasesakaṃ.

၄၅၇. "ဧတာဒိသံ" ဟူသည်မှာ ဤသို့သဘောရှိသော ဟု ဆိုလိုသည်။ "ဥတ္တမကိစ္ဆပတ္တံ" ဟူသည်မှာ လွန်စွာ ငြိုငြင်ပင်ပန်းခြင်းသို့ ရောက်သော၊ အလွန်ပင် ဆင်းရဲဒုက္ခသို့ ရောက်သော ဟု ဆိုလိုသည်။ "ရတ္တာဘတံ" ဟူသည်မှာ ညဉ့်အခါ၌ ဆောင်ယူအပ်သော ဟု ဆိုလိုသည်။ "နဝနီတပိဏ္ဍံ ဝိယ" ဟူသည်မှာ ဆီဦးစိုင်နှင့် တူသော၊ အသားတစ်မျှသာ ဖြစ်သောကြောင့် ဤသို့ ဆိုအပ်သည်။ "ပဝေဓမာနံ" ဟူသည်မှာ အားနည်းလွန်းသဖြင့် တုန်လှုပ်နေသော ဟု ဆိုလိုသည်။ "သသံသယံ" ဟူသည်မှာ "အသက်ရှင်သေးသလော သို့မဟုတ် အသက်မရှင်တော့ပြီလော" ဟု တွေးတောယုံမှားဖွယ် ရှိသောကြောင့် ယုံမှားသံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိသော ဟု ဆိုလိုသည်။ "ဇီဝိတာဝသေသံ" ဟူသည်မှာ အသက်တည်တံ့ခြင်း၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သော အထောက်အပံ့များ မရှိသဖြင့် အသက်မျှသာ ကြွင်းကျန်ရစ်သော ဟု ဆိုလိုသည်။

458. Aggakuliko bhavissati bhogato cāti bhoganimittaṃ bhogassa vasena aggakuliko seṭṭhakuliko bhavissatīti attho.

၄၅၈. "အဂ္ဂကုလိကော ဘဝိဿတိ ဘောဂတော စ" ဟူသည်မှာ စည်းစိမ်ဥစ္စာဖြစ်ထွန်းခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သော စည်းစိမ်ဥစ္စာ၏ အစွမ်းကြောင့် မြတ်သောအမျိုး (ဌေးကြွယ်သောသူဌေးမျိုး) ဖြစ်လတ္တံ့ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

459. ‘‘Kissa vata’’nti ayaṃ gāthā satthu santike ṭhitehi upāsakehi tena katakammassa pucchāvasena vuttā. Sā ca kho sivathikāya sannipatitehīti veditabbā. Tattha kissāti kiṃ assa. Vatanti vatasamādānaṃ. Puna kissāti kīdisassa suciṇṇassa vatassa brahmacariyassa cāti vibhattiṃ vipariṇāmetvā yojanā. Etādisanti gaṇikāya kucchiyā nibbattanaṃ, susāne chaḍḍananti evarūpaṃ. Byasananti anatthaṃ. Tādisanti tathārūpaṃ, ‘‘aṅguṭṭhasnehena yāpeti ratti’’ntiādinā, ‘‘ayaṃ kumāro nagarassimassa aggakuliko bhavissatī’’tiādinā ca vuttappakāranti attho. Iddhinti deviddhiṃ, dibbasampattinti vuttaṃ hoti.

၄၅၉. "ကိဿ ဝတံ" ဟူသော ဤဂါထာကို မြတ်စွာဘုရား၏ အထံတော်၌ တည်ရှိနေကြသော ဥပါသကာတို့သည် ထိုသူငယ် ပြုခဲ့ဖူးသောကံကို မေးမြန်းလိုသဖြင့် လျှောက်ထားခဲ့ကြသည်။ ထိုဂါထာကို သုသာန်၌ စုဝေးမိကြသောသူတို့က မေးမြန်းခဲ့ကြသည်ဟုလည်း သိအပ်၏။ ထိုဂါထာ၌ "ကိဿ" ဟူသည်မှာ ထိုသူငယ်အား အဘယ်သို့သော ဟု ဆိုလိုသည်။ "ဝတံ" ဟူသည်မှာ ဆောက်တည်အပ်သော အကျင့်တည်း။ တစ်ဖန် "ကိဿ" ဟူသည်မှာ အဘယ်သို့သဘောရှိသော ကောင်းစွာ ဆောက်တည်အပ်သော အကျင့်နှင့် မြတ်သောအကျင့် ဖြစ်သနည်းဟု ဝိဘတ်ကို ပြောင်းလဲ၍ ယှဉ်စပ်အပ်၏။ "ဧတာဒိသံ" ဟူသည်မှာ ပြည်တန်ဆာမ၏ ဝမ်း၌ မွေးဖွားရခြင်း၊ သုသာန်၌ စွန့်ပစ်ခံရခြင်း အစရှိသော ဤသို့သဘောရှိသော ဟု ဆိုလိုသည်။ "ဗျသနံ" ဟူသည်မှာ ပျက်စီးခြင်း (သို့မဟုတ်) အကျိုးမဲ့ဖြစ်ခြင်းသို့ ရောက်ခြင်းတည်း။ "တာဒိသံ" ဟူသည်မှာ ထိုသို့သဘောရှိသော— "ညဉ့်အခါ၌ လက်မမှ ယိုထွက်လာသော အစေးဖြင့် မျှတရ၏" ဟုလည်းကောင်း၊ "ဤသူငယ်သည် ဤမြို့၌ မြတ်သောအမျိုး ဖြစ်လတ္တံ့" ဟုလည်းကောင်း ဆိုအပ်ပြီးသော အပြားရှိသော အရာကို ဆိုလိုသည်။ "ဣဒ္ဓိံ" ဟူသည်မှာ နတ်၏တန်ခိုး၊ နတ်၏စည်းစိမ်ကို ဆိုလိုသည်။

Idāni tehi upāsakehi puṭṭho bhagavā yathā tadā byākāsi, taṃ dassentā saṅgītikārā –

ယခုအခါ ထိုဥပါသကာတို့က မေးမြန်းအပ်သဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုစဉ်အခါက မည်သို့ ဖြေကြားတော်မူခဲ့သည်ကို ပြလိုကြကုန်သော သင်္ဂါယနာတင်ဆရာတို့သည်—

460.

၄၆၀။

‘‘Buddhapamukhassa [Pg.184] bhikkhusaṅghassa, pūjaṃ akāsi janatā uḷāraṃ;

Tatrassa cittassahu aññathattaṃ, vācaṃ abhāsi pharusaṃ asabbhaṃ.

ဥပါသကာတို့... ရှေး၌ လူအပေါင်းသည် မြတ်စွာဘုရား အမှူးရှိသော ရဟန်းသံဃာတော်များအား ကြီးကျယ်လှပသော ပူဇော်လှူဒါန်းခြင်းကို ပြုလုပ်ခဲ့၏။ ထိုသို့ လှူဒါန်းပူဇော်ရာ၌ ဤသူငယ်၏ စိတ်၌ ဖောက်ပြန်ခြင်း (မကြည်ညိုခြင်း) သည် ဖြစ်ခဲ့၏။ ထိုအခါ သူတော်ကောင်းမဟုတ်သော သူယုတ်တို့ ပြောဆိုအပ်သော ကြမ်းကြုတ်သော စကားကို ပြောဆိုခဲ့ဖူး၏။

461.

၄၆၁။

‘‘So taṃ vitakkaṃ pavinodayitvā, pītiṃ pasādaṃ paṭiladdhā pacchā;

Tathāgataṃ jetavane vasantaṃ, yāguyā upaṭṭhāsi sattarattaṃ.

ထိုသူငယ်သည် ရှေးဘဝ၌ ထိုမကောင်းသော အကြံအစည်ကို ပယ်ဖျောက်၍ နောက်ကာလ၌ နှစ်သက်ကြည်ညိုခြင်းကို ပြန်လည်ရရှိသဖြင့် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူသော ငါဘုရားအား ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး ယာဂုဖြင့် လုပ်ကျွေးလှူဒါန်းခဲ့၏။

462.

၄၆၂။

‘‘Tassa vataṃ taṃ pana brahmacariyaṃ, tassa suciṇṇassa ayaṃ vipāko;

Etādisaṃ byasanaṃ pāpuṇitvā, taṃ tādisaṃ paccanubhossatiddhiṃ.

ထိုသို့ စိတ်ကြည်ညိုခြင်းနှင့် ယာဂုကို ပေးလှူခြင်းသည်ပင် ထိုသူငယ်၏ ဆောက်တည်အပ်သော မြတ်သောအကျင့် ဖြစ်၏။ ဤသူငယ်သည် ဤသို့သော ဆင်းရဲပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ပြီးမှ နောင်အခါ၌ ထိုသို့သော တန်ခိုးနှင့် ပြည့်စုံသော နတ်စည်းစိမ်ကို ခံစားရလတ္တံ့။ ဤသည်ကား ထိုသူငယ် ကောင်းစွာ ကျင့်အပ်သော အကျင့်မြတ်၏ အကျိုးပင်တည်း။

463.

၄၆၃။

‘‘Ṭhatvāna so vassasataṃ idheva, sabbehi kāmehi samaṅgibhūto;

Kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ, sahabyataṃ gacchati vāsavassā’’ti. –

ထိုသူငယ်သည် ဤလူ့ပြည်၌ပင် အနှစ်တစ်ရာပတ်လုံး ခပ်သိမ်းသော ကာမဂုဏ်ချမ်းသာတို့နှင့် ပြည့်စုံလျက် တည်နေပြီးလျှင် ကိုယ်ခန္ဓာ ပျက်စီးသည့်နောက်၌ တမလွန်ဘဝဝယ် သိကြားမင်း၏ အပေါင်းအဖော် (သားအဖြစ်) သို့ ရောက်ရှိရလတ္တံ့။

Catasso gāthā avocuṃ.

ဟု ဂါထာလေးပုဒ်တို့ကို မိန့်တော်မူခဲ့သည်။

460. Tattha janatāti janasamūho, upāsakagaṇoti adhippāyo. Tatrāti tassaṃ pūjāyaṃ. Assāti tassa dārakassa. Cittassahu aññathattanti purimabhavasmiṃ cittassa aññathābhāvo anādaro agāravo apaccayo ahosi. Asabbhanti sādhusabhāya sāvetuṃ ayuttaṃ pharusaṃ vācaṃ abhāsi.

၄၆၀. ထိုဂါထာ၌ "ဇနတာ" ဟူသည်မှာ လူအပေါင်း၊ သို့မဟုတ် ဥပါသကာအပေါင်း ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ "တတြ" ဟူသည်မှာ ထိုပူဇော်ရာ၌ ဟု ဆိုလိုသည်။ "အဿ" ဟူသည်မှာ ထိုသူငယ်၏ ဟု ဆိုလိုသည်။ "စိတ္တဿ အဟု အညထတ္တံ" ဟူသည်မှာ ရှေးဘဝ၌ စိတ်၏ ဖောက်ပြန်ခြင်း၊ မရိုသေခြင်း၊ မကြည်ညိုခြင်း ဖြစ်ခဲ့သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ "အသဗ္ဘံ" ဟူသည်မှာ သူတော်ကောင်းတို့၏ အစည်းအဝေး၌ မပြောကြားအပ်သော၊ ကြမ်းကြုတ်ရိုင်းစိုင်းသော စကားကို ပြောဆိုခဲ့ဖူး၏ဟု ဆိုလိုသည်။

461. Soti so ayaṃ. Taṃ vitakkanti taṃ pāpakaṃ vitakkaṃ. Pavinodayitvāti mātarā katāya saññattiyā vūpasametvā. Pītiṃ pasādaṃ paṭiladdhāti pītiṃ pasādañca paṭilabhitvā uppādetvā. Yāguyā upaṭṭhāsīti yāgudānena upaṭṭhahi. Sattarattanti sattadivasaṃ.

၄၆၁. "သော" ဟူသည်မှာ ဤသူငယ်သည် ဟု ဆိုလိုသည်။ "တံ ဝိတက္ကံ" ဟူသည်မှာ ထိုယုတ်မာသော စိတ်အကြံကို ဆိုလိုသည်။ "ပဝိနောဒယိတွာ" ဟူသည်မှာ မိခင်က ဆုံးမသွန်သင် နားချသဖြင့် ငြိမ်းစေ၍ဟု ဆိုလိုသည်။ "ပီတိံ ပသာဒံ ပဋိလဒ္ဓါ" ဟူသည်မှာ နှစ်သက်ခြင်း၊ ကြည်ညိုခြင်းကို တစ်ဖန်ရရှိစေ၍ ဟု ဆိုလိုသည်။ "ယာဂုယာ ဥပဋ္ဌာသိ" ဟူသည်မှာ ယာဂုလှူဒါန်းခြင်းဖြင့် လုပ်ကျွေးပူဇော်ခဲ့၏ဟု ဆိုလိုသည်။ "သတ္တရတ္တံ" ဟူသည်မှာ ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး ဟု ဆိုလိုသည်။

462. Tassa [Pg.185] vataṃ taṃ pana brahmacariyanti taṃ mayā heṭṭhā vuttappakāraṃ attano cittassa pasādanaṃ dānañca imassa puggalassa vataṃ taṃ brahmacariyañca, aññaṃ kiñci natthīti attho.

၄၆၂. "တဿ ဝတံ တံ ပန ဗြဟ္မစရိယံ" ဟူသည်မှာ ငါဘုရား အောက်၌ ဟောကြားခဲ့သည့်အတိုင်း မိမိ၏ စိတ်ကြည်ညိုခြင်းနှင့် ထိုယာဂုလှူဒါန်းခြင်းသည်ပင် ဤပုဂ္ဂိုလ်၏ အကျင့်ဖြစ်၏၊ ထိုကြည်ညိုလှူဒါန်းခြင်းသည်သာ မြတ်သောအကျင့်ဖြစ်၍ အခြားမည်သည့် ကုသိုလ်ကောင်းမှုမျှ မရှိခဲ့ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

463. Ṭhatvānāti yāva āyupariyosānā idheva manussaloke ṭhatvā. Abhisamparāyanti punabbhave. Sahabyataṃ gacchati vāsavassāti sakkassa devānamindassa puttabhāvena sahabhāvaṃ gamissati. Anāgatatthe hi idaṃ paccuppannakālavacanaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

၄၆၃. "ဌတွာန" ဟူသည်မှာ အသက်ရာတမ်း ကုန်ဆုံးသည့်တိုင်အောင် ဤလူ့ပြည်၌သာလျှင် တည်နေပြီးလျှင် ဟု ဆိုလိုသည်။ "အဘိသမ္ပရာယံ" ဟူသည်မှာ နောက်တစ်ဖန် ဘဝသစ်၌ ဟု ဆိုလိုသည်။ "သဟဗျတံ ဂစ္ဆတိ ဝါသဝဿ" ဟူသည်မှာ နတ်တို့၏အရှင် သိကြားမင်း၏ သားအဖြစ်ဖြင့် အပေါင်းအဖော်သို့ ရောက်ရှိလတ္တံ့ ဟု ဆိုလိုသည်။ ဤ "ဂစ္ဆတိ" ဟူသော ပစ္စုပ္ပန်ကာလပြပုဒ်သည် အနာဂတ်ကာလ၏ အနက်ကို ဟော၏။ ကြွင်းကျန်သော စကားရပ်အားလုံးသည် ထင်ရှားလွယ်ကူလှပေသည်။

Kumārapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ကုမာရပေတဝတ္ထု အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

6. Seriṇīpetivatthuvaṇṇanā

၆. သေရိဏီပေတဝတ္ထု အဖွင့်

Naggā dubbaṇṇarūpāsīti idaṃ satthari jetavane viharante seriṇīpetiṃ ārabbha vuttaṃ. Kururaṭṭhe kira hatthinipure seriṇī nāma ekā rūpūpajīvinī ahosi. Tattha ca uposathakaraṇatthāya tato tato bhikkhū sannipatiṃsu. Puna mahābhikkhusannipāto ahosi. Taṃ disvā manussā tilataṇḍulādiṃ sappinavanītamadhuādiñca bahuṃ dānūpakaraṇaṃ sajjetvā mahādānaṃ pavattesuṃ. Tena ca samayena sā gaṇikā assaddhā appasannā maccheramalapariyuṭṭhitacittā tehi manussehi ‘‘ehi tāva idaṃ dānaṃ anumodāhī’’ti ussāhitāpi ‘‘kiṃ tena muṇḍakānaṃ samaṇānaṃ dinnenā’’ti appasādameva nesaṃ sampavedesi, kuto appamattakassa pariccāgo.

"နဂ္ဂါဒုဗ္ဗဏ္ဏရူပါသိ" အစရှိသော ဤပေတဝတ္ထုကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် သေရိနိပြိတ္တာမကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူခဲ့သည်။ ကြားသိရသည်မှာ - ကုရုတိုင်း ဟတ္ထိနိမြို့၌ သေရိနိအမည်ရှိသော ပြည့်တန်ဆာမတစ်ဦး ရှိခဲ့ဖူး၏။ ထိုဟတ္ထိနိမြို့၌ ဥပုသ်ပြုရန် ထိုထိုအရပ်မှ ရဟန်းတော်များ စည်းဝေးရောက်ရှိလာကြ၏။ တစ်ဖန် ကြီးစွာသော ရဟန်းအစည်းအဝေးကြီး ဖြစ်ပေါ်လာပြန်ရာ ထိုအစည်းအဝေးကို မြင်၍ လူတို့သည် နှမ်း၊ ဆန် အစရှိသည်တို့ကိုလည်းကောင်း၊ ထောပတ်၊ နို့ဓမ်း၊ ပျားရည် အစရှိသည်တို့ကိုလည်းကောင်း များစွာသော လှူဖွယ်ပစ္စည်းတို့ကို ပြင်ဆင်၍ ကြီးစွာသောအလှူကို ပေးလှူကြကုန်၏။ ထိုအခါ၌ ထိုပြည့်တန်ဆာမသည် သဒ္ဓါတရားမရှိ၊ ကြည်ညိုခြင်းမရှိဘဲ ဝန်တိုခြင်းတည်းဟူသော စိတ်အညစ်အကြေး လွှမ်းမိုးလျက်ရှိရာ အချို့သောလူတို့က "လာပါဦး၊ ရှေးဦးစွာ ဤအလှူကို ဝမ်းမြောက်နုမော် သာဓုခေါ်ပါဦး" ဟု တိုက်တွန်းကြသော်လည်း "ဦးပြည်းရဟန်းတို့အား ထိုသို့ပေးလှူခြင်းဖြင့် ဘာအကျိုးရှိမှာလဲ" ဟု ဆိုကာ ထိုလူတို့အား မကြည်ညိုခြင်းကိုသာ ပြသပြောကြားခဲ့၏။ ထိုသို့သောသူသည် အနည်းငယ်မျှသော လှူဖွယ်ဝတ္ထုကိုပင် စွန့်လွှတ်လှူဒါန်းရန် အဘယ်မှာ ရှိနိုင်အံ့နည်း။

Sā aparena samayena kālaṃ katvā aññatarassa paccantanagarassa parikhāpiṭṭhe petī hutvā nibbatti. Atha hatthinipuravāsī aññataro upāsako vaṇijjāya taṃ nagaraṃ gantvā rattiyā paccūsasamaye parikhāpiṭṭhaṃ gato tādisena payojanena. Sā tattha taṃ disvā sañjānitvā naggā aṭṭhittacamattāvasesasarīrā ativiya bībhacchadassanā avidūre ṭhatvā attānaṃ dassesi. So taṃ disvā –

ထိုပြည့်တန်ဆာမသည် နောင်သောအခါ၌ ကွယ်လွန်၍ ပစ္စန္တရစ်မြို့တစ်မြို့၏ ကျုံးအပြင်၌ ပြိတ္တာမဖြစ်၍ ဖြစ်ပေါ်လာရလေ၏။ ထိုအခါ ဟတ္ထိနိမြို့၌ နေထိုင်သော ဥပါသကာတစ်ဦးသည် ကုန်သွယ်ရန် ထိုမြို့သို့သွားပြီးနောက် ညဉ့်မိုးသောက်အချိန်၌ ထိုကျုံးအပြင်သို့ ထိုသို့သောကိစ္စဖြင့် သွားခဲ့၏။ ထိုပြိတ္တာမသည် ထိုကျုံးအပြင်၌ ထိုဥပါသကာကို မြင်၍ မှတ်မိသဖြင့် အဝတ်မရှိ၊ အရိုးနှင့်အရေမျှသာ ကြွင်းကျန်သော ခန္ဓာကိုယ်ရှိလျက် အလွန်စက်ဆုပ်ဖွယ်ကောင်းသော အဆင်းရှိသည်ဖြစ်၍ အနီး၌ ရပ်လျက် မိမိကိုယ်ကို ပြလေ၏။ ထိုဥပါသကာသည် ထိုပြိတ္တာမကို မြင်၍ -

464.

၄၆၄။

‘‘Naggā [Pg.186] dubbaṇṇarūpāsi, kisā dhamanisanthatā;

Upphāsulike kisike, kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasī’’ti. –

"အဝတ်မရှိ၊ အရုပ်ဆိုးလှချေတကား၊ အကြောပြိုင်းပြိုင်းထလျက် အလွန်ကြုံလှီသော မိန်းမ၊ နံပါးရိုးပြိုင်းပြိုင်းထွက်၍ ကြုံလှီလှသော သင်သည် အဘယ်သူဖြစ်၍ ဤအရပ်၌ ရပ်နေပါသနည်း" ဟု

Gāthāya pucchi. Sāpissa –

ဂါထာဖြင့် မေးမြန်း၏။ ထိုပြိတ္တာမသည်လည်း ထိုဥပါသကာအား -

465.

၄၆၅။

‘‘Ahaṃ bhadante petīmhi, duggatā yamalokikā;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. –

"အရှင်ကောင်း၊ အကျွန်ုပ်သည် အပါယ်ဘုံသို့ ရောက်ရသော၊ ယမမင်းလောကဟု ဆိုအပ်သော ပြိတ္တာဘုံ၌ အကျုံးဝင်သော ပြိတ္တာမ ဖြစ်ပါ၏။ ထိုအကျွန်ုပ်သည် ရှေးဘဝက မကောင်းမှုကံကို ပြုခဲ့မိသောကြောင့် လူ့ပြည်မှ ဤပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်လာရပါ၏" ဟု

Gāthāya attānaṃ pakāsesi. Puna tena –

ဂါထာဖြင့် မိမိကိုယ်ကို ထင်ရှားစွာ ပြလေ၏။ တစ်ဖန် ထိုဥပါသကာသည် -

466.

၄၆၆။

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, petalokaṃ ito gatā’’ti. –

"အို ပြိတ္တာမ၊ သင်သည် ရှေးဘဝက ကိုယ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ နှုတ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ စိတ်ဖြင့်လည်းကောင်း အဘယ်သို့သော ဒုစရိုက်မကောင်းမှုကို ပြုခဲ့သနည်း။ အဘယ်မကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးဆက်ကြောင့် လူ့ပြည်မှ ဤပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်လာရသနည်း" ဟု

Gāthāya katakammaṃ pucchitā –

ဂါထာဖြင့် ပြုခဲ့သော ကံကို မေးမြန်းအပ်သော် -

467.

၄၆၇။

‘‘Anāvaṭesu titthesu, viciniṃ aḍḍhamāsakaṃ;

Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākāsimattano.

"အရှင်ဥပါသကာ၊ အကျွန်ုပ်သည် ရှေးဘဝက မည်သူမျှ မတားမြစ်အပ်သော ဆိပ်ကမ်းတို့၌ လူတို့ မေ့ကျန်ရစ်ခဲ့သော ပစ္စည်းတစ်စုံတစ်ရာကို ရလိုရငြားဟူသော လောဘစိတ်ဖြင့် ပဲဝက်မျှသော ဥစ္စာကိုပင် ရှာဖွေဆည်းပူးခဲ့မိပါ၏။ အကျွန်ုပ်သည် ရှေးဘဝက လှူဖွယ်ဝတ္ထုများ ရှိပါလျက် မိမိအတွက် တမလွန်ဘဝ၏ မှီခိုရာဖြစ်သော ကောင်းမှုကို မပြုခဲ့မိပါ။"

468.

၄၆၈။

‘‘Nadiṃ upemi tasitā, rittakā parivattati;

Chāyaṃ upemi uṇhesu, ātapo parivattati.

"အရှင်ဥပါသကာ၊ ယခုဘဝ၌ အကျွန်ုပ်သည် ရေမွတ်သိပ်လှသဖြင့် မြစ်သို့ ရေသောက်ရန် ကပ်သွားပါကလည်း ကျွန်ုပ်၏ မကောင်းမှုကံကြောင့် မြစ်သည် ရေမရှိဘဲ ခန်းခြောက်သွားရပါ၏။ ပူပြင်းလှသော အခါတို့၌ အရိပ်သို့ ကပ်လှည့်ပါကလည်း နေပူရှိန်အဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားရပြန်ပါ၏။"

469.

၄၆၉။

‘‘Aggivaṇṇo ca me vāto, ḍahanto upavāyati;

Etañca bhante arahāmi, aññañca pāpakaṃ tato.

"မီးပူနှင့်တူသော လေသည်လည်း အကျွန်ုပ်ကို လောင်မြိုက်လျက် တိုက်ခတ်လာပါ၏။ အရှင်ဥပါသကာ၊ အကျွန်ုပ်သည် ဤဆင်းရဲဒုက္ခကိုလည်းကောင်း၊ ထို့ထက်မက ယုတ်မာကြမ်းကြုတ်သော အခြားဆင်းရဲဒုက္ခကိုလည်းကောင်း ခံစားရန် ထိုက်တန်လှပါ၏။"

470.

၄၇၀။

‘‘Gantvāna hatthiniṃ puraṃ, vajjesi mayha mātaraṃ;

‘Dhītā ca te mayā diṭṭhā, duggatā yamalokikā;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā’.

"အရှင်ဥပါသကာ၊ သင်သည် ဤအရပ်မှသွား၍ ဟတ္ထိနိမြို့သို့ ရောက်သောအခါ အကျွန်ုပ်၏ အမိအား ပြောကြားပေးပါလော့။ 'အရှင်မ၊ အပါယ်ဘုံ၌ ဖြစ်ရသော၊ ယမမင်းလောက ပြိတ္တာဘုံ၌ အကျုံးဝင်သော ပြိတ္တာမဖြစ်နေသော သင်၏ သမီးကို ကျွန်ုပ် မြင်ခဲ့ရပါပြီ။ သူမသည် မကောင်းမှုကံကို ပြုခဲ့မိသောကြောင့် လူ့ပြည်မှ ဤပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်ရှိသွားရရှာပါပြီ' ဟု ပြောကြားပေးပါလော့။"

471.

၄၇၁။

‘‘Atthi me ettha nikkhittaṃ, anakkhātañca taṃ mayā;

Cattāri satasahassāni, pallaṅkassa ca heṭṭhato.

"အကျွန်ုပ်သည် ရှေးဘဝက အိပ်ရာပလ္လင်၏ အောက်၌ မြှုပ်နှံထားခဲ့သော လေးသိန်းမျှသော အကျွန်ုပ်၏ ဥစ္စာပစ္စည်းများ ရှိပါ၏။ ထိုဥစ္စာကို ဤနေရာ၌ မြှုပ်နှံထားခဲ့ကြောင်း အကျွန်ုပ်၏ အမိအား မပြောကြားခဲ့မိပါ။"

472.

၄၇၂။

‘‘Tato me dānaṃ dadatu, tassā ca hotu jīvikā;

Dānaṃ datvā ca me mātā, dakkhiṇaṃ anudicchatu;

Tadāhaṃ sukhitā hessaṃ, sabbakāmasamiddhinī’’ti. –

"ထိုမြှုပ်နှံထားသော ဥစ္စာထဲမှ အချို့ကိုယူ၍ အကျွန်ုပ်ကို ရည်စူးပြီး အလှူကို ပေးလှူပါစေ။ ကျွန်ုပ်၏အမိအားလည်း ထိုဥစ္စာဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ဖြစ်ပါစေ။ အကျွန်ုပ်၏ အမိသည် အလှူပေးလှူပြီးနောက် အကျွန်ုပ်အား အမျှပေးဝေပါစေ။ ထိုအခါ၌ အကျွန်ုပ်သည် ခပ်သိမ်းသော စည်းစိမ်ချမ်းသာနှင့် ပြည့်စုံလျက် ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်ရပါလိမ့်မည် ဟု မှာကြားလိုက်ပါသည်' ဟူ၍ ပြောကြားပေးပါလော့" ဟု။

Imāhi [Pg.187] chahi gāthāhi attanā katakammañceva puna tena attano kātabbaṃ atthañca ācikkhi.

ဤဂါထာခြောက်ဂါထာတို့ဖြင့် မိမိပြုခဲ့သော မကောင်းမှုကံကိုလည်းကောင်း၊ ထိုဥပါသကာက မိမိအတွက် ပြုလုပ်ပေးအပ်သော အကျိုးစီးပွားကိုလည်းကောင်း ပြောကြားလေ၏။

467. Tattha anāvaṭesu titthesūti kenaci anivāritesu nadītaḷākādīnaṃ titthapadesesu, yattha manussā nhāyanti, udakakiccaṃ karonti, tādisesu ṭhānesu. Viciniṃ aḍḍhamāsakanti ‘‘manussehi ṭhapetvā vissaritaṃ apināmettha kiñci labheyya’’nti lobhābhibhūtā aḍḍhamāsakamattampi viciniṃ gavesiṃ. Atha vā anāvaṭesu titthesūti upasaṅkamanena kenaci anivāritesu sattānaṃ payogāsayasuddhiyā kāraṇabhāvena titthabhūtesu samaṇabrāhmaṇesu vijjamānesu. Viciniṃ aḍḍhamāsakanti maccheramalapariyuṭṭhitacittā kassaci kiñci adentī aḍḍhamāsakampi visesena ciniṃ, na sañciniṃ puññaṃ. Tenāha ‘‘santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākāsimattano’’ti.

၄၆၇. ထိုဂါထာတို့၌ "အနာဝဋေသု တိတ္ထေသု" ဟူသည်မှာ မည်သူမျှ မတားမြစ်အပ်သော မြစ်၊ ကန် အစရှိသည်တို့၏ ဆိပ်အရပ်တို့တွင် လူတို့ ရေချိုးရာ ရေကိစ္စပြုရာ ထိုသို့သော အရပ်တို့ကို ဆိုလိုသည်။ "ဝိစိနိံ အဍ္ဎမာသကံ" ဟူသည်မှာ လူတို့ ထားခဲ့၍ မေ့ကျန်ရစ်သော ပစ္စည်းတစ်စုံတစ်ခုကို ဤနေရာ၌ ရနိုင်ကောင်းပါရဲ့ ဟူသော လောဘစိတ် လွှမ်းမိုးသဖြင့် ပဲဝက်မျှသော ဥစ္စာကိုပင် ရှာဖွေခဲ့မိပါ၏ ဟူလို။ တစ်နည်းအားဖြင့် "အနာဝဋေသု တိတ္ထေသု" ဟူသည်မှာ မည်သူမျှ မတားမြစ်အပ်ဘဲ ချဉ်းကပ်နိုင်ကုန်သော သတ္တဝါတို့၏ လုံ့လအလိုဆန္ဒ စင်ကြယ်ခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သော ဆိပ်ကမ်းသဖွယ်ဖြစ်သော ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့ ထင်ရှားရှိပါလျက်၊ "ဝိစိနိံ အဍ္ဎမာသကံ" ဟူသည်မှာ ဝန်တိုခြင်းတည်းဟူသော စိတ်အညစ်အကြေး ဖုံးလွှမ်းလျက် ရှိသဖြင့် မည်သည့် ရဟန်းပုဏ္ဏားအားမျှ တစ်စုံတစ်ခုကိုမျှ မလှူဘဲ ပဲဝက်မျှသော အထူးသဖြင့် ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို မဆည်းပူးခဲ့မိပါ ဟူလို။ ထိုကြောင့် "သန္တေသု ဒေယျဓမ္မေသု ဒီပံ နာကာသိ မတ္တနော" ဟု ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

468. Tasitāti pipāsitā. Rittakāti kākapeyyā sandamānāpi nadī mama pāpakammena udakena rittā tucchā vālikamattā hutvā parivattati. Uṇhesūti uṇhasamayesu. Ātapo parivattatīti chāyāṭṭhānaṃ mayi upagatāya ātapo sampajjati.

၄၆၈. "တသိတာ" ဟူသည်မှာ မွတ်သိပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ "ရိတ္တကာ" ဟူသည်မှာ ကျီးသောက်နိုင်ရုံ စီးဆင်းသော မြစ်သည်ပင်လျှင် အကျွန်ုပ်၏ မကောင်းမှုကံကြောင့် ရေမရှိဘဲ အချည်းနှီး သဲမျှသာဖြစ်၍ လွှဲဖယ်သွားရခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ "ဥဏှေသု" ဟူသည်မှာ ပူပြင်းသော အခါတို့၌ ဖြစ်သည်။ "အာတပေါ ပရိဝတ္တတိ" ဟူသည်မှာ အရိပ်ရှိရာသို့ အကျွန်ုပ် သွားသောအခါ နေပူရှိန် ဖြစ်သွားရခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

469-70. Aggivaṇṇoti samphassena aggisadiso. Tena vuttaṃ ‘‘ḍahanto upavāyatī’’ti. Etañca, bhante, arahāmīti, bhanteti taṃ upāsakaṃ garukārena vadati. Bhante, etañca yathāvuttaṃ pipāsādidukkhaṃ, aññañca tato pāpakaṃ dāruṇaṃ dukkhaṃ anubhavituṃ arahāmi tajjassa pāpassa katattāti adhippāyo. Vajjesīti vadeyyāsi.

၄၆၉-၇၀. "အဂ္ဂိဝဏ္ဏော" ဟူသည်မှာ အတွေ့အားဖြင့် မီးနှင့်တူသော ဟု ဆိုလိုသည်။ ထိုကြောင့် "ဒဟန္တော ဥပဝါယတိ" ဟု ဆိုအပ်၏။ "ဧတဉ္စ ဘန္တေ အရဟာမိ" ဟူသော ဤစကားရပ်၌ "ဘန္တေ" ဟူသည်မှာ ထိုဥပါသကာအား အလေးအမြတ်ပြုသဖြင့် ခေါ်ဆိုခြင်း ဖြစ်သည်။ အရှင်ဥပါသကာ၊ အကျွန်ုပ်သည် ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော ဤမွတ်သိပ်ခြင်းဆင်းရဲကိုလည်းကောင်း၊ ထို့ထက်မက ယုတ်မာကြမ်းကြုတ်သော အခြားသော ဆင်းရဲဒုက္ခကိုလည်းကောင်း ခံစားရရန် ထိုက်တန်ပါ၏။ ထိုဆင်းရဲဒုက္ခနှင့် ထိုက်တန်သော မကောင်းမှုကံကို ပြုခဲ့မိခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်ဟူသော အဓိပ္ပာယ်တည်း။ "ဝဇ္ဇေသိ" ဟူသည်မှာ ပြောဆိုပါလော့ ဟု ဆိုလိုသည်။

471-72. Ettha nikkhittaṃ, anakkhātanti ‘‘ettakaṃ ettha nikkhitta’’nti anācikkhitaṃ. Idāni tassa parimāṇaṃ ṭhapitaṭṭhānañca dassentī ‘‘cattāri satasahassāni, pallaṅkassa ca heṭṭhato’’ti āha. Tattha pallaṅkassāti pubbe attano sayanapallaṅkassa. Tatoti nihitadhanato ekadesaṃ gahetvā mamaṃ uddissa dānaṃ detu. Tassāti mayhaṃ mātuyā.

၄၇၁-၇၂. "ဧတ္ထ နိက္ခိတ္တံ၊ အနက္ခာတံ" ဟူသည်မှာ "ဤမျှလောက်သော ဥစ္စာကို ဤနေရာ၌ မြှုပ်ထားခဲ့၏" ဟု မပြောကြားခဲ့ခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ယခုအခါ၌ ထိုဥစ္စာ၏ ပမာဏနှင့် ထားရှိရာအရပ်ကို ပြလိုသဖြင့် "စတ္တာရိ သတသဟဿာနိ ပလ္လင်္ကဿ စ ဟေဋ္ဌတော" ဟု ဆိုခဲ့သည်။ ထိုဂါထာ၌ "ပလ္လင်္ကဿ" ဟူသည်မှာ ရှေးက မိမိ၏ အိပ်စရာပလ္လင်၏ ဟု ဆိုလိုသည်။ "တတော" ဟူသည်မှာ မြှုပ်နှံထားသော ဥစ္စာမှ တစ်စိတ်တစ်ဒေသကို ယူ၍ အကျွန်ုပ်ကို ရည်စူးလျက် အလှူပေးလှူပါစေ ဟု ဆိုလိုသည်။ "တဿာ" ဟူသည်မှာ အကျွန်ုပ်၏ အမိအား ဟု ဆိုလိုသည်။

Evaṃ [Pg.188] tāya petiyā vutte so upāsako tassā vacanaṃ sampaṭicchitvā tattha attano karaṇīyaṃ tīretvā hatthinipuraṃ gantvā tassā mātuyā tamatthaṃ ārocesi. Tamatthaṃ dassetuṃ –

ဤသို့ ထိုပြိတ္တာမက ပြောကြားအပ်သည်ရှိသော် ထိုဥပါသကာသည် ထိုပြိတ္တာမ၏ စကားကို လက်ခံဝန်ခံပြီးလျှင် ထိုမြို့၌ မိမိ၏ ပြုဖွယ်ကိစ္စတို့ကို ပြီးစီးစေ၍ ဟတ္ထိနိမြို့သို့ သွားကာ ထိုပြိတ္တာမ၏ အမိအား ထိုအကြောင်းအရာကို ပြောကြားလေ၏။ ထိုအကြောင်းအရာကို ပြသရန်အတွက် -

473.

၄၇၃။

Sādhūti so paṭissutvā, gantvāna hatthiniṃ puraṃ;

ထိုဥပါသကာသည် "ကောင်းပြီ" ဟု ထိုပြိတ္တာမ၏ စကားကို ဝန်ခံ၍ ဟတ္ထိနိမြို့သို့ ရောက်သွားပြီးလျှင် -

Avoca tassā mātaraṃ –

ထိုပြိတ္တာမ၏ အမိအား ပြောကြားလေ၏ -

‘‘Dhītā ca te mayā diṭṭhā, duggatā yamalokikā;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.

"အရှင်မ၊ အပါယ်ဘုံသို့ ရောက်ရသော၊ ပြိတ္တာဘုံ၌ အကျုံးဝင်သော သင်၏သမီးကို ကျွန်ုပ် မြင်ခဲ့ရပါပြီ။ သူမသည် မကောင်းမှုကံကို ပြုခဲ့မိသောကြောင့် လူ့ပြည်မှ ဤပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်ရှိသွားရရှာလေပြီ။"

474.

၄၇၄။

‘‘Sā maṃ tattha samādapesi, vajjesi mayha mātaraṃ;

‘Dhītā ca te mayā diṭṭhā, duggatā yamalokikā;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.

"ထိုသမီးသည် ထိုအရပ်၌ ကျွန်ုပ်အား ဤသို့ မှာကြားလိုက်ပါ၏။ 'အရှင်ဥပါသကာ၊ သင်သည် ဤအရပ်မှ သွား၍ ဟတ္ထိနိမြို့သို့ ရောက်သောအခါ အကျွန်ုပ်၏ အမိကို ပြောဆိုပါလော့။ အပါယ်ဘုံ၌ ဖြစ်ရသော၊ ပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်ရသော သင်၏ သမီးကို ကျွန်ုပ် မြင်ခဲ့ရပါပြီ။ သူမသည် မကောင်းမှုကံကို ပြုခဲ့မိသောကြောင့် လူ့ပြည်မှ ဤပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်သွားရရှာလေပြီ။'"

475.

၄၇၅။

‘‘‘Atthi ca me ettha nikkhittaṃ, anakkhātañca taṃ mayā;

Cattāri satasahassāni, pallaṅkassa ca heṭṭhato.

"'အကျွန်ုပ်သည် ရှေးဘဝက အိပ်ရာပလ္င်၏ အောက်၌ မြှုပ်နှံထားခဲ့သော လေးသိန်းမျှသော အကျွန်ုပ်၏ ဥစ္စာပစ္စည်းများ ရှိပါ၏။ ထိုဥစ္စာကို ဤနေရာ၌ မြှုပ်နှံထားခဲ့ကြောင်းကို အကျွန်ုပ်၏ အမိအား မပြောကြားခဲ့မိပါ။'"

476.

၄၇၆။

‘‘‘Tato me dānaṃ dadatu, tassā ca hotu jīvikā;

Dānaṃ datvā ca me mātā, dakkhiṇaṃ anudicchatu;

Tadāhaṃ sukhitā hessaṃ, sabbakāmasamiddhinī’.

"'ထိုဥစ္စာမှ အချို့ကိုယူ၍ အကျွန်ုပ်ကို ရည်စူးပြီး အလှူကို ပေးလှူပါစေ။ ကျွန်ုပ်၏အမိအားလည်း ထိုဥစ္စာဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်း ဖြစ်ပါစေ။ အကျွန်ုပ်၏ အမိသည် အလှူပေးလှူပြီးနောက် အကျွန်ုပ်အား အမျှပေးဝေပါစေ။ ထိုအခါ၌ အကျွန်ုပ်သည် ခပ်သိမ်းသော စည်းစိမ်ချမ်းသာနှင့် ပြည့်စုံလျက် ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်ရပါလိမ့်မည်' ဟု မှာကြားလိုက်ပါသည်" ဟု။

477.

၄၇၇။

‘‘Tato hi sā dānamadā, tassā dakkhiṇamādisī;

Petī ca sukhitā āsi, tassā cāsi sujīvikā’’ti. –

"ထိုကြောင့် ထိုအမိသည် ထိုဥစ္စာမှ ယူ၍ အလှူကို ပေးလှူခဲ့၏။ ထိုသမီးဖြစ်သူ ပြိတ္တာမအားလည်း အလှူ၏အဖို့ကို အမျှပေးဝေခဲ့၏။ ပြိတ္တာမသည်လည်း ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး ထိုအမိသည်လည်း ချမ်းသာစွာ အသက်မွေးခွင့် ရရှိခဲ့လေ၏။"

Saṅgītikārā āhaṃsu. Tā suviññeyyāva.

သင်္ဂါယနာတင် အရှင်မြတ်တို့သည် မိန့်တော်မူကြကုန်၏။ ထိုဂါထာတို့သည် နားလည်လွယ်ရုံမျှသာ ဖြစ်ကြကုန်၏။

Taṃ sutvā tassā mātā bhikkhusaṅghassa dānaṃ datvā tassā ādisi. Tena sā paṭiladdhūpakaraṇasampattiyaṃ ṭhitā mātu attānaṃ dassetvā taṃ kāraṇaṃ ācikkhi, mātā bhikkhūnaṃ ārocesi, bhikkhū taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

ထိုစကားကို ကြားရသဖြင့် ထိုသေရိနိပြိတ္တာမ၏ မိခင်သည် ရဟန်းသံဃာအား အလှူပေးလှူ၍ ထိုသမီးပြိတ္တာမအား အမျှပေးဝေ၏။ ထိုကြောင့် ထိုပြိတ္တာမသည် ရရှိအပ်သော အသုံးအဆောင်စည်းစိမ်နှင့် ပြည့်စုံခြင်း၌ တည်လျက် မိခင်အား မိမိကိုယ်ကို ပြသကာ ထိုအကြောင်းကို ပြောကြား၏။ မိခင်သည် ရဟန်းတို့အား လျှောက်ကြား၏။ ရဟန်းတို့သည် ထိုအကြောင်းအရာကို မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ထားကြကုန်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုအကြောင်းကို အကြောင်းတရား၏ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ (အဋ္ဌုပ္ပတ်) ပြုတော်မူ၍ ရောက်ရှိလာသော ပရိသတ်အား တရားဟောတော်မူ၏။ ထိုဒေသနာတော်သည် လူအများအား အကျိုးရှိစေခဲ့သည်။

Seriṇīpetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

သေရိနိပြိတ္တာမဝတ္ထုအဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

7. Migaluddakapetavatthuvaṇṇanā

၇. မိဂလုဒ္ဒကပြိတ္တာဝတ္ထုအဖွင့်။

Naranāripurakkhato [Pg.189] yuvāti idaṃ bhagavati veḷuvane viharante migaluddakapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Rājagahe kira aññataro luddako rattindivaṃ mige vadhitvā jīvikaṃ kappesi. Tasseko upāsako mitto ahosi, so taṃ sabbakālaṃ pāpato nivattetuṃ asakkonto ‘‘ehi, samma, rattiyaṃ pāṇātipātā viramāhī’’ti rattiyaṃ puññe samādapesi. So rattiyaṃ viramitvā divā eva pāṇātipātaṃ karoti.

"နရနာရိပုရက္ခတော ယုဝါ" အစရှိသော ဤပြိတ္တာဝတ္ထုကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် မိဂလုဒ္ဒကပြိတ္တာကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူခဲ့သည်။ ကြားသိရသည်မှာ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၌ တစ်ဦးသော သားမုဆိုးသည် နေ့ညဉ့်ပတ်လုံး သမင်တို့ကို သတ်ဖြတ်ခြင်းဖြင့် အသက်မွေးမြူ၏။ ထိုမုဆိုးအား ဥပါသကာတစ်ဦးသည် အဆွေခင်ပွန်း ဖြစ်ခဲ့၏။ ထိုဥပါသကာသည် ထိုမုဆိုးကို အခါခပ်သိမ်း မကောင်းမှုမှ မတားမြစ်နိုင်သဖြင့် "အဆွေ... လာပါ၊ ညဉ့်အခါ၌ သူတစ်ပါးအသက်သတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါလော့" ဟု ဆိုကာ ညဉ့်အခါ၌ ကောင်းမှုကုသိုလ်တို့ကို ဆောက်တည်စေ၏။ ထိုမုဆိုးသည် ညဉ့်အခါ၌ ရှောင်ကြဉ်ပြီး နေ့အခါ၌သာလျှင် သူတစ်ပါးအသက်သတ်ခြင်းကို ပြု၏။

So aparena samayena kālaṃ katvā rājagahasamīpe vemānikapeto hutvā nibbatto, divasabhāgaṃ mahādukkhaṃ anubhavitvā rattiyaṃ pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūto paricāresi. Taṃ disvā āyasmā nārado –

ထိုမုဆိုးသည် နောက်တစ်ချိန်တွင် ကွယ်လွန်၍ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်အနီး၌ ဝေမာနိကပြိတ္တာဖြစ်၍ ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ သူသည် နေ့အဖို့၌ ကြီးစွာသော ဆင်းရဲဒုက္ခကို ခံစားရပြီး ညဉ့်အခါ၌ ငါးပါးသော ကာမဂုဏ်တို့နှင့် ပြည့်စုံလျက် ပျော်ပါးစံစားရ၏။ ထိုပြိတ္တာကို အရှင်နာရဒမထေရ်သည် မြင်တော်မူ၍—

478.

၄၇၈။

‘‘Naranāripurakkhato yuvā, rajanīyehi kāmaguṇehi sobhasi;

Divasaṃ anubhosi kāraṇaṃ, kimakāsi purimāya jātiyā’’ti. –

"အို ယောက်ျား... ပျိုငယ်သော အရွယ်ရှိသော သင်သည် ညဉ့်အခါ၌ နတ်သားနတ်သမီးတို့ ခြံရံလျက်၊ နှလုံးမွေ့လျော်ဖွယ် ကာမဂုဏ်တို့ဖြင့် တင့်တယ်နေဘိ၏။ နေ့အဖို့၌မူကား အထူးထူးသော နှိပ်စက်သတ်ဖြတ်ခြင်းကို ခံစားရ၏။ သင်သည် ရှေးဘဝက အဘယ်သို့သော ကံကို ပြုခဲ့ဖူးသနည်း" ဟု မေးတော်မူ၏။

Imāya gāthāya paṭipucchi. Tattha naranāripurakkhatoti paricārakabhūtehi devaputtehi devadhītāhi ca purakkhato payirupāsito. Yuvāti taruṇo. Rajanīyehīti kamanīyehi rāguppattihetubhūtehi. Kāmaguṇehīti kāmakoṭṭhāsehi. Sobhasīti samaṅgibhāvena virocasi rattiyanti adhippāyo. Tenāha ‘‘divasaṃ anubhosi kāraṇa’’nti, divasabhāge pana nānappakāraṃ kāraṇaṃ ghātanaṃ paccanubhavasi. Rajanīti vā rattīsu. Yehīti nipātamattaṃ. Kimakāsi purimāya jātiyāti evaṃ sukhadukkhasaṃvattaniyaṃ kiṃ nāma kammaṃ ito purimāya jātiyā tvaṃ akattha, taṃ kathehīti attho.

ဤဂါထာဖြင့် မေးတော်မူ၏။ ထိုဂါထာ၌ "နရနာရိပုရက္ခတော" ဟူသည်ကား အလုပ်အကျွေးဖြစ်ကုန်သော နတ်သားနတ်သမီးတို့ ခြံရံအပ်၊ ဆည်းကပ်အပ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ "ယုဝါ" ဟူသည်ကား ပျိုငယ်သော အရွယ်ရှိသောသူ။ "ရဇနီယေဟိ" ဟူသည်ကား နှလုံးမွေ့လျော်ဖွယ်ရှိကုန်သော၊ ရာဂဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်ကုန်သော။ "ကာမဂုဏေဟိ" ဟူသည်ကား ကာမဂုဏ်တို့ဖြင့် သို့မဟုတ် ကာမအဖို့အစုတို့ဖြင့်။ "သောဘသိ" ဟူသည်ကား ပြည့်စုံသဖြင့် ညဉ့်အခါ၌ တင့်တယ်တောက်ပ၏ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ထိုကြောင့် "ဒိဝသံ အနုဘောသိ ကာရဏံ" ဟု ဆို၏။ နေ့အဖို့၌မူကား အထူးထူးအပြားပြားသော သတ်ပုတ်ညှဉ်းဆဲခြင်းကို ခံစားရ၏။ "ရဇနီ" ဟူသည်ကား ညဉ့်တို့၌။ "ယေဟိ" ဟူသည်ကား နိပါတ်မျှသာတည်း။ "ကိမကာသိ ပုရိမာယ ဇာတိယာ" ဟူသည်ကား ဤသို့ ချမ်းသာဆင်းရဲကို ဖြစ်စေတတ်သော အဘယ်အမည်ရှိသော ကံကို ဤဘဝ၏ ရှေးဘဝ၌ သင်ပြုခဲ့သနည်း၊ ထိုအကြောင်းကို ပြောကြားလော့ဟု အနက်ရသည်။

Taṃ sutvā peto therassa attanā katakammaṃ ācikkhanto –

ထိုစကားကို ကြားရသဖြင့် ပြိတ္တာသည် အရှင်နာရဒမထေရ်အား မိမိပြုခဲ့သော ကံကို ပြောကြားလိုသဖြင့်—

479.

၄၇၉။

‘‘Ahaṃ rājagahe ramme, ramaṇīye giribbaje;

Migaluddo pure āsiṃ, lohitapāṇi dāruṇo.

"အရှင်နာရဒ... အကျွန်ုပ်သည် ရှေးဘဝက တောင်ငါးလုံးရံလျက် သာယာကြည်နူးဖွယ်ရှိသော ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၌ ကြမ်းကြုတ်၍ သွေးအလိမ်းလိမ်းကပ်သော လက်ရှိလျက်၊ ပြင်းထန်စွာ ညှဉ်းဆဲသတ်ဖြတ်တတ်သော သားမုဆိုး ဖြစ်ခဲ့ဖူးပါသည်။"

480.

၄၈၀။

‘‘Avirodhakaresu [Pg.190] pāṇisu, puthusattesu paduṭṭhamānaso;

Vicariṃ atidāruṇo sadā, parahiṃsāya rato asaññato.

"အရှင်နာရဒ... အလွန်ကြမ်းကြုတ်၍ သူတစ်ပါးကို ညှဉ်းဆဲသတ်ဖြတ်ခြင်း၌ မွေ့လျော်ပြီး ကိုယ်၊ နှုတ်၊ နှလုံးကို မစောင့်စည်းသော ထိုအကျွန်ုပ်သည် ဘေးမပြု ဆန့်ကျင်ခြင်းမရှိကြကုန်သော သားငှက်သတ္တဝါတို့၌လည်းကောင်း၊ အခြားများစွာသော သတ္တဝါတို့၌လည်းကောင်း ပြစ်မှားလိုသော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ အခါခပ်သိမ်း လှည့်လည်သွားလာခဲ့ပါသည်။"

481.

၄၈၁။

‘‘Tassa me sahāyo suhadayo, saddho āsi upāsako;

Sopi maṃ anukampanto, nivāresi punappunaṃ.

"အရှင်နာရဒ... ထိုအကျွန်ုပ်အား ရှေး၌ ကောင်းမြတ်သော နှလုံးရှိ၍ ကံ ကံ၏အကျိုးကို ယုံကြည်သော ဥပါသကာဖြစ်သည့် အဆွေခင်ပွန်းကောင်းတစ်ဦး ရှိခဲ့ဖူးပါသည်။ ထိုအဆွေခင်ပွန်းကောင်းသည် အကျွန်ုပ်ကို သနားသဖြင့် အဖန်ဖန်အထပ်ထပ် တားမြစ်ခဲ့ပါသည်။"

482.

၄၈၂။

‘‘‘Mākāsi pāpakaṃ kammaṃ, mā tāta duggatiṃ agā;

Sace icchasi pecca sukhaṃ, virama pāṇavadhā asaṃyamā.

"'ချစ်သား... ယုတ်မာသော အကုသိုလ်ကံကို မပြုပါလင့်။ ဒုဂ္ဂတိဘဝသို့ မလားပါစေလင့်။ သင်သည် တမလွန်ဘဝ၌ ချမ်းသာကို အကယ်၍ အလိုရှိပါမူ၊ ကိုယ်၊ နှုတ်၊ နှလုံး မစောင့်စည်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော သူတစ်ပါးအသက်သတ်ခြင်းမှ ကြဉ်ရှောင်ပါလော့' ဟု (ဆိုခဲ့၏)။"

483.

၄၈၃။

‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, sukhakāmassa hitānukampino;

Nākāsiṃ sakalānusāsaniṃ, cirapāpābhirato abuddhimā.

"အကျွန်ုပ်၏ ချမ်းသာကို အလိုရှိလျက် အကျိုးစီးပွားဖြင့် ချီးမြှောက်တတ်သော ထိုအဆွေခင်ပွန်းကောင်း၏ စကားကို ကြားရသော်လည်း၊ မကောင်းမှု၌ ရာသက်ပန် မွေ့လျော်ကာ ပညာနည်းလှသော အကျွန်ုပ်သည် သူ၏ အဆုံးအမအားလုံးကို လိုက်နာခြင်း မပြုခဲ့မိပါ။"

484.

၄၈၄။

‘‘So maṃ puna bhūrisumedhaso, anukampāya saṃyame nivesayi;

Sace divā hanasi pāṇino, atha te rattiṃ bhavatu saṃyamo.

"ထို သာလွန်ကျယ်ပြောသော ပညာရှိသည့် အဆွေခင်ပွန်းကောင်းသည် အကျွန်ုပ်ကို သနားသဖြင့် စောင့်စည်းခြင်း၌ တစ်ဖန် ဆောက်တည်စေပြန်၏။ 'ချစ်သား... အကယ်၍ နေ့၌ သတ္တဝါတို့ကို သတ်ဖြတ်မိပါမူ၊ ညဉ့်အခါ၌မူ သင်အား စောင့်စည်းခြင်း ဖြစ်ပါစေသတည်း' ဟု တိုက်တွန်းခဲ့၏။"

485.

၄၈၅။

‘‘Svāhaṃ divā hanitvā pāṇino, virato rattimahosi saññato;

Rattāhaṃ paricāremi, divā khajjāmi duggato.

"ထိုအကျွန်ုပ်သည် နေ့အဖို့၌ သတ္တဝါတို့ကို သတ်ဖြတ်၍၊ ညဉ့်အဖို့၌မူကား ရှောင်ကြဉ်လျက် ကိုယ်နှုတ်နှလုံးကို စောင့်စည်းခဲ့ပါသည်။ ထိုကံကြောင့် အကျွန်ုပ်သည် ညဉ့်အခါ၌ စမ္ပယ်ပျော်ပါးရပြီး နေ့အခါ၌မူ ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်လျက် ခွေးတို့၏ ကိုက်ခဲစားသောက်ခြင်းကို ခံရပါသည်။"

486.

၄၈၆။

‘‘Tassa kammassa kusalassa, anubhomi rattiṃ amānusiṃ;

Divā paṭihatāva kukkurā, upadhāvanti samantā khādituṃ.

"ညဉ့်အခါ၌ စောင့်စည်းခြင်းတည်းဟူသော ထိုကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးကြောင့် လူတို့နှင့်မသက်ဆိုင်သော နတ်စည်းစိမ်ကို ညဉ့်အဖို့၌ အကျွန်ုပ် ခံစားရပါသည်။ နေ့အဖို့၌မူကား ရန်ငြိုးဖွဲ့ထားသကဲ့သို့သော ခွေးတို့သည် အကျွန်ုပ်၏ ကိုယ်ခန္ဓာကို ထက်ဝန်းကျင်မှ ကိုက်ခဲစားသောက်ရန် ပြေးလာကြကုန်၏။"

487.

၄၈၇။

‘‘Ye ca te satatānuyogino, dhuvaṃ payuttā sugatassa sāsane;

Maññāmi te amatameva kevalaṃ, adhigacchanti padaṃ asaṅkhata’’nti. –

"အကြင်သူတို့သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်၌ အမြဲမပြတ် လုံ့လပြုလျက် အဓိသီလအစရှိသော ကုသိုလ်တရား၌ စွဲမြဲစွာ အားထုတ်ကြကုန်၏။ ထိုသူတို့သည် သက်သက်သော (လောကီชမ်းသာနှင့်မရောသော)၊ အကြောင်းတရားတို့ မပြုပြင်အပ်သော၊ မသေရာ အမြိုက်နိဗ္ဗာန်သို့သာလျှင် ဧကန်မုချ ရောက်ကြလိမ့်မည်ဟု အကျွန်ုပ် ထင်မှတ်ပါ၏။"

Imā gāthā abhāsi.

ဤဂါထာတို့ကို ပြောကြားလေ၏။

479-80. Tattha [Pg.191] luddoti dāruṇo. Lohitapāṇīti abhiṇhaṃ pāṇaghātena lohitamakkhitapāṇī. Dāruṇoti kharo, sattānaṃ hiṃsanakoti attho. Avirodhakaresūti kenaci virodhaṃ akarontesu migasakuṇādīsu.

၄၇၉-၈၀. ထိုဂါထာတို့၌ "လုဒ္ဒေါ" ဟူသည်ကား ကြမ်းကြုတ်သောသူ။ "လောဟိတပါဏီ" ဟူသည်ကား အမြဲမပြတ် သတ္တဝါတို့ကို သတ်သဖြင့် သွေးအလိမ်းလိမ်းပေကျံသော လက်ရှိသောသူ။ "ဒါရုဏော" ဟူသည်ကား ကြမ်းတမ်း၍ သတ္တဝါတို့ကို ညှဉ်းဆဲသတ်ဖြတ်တတ်သောသူဟု အနက်ရသည်။ "အဝိရောဓကရေသု" ဟူသည်ကား တစ်စုံတစ်ရာ မဆန့်ကျင်တတ်ကြကုန်သော သမင်၊ ငှက် အစရှိသည်တို့၌။

482-83. Asaṃyamāti asaṃvarā dussīlyā. Sakalānusāsaninti sabbaṃ anusāsaniṃ, sabbakālaṃ pāṇātipātato paṭiviratinti attho. Cirapāpābhiratoti cirakālaṃ pāpe abhirato.

၄၈၂-၈၃. "အသံယမာ" ဟူသည်ကား မစောင့်စည်းခြင်း၊ သီလမရှိခြင်း။ "သကလာနုသာသနိံ" ဟူသည်ကား အလုံးစုံသော အဆုံးအမကို၊ အခါခပ်သိမ်း သူတစ်ပါးအသက်သတ်ခြင်းမှ ကြဉ်ရှောင်ခြင်းကိုဟု အနက်ရသည်။ "စိရပါပါဘိရတော" ဟူသည်ကား ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး မကောင်းမှု၌ အလွန်မွေ့လျော်သော နှလုံးရှိသောသူ။

484. Saṃyameti sucarite. Nivesayīhi nivesesi. Sace divā hanasi pāṇino, atha te rattiṃ bhavatu saṃyamoti nivesitākāradassanaṃ. So kira sallapāsasajjanādinā rattiyampi pāṇavadhaṃ anuyutto ahosi.

၄၈၄. "သံယမေ" ဟူသည်ကား သုစရိုက်တရား၌။ "နိဝေသယိ" ဟူသည်ကား နှလုံးသွင်းစေ၏။ "သစေ ဒိဝါ ဟနသိ ပါဏိနော၊ အထ တေ ရတ္တိံ ဘဝတု သံယမော" ဟူသော ဂါထာသည် နှလုံးသွင်းစေအပ်သော အခြင်းအရာကို ပြသော ဂါထာဖြစ်သည်။ ကြားသိရသည်မှာ ထိုမုဆိုးသည် ငြောင့်၊ ကျော့ကွင်း စသည်ဖြင့် ညဉ့်အခါ၌လည်း သူ့အသက်သတ်ခြင်းကို အားထုတ်ခဲ့ဖူးသည်ဟု ဆိုသည်။

485. Divā khajjāmi duggatoti idāni duggatiṃ gato mahādukkhappatto divasabhāge khādiyāmi. Tassa kira divā sunakhehi migānaṃ khādāpitattā kammasarikkhakaṃ phalaṃ hoti, divasabhāge mahantā sunakhā upadhāvitvā aṭṭhisaṅghātamattāvasesaṃ sarīraṃ karonti. Rattiyā pana upagatāya taṃ pākatikameva hoti, dibbasampattiṃ anubhavati. Tena vuttaṃ –

၄၈၅. "ဒိဝါ ခဇ္ဇာမိ ဒုဂ္ဂတော" ဟူသည်ကား ယခုအခါ၌ ဒုဂ္ဂတိဘဝသို့ ရောက်၍ ဆင်းရဲခြင်းသို့ ရောက်သော ငါသည် နေ့အဖို့၌ ကိုက်ခဲစားသောက်ခြင်းကို ခံရ၏။ ကြားသိရသည်မှာ ထိုမုဆိုးသည် နေ့အခါ၌ ခွေးတို့ဖြင့် သားသမင်တို့ကို ကိုက်ခဲစေခဲ့ဖူးသဖြင့် မိမိပြုခဲ့သော ကံနှင့် တူညီသော ကံ၏ အကျိုးသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ နေ့အဖို့၌ ကြီးမားလှသော ခွေးတို့သည် အနီးသို့ ပြေးလာကြပြီး အရိုးဆက်မျှသာ ကြွင်းကျန်သော ကိုယ်ခန္ဓာဖြစ်အောင် ပြုကြကုန်၏။ သို့သော် ညဉ့်အခါ ရောက်လာသောအခါ ထိုကိုယ်ခန္ဓာသည် ပကတိအတိုင်း ဖြစ်သွားပြီး နတ်စည်းစိမ်ကို ခံစားရပြန်၏။ ထိုကြောင့် ဆိုအပ်ခဲ့ပြီ—

486.

၄၈၆။

‘‘Tassa kammassa kusalassa, anubhomi rattiṃ amānusiṃ;

Divā paṭihatāva kukkurā, upadhāvanti samantā khāditu’’nti.

"ညဉ့်အခါ၌ စောင့်စည်းခြင်းတည်းဟူသော ထိုကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးကြောင့် လူတို့နှင့်မသက်ဆိုင်သော နတ်စည်းစိမ်ကို ညဉ့်အဖို့၌ အကျွန်ုပ် ခံစားရပါသည်။ နေ့အဖို့၌မူကား ရန်ငြိုးဖွဲ့ထားသကဲ့သို့သော ခွေးတို့သည် အကျွန်ုပ်၏ ကိုယ်ခန္ဓာကို ထက်ဝန်းကျင်မှ ကိုက်ခဲစားသောက်ရန် ပြေးလာကြကုန်၏။"

Tattha paṭihatāti paṭihatacittā baddhāghātā viya hutvā. Samantā khāditunti mama sarīraṃ samantato khādituṃ upadhāvanti. Idañca nesaṃ ativiya attano bhayāvahaṃ upagamanakālaṃ gahetvā vuttaṃ. Te pana upadhāvitvā aṭṭhimattāvasesaṃ sarīraṃ katvā gacchanti.

ထိုဂါထာ၌ "ပဋိဟတာ" ဟူသည်ကား ရန်ငြိုးဖွဲ့အပ်သော စိတ်ရှိကုန်လျက်၊ ရန်ငြိုးဖွဲ့ထားသကဲ့သို့ ဖြစ်၍။ "သမန္တာခါဒိတုံ" ဟူသည်ကား ငါ၏ကိုယ်ကို ထက်ဝန်းကျင်မှ ကိုက်ခဲရန် အနီးသို့ ပြေးလာကြကုန်၏။ ဤစကားကို ထိုခွေးတို့သည် မိမိအား အလွန်တရာ ကြောက်မက်ဖွယ်ဖြစ်အောင် အနီးသို့ ချဉ်းကပ်လာသော ကာလကို ရည်ရွယ်၍ ဆိုအပ်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုခွေးတို့သည် အနီးသို့ပြေးလာပြီး ကိုယ်ခန္ဓာကို အရိုးမျှသာ ကြွင်းကျန်စေပြီးမှ ထွက်သွားကြကုန်၏။

487. Ye ca te satatānuyoginoti osānagāthāya ayaṃ saṅkhepattho – ahampi nāma rattiyaṃ pāṇavadhamattato virato evarūpaṃ sampattiṃ [Pg.192] anubhavāmi. Ye pana te purisā sugatassa buddhassa bhagavato sāsane adhisīlādike dhuvaṃ payuttā daḷhaṃ payuttā satataṃ sabbakālaṃ anuyogavantā, te puññavanto kevalaṃ lokiyasukhena asammissaṃ ‘‘asaṅkhataṃ pada’’nti laddhanāmaṃ amatameva adhigacchanti maññe, natthi tesaṃ tadadhigame koci vibandhoti.

၄၈၇. "ယေ စ တေ သတတာနုယောဂိနော" အစရှိသော အဆုံးဂါထာ၌ အကျဉ်းချုပ် အဓိပ္ပာယ်မှာ— ညဉ့်အခါ၌ သူတစ်ပါးအသက်သတ်ခြင်းမျှမှ ရှောင်ကြဉ်သော အကျွန်ုပ်သည်ပင်လျှင် ဤသို့သော စည်းစိမ်ချမ်းသာကို ခံစားရ၏။ အကြင်သူတို့သည် ကောင်းသောစကားကို ဆိုတော်မူတတ်သော၊ မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်၌ အဓိသီလ အစရှိသောတရား၌ အမြဲမပြတ်၊ မြဲမြံစွာ လုံ့လပြုကာ အခါခပ်သိမ်း အားထုတ်ကြကုန်သော ကောင်းမှုရှိသူတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ထိုသူတို့သည် လောကီချမ်းသာနှင့် မရောသော၊ အကြောင်းတရားတို့ မပြုပြင်အပ်သော "အသင်္ခတပဒ" ဟု အမည်ရသော မသေရာ အမြိုက်နိဗ္ဗာန်သို့သာလျှင် ဧကန်မုချ ဆိုက်ရောက်ကုန်ရာ၏ဟု အကျွန်ုပ် မှတ်ထင်ပါ၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့အား ထိုနိဗ္ဗာန်ကို ရခြင်း၌ တစ်စုံတစ်ခုသော အဆီးအတား ဘေးရန်မရှိဟု အကျဉ်းချုပ် အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

Evaṃ tena petena vutte thero taṃ pavattiṃ satthu ārocesi. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sabbampi vuttanayameva.

ဤသို့ ထိုပြိတ္တာက လျှောက်ကြားအပ်သည်ရှိသော် အရှင်နာရဒမထေရ်သည် ထိုအကြောင်းအရာကို မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ထားတော်မူ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုအကြောင်းကို အကြောင်းတရား၏ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ (အဋ္ဌုပ္ပတ်) ပြုတော်မူ၍ ရောက်ရှိလာသော ပရိသတ်အား တရားဟောတော်မူ၏။ အလုံးစုံသောအရာသည် ဆိုအပ်ပြီးသောနည်းအတိုင်းသာ ဖြစ်၏။

Migaluddakapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

မိဂလုဒ္ဒကပြိတ္တာဝတ္ထုအဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

8. Dutiyamigaluddakapetavatthuvaṇṇanā

၈. ဒုတိယမိဂလုဒ္ဒကပြိတ္တာဝတ္ထုအဖွင့်။

Kūṭāgāre ca pāsādeti idaṃ bhagavati veḷuvane viharante aparaṃ migaluddakapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Rājagahe kira aññataro māgaviko māṇavo vibhavasampannopi samāno bhogasukhaṃ pahāya rattindivaṃ mige hananto vicarati. Tassa sahāyabhūto eko upāsako anuddayaṃ paṭicca – ‘‘sādhu, samma, pāṇātipātato viramāhi, mā te ahosi dīgharattaṃ ahitāya dukkhāyā’’ti ovādaṃ adāsi. So taṃ anādiyi. Atha so upāsako aññataraṃ attano manobhāvanīyaṃ khīṇāsavattheraṃ yāci – ‘‘sādhu, bhante, asukapurisassa tathā dhammaṃ desetha, yathā so pāṇātipātato virameyyā’’ti.

"ကူဋာဂါရေစပါသာဒေ" အစရှိသော ဤပေတဝတ္ထုကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် တစ်ပါးသော သားမုဆိုးပြိတ္တာကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူခဲ့သည်။ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၌ စည်းစိမ်ဥစ္စာနှင့် ပြည့်စုံသော်လည်း စည်းစိမ်ချမ်းသာကို စွန့်ပယ်၍ နေ့ညဉ့်ပတ်လုံး သားသမင်တို့ကို သတ်ဖြတ်လျက် လှည့်လည်သွားလာသော တစ်ယောက်သော သားမုဆိုးလုလင်သည် ရှိ၏။ ထိုမုဆိုးလုလင်၏ အဆွေခင်ပွန်းဖြစ်သော ဥပါသကာတစ်ဦးသည် သနားကရုဏာစိတ်ဖြင့် "အဆွေ... တောင်းပန်ပါ၏၊ သူ့အသက်သတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါလော့။ ထိုသို့မရှောင်ကြဉ်လျှင် သင့်အား ရေရှည်ပတ်လုံး စီးပွားမဲ့ခြင်းနှင့် ဆင်းရဲဒုက္ခဖြစ်ခြင်းတို့ မဖြစ်ပါစေလင့်" ဟု အဆုံးအမပေးခဲ့၏။ သို့သော် ထိုမုဆိုးသည် ထိုစကားကို နားမထောင်ပေ။ ထိုအခါ ထိုဥပါသကာသည် မိမိ၏ ကြည်ညိုဖွယ်ရာဖြစ်သော ရဟန္တာမထေရ်တစ်ပါးထံသို့ သွားရောက်ကာ "အရှင်ဘုရား... တောင်းပန်ပါ၏၊ ထိုယောက်ျားသည် သူ့အသက်သတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်နိုင်မည့် နည်းလမ်းအတိုင်း တရားဟောကြားတော်မူပါဘုရား" ဟု တောင်းပန်လျှောက်ထားလေသည်။

Athekadivasaṃ so thero rājagahe piṇḍāya caranto tassa gehadvāre aṭṭhāsi. Taṃ disvā so māgaviko sañjātabahumāno paccuggantvā gehaṃ pavesetvā āsanaṃ paññāpetvā adāsi. Nisīdi thero paññatte āsane, sopi theraṃ upasaṅkamitvā nisīdi. Tassa thero pāṇātipāte ādīnavaṃ, tato viratiyā ānisaṃsañca pakāsesi. So taṃ sutvāpi tato viramituṃ na icchi. Atha naṃ thero āha – ‘‘sace, tvaṃ āvuso, sabbena sabbaṃ viramituṃ na sakkosi, rattimpi tāva viramassū’’ti, so ‘‘sādhu, bhante, viramāmi ratti’’nti tato virami. Sesaṃ anantaravatthusadisaṃ. Gāthāsu pana –

ထိုအခါ တစ်နေ့၌ ထိုရဟန္တာမထေရ်သည် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၌ ဆွမ်းခံလှည့်လည်စဉ် ထိုမုဆိုး၏ အိမ်တံခါးဝ၌ ရပ်တော်မူ၏။ ထိုမုဆိုးသည် မထေရ်ကို မြင်လျှင် ကြည်ညိုမြတ်နိုးစိတ် ဖြစ်ပေါ်လာသဖြင့် ခရီးဦးကြိုဆိုကာ အိမ်တွင်းသို့ ပင့်ဆောင်ပြီး နေရာခင်းကျင်း၍ လှူဒါန်း၏။ မထေရ်သည် ခင်းကျင်းထားသော နေရာ၌ ထိုင်တော်မူပြီးသော် ထိုမုဆိုးသည်လည်း မထေရ်၏ အနီး၌ ချဉ်းကပ်ထိုင်နေ၏။ မထေရ်သည် ထိုမုဆိုးအား သူ့အသက်သတ်ခြင်း၏ အပြစ်နှင့် ထိုအပြစ်မှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း၏ အကျိုးကျေးဇူးကို ဟောကြားပြသတော်မူ၏။ ထိုမုဆိုးသည် တရားစကားကို ကြားရသော်လည်း အသက်သတ်ခြင်းမှ လုံးဝရှောင်ကြဉ်ရန် အလိုမရှိပေ။ ထိုအခါ မထေရ်က "ဒါယကာ... သင်သည် အခါခပ်သိမ်း မရှောင်ကြဉ်နိုင်ပါက အနည်းဆုံး ညဉ့်အခါ၌မူ ရှောင်ကြဉ်ပါလော့" ဟု မိန့်တော်မူရာ၊ ထိုမုဆိုးက "အရှင်ဘုရား... ကောင်းပါပြီ၊ ညဉ့်အခါ၌ ရှောင်ကြဉ်ပါအံ့" ဟု ဝန်ခံကာ ထိုညဉ့်မှစ၍ သူ့အသက်သတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခဲ့လေသည်။ ကြွင်းကျန်သော စကားရပ်သည် အခြားသောဝတ္ထုနှင့် တူ၏။ ဂါထာတို့၌ကား—

488.

၄၈၈။

‘‘Kūṭāgāre [Pg.193] ca pāsāde, pallaṅke gonakatthate;

Pañcaṅgikena turiyena, ramasi suppavādite.

"အိုယောက်ျား... သင်သည် ညဉ့်အခါ၌ စွမ်းစွမ်းတင့်တယ်သော ပြာသာဒ်ထက်၌လည်းကောင်း၊ အမွေးရှည်ကော်ဇော ခင်းထားသော အိပ်ရာပလ္လင်ထက်၌လည်းကောင်း၊ အင်္ဂါငါးပါးရှိသော တူရိယာတီးမှုတ်သံတို့ဖြင့် ကောင်းစွာ တီးမှုတ်အပ်သော သဘင်ဝိုင်း၌ မွေ့လျော်စံပျော်ရ၏။"

489.

၄၈၉။

‘‘Tato ratyā vivasāne, sūriyuggamanaṃ pati;

Apaviddho susānasmiṃ, bahudukkhaṃ nigacchasi.

"ထိုနောက် ညဉ့်လွန်၍ မိုးသောက်သောအခါ၊ နေဝန်းတက်သောအချိန်၌ သုသာန်သို့ ဝင်ရောက်ကာ များစွာသော ဆင်းရဲဒုက္ခကို ခံစားရ၏။"

490.

၄၉၀။

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, idaṃ dukkhaṃ nigacchasī’’ti. –

"အိုယောက်ျား... သင်သည် ရှေးဘဝက ကိုယ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ နှုတ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ စိတ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း အဘယ်သို့သော ဒုစရိုက်မကောင်းမှုကို ပြုခဲ့ဖူးသနည်း။ အဘယ်မကောင်းမှု အကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးဆက်ကြောင့် ယခုကဲ့သို့သော ဆင်းရဲဒုက္ခကို ခံစားနေရပါသနည်း။"

Tīhi gāthāhi nāradatthero naṃ paṭipucchi. Athassa peto –

အရှင်နာရဒမထေရ်သည် ဂါထာသုံးပုဒ်တို့ဖြင့် ထိုပြိတ္တာကို မေးမြန်းတော်မူ၏။ ထိုအခါ ပြိတ္တာသည် ထိုမထေရ်အား ပြန်လည်ဖြေကြားသည်မှာ—

491.

၄၉၁။

‘‘Ahaṃ rājagahe ramme, ramaṇīye giribbaje;

Migaluddo pure āsiṃ, luddo cāsimasaññato.

"အရှင်နာရဒ... အကျွန်ုပ်သည် ရှေးဘဝက မွေ့လျော်ဖွယ်ကောင်းသော တောင်ငါးလုံးရံလျက်ရှိသော ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၌ သားမုဆိုး ဖြစ်ခဲ့ဖူးပါသည်။ ကြမ်းကြုတ်ပြီး ကိုယ်နှုတ်နှလုံးကို မစောင့်စည်းသူ ဖြစ်ခဲ့ဖူးပါသည်။"

492.

၄၉၂။

‘‘Tassa me sahāyo suhadayo, saddho āsi upāsako;

Tassa kulūpako bhikkhu, āsi gotamasāvako;

Sopi maṃ anukampanto, nivāresi punappunaṃ.

"အကျွန်ုပ်တွင် ကံနှင့်ကံ၏အကျိုးကို ယုံကြည်သော၊ စိတ်ကောင်းနှလုံးကောင်းရှိသော ဥပါသကာ အဆွေခင်ပွန်းတစ်ဦး ရှိခဲ့ပါသည်။ ထိုအဆွေဥပါသကာ ကိုးကွယ်ဆည်းကပ်သော၊ ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား၏ တပည့်သားတော်ဖြစ်သော ရဟန်းတစ်ပါးသည်လည်း အကျွန်ုပ်အား သနားကရုဏာသက်၍ အကုသိုလ်အမှုတို့ကို မပြုရန် အကြိမ်ကြိမ် တားမြစ်တော်မူခဲ့ပါသည်။"

493.

၄၉၃။

‘‘‘Mākāsi pāpakaṃ kammaṃ, mā tāta duggatiṃ agā;

Sace icchasi pecca sukhaṃ, virama pāṇavadhā asaṃyamā’.

"အရှင်နာရဒ... ထိုရဟန်းတော်သည်လည်း 'ဒါယကာ... ယုတ်မာသော အကုသိုလ်ကံကို မပြုပါလင့်၊ ဒုဂ္ဂတိအပါယ်ဘုံသို့ မလားပါစေလင့်။ သင်သည် တမလွန်ဘဝ၌ ချမ်းသာကို အလိုရှိပါက ကိုယ်နှုတ်နှလုံး မစောင့်စည်းခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော သူ့အသက်သတ်ခြင်းကို ရှောင်ကြဉ်ပါလော့' ဟု မိန့်ကြားတော်မူခဲ့၏။"

494.

၄၉၄။

‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, sukhakāmassa hitānukampino;

Nākāsiṃ sakalānusāsaniṃ, cirapāpābhirato abuddhimā.

"အကျိုးစီးပွားကို လိုလား၍ သနားကရုဏာဖြင့် ဆုံးမတော်မူသော ထိုရဟန်းတော်၏ စကားကို ကြားနာရပါသော်လည်း၊ အကုသိုလ်တရား၌သာ အချိန်ကြာမြင့်စွာ မွေ့လျော်ကာ အသိပညာနည်းပါးလှသော အကျွန်ုပ်သည် ထိုရဟန်းတော်၏ အလုံးစုံသော အဆုံးအမကို လိုက်နာကျင့်သုံးခြင်း မပြုခဲ့မိပါ။"

495.

၄၉၅။

‘‘So maṃ puna bhūrisumedhaso, anukampāya saṃyame nivesayi;

‘Sace divā hanasi pāṇino, atha te rattiṃ bhavatu saṃyamo’.

"အရှင်နာရဒ... မြေကြီးကဲ့သို့ ထူထပ်ပြန့်ပြောသော ပညာရှိတော်မူသော ထိုရဟန်းတော်သည် အကျွန်ုပ်အား သနားစောင့်ရှောက်လိုသဖြင့် 'ဒါယကာ... သင်သည် နေ့အခါ၌ သတ္တဝါတို့ကို သတ်ဖြတ်နေပါမူ၊ ညဉ့်အခါ၌မူကား သီလစောင့်စည်းခြင်း ဖြစ်ပါစေလော့' ဟု သုစရိုက်ကုသိုလ်၌ တစ်ဖန် နှလုံးသွင်းစေခဲ့ပြန်သည်။"

496.

၄၉၆။

‘‘Svāhaṃ divā hanitvā pāṇino, virato rattimahosi saññato;

Rattāhaṃ paricāremi, divā khajjāmi duggato.

"ထိုအကျွန်ုပ်သည် နေ့အခါ၌ သတ္တဝါတို့ကို သတ်ဖြတ်ပြီးသော်၊ ညဉ့်အခါ၌မူ ကိုယ်နှုတ်နှလုံးကို စောင့်ထိန်းလျက် အသက်သတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခဲ့ပါသည်။ ထိုသို့ နေ့၌ အသက်သတ်သော အကုသိုလ်ကံနှင့် ညဉ့်၌ စောင့်စည်းရှောင်ကြဉ်သော ကုသိုလ်ကံတို့၏ အကျိုးဆက်ကြောင့် အကျွန်ုပ်သည် ညဉ့်အခါ၌ နတ်စည်းစိမ်ကို စံစားရသော်လည်း၊ နေ့အခါ၌မူ ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်ကာ ခွေးဆိုးတို့၏ ကိုက်ခဲခြင်းကို ခံရပါသည်။"

497.

၄၉၇။

‘‘Tassa [Pg.194] kammassa kusalassa, anubhomi rattiṃ amānusiṃ;

Divā paṭihatāva kukkurā, upadhāvanti samantā khādituṃ.

"အရှင်နာရဒ... အကျွန်ုပ်သည် ညဉ့်အခါ၌ ထိုသီလစောင့်ထိန်းခြင်းတည်းဟူသော ကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးဖြစ်သော လူတို့ထက် ထူးကဲသော နတ်စည်းစိမ်ကို ခံစားရပါသည်။ နေ့အခါ၌မူ ခွေးဆိုးတို့သည် ရန်ငြိုးဖွဲ့ထားသည့်နှယ် အကျွန်ုပ်၏ ကိုယ်ခန္ဓာကို ထက်ဝန်းကျင်မှ ဝိုင်းအုံကိုက်ခဲရန် အနီးသို့ ပြေးလာကြပါကုန်၏။"

498.

၄၉၈။

‘‘Ye ca te satatānuyogino, dhuvaṃ payuttā sugatassa sāsane;

Maññāmi te amatameva kevalaṃ, adhigacchanti padaṃ asaṅkhata’’nti. –

"အရှင်နာရဒ... အကျွန်ုပ်သည် ညဉ့်အခါ၌ သူ့အသက်သတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ရုံမျှဖြင့် ဤကဲ့သို့သော စည်းစိမ်ชမ်းသာကို ခံစားရပါမူ၊ မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်၌ အခါခပ်သိမ်း အဓိသီလအစရှိသော ကုသိုလ်တရားတို့၌ အမြဲမပြတ် လုံ့လပြုအားထုတ်ကြကုန်သော ထိုယောက်ျားမြတ်တို့သည်ကား အသင်္ခတတရားတည်းဟူသော အမြိုက်နိဗ္ဗာန်သို့သာလျှင် ဧကန်မုချ ရောက်ရှိကြရလိမ့်မည်ဟု အကျွန်ုပ် မှတ်ထင်မိပါသည်။"

Tamatthaṃ ācikkhi. Tāsaṃ attho heṭṭhā vuttanayova.

ထိုပြိတ္တာသည် မိမိဖြစ်ပျက်ပုံ အကြောင်းအရာကို ပြောကြားလေ၏။ ထိုဂါထာတို့၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်သည် အောက်၌ ဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။

Dutiyamigaluddakapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ဒုတိယမြောက်ဖြစ်သော သားမုဆိုးပြိတ္တာဝတ္ထု၏ အဖွင့် ပြီးဆုံးပါပြီ။

9. Kūṭavinicchayikapetavatthuvaṇṇanā

၉. ၃-စူဠဝဂ် - ၉ - ကူဋဝိနိစ္ဆယိကပေတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

Mālī kiriṭī kāyūrīti idaṃ satthari veḷuvane viharante kūṭavinicchayikapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Tadā bimbisāro rājā māsassa chasu divasesu uposathaṃ upavasati, taṃ anuvattantā bahū manussā uposathaṃ upavasanti. Rājā attano santikaṃ āgatāgate manusse pucchati – ‘‘kiṃ tumhehi uposatho upavuttho, udāhu na upavuttho’’ti? Tatreko adhikaraṇe niyuttakapuriso pisuṇavāco nekatiko lañjagāhako ‘‘na upavutthomhī’’ti vattuṃ asahanto ‘‘upavutthomhi, devā’’ti āha. Atha naṃ rājasamīpato nikkhantaṃ sahāyo āha – ‘‘kiṃ, samma, ajja tayā upavuttho’’ti? ‘‘Bhayenāhaṃ, samma, rañño sammukhā evaṃ avocaṃ, nāhaṃ uposathiko’’ti.

"မာလီကိရီဋီကာယုရီ" အစရှိသော ဤပေတဝတ္ထုကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ကောက်ကျစ်သော တရားသူကြီးပြိတ္တာကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူခဲ့သည်။ ထိုအခါက ဗိမ္ဗိသာရမင်းကြီးသည် တစ်လလျှင် ခြောက်ရက်မျှ ဥပုသ်သီလ ဆောက်တည်လေ့ရှိရာ၊ မင်းကြီး၏ အလေ့အထကို အတုယူ၍ များစွာသော လူတို့သည်လည်း ဥပုသ်သီလ ဆောက်တည်ကြကုန်၏။ မင်းကြီးသည် မိမိထံသို့ ရောက်ရှိလာသမျှသော လူတို့အား "ဒါယကာတို့... သင်တို့ ဥပုသ်သီလ ဆောက်တည်ကြပါသလော၊ သို့မဟုတ် မဆောက်တည်ကြသလော" ဟု မေးမြန်းလေ့ရှိ၏။ ထိုသို့ မေးမြန်းရာ၌ အဓိကရုဏ်း မှုခင်းများကို စိစစ်စီရင်ရသော၊ ကုန်းတိုက်စကားပြောတတ်သော၊ စဉ်းလဲကောက်ကျစ်သော၊ တံစိုးလက်ဆောင် စားတတ်သော အမတ်တစ်ဦးသည် "ကျွန်ုပ် ဥပုသ်မဆောက်တည်ပါ" ဟု ဝန်ခံရန် မဝံ့ရဲသဖြင့် "အရှင်မင်းကြီး... ကျွန်ုပ် ဥပုသ်ဆောက်တည်ပါ၏" ဟု လျှောက်တင်လေသည်။ ထိုအခါ မင်းပရိသတ်အလယ်မှ ထွက်လာသော ထိုအမတ်အား သူ၏အဆွေခင်ပွန်းဖြစ်သူက "အဆွေ... ယနေ့ သင်သည် ဥပုသ်ဆောက်တည်ပါသလော" ဟု မေးမြန်းရာ၊ ထိုအမတ်က "အဆွေ... ငါသည် မင်းကြီးကို ကြောက်သဖြင့် မင်းကြီး၏ မျက်မှောက်၌ ထိုသို့ လျှောက်လိုက်မိခြင်းဖြစ်သည်၊ အမှန်တော့ ငါသည် ဥပုသ်သီလ ဆောက်တည်သူ မဟုတ်ပါ" ဟု ဆိုလေ၏။

Atha naṃ sahāyo āha – ‘‘yadi evaṃ upaḍḍhuposathopi tāva te ajja hotu, uposathaṅgāni samādiyāhī’’ti. So tassa vacanaṃ ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā gehaṃ gantvā abhutvāva mukhaṃ vikkhāletvā uposathaṃ adhiṭṭhāya rattiyaṃ vāsūpagato rittāsayasambhūtena balavavātahetukena sūlena upacchinnāyusaṅkhāro cutianantaraṃ pabbatakucchiyaṃ vemānikapeto [Pg.195] hutvā nibbatti. So hi ekarattiṃ uposatharakkhaṇamattena vimānaṃ paṭilabhi dasakaññāsahassaparivāraṃ mahatiñca dibbasampattiṃ. Kūṭavinicchayikatāya pana pesuṇikatāya ca attano piṭṭhimaṃsāni sayameva okkantitvā khādati. Taṃ āyasmā nārado gijjakūṭato otaranto disvā –

ထိုအခါ သူ၏အဆွေခင်ပွန်းက "ဤသို့ဖြစ်လျှင်လည်း ယနေ့ သင့်အတွက် နေ့တစ်ဝက်မျှသော ဥပုသ်သည် ဖြစ်ပါစေလော့၊ ဥပုသ်အင်္ဂါတို့ကို ဆောက်တည်ပါလော့" ဟု တိုက်တွန်းလေသည်။ ထိုအမတ်သည်လည်း အဆွေခင်ပွန်း၏ စကားကို "ကောင်းပြီ" ဟု ဝန်ခံပြီးသော်၊ အိမ်သို့ပြန်၍ ညစာမစားဘဲ ခံတွင်းကို သန့်စင်ဆေးကြောကာ ဥပုသ်သီလ ဆောက်တည်၍ အိပ်ရာဝင်ခဲ့သည်။ ညဉ့်အခါ၌ အစာမရှိခြင်းကြောင့် အားကြီးသော လေတံကျင်နာ ထိုးဆွသဖြင့် အသက်ချုပ်ငြိမ်းကာ သေလွန်ပြီးနောက် တောင်ဝှမ်းတစ်ခုဝယ် ဝေမာနိကပြိတ္တာ ဖြစ်လာခဲ့လေသည်။ စင်စစ်သော်ကား ထိုပြိတ္တာသည် တစ်ညဉ့်မျှသော ဥပုသ်သီလ ဆောက်တည်ခဲ့သည့် အကျိုးဆက်ကြောင့် နတ်သမီးတစ်သောင်း ခြံရံလျက် ကြီးကျယ်သော နတ်စည်းစိမ်ကို ရရှိခဲ့၏။ သို့သော်လည်း တရားစီရင်ရာ၌ မမှန်မကန် ကောက်ကျစ်စွာ ဆုံးဖြတ်ခဲ့ခြင်း၊ ကုန်းတိုက်ချောပစ်ခဲ့ခြင်းတို့ကြောင့် မိမိ၏ ကျောက်ကုန်းသားတို့ကို ကိုယ်တိုင်လှီးဖြတ်၍ စားရလေသည်။ ထိုပြိတ္တာကို အရှင်နာရဒမထေရ်သည် ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်မှ သက်ဆင်းတော်မူစဉ် မြင်တော်မူ၍—

499.

၄၉၉။

‘‘Mālī kiriṭī kāyūrī, gattā te candanussadā;

Pasannamukhavaṇṇosi, sūriyavaṇṇova sobhasi.

"အိုယောက်ျား... သင်သည် နတ်ပန်းတို့ဖြင့် ဆင်ယင်အပ်သော ပန်းဆွဲရှိ၏။ ဦးရစ်ပေါင်းသော ဦးခေါင်းနှင့် လက်ကောက် စသော လက်တန်ဆာတို့လည်း ရှိ၏။ သင်၏ ကိုယ်ခန္ဓာအစိတ်အပိုင်းတို့သည် စန္ဒကူးနံ့သာရည်တို့ဖြင့် လိမ်းကျံအပ်ကုန်၏။ ကြည်ညိုဖွယ် ကောင်းသော မျက်နှာအဆင်းလည်း ရှိ၏။ သင်သည် တက်သစ်စ နေဝန်းကဲ့သို့ တောက်ပသော အဆင်းရှိသည်ဖြစ်၍ တင့်တယ်လှပေ၏။"

500.

၅၀၀။

‘‘Amānusā pārisajjā, ye teme paricārakā;

Dasa kaññāsahassāni, yā temā paricārikā;

Tā kambukāyūradharā, kañcanāveḷabhūsitā.

"သင်၏ ပရိသတ်အဖြစ် ခြံရံနေကြသော အခြွေအရံတို့သည်လည်း လူမဟုတ်သော နတ်များ ဖြစ်ကြကုန်၏။ သင့်ကို ခြံရံထားကြသော တစ်သောင်းသော နတ်သမီးတို့သည်လည်း ခရုသင်းလက်ကောက်များကို ဝတ်ဆင်ထားကြလျက်၊ ရွှေဆံကျင် ရွှေပန်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဆံပင်ရှိကြကုန်၏။ ထိုနတ်သမီးတို့သည် အဘယ်နတ်ဘုံမှ ဖြစ်ကြကုန်သနည်း။"

501.

၅၀၁။

‘‘Mahānubhāvosi tuvaṃ, lomahaṃsanarūpavā;

Piṭṭhimaṃsāni attano, sāmaṃ ukkacca khādasi.

"အိုယောက်ျား... သင်သည် ကြီးမြတ်သော တန်ခိုးအာနုဘော်နှင့် ပြည့်စုံ၏။ ရှုမြင်ရသူတို့ ကြက်သီးမွှေးညှင်း ထလောက်အောင် တင့်တယ်လှပသော အဆင်းရှိ၏။ ထိုသို့သော တန်ခိုးအာနုဘော်နှင့် ပြည့်စုံပါလျက် အဘယ်ကြောင့် မိမိ၏ ကျောက်ကုန်းသားတို့ကို ကိုယ်တိုင် ခြစ်ယူလှီးဖြတ်ကာ စားနေရပါသနည်း။"

502.

၅၀၂။

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, piṭṭhimaṃsāni attano;

Sāmaṃ ukkacca khādasīti.

"အိုယောက်ျား... သင်သည် ရှေးဘဝက ကိုယ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ နှုတ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ စိတ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း အဘယ်သို့သော ဒုစရိုက်မကောင်းမှုကို ပြုခဲ့ဖူးသနည်း။ အဘယ်အကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးဆက်ကြောင့် မိမိ၏ ကျောက်ကုန်းသားကို ကိုယ်တိုင် ခြစ်ယူလှီးဖြတ်ကာ စားနေရပါသနည်း။"

503.

၅၀၃။

‘‘Attanohaṃ anatthāya, jīvaloke acārisaṃ;

Pesuññamusāvādena, nikativañcanāya ca.

"အရှင်နာရဒ... အကျွန်ုပ်သည် ရှေးဘဝ လူ့ပြည်၌ ရှိစဉ်က သူတစ်ပါးတို့ ညီညွတ်ခြင်းကို ဖျက်ဆီးတတ်သော ကုန်းတိုက်စကား၊ မဟုတ်မမှန်သော မုသာဝါဒစကားတို့ကို ပြောဆိုခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ စဉ်းလဲကောက်ကျစ် လှည့်ပတ်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း မိမိကိုယ်ကို အကျိုးမဲ့ဖြစ်အောင် ကျင့်ကြံခဲ့ဖူးပါသည်။"

504.

၅၀၄။

‘‘Tatthāhaṃ parisaṃ gantvā, saccakāle upaṭṭhite;

Atthaṃ dhammaṃ nirākatvā, adhammamanuvattisaṃ.

"ထိုလူ့ပြည်၌ အကျွန်ုပ်သည် ပရိသတ်အလယ်သို့ သွားရောက်ကာ အမှန်စကားကို ဆိုရမည့်အချိန် ရောက်လာသောအခါ၊ အကျိုးတရားနှင့် တရားသဘောတို့ကို စွန့်ပစ်၍ မတရားသော အမှု၌သာ လိုက်ပါကျင့်သုံးခဲ့ဖူးပါသည်။"

505.

၅၀၅။

‘‘Evaṃ so khādatattānaṃ, yo hoti piṭṭhimaṃsiko;

Yathāhaṃ ajja khādāmi, piṭṭhimaṃsāni attano.

"ထိုမကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးကြောင့် ယနေ့ အကျွန်ုပ်သည် မိမိ၏ ကျောက်ကုန်းသားကို ကိုယ်တိုင် ခြစ်ယူလှီးဖြတ်၍ စားနေရပါသည်။ အရှင်နာရဒ... သူတစ်ပါးတို့ ညီညွတ်ခြင်းကို ဖျက်ဆီးတတ်သော ကုန်းတိုက်စကားဖြင့် သူတစ်ပါး၏ ကျောက်ကုန်းသားကို ခြစ်စားသကဲ့သို့ ပြုမူတတ်သော မည်သည့်သတ္တဝါမဆို၊ ထိုသတ္တဝါသည် နောင်တစ်ချိန်တွင် ယခု အကျွန်ုပ် မိမိကျောက်ကုန်းသားကို ကိုယ်တိုင် ခြစ်ယူစားနေရသကဲ့သို့ မိမိကိုယ်ကို ပြန်လည်စားရလိမ့်မည် ဖြစ်သည်။"

506.

၅၀၆။

‘‘Tayidaṃ tayā nārada sāmaṃ diṭṭhaṃ, anukampakā ye kusalā vadeyyuṃ;

Mā pesuṇaṃ mā ca musā abhāṇi, mā khosi piṭṭhimaṃsiko tuva’’nti. –

"အရှင်နာရဒ... အကျွန်ုပ်၏ ဤဆင်းရဲဒုက္ခကို အရှင်ကိုယ်တိုင် မြင်တွေ့ခဲ့ရပါပြီ။ သနားစောင့်ရှောက်တတ်၍ သူတစ်ပါး၏ အကျိုးစီးပွားကို လိုလားသော ဘုရားအမှူးရှိသော သူတော်ကောင်းတို့၏ ဆုံးမစကားကို အကျွန်ုပ် ပြောကြားပါအံ့။ အရှင်သည် ကုန်းတိုက်စကားကို မပြောပါလင့်၊ မဟုတ်မမှန်သော မုသာဝါဒစကားကိုလည်း မပြောပါလင့်။ အကျွန်ုပ်ကဲ့သို့ မိမိ၏ ကျောက်ကုန်းသားကို ကိုယ်တိုင် ခြစ်ယူစားရသော ပြိတ္တာမျိုး မဖြစ်ပါစေလင့်။"

Thero [Pg.196] catūhi gāthāhi pucchi, sopi tassa catūhi gāthāhi etamatthaṃ vissajjesi.

မထေရ်သည် ဂါထာလေးပုဒ်ဖြင့် မေးမြန်းတော်မူရာ၊ ထိုပြိတ္တာသည်လည်း မထေရ်အား ဂါထာလေးပုဒ်ဖြင့် ထိုအကြောင်းအရာကို ပြန်လည်ဖြေကြားလေသည်။

499. Tattha mālīti māladhārī, dibbapupphehi paṭimaṇḍitoti adhippāyo. Kiriṭīti veṭhitasīso. Kāyūrīti keyūravā, bāhālaṅkārapaṭimaṇḍitoti attho. Gattāti sarīrāvayavā. Candanussadāti candanasārānulittā. Sūriyavaṇṇova sobhasīti bālasūriyasadisavaṇṇo eva hutvā virocasi. ‘‘Araṇavaṇṇī pabhāsasī’’tipi pāḷi, araṇanti araṇiyehi devehi sadisavaṇṇo ariyāvakāsoti attho.

၄၉၉. ထိုဂါထာတို့၌ 'မာလီ' ဟူသည်မှာ နတ်ပန်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ပန်းကို ဆောင်ခြင်းရှိသူဟူ၍ အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ 'ကိရီဋီ' ဟူသည်မှာ ဦးရစ်ပေါင်းသော ဦးခေါင်းရှိသူဟူ၍ ဖြစ်၏။ 'ကာယူရီ' ဟူသည်မှာ လက်ကောက်စသော လက်တန်ဆာရှိပြီး လက်မောင်းတန်ဆာတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သူဟူ၍ အနက်ရ၏။ 'ဂတ္တာ' ဟူသည်မှာ ခန္ဓာကိုယ်အစိတ်အကဲတို့ ဖြစ်၏။ 'စန္ဒနုဿဒါ' ဟူသည်မှာ စန္ဒကူးနှစ်ဖြင့် လိမ်းကျံအပ်ကုန်သော ခန္ဓာကိုယ်ဖြစ်၏။ 'သူရိယဝဏ္ဏောဝ သောဘသိ' ဟူသည်မှာ ပျိုမြစ်နုနယ်သော တက်သစ်စနေလုလင်ကဲ့သို့ အဆင်းရှိသည်ဖြစ်၍ တင့်တယ်လှပ၏ဟူလို။ 'အရိယဝဏ္ဏီ ပဘာသသိ' ဟူ၍လည်း ပါဌ်ရှိသေး၏။ 'အရဏံ' ဟူသည်မှာ ကိလေသာမြူမရှိသော နတ်တို့နှင့် တူသောအဆင်းရှိသော ဖြူစင်သောအဆင်းဟူ၍ အနက်ရ၏။

500. Pārisajjāti parisapariyāpannā, upaṭṭhākāti attho. Tuvanti tvaṃ. Lomahaṃsanarūpavāti passantānaṃ lomahaṃsajananarūpayutto. Mahānubhāvatāsamaṅgitāya hetaṃ vuttaṃ. Ukkaccāti ukkantitvā, chinditvāti attho.

၅၀၀. 'ပါရိသဇ္ဇာ' ဟူသည်မှာ ပရိသတ်၌ အကျုံးဝင်ကုန်သော၊ အလုပ်အကျွေး ပြုစုသူများဟူ၍ အနက်ရ၏။ 'တုဝံ' ဟူသည်မှာ 'သင်' ကို ဆိုလိုသည်။ 'လောမဟံသနရူပဝါ' ဟူသည်မှာ မြင်ရသူတို့အား ကြက်သီးမွှေးညှင်းထဖွယ် ကောင်းသောအဆင်းအရောင်နှင့် ပြည့်စုံသူ ဖြစ်၏။ အမှန်အားဖြင့် ကြီးမြတ်သောအာနုဘော်နှင့် ပြည့်စုံသောကြောင့် ဤသို့ဆိုခြင်း ဖြစ်၏။ 'ဥက္ကစ္စ' ဟူသည်မှာ ခြစ်၍ခြစ်၍၊ ဖြတ်တောက်၍ ဟူသော အနက်ဖြစ်၏။

503. Acārisanti acariṃ paṭipajjiṃ. Pesuññamusāvādenāti pesuññena ceva musāvādena ca. Nikativañcanāya cāti nikatiyā vañcanāya ca patirūpadassanena paresaṃ vikārena vañcanāya ca.

၅၀၃. 'အစာရိသံ' ဟူသည်မှာ ကျင့်ကြံခဲ့ပြီ ဟူလို။ 'ပေသုညမုသာဝါဒေန' ဟူသည်မှာ သူတစ်ပါးတို့ အချစ်ပျက်စေရန် ကုန်းတိုက်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ မဟုတ်မမှန် စကားပြောဆိုခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း ဟူ၏။ 'နိကတိဝဉ္စနာယ စ' ဟူသည်မှာ စဉ်းလဲလှည့်ပတ်ခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ အတုအယောင်ကို ပြသ၍ သူတစ်ပါးတို့အား ဖောက်ပြန်သောနည်းဖြင့် လှည့်ဖြားခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ရ၏။

504. Saccakāleti saccaṃ vattuṃ yuttakāle. Atthanti diṭṭhadhammikādibhedaṃ hitaṃ. Dhammanti kāraṇaṃ ñāyaṃ. Nirākatvāti chaḍḍetvā pahāya. Soti yo pesuññādiṃ ācarati, so satto. Sesaṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayameva.

၅၀၄. 'သစ္စကာလေ' ဟူသည်မှာ မှန်သောစကားကို ပြောဆိုရန် သင့်လျော်သော အခါ၌ ဟူ၏။ 'အတ္ထံ' ဟူသည်မှာ မျက်မှောက်ဘဝ အကျိုးစီးပွား အစရှိသော အကျိုးကျေးဇူးကို ဆိုလိုသည်။ 'ဓမ္မံ' ဟူသည်မှာ အကြောင်းအကျိုး သင့်မြတ်သောအရာကို ဆိုသည်။ 'နိရင်္ကာတွာ' ဟူသည်မှာ စွန့်ပယ်ဖယ်ရှား၍ ဟူ၏။ 'သော' ဟူသည်မှာ ကုန်းတိုက်ခြင်း အစရှိသည်တို့ကို ပြုကျင့်သော ထိုသတ္တဝါကို ဆိုလိုသည်။ ကြွင်းကျန်သော စကားလုံးတို့၏ အနက်သည် အောက်၌ ဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းအတိုင်းပင် ဖြစ်၏။

Kūṭavinicchayikapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ကောက်ကျစ်သော တရားသူကြီးပြိတ္တာဝတ္ထု အဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

10. Dhātuvivaṇṇapetavatthuvaṇṇanā

၁၀. ၃-စူဠဝဂ်၊ ၁၀-ဓာတုဝိဝဏ္ဏပေတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ (ဓာတ်တော်ကို ကဲ့ရဲ့သော ပြိတ္တာဝတ္ထုအဖွင့်)

Antalikkhasmiṃ tiṭṭhantoti idaṃ dhātuvivaṇṇapetavatthu. Bhagavati kusinārāyaṃ upavattane mallānaṃ sālavane yamakasālānamantare parinibbute dhātuvibhāge ca kate rājā ajātasattu attanā laddhadhātubhāgaṃ gahetvā satta vassāni satta ca māse satta ca divase buddhaguṇe anussaranto uḷārapūjaṃ pavattesi. Tattha asaṅkheyyā appameyyā manussā cittāni pasādetvā [Pg.197] saggūpagā ahesuṃ, chaḷāsītimattāni pana purisasahassāni cirakālabhāvitena assaddhiyena micchādassanena ca vipallatthacittā pasādanīyepi ṭhāne attano cittāni padosetvā petesu uppajjiṃsu. Tasmiṃyeva rājagahe aññatarassa vibhavasampannassa kuṭumbikassa bhariyā dhītā suṇisā ca pasannacittā ‘‘dhātupūjaṃ karissāmā’’ti gandhapupphādīni gahetvā dhātuṭṭhānaṃ gantuṃ āraddhā. So kuṭumbiko ‘‘kiṃ aṭṭhikānaṃ pūjanenā’’ti tā paribhāsetvā dhātupūjaṃ vivaṇṇesi. Tāpi tassa vacanaṃ anādiyitvā tattha gantvā dhātupūjaṃ katvā gehaṃ āgatā tādisena rogena abhibhūtā nacirasseva kālaṃ katvā devaloke nibbattiṃsu. So pana kodhena abhibhūto nacirasseva kālaṃ katvā tena pāpakammena petesu nibbatti.

"အန္တလိက္ခသ္မိံ တိဋ္ဌန္တော" ဟူသော ဤဝတ္ထုသည် ဓာတ်တော်ကို ကဲ့ရဲ့သော ပြိတ္တာ၏ ဝတ္ထု (ဓာတုဝိဝဏ္ဏပေတဝတ္ထု) ဖြစ်၏။ မြတ်စွာဘုရားသခင်သည် ကုသိနာရုံပြည် မလ္လာမင်းတို့၏ အင်ကြင်းတောဝယ် အစုံရှိသော အင်ကြင်းပင်တို့အကြား၌ ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူ၍ ဓာတ်တော်များကို ခွဲဝေပြီးသောအခါ၊ အဇာတသတ်မင်းသည် မိမိရရှိသော ဓာတ်တော်စုကို ယူဆောင်ကာ ခုနစ်နှစ်၊ ခုနစ်လနှင့် ခုနစ်ရက်ပတ်လုံး ဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော်များကို အောက်မေ့လျက် ကြီးကျယ်ခမ်းနားသော ပူဇော်ပွဲကို ဆင်နွှဲလေ၏။ ထိုဓာတ်တော်ပူဇော်ပွဲ၌ မရေမတွက်နိုင်သော လူအပေါင်းတို့သည် စိတ်နှလုံးကြည်ညိုကြသဖြင့် နတ်ပြည်သို့ ရောက်ကြကုန်၏။ သို့ရာတွင် ရှစ်သောင်းခြောက်ထောင်မျှသော လူတို့သည်ကား ကာလရှည်မြင့်စွာ ထုံမွမ်းအပ်သော မယုံကြည်မှု (အသဒ္ဓိယ) နှင့် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအယူရှိခြင်းတို့ကြောင့် စိတ်ဓာတ်ဖောက်ပြန်လျက် ကြည်ညိုဖွယ်ကောင်းသော ထိုပူဇော်ပွဲ၌ စိတ်ကို ပြစ်မှားကြသဖြင့် ပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်ကြရကုန်၏။ ထိုရာဇဂြိုဟ်ပြည်၌ပင် စည်းစိမ်ချမ်းသာနှင့် ပြည့်စုံသော သူကြွယ်တစ်ဦး၏ မယား၊ သမီးနှင့် ချွေးမတို့သည် ကြည်ညိုသော စိတ်ရှိကြသဖြင့် "ဓာတ်တော်ကို ပူဇော်ကြကုန်အံ့" ဟု နံ့သာပန်း စသည်တို့ကို ယူဆောင်၍ ဓာတ်တော်ပူဇော်ရာအရပ်သို့ သွားရန် ပြင်ဆင်ကြ၏။ ထိုသူကြွယ်သည် "အရိုးစုများကို ပူဇော်ခြင်းဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း" ဟု ဆိုကာ ထိုမိန်းမတို့ကို ငေါက်ငမ်းဆဲရေးပြီး ဓာတ်တော်ပူဇော်ခြင်းကို ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချလေ၏။ ထိုမိန်းမတို့သည်လည်း ထိုသူကြွယ်၏ စကားကို မနာယူဘဲ ဓာတ်တော်ရှိရာသို့ သွားရောက်ကာ ပူဇော်ပွဲပြုပြီး အိမ်သို့ ပြန်လာကြကုန်၏။ ထိုသို့သော ကုသိုလ်ကောင်းမှုကြောင့် နာမကျန်းဖြစ်ကာ မကြာမီပင် သေဆုံး၍ နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ကြရကုန်၏။ ထိုသူကြွယ်ကား ဒေါသအမျက် နှိပ်စက်သဖြင့် မကြာမီပင် သေဆုံးပြီးနောက် ဓာတ်တော်ကို ကဲ့ရဲ့သော ထိုအကုသိုလ်ကံကြောင့် ပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်လေ၏။

Athekadivasaṃ āyasmā mahākassapo sattesu anukampāya tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi, yathā manussā te pete tā ca devatāyo passanti. Tathā pana katvā cetiyaṅgaṇe ṭhito taṃ dhātuvivaṇṇakaṃ petaṃ tīhi gāthāhi pucchi. Tassa so peto byākāsi –

ထိုအခါ တစ်နေ့သ၌ အရှင်မဟာကဿပ မထေရ်မြတ်သည် သတ္တဝါတို့အား သနားစောင့်ရှောက်လိုသဖြင့် လူတို့သည် ထိုပြိတ္တာများကိုလည်းကောင်း၊ ထိုနတ်သမီးများကိုလည်းကောင်း မြင်နိုင်ကြစေရန် တန်ခိုးတော်ကို ဖန်ဆင်းတော်မူ၏။ ထိုသို့ ဖန်ဆင်းပြီးလျှင် စေတီရင်ပြင်တော်၌ ရပ်တော်မူလျက် ဓာတ်တော်ကို ကဲ့ရဲ့ခဲ့သော ထိုပြိတ္တာကို ဂါထာသုံးပုဒ်ဖြင့် မေးမြန်းတော်မူ၏။ ထိုပြိတ္တာသည်လည်း အရှင်မဟာကဿပ မထေရ်အား ဤသို့ ပြန်လည်လျှောက်ထားလေ၏ -

507.

၅၀၇။

‘‘Antalikkhasmiṃ tiṭṭhanto, duggandho pūti vāyasi;

Mukhañca te kimayo pūtigandhaṃ, khādanti kiṃ kammamakāsi pubbe.

"အို... ယောက်ျား၊ သင်သည် ကောင်းကင်၌ ရပ်တည်နေသော်လည်း မကောင်းသော အပုပ်နံ့များ လှိုင်လှိုင်ထွက်နေပါတကား။ သင့်ခံတွင်းမှ ပုပ်စော်နံလှိုင်နေပြီး ပုပ်စော်နံသော သင့်ခံတွင်းကိုလည်း ပိုးလောက်တို့သည် ခဲစားနေကြကုန်၏။ သင်သည် ရှေးဘဝက အဘယ်သို့သော အကုသိုလ်ကံကို ပြုခဲ့ဖူးသနည်း။"

508.

၅၀၈။

‘‘Tato satthaṃ gahetvāna, okkantanti punappunaṃ;

Khārena paripphositvā, okkantanti punappunaṃ.

"(ထို့ပြင် ကံတိုက်တွန်းအပ်သော ငရဲထိန်းတို့သည်) ထက်မြက်သော လက်နက်များကို ကိုင်ဆောင်ကာ ထိုခံတွင်းကို အထက်မှ အဖန်ဖန် လှီးဖြတ်နေကြကုန်၏။ ထိုသို့ လှီးဖြတ်ပြီးသော နေရာများ၌လည်း ဆားငန်ရေဖြင့် ဖြန်းဆွတ်၍ အကြိမ်ကြိမ် အဖန်ဖန် လှီးဖြတ်နေကြကုန်၏။"

509.

၅၀၉။

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, idaṃ dukkhaṃ nigacchasī’’ti.

"အို... ယောက်ျား၊ သင်သည် ရှေးဘဝ၌ ကိုယ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ နှုတ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ စိတ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း အဘယ်သို့သော ဒုစရိုက်အကုသိုလ်ကို ပြုခဲ့ဖူးသနည်း။ အဘယ်မကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးဆက်ကြောင့် ဤသို့သော ပြင်းစွာသော ဆင်းရဲဒုက္ခသို့ ရောက်ရသနည်း။"

510.

၅၁၀။

‘‘Ahaṃ rājagahe ramme, ramaṇīye giribbaje;

Issaro dhanadhaññassa, supahūtassa mārisa.

"အရှင်မဟာကဿပမြတ်ကြီးဘုရား... အကျွန်ုပ်သည် ရှေးဘဝက တောင်ငါးလုံးအရံရှိ၍ မွေ့လျော်ဖွယ်ကောင်းသော ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၌ အလွန်များပြားသော ရွှေငွေ၊ စပါးဆန်ရေ စသည့် စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့ကို ပိုင်ဆိုင်သော သူဌေးသူကြွယ်တစ်ဦး ဖြစ်ခဲ့ဖူးပါ၏။"

511.

၅၁၁။

‘‘Tassāyaṃ me bhariyā ca, dhītā ca suṇisā ca me;

Tā mālaṃ uppalañcāpi, paccagghañca vilepanaṃ;

Thūpaṃ harantiyo vāresiṃ, taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā.

"အကျွန်ုပ်၏ မယား၊ သမီးနှင့် ချွေးမတို့သည် စေတီတော်ကို ပူဇော်ရန်အတွက် အသစ်စက်စက်ဖြစ်သော နံ့သာရည်၊ ပန်းမျိုးစုံနှင့် ကြာပန်းတို့ကို ယူဆောင်သွားကြရာ၊ ဓာတ်တော်များကို ကဲ့ရဲ့၍ ထိုသူတို့ကို မသွားရန် အကျွန်ုပ် တားမြစ်ခဲ့မိပါ၏။ ထိုသို့ တားမြစ်မိခြင်းတည်းဟူသော အကုသိုလ်ဒုစရိုက်ကို အကျွန်ုပ် ပြုမိခဲ့ပါ၏။"

512.

၅၁၂။

‘‘Chaḷāsītisahassāni[Pg.198], mayaṃ paccattavedanā;

Thūpapūjaṃ vivaṇṇetvā, paccāma niraye bhusaṃ.

"အရှင်ဘုရား... စေတီတော်အား ပူဇော်ခြင်းကို ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချခဲ့ကြသော အကျွန်ုပ်တို့ ရှစ်သောင်းခြောက်ထောင်သော သတ္တဝါတို့သည် ယခုအခါ ငရဲနှင့်တူသော ပြိတ္တာဘုံ၌ ဖြစ်ကြရလျက်၊ အသီးသီး ပြင်းစွာသော ဆင်းရဲဒုက္ခဝေဒနာကို ခံစားနေကြရပါကုန်၏။"

513.

၅၁၃။

‘‘Ye ca kho thūpapūjāya, vattante arahato mahe;

Ādīnavaṃ pakāsenti, vivecayetha ne tato.

"အရှင်ဘုရား... အရဟတ္တတ္ထု မြတ်စွာဘုရား၏ စေတီတော်ကို ရည်မှန်း၍ ပူဇော်ပွဲများ ပြုလုပ်ကြရာ၌၊ အကျွန်ုပ်ကဲ့သို့ စေတီတော်ကို ပူဇော်ခြင်း၏ အပြစ်ကို ပြန်လည်ပြောဆို ကဲ့ရဲ့တတ်သော သူတို့အား ထိုမကောင်းမှုမှ လွတ်မြောက်အောင် တားမြစ်ဆွဲဆောင်တော်မူကြပါကုန်လော။"

514.

၅၁၄။

‘‘Imā ca passa ayantiyo, māladhārī alaṅkatā;

Mālāvipākaṃnubhontiyo, samiddhā ca tā yasassiniyo.

"အရှင်ဘုရား... နတ်ပန်းတို့ကို ဆင်ယင်လျက် နတ်တန်ဆာတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်ကာ ကောင်းကင်မှ ကြွလာကြသော အကျွန်ုပ်၏ မယား၊ သမီးနှင့် ချွေးမဟောင်းဖြစ်ကြသော ဤနတ်သမီးတို့ကို ရှုတော်မူပါ။ ထိုသူတို့သည် ရှေးဘဝက ပန်းဖြင့် စေတီတော်ကို ပူဇော်ခဲ့ကြသော ကောင်းမှုအကျိုးကို ခံစားကြရသဖြင့် ယခုအခါ စည်းစိမ်ချမ်းသာ၊ အခြံအရံ အကျော်အစောတို့နှင့် ပြည့်စုံနေကြပါကုန်ပြီ။"

515.

၅၁၅။

‘‘Tañca disvāna accheraṃ, abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ;

Namo karonti sappaññā, vandanti taṃ mahāmuniṃ.

"အံ့ဖွယ်ကောင်းသော၊ ကြက်သီးမွှေးညှင်းထဖွယ်ဖြစ်သော ထိုကံ၏အကျိုးတရားတို့ကို မြင်တွေ့ရသဖြင့်၊ ပညာရှိသော ထိုနတ်သမီးတို့သည် ထိုမဟာမုနိ ဘုရားရှင်၏ ဓာတ်တော်မြတ်ကို ရိုသေစွာ ရှိခိုးပူဇော်ကြပါကုန်၏။"

516.

၅၁၆။

‘‘Sohaṃ nūna ito gantvā, yoniṃ laddhāna mānusiṃ;

Thūpapūjaṃ karissāmi, appamatto punappuna’’nti.

"အကျွန်ုပ်သည် ယခု ပြိတ္တာဘဝမှ စုတေ၍ လူ့ဘဝ၌ ပဋိသန္ဓေ ရရှိခဲ့သော်၊ မမေ့မလျော့သော သတိရှိသည်ဖြစ်၍ စေတီပုထိုးတော်များကို အကြိမ်ကြိမ် အဖန်ဖန် ပူဇော်ပါတော့အံ့ ဟု လျှောက်ထားလေ၏။"

507-8. Tattha duggandhoti aniṭṭhagandho, kuṇapagandhagandhīti attho. Tenāha ‘‘pūti vāyasī’’ti. Tatoti duggandhavāyanato kimīhi khāyitabbato ca upari. Sattaṃ gahetvāna, okkantanti punappunanti kammasañcoditā sattā nisitadhāraṃ satthaṃ gahetvā punappunaṃ taṃ vaṇamukhaṃ avakantanti. Khārena paripphositvā, okkantanti punappunanti avakantitaṭṭhāne khārodakena āsiñcitvā punappunampi avakantanti.

၅၀၇-၈. ထိုဂါထာ၌ 'ဒုဂ္ဂန္ဓော' ဟူသည်မှာ နှစ်သက်ဖွယ်မရှိသော အပုပ်နံ့၊ အကောင်ပုပ်နံ့နှင့်တူသော အနံ့ရှိသည်ဟူ၍ အနက်ရ၏။ ထို့ကြောင့် 'ပူတိ ဝါယသိ' ဟူ၍ ဆိုတော်မူခြင်း ဖြစ်၏။ 'တတော' ဟူသည်မှာ ထိုမကောင်းသောအနံ့ လှိုင်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ပိုးလောက်တို့ ခဲစားအပ်သည် ဖြစ်သောကြောင့်လည်းကောင်း သင့်ခံတွင်း၏ အထက်၌ ဟူ၏။ 'သတ္ထံ ဂဟေတွာန ဩက္ကန္တန္တိ ပုနပ္ပုနံ' ဟူသည်မှာ မကောင်းမှုကံ တိုက်တွန်းအပ်သော ငရဲထိန်းတို့သည် ထက်လှစွာသော သန်လျက်တို့ကို ကိုင်စွဲကာ ထိုအနာဝ (ခံတွင်း) ကို အဖန်ဖန် လှီးဖြတ်နေကြကုန်၏ ဟူလို။ 'ခါရေန ပရိဖောသိတွာ ဩက္ကန္တန္တိ ပုနပ္ပုနံ' ဟူသည်မှာ လှီးဖြတ်ရာ ဒဏ်ရာအရပ်တို့၌ ဆားငန်ရေဖြင့် လောင်းဖြန်း၍ တစ်ဖန်လည်း လှီးဖြတ်ကြကုန်၏ဟူ၍ အနက်ရ၏။

510. Issaro dhanadhaññassa, supahūtassāti ativiya pahūtassa dhanassa dhaññassa ca issaro sāmī, aḍḍho mahaddhanoti attho.

၅၁၀. 'ဣဿရော ဓနဓညဿ သုပဟူတဿ' ဟူသည်မှာ အလွန်တရာ များပြားလှစွာသော ရွှေငွေဥစ္စာ စပါးဆန်ရေတို့၏ အရှင်သခင်ဖြစ်သော၊ အလွန် ကြွယ်ဝချမ်းသာသောသူ ဖြစ်၏ဟူ၍ အနက်ရ၏။

511. Tassāyaṃ me bhariyā ca, dhītā ca suṇisā cāti tassa mayhaṃ ayaṃ purimattabhāve bhariyā, ayaṃ dhītā, ayaṃ suṇisā. Tā devabhūtā ākāse ṭhitāti dassento vadati. Paccagghanti abhinavaṃ. Thūpaṃ harantiyo vāresinti thūpaṃ pūjetuṃ upanentiyo dhātuṃ vivaṇṇento paṭikkhipiṃ. Taṃ pāpaṃ pakataṃ mayāti taṃ dhātuvivaṇṇanapāpaṃ kataṃ samācaritaṃ mayāti vippaṭisārappatto vadati.

၅၁၁. 'တဿာယံ မေ ဘရိယာ စ ဓီတာ စ သုဏိသာ စ' ဟူသည်မှာ ထိုအကျွန်ုပ်၏ ရှေးဘဝက ဤမယား၊ ဤသမီး၊ ဤချွေးမတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏ ဟူလို။ ထိုမိန်းမတို့သည် နတ်သမီးဖြစ်ကြပြီး ကောင်းကင်၌ တည်နေကြသည်ကို ပြလိုသဖြင့် ဤသို့ဆိုခြင်း ဖြစ်၏။ 'ပစ္စဂ္ဃံ' ဟူသည်မှာ အသစ်စက်စက်ဖြစ်သော ဟူ၏။ 'ထူပံ ဟရန္တိယော ဝါရေသိံ' ဟူသည်မှာ စေတီတော်ကို ပူဇော်ရန် ဓာတ်တော်အလို့ငှာ ယူဆောင်လာကြသူတို့ကို ဓာတ်တော်ကို ကဲ့ရဲ့လျက် တားမြစ်ပယ်ချခဲ့ဖူး၏ ဟူလို။ 'တံ ပါပံ ပကတံ မယာ' ဟူသည်မှာ ထိုကဲ့သို့ ဓာတ်တော်ကို ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချသော ထိုအကုသိုလ်ဒုစရိုက်ကို အကျွန်ုပ် ပြုကျင့်မိခဲ့ပါပြီဟု နောင်တတရားဖြင့် နှလုံးမသာမယာ ဖြစ်လျက် လျှောက်ဆိုခြင်းဖြစ်၏။

512. Chaḷāsītisahassānīti [Pg.199] chasahassādhikā asītisahassamattā. Mayanti te pete attanā saddhiṃ saṅgahetvā vadati. Paccattavedanāti visuṃ visuṃ anubhuyyamānadukkhavedanā. Nirayeti baladukkhatāya pettivisayaṃ nirayasadisaṃ katvā āha.

၅၁၂. 'ဆဠာသီတိသဟဿာနိ' ဟူသည်မှာ ခြောက်ထောင်အလွန်ရှိသော ရှစ်သောင်း (ရှစ်သောင်းခြောက်ထောင်) သော အတိုင်းအဆကို ဆိုလိုသည်။ 'မယံ' ဟူသည်မှာ ထိုပြိတ္တာသည် မိမိနှင့်တကွ အခြားသော ပြိတ္တာအပေါင်းတို့ကို ပေါင်းရုံး၍ 'အကျွန်ုပ်တို့' ဟု ဆိုခြင်းဖြစ်၏။ 'ပစ္စတ္တဝေဒနာ' ဟူသည်မှာ အသီးသီး ခံစားနေကြရသော ဆင်းရဲဝေဒနာ ရှိကြကုန်သော ဟူလို။ 'နိရယေ' ဟူသည်မှာ ပြင်းထန်လှစွာသော ဆင်းရဲဒုက္ခ ရှိခြင်းကြောင့် ပြိတ္တာဘုံကို ငရဲနှင့် ဥပမာတူပြု၍ ဆိုခြင်း ဖြစ်၏။

513. Ye ca kho thūpapūjāya, vattante arahato maheti arahato sammāsambuddhassa thūpaṃ uddissa pūjāmahe pavattamāne ahaṃ viya ye thūpapūjāya ādīnavaṃ dosaṃ pakāsenti. Te puggale tato puññato vivecayetha vivecāpayetha, paribāhire janayethāti aññāpadesena attano mahājāniyataṃ vibhāveti.

၅၁၃. ‘ယေ စ ခေါ ထူပပူဇာယ၊ ဝတ္တန္တေ အရဟတော မဟေ’ ဟူသည်ကား ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော မြတ်စွာဘုရား၏ စေတီတော်ကို ရည်ညွှန်း၍ ပူဇော်ခြင်း ဖြစ်ပေါ်နေစဉ်အတွင်း ငါကဲ့သို့ အကြင်သူတို့သည် စေတီတော်ကို ပူဇော်ခြင်း၌ အပြစ်ကို ထုတ်ဖော်ပြသကြကုန်၏။ ထိုပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ထိုကောင်းမှုကုသိုလ်မှ ကင်းဝေးစေကုန်လော၊ ကင်းကွာစေကုန်လော၊ အပြင်ပ၌သာ ဖြစ်စေကုန်လောဟု ဤသို့ သူတစ်ပါးကို အကြောင်းပြညွှန်းဆိုခြင်းဖြင့် မိမိ၏ ကြီးစွာသော ဆုံးရှုံးမှုကို ထင်ရှားစွာ ပြသရာရောက်၏။

514. Āyantiyoti ākāsena āgacchantiyo. Mālāvipākanti thūpe katamālāpūjāya vipākaṃ phalaṃ. Samiddhāti dibbasampattiyā samiddhā. Tā yasassiniyoti tā parivāravantiyo.

၅၁၄. ‘အာယန္တိယော’ ဟူသည်ကား ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် လာကြကုန်သော (သူတို့ကို ဆိုလို၏)။ ‘မာလာဝိပါကံ’ ဟူသည်ကား စေတီတော်၌ ပြုအပ်သော ပန်းပူဇော်ခြင်း၏ အကျိုးရလဒ်ကို (ဆိုလို၏)။ ‘သမိဒ္ဓါ’ ဟူသည်ကား နတ်စည်းစိမ်နှင့် ပြည့်စုံကြကုန်သော။ ‘တာ ယသဿိနိယော’ ဟူသည်ကား ထိုအမျိုးသမီးတို့သည် အခြံအရံ အသင်းအပင်း ရှိကြကုန်သော (ဟု အနက်ရ၏)။

515. Tañca disvānāti tassa atiparittassa pūjāpuññassa acchariyaṃ abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ atiuḷāraṃ vipākavisesaṃ disvā. Namo karonti sappaññā, vandanti taṃ mahāmuninti, bhante kassapa, imā itthiyo taṃ uttamapuññakkhettabhūtaṃ vandanti abhivādenti, namo karonti namakkārañca karontīti attho.

၅၁၅. ‘တဉ္စ ဒိသွာန’ ဟူသည်ကား အလွန်တရာ နည်းပါးလှသော ထိုပန်းပူဇော်ခြင်း ကောင်းမှု၏ အံ့ဩဖွယ်ဖြစ်သော၊ မဖြစ်စဖူး ထူးခြားသော၊ ကြက်သီးမွေးညင်းထစေတတ်သော၊ အလွန်မြတ်လှသော အကျိုးထူးကို မြင်တွေ့ရသဖြင့် (ဟု အနက်ရ၏)။ ‘နမော ကရောန္တိ သပ္ပညာ၊ ဝန္ဒန္တိ တံ မဟာမုနိံ’ ဟူသည်ကား ‘အရှင်မဟာကဿပ၊ ဤအမျိုးသမီးတို့သည် ကောင်းမှုမျိုးစေ့ စိုက်ပျိုးရာ အမြတ်ဆုံး လယ်ယာမြေကောင်းသဖွယ် ဖြစ်တော်မူသော ထိုမြတ်စွာဘုရားကို ရိုသေစွာ ရှိခိုးပူဇော်ကြကုန်၏၊ ချီးမွမ်းထောပနာပြုကြကုန်၏၊ ရှိခိုးခြင်းကို ပြုကြကုန်၏’ ဟု ဆိုလိုရင်း ဖြစ်သည်။

516. Atha so peto saṃviggamānaso saṃvegānurūpaṃ āyatiṃ attanā kātabbaṃ dassento ‘‘sohaṃ nūnā’’ti gāthamāha. Taṃ uttānatthameva.

၅၁၆. ထိုအခါ ထိုပြိတ္တာသည် ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်သော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ ထိတ်လန့်ခြင်းနှင့် လျော်ညီစွာ နောင်အနာဂတ်၌ မိမိကိုယ်တိုင် ပြုလုပ်ရမည့် ကောင်းမှုကို ပြသလိုသဖြင့် ‘သောဟံ နူန’ အစရှိသော ဂါထာကို မြွက်ဆိုခဲ့သည်။ ထိုဂါထာ၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်သည် ထင်ရှားလွယ်ကူလှပေသည်။

Evaṃ petena vutto mahākassapo taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi.

ဤသို့ ပြိတ္တာက လျှောက်ထားပြီးနောက် အရှင်မဟာကဿပမထေရ်သည် ထိုအကြောင်းအရာကို အခြေခံပြု၍ စည်းဝေးရောက်ရှိနေသော ပရိသတ်တို့အား တရားဓမ္မ ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။

Dhātuvivaṇṇapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ဓာတ်တော်ကို ကဲ့ရဲ့ရှုတ်ချသော ပြိတ္တာဝတ္ထု အဖွင့် ပြီးဆုံးပါပြီ။

Iti khuddaka-aṭṭhakathāya petavatthusmiṃ

ဤသို့လျှင် ခုဒ္ဒကနိကာယ် အဋ္ဌကထာလာ ပြိတ္တာဝတ္ထု၌

Dasavatthupaṭimaṇḍitassa

ဝတ္ထုဆယ်ခုတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော

Tatiyassa cūḷavaggassa atthasaṃvaṇṇanā niṭṭhitā.

တတိယမြောက် စူဠဝဂ်၏ အဖွင့်အဋ္ဌကထာသည် ပြီးဆုံးခြင်းသို့ ရောက်ပါပြီ။

4. Mahāvaggo

၄. မဟာဝဂ်

1. Ambasakkarapetavatthuvaṇṇanā

၁. အမ္ဗသက္ကရပြိတ္တာဝတ္ထု အဖွင့်

Vesālī [Pg.200] nāma nagaratthi vajjīnanti idaṃ ambasakkarapetavatthu. Tassa kā uppatti? Bhagavati jetavane viharante ambasakkaro nāma licchavirājā micchādiṭṭhiko natthikavādo vesāliyaṃ rajjaṃ kāresi. Tena ca samayena vesālinagare aññatarassa vāṇijassa āpaṇasamīpe cikkhallaṃ hoti, tattha bahū janā uppatitvā atikkamantā kilamanti, keci kaddamena limpanti. Taṃ disvā so vāṇijo ‘‘mā ime manussā kalalaṃ akkamiṃsū’’ti apagataduggandhaṃ saṅkhavaṇṇapaṭibhāgaṃ gosīsaṭṭhiṃ āharāpetvā nikkhipāpesi. Pakatiyā ca sīlavā ahosi akkodhano saṇhavāco, paresañca yathābhūtaṃ guṇaṃ kitteti.

‘ဝေသာလီ နာမ နဂရတ္तिथि ဝဇ္ဇီနံ’ အစရှိသော ဤဝတ္ထုသည် အမ္ဗသက္ကရပြိတ္တာဝတ္ထု ဖြစ်သည်။ ထိုပြိတ္တာဝတ္ထု၏ ပေါ်ပေါက်လာပုံအကြောင်းရင်းကား အဘယ်နည်း။ မြတ်စွာဘုရားသခင် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ဝေသာလီပြည်၌ အမ္ဗသက္ကရအမည်ရှိသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ နတ္ထိကဝါဒရှိသော လိစ္ဆဝီမင်းသည် မင်းပြုလုပ်၏။ ထိုအခါ ဝေသာလီပြည်၌ ကုန်သည်တစ်ဦး၏ ဈေးဆိုင်အနီး၌ ရွှံ့ညွန်အိုင်တစ်ခု ရှိလေသည်။ ထိုနေရာ၌ လူအများတို့သည် ခုန်လွှားကျော်ဖြတ်ကာ သွားလာကြရသဖြင့် ပင်ပန်းကြရကုန်၏။ အချို့သူတို့မှာလည်း ရွှံ့ညွန်များ ပေကျံကုန်၏။ ထိုသည်ကို ကုန်သည်မြင်လျှင် ‘ဤလူများ ရွှံ့ညွန်မနင်းမိကြပါစေနှင့်’ ဟု နှလုံးသွင်းကာ၊ မကောင်းသောအနံ့ ကင်းစင်ပြီး ခရုသင်းကဲ့သို့ ဖြူဖွေးသော နွားခေါင်းရိုးတစ်ခုကို ယူဆောင်စေ၍ တံတားသဖွယ် နင်းရန် ချထားပေးခဲ့သည်။ ထိုကုန်သည်သည် ပင်ကိုယ်သဘာဝအားဖြင့် သီလရှိသူ၊ အမျက်ဒေါသကင်းသူ၊ သိမ်မွေ့ချိုသာသော စကားရှိသူ ဖြစ်ပြီး သူတစ်ပါးတို့၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကိုလည်း အရှိအတိုင်း ချီးမွမ်းပြောဆိုလေ့ရှိသည်။

So ekasmiṃ divase attano sahāyassa nhāyantassa pamādena anolokentassa nivāsanavatthaṃ kīḷādhippāyena apanidhāya taṃ dukkhāpetvā adāsi. Bhāgineyyo panassa corikāya paragehato bhaṇḍaṃ āharitvā tasseva āpaṇe nikkhipi. Bhaṇḍasāmikā vīmaṃsantā bhaṇḍena saddhiṃ tassa bhāgineyyaṃ tañca rañño dassesuṃ. Rājā ‘‘imassa sīsaṃ chindatha, bhāgineyyaṃ panassa sūle āropethā’’ti āṇāpesi. Rājapurisā tathā akaṃsu. So kālaṃ katvā bhummadevesu uppajji. So gosīsena setuno katattā setavaṇṇaṃ dibbaṃ manojavaṃ assājānīyaṃ paṭilabhi, guṇavantānaṃ vaṇṇakathanena tassa gattato dibbagandho vāyati, sāṭakassa pana apanihitattā naggo ahosi. So attanā pubbe katakammaṃ olokento tadanusārena attano bhāgineyyaṃ sūle āropitaṃ disvā karuṇāya codiyamāno manojavaṃ assaṃ abhiruhitvā aḍḍharattisamaye tassa sūlā ropitaṭṭhānaṃ gantvā avidūre ṭhito ‘‘jīva, bho, jīvitameva seyyo’’ti divase divase vadati.

ထိုကုန်သည်သည် တစ်နေ့သောအခါတွင် ရေချိုးနေသော မိမိအဆွေခင်ပွန်း၏ မေ့လျော့သတိလွတ်နေစဉ်၊ မမြင်ကွယ်ရာ၌ ဝတ်ဆင်ထားသောအဝတ်ကို စနောက်လိုသောစိတ်ဖြင့် ဝှက်ထားပြီး၊ ထိုအဆွေခင်ပွန်းကို ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်စေကာမှ ပြန်ပေးခဲ့ဖူး၏။ တစ်ဖန် သူ၏တူဖြစ်သူသည် သူတစ်ပါးအိမ်မှ ပစ္စည်းများကို ခိုးယူလာပြီး ထိုကုန်သည်၏ ဈေးဆိုင်၌ လာထား၏။ ပစ္စည်းရှင်တို့သည် စုံစမ်းစစ်ဆေးရာတွင် ခိုးရာပါပစ္စည်းနှင့်တကွ ကုန်သည်နှင့် သူ၏တူကိုပါ ဖမ်းဆီးရမိပြီး မင်းကြီးထံ အပ်နှံကြကုန်၏။ မင်းကြီးက ‘ဤကုန်သည်၏ ဦးခေါင်းကို ဖြတ်ကြလော၊ သူ၏တူကိုမူ တံကျင်လျှို၍ တင်ထားကြလော’ ဟု အမိန့်ပေးသဖြင့် မင်းချင်းတို့လည်း ထိုအတိုင်း ဆောင်ရွက်ကြ၏။ ထိုကုန်သည်သည် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဘုမ္မစိုးနတ်အဖြစ် ရောက်ရှိခဲ့သည်။ ထိုနတ်သည် နွားခေါင်းရိုးဖြင့် တံတားသဖွယ် ပြုလုပ်ပေးခဲ့သော ကောင်းမှုကြောင့် ဖြူစင်သောအဆင်းရှိပြီး စိတ်ကဲ့သို့ လျင်မြန်သော နတ်မြင်းအာဇာနည်ကို ရရှိခဲ့၏။ သီလရှိသူတို့၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ဟုတ်မှန်သည့်အတိုင်း ချီးမွမ်းပြောဆိုခဲ့သော ကောင်းမှုကြောင့် သူ၏ခန္ဓာကိုယ်မှ နတ်အမွှေးနံ့များ လှိုင်လှိုင်မွှေးကြိုင်နေ၏။ သို့ရာတွင် အဆွေခင်ပွန်း၏ ပုဆိုးကို ဝှက်ထားခဲ့ဖူးသောကြောင့် ကိုယ်ခန္ဓာ၌ အဝတ်မရှိဘဲ အဝတ်မဲ့ ဖြစ်နေရရှာ၏။ ထိုဘုမ္မစိုးနတ်သည် မိမိရှေးက ပြုခဲ့သော ကံကို ဆင်ခြင်ကြည့်ရှုရာ မိမိ၏တူ တံကျင်တင်ခံထားရသည်ကို မြင်တွေ့ရသဖြင့် သနားကရုဏာစိတ်ဖြင့် တိုက်တွန်းအပ်သည်ဖြစ်၍ စိတ်ကဲ့သို့ လျင်မြန်သော နတ်မြင်းကို စီးလျက် သန်းခေါင်ယံအချိန်၌ ထိုတူ၏ တံကျင်တင်ထားရာအရပ်သို့ သွားရောက်ကာ မနီးမဝေးမှ ရပ်လျက် ‘အို ယောကျာ်း... အသက်ရှင်စမ်းပါဦး၊ အသက်ရှင်ရခြင်းသည်သာ မြတ်လှပေ၏’ ဟု နေ့စဉ်နေ့တိုင်း လာရောက်ပြောဆိုလေ့ရှိသည်။

Tena ca samayena ambasakkaro rājā hatthikkhandhavaragato nagaraṃ padakkhiṇaṃ karonto aññatarasmiṃ gehe vātapānaṃ vivaritvā rājavibhūtiṃ passantiṃ [Pg.201] ekaṃ itthiṃ disvā paṭibaddhacitto hutvā pacchāsane nisinnassa purisassa ‘‘imaṃ gharaṃ imañca itthiṃ upadhārehī’’ti saññaṃ datvā anukkamena attano rājagehaṃ paviṭṭho taṃ purisaṃ pesesi – ‘‘gaccha, bhaṇe, tassā itthiyā sasāmikabhāvaṃ vā asāmikabhāvaṃ vā jānāhī’’ti. So gantvā tassā sasāmikabhāvaṃ ñatvā rañño ārocesi. Rājā tassā itthiyā pariggahaṇūpāyaṃ cintento tassā sāmikaṃ pakkosāpetvā ‘‘ehi, bhaṇe, maṃ upaṭṭhāhī’’ti āha. So anicchantopi ‘‘rājā attano vacanaṃ akaronte mayi rājadaṇḍaṃ kareyyā’’ti bhayena rājupaṭṭhānaṃ sampaṭicchitvā divase divase rājupaṭṭhānaṃ gacchati. Rājāpi tassa bhattavetanaṃ dāpetvā katipayadivasātikkamena pātova upaṭṭhānaṃ āgataṃ evamāha – ‘‘gaccha, bhaṇe, amumhi ṭhāne ekā pokkharaṇī atthi, tato aruṇavaṇṇamattikaṃ rattuppalāni ca ānehi, sace ajjeva nāgaccheyyāsi, jīvitaṃ te natthī’’ti. Tasmiñca gate dvārapālaṃ āha – ‘‘ajja anatthaṅgate eva sūriye sabbadvārāni thaketabbānī’’ti.

ထိုအခါ အမ္ဗသက္ကရမင်းကြီးသည် မြတ်သော ဆင်ရတနာကျောက်ကုန်းပေါ်၌ စီးလျက် မြို့ကို လက်ယာရစ် လှည့်လည်ကြည့်ရှုစဉ်၊ အိမ်တစ်အိမ်၌ ပြတင်းပေါက်ကို ဖွင့်ကာ မင်းကြီး၏ တင့်တယ်ထည်ဝါမှုကို ကြည့်ရှုနေသော အမျိုးသမီးတစ်ဦးကို မြင်တွေ့၍ စိတ်ကွယ်ရာမရ စွဲလမ်းတပ်မက်သွားလေသည်။ ထို့ကြောင့် မိမိ၏နောက်၌ ထိုင်လိုက်ပါလာသော လုလင်အား ‘ဤအိမ်နှင့် ဤအမျိုးသမီးကို မှတ်သားထားလော့’ ဟု အမှတ်သင်္ကေတ ပေးခဲ့ပြီး၊ နန်းတော်သို့ ရောက်သောအခါ ထိုလုလင်ကို စေခိုင်းကာ ‘အချင်းလုလင်... သွားချေ၊ ထိုအမျိုးသမီး၌ လင်ရှိ မရှိကို စုံစမ်းသိရှိအောင် ပြုလော့’ ဟု စေခိုင်း၏။ ထိုသူသည် သွားရောက်စုံစမ်း၍ လင်ရှိကြောင်း သိရှိသဖြင့် မင်းကြီးအား လျှောက်တင်၏။ မင်းကြီးသည် ထိုအမျိုးသမီးကို သိမ်းပိုက်ရန် ဥပါယ်တံမျဉ်ကို ကြံစည်ကာ သူမ၏လင်ဖြစ်သူကို ခေါ်ယူစေပြီး ‘အချင်းလုလင်... လာလော့၊ ငါ့ထံ၌ အမှုထမ်း ခစားလော့’ ဟု ဆို၏။ ထိုလုလင်သည် မိမိအလိုမရှိသော်လည်း ‘မင်းကြီး၏စကားကို မလိုက်နာပါက ငါ့အား မင်းပြစ်မင်းဒဏ် ပေးလိမ့်မည်’ ဟု ကြောက်ရွံ့သဖြင့် ခစားရန် ဝန်ခံကာ နေ့စဉ်နေ့တိုင်း မင်းကြီးထံ လာရောက်ခစားရ၏။ မင်းကြီးသည်လည်း ထိုသူအား ရိက္ခာထမင်းကို ပေးစေလျက် ရက်အနည်းငယ် လွန်သောအခါ စောစောစီးစီး ရောက်လာသော ထိုလုလင်ကို ‘အချင်းလုလင်... သွားချေ၊ ဟိုအရပ်၌ ရေကန်ကြီးတစ်ခု ရှိ၏၊ ထိုရေကန်မှ အရုဏ်ဦးအဆင်းရှိသော မြေညွန်နှင့် ကြာနီပန်းတို့ကို ယူဆောင်ခဲ့လော့၊ အကယ်၍ ယနေ့အတွင်း အရောက်မဆောင်ခဲ့နိုင်လျှင် သင့်အသက်ကို ချန်ထားမည်မဟုတ်’ ဟု ဆိုကာ စေလွှတ်လိုက်၏။ ထိုလုလင် ထွက်ခွာသွားသည်နှင့် မင်းကြီးသည် မြို့တံခါးစောင့်အား ‘ယနေ့ နေမဝင်မီသာလျှင် မြို့တံခါးအားလုံးကို ပိတ်ထားရမည်’ ဟု အမိန့်ပေးခဲ့၏။

Sā ca pokkharaṇī vesāliyā tiyojanamatthake hoti, tathāpi so puriso maraṇabhayatajjito vātavegena pubbaṇheyeva taṃ pokkharaṇiṃ sampāpuṇi. ‘‘Sā ca pokkharaṇī amanussapariggahitā’’ti pageva sutattā bhayena so ‘‘atthi nu kho ettha koci parissayo’’ti samantato anupariyāyati. Taṃ disvā pokkharaṇipālako amanusso karuṇāyamānarūpo manussarūpena upasaṅkamitvā ‘‘kimatthaṃ, bho purisa, idhāgatosī’’ti āha. So tassa taṃ pavattiṃ kathesi. So ‘‘yadi evaṃ yāvadatthaṃ gaṇhāhī’’ti attano dibbarūpaṃ dassetvā antaradhāyi.

ထိုရေကန်သည် ဝေသာလီပြည်မှ သုံးယူဇနာအကွာ၌ ရှိသော်လည်း၊ ထိုလုလင်သည် သေဘေးကို ကြောက်ရွံ့သဖြင့် လေအဟုန်ကဲ့သို့ အပြင်းနှင်ခဲ့ရာ နံနက်ပိုင်းတွင်ပင် ထိုရေကန်သို့ ရောက်ရှိသွားလေသည်။ ‘ထိုရေကန်သည် နတ်ဘီလူးတို့ စောင့်ကြပ်သိမ်းပိုက်ထားသော နေရာဖြစ်သည်’ ဟု ရှေးဦးကပင် ကြားဖူးထားသဖြင့် ကြောက်ရွံ့စွာဖြင့် ‘ဤရေကန်၌ ဘေးအန္တရာယ် တစ်စုံတစ်ရာ ရှိသလော’ ဟု ရေကန်အနီး ပတ်ပတ်လည် လှည့်လည်ကြည့်ရှုနေ၏။ ထိုသူကို မြင်လျှင် ရေကန်စောင့် နတ်သည် သနားကရုဏာ သက်မိသဖြင့် လူအသွင် ဖန်ဆင်းကာ အနီးသို့ ချဉ်းကပ်၍ ‘အို ယောကျာ်း... အဘယ်အကျိုးကိစ္စကြောင့် ဤနေရာသို့ ရောက်လာရသနည်း’ ဟု မေး၏။ ထိုလုလင်သည် နတ်အား မိမိကြုံတွေ့နေရသော အကြောင်းစုံကို ပြောပြရာ၊ နတ်သည် ‘ဤသို့ဖြစ်လျှင် အလိုရှိသမျှကို ယူဆောင်လော့’ ဟု ဆိုကာ မိမိ၏ နတ်ကိုယ်ပွားအသွင်ကို ပြသပြီးနောက် ကွယ်ပျောက်သွားလေ၏။

So tattha aruṇavaṇṇamattikaṃ rattuppalāni ca gahetvā anatthaṅgateyeva sūriye nagaradvāraṃ sampāpuṇi. Taṃ disvā dvārapālo tassa viravantasseva dvāraṃ thakesi. So thakite dvāre pavesanaṃ alabhanto dvārasamīpe sūle āropitaṃ purisaṃ disvā ‘‘ete mayi anatthaṅgate eva sūriye āgate viravante evaṃ dvāraṃ thakesuṃ. ‘Ahaṃ kāleyeva āgato, mama dāso natthī’ti tayāpi ñātaṃ hotū’’ti [Pg.202] sakkhimakāsi. Taṃ sutvā so āha ‘‘ahaṃ sūle āvuto vajjho maraṇābhimukho, kathaṃ tava sakkhi homi. Eko panettha peto mahiddhiko mama samīpaṃ āgamissati, taṃ sakkhiṃ karohī’’ti. ‘‘Kathaṃ pana so mayā daṭṭhabbo’’ti? Idheva tvaṃ tiṭṭha, ‘‘sayameva dakkhissasī’’ti. So tattha ṭhito majjhimayāme taṃ petaṃ āgataṃ disvā sakkhiṃ akāsi. Vibhātāya ca rattiyā raññā ‘‘mama āṇā tayā atikkantā, tasmā rājadaṇḍaṃ te karissāmī’’ti vutte, deva, mayā tava āṇā nātikkantā, anatthaṅgate eva sūriye ahaṃ idhāgatoti. Tattha ko te sakkhīti? So tassa sūlāvutassa purisassa santike āgacchantaṃ naggapetaṃ ‘‘sakkhī’’ti niddisitvā ‘‘kathametaṃ amhehi saddhātabba’’nti raññā vutte ‘‘ajja rattiyaṃ tumhehi saddhātabbaṃ purisaṃ mayā saddhiṃ pesethā’’ti āha. Taṃ sutvā rājā sayameva tena saddhiṃ tattha gantvā ṭhito petena ca tatthāgantvā ‘‘jīva, bho, jīvitameva seyyo’’ti vutte taṃ ‘‘seyyā nisajjā nayimassa atthī’’tiādinā pañcahi gāthāhi paṭipucchi. Idāni ādito pana ‘‘vesāli nāma nagaratthi vajjīna’’nti gāthā tāsaṃ sambandhadassanatthaṃ saṅgītikārehi ṭhapitā –

ထိုယောကျ်ားသည် ထိုရေကန်၌ အရုဏ်အဆင်းရှိသော မြေညက်နှင့် ကြာနီတို့ကို ယူဆောင်၍ နေမဝင်မီသာလျှင် မြို့တံခါးသို့ ရောက်ရှိ၏။ ထိုယောကျ်ားကို မြင်သဖြင့် တံခါးစောင့်သည် ထိုယောကျ်ား အော်ဟစ်မြည်တမ်းစဉ်ပင် တံခါးကို ပိတ်လိုက်၏။ ထိုယောကျ်ားသည် တံခါးပိတ်ထားသဖြင့် ဝင်ခွင့်မရသည်ဖြစ်၍ တံခါးအနီးရှိ တံကျင်၌ တင်ထားခြင်းခံရသော ယောကျ်ားကို မြင်လျှင် “ဤတံခါးစောင့်တို့သည် ငါသည် နေမဝင်မီ ရောက်လာပါလျက် ငါအော်ဟစ်မြည်တမ်းနေစဉ်ပင် တံခါးကို ပိတ်လိုက်ကြသည်။ ငါသည် အချိန်မီသာ ရောက်လာခဲ့ခြင်းဖြစ်၍ ငါ့မှာ အပြစ်မရှိကြောင်းကို သင်လည်း သိပါစေ” ဟု သက်သေပြုလေ၏။ ထိုစကားကို ကြားသဖြင့် ထိုတံကျင်လျှိုခံရသော ယောကျ်ားက “ငါသည် တံကျင်၌ လျှိုထားခြင်းခံရ၍ အသတ်ခံရမည့်သူ၊ သေအံ့ဆဲဆဲ ဖြစ်နေသူဖြစ်ရာ သင်၏ သက်သေ မည်သို့ ဖြစ်နိုင်အံ့နည်း။ သို့သော် ဤအရပ်၌ ကြီးသောတန်ခိုးရှိသော ပြိတ္တာတစ်ဦးသည် ငါ့ထံသို့ လာလိမ့်မည်၊ ထိုပြိတ္တာကို သက်သေပြုလော့” ဟု ပြော၏။ “ထိုပြိတ္တာကို အကျွန်ုပ် မည်သို့ မြင်နိုင်ပါအံ့နည်း” ဟု မေးရာ၊ “ဤအရပ်၌သာ သင် စောင့်ဆိုင်းနေလော့၊ ကိုယ်တိုင် မြင်ရလိမ့်မည်” ဟု ပြော၏။ ထိုအရပ်၌ စောင့်နေသော ထိုယောကျ်ားသည် သန်းခေါင်ယံ (မဇ္ဈိမယာမ်) ၌ ရောက်လာသော ထိုပြိတ္တာကို မြင်၍ သက်သေပြုလေ၏။ မိုးသောက်သောအခါ မင်းကြီးက “သင်သည် ငါ၏အာဏာကို လွန်ဆန်ခဲ့သဖြင့် သင့်အား မင်းဒဏ်ပေးမည်” ဟု မိန့်တော်မူလျှင်၊ “အရှင်မင်းကြီး၊ အကျွန်ုပ်သည် အရှင်မင်းကြီး၏ အာဏာကို မလွန်ဆန်ခဲ့ပါ။ နေမဝင်မီသာလျှင် အကျွန်ုပ် ဤမြို့သို့ ရောက်လာခဲ့ပါသည်” ဟု လျှောက်၏။ “ထိုသို့ဖြစ်လျှင် သင့်မှာ အဘယ်သက်သေ ရှိသနည်း” ဟု မေးတော်မူ၏။ ထိုယောကျ်ားသည် ထိုတံကျင်လျှိုခံရသော ယောကျ်ား၏ အနီးသို့ လာသော ကိုယ်လုံးတီး ပြိတ္တာကို သက်သေအဖြစ် ညွှန်ပြလျက်၊ “၎င်းကို အကျွန်ုပ်တို့က မည်သို့ ယုံကြည်ရမည်နည်း” ဟု မင်းကြီးက မိန့်တော်မူကာမျှ၌ “ယနေ့ညဉ့်၌ အရှင်မင်းကြီးတို့ ယုံကြည်ထိုက်သော ယောကျ်ားတစ်ဦးကို အကျွန်ုပ်နှင့်အတူ စေလွှတ်တော်မူပါ” ဟု လျှောက်၏။ ထိုစကားကို ကြားသဖြင့် မင်းကြီးသည် ကိုယ်တိုင်သာလျှင် ထိုယောကျ်ားနှင့်အတူ ထိုတံကျင်လျှိုရာအရပ်သို့ သွား၍ စောင့်ဆိုင်းနေ၏။ ပြိတ္တာသည်လည်း ထိုနေရာသို့ ရောက်လာပြီး “အချင်း... အသက်ရှင်စမ်းပါဦး၊ အသက်ရှင်ခြင်းကသာ မြတ်လှပါသေးသည်” ဟု ပြောဆိုရာ၊ မင်းကြီးသည် ထိုပြိတ္တာကို “ဤသူအား လျောင်းခြင်း၊ ထိုင်ခြင်းသည် မရှိ...” အစရှိသော ဂါထာငါးပုဒ်ဖြင့် ပြန်လည်မေးမြန်းလေ၏။ ယခုအခါ ရှေးဦးစွာဖြစ်သော “ဝေသာလီအမည်ရှိသော ဝဇ္ဇီမင်းတို့၏ မြို့သည် ရှိ၏” ဟု အစချီသော ဂါထာကို ထိုဂါထာတို့၏ ဆက်စပ်မှုကို ပြခြင်းအကျိုးငှာ သံဂါယနာတင် ဆရာတို့သည် ထားတော်မူခဲ့ကြ၏။

517.

၅၁၇။

‘‘Vesālī nāma nagaratthi vajjīnaṃ, tattha ahu licchavi ambasakkaro;

Disvāna petaṃ nagarassa bāhiraṃ, tattheva pucchittha taṃ kāraṇatthiko.

ဝဇ္ဇီမင်းတို့၏ ဝေသာလီအမည်ရှိသော မြို့သည် ရှိ၏။ ထိုမြို့၌ အမ္ဗသက္ကရအမည်ရှိသော လိစ္ဆဝီမင်းသည် ဖြစ်၏။ ထိုမင်းသည် မြို့ပြင်ပ၌ ပြိတ္တာကို မြင်၍ အကြောင်းရင်းကို သိလိုသဖြင့် ထိုမြင်ရာအရပ်၌ပင်လျှင် ထိုပြိတ္တာကို မေးမြန်းလေ၏။

518.

၅၁၈။

‘‘Seyyā nisajjā nayimassa atthi, abhikkamo natthi paṭikkamo ca;

Asitapītakhāyitavatthabhogā, paricāraṇā sāpi imassa natthi.

ဤတံကျင်၌ တင်ထားခြင်းခံရသောသူအား လျောင်းအိပ်ရခြင်း၊ ထိုင်ရခြင်းသည် မရှိ၊ ရှေ့သို့တက်ခြင်း၊ နောက်သို့ဆုတ်ခြင်းသည်လည်း မရှိ။ စားဖွယ် သောက်ဖွယ် ခဲဖွယ် အဝတ်အစား သုံးဆောင်ခြင်းဟု ဆိုအပ်သော ပျော်မွေ့စမ္ပယ်ခြင်းမျိုးသည်လည်း ဤသူ့၌ မရှိပေ။

519.

၅၁၉။

‘‘Ye ñātakā diṭṭhasutā suhajjā, anukampakā yassa ahesuṃ pubbe;

Daṭṭhumpi te dāni na taṃ labhanti, virājitato hi janena tena.

ဤသူ့အပေါ်၌ အစဉ်သနားတတ်ကုန်သော ရှေးက ရှိခဲ့ဖူးသည့် ဆွေမျိုးများ၊ မြင်ဖူးကြားဖူးသော မိတ်ဆွေများ၊ နှလုံးသားချင်း အကျွမ်းဝင်သော အဆွေခင်ပွန်းများသည်ပင် ယခုအခါတွင် သူ့ကို ကြည့်ရှုခွင့်မျှပင် မရကြတော့ပေ။ စင်စစ် ဤယောကျ်ားသည် ထိုဆွေမျိုးမိတ်ဆွေတို့၏ စွန့်ပစ်ခြင်းကို ခံထားရသူ ဖြစ်ပေ၏။

520.

၅၂၀။

‘‘Na [Pg.203] oggatattassa bhavanti mittā, jahanti mittā vikalaṃ viditvā;

Atthañca disvā parivārayanti, bahū mittā uggatattassa honti.

ကင်းသောဝိညာဉ်ရှိသူ (သေဆုံးသွားသူ) အား မိတ်ဆွေဟူ၍ မရှိကြကုန်။ စည်းစိမ်ဥစ္စာ ချို့တဲ့သွားသည်ကို သိလျှင်လည်း အသက်ရှင်လျက် ရှိသူကိုပင် မိတ်ဆွေတို့သည် စွန့်ပစ်တတ်ကြ၏။ ထိုသူ၌ စည်းစိမ်ဥစ္စာ ရှိသည်ကို မြင်ရမှသာ ဝိုင်းရံတတ်ကြကုန်၏။ စည်းစိမ်ချမ်းသာနှင့် ပြည့်စုံသူအားမူကား မိတ်ဆွေအပေါင်း များပြားလှပေ၏။ ဤသည်ကား သတ္တလောကရှိ လူသားတို့၏ သဘာဝပေတည်း။

521.

၅၂၁။

‘‘Nihīnatto sabbabhogehi kiccho, sammakkhito samparibhinnagatto;

Ussāvabindūva palimpamānā, ajja suve jīvitassūparodho.

စည်းစိမ်ဥစ္စာ အားလုံး ဆုံးရှုံးသဖြင့် အလွန်ငြိုငြင် ဆင်းရဲကာ၊ တစ်ကိုယ်လုံး သွေးချင်းချင်းနီလျက်၊ တံကျင်စူးဝင်သဖြင့် ကိုယ်ခန္ဓာတစ်ခုလုံး ပေါက်ပြဲနေသော ဤယောကျ်ားသည် မြက်ဖျား၌ တင်နေသော နှင်းပေါက်ကဲ့သို့ ဖြစ်နေ၏။ ယနေ့သော်လည်းကောင်း၊ မနက်ဖြန်သော်လည်းကောင်း သူ၏ အသက်ချုပ်ငြိမ်းသွားပေတော့မည်။

522.

၅၂၂။

‘‘Etādisaṃ uttamakicchappattaṃ,Uttāsitaṃ pucimandassa sūle;

Atha tvaṃ kena vaṇṇena vadesi yakkha,‘Jīva bho jīvitameva seyyo’’’ti.

အချင်းနတ်သား (ပြိတ္တာ)... ဤသို့ အလွန်တရာ ငြိုငြင်ဆင်းရဲခြင်းသို့ ရောက်လျက် တမာသားတံကျင်၌ သီထားခြင်းခံရသော ဤယောကျ်ားကို သင်သည် အဘယ်အကြောင်းကြောင့် “အချင်း... အသက်ရှင်စမ်းပါဦး၊ အသက်ရှင်ခြင်းကသာ မြတ်လှပါသေးသည်” ဟု ပြောဆိုရဘိသနည်း။

517. Tattha tatthāti tassaṃ vesāliyaṃ. Nagarassa bāhiranti nagarassa bahi bhavaṃ, vesālinagarassa bahi eva jātaṃ pavattaṃ sambandhaṃ. Tatthevāti yattha taṃ passi, tattheva ṭhāne. Tanti taṃ petaṃ. Kāraṇatthikoti ‘‘jīva, bho, jīvitameva seyyo’’ti vuttaatthassa kāraṇena atthiko hutvā.

၅၁၇. ထိုဂါထာတို့၌ “တတ္ထ” ဟူသည် ထိုဝေသာလီပြည်၌ဟု ဆိုလိုသည်။ “နဂရဿ ဗာဟိရံ” ဟူသည် ဝေသာလီမြို့၏ ပြင်ပ၌ဖြစ်သော သို့မဟုတ် ဝေသာလီမြို့၏ အပ၌သာ ဖြစ်ပွားခဲ့သော အကြောင်းအရာကို ဆိုလိုသည်။ “တတ္ထေဝ” ဟူသည် ထိုပြိတ္တာကို မြင်ရာအရပ်၌သာလျှင် ဖြစ်၏။ “တံ” ဟူသည် ထိုပြိတ္တာကို ဆိုလိုသည်။ “ကာရဏတ္ထိကော” ဟူသည် “အချင်း... အသက်ရှင်စမ်းပါဦး၊ အသက်ရှင်ခြင်းကသာ မြတ်လှပါသေးသည်” ဟု ပြောဆိုရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းကို သိလိုသဖြင့်ဟု အနက်ရ၏။

518. Seyyā nisajjā nayimassa atthīti piṭṭhipasāraṇalakkhaṇā seyyā, pallaṅkābhujanalakkhaṇā nisajjā ca imassa sūle āropitapuggalassa natthi. Abhikkamo natthi paṭikkamo cāti abhikkamādilakkhaṇaṃ appamattakampi gamanaṃ imassa natthi. Paricārikā sāpīti yā asitapītakhāyitavatthaparibhogādilakkhaṇā indriyānaṃ paricāraṇā, sāpi imassa natthi. ‘‘Pariharaṇā sāpī’’ti vā pāṭho, asitādiparibhogavasena indriyānaṃ pariharaṇā, sāpi imassa natthi vigatajīvitattāti attho. ‘‘Paricāraṇā sāpī’’ti keci paṭhanti.

၅၁၈. “သေယျာ နิသဇ္ဇာ နယိမဿ အတ္ထိ” ဟူသည် ကျောကိုဆန့်၍ အိပ်ခြင်းလက္ခဏာရှိသော အိပ်စက်ခြင်း (သေယျာ) နှင့် တင်ပျဉ်ခွေထိုင်ခြင်းလက္ခဏာရှိသော ထိုင်ခြင်း (နိသဇ္ဇာ) တို့သည် တံကျင်၌ တင်ထားခြင်းခံရသော ဤသူ့အား မရှိခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ “အဘိက္ကမော နတ္ထိ ပဋိက္ကမော စ” ဟူသည် ရှေ့သို့တက်ခြင်း၊ နောက်သို့ဆုတ်ခြင်း အစရှိသော သွားလာခြင်း အနည်းငယ်မျှပင် ဤသူ့အား မရှိခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ “ပရိစာရိကာ သာပိ” (သို့မဟုတ်) “ပရိစာရဏာ သာပိ” ဟူသည် စားဖွယ် သောက်ဖွယ် ခဲဖွယ် အဝတ်အစား သုံးဆောင်မှုစသော ဒွါရဣန္ဒြေတို့ကို စမ္ပယ်ရခြင်းမျိုးသည်လည်း ပင်ပန်းဆင်းရဲစွာ အသက်ရှင်နေရသဖြင့် ဤသူ့အား မရှိခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ “ပရိဟရဏာ သာပိ” ဟူ၍လည်း ပါဌ်ရှိရာ စားဖွယ်အစရှိသည်တို့ကို သုံးဆောင်ခြင်းဖြင့် ဣန္ဒြေတို့ကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်းသည်လည်း ဤသူ့၌ မရှိဟု ဆိုလိုသည်။ အချို့သောဆရာတို့သည် “ပရိစာရဏာ သာပိ” ဟု ရွတ်ဖတ်ကြ၏။

519. Diṭṭhasutā suhajjā, anukampakā yassa ahesuṃ pubbeti sandiṭṭhasahāyā ceva adiṭṭhasahāyā ca yassa mittā anuddayāvanto ye [Pg.204] assa imassa pubbe ahesuṃ. Daṭṭhumpīti passitumpi na labhanti, kuto saha vasitunti attho. Virājitattoti pariccattasabhāvo. Janena tenāti tena ñātiādijanena.

၅၁၉. “ဒိဋ္ဌသုတာ သုဟဇ္ဇာ အနုကမ္ပကာ ယဿ အဟေသုံ ပုဗ္ဗေ” ဟူသည် ဤတံကျင်လျှိုခံရသောသူအား ရှေးက ရှိခဲ့ဖူးသော မြင်ဖူးသော မိတ်ဆွေ၊ မမြင်ဖူးသော်လည်း ကြားဖူးသော မိတ်ဆွေနှင့် သနားကြင်နာတတ်သော အဆွေခင်ပွန်းတို့ကို ဆိုလိုသည်။ “ဒဋ္ဌုမ္ပိ” ဟူသည် ကြည့်ရှုခွင့်မျှပင် မရကြတော့ရာ အတူတကွ နေထိုင်ခွင့် ရဖို့ရန်ကား အဘယ်မှာ ရှိအံ့နည်းဟု အနက်ရ၏။ “ဝိရာဇိတတ္တော” ဟူသည် စွန့်ပစ်ခံထားရသော သဘောရှိသူတည်း။ “ဇနေန တေန” ဟူသည် ထိုဆွေမျိုး မိတ်ဆွေ အစရှိသော လူတို့သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

520. Na oggatattassa bhavanti mittāti apagataviññāṇassa matassa mittā nāma na honti tassa mittehi kātabbakiccassa atikkantattā. Jahanti mittā vikalaṃ viditvāti mato tāva tiṭṭhatu, jīvantampi bhogavikalaṃ purisaṃ viditvā ‘‘na ito kiñci gayhūpaga’’nti mittā pajahanti. Atthañca disvā parivārayantīti tassa pana santakaṃ atthaṃ dhanaṃ disvā piyavādino mukhullokikā hutvā taṃ parivārenti. Bahū mittā uggatattassa hontīti vibhavasampattiyā uggatasabhāvassa samiddhassa bahū anekā mittā honti, ayaṃ lokiyasabhāvoti attho.

၅၂၀. “န ဩဂ္ဂတတ္တဿ ဘဝန္တိ မိတ္တာ” ဟူသည် စုတေစိတ်ချုပ်ငြိမ်း၍ သေဆုံးသွားသောသူအား မိတ်ဆွေဟူသည် မရှိတော့ပေ၊ အကြောင်းမှာ မိတ်ဆွေတို့ ပြုလုပ်ပေးရမည့် ကိစ္စများ ပြီးဆုံးသွားခြင်းကြောင့် ဖြစ်သည်။ “ဇဟန္တိ မိတ္တာ ဝิကလံ ဝิဒิတွာ” ဟူသည် သေဆုံးသူကို ထားဘိဦး၊ အသက်ရှင်လျက်ရှိသော်လည်း စည်းစိမ်ဥစ္စာ ချို့တဲ့သောသူကို မြင်လျှင် “ဤသူ့ထံမှ တစ်စုံတစ်ရာ ရယူဖွယ်မရှိတော့ပြီ” ဟု နှလုံးသွင်းကာ မိတ်ဆွေတို့သည် စွန့်ပစ်တတ်ကြကုန်၏။ “အတ္ထဉ္စ ဒိသွာ ပရိဝါရယန္တိ” ဟူသည် ထိုသူ၏ စည်းစိမ်ဥစ္စာကို မြင်ရသောအခါမှသာ ချစ်ဖွယ်စကားကို ဆိုလျက်၊ မျက်နှာကို မော်ဖူးကာ ခြံရံတတ်ကြကုန်၏။ “ဗဟူ မိတ္တာ ဥဂ္ဂတတ္တဿ ဟောန္တိ” ဟူသည် စည်းစိမ်ချမ်းသာနှင့် ပြည့်စုံ၍ မြင့်မြတ်သော ဂုဏ်ရှိသူအားမူကား မိတ်ဆွေအပေါင်း များပြားလှပေ၏၊ ဤသည်ကား သတ္တလောကရှိ လူသားတို့၏ သဘာဝဖြစ်သည်ဟု အနက်ရ၏။

521. Nihīnatto sabbabhogehīti sabbehi upabhogaparibhogavatthūhi parihīnatto. Kicchoti dukkhito. Sammakkhitoti ruhirehi sammakkhitasarīro. Samparibhinnagattoti sūlena abbhantare vidālitagatto. Ussāvabindūva palimpamānoti tiṇagge limpamānaussāvabindusadiso. Ajja suveti ajja vā suve vā imassa nāma purisassa jīvitassa uparodho nirodho, tato uddhaṃ nappavattatīti attho.

၅၂၁. “နိဟီနတ္တော သဗ္ဗဘောဂေဟိ” ဟူသည် အတွင်းအပြင် သုံးဆောင်ဖွယ်ရာ ဝတ္ထုအလုံးစုံတို့မှ ဆုံးရှုံးယုတ်လျော့ခြင်း ဖြစ်သည်။ “ကိစ္ဆော” ဟူသည် ဆင်းရဲဒုက္ခ ရောက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ “သမ္မက္ခिတော” ဟူသည် သွေးတို့ဖြင့် လိမ်းကျံထားသော ကိုယ်ရှိခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ “သမ္ပရိဘိန္နဂတ္တော” ဟူသည် တံကျင်သည် ကိုယ်ခန္ဓာအတွင်းသို့ ထိုးဖောက်စူးဝင်နေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ “ဥဿာဝဗิန္ဒူဝ ပလိမ္ပမာနော” ဟူသည် မြက်ဖျား၌ တင်နေသော ဆီးနှင်းပေါက်နှင့် တူသော ခန္ဓာကိုယ်၌ ကပ်ငြိနေသော သွေးစက်များကို ဆိုလိုသည်။ “အဇ္ဇ သုဝေ” ဟူသည် ယနေ့သော်လည်းကောင်း၊ မနက်ဖြန်သော်လည်းကောင်း ဤယောကျ်ား၏ အသက်သည် ချုပ်ငြိမ်းသွားမည်ဖြစ်ပြီး ယင်းနောက်ပိုင်းတွင် ဆက်လက်မရှင်သန်နိုင်တော့ကြောင်း အနက်ရ၏။

522. Uttāsitanti āvutaṃ āropitaṃ. Pucimandassa sūleti nimbarukkhassa daṇḍena katasūle. Kena vaṇṇenāti kena kāraṇena. Jīva, bho, jīvitameva seyyoti, bho purisa, jīva. Kasmā? Sūlaṃ āropitassāpi hi te idha jīvitameva ito cutassa jīvitato satabhāgena sahassabhāgena seyyo sundarataroti.

၅၂၂. “ဥတ္တာသိတံ” ဟူသည် တင်ထားအပ်၊ သီထားအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ “ပူစိမန္ဒဿ သူလေ” ဟူသည် တမာပင်၏ အရိုး (တမာသား) ဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော တံကျင်၌ဟု ဆိုလိုသည်။ “ကေန ဝဏ္ဏေန” ဟူသည် အဘယ်အကြောင်းကြောင့်နည်း။ “ဇီဝ ဘော ဇီဝိတမေဝ သေယျော” ဟူသည် “အချင်းယောကျ်ား... အသက်ရှင်စမ်းပါဦး” ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ တံကျင်၌ သီထားခြင်းခံရသော်လည်း သင့်အား ဤဘဝ၌ အသက်ရှင်ရခြင်းသည်ပင် ဤဘဝမှ စုတေ၍ ရရှိမည့် အသက်ရှင်ခြင်းထက် အဆတစ်ရာ၊ အဆတစ်ထောင်မက သာလွန်ကောင်းမြတ်သောကြောင့် “အသက်ရှင်စမ်းပါဦး” ဟု ဆိုခြင်းဖြစ်၏။

Evaṃ tena raññā pucchito so peto attano adhippāyaṃ pakāsento –

ဤသို့လျှင် ထိုမင်းကြီး မေးမြန်းအပ်သည်ရှိသော် ထိုပြိတ္တာသည် မိမိ၏ အလိုဆန္ဒကို ထင်ရှားစွာပြလိုသည်ဖြစ်၍ —

523.

၅၂၃။

‘‘Sālohito esa ahosi mayhaṃ, ahaṃ sarāmi purimāya jātiyā;

Disvā ca me kāruññamahosi rāja, mā pāpadhammo nirayaṃ patāyaṃ.

အမ္ဗသက္ကရလိစ္ဆဝီမင်းမြတ်၊ အကျွန်ုပ်သည် ရှေးဘဝကို အောက်မေ့မိပါ၏။ တံကျင်၌ တင်လျှိုခံထားရသော ဤယောက်ျားသည် ရှေးဘဝ၌ အကျွန်ုပ်၏ ဆွေမျိုးတော်စပ်သူ ဖြစ်ခဲ့ဖူးပါသည်။ ယုတ်မာသောအကျင့်ရှိသော ဤယောက်ျားသည် ငရဲသို့ မကျပါစေလင့်ဟု ၎င်းကို မြင်ရသောကြောင့် အကျွန်ုပ်အား သနားစိတ် ဖြစ်မိပါသည်။

524.

၅၂၄။

‘‘Ito [Pg.205] cuto licchavi esa poso, satthussadaṃ nirayaṃ ghorarūpaṃ;

Upapajjati dukkaṭakammakārī, mahābhitāpaṃ kaṭukaṃ bhayānakaṃ.

လိစ္ဆဝီမင်းမြတ်၊ မကောင်းမှုကို ပြုလေ့ရှိသော တံကျင်တင်ခံရသူ ဤယောက်ျားသည် ဤလူ့ဘဝမှ စုတေသောအခါ မကောင်းမှုပြုသော သတ္တဝါတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော၊ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော၊ ပြင်းထန်စွာပူလောင်၍ ခါးစပ်လှသော၊ ကြောက်လန့်ဖွယ်ကောင်းသော ငရဲ၌ ဖြစ်ရပါလိမ့်မည်။

525.

၅၂၅။

‘‘Anekabhāgena guṇena seyyo, ayameva sūlo nirayena tena;

Ekantadukkhaṃ kaṭukaṃ bhayānakaṃ, ekantatibbaṃ nirayaṃ patāyaṃ.

လိစ္ဆဝီမင်းမြတ်၊ ထိုယောက်ျားဖြစ်ရမည့် ငရဲနှင့်နှိုင်းစာလျှင် များစွာသောအကျိုးကျေးဇူးအားဖြင့် ဤတံကျင်၌ အတင်ခံရခြင်းကပင် သာ၍ ကောင်းမြတ်ပါသေးသည်။ ဤယောက်ျားသည် ဤလူ့ဘဝမှ စုတေလျှင် စင်စစ်ဆင်းရဲလှစွာသော၊ ခါးစပ်လှသော၊ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းပြီး အလွန်ထက်မြတ်ပြင်းထန်လှသော ငရဲသို့ ကျရောက်ရပါလိမ့်မည်။

526.

၅၂၆။

‘‘Idañca sutvā vacanaṃ mameso, dukkhūpanīto vijaheyya pāṇaṃ;

Tasmā ahaṃ santike na bhaṇāmi, mā mekato jīvitassūparodho’’ti. –

အကျွန်ုပ်၏ ဤစကားကို ကြားရလျှင် တံကျင်တင်ခံရသူ ဤယောက်ျားသည် ငရဲဆင်းရဲကို စဉ်းစားကာ စိတ်နှလုံးထိခိုက်၍ အသက်ကို စွန့်လွှတ်သွားနိုင်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် အကျွန်ုပ်ကြောင့် ဤသူ၏ အသက်အန္တရာယ် မဖြစ်ပါစေလင့်ဟု နှလုံးသွင်းကာ ၎င်း၏ အနီး၌ ငရဲဆင်းရဲအကြောင်းကို မပြောဘဲ 'အချင်းယောက်ျား၊ အသက်ရှင်ပါ၊ သင့်အား အသက်ရှင်ခြင်းကသာ မြတ်လှပါသည်' ဟု ဤစကားကိုသာ ပြောဆိုခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

Catasso gāthā abhāsi.

ဤဂါထာလေးပုဒ်ကို ရွတ်ဆိုခဲ့သည်။

523. Tattha sālohito samānalohito yonisambandhena sambandho, ñātakoti attho. Purimāya jātiyāti purimattabhāve. Mā pāpadhammo nirayaṃ patāyanti ayaṃ pāpadhammo puriso nirayaṃ mā pati, mā nirayaṃ upapajjīti imaṃ disvā me kāruññaṃ ahosīti yojanā.

၅၂၃. ထိုဂါထာတို့၌ 'သာလောဟိတော' ဟူသည်မှာ သွေးတူသောအားဖြင့် (အမျိုးစပ်သဖြင့်) တော်စပ်သော ဆွေမျိုးကို ဆိုလိုသည်။ 'ပုရိမာယ ဇာတိယာ' ဟူသည်မှာ ရှေးဘဝ၌ ဟူလို။ 'မာ ပါပဓမ္မော နိရယံ ပထာယံ' ဟူသည်မှာ 'ယုတ်မာသောသဘောရှိသော ဤယောက်ျားသည် ငရဲသို့ မကျပါစေလင့်၊ ငရဲ၌ မဖြစ်ပါစေလင့်' ဟု ဤအကြောင်းကို မျှော်တွေး၍ 'အကျွန်ုပ်အား သနားစိတ် ဖြစ်ခဲ့ရသည်' ဟု စပ်ဟပ်အပ်၏။

524. Sattussadanti pāpakārīhi sattehi ussannaṃ, atha vā pañcavidhabandhanaṃ, mukhe tattalohasecanaṃ, aṅgārapabbatāropanaṃ, lohakumbhipakkhepanaṃ, asipattavanappavesanaṃ, vettaraṇiyaṃ samotaraṇaṃ, mahāniraye pakkhepoti. Imehi sattahi pañcavidhabandhanādīhi dāruṇakāraṇehi ussannaṃ, uparūpari nicitanti attho. Mahābhitāpanti mahādukkhaṃ, mahāaggisantāpaṃ vā. Kaṭukanti aniṭṭhaṃ. Bhayānakanti bhayajanakaṃ.

၅၂၄. 'သတ္တုဿဒံ' ဟူသည်မှာ မကောင်းမှုပြုသော သတ္တဝါတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော၊ သို့မဟုတ် ငါးပါးသောအဖွဲ့အနှောင်ခံရခြင်း၊ ခံတွင်း၌ ပူလှစွာသော သံရည်အသွန်းခံရခြင်း၊ မီးကျီးတောင်သို့ တက်ရခြင်း၊ ကြေးနီအိုးကြီးထဲသို့ အချခံရခြင်း၊ သန်လျက်ရွက်တောသို့ ဝင်ရခြင်း၊ ကြိမ်ပိုက်မြစ်၌ သက်ဆင်းရခြင်း၊ ငရဲကြီး၌ အချခံရခြင်း ဟူသော ဤငရဲညှဉ်းဆဲမှု (ခုနစ်ပါး) ကြမ်းကြုတ်သော အပြုအမူတို့ဖြင့် အထပ်ထပ် ပြည့်နှက်နေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ 'မဟာဘိတာပံ' ဟူသည်မှာ ကြီးစွာသောဆင်းရဲ သို့မဟုတ် ကြီးစွာသော မီးပူကို ဆိုလိုသည်။ 'ကဋုကံ' ဟူသည်မှာ မလိုလားအပ်သောအရာ။ 'ဘယာနကံ' ဟူသည်မှာ ကြောက်လန့်ခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သောအရာ။

525. Anekabhāgena guṇenāti anekakoṭṭhāsena ānisaṃsena. Ayameva sūlo nirayena tenāti tato imassa uppattiṭṭhānabhūtato nirayato ayameva sūlo seyyoti. Nissakke hi [Pg.206] idaṃ karaṇavacanaṃ. Ekanta tibbanti ekanteneva tikhiṇadukkhaṃ, niyatamahādukkhanti attho.

၅၂၅. 'အနေကဘာဂေန ဂုဏေန' ဟူသည်မှာ များစွာသောအဖို့အစုရှိသော အကျိုးကျေးဇူးအားဖြင့် ဟူလို။ 'အယမေဝသူလော နိရယေန တေန' ဟူသည်မှာ ထိုယောက်ျား ဖြစ်ရမည့်နေရာဖြစ်သော ငရဲထက် ဤတံကျင်သည်သာ သာ၍ ကောင်းမြတ်လှသေးသည် ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ (ဤ၌ 'နိရယေန' ဟူသော ကရိုဏ်းဝိဘတ်သည် ပဉ္စမီဝိဘတ်အနက်၌ သက်သတည်း။) 'ဧကန္တတိဗ္ဗံ' ဟူသည်မှာ စင်စစ်အားဖြင့် အလွန်ပြင်းထန်လှသော၊ ဧကန်မလွဲ ကြီးစွာသောဆင်းရဲကို ဆိုလိုသည်။

526. Idañca sutvā vacanaṃ mamesoti ‘‘ito cuto’’tiādinā vuttaṃ mama vacanaṃ sutvā eso puriso dukkhūpanīto mama vacanena nirayadukkhaṃ upanīto viya hutvā. Vijaheyya pāṇanti attano jīvitaṃ pariccajeyya. Tasmāti tena kāraṇena. Mā mekatoti ‘‘mayā ekato imassa purisassa jīvitassa uparodho mā hotū’’ti imassa santike idaṃ vacanaṃ ahaṃ na bhaṇāmi, atha kho ‘‘jīva, bho, jīvitameva seyyo’’ti idameva bhaṇāmīti adhippāyo.

၅၂၆. 'ဣဒဉ္စ သုတွာ ဝစနံ မမေသော' ဟူသည်မှာ 'ဤလူ့ဘဝမှ စုတေလျှင်...' စသည်ဖြင့် ဆိုအပ်သော ငါ၏စကားကို ကြားရ၍ ထိုတံကျင်တင်ခံရသူသည် ငါ၏စကားကြောင့် ငရဲ၌ဖြစ်ရမည့် ဆင်းရဲကို စိတ်ကူးမိသကဲ့သို့ ဖြစ်လျက် 'ဝိဇဟေယျ ပါဏံ' မိမိ၏ အသက်ကို စွန့်လွှတ်ရာ၏။ 'တသ္မာ' ဟူသည်မှာ ထိုအကြောင်းကြောင့်။ 'မာ မေကတော' ဟူသည်မှာ 'ငါ့ကြောင့် ဤယောက်ျား၏ အသက်ကို ဟန့်တားဖျက်ဆီးရာ မဖြစ်ပါစေလင့်' ဟူ၍ နှလုံးသွင်းကာ ထိုယောက်ျား၏အနီး၌ ငရဲ၏ဆင်းရဲအကြောင်းစကားကို ငါမပြောဘဲ၊ စင်စစ်သော်ကား 'ဇီဝ ဘော ဇီဝိတမေဝ သေယျော' ဟူသော ဤစကားကိုသာ ပြောဆိုမိခြင်းဖြစ်သည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။

Evaṃ petena attano adhippāye pakāsite puna rājā petassa pavattiṃ pucchituṃ okāsaṃ karonto imaṃ gāthamāha –

ဤသို့ ပြိတ္တာက မိမိ၏ ဆန္ဒသဘောထားကို ဖော်ပြပြီးသောအခါ အမ္ဗသက္ကရလိစ္ဆဝီမင်းကြီးသည် တစ်ဖန် ပြိတ္တာ၏ အကြောင်းကို မေးမြန်းရန် အခွင့်တောင်းလိုသဖြင့် ဤဂါထာကို ဆိုခဲ့သည်။

527.

၅၂၇။

‘‘Aññāto eso purisassa attho, aññampi icchāmase pucchituṃ tuvaṃ;

Okāsakammaṃ sace no karosi, pucchāma taṃ no na ca kujjhitabba’’nti.

နတ်သား၊ တံကျင်တင်ခံရသော ဤယောက်ျား၏ အကြောင်းကို ငါတို့ သိရှိနားလည်ပါပြီ။ သင့်အား အခြားအကြောင်းအရာကိုလည်း မေးမြန်းလိုပါသေးသည်။ အကယ်၍ သင်သည် ငါတို့အား အခွင့်ပေးမည်ဆိုလျှင် မေးမြန်းလိုပါ၏။ ငါတို့ကို အမျက်မထွက်ပါလင့်။

528.

၅၂၈။

‘‘Addhā paṭiññā me tadā ahu, nācikkhaṇā appasannassa hoti;

Akāmā saddheyyavacoti katvā, pucchassu maṃ kāmaṃ yathā visayha’’nti. –

လိစ္ဆဝီမင်းမြတ်၊ ရှေးဦးစွာ တွေ့ဆုံစဉ်က အကျွန်ုပ်အား မေးမြန်းရန် ခွင့်မပြုလိုခြင်း ဖြစ်ခဲ့သော်လည်း (မကြည်ညိုသောသူအား မဖြေကြားလိုခြင်းသည် သဘာဝပင် ဖြစ်၏)၊ ယခုမူကား အကျွန်ုပ်သည် မပြောလိုသော်လည်း သင်မင်းကြီး၏ ယုံကြည်ထိုက်သော စကားကြောင့် ပြောပြပါအံ့။ သင်မင်းကြီးသည် အလိုရှိရာကို မေးမြန်းပါလော့။ အကျွန်ုပ်သည် မိမိ ဉာဏ်စွမ်းရှိသရွေ့ တတ်နိုင်သမျှ ပြန်လည်ဖြေကြားပါမည်။

Imā rañño petassa ca vacanapaṭivacanagāthā.

ဤဂါထာတို့ကား မင်းကြီးနှင့် ပြိတ္တာတို့၏ အမေးအဖြေ အတုံ့အပြန် ဂါထာများ ဖြစ်ကြသည်။

527. Tattha aññātoti avagato. Icchāmaseti icchāma. Noti amhākaṃ. Na ca kujjhitabbanti ‘‘ime manussā yaṃkiñci pucchantī’’ti kodho na kātabbo.

၅၂၇. ထိုဂါထာတို့၌ 'အညာတော' ဟူသည်မှာ သိအပ်ပြီ (နားလည်ပြီ) ဟူလို။ 'ဣစ္ဆာမသေ' ဟူသည်မှာ အလိုရှိကုန်၏။ 'နော' ဟူသည်မှာ ငါတို့အား။ 'န စ ကုဇ္ဈိတဗ္ဗံ' ဟူသည်မှာ 'ဤလူတို့သည် တစ်စုံတစ်ခုကို မေးမြန်းကြကုန်၏' ဟု အမျက်ဒေါသ မထွက်အပ် ဟူလို။

528. Addhāti ekaṃsena. Paṭiññā meti ñāṇavasena mayhaṃ ‘‘pucchassū’’ti paṭiññā, okāsadānanti attho. Tadā ahūti tasmiṃ kāle [Pg.207] paṭhamadassane ahosi. Nācikkhaṇā appasannassa hotīti akathanā appasannassa hoti. Pasanno eva hi pasannassa kiñci katheti. Tvaṃ pana tadā mayi appasanno, ahañca tayi, tena paṭijānitvā kathetukāmo nāhosi. Idāni panāhaṃ tuyhaṃ akāmā saddheyyavaco akāmo eva saddhātabbavacano iti katvā iminā kāraṇena. Pucchassu maṃ kāmaṃ yathā visayhanti tvaṃ yathā icchasi, tamatthaṃ maṃ pucchassu. Ahaṃ pana yathā visayhaṃ yathā mayhaṃ sahituṃ sakkā, tathā attano ñāṇabalānurūpaṃ kathessāmīti adhippāyo.

၅၂၈. 'အဒ္ဓါ' ဟူသည်မှာ စင်စစ်အားဖြင့်။ 'ပဋိညာ မေ' ဟူသည်မှာ ငါ့အား 'မေးမြန်းလော့' ဟု အခွင့်ပေးခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ 'တဒါ အဟု' ဟူသည်မှာ ရှေးဦးစွာ မြင်တွေ့ရသော ထိုအချိန်၌ ဖြစ်၏။ 'နာစိက္ခဏာ အပ္ပသန္နဿ ဟောတိ' ဟူသည်မှာ စကားမပြောကြားခြင်းသည် မကြည်ညိုသူအား ဖြစ်တတ်၏။ စင်စစ်သော်ကား ကြည်ညိုသူသာလျှင် ကြည်ညိုသူအား တစ်စုံတစ်ခုကို ပြောဆိုတတ်သည်။ သင်မင်းကြီးသည် ထိုစဉ်က ငါ့အပေါ်၌ မကြည်ညို၊ ငါသည်လည်း သင့်အပေါ်၌ မကြည်ညို၊ ထို့ကြောင့် ပြောဆိုလိုစိတ် မရှိခဲ့ပေ။ ယခုအခါ၌မူကား ငါသည် မပြောဆိုလိုသော်လည်း သင်၏ ယုံကြည်ထိုက်သော စကားကြောင့် ယုံကြည်ထိုက်သူ ဖြစ်လာရသဖြင့်၊ 'ပုစ္ဆဿု မံ ကာမံ ယထာ ဝိသယံ' ဟူသည်မှာ သင်မင်းကြီး အလိုရှိရာကို မေးမြန်းပါလော့။ ငါသည် မိမိ တတ်စွမ်းနိုင်သမျှ၊ သည်းခံနိုင်သမျှသော အရာကို မိမိ၏ ဉာဏ်စွမ်းအလျောက် ဖြေကြားပါအံ့ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။

Evaṃ petena pucchanāya okāse kate rājā –

ဤသို့ ပြိတ္တာက မေးမြန်းရန် အခွင့်ပေးသော် မင်းကြီးသည်—

529.

၅၂၉။

‘‘Yaṃ kiñcahaṃ cakkhunā passisāmi,Sabbampi tāhaṃ abhisaddaheyyaṃ;

Disvāva taṃ nopi ce saddaheyyaṃ,Kareyyāsi me yakkha niyassakamma’’nti. –

နတ်သား၊ ငါသည် မျက်စိဖြင့် မြင်ရသမျှသော အလုံးစုံကို မြင်သည့်အတိုင်း ယုံကြည်ပါမည်။ သင်၏ မြင်အပ် ကြားအပ်သော အကြောင်းအရာတို့ကိုလည်းကောင်း၊ အခြားအရာကိုလည်းကောင်း ယုံကြည်ပါမည်။ အကယ်၍ ငါသည် မြင်လျက် ကြားလျက်နှင့် မယုံကြည်ဘဲ ရှိခဲ့လျှင်၊ နတ်သား... သင်သည် ငါ့အား ဆုံးမနှိပ်ကွပ်ခြင်းကို ပြုပါလော့။

Gāthamāha. Tassattho – ahaṃ yaṃ kiñcideva cakkhunā passissāmi, taṃ sabbampi tatheva ahaṃ abhisaddaheyyaṃ, taṃ pana disvāva taṃ vacanaṃ nopi ce saddaheyyaṃ. Yakkha, mayhaṃ niyassakammaṃ niggahakammaṃ kareyyāsīti. Atha vā yaṃ kiñcahaṃ cakkhunā passissāmīti ahaṃ yaṃ kiñcideva cakkhunā passissāmi acakkhugocarassa adassanato. Sabbampi tāhaṃ abhisaddaheyyanti sabbampi te ahaṃ diṭṭhaṃ sutaṃ aññaṃ vā abhisaddaheyyaṃ. Tādiso hi mayhaṃ tayi abhippasādoti adhippāyo. Pacchimapadassa pana yathāvuttova attho.

ဟူသော ဂါထာကို ဆိုခဲ့သည်။ ၎င်း၏အနက်မှာ- ငါသည် မျက်စိဖြင့် မြင်ရသမျှသော အရာအားလုံးကို ထိုမြင်သည့်အတိုင်းပင် ယုံကြည်ပါအံ့။ အကယ်၍ ထိုအရာကို မြင်လျက်နှင့် မယုံကြည်ပါမူ၊ နတ်သား... ငါ့အား ဆုံးမနှိပ်ကွပ်မှုကို ပြုပါလော့ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ တစ်နည်းအားဖြင့် 'ယံ ကိဉ္စာဟံ စက္ခုနာ ပဿိဿာမိ' ဟူသည်မှာ ငါသည် မျက်စိဖြင့် မြင်ရသမျှကိုသာ မြင်ရမည် ဖြစ်သည်။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် မျက်စိအရာမဟုတ်သူအား မမြင်နိုင်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်၏။ 'သဗ္ဗမ္ပိ တာဟံ အဘိသဒ္ဒဟေယျံ' ဟူသည်မှာ သင်၏ မြင်အပ်၊ ကြားအပ်၊ အခြားသော အရာအားလုံးကို ငါ ယုံကြည်ပါအံ့။ သင့်အပေါ်၌ ငါ၏ ကြည်ညိုခြင်းသည် ထိုကဲ့သို့ပင် ရှိပါသည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ နောက်ဆုံးပုဒ်၏ အနက်မှာမူ အထက်တွင် ဆိုခဲ့သည့်အတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။

Taṃ sutvā peto –

ထိုစကားကို ကြားရသော် ပြိတ္တာသည်—

530.

၅၃၀။

‘‘Saccappaṭiññā tava mesā hotu, sutvāna dhammaṃ labha suppasādaṃ;

Aññatthiko no ca paduṭṭhacitto, yaṃ te sutaṃ asutañcāpi dhammaṃ;

Sabbampi akkhissaṃ yathā pajāna’’nti. – gāthamāha[Pg.208];

Ito paraṃ –

လိစ္ဆဝီမင်းမြတ်၊ သင်၏ ထိုဝန်ခံချက်သည် မှန်ကန်ပါစေ။ အကျွန်ုပ်သည် သင် ကြားဖူးသည်ဖြစ်စေ၊ မကြားဖူးသေးသည်ဖြစ်စေ အလုံးစုံသော အကြောင်းတရားကို ကိုယ်တိုင်သိသည့်အလျောက် ပြောပြပါမည်။ သင်သည် သိလိုသောဆန္ဒရှိ၍ ပြစ်မှားလိုစိတ်မရှိဘဲ အကျွန်ုပ်ပြောသော တရားကို ကြားနာရသဖြင့် ကြည်ညိုခြင်းကို ရပါစေသတည်း ဟု ဂါထာကို ဆိုခဲ့သည်။ ဤဂါထာ၏နောက်၌—

531.

၅၃၁။

‘‘Setena assena alaṅkatena, upayāsi sūlāvutakassa santike;

Yānaṃ idaṃ abbhutaṃ dassaneyyaṃ, kissetaṃ kammassa ayaṃ vipākoti.

နတ်သား၊ သင်သည် တန်ဆာဆင်ထားသော ဖြူဖွေးသော မြင်းယာဉ်ဖြင့် တံကျင်တင်ခံရသူ၏ အနီးသို့ ရောက်လာပေသည်။ အံ့သြဖွယ် ရှုချင်စဖွယ် ကောင်းလှသော ဤမြင်းယာဉ်သည် အဘယ်ကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးဖြစ်ပါသနည်း။ ဤသို့သော အကျိုးသည် အဘယ်ကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးပေးပါနည်း။

532.

၅၃၂။

‘‘Vesāliyā nagarassa majjhe, cikkhallamagge narakaṃ ahosi;

Gosīsamekāhaṃ pasannacitto, setaṃ gahetvā narakasmiṃ nikkhipiṃ.

လိစ္ဆဝီမင်းမြတ်၊ ဝေသာလီမြို့လယ်ရှိ ရွှံ့ညွန်ထူထပ်သော လမ်းခရီး၌ ကျင်းတွင်းကြီးတစ်ခု ရှိခဲ့ဖူးပါသည်။ အကျွန်ုပ်သည် ကြည်ညိုသောစိတ်ဖြင့် နွားဦးခေါင်းခွံဖြင့် ပြုလုပ်ထားသော တံတားငယ်တစ်ခုကို ယူ၍ ထိုရွှံ့ညွန်တွင်း၌ ခင်းထားခဲ့ဖူးပါသည်။

533.

၅၃၃။

‘‘Etasmiṃ pādāni patiṭṭhapetvā, mayañca aññe ca atikkamimhā;

Yānaṃ idaṃ abbhutaṃ dassaneyyaṃ, tasseva kammassa ayaṃ vipākoti.

ထိုနွားဦးခေါင်းခွံတံတားကို ခြေဖြင့်နင်း၍ အကျွန်ုပ်တို့နှင့် အခြားသူများသည် ထိုရွှံ့ညွန်လမ်းကို ဖြတ်ကျော်ခဲ့ကြရပါသည်။ အံ့သြဖွယ် ရှုချင်စဖွယ် ကောင်းသော ဤမြင်းယာဉ်သည် ထိုရွှံ့ညွန်တွင်း၌ နွားဦးခေါင်းခွံတံတား ခင်းခဲ့ဖူးသော ကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးဆက်ပင် ဖြစ်ပါသည်။

534.

၅၃၄။

‘‘Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsati, gandho ca te sabbadisā pavāyati;

Yakkhiddhipattosi mahānubhāvo, naggo cāsi kissa ayaṃ vipākoti.

နတ်သား၊ သင်၏ အဆင်းသည်လည်း အရပ်မျက်နှာအားလုံးကို ထွန်းလင်းစေပြီး သင်၏ ကိုယ်နံ့သည်လည်း အရပ်မျက်နှာအားလုံး၌ ပျံ့လှိုင်လျက် ရှိပေသည်။ သင်သည် နတ်တန်ခိုးနှင့် ပြည့်စုံ၍ ကြီးမြတ်သောအာနုဘော် ရှိသော်လည်း အဝတ်တန်ဆာမရှိ ကိုယ်လုံးတီးဖြစ်နေရခြင်းသည် အဘယ်ကံ၏ အကျိုးဆက်ပါနည်း။

535.

၅၃၅။

‘‘Akkodhano niccapasannacitto, saṇhāhi vācāhi janaṃ upemi;

Tasseva kammassa ayaṃ vipāko, dibbo me vaṇṇo satataṃ pabhāsati.

လိစ္ဆဝီမင်းမြတ်၊ အကျွန်ုပ်သည် ရှေးဘဝ၌ အမျက်ဒေါသနည်းပါးသူ၊ အမြဲမပြတ် ကြည်ညိုသော စိတ်ရှိသူ ဖြစ်ခဲ့ပြီး သိမ်မွေ့နူးညံ့သော စကားတို့ဖြင့် လူအများအား ချဉ်းကပ်ပြောဆိုခဲ့ပါသည်။ ထိုကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးဆက်ကြောင့် ယခုဘဝ၌ အကျွန်ုပ်၏ နတ်အဆင်းသည် အမြဲမပြတ် ထွန်းပလျက် ရှိခြင်း ဖြစ်ပါသည်။

536.

၅၃၆။

‘‘Yasañca kittiñca dhamme ṭhitānaṃ, disvāna mantemi pasannacitto;

Tasseva kammassa ayaṃ vipāko, dibbo me gandho satataṃ pavāyati.

အမ္ဗသက္ကရလိစ္ဆဝီမင်းမြတ်၊ ကျွန်ုပ်သည် ရှေးဘဝက သီလစသော တရား၌ တည်ကုန်သောသူတို့၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို မြင်တွေ့ရ၍ ကြည်ညိုသောစိတ်ရှိသဖြင့် ချီးမွမ်းပြောဆိုခဲ့ဖူးပါသည်။ ယခုဘဝတွင် ကျွန်ုပ်၏ကိုယ်မှ နတ်အနံ့သည် အစဉ်မပြတ် ပျံ့လှိုင်နေပါသည်။ ဤအကျိုးသည် ထိုသူတို့၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ချီးမွမ်းပြောဆိုခဲ့ရသော ကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးပင် ဖြစ်ပါသည်။

537.

၅၃၇။

‘‘Sahāyānaṃ [Pg.209] titthasmiṃ nhāyantānaṃ, thale gahetvā nidahissa dussaṃ;

Khiḍḍatthiko no ca paduṭṭhacitto, tenamhi naggo kasirā ca vuttīti.

အမ္ဗသက္ကရလိစ္ဆဝီမင်းမြတ်၊ ကျွန်ုပ်သည် ရှေးဘဝက ရေဆိပ်တွင် ရေချိုးနေကြသော အဆွေခင်ပွန်းတို့၏ ကုန်းပေါ်တွင် ထားခဲ့သော အဝတ်ပုဆိုးကို ယူ၍ ကစားပျော်ပါးလိုသော စိတ်ဖြင့်သာ ဝှက်ထားခဲ့ဖူးပါသည်။ ဖျက်ဆီးလိုသော မကောင်းသောစိတ် မရှိခဲ့ပါ။ ထိုသို့ ဝှက်ထားခဲ့ခြင်းကြောင့် ယခုအခါတွင် ကျွန်ုပ်သည် အဝတ်မရှိသူလည်း ဖြစ်ရပါ၏၊ ဆင်းရဲငြိုငြင်စွာဖြင့် အသက်မွေးရသူလည်း ဖြစ်ရပါ၏။

538.

၅၃၈။

‘‘Yo kīḷamāno pakaroti pāpaṃ, tassedisaṃ kammavipākamāhu;

Akīḷamāno pana yo karoti, kiṃ tassa kammassa vipākamāhūti.

နတ်သား၊ ကစားပျော်ပါးလိုသောစိတ်ဖြင့် မကောင်းမှုကို ပြုသောသူအား ထိုအကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးသည် ဤကဲ့သို့သော သဘောရှိသည်ဟု ဆိုကြပါစို့။ ကစားပျော်ပါးလိုစိတ် မရှိဘဲ မကောင်းသောစိတ်ဖြင့် (တမင်သက်သက်) မကောင်းမှုကို ပြုသောသူအား ထိုအကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးသည် မည်သို့ရှိအံ့နည်းဟု ပညာရှိတို့ မည်သို့ မိန့်ဆိုကြပါသနည်း။

539.

၅၃၉။

‘‘Ye duṭṭhasaṅkappamanā manussā, kāyena vācāya ca saṃkiliṭṭhā;

Kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ, asaṃsayaṃ te nirayaṃ upenti.

အမ္ဗသက္ကရလိစ္ဆဝီမင်းမြတ်၊ ယုတ်ညံ့သော အကြံအစည်ရှိသော စိတ်ရှိကြကုန်လျက် ကိုယ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ နှုတ်ဖြင့်လည်းကောင်း (ဒုစရိုက်မှုတို့ဖြင့်) ညစ်နွမ်းကြကုန်သော လူတို့သည် ခန္ဓာကိုယ်ပျက်စီးပြီးနောက် တမွန်လွန်ဘဝ၌ မလွဲဧကန် ငရဲသို့ ရောက်ကြရကုန်၏။

540.

၅၄၀။

‘‘Apare pana sugatimāsamānā, dāne ratā saṅgahitattabhāvā;

Kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ, asaṃsayaṃ te sugatiṃ upentī’’ti. –

ထိုမှတစ်ပါး သုဂတိဘုံသို့ တောင့်တလျက် အလှူပေးခြင်း၌ မွေ့လျော်ကြကုန်သော၊ သင်္ဂဟတရားတို့ဖြင့် မိမိနှင့် ထပ်တူ သူတစ်ပါးတို့ကို ချီးမြှောက်တတ်သော သဘောရှိသော လူတို့သည်ကား ခန္ဓာကိုယ် ပျက်စီးပြီးနောက် တမလွန်ဘဝ၌ ယုံမှားမရှိ သုဂတိဘုံသို့ ရောက်ကြရကုန်၏။

Tesaṃ ubhinnaṃ vacanapaṭivacanagāthā honti.

ထိုလိစ္ဆဝီမင်းနှင့် ပြိတ္တာနတ်သား နှစ်ဦးတို့၏ အမေးအဖြေ စကားအတုံ့အပြန် ပြောဆိုသော ဂါထာတို့ ဖြစ်ကြကုန်သည်။

530. Tattha saccappaṭiññā tava mesā hotūti ‘‘sabbampi tāhaṃ abhisaddaheyya’’nti tava esā paṭiññā mayhaṃ saccaṃ hotu. Sutvāna dhammaṃ labha suppasādanti mayā vuccamānaṃ dhammaṃ sutvā sundaraṃ pasādaṃ labhassu. Aññatthikoti ājānanatthiko. Yathā pajānanti yathā aññopi pajānanto, ‘‘yathāpi ñāta’’nti vā mayā yathā ñātanti attho.

၅၃၀. ထိုဂါထာတို့၌ ‘သစ္စပ္ပဋိညာတ ဝ မေသာ ဟောတု’ ဟူသည်ကား ‘ထိုအားလုံးကိုလည်း ကျွန်ုပ် ယုံကြည်ပါအံ့’ ဟူသော သင့်၏ ဤဝန်ခံကတိစကားသည် ကျွန်ုပ်အတွက် မှန်ကန်ပါစေဟူ၍ ဆိုလိုသည်။ ‘သုတွာန ဓမ္မံ လဘဿုပ္ပသာဒံ’ ဟူသည်ကား ကျွန်ုပ် ဟောကြားလတ္တံ့သော တရားကို ကြားနာရသဖြင့် ကောင်းမြတ်သော ကြည်ညိုခြင်းကို ရရှိပါစေဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ‘အညတ္ထိကော’ ဟူသည်ကား သိရှိလိုသောဆန္ဒ ရှိသည်ဖြစ်၍ ဟု အနက်ရသည်။ ‘ယထာပဇာနံ’ ဟူသည်ကား အခြားသူတစ်ပါး သိရှိသကဲ့သို့ သို့မဟုတ် တစ်နည်းအားဖြင့် ကျွန်ုပ် သိရှိထားသည့်အတိုင်း ဟူ၍ အနက်ရသည်။

531. Kissetaṃ kammassa ayaṃ vipākoti kissetaṃ kissa nāma etaṃ, kissa kammassa ayaṃ vipāko. Etanti vā nipātamattaṃ, kissa kammassāti yojanā. ‘‘Kissa te’’ti ca keci paṭhanti.

၅၃၁. ‘ကိဿေတံ ကမ္မဿ အယံ ဝိပါကော’ ဟူသည်ကား ဤအကျိုးသည် မည်သည့် ကံ၏အကျိုးနည်း၊ သို့မဟုတ် မည်သည့်အမည်ရှိသော ကံ၏ အကျိုးနည်း၊ မည်သည့်အကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးဖြစ်သနည်းဟု ဆိုလိုသည်။ တစ်နည်းအားဖြင့် ‘ဧတံ’ ဟူသော ပုဒ်သည် နိပါတ်မျှသာဖြစ်၍ ‘မည်သည့်ကံ၏’ ဟု စပ်စပ်ရမည်။ အချို့သော ဆရာတို့သည် ‘ကိဿတေ’ ဟူ၍လည်း ဖတ်ရွတ်ကြကုန်သည်။

532-33. Cikkhallamaggeti [Pg.210] cikkhallavati pathamhi. Narakanti āvāṭaṃ. Ekāhanti ekaṃ ahaṃ. Narakasmiṃ nikkhipinti yathā kaddamo na akkamīyati, evaṃ tasmiṃ cikkhallāvāṭe ṭhapesiṃ. Tassāti tassa gosīsena setukaraṇassa.

၅၃၂-၃၃. ‘စိက္ခလ္လမဂ္ဂေ’ ဟူသည်ကား ရွှံ့ညွန်ရှိသော လမ်းခရီး၌ ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘နရကံ’ ဟူသည်ကား တွင်းပုပ်ကို ဆိုသည်။ ‘ဧကာဟံ’ ဟူသော ပုဒ်ကို ‘ဧကံ အဟံ’ ဟု ပုဒ်ဖြတ်ရမည်။ ‘နရကသ္မိံ နိက္ခိပိံ’ ဟူသည်ကား ကျွန်ုပ်သည် ရွှံ့ညွန်ကို မနင်းမိစေရန် ထိုရွှံ့ညွန်ရှိသော တွင်းထဲသို့ (နွားခေါင်းရိုးကို) ချထားပေးခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ ‘တဿ’ ဟူသည်ကား နွားဦးခေါင်းရိုးဖြင့် တံတားခင်းပေးခဲ့သော ထိုကုသိုလ်ကံ၏ (အကျိုးကို ဆိုလိုသည်။)

536-7. Dhamme ṭhitānanti dhammacārīnaṃ samacārīnaṃ. Mantemīti kathemi kittayāmi. Khiḍḍatthikoti hasādhippāyo. No ca paduṭṭhacittoti dussasāmike na dūsitacitto, na avaharaṇādhippāyo nāpi vināsādhippāyoti attho.

၅၃၆-၇. ‘ဓမ္မေဌိတာနံ’ ဟူသည်ကား တရားကို ကျင့်ကြကုန်သောသူတို့၏ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ‘သမန္တေမိ’ ဟူသည်ကား ပြောဆိုချီးမွမ်း၏ ဟူလို။ ‘ခိဍ္ဍတ္ထိကော’ ဟူသည်ကား ကစားပျော်ပါးလိုသည် ဖြစ်၍ ဖြစ်သည်။ ‘နောစ ပဒုဋ္ဌစိတ္တော’ ဟူသည်ကား အဝတ်ပုဆိုးပိုင်ရှင်အပေါ် ဖျက်ဆီးလိုသောစိတ်၊ ခိုးယူလိုသောစိတ် သို့မဟုတ် ပျက်စီးစေလိုသောစိတ် မရှိခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

538. Akīḷamānoti akhiḍḍādhippāyo, lobhādīhi dūsitacitto. Kiṃ tassa kammassa vipākamāhūti tassa tathā katassa pāpakammassa kīva kaṭukaṃ dukkhavipākaṃ paṇḍitā āhu.

၅၃၈. ‘အကီဠမာနော’ ဟူသည်ကား ကစားလိုစိတ် မရှိဘဲ၊ လောဘစသောအကုသိုလ်တို့ဖြင့် ပျက်စီးညစ်နွမ်းသော စိတ်ရှိသူကို ဆိုလိုသည်။ ‘ကိံ တဿ ကမ္မဿ ဝိပါကမာဟု’ ဟူသည်ကား ထိုကဲ့သို့ တမင်သက်သက် ပြုလုပ်အပ်သော မကောင်းမှုကံကြောင့် ရရှိမည့် ပြင်းပြလှသော ဆင်းရဲဒုက္ခအကျိုးကို ပညာရှိတို့ မည်သို့ မိန့်ဆိုကြပါသနည်းဟု မေးခြင်းဖြစ်သည်။

539-40. Duṭṭhasaṅkappamanāti kāmasaṅkappādivasena dūsitamanovitakkā, etena manoduccaritamāha. Kāyena vācāya ca saṃkiliṭṭhāti pāṇātipātādivasena kāyavācāhi malinā. Āsamānāti āsīsamānā patthayamānā.

၅၃၉-၄၀. ‘ဒုဋ္ဌသင်္ကပ္ပမနာ’ ဟူသည်ကား ကာမဂုဏ်ကို ကြံစည်ခြင်း စသည်တို့ဖြင့် ပျက်စီးညစ်နွမ်းသော စိတ်အကြံရှိကြကုန်သည်ဖြစ်၍၊ ဤစကားရပ်ဖြင့် မနောဒုစရိုက်ကို မိန့်ဆိုသည်။ ‘ကာယေန ဝါစာယ စ သံကိလိဋ္ဌာ’ ဟူသည်ကား သူ့အသက်သတ်ခြင်း စသည်တို့ဖြင့် ကာယဒုစရိုက်၊ ဝစီဒုစရိုက်တို့ကြောင့် ညစ်နွမ်းကြကုန်သည်။ ‘အာသမာနာ’ ဟူသည်ကား တောင့်တလိုလားအပ်ကုန်သည်ဖြစ်၍ ဟု အနက်ရသည်။

Evaṃ petena saṅkhepeneva kammaphalesu vibhajitvā dassitesu taṃ asaddahanto rājā –

ဤသို့ဖြင့် ပြိတ္တာနတ်သားက ကံ၏အကျိုးတို့ကို အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် ခွဲခြားပြသော်လည်း ထိုစကားကို မယုံကြည်နိုင်သေးသော အမ္ဗသက္ကရလိစ္ဆဝီမင်းသည်—

541.

၅၄၁။

‘‘Taṃ kinti jāneyyamahaṃ avecca, kalyāṇapāpassa ayaṃ vipāko;

Kiṃ vāhaṃ disvā abhisaddaheyyaṃ, ko vāpi maṃ saddahāpeyya eta’’nti. –

နတ်သား၊ သင်သည် ကုသိုလ်နှင့် အကုသိုလ်ကံတို့၏ ကောင်းကျိုး မကောင်းကျိုးကို ခွဲခြား၍ ဟောပြခဲ့ပြီ။ ထိုကံတို့၏ အကျိုးကို မည်သို့သောအကြောင်းကြောင့် ယုံကြည်အပ်သည်ဟု ငါသည် တပ်အပ်သေချာ သိနိုင်အံ့နည်း။ မည်သို့သော သက်သေသာဓကကို ကိုယ်တိုင်ကိုယ်ကျ မြင်တွေ့ရလျှင် ယုံကြည်ရအံ့နည်း။ သို့မဟုတ် မည်သည့်ပညာရှိက ဤအကျိုးတရားကို ငါ့အား ယုံကြည်အောင် ရှင်းပြနိုင်အံ့နည်း။ ထိုအကြောင်းကို သင်သည် ပြောပြစမ်းပါ။

Gāthamāha. Tattha taṃ kinti jāneyyamahaṃ aveccāti yoyaṃ tayā ‘‘ye duṭṭhasaṅkappamanā manussā, kāyena vācāya ca saṃkiliṭṭhā’’tiādinā. ‘‘Apare pana sugatimāsamānā’’tiādinā ca kalyāṇassa pāpassa ca kammassa vipāko vibhajitvā vutto, taṃ kinti kena kāraṇena ahaṃ avecca [Pg.211] aparapaccayabhāvena saddaheyyaṃ. Kiṃ vāhaṃ disvā abhisaddaheyyanti kīdisaṃ vā panāhaṃ paccakkhabhūtaṃ nidassanaṃ disvā paṭisaddaheyyaṃ. Ko vāpi maṃ saddahāpeyya etanti ko vā viññū puriso paṇḍito etamatthaṃ maṃ saddahāpeyya, taṃ kathehīti attho.

ဟု ဂါထာကို ဆို၏။ ထိုဂါထာ၌ ‘တံ ကိန္တိ ဇာနေယျမဟံ အဝေစ္စ’ ဟူသည်ကား— သင်သည် ‘ယေ ဒုဋ္ဌသင်္ကပ္ပမနာ မနုဿာ’ စသည်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ‘အပရေ ပန သုဂတိမာသမာနာ’ စသည်ဖြင့်လည်းကောင်း ကောင်းကျိုး၊ မကောင်းကျိုးကို ခွဲခြား၍ ဟောကြားအပ်သော ထိုကံ၏အကျိုးကို ငါသည် အခြားသူတစ်ပါးထံမှ ကြားရရုံမျှမဟုတ်ဘဲ မိမိကိုယ်တိုင် မည်သည့်အကြောင်းကြောင့် တပ်အပ်သေချာစွာ ယုံကြည်ရအံ့နည်းဟု မေးခြင်းဖြစ်သည်။ ‘ကိံ ဝါဟံ ဒိသွာ အဘိသဒ္ဒဟေယျံ’ ဟူသည်ကား— ငါသည် မည်သို့သော မျက်မှောက်ထင်ထင် သက်သေသာဓကကို မြင်တွေ့ရသဖြင့် တစ်ဖန်ယုံကြည်ရအံ့နည်းဟု ဆိုလိုသည်။ ‘ကော ဝါပိ မံ သဒ္ဒဟာပေယျ ဧတံ’ ဟူသည်ကား— မည်သည့် ပညာရှိသောသူသည် ဤအကြောင်းအရာကို ငါ့အား ယုံကြည်လာအောင် ရှင်းပြနိုင်ပါအံ့နည်း၊ ထိုအကြောင်းကို ပြောပြပါလော့ဟု ဆိုလိုသည်။

Taṃ sutvā peto kāraṇena tamatthaṃ tassa pakāsento –

ထိုစကားကို ကြားရလျှင် ပြိတ္တာနတ်သားသည် အကြောင်းပြချက်ဖြင့် ထိုအနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ထိုလိစ္ဆဝီမင်းအား ထင်ရှားစေလိုသဖြင့်—

542.

၅၄၂။

‘‘Disvā ca sutvā abhisaddahassu, kalyāṇapāpassa ayaṃ vipāko;

Kalyāṇapāpe ubhaye asante, siyā nu sattā sugatā duggatā vā.

အမ္ဗသက္ကရလိစ္ဆဝီမင်းမြတ်၊ ‘ဤသည်ကား ကုသိုလ်ကံ၏ ချမ်းသာသော အကျိုးဖြစ်၏၊ ဤသည်ကား အကုသိုလ်ကံ၏ ဆင်းရဲသော အကျိုးဖြစ်၏’ ဟု ကိုယ်တိုင်မြင်တွေ့၍လည်းကောင်း၊ တရားနာယူရ၍လည်းကောင်း ယုံကြည်လိုက်ပါ။ ကုသိုလ်နှင့် အကုသိုလ်ဟူသော ကံနှစ်ပါးသာ မရှိခဲ့ပါမူ သတ္တဝါတို့သည် သုဂတိဘုံ သို့မဟုတ် ဒုဂ္ဂတိဘုံသို့ ရောက်ကြရပါအံ့လော။

543.

၅၄၃။

‘‘No cettha kammāni kareyyuṃ maccā, kalyāṇapāpāni manussaloke;

Nāhesuṃ sattā sugatā duggatā vā, hīnā paṇītā ca manussaloke.

အမ္ဗသက္ကရလိစ္ဆဝီမင်းမြတ်၊ အကယ်၍သာ ဤလူ့ပြည်၌ သတ္တဝါတို့သည် ကုသိုလ်ကံ၊ အကုသိုလ်ကံတို့ကို မပြုလုပ်ကြပါက လူ့လောကတွင် စည်းစိမ်ဥစ္စာ ကြွယ်ဝချမ်းသာသောသူများ၊ ဆင်းရဲမွဲတေသောသူများ၊ အမျိုးအဆင်း ခြံရံအခြွေအရံ စသည်တို့ဖြင့် ယုတ်နိမ့်သောသူ၊ မြင့်မြတ်သောသူဟူ၍ ရှိကြတော့မည် မဟုတ်ပေ။

544.

၅၄၄။

‘‘Yasmā ca kammāni karonti maccā, kalyāṇapāpāni manussaloke;

Tasmā hi sattā sugatā duggatā vā, hīnā paṇītā ca manussaloke.

အကြင်ကြောင့်ဆိုသော် လူ့လောကတွင် လူတို့သည် ကုသိုလ်ကံ၊ အကုသိုလ်ကံတို့ကို ပြုလုပ်ကြသောကြောင့်သာလျှင် လူ့ပြည်၌ ချမ်းသာကြွယ်ဝသောသူ၊ ဆင်းရဲနွမ်းပါးသောသူ၊ အမျိုးဇာတ် အဆင်းသဏ္ဌာန် အခြွေအရံ စသည်တို့ဖြင့် ယုတ်ညံ့သောသူ၊ မြင့်မြတ်သောသူဟူ၍ ကွဲပြားစွာ ရှိကြရကုန်သည်။

545.

၅၄၅။

‘‘Dvayajja kammānaṃ vipākamāhu, sukhassa dukkhassa ca vedanīyaṃ;

Tā devatāyo paricārayanti, paccenti bālā dvayataṃ apassino’’ti. –

ယခုအခါ၌ ကုသိုလ်အကုသိုလ်ကံတို့၏ ချမ်းသာ ဆင်းရဲကို ခံစားထိုက်သော ကောင်းကျိုး၊ မကောင်းကျိုး နှစ်ပါးကို ပညာရှိတို့ ဆိုကြကုန်၏။ ကံနှင့် ကံ၏အကျိုးတရားနှစ်ပါးကို ယုံကြည်သော နတ်တို့သည် နတ်ပြည်၌ စည်းစိမ်ချမ်းသာ ခံစားစမ္ပယ်ကြရကုန်၏။ ကံနှင့် ကံ၏အကျိုးတရားတို့ကို မယုံကြည်သော လူမိုက်တို့သည်ကား ငရဲစသည်တို့၌ ပြင်းစွာ ကျက်ရကုန်၏။

Gāthā abhāsi.

ဟု ဂါထာတို့ကို ဆိုခဲ့သည်။

542. Tattha disvā cāti paccakkhato disvāpi. Sutvāti dhammaṃ sutvā tadanusārena nayaṃ nento anuminanto. Kalyāṇapāpassāti kusalassa akusalassa ca kammassa ayaṃ sukho ayaṃ dukkho ca vipākoti abhisaddahassu. Ubhaye asanteti kalyāṇe pāpe cāti duvidhe kamme avijjamāne. Siyā nu sattā sugatā duggatā vāti ‘‘ime sattā [Pg.212] sugatiṃ gatā duggatiṃ gatā vā, sugatiyaṃ vā aḍḍhā duggatiyaṃ daliddā vā’’ti ayamattho kiṃ nu siyā kathaṃ sambhaveyyāti attho.

၅၄၂. ထိုဂါထာတို့၌ ‘ဒိသွာ စ’ ဟူသည်ကား ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက် မြင်တွေ့၍ ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘သုတွာ စ’ ဟူသည်ကား တရားကို ကြားနာရသဖြင့် ထိုတရားနှင့်အညီ နှိုင်းယှဉ်ဆင်ခြင်၍ ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘ကလျာဏပါပဿ’ ဟူသည်ကား ‘ဤသည်ကား ကုသိုလ်ကံ၏ ချမ်းသာသောအကျိုး၊ ဤသည်ကား အကုသိုလ်ကံ၏ ဆင်းရဲသောအကျိုးဖြစ်သည်’ ဟု ယုံကြည်လော့ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ ‘ဥဘယေ အသန္တေ’ ဟူသည်ကား ကုသိုလ်နှင့် အကုသိုလ်ဟူသော ကံနှစ်ပါးစလုံး မရှိခဲ့ပါမူ ဟူလို။ ‘သိယာ နု သတ္တာ သုဂတာ ဒုဂ္ဂတာ ဝါ’ ဟူသည်ကား ဤသတ္တဝါတို့သည် သုဂတိဘုံ သို့မဟုတ် ဒုဂ္ဂတိဘုံသို့ ရောက်ကြကုန်လျက် သုဂတိဘုံ၌ ချမ်းသာကြွယ်ဝသူများ သို့မဟုတ် ဒုဂ္ဂတိဘုံ၌ ဆင်းရဲနွမ်းပါးသူများ မည်သို့ ဖြစ်နိုင်ပါအံ့နည်း၊ မည်သို့ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်အံ့နည်းဟူသော အဓိပ္ပာယ် ဖြစ်သည်။

543-4. Idāni yathāvuttamatthaṃ ‘‘no cettha kammānī’’ti ca ‘‘yasmā ca kammānī’’ti ca gāthādvayena byatirekato anvayato ca vibhāveti. Tattha hīnā paṇītāti kularūpārogyaparivārādīhi hīnā uḷārā ca.

၅၄၃-၄. ယခုအခါတွင် ဖော်ပြပါအနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ‘နော စေတ္ထ ကမ္မာနိ’ ဟူသော ဂါထာနှင့် ‘ယသ္မာ စ ကမ္မာနိ’ ဟူသော ဂါထာနှစ်ခုဖြင့် ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့်လည်းကောင်း၊ အစဉ်အားဖြင့်လည်းကောင်း ထင်ရှားစွာ ပြသတော်မူသည်။ ထိုဂါထာတို့၌ ‘ဟီနပ္ပဏီတာ’ ဟူသည်ကား အမျိုး၊ အဆင်း၊ ကျန်းမာရေး၊ အခြံအရံ စသည်တို့ဖြင့် ယုတ်ညံ့သောသူနှင့် မြင့်မြတ်သောသူတို့ကို ဆိုလိုသည်။

545. Dvayajja kammānaṃ vipākamāhūti dvayaṃ duvidhaṃ ajja idāni kammānaṃ sucaritaduccaritānaṃ vipākaṃ vadanti kathenti. Kiṃ tanti āha ‘‘sukhassa dukkhassa ca vedanīya’’nti, iṭṭhassa ca aniṭṭhassa ca anubhavanayoggaṃ. Tā devatāyo paricārayantīti ye ukkaṃsavasena sukhavedanīyaṃ vipākaṃ paṭilabhanti, te devaloke tā devatā hutvā dibbasukhasamappitā indriyāni paricārenti. Paccenti bālā dvayataṃ apassinoti ye bālā kammañca kammaphalañcāti dvayaṃ apassantā asaddahantā, te pāpappasutā dukkhavedanīyaṃ vipākaṃ anubhavantā nirayādīsu kammunā paccenti dukkhaṃ pāpuṇanti.

၅၄၅. ‘ဒွယဇ္ဇ ကမ္မာနံ ဝိပါကမာဟု’ ဟူသည်ကား ယခုအခါ၌ သုစရိုက်နှင့် ဒုစရိုက်ဟူသော ကံတို့၏ နှစ်မျိုးနှစ်စားသော အကျိုးကို ဆိုကုန်၏ဟု ဆိုလိုသည်။ ထိုအကျိုးကား အဘယ်နည်းဟူမူ ‘သုခဿ ဒုက္ခဿ စ ဝေဒနီယံ’ ဟူ၍ မိန့်ဆိုတော်မူရာ၊ အလိုရှိအပ်သော ချမ်းသာနှင့် အလိုမရှိအပ်သော ဆင်းရဲကို ခံစားထိုက်သော အကျိုးပင် ဖြစ်သည်။ ‘တာ ဒေဝတာ ပရိစာရယန္တိ’ ဟူသည်ကား အလွန်မွန်မြတ်သော အစွမ်းဖြင့် ချမ်းသာကို ခံစားထိုက်သော အကျိုးတရားကို ရရှိကြကုန်သော ထိုသူတို့သည် နတ်ပြည်၌ နတ်များဖြစ်ကြလျက် နတ်စည်းစိမ်နှင့် ပြည့်စုံကြသဖြင့် အာရုံခံစား စမ္ပယ်ကြကုန်၏ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘ပစ္စန္တိ ဗာလာ ဒွယတံ အပဿိနော’ ဟူသည်ကား ကံနှင့် ကံ၏အကျိုး နှစ်ပါးလုံးကို မမြင်မယုံကြည်ကြသော ထိုလူမိုက်တို့သည် မကောင်းမှု၌သာ လေ့ကျက်မွေ့လျော်ကြသဖြင့် ဆင်းရဲဒုက္ခကို ခံစားထိုက်သော အကျိုးကို ခံစားရလျက် ငရဲစသည်တို့၌ မိမိတို့ပြုသောကံကြောင့် ဆင်းရဲခြင်းသို့ ရောက်၍ ကျက်ရကုန်၏ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

Evaṃ kammaphalaṃ saddahanto pana tvaṃ kasmā evarūpaṃ dukkhaṃ paccanubhavasīti anuyogaṃ sandhāya –

ဤသို့ ကံနှင့် ကံ၏အကျိုးတရားကို ယုံကြည်ပါလျက်နှင့် သင်သည် အဘယ်ကြောင့် ဤကဲ့သို့သော ဆင်းရဲဒုက္ခကို ခံစားနေရသနည်းဟု စူးစမ်းမေးမြန်းခြင်းကို ရည်ရွယ်၍—

546.

၅၄၆။

‘‘Na matthi kammāni sayaṃkatāni, datvāpi me natthi yo ādiseyya;

Acchādanaṃ sayanamathannapānaṃ, tenamhi naggo kasirā ca vuttī’’ti. –

အမ္ဗသက္ကရလိစ္ဆဝီမင်းမြတ်၊ ယခုအခါ၌ အဝတ်တန်ဆာ၊ အိပ်ရာနေရာ၊ ထမင်းအဖျော်တို့ကို ရရှိနိုင်ရန်အတွက် ရှေးဘဝ၌ မိမိကိုယ်တိုင် ပြုလုပ်ခဲ့သော ကောင်းမှုကံတို့သည် အကျွန်ုပ်အား မရှိပါ။ ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့အား အလှူကို ပေးလှူ၍ အကျွန်ုပ်အား အမျှပေးဝေမည့်သူလည်း မရှိပါ။ ထိုသို့မရှိခြင်းကြောင့် ယခုအခါ၌ အကျွန်ုပ်သည် အဝတ်မရှိသည်လည်း ဖြစ်ရ၏၊ ငြိုငြင်ဆင်းရဲသဖြင့် အသက်မွေးရသည်လည်း ဖြစ်ရ၏ ဟု (ဆို၏)။

Gāthamāha. Tattha na matthi kammāni sayaṃkatānīti yasmā sayaṃ attanā pubbe katāni puññakammāni mama natthi na vijjanti, yehi idāni acchādanādīni labheyyaṃ. Datvāpi me natthi yo ādiseyyāti yo samaṇabrāhmaṇānaṃ dānaṃ datvā ‘‘asukassa petassa hotū’’ti me ādiseyya uddiseyya, so natthi. Tenamhi naggo kasirā ca vuttīti tena duvidhenāpi kāraṇena idāni naggo niccoḷo amhi, kasirā dukkhā ca vutti jīvikā hotīti.

ဂါထာကို ဆို၏။ ထိုဂါထာ၌ ‘နမတ္ထိကမ္မာနိသယံကတာနိ’ ဟူသည်မှာ—အကြင်ကြောင့်လည်း မိမိသည် ရှေး၌ ပြုအပ်ကုန်သော၊ ယခုအခါ၌ အဝတ်အစရှိသည်တို့ကို ရရှိစေနိုင်သော ကောင်းမှုကံတို့သည် အကျွန်ုပ်အား မရှိကြကုန်။ ‘ဒတွာပိမေနတ္ထိသောအာဒိသေယျ’ ဟူသည်မှာ—အကြင်သူသည် ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့အား အလှူကို ပေးလှူ၍ ‘ဤမည်သော ပြိတ္တာအား ဖြစ်ပါစေသတည်း’ ဟု အကျွန်ုပ်အား ရည်ညွှန်း၍ အမျှပေးဝေရာ၏၊ ထိုသူသည်လည်း မရှိ။ ‘တေနမှိနဂ္ဂေါကသိရာစဝုတ္တိ’ ဟူသည်မှာ—ထိုနှစ်ပါးသောအကြောင်းကြောင့် ယခုအခါ၌ အကျွန်ုပ်သည် အဝတ်မရှိ ဖြစ်ရ၏။ ငြိုငြင်ဆင်းရဲစွာ အသက်မွေးရခြင်းလည်း ဖြစ်၏ ဟူသော အနက်တည်း။

Taṃ [Pg.213] sutvā rājā tassa acchādanādilābhaṃ ākaṅkhanto –

ထိုစကားကို ကြားရ၍ အမ္ဗသက္ကရလိစ္ဆဝီမင်းသည် ထိုပြိတ္တာအား အဝတ်အစရှိသည်တို့ကို ရရှိစေလိုသဖြင့်—

547.

၅၄၇။

‘‘Siyā nu kho kāraṇaṃ kiñci yakkha, acchādanaṃ yena tuvaṃ labhetha;

Ācikkha me tvaṃ yadatthi hetu, saddhāyikaṃ hetuvaco suṇomā’’ti. –

နတ်သား၊ သင်သည် အဝတ်ကို ရရှိနိုင်မည့် တစ်စုံတစ်ခုသော အကြောင်းရင်းသည် ရှိပါအံ့လော။ ထိုအဝတ်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းသည် အကယ်၍ ရှိပါမူ သင်သည် ငါ့အား ပြောကြားပါလော့။ ငါတို့သည် ယုံကြည်အပ်သော၊ အကြောင်းနှင့်တကွသော စကားကို နာကြားပါအံ့ ဟု (ဆို၏)။

Gāthamāha. Tattha yenāti yena kāraṇena tvaṃ acchādanaṃ labhetha labheyyāsi, kiñci taṃ kāraṇaṃ siyā nu kho bhaveyya nu khoti attho. Yadatthīti yadi atthi.

ဂါထာကို ဆို၏။ ထိုဂါထာ၌ ‘ယေန’ ဟူသည်မှာ—အကြင်အကြောင်းကြောင့် သင်သည် အဝတ်ကို ရနိုင်ရာ၏၊ ထိုအကြောင်းရင်း တစ်စုံတစ်ခုသည် ရှိနိုင်ပါအံ့လော ဟူသော အနက်တည်း။ ‘ယဒတ္ထိ’ ဟူသည်မှာ—အကယ်၍ ရှိပါမူ ဟူလို။

Athassa peto taṃ kāraṇaṃ ācikkhanto –

ထိုအခါ ပြိတ္တာသည် ထိုအမ္ဗသက္ကရလိစ္ဆဝီမင်းအား ထိုအကြောင်းကို ပြောကြားလိုသဖြင့်—

548.

၅၄၈။

‘‘Kappitako nāma idhatthi bhikkhu, jhāyī susīlo arahā vimutto;

Guttindriyo saṃvutapātimokkho, sītibhūto uttamadiṭṭhipatto.

အမ္ဗသက္ကရလိစ္ဆဝီမင်းမြတ်၊ ဤအရပ်၌ ကပ္ပိတက အမည်ရှိသော ရဟန်းတစ်ပါး ရှိတော်မူ၏။ ထိုရဟန်းသည် ဈာန်ရှိတော်မူ၏၊ သီလရှိတော်မူ၏၊ အရဟတ္တဖိုလ်ဖြင့် လွတ်မြောက်တော်မူပြီး ဖြစ်၏၊ လုံခြုံသော ဣန္ဒြေရှိတော်မူ၏၊ ပါတိမောက္ခသံဝရသီလကို စောင့်စည်းတော်မူ၏၊ ကိလေသာပူပန်ခြင်း ငြိမ်းအေးတော်မူပြီး ဖြစ်၏၊ မြတ်သော အရဟတ္တဖိုလ်သမ္မာဒိဋ္ဌိသို့ ရောက်တော်မူပြီး ဖြစ်၏။

549.

၅၄၉။

‘‘Sakhilo vadaññū suvaco sumukho, svāgamo suppaṭimuttako ca;

Puññassa khettaṃ araṇavihārī, devamanussānañca dakkhiṇeyyo.

ပြေပြစ်နူးညံ့သော သဘောရှိတော်မူ၏၊ အလုံးစုံသောတရားတို့ကိုလည်း သိတော်မူ၏၊ ဆိုဆုံးမလွယ်ကူတော်မူ၏၊ ကြည်လင်ရွှင်လန်းသော မျက်နှာရှိတော်မူ၏၊ ပါဠိပိဋကတ်တော်ကို ကောင်းစွာ နှုတ်တက်အာဂုံ ရရှိတော်မူ၏၊ လွတ်လပ်ပြတ်သားစွာ ပြောဆိုတတ်သော စကားရှိတော်မူ၏၊ ကောင်းမှုမျိုးစေ့ စိုက်ပျိုးရာ လယ်တာမြေကောင်းသဖွယ် ဖြစ်တော်မူ၏၊ မေတ္တာပွားများ၍ နေလေ့ရှိတော်မူ၏၊ နတ်လူတို့၏ အလှူကို ခံယူထိုက်သောသူလည်း ဖြစ်တော်မူ၏။

550.

၅၅၀။

‘‘Santo vidhūmo anīgho nirāso, mutto visallo amamo avaṅko;

Nirūpadhī sabbapapañcakhīṇo, tisso vijjā anuppatto jutimā.

ကိလေသာ ငြိမ်းအေးတော်မူ၏၊ မိစ္ဆာဝိတက်တည်းဟူသော အခိုးအငွေ့ ကင်းတော်မူ၏၊ ဆင်းရဲဒုက္ခ မရှိတော်မူ၏၊ တဏှာမရှိတော်မူ၏၊ ဘဝအားလုံးမှ လွတ်မြောက်တော်မူ၏၊ ရာဂအစရှိသော ငြောင့်တံသင်း ကင်းတော်မူ၏၊ ငါဟူ၍ စွဲလမ်းခြင်း မရှိတော်မူ၏၊ ကိုယ်နှုတ်နှလုံး သုံးပါးလုံးဖြင့် ကောက်ကျစ်ခြင်း မရှိတော်မူ၏၊ ကိလေသာ အဘိသင်္ခါရစသော ဥပဓိတို့ကို ပယ်ရှားတော်မူ၏၊ တဏှာ မာန ဒိဋ္ဌိတည်းဟူသော ပပဉ္စတရားတို့ ကုန်စင်တော်မူ၏၊ ဝိဇ္ဇာသုံးပါးသို့ ရောက်တော်မူပြီးဖြစ်၍ လောကုတ္တရာဉာဏ်အရောင်ဖြင့် ထွန်းပတော်မူသော ကပ္ပိတက အမည်ရှိသော ရဟန်းတစ်ပါးသည် ဤဝေသာလီပြည်အနီး၌ ရှိတော်မူ၏။

551.

၅၅၁။

‘‘Appaññāto disvāpi na ca sujāno, munīti naṃ vajjisu voharanti;

Jānanti taṃ yakkhabhūtā anejaṃ, kalyāṇadhammaṃ vicarantaṃ loke.

ထိုရဟန်းသည် အလွန်အလိုနည်းသဖြင့် ဂုဏ်ကို ဖုံးလွှမ်းထားသောကြောင့် ထင်ရှားကျော်စောခြင်း မရှိပါ၊ မြင်ရရုံမျှဖြင့်လည်း ‘ဤသို့သော သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ ရှိ၏’ ဟု သိနိုင်ရန် မလွယ်ကူပါ။ ဝဇ္ဇီတိုင်းသားတို့သည် ထိုအရှင်ကို ‘မုနိ’ (ရဟန်းမြတ်) ဟူ၍ ခေါ်ဝေါ်ကြကုန်၏။ လောက၌ လှည့်လည်တော်မူသော၊ ကောင်းမြတ်သော သီလသမာဓိဂုဏ်နှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော ထိုရဟန်းကို နတ်တို့သည် တဏှာမြူ ကင်းစင်သော ရဟန္တာမြတ်ဟူ၍ သိကြကုန်၏။

552.

၅၅၂။

‘‘Tassa [Pg.214] tuvaṃ ekayugaṃ duve vā, mamuddisitvāna sace dadetha;

Paṭiggahītāni ca tāni assu, mamañca passetha sannaddhadussa’’nti. –

သင်သည် ထိုအရှင်ကပ္ပိတကမထေရ်မြတ်အား ပုဆိုးတစ်စုံကိုသော်လည်းကောင်း၊ နှစ်စုံကိုသော်လည်းကောင်း အကျွန်ုပ်ကို ရည်ညွှန်း၍ အကယ်၍ လှူဒါန်းခဲ့အံ့၊ ထိုပုဆိုးစုံတို့ကို ထိုမထေရ်မြတ်က အလှူခံတော်မူခဲ့အံ့၊ သင်သည် အဝတ်ကို ကောင်းစွာဝတ်ရုံဆင်ယင်ပြီးသော အကျွန်ုပ်ကို မြင်ရလတ္တံ့ ဟု (ဆို၏)။

Gāthā abhāsi.

ဂါထာတို့ကို ဆို၏။

548. Tattha kappitato nāmāti jaṭilasahassassa abbhantare āyasmato upālittherassa upajjhāyaṃ sandhāya vadati. Idhāti imissā vesāliyā samīpe. Jhāyīti aggaphalajhānena jhāyī. Sītibhūtoti sabbakilesadarathapariḷāhavūpasamena sītibhāvappatto. Uttamadiṭṭhipattoti uttamaṃ aggaphalaṃ sammādiṭṭhiṃ patto.

၅၄၈. ထိုဂါထာတို့၌ ‘ကပ္ပိတကောနာမ’ ဟူသည်ကား—ရသေ့တစ်ထောင်တို့၏အလယ်၌ အရှင်ဥပါလိမထေရ်၏ ဥပဇ္ဈာယ်ကို ရည်ညွှန်း၍ ဆိုသည်။ ‘ဤဓ’ ဟူသည်ကား—ဤဝေသာလီပြည်၏ အနီး၌။ ‘ဈာယီ’ ဟူသည်ကား—အရဟတ္တဖိုလ်ဈာန်ဖြင့် ဈာန်ဝင်စားလေ့ရှိသော။ ‘သီတိဘူတော’ ဟူသည်ကား—အလုံးစုံသော ကိလေသာပူပန်ခြင်း ငြိမ်းအေးသဖြင့် ငြိမ်းအေးသော အဖြစ်သို့ ရောက်ပြီးသော။ ‘ဥတ္တမဒိဋ္ဌိပ္ပတ္တော’ ဟူသည်ကား—အမြတ်ဆုံးသော အရဟတ္တဖိုလ်သမ္မာဒိဋ္ဌိသို့ ရောက်တော်မူပြီးသော ဟူလို။

549. Sakhiloti mudu. Suvacoti subbaco. Svāgamoti suṭṭhu āgatāgamo. Suppaṭimuttakoti suṭṭhu paṭimuttakavāco, muttabhāṇīti attho. Araṇavihārīti mettāvihārī.

၅၄၉. ‘သခိလော’ ဟူသည်ကား—နူးညံ့သော။ ‘သုဝစော’ ဟူသည်ကား—ဆိုဆုံးမလွယ်သော။ ‘သွာဂမော’ ဟူသည်ကား—ပါဠိပိဋကတ်တော်ကို ကောင်းစွာ နှုတ်တက်အာဂုံ ရရှိသော။ ‘သုပ္ပဋိမုတ္တကော’ ဟူသည်ကား—ကောင်းစွာ လွတ်လွတ်လပ်လပ် စကားပြောတတ်သော (လွတ်လပ်စွာ ပြောဟောတတ်သော) ဟူသောအနက် ဖြစ်သည်။ ‘အရဏဝိဟာရီ’ ဟူသည်ကား—မေတ္တာဖြင့် နေလေ့ရှိသော ဟူလို။

550. Santoti upasantakileso. Vidhūmoti vigatamicchāvitakkadhūmo. Anīghoti niddukkho. Nirāsoti nittaṇho. Muttoti sabbabhavehi vimutto. Visalloti vītarāgādisallo. Amamoti mamaṃkāravirahito. Avaṅkoti kāyavaṅkādivaṅkavirahito. Nirūpadhīti kilesābhisaṅkhārādiupadhippahāyī. Sabbapapañcakhīṇoti parikkhīṇataṇhādipapañco. Jutimāti anuttarāya ñāṇajutiyā jutimā. Appaññātoti paramappicchatāya paṭicchannaguṇatāya ca na pākaṭo.

၅၅၀. ‘သန္တော’ ဟူသည်ကား—ငြိမ်းပြီးသော ကိလေသာရှိသော။ ‘ဝိဓူမော’ ဟူသည်ကား—ကင်းပြီးသော မိစ္ဆာဝိတက်တည်းဟူသော အခိုးရှိသော။ ‘အနီဃော’ ဟူသည်ကား—ဆင်းရဲမရှိသော။ ‘နိရာသော’ ဟူသည်ကား—တဏှာမရှိသော။ ‘မုတ္တော’ ဟူသည်ကား—အလုံးစုံသော ဘဝတို့မှ လွတ်မြောက်ပြီးသော။ ‘ဝိသလ္လော’ ဟူသည်ကား—ကင်းသော ရာဂအစရှိသော ငြောင့်တံသင်းရှိသော။ ‘အမမော’ ဟူသည်ကား—ငါ ဟု စွဲလမ်းခြင်း ကင်းသော။ ‘အဝင်္ကော’ ဟူသည်ကား—ကိုယ်၏ ကောက်ခြင်းအစရှိသော ကောက်ကျစ်ခြင်း ကင်းသော။ ‘နိရူပဓိ’ ဟူသည်ကား—ကိလေသာ၊ အဘိသင်္ခါရ စသော ဥပဓိတို့ကို ပယ်ပြီးသော။ ‘သဗ္ဗပပဉ္စခီဏော’ ဟူသည်ကား—ကုန်စင်ပြီးသော တဏှာစသော ပပဉ္စတရား ရှိသော။ ‘ဇုတိမာ’ ဟူသည်ကား—အတုမရှိသော ဉာဏ်တော်အရောင်ဖြင့် ထွန်းပခြင်းရှိသော။ ‘အပ္ပညာတော’ ဟူသည်ကား—အလွန် အလိုနည်းသောကြောင့် ဖုံးကွယ်အပ်သော ဂုဏ်ရှိသဖြင့် မထင်ရှားသော ဟူလို။

551. Disvāpi na ca sujānoti gambhīrabhāvena disvāpi ‘‘evaṃsīlo, evaṃdhammo, evaṃpañño’’ti na suviññeyyo. Jānanti taṃ yakkhabhūtā anejanti yakkhabhūtā ca anejaṃ nittaṇhaṃ ‘‘arahā’’ti taṃ jānanti. Kalyāṇadhammanti sundarasīlādiguṇaṃ.

၅၅၁. ‘ဒိသွာနစသုဇာနော’ ဟူသည်ကား—နက်နဲသော အဖြစ်ကြောင့် မြင်ရသော်လည်း ‘ဤသို့သော သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ ရှိ၏’ ဟု သိနိုင်ရန် မလွယ်ကူသော။ ‘ဇာနန္တိတံယက္ခဘူတာအနေဇံ’ ဟူသည်ကား—နတ်ဖြစ်ကုန်သော သတ္တဝါတို့သည်လည်း တဏှာမြူကင်းစင်သော ထိုရဟန်းကို ‘ရဟန္တာမြတ်’ ဟူ၍ သိကြကုန်၏။ ‘ကလျာဏဓမ္မံ’ ဟူသည်ကား—ကောင်းမြတ်သော သီလအစရှိသော ဂုဏ်ရှိသော ဟူလို။

552. Tassāti tassa kappitakamahātherassa. Ekayuganti ekaṃ vatthayugaṃ. Duve vāti dve vā vatthayugāni. Mamuddisitvānāti mamaṃ uddisitvā. Paṭiggahītāni ca tāni assūti tāni vatthayugāni tena paṭiggahitāni ca assu [Pg.215] bhaveyyuṃ. Sannaddhadussanti dussena katasannāhaṃ, laddhavatthaṃ nivatthapārutadussanti attho.

၅၅၂. ‘တဿ’ ဟူသည်ကား—ထိုကပ္ပိတကမထေရ်မြတ်အား။ ‘ဧကယုဂံ’ ဟူသည်ကား—ပုဆိုးအစုံ တစ်ခုကို။ ‘ဒုဝေဝါ’ ဟူသည်ကား—ပုဆိုးအစုံ နှစ်ခုတို့ကို။ ‘မမုဒ္ဒိသိတွာန’ ဟူသည်ကား—အကျွန်ုပ်ကို ရည်ညွှန်း၍။ ‘ပဋिဂ္ဂဟိတာနိပိ တာနိစဿု’ ဟူသည်ကား—ထိုပုဆိုးအစုံတို့ကို ထိုမထေရ်မြတ်က အလှူခံတော်မူသည်လည်း ဖြစ်ရာ၏။ ‘သန္နဒ္ဓဒုဿံ’ ဟူသည်ကား—ပုဆိုးဖြင့် ဝတ်ရုံဆင်ယင်ခြင်းသို့ ရောက်သော၊ ရအပ်သော အဝတ်တန်ဆာကို ဝတ်ရုံဆင်ယင်အပ်သော ဟူသောအနက် ဖြစ်သည်။

Tato rājā –

ထိုနောက်မှ မင်းသည်—

553.

၅၅၃။

‘‘Kasmiṃ padese samaṇaṃ vasantaṃ, gantvāna passemu mayaṃ idāni;

Yo majja kaṅkhaṃ vicikicchitañca, diṭṭhīvisūkāni vinodayeyyā’’ti. –

နတ်သား၊ ယနေ့ ငါ၏ သို့လော သို့လော တွေးတောယုံမှားခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ မှားသောအမြင်တည်းဟူသော ငြောင့်တံသင်းတို့ကိုလည်းကောင်း ပယ်ဖျောက်ပေးနိုင်သော ထိုရဟန်းမြတ်သည် ယခုအခါ အဘယ်အရပ်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူသနည်း။ ငါတို့သည် သွားရောက်၍ ထိုရဟန်းမြတ်ကို အဘယ်အရပ်၌ ဖူးမြော်ရပါအံ့နည်း ဟု (မေး၏)။

Therassa vasanaṭṭhānaṃ pucchi. Tattha kasmiṃ padeseti katarasmiṃ padese. Yo majjāti yo ajja, ma-kāro padasandhikaro.

မထေရ်မြတ် သီတင်းသုံးရာ နေရာအရပ်ကို မေး၏။ ထိုဂါထာ၌ ‘ကသ္မိံပဒေသေ’ ဟူသည်ကား—အဘယ်အမည်ရှိသော အရပ်၌။ ‘ယောမဇ္ဇ’ ဟူသည်ကား—‘ယော အဇ္ဇ’ ဟူသော ပုဒ်ဖြစ်၍ မ-အက္ခရာသည် ပုဒ်စပ်ခြင်းကို ပြုထားခြင်း ဖြစ်သည်။

Tato peto –

ထိုနောက်မှ ပြိတ္တာသည်—

554.

၅၅၄။

‘‘Eso nisinno kapinaccanāyaṃ, parivārito devatāhi bahūhi;

Dhammiṃ kathaṃ bhāsati saccanāmo, sakasmimācerake appamatto’’ti. –

လိစ္ဆဝီမင်းမြတ်၊ သင် ဖူးမြော်လိုသော ထိုရဟန်းမြတ်သည် ယခုအခါ များစွာသော နတ်တို့ ခြံရံလျက် ကပိနစ္စန (မျောက်တို့ ကစားမြူးခုန်ရာ) အရပ်၌ သီတင်းသုံး ထိုင်နေတော်မူ၏။ မိမိဆရာဘုရားရှင်၏ တရားတော်၌ မမေ့မလျော့သော သတိရှိတော်မူပြီး ဖြစ်သော၊ ဂုဏ်ကျေးဇူးနှင့်အညီ ဟုတ်မှန်သော အမည်ရှိတော်မူသော ထိုရဟန်းမြတ်သည် ယခုအခါ နတ်တို့အား တရားစကား ဟောကြားတော်မူနေပါသည် ဟု (ဆို၏)။

Gāthamāha. Tattha kapinaccanāyanti kapīnaṃ vānarānaṃ naccanena ‘‘kapinaccanā’’ti laddhavohāre padese. Saccanāmoti jhāyī susīlo arahā vimuttotiādīhi guṇanāmehi yāthāvanāmo aviparītanāmo.

ဂါထာကို ဆို၏။ ထိုဂါထာ၌ ‘ကပိနစ္စနာယံ’ ဟူသည်ကား—မျောက်တို့၏ ကစားမြူးခုန်ခြင်းကြောင့် ‘ကပိနစ္စန’ ဟု ခေါ်ဝေါ်သမုတ်အပ်သော အရပ်၌။ ‘သစ္စနာမော’ ဟူသည်ကား—ဈာယီ၊ သုသီလော၊ အရဟာ၊ ဝိမုတ္တော အစရှိသော ဂုဏ်ကျေးဇူးကြောင့် ဖြစ်ကုန်သော အမည်တို့ဖြင့် ဟုတ်မှန်သော၊ မဖောက်မပြန်သော အမည်ရှိသော ဟူလို။

Evaṃ petena vutte rājā tāvadeva therassa santikaṃ gantukāmo –

ဤသို့ ပြိတ္တာက ပြောဆိုသည်ရှိသော် လิစ္ဆဝီမင်းသည် ထိုခဏ၌ပင်လျှင် မထေရ်မြတ်၏ ထံသို့ သွားရောက်လိုသဖြင့်—

555.

၅၅၅။

‘‘Tathāhaṃ kassāmi gantvā idāni, acchādayissaṃ samaṇaṃ yugena;

Paṭiggahītāni ca tāni assu, tuvañca passemu sannaddhadussa’’nti. –

နတ်သား၊ သင် ပြောကြားသည့်အတိုင်း ငါ ပြုပါအံ့။ ယခုအခါ သွားရောက်၍ သင့်ကို ရည်ညွှန်းပြီးလျှင် ထိုရဟန်းမြတ်အား ပုဆိုးအစုံကို လှူဒါန်းအံ့။ ထိုအဝတ်တို့ကို ထိုရဟန်းမြတ်က အလှူခံတော်မူခဲ့အံ့၊ သင်သည် အဝတ်ကို ကောင်းစွာဝတ်ရုံဆင်ယင်ပြီး ဖြစ်သည်ကို ငါတို့ မြင်တွေ့ရပါလတ္တံ့ ဟု (ဆို၏)။

Gāthamāha. Tattha kassāmīti karissāmi.

ဂါထာကို ဆို၏။ ထိုဂါထာ၌ ‘ကဿာမိ’ ဟူသည်မှာ—ပြုအံ့ ဟူလို။

Atha peto ‘‘devatānaṃ thero dhammaṃ deseti, tasmā nāyaṃ upasaṅkamanakālo’’ti dassento –

ထိုအခါ ပြိတ္တာသည် ‘မထေရ်မြတ်သည် နတ်တို့အား တရားဟောတော်မူနေသောကြောင့် ယခုအချိန်သည် ချဉ်းကပ်ရန် အချိန်မဟုတ်သေး’ ဟု ဖော်ပြလိုသဖြင့်—

556.

၅၅၆။

‘‘Mā [Pg.216] akkhaṇe pabbajitaṃ upāgami, sādhu vo licchavi nesa dhammo;

Tato ca kāle upasaṅkamitvā, tattheva passāhi raho nisinna’’nti. –

လိစ္ဆဝီမင်းမြတ်၊ တောင်းပန်ပါ၏။ အခါမဟုတ်သော အချိန်၌ ရဟန်းမြတ်ထံသို့ မချဉ်းကပ်ပါလင့်။ ဤသို့ အခါမဟုတ်ဘဲ ချဉ်းကပ်ခြင်းသည် သင်မင်းတို့၏ သဘောတရား မဟုတ်ပါ။ နံနက်အခါကျမှသာ ချဉ်းကပ်၍ ထိုကပိနစ္စနအရပ်၌ ဆိတ်ငြိမ်စွာ သီတင်းသုံး ထိုင်နေတော်မူသော ထိုကပ္ပိတကမထေရ်မြတ်ကို ဖူးမြော်ပါလော့ ဟု (ဆို၏)။

Gāthamāha. Tattha sādhūti āyācane nipāto. Vo licchavi nesa dhammoti, licchavirāja, tumhākaṃ rājūnaṃ esa dhammo na hoti, yaṃ akāle upasaṅkamanaṃ. Tatthevāti tasmiṃyeva ṭhāne.

ဂါထာကို ဆို၏။ ထိုဂါထာ၌ ‘သာဓု’ ဟူသော ပုဒ်သည် တောင်းပန်ခြင်းအနက်၌ သုံးသော နိပါတ်ပုဒ် ဖြစ်သည်။ ‘ဝေါလိစ္ဆဝိနေသဓမ္မော’ ဟူသည်ကား—လိစ္ဆဝီမင်းမြတ်၊ အခါမဟုတ်သော အချိန်၌ ချဉ်းကပ်ခြင်းသည် သင်မင်းတို့၏ သဘောတရား မဟုတ်။ ‘တတ္ထေဝ’ ဟူသည်ကား—ထိုကပိနစ္စနအမည်ရှိသော အရပ်၌သာလျှင် ဟူလို။

Evaṃ petena vutte rājā ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā attano nivesanameva gantvā puna yuttapattakāle aṭṭha vatthuyugāni gāhāpetvā theraṃ upasaṅkamitvā ekamantaṃ nisinno paṭisanthāraṃ katvā ‘‘imāni, bhante, aṭṭha vatthayugāni paṭiggaṇhā’’ti āha. Taṃ sutvā thero kathāsamuṭṭhāpanatthaṃ ‘‘mahārāja, pubbe tvaṃ adānasīlo samaṇabrāhmaṇānaṃ viheṭhanajātikova kathaṃ paṇītāni vatthāni dātukāmo jāto’’ti āha. Taṃ sutvā rājā tassa kāraṇaṃ ācikkhanto petena samāgamaṃ, tena ca attanā ca kathitaṃ sabbaṃ therassa ārocetvā vatthāni datvā petassa uddisi. Tena peto dibbavatthadharo alaṅkatapaṭiyatto assāruḷho therassa ca rañño ca purato pātubhavi. Taṃ disvā rājā attamano pamudito pītisomanassajāto ‘‘paccakkhato vata mayā kammaphalaṃ diṭṭhaṃ, na dānāhaṃ pāpaṃ karissāmi, puññameva karissāmī’’ti vatvā tena petena sakkhiṃ akāsi. So ca peto ‘‘sace, tvaṃ licchavirāja, ito paṭṭhāya adhammaṃ pahāya dhammaṃ carasi, evāhaṃ tava sakkhiṃ karissāmi, santikañca te āgamissāmi, sūlāvutañca purisaṃ sīghaṃ sūlato mocehi, evaṃ so jīvitaṃ labhitvā dhammaṃ caranto dukkhato muccissati, therañca kālena kālaṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ suṇanto puññāni karohī’’ti vatvā gato.

ပြိတ္တာက ဤသို့ပြောကြားသောအခါ အမ္ဗသက္ကရလိစ္ဆဝီမင်းသည် “ကောင်းပြီ” ဟု ဝန်ခံ၍ မိမိ၏ နန်းတော်သို့ ပြန်သွားခဲ့သည်။ ထို့နောက် သင့်လျော်သော အခါသမယ၌ အဝတ်ပုဆိုး ရှစ်စုံတို့ကို ယူဆောင်စေလျက် ကပ္ပိတကမထေရ်ထံသို့ ချဉ်းကပ်၍ သင့်တင့်လျောက်ပတ်သောနေရာ၌ ထိုင်နေပြီးလျှင် နှုတ်ဆက်စကား ပြောကြားကာ “အရှင်ဘုရား၊ ဤအဝတ်ပုဆိုး ရှစ်စုံတို့ကို အလှူခံတော်မူပါဦးလော့” ဟု လျှောက်ထားလေသည်။ ထိုစကားကို ကြားသောအခါ ကပ္ပိတကမထေရ်သည် စကားစမြည်ဖြစ်စေခြင်းငှာ “မင်းမြတ်၊ သင်မင်းကြီးသည် ရှေး၌ ပေးလှူခြင်းအလေ့မရှိ၊ ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့ကိုလည်း ညှဉ်းဆဲတတ်သောသဘောရှိပါလျက် အဘယ်ကြောင့် ယခုကဲ့သို့ မွန်မြတ်သောအဝတ်တို့ကို လှူဒါန်းလိုစိတ် ပေါ်ပေါက်လာရသနည်း” ဟု မေးမြန်းတော်မူ၏။ ထိုစကားကို ကြားရလျှင် လိစ္ဆဝီမင်းသည် မထေရ်အား အကြောင်းရင်းကို ပြောပြလိုသဖြင့် ပြိတ္တာနှင့် တွေ့ဆုံပုံနှင့် ထိုပြိတ္တာက မိမိအား ပြောပြခဲ့သမျှ စကားအားလုံးကို လျှောက်ထားပြီးနောက် အဝတ်ပုဆိုးတို့ကို လှူဒါန်း၍ ပြိတ္တာအား အမျှပေးဝေလေသည်။ ထိုသို့ အမျှပေးဝေခြင်းကြောင့် နတ်ဝတ်တန်ဆာတို့ကို ဆင်ယင်လျက် နတ်မြင်းစီးထားသော ထိုပြိတ္တာနတ်သားသည် မထေရ်နှင့် လိစ္ဆဝီမင်းတို့၏ ရှေ့မှောက်၌ပင် ထင်ရှားစွာ ပေါ်လာလေသည်။ ထိုနတ်သားကို မြင်သောအခါ အမ္ဗသက္ကရလိစ္ဆဝီမင်းသည် အလွန်နှစ်သက်ဝမ်းမြောက်ကာ ကြည်နူးစိတ်များ ဖြစ်ပေါ်လျက် “ငါသည် ကံ၏အကျိုးတရားကို မျက်မှောက်ထင်ထင် မြင်တွေ့ရပြီတကား၊ ယခုမှစ၍ ငါသည် မကောင်းမှုကို မပြုတော့ဘဲ ကောင်းမှုကုသိုလ်ကိုသာ ပြုတော့အံ့” ဟု ပြောဆိုကာ ထိုပြိတ္တာနတ်သားနှင့် သက်သေပြုလေသည်။ ထိုပြိတ္တာနတ်သားကလည်း “လိစ္ဆဝီမင်းမြတ်၊ သင်မင်းကြီးသည် ယနေ့မှစ၍ မတရားမှုကို စွန့်ပယ်ပြီး တရားသဖြင့် အကယ်၍ ကျင့်ကြံပါမူ အကျွန်ုပ်သည် သင်မင်းကြီး၏ သက်သေအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပါအံ့၊ သင်မင်းကြီးထံသို့လည်း လာရောက်ပါအံ့။ တံကျင်လျှိုခြင်း ခံထားရသော ယောက်ျားကိုလည်း တံကျင်မှ အမြန်ဆုံး လွှတ်ပေးပါလော့။ ထိုသို့ လွှတ်ပေးပါက ထိုယောက်ျားသည် အသက်ချမ်းသာရာရပြီး တရားကို ကျင့်ကြံခြင်းဖြင့် ဆင်းရဲဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်ပါလိမ့်မည်။ ကပ္ပိတကမထေရ်ထံသို့လည်း အခါအားလျော်စွာ ချဉ်းကပ်၍ တရားနာယူလျက် ကောင်းမှုကုသိုလ်တို့ကို ပြုလုပ်ပါလော့” ဟု ပြောကြားပြီး ထွက်ခွာသွားလေသည်။

Atha rājā theraṃ vanditvā nagaraṃ pavisitvā sīghaṃ sīghaṃ licchaviparisaṃ sannipātetvā te anujānāpetvā taṃ purisaṃ sūlato mocetvā ‘‘imaṃ arogaṃ karothā’’ti tikicchake āṇāpesi. Therañca upasaṅkamitvā pucchi – ‘‘siyā nu kho, bhante, nirayagāmikammaṃ katvā ṭhitassa nirayato muttī’’ti. Siyā, mahārāja, sace uḷāraṃ puññaṃ karoti, muccatīti [Pg.217] vatvā thero rājānaṃ saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāpesi. So tattha patiṭṭhito therassa ovāde ṭhatvā sotāpanno ahosi, sūlāvuto pana puriso arogo hutvā saṃvegajāto bhikkhūsu pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tamatthaṃ dassentā saṅgītikārā –

ထို့နောက် အမ္ဗသက္ကရလိစ္ဆဝီမင်းသည် မထေရ်အား ရှိခိုး၍ မြို့တွင်းသို့ ဝင်ပြီးလျှင် လိစ္ဆဝီမင်းအပေါင်းကို အလျင်အမြန် စည်းဝေးစေကာ ထိုမင်းတို့ထံမှ ခွင့်ပြုချက်တောင်း၍ ထိုတံကျင်လျှိုခံထားရသော ယောက်ျားကို တံကျင်မှ လွှတ်စေပြီးလျှင် “ဤယောက်ျားကို အနာရောဂါ ကင်းဝေးအောင် ကုသပေးကြကုန်လော” ဟု ဆေးဆရာတို့ကို ညွှန်ကြားလေသည်။ ထို့နောက် မထေရ်ထံသို့ ချဉ်းကပ်၍ “အရှင်ဘုရား၊ ငရဲသို့ ရောက်စေတတ်သော အကုသိုလ်ကံကို ပြုလုပ်မိသောသူအား ငရဲမှ လွတ်မြောက်ခွင့် ရှိနိုင်ပါသလော” ဟု မေးလျှောက်လေသည်။ မထေရ်ကလည်း “မင်းမြတ်၊ လွတ်မြောက်နိုင်ပါ၏။ အကယ်၍ ကြီးမြတ်သော ကောင်းမှုကုသိုလ်ကို ပြုလုပ်ပါက လွတ်မြောက်နိုင်ပါ၏” ဟု မိန့်တော်မူကာ မင်းကြီးကို သရဏဂုံနှင့် သီလတို့၌ တည်စေတော်မူ၏။ ထိုအမ္ဗသက္ကရမင်းသည် သရဏဂုံသီလတို့၌ တည်လျက် မထေရ်၏ အဆုံးအမ၌ တည်ကာ သောတာပန် ဖြစ်လေသည်။ တံကျင်လျှိုခံရသော ယောက်ျားသည်လည်း အနာရောဂါ ကင်းရှင်းသွားပြီးနောက် သံဝေဂရသဖြင့် ရဟန်းတို့၌ ရဟန်းပြုကာ မကြာမြင့်မီပင် အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်ရှိလေသည်။ ထိုအကြောင်းအရာကို ပြသလိုကြသော သင်္ဂါယနာတင်ဆရာတို့သည် (အောက်ပါအတိုင်း မြွက်ဆိုခဲ့ကြကုန်၏)။

557.

၅၅၇။

‘‘Tathāti vatvā agamāsi tattha, parivārito dāsagaṇena licchavi;

So taṃ nagaraṃ upasaṅkamitvā, vāsūpagacchittha sake nivesane.

အခြံအရံ ကျွန်အပေါင်း ခြံရံလျက် ထိုင်နေသော ထိုအမ္ဗသက္ကရလိစ္ဆဝီမင်းသည် “ထိုအတိုင်း ဖြစ်ပါစေ” ဟု ဆိုကာ သွားလေ၏။ ထိုလိစ္ဆဝီမင်းသည် ဝေသာလီမြို့တော်သို့ ရောက်ရှိ၍ မိမိ၏ နန်းတော်၌ နေထိုင်လေ၏။

558.

၅၅၈။

‘‘Tato ca kāle gihikiccāni katvā,Nhatvā pivitvā ca khaṇaṃ labhitvā;

Viceyya peḷāto ca yugāni aṭṭha,Gāhāpayī dāsagaṇena licchavi.

ထို့နောက် နံနက်မိုးသောက် အလင်းရောက်သောအခါ လူတို့၏ အမှုကိစ္စတို့ကို ပြုလုပ်ပြီး၍ ရေချိုးခြင်း၊ ရေသောက်ခြင်းတို့ကို ပြုကာ အားလပ်ချိန်ရသဖြင့် သေတ္တာထဲမှ ပုဆိုးရှစ်စုံတို့ကို ရွေးချယ်ကာ ကျွန်အပေါင်းအား ယူဆောင်စေခဲ့သည်။ ထိုလိစ္ဆဝီမင်းသည် ကျွန်အပေါင်း ခြံရံလျက်—

559.

၅၅၉။

‘‘So taṃ padesaṃ upasaṅkamitvā, taṃ addasa samaṇaṃ santacittaṃ;

Paṭikkantaṃ gocarato nivattaṃ, sītibhūtaṃ rukkhamūle nisinnaṃ.

ထိုမထေရ် သီတင်းသုံးရာအရပ်သို့ ချဉ်းကပ်ခဲ့ပြီးလျှင် ဆွမ်းခံရာရွာမှ ပြန်လည်ကြွရောက်တော်မူ၍ သစ်ပင်ရင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူသော၊ ကိလေသာ ငြိမ်းအေးပြီး ငြိမ်သက်သောစိတ်ရှိတော်မူသော ထိုကပ္ပိတကရဟန်းမြတ်ကို မြင်တွေ့လေ၏။

560.

၅၆၀။

‘‘Tamenamavoca upasaṅkamitvā, appābādhaṃ phāsuvihārañca pucchi;

Vesāliyaṃ licchavihaṃ bhadante, jānanti maṃ licchavi ambasakkaro.

ထိုကပ္ပိတကရဟန်းထံသို့ ချဉ်းကပ်ပြီးလျှင် အနာကင်းစင်ပါ၏လော၊ ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ချမ်းသာစွာ သီတင်းသုံးရပါ၏လောဟု မေးလျှောက်ပြီးသော် “အရှင်ကောင်း၊ အကျွန်ုပ်သည် ဝေသာလီပြည်မှ လိစ္ဆဝီမင်း ဖြစ်ပါသည်။ အကျွန်ုပ်ကို အမ္ဗသက္ကရလိစ္ဆဝီမင်းဟူ၍ လူတို့ သိကြပါကုန်၏။

561.

၅၆၁။

‘‘Imāni me aṭṭha yugā subhāni, paṭiggaṇha bhante padadāmi tuyhaṃ;

Teneva atthena idhāgatosmi, yathā ahaṃ attamano bhaveyyanti.

“အရှင်ဘုရား၊ အကျွန်ုပ်၏ ဤတင့်တယ်လှပသော ပုဆိုးရှစ်စုံတို့ကို အရှင်ဘုရားအား လှူဒါန်းပါ၏၊ အလှူခံတော်မူပါလော့။ ထိုသို့ လှူဒါန်းရန် အလို့ငှာသာ အကျွန်ုပ်သည် ဤနေရာသို့ လာရောက်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ အရှင်ဘုရား၊ အကျွန်ုပ် စိတ်နှလုံး နှစ်သက်ရွှင်လန်းစေရန်အတွက် ထိုသို့ အလှူခံပေးတော်မူပါဦးလော့” ဟု လျှောက်ထားလေ၏။

562.

၅၆၂။

‘‘Dūratova samaṇā brāhmaṇā ca, nivesanaṃ te parivajjayanti;

Pattāni bhijjanti ca te nivesane, saṅghāṭiyo cāpi vidālayanti.

“မင်းမြတ်၊ ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့သည် သင့်နန်းတော်ကို ဝေးဝေးမှပင် ရှောင်ကြဉ်ကြကုန်၏။ သင့်နန်းတော်၌ သပိတ်တို့သည်လည်း ကွဲကြရကုန်၏၊ ဒုကုဋ်သင်္ကန်းတို့သည်လည်း စုတ်ပြဲပျက်စီးကြရကုန်၏။

563.

၅၆၃။

‘‘Athāpare [Pg.218] pādakuṭhārikāhi, avaṃsirā samaṇā pātayanti;

Etādisaṃ pabbajitā vihesaṃ, tayā kataṃ samaṇā pāpuṇanti.

“ထို့ပြင် အခြားသော ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့ကိုလည်း ခြေတည်းဟူသော ဓားမတို့ဖြင့် ကန်ကျောက်ကာ ဦးခေါင်းငိုက်ဆိုက် လဲကျစေကုန်၏။ သင်သည် ရဟန်းသူတော်ကောင်းတို့အပေါ် ဤကဲ့သို့သော ညှဉ်းဆဲမှုမျိုးကို ပြုလုပ်ခဲ့သဖြင့် ရဟန်းတို့သည် ဆင်းရဲပင်ပန်းခြင်းသို့ ရောက်ကြရကုန်၏။

564.

၅၆၄။

‘‘Tiṇena telampi na tvaṃ adāsi, mūḷhassa maggampi na pāvadāsi;

Andhassa daṇḍaṃ sayamādiyāsi, etādiso kadariyo asaṃvuto tuvaṃ;

Atha tvaṃ kena vaṇṇena kimeva disvā, amhehi saha saṃvibhāgaṃ karosīti.

“သင်သည် သမန်းမြက်ဖျားဖြင့် ဆီတစ်စက်ကိုမျှ မလှူဖူးချေ။ လမ်းမှားသောသူအား လမ်းညွှန်မှုကိုမျှပင် မပြောပြဖူးချေ။ မျက်စိမမြင်သော သူ၏ တောင်ဝှေးကိုပင် ကိုယ်တိုင်လုယူတတ်၏။ သင်သည် ဤမျှလောက် ဝန်တိုကြမ်းတမ်း၍ ကိုယ်နှုတ်နှလုံး မစောင့်စည်းသူ ဖြစ်ပါလျက်၊ ယခုမူ အဘယ်အကျိုးထူးကို မြင်၍ ငါတို့နှင့်အတူ ဤသို့ ခွဲဝေလှူဒါန်းဘိသနည်း။”

565.

၅၆၅။

‘‘Paccemi bhante yaṃ tvaṃ vadesi, vihesayiṃ samaṇe brāhmaṇe ca;

Khiḍḍatthiko no ca paduṭṭhacitto, etampi me dukkaṭameva bhante.

“အရှင်ဘုရား၊ အရှင်ဘုရား မိန့်တော်မူသည့် စကားကို အကျွန်ုပ် ဝန်ခံပါ၏။ အကျွန်ုပ်သည် ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့ကို ကစားစရာ သဘောဖြင့်သာ ညှဉ်းဆဲခဲ့ဖူးပါ၏၊ ဖျက်ဆီးလိုသော စိတ်ဆိုးဒေါသဖြင့် မဟုတ်ပါ။ အရှင်ဘုရား၊ ကစားလိုစိတ်ဖြင့် ပြုလုပ်ခဲ့သော ထိုသို့သော အပြုအမူသည်ပင်လျှင် အကျွန်ုပ်အား မကောင်းသဖြင့် ပြုလုပ်အပ်သော အကုသိုလ်အမှုသာ ဖြစ်ပါ၏။

566.

၅၆၆။

Khiḍḍāya yakkho pasavitvā pāpaṃ, vedeti dukkhaṃ asamattabhogī;

Daharo yuvā nagganiyassa bhāgī, kiṃ su tato dukkhatarassa hoti.

“ထိုပြိတ္တာနတ်သားသည် ကစားပျော်မြူးခြင်းကို အလိုရှိသဖြင့် မကောင်းမှုကို ဆည်းပူးမိခဲ့သောကြောင့် မပြည့်စုံသော စည်းစိမ်ရှိလျက် ဆင်းရဲဒုက္ခကို ခံစားနေရရှာပါသည်။ အရှင်ဘုရား၊ နုပျိုပြီး ရုပ်ရည်အဆင်းနှင့် ပြည့်စုံသော ထိုနတ်သားသည် အဝတ်မရှိဘဲ ကိုယ်လုံးတီးဖြစ်နေရသည့် အဖြစ်သို့ ရောက်နေရပါ၏။ ထိုနတ်သားအား ထိုသို့ အဝတ်မရှိဘဲ ကိုယ်လုံးတီး ဖြစ်နေရခြင်းထက် ကြီးစွာသော ဆင်းရဲဒုက္ခသည် အဘယ်မှာ ရှိနိုင်ပါဦးမည်နည်း။

567.

၅၆၇။

‘‘Taṃ disvā saṃvegamalatthaṃ bhante, tappaccayā vāpi dadāmi dānaṃ;

Paṭiggaṇha bhante vatthayugāni aṭṭha, yakkhassimā gacchantu dakkhiṇāyoti.

“အရှင်ဘုရား၊ ထိုနတ်သားကို မြင်တွေ့ရသောကြောင့် အကျွန်ုပ်သည် အလွန်ထိတ်လန့် သံဝေဂရခဲ့ရပါ၏။ ထိုသံဝေဂကြောင့်ပင် ယခုအခါ အလှူကို ပေလှူခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ အရှင်ဘုရား၊ အကျွန်ုပ်၏ ဤပုဆိုးရှစ်စုံတို့ကို အလှူခံတော်မူပါဦးလော့။ ဤအလှူ၏ အကျိုးသည် ထိုနတ်သားအား ရောက်ရှိပါစေသတည်း။”

568.

၅၆၈။

‘‘Addhā hi dānaṃ bahudhā pasatthaṃ, dadato ca te akkhayadhammamatthu;

Paṭigaṇhāmi te vatthayugāni aṭṭha, yakkhassimā gacchantu dakkhiṇāyoti.

“မင်းမြတ်၊ စင်စစ်အားဖြင့် အလှူဒါန်းခြင်းကို ဘုရားအစရှိသော ပညာရှိတို့သည် များစွာသော အကြောင်းတို့ဖြင့် ချီးမွမ်းတော်မူအပ်၏။ ပေးလှူတတ်သော သင်မင်းကြီးအားလည်း မကုန်နိုင်သော ကုသိုလ်တရားတို့သည် ဖြစ်ထွန်းပါစေသတည်း။ ငါသည် သင့်ပုဆိုးရှစ်စုံတို့ကို အလှူခံပါအံ့။ ဤအလှူ၏ အကျိုးသည် ထိုနတ်သားအား ရောက်ရှိပါစေသတည်း။”

569.

၅၆၉။

‘‘Tato [Pg.219] hi so ācamayitvā licchavi, therassa datvāna yugāni aṭṭha;

Paṭiggahītāni ca tāni assu, yakkhañca passetha sannaddhadussaṃ.

ထို့နောက်မှ ထိုအမ္ဗသက္ကရလိစ္ဆဝီမင်းသည် လက်ခြေနှင့် မျက်နှာတို့ကို ဆေးကြောပြီးသော် အရှင်ကပ္ပိတကမထေရ်မြတ်အား ပုဆိုးရှစ်စုံတို့ကို ပေးလှူလေရာ ထိုမထေရ်မြတ်ကလည်း ခံယူတော်မူ၏။ ထိုအခါ ဝတ်ရုံအပ်သော အဝတ်တန်ဆာ ရှိသော နတ်သားကိုလည်း မြင်တွေ့ရလေ၏။

570.

၅၇၀။

‘‘Tamaddasā candanasāralittaṃ, ājaññamārūḷhamuḷāravaṇṇaṃ;

Alaṅkataṃ sādhunivatthadussaṃ, parivāritaṃ yakkhamahiddhipattaṃ.

လိစ္ဆဝီမင်းသည် စန္ဒကူးနှစ်ဖြင့် လိမ်းကျံအပ်သော ကိုယ်ရှိသော၊ အာဇာနည်နတ်မြင်းကို တက်စီးထားသော၊ အလွန်တင့်တယ်သောအဆင်းရှိသော၊ တန်ဆာဆင်ယင်ထားပြီး ကောင်းမြတ်သော အဝတ်ပုဆိုးတို့ကို ဝတ်ရုံထားသော၊ ခြံရံအပ်သော အခြံအရံများရှိသော၊ ကြီးမြတ်သော နတ်၌ဖြစ်သော တန်ခိုးနှင့် ပြည့်စုံသော ထိုနတ်သားကို မြင်တွေ့လေ၏။

571.

၅၇၁။

‘‘So taṃ disvā attamano udaggo, pahaṭṭhacitto ca subhaggarūpo;

Kammañca disvāna mahāvipākaṃ, sandiṭṭhikaṃ cakkhunā sacchikatvā.

ထိုမင်းသည် ထိုနတ်သားကို မြင်ရသဖြင့် အလွန်ကျေနပ်ဝမ်းမြောက်ကာ ရွှင်လန်းသောစိတ် ရှိသည်ဖြစ်၍ တင့်တယ်ကြည်လင်သော ရုပ်သွင်ကို ဆောင်လျက်၊ ကံ၏ မျက်မှောက်ထင်ထင် ကြီးမြတ်သော အကျိုးတရားကို မျက်စိဖြင့် ကိုယ်တိုင်မြင်တွေ့ကာ ကိုယ်တိုင်မျက်မှောက်ပြုရသဖြင့်—

572.

၅၇၂။

‘‘Tamenamavoca upasaṅkamitvā, dassāmi dānaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ;

Na cāpi me kiñci adeyyamatthi, tuvañca me yakkha bahūpakāroti.

ထိုနတ်သားထံသို့ ချဉ်းကပ်၍ “နတ်သား၊ ယခု ငါ့အား မလှူဒါန်းနိုင်သောအရာဟူ၍ တစ်စုံတစ်ခုမျှ မရှိတော့ပြီ။ ငါသည် ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့အား အလှူဒါန်းတို့ကို အစဉ်မပြတ် ပေးလှူပါတော့အံ့။ သင်သည် ငါ့အား များစွာသော အကျိုးကျေးဇူးကို ပြုပေပြီ” ဟု ပြောကြားလေ၏။

573.

၅၇၃။

‘‘Tuvañca me licchavi ekadesaṃ, adāsi dānāni amoghametaṃ;

Svāhaṃ karissāmi tayāva sakkhiṃ, amānuso mānusakena saddhinti.

“လိစ္ဆဝီမင်းမြတ်၊ သင်သည်လည်း အကျွန်ုပ်ကို ရည်စူး၍ အဝတ်အထည်တည်းဟူသော အလှူကို ပေးလှူခဲ့ပေပြီ။ ဤအလှူသည် အချည်းနှီး မဖြစ်ပါ။ ထို့ကြောင့် အကျွန်ုပ် နတ်သားသည် လူသားဖြစ်သော သင်နှင့်အတူ သက်သေအဖြစ် ဆောင်ရွက်ပါအံ့” ဟု ဆိုကာ နတ်ပြိတ္တာသည် လူဖြစ်သော လိစ္ဆဝီမင်းနှင့်အတူ သက်သေအဖြစ် ကတိပြုလေ၏။

574.

၅၇၄။

‘‘Gatī ca bandhū ca parāyaṇañca, mitto mamāsi atha devatā me;

Yācāmi taṃ pañjaliko bhavitvā, icchāmi taṃ yakkha punapi daṭṭhunti.

“နတ်သား၊ သင်သည် ငါ၏ လားရာ၊ ငါ၏ အဆွေအမျိုး၊ ငါ၏ မှီခိုရာ၊ ငါ၏ မိတ်ဆွေကောင်းလည်း ဖြစ်ပေ၏။ ထို့ပြင် ငါ၏ ကိုးကွယ်ရာနတ်လည်း ဖြစ်ပေ၏။ နတ်သား၊ သင့်ကို လက်အုပ်ချီမိုး၍ ငါ တောင်းပန်ပါ၏။ သင့်ကို တစ်ဖန်ပြန်၍လည်း ဖူးမြင်လိုပါသေး၏။”

575.

၅၇၅။

‘‘Sace tuvaṃ assaddho bhavissasi, kadariyarūpo vippaṭipannacitto;

Tvaṃ neva maṃ lacchasi dassanāya, disvā ca taṃ nopi ca ālapissaṃ.

“အရှင်ကောင်း၊ အကယ်၍ သင်သည် ယနေ့မှစ၍ ကံ ကံ၏အကျိုးကို မယုံကြည်သူ၊ ဝန်တိုတတ်သူ၊ ဖောက်ပြန်သောစိတ် ရှိသူ ပြန်ဖြစ်သွားပါက၊ အကျွန်ုပ်ကို မြင်တွေ့ခွင့် ရတော့မည်မဟုတ်ပါ။ မြင်တွေ့ရလျှင်ပင် အကျွန်ုပ်သည် သင့်ကို နှုတ်ဆက်ခေါ်ယူတော့မည် မဟုတ်ပါ။

576.

၅၇၆။

‘‘Sace [Pg.220] pana tvaṃ bhavissasi dhammagāravo, dāne rato saṅgahitattabhāvo;

Opānabhūto samaṇabrāhmaṇānaṃ, evaṃ mamaṃ lacchasi dassanāya.

“အကယ်၍ သင်သည် တရား၌ ရိုသေကိုင်းရှိုင်းသူ၊ ပေးကမ်းလှူဒါန်းခြင်း၌ မွေ့လျော်သူ၊ သင်္ဂဟတရားတို့ဖြင့် သူတစ်ပါးတို့ကို ချီးမြှောက်တတ်သူ၊ ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့အတွက် ရေတွင်းသဖွယ် ကိုးကွယ်ရာ ဖြစ်သူ ဖြစ်ပါမူ၊ အကျွန်ုပ်ကို မြင်တွေ့ခွင့် ရရှိပါလိမ့်မည်။

577.

၅၇၇။

‘‘Disvā ca taṃ ālapissaṃ bhadante, imañca sūlato lahuṃ pamuñca;

Yatonidānaṃ akarimha sakkhiṃ, maññāmi sūlāvutakassa kāraṇā.

“မြင်တွေ့သောအခါ၌လည်း သင့်အား အကျွန်ုပ်သည် တစ်ဖန် နှုတ်ဆက်စကား ဆိုပါအံ့။ အရှင်ကောင်း၊ အကျွန်ုပ်တို့ သက်သေအဖြစ် ကတိပြုကြရခြင်းမှာ ဤတံကျင်လျှိုခံထားရသော ယောက်ျားကြောင့် ဖြစ်ပါ၏။ ထို့ကြောင့် ဤယောက်ျားကို တံကျင်မှ အလျင်အမြန် လွှတ်ပေးပါလော့။”

578.

၅၇၈။

‘‘Te aññamaññaṃ akarimha sakkhiṃ, ayañca sūlato lahuṃ pamutto;

Sakkacca dhammāni samācaranto, mucceyya so nirayā ca tamhā;

Kammaṃ siyā aññatra vedanīyaṃ.

ကျွန်ုပ်တို့သည် တစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက် သက်သေပြုခဲ့ကြပါပြီ။ ဤတံကျင်၌ တင်လျှိုအပ်သော ယောက်ျားသည်လည်း အမြန်လွတ်မြောက်ပါစေ။ အကယ်၍ ထိုယောက်ျားသည် ရှေးဘဝ၌ ပြုခဲ့သော အကုသိုလ်ကံကို နှိပ်နင်းနိုင်စွမ်းရှိသော ကုသိုလ်တရားတို့ကို ရိုသေစွာ မဖောက်မပြန် ကျင့်သုံးပါမူ ထိုငရဲမှသာလျှင် လွတ်မြောက်ရာ၏။ တတိယဘဝမှစ၍ ခံစားအပ်သော အကျိုးရှိသော အပရာပရိယဝေဒနီယကံကို ချန်ထား၍ ဒုတိယဘဝ၌ ခံစားအပ်သော ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယကံသည် အဟောသိကံ ဖြစ်ရာ၏။

579.

၅၇၉။

‘‘Kappitakañca upasaṅkamitvā, teneva saha saṃvibhajitvā kāle;

Sayaṃ mukhenūpanisajja puccha, so te akkhissati etamatthaṃ.

အရှင်ကောင်း... လျောက်ပတ်သောအခါ၌ ကပ္ပိတကမထေရ်မြတ်ထံသို့ ဆည်းကပ်၍ ထိုမထေရ်မြတ်နှင့်အတူ ဝေဖန်လှူဒါန်းပြီးမှ သုံးဆောင်ပါလော့။ အခြားသူတို့ကို စေခိုင်းခြင်းမပြုဘဲ ကိုယ်တိုင်အနီးသို့ကပ်၍ မျက်မှောက်၌ပင် မေးလျှောက်ပါလော့၊ ထိုမထေရ်မြတ်သည် သင့်အား ထိုအနက်အဓိပ္ပာယ်ကို ဖြေကြားပါလိမ့်မည်။

580.

၅၈၀။

‘‘Tameva bhikkhuṃ upasaṅkamitvā, pucchassu aññatthiko no ca paduṭṭhacitto;

So te sutaṃ asutañcāpi dhammaṃ, sabbampi akkhissati yathā pajānanti.

သင်သည် ကောင်းမှုကို အလိုရှိသည်ဖြစ်၍ ပြစ်မှားသောစိတ် (ဒေါသစိတ်) လားလားမျှမရှိဘဲ ထိုကပ္ပိတကရဟန်းမြတ်ထံသို့သာ ချဉ်းကပ်၍ မေးလျှောက်ပါလော့။ ထိုကပ္ပိတကရဟန်းမြတ်သည် ကြားဖူးသည်ဖြစ်စေ၊ မကြားဖူးသေးသည်ဖြစ်စေ အလုံးစုံသောတရားကို မိမိသိတော်မူသည့်အလျောက် သင့်အား ဟောကြားပါလိမ့်မည်။

581.

၅၈၁။

‘‘So tattha rahassaṃ samullapitvā, sakkhiṃ karitvāna amānusena;

Pakkāmi so licchavinaṃ sakāsaṃ, atha bravi parisaṃ sannisinnaṃ.

ထိုအမ္ဗသက္ကရ လိစ္ဆဝီမင်းသည် ထိုကပိနစ္စနတောအရပ်၌ ပြိတ္တာနတ်နှင့်အတူ ဆိတ်ကွယ်ရာ၌ ပြောဆိုတိုင်ပင်၍ သက်သေပြုပြီးလျှင် ဖဲခွာသွားလေ၏။ ထိုလိစ္ဆဝီမင်းသည် အခြားသော လိစ္ဆဝီမင်းတို့ကို မိမိ၏နန်းတော်သို့ စည်းဝေးစေပြီးလျှင် အညီအညွတ် ထိုင်နေကြကုန်သော ပရိသတ်တို့အား...

582.

၅၈၂။

‘‘‘Suṇantu [Pg.221] bhonto mama ekavākyaṃ, varaṃ varissaṃ labhissāmi atthaṃ;

Sūlāvuto puriso luddakammo, paṇihitadaṇḍo anusattarūpo.

လိစ္ဆဝီမင်းပရိသတ်အား "အို မင်းအပေါင်းတို့၊ အကျွန်ုပ်၏ တစ်ခွန်းသောစကားကို နာကြကုန်လော့။ အကျွန်ုပ်သည် ဆုကို တောင်းပါအံ့၊ အကျွန်ုပ် အလိုရှိအပ်သော အကျိုးကိုလည်း ရပါလတ္တံ့။ ကြမ်းကြုတ်သောအမှုရှိသော၊ ပြင်းထန်သောဒဏ်ပေးခံရသော၊ မင်းအာဏာဖြင့် ကွပ်ညှပ်ဆုံးမအပ်သော၊ တံကျင်၌ တင်လျှိုအပ်သော ယောက်ျားသည်...

583.

၅၈၃။

‘‘‘Ettāvatā vīsatirattimattā, yato āvuto neva jīvati na mato;

Tāhaṃ mocayissāmi dāni, yathāmatiṃ anujānātu saṅgho’ti.

ဤမျှသောအတိုင်းအရှည်ဖြင့် တံကျင်၌ သီလျှိုခံရသည့်နေ့မှစ၍ ယခုအခါ ရက်ပေါင်းနှစ်ဆယ်မျှ လွန်ခဲ့လေပြီ။ ထိုအချိန်မှစ၍ ထိုယောက်ျားသည် အသက်ရှင်သည်လည်းမဟုတ်၊ သေသည်လည်းမဟုတ် ဖြစ်နေ၏။ အကျွန်ုပ်သည် ယခုအခါ ထိုယောက်ျားကို လွှတ်ပါအံ့။ မင်းအပေါင်းတို့က အကျွန်ုပ်၏အလိုအတိုင်း ခွင့်ပြုတော်မူကြပါ" ဟု ဆိုလေ၏။

584.

၅၈၄။

‘‘‘Etañca aññañca lahuṃ pamuñca, ko taṃ vadetha tathā karontaṃ;

Yathā pajānāsi tathā karohi, yathāmatiṃ anujānāti saṅgho’ti.

"အမ္ဗသက္ကရ လိစ္ဆဝီမင်းမြတ်၊ သင်သည် ထိုယောက်ျားကိုလည်းကောင်း၊ မင်းအာဏာဖြင့် ဖမ်းဆီးထားသော အခြားသူကိုလည်းကောင်း အမြန်လွှတ်လော့။ ထိုသို့ တရားနှင့်အညီ ပြုလုပ်နေသော သင့်အား ဤဝဇ္ဇီတိုင်းပြည်၌ နေထိုင်သော မည်သူက မလွှတ်လင့်ဟု တားမြစ်နိုင်အံ့နည်း။ သင် သင့်တော်သည်ဟု သိမြင်သည့်အတိုင်း ပြုလုပ်ပါလော့" ဟု လိစ္ဆဝီမင်းအပေါင်းတို့က မင်း၏အလိုအတိုင်း ခွင့်ပြုကြလေ၏။

585.

၅၈၅။

‘‘So taṃ padesaṃ upasaṅkamitvā, sūlāvutaṃ mocayi khippameva;

Mā bhāyi sammāti ca taṃ avoca, tikicchakānañca upaṭṭhapesi.

ထိုအမ္ဗသက္ကရ လိစ္ဆဝီမင်းသည် ထိုတံကျင်ရှိရာ အရပ်သို့သွား၍ တံကျင်၌ သီလျှိုအပ်သော ထိုယောက်ျားကို အမြန်ပင် လွှတ်စေ၏။ "အချင်းယောက်ျား၊ မကြောက်လင့်" ဟုလည်း ပြောကြားကာ ဆေးသမားတို့ကိုလည်း ကုသပေးရန် စောင်မစေ၏။

586.

၅၈၆။

‘‘Kappitakañca upasaṅkamitvā, teneva saha saṃvibhajitvā kāle;

Sayaṃ mukhenūpanisajja licchavi, tatheva pucchittha naṃ kāraṇatthiko.

ထိုအမ္ဗသက္ကရ လိစ္ဆဝီမင်းသည် လျောက်ပတ်သောအခါ၌ ကပ္ပိတကမထေရ်မြတ်ထံသို့ ချဉ်းကပ်၍ ထိုမထေရ်မြတ်နှင့်အတူ ခွဲဝေပေးလှူကာ သုံးဆောင်၏။ အခြားသူတို့ကို မစေခိုင်းဘဲ ကိုယ်တိုင် အနီးသို့ကပ်၍ မျက်မှောက်၌ပင် ထိုကပိနစ္စနတောအရပ်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူသော ကပ္ပိတကမထေရ်မြတ်အား အမှန်တရားကို သိလိုသဖြင့် မေးလျှောက်လေ၏။

587.

၅၈၇။

‘‘Sūlāvuto puriso luddakammo, paṇītadaṇḍo anusattarūpo;

Ettāvatā vīsatirattimattā, yato āvuto neva jīvati na mato.

အရှင်ဘုရား၊ ကြမ်းကြုတ်သော အမှုရှိသော၊ ပြင်းထန်သောဒဏ်ပေးခံရသော၊ မင်းအာဏာဖြင့် ကွပ်ညှပ်ဆုံးမအပ်သော၊ တံကျင်၌ သီလျှိုအပ်သော ယောက်ျားသည် တံကျင်၌ တင်ထားသည့် အချိန်မှစ၍ ယခုအခါ ရက်ပေါင်းနှစ်ဆယ်မျှ လွန်ခဲ့ပါပြီ။ ထိုအချိန်မှစ၍ ထိုယောက်ျားသည် အသက်ရှင်သည်လည်းမဟုတ်၊ သေသည်လည်းမဟုတ် ဖြစ်နေပါ၏။

588.

၅၈၈။

‘‘So mocito gantvā mayā idāni, etassa yakkhassa vaco hi bhante;

Siyā nu kho kāraṇaṃ kiñcideva, yena so nirayaṃ no vajeyya.

ယခုအခါ အကျွန်ုပ်သည် သွားရောက်၍ ထိုယောက်ျားကို တံကျင်မှ လွတ်စေအပ်ပါပြီ။ အရှင်ဘုရား၊ အကျွန်ုပ်သည် ထိုပြိတ္တာနတ်၏ စကားကိုပင် လိုက်နာ၍ ဤသို့ ပြုလုပ်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပါသည်။ အရှင်ဘုရား၊ ထိုယောက်ျား ငရဲသို့မလားရောက်စေရန် တစ်စုံတစ်ခုသော အကြောင်းတရား ရှိပါသလော။

589.

၅၈၉။

‘‘Ācikkha [Pg.222] bhante yadi atthi hetu, saddhāyikaṃ hetuvaco suṇoma;

Na tesaṃ kammānaṃ vināsamatthi, avedayitvā idha byantibhāvoti.

အကယ်၍ ထိုအကြောင်းတရား ရှိပါက အကျွန်ုပ်အား ဟောကြားတော်မူပါ။ ယုံကြည်ထိုက်သော၊ အကြောင်းနှင့်တကွသော စကားကို အကျွန်ုပ်တို့ နာယူပါအံ့။ ပြုခဲ့သော ထိုကံတို့သည် အကျိုးမပေးဘဲ ပျက်စီးပျောက်ကွယ်သွားခြင်း မရှိပါလား။

590.

၅၉၀။

‘‘Sace sa dhammāni samācareyya, sakkacca rattindivamappamatto;

Mucceyya so nirayā ca tamhā, kammaṃ siyā aññatra vedanīyanti.

အကယ်၍ ထိုယောက်ျားသည် မမေ့မလျော့ဘဲ၊ ရှေးကပြုခဲ့သော မကောင်းမှုကံကို နှိပ်နင်းနိုင်စွမ်းရှိသော ကုသိုလ်တရားတို့ကို နေ့ညမပြတ် ရိုသေစွာ မဖောက်မပြန် ဖြည့်ကျင့်နိုင်ပါမူ ထိုယောက်ျားသည် ထိုငရဲမှ လွတ်မြောက်ရာ၏။ တတိယဘဝမှစ၍ အဆက်ဆက် ခံစားအပ်သော အကျိုးရှိသည့် အပရာပရိယဝေဒနီယကံကို ချန်ထား၍ ဒုတိယဘဝ၌ အကျိုးပေးမည့် ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယကံသည် အဟောသိကံ ဖြစ်ရာ၏။

591.

၅၉၁။

‘‘Aññāto eso purisassa attho, mamampi dāni anukampa bhante;

Anusāsa maṃ ovada bhūripañña, yathā ahaṃ no nirayaṃ vajeyyanti.

အရှင်ဘုရား၊ ထိုယောက်ျားနှင့် ပတ်သက်သော ဤအကြောင်းကို အကျွန်ုပ် သိနားလည်ပါပြီ။ မြေကြီးကဲ့သို့ ကျယ်ပြောသော ပညာရှိတော်မူသော အရှင်ဘုရား၊ အကျွန်ုပ်ကိုလည်း သနားချီးမြှောက်တော်မူပါ။ အကျွန်ုပ်သည် ငရဲသို့ မလားရောက်ရလေအောင် ထိုသို့သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ဆုံးမညွှန်ကြား ပဲ့ပြင်တော်မူပါ ဘုရား။

592.

၅၉၂။

‘‘Ajjeva buddhaṃ saraṇaṃ upehi, dhammañca saṅghañca pasannacitto;

Tatheva sikkhāya padāni pañca, akhaṇḍaphullāni samādiyassu.

မင်းမြတ်... ယနေ့ပင်လျှင် ကြည်ညိုသောစိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ မြတ်စွာဘုရား၊ တရားတော်၊ သံဃာတော်ကို ကိုးကွယ်ရာဟူ၍ ဆည်းကပ်ပါလော့။ ထိုအတူပင် ကျင့်ဆောက်တည်အပ်သော သိက္ခာပုဒ်၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်သော ငါးပါးသော သီလတို့ကို မကျိုးမပျက်စေဘဲ ဆောက်တည်ပါလော့။

593.

၅၉၃။

‘‘Pāṇātipātā viramassu khippaṃ, loke adinnaṃ parivajjayassu;

Amajjapo mā ca musā abhāṇī, sakena dārena ca hoti tuṭṭho;

Imañca ariyaṃ aṭṭhaṅgavarenupetaṃ, samādiyāhi kusalaṃ sukhudrayaṃ.

သူ့အသက်သတ်ခြင်းမှ ချက်ချင်းရှောင်ကြဉ်လော။ လောက၌ ပိုင်ရှင်က ကိုယ်နှုတ်တို့ဖြင့် မပေးအပ်သော သူတစ်ပါးဥစ္စာကို ခိုးယူခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်လော။ သေအရက် စသော ယစ်မျိုးတို့ကို မသောက်စားသူ ဖြစ်လော့။ မဟုတ်မမှန်သော စကားကိုလည်း မပြောဆိုလင့်။ မိမိ၏ မယားဖြင့်သာလျှင် ရောင့်ရဲသူ ဖြစ်လော့။ စင်ကြယ်သန့်ရှင်း၍ အင်္ဂါရှစ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော၊ အပြစ်မရှိသော၊ ကောင်းကျိုးပွားစေတတ်သော ဤဥပုသ်သီလကိုလည်း ဆောက်တည်ပါလော့။

594.

၅၉၄။

‘‘Cīvaraṃ piṇḍapātañca, paccayaṃ sayanāsanaṃ;

Annaṃ pānaṃ khādanīyaṃ, vatthasenāsanāni ca;

Dadāhi ujubhūtesu, vippasannena cetasā.

မင်းမြတ်... သင်သည် စိတ်နှလုံး ဖြောင့်မတ်သောသူတို့အား သင်္ကန်း၊ ဆွမ်း၊ ဆေးပစ္စည်း၊ ကျောင်းအိပ်ရာနေရာ၊ ဆွမ်းခဲဖွယ် ဘောဇဉ်၊ အဖျော်ရည်နှင့် အဝတ်အထည် ညောင်စောင်း အင်းပျဉ် စသည်တို့ကို ကြည်လင်သောစိတ်ဖြင့် လှူဒါန်းပါလော့။ သင့်အား အခါခပ်သိမ်း ကောင်းမှုကုသိုလ် ပွားများပါလိမ့်မည်။

595.

၅၉၅။

‘‘Bhikkhūpi sīlasampanne, vītarāge bahussute;

Tappehi annapānena, sadā puññaṃ pavaḍḍhati.

သီလနှင့် ပြည့်စုံကုန်သော၊ ရာဂကင်းကုန်သော၊ အကြားအမြင်များသော ရဟန်းတော်တို့ကို ဆွမ်းခဲဖွယ် ဘောဇဉ် အဖျော်ရည်တို့ဖြင့် ရောင့်ရဲစေလော့။ သင့်အား အခါခပ်သိမ်း ကောင်းမှုကုသိုလ် ပွားများပါလိမ့်မည်။

596.

၅၉၆။

‘‘Evañca [Pg.223] dhammāni samācaranto, sakkacca rattindivamappamatto;

Muñca tuvaṃ nirayā ca tamhā, kammaṃ siyā aññatra vedanīyanti.

မြတ်သောမင်းကြီး... ဤဆိုအပ်ခဲ့သောနည်းလမ်းအတိုင်း သင်သည် ကုသိုလ်တရားတို့ကို နေ့ညမပြတ် မမေ့မလျော့ ရိုသေစွာ မဖောက်မပြန် ကျင့်ကြံအားထုတ်ပါက ထိုအပါယ်ငရဲမှသာလျှင် လွတ်မြောက်ရာ၏။ တတိယဘဝမှစ၍ အဆက်ဆက် ခံစားအပ်သော အကျိုးပေးမည့်ကံကို ချန်ထား၍ ဒုတိယဘဝ၌ အကျိုးပေးမည့်ကံသည် အကျိုးမပေးသည် (အဟောသိကံ) ဖြစ်ရာ၏။

597.

၅၉၇။

‘‘Ajjeva buddhaṃ saraṇaṃ upemi, dhammañca saṅghañca pasannacitto;

Tatheva sikkhāya padāni pañca, akhaṇḍaphullāni samādiyāmi.

အရှင်ဘုရား၊ အကျွန်ုပ်သည် ကြည်ညိုသောစိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ ယနေ့ပင်လျှင် မြတ်စွာဘုရား၊ တရားတော်၊ သံဃာတော်တို့ကို ကိုးကွယ်ရာဟူ၍ ဆည်းကပ်ပါ၏။ ထိုအတူပင် ဆောက်တည်အပ်သော သိက္ခာပုဒ်၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ကုန်သော ငါးပါးသောသီလတို့ကို မကျိုးမပျက်စေဘဲ ဆောက်တည်ပါ၏။

598.

၅၉၈။

‘‘Pāṇātipātā viramāmi khippaṃ, loke adinnaṃ parivajjayāmi;

Amajjapo no ca musā bhaṇāmi, sakena dārena ca homi tuṭṭho;

Imañca ariyaṃ aṭṭhaṅgavarenupetaṃ, samādiyāmi kusalaṃ sukhudrayaṃ.

သူ့အသက်သတ်ခြင်းမှ ချက်ချင်း ရှောင်ကြဉ်ပါ၏။ လောက၌ ပိုင်ရှင်က ကိုယ်နှုတ်တို့ဖြင့် မပေးအပ်သော သူတစ်ပါးဥစ္စာကို ခိုးယူခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ၏။ သေအရက် စသော ယစ်မျိုးတို့ကို မသောက်စားသူ ဖြစ်ပါ၏။ မဟုတ်မမှန်သော စကားကိုလည်း မပြောဆိုပါ။ မိမိ၏ မယားဖြင့်သာလျှင် ရောင့်ရဲသူ ဖြစ်ပါ၏။ စင်ကြယ်သန့်ရှင်း၍ အင်္ဂါရှစ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော၊ အပြစ်မရှိသော၊ ကောင်းကျိုးပွားစေတတ်သော ဤဥပုသ်သီလကိုလည်း ဆောက်တည်ပါ၏။

599.

၅၉၉။

‘‘Cīvaraṃ piṇḍapātañca, paccayaṃ sayanāsanaṃ;

Annaṃ pānaṃ khādanīyaṃ, vatthasenāsanāni ca.

သင်္ကန်း၊ ဆွမ်း၊ ဆေးပစ္စည်း၊ အိပ်ရာနေရာကျောင်း၊ ဆွမ်းခဲဖွယ် ဘောဇဉ်၊ အဖျော်ရည်နှင့် အဝတ်အထည် ညောင်စောင်း အင်းပျဉ် စသည်တို့ကို ပေးလှူပါအံ့။

600.

၆၀၀။

‘‘Bhikkhū ca sīlasampanne, vītarāge bahussute;

Dadāmi na vikampāmi, buddhānaṃ sāsane ratoti.

သီလနှင့် ပြည့်စုံကုန်သော၊ ရာဂကင်းကုန်သော၊ အကြားအမြင်များကုန်သော ရဟန်းတော်တို့ကို ဆွမ်းခဲဖွယ်ဘောဇဉ် အဖျော်ရည်တို့ဖြင့် ရောင့်ရဲစေအံ့။ မြတ်စွာဘုရားတို့၏ သာသနာတော်၌ မွေ့လျော်သော ထိုအကျွန်ုပ်သည် ဤအလုံးစုံသော ကျင့်ဝတ်တို့မှ မယိမ်းယိုင်၊ ပျက်ကွက်ခြင်း မရှိပါ။

601.

၆၀၁။

‘‘Etādiso licchavi ambasakkaro, vesāliyaṃ aññataro upāsako;

Saddho mudū kārakaro ca bhikkhu, saṅghañca sakkacca tadā upaṭṭhahi.

ဤသို့သော သဘောရှိသော အမ္ဗသက္ကရ လိစ္ဆဝီမင်းသည် ဝေသာလီပြည်၌ ထင်ရှားသော ဥပါသကာတစ်ဦး ဖြစ်လာပြီးလျှင် ကံ ကံ၏အကျိုးကို ယုံကြည်ခြင်း၊ ရတနာသုံးပါးကို ကြည်ညိုခြင်းရှိ၍ နူးညံ့သိမ်မွေ့ကာ ကျေးဇူးသိတတ်သောသူ ဖြစ်၏။ ထိုအခါ သံဃာတော်အပေါင်းကိုလည်း ရိုသေစွာ လုပ်ကျွေးပြုစုလေ၏။

602.

၆၀၂။

‘‘Sūlāvuto ca arogo hutvā, serī sukhī pabbajjaṃ upāgami;

Bhikkhuñca āgamma kappitakuttamaṃ, ubhopi sāmaññaphalāni ajjhaguṃ.

တံကျင်၌ တင်လျှိုအပ်သော ယောက်ျားသည်လည်း ရောဂါကင်းဝေးသူဖြစ်၍ မိမိအလိုအတိုင်း လွတ်လပ်ချမ်းသာစွာ နေထိုင်ရသော ရဟန်းဘဝသို့ ရောက်ရှိလေ၏။ မြတ်လှစွာသော ကပ္ပိတက မထေရ်မြတ်ကို အမှီပြု၍ ထိုသူနှစ်ဦးလုံးသည် သာမညဖိုလ်တရားတို့သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြလေသည်။

603.

၆၀၃။

‘‘Etādisā [Pg.224] sappurisāna sevanā, mahapphalā hoti sataṃ vijānataṃ;

Sūlāvuto aggaphalaṃ aphassayi, phalaṃ kaniṭṭhaṃ pana ambasakkaro’’ti. –

ဉာဏ်ပညာရှိသော သူတော်ကောင်းတို့ကို မှီဝဲဆည်းကပ်ခြင်းသည် ဤကဲ့သို့ ကြီးမြတ်သော အကျိုးကျေးဇူး ရှိလှပေ၏။ တံကျင်၌ သီလျှိုအပ်သော ယောက်ျားသည် အမြတ်ဆုံးဖြစ်သော အရဟတ္တဖိုလ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ပြီး အမ္ဗသက္ကရ လိစ္ဆဝီမင်းသည်ကား အငယ်ဆုံးသော သောတာပတ္တိဖိုလ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့လေ၏။

Gāthāyo avocuṃ.

ဟု ဂါထာတို့ကို ဆိုခဲ့ကြကုန်သတည်း။

557-560. Tattha vāsūpagacchitthāti vāsaṃ upagacchi. Gihikiccānīti gehaṃ āvasantena kātabbakuṭumbakiccāni. Viceyyāti sundaravatthagahaṇatthaṃ vicinitvā. Paṭikkantanti piṇḍapātato paṭikkantaṃ. Tenāha ‘‘gocarato nivatta’’nti. Avocāti ‘‘vesāliyaṃ licchavihaṃ, bhadante’’tiādikaṃ avoca.

၅၅၇-၅၆၀. ထိုဂါထာတို့၌ - 'ဝါသူပဂစ္ဆိတ္ထ' ဟူသည် နေထိုင်ခြင်းသို့ ရောက်၏ ဟူလို။ 'ဂိဟိကိစ္စာနိ' ဟူသည် အိမ်၌ နေသောသူသည် ပြုအပ်သော လူတို့၏ အိမ်ထောင်ရေး ကိစ္စတို့ကို ဆိုလိုသည်။ 'ဝိစေယျ' ဟူသည် ကောင်းသော အဝတ်တန်ဆာကို ယူခြင်းအကျိုးငှါ ရွေးချယ်စိစစ်၍ ဟူလို။ 'ပဋိက္ကန္တံ' ဟူသည် ဆွမ်းခံရာမှ ဖဲခွာလာသောသူကို ဆိုလိုသည်။ ထို့ကြောင့် 'ဂေါစရတော နိဝတ္တံ' ဟု ဆို၏။ 'အဝေါစ' ဟူသည် "အရှင်ဘုရား၊ အကျွန်ုပ်သည် ဝေသာလီပြည်၌ လိစ္ဆဝီမင်း ဖြစ်ပါသည်" စသည်ဖြင့် လျှောက်ထားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

562-3. Vidālayantīti viphālayanti. Pādakuṭhārikāhīti pādasaṅkhātāhi kuṭhārīhi. Pātayantīti paripātayanti.

၅၆၂-၃. 'ဝိပါတယန္တိ' ဟူသည် ကွဲအက်ပြတ်ကျကုန်၏ ဟူလို။ 'ပါဒကုဓာရိကာဟိ' ဟူသည် ခြေတည်းဟူသော ဓားမတို့ဖြင့် ဟူလို။ 'ပါတယန္တိ' ဟူသည် လဲကျစေကုန်၏ (သို့မဟုတ် ကြောက်ကန်လှုပ်ရှားကုန်၏) ဟူလို။

564. Tiṇenāti tiṇaggenāpi. Mūḷhassa maggampi na pāvadāsīti maggamūḷhassa maggampi tvaṃ na kathayasi ‘‘evāyaṃ purisā ito cito ca paribbhamatū’’ti. Keḷīsīlo hi ayaṃ rājā. Sayamādiyāsīti andhassa hatthato yaṭṭhiṃ sayameva acchinditvā gaṇhasi. Saṃvibhāgaṃ karosīti attanā paribhuñjitabbavatthuto ekaccāni datvā saṃvibhajasi.

၅၆၄. 'တိဏေန' ဟူသည် မြက်ဖျားဖြင့်သော်လည်း ဟူလို။ 'မုဠှဿ မဂ္ဂမ္ပိ န ပါဝဒါသိ' ဟူသည် "ဤယောက်ျားသည် ဟိုမှသည်မှ လည်ပတ်ပါစေ" ဟု ကြံစည်ကာ လမ်းမှားသောသူအား လမ်းကိုလည်း မပြောကြားခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ စင်စစ် ဤမင်းသည် ကစားပြက်ရယ် ပြုတတ်သော သဘောရှိ၏။ 'သယမာဒိယသိ' ဟူသည် မျက်စိကန်းသောသူ၏ လက်မှ တောင်ဝှေးကို ကိုယ်တိုင်ပင် လုယူခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ 'သံဝိဘာဂံ ကရောသိ' ဟူသည် မိမိ သုံးဆောင်အပ်သော ဝတ္ထုမှ အချို့သောသူတို့အား ပေးကမ်း၍ မျှဝေခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

565. Paccemi, bhante, yaṃ tvaṃ vadesīti ‘‘bhante, tvaṃ pattāni bhijjantī’’tiādinā yaṃ vadesi, taṃ paṭijānāmi, sabbamevetaṃ mayā kataṃ kārāpitañcāti dasseti. Etampīti etaṃ khiḍḍādhippāyena katampi.

၅၆၅. 'ပစ္စေမိ ဘန္တေ ယံ တွံ ဝဒေသိ' ဟူသည် "အရှင်ဘုရား၊ အရှင်ဘုရားသည် 'သပိတ်များ ကွဲကုန်၏' စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူသော စကားကို တပည့်တော် ဝန်ခံပါ၏။ ထိုအမှုအားလုံးကို တပည့်တော်ကိုယ်တိုင်လည်း ပြုအပ်ပြီ၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း ပြုစေအပ်ပြီ" ဟု ပြလိုရင်း ဖြစ်သည်။ 'ဧတမ္ပိ' ဟူသည် ထိုကစားရယ်မြူးလိုသဖြင့် ပြုအပ်သော အမှုကိုပင် ဆိုလိုသည်။

566-7. Khiḍḍāti khiḍḍāya. Pasavitvāti upacinitvā. Vedetīti anubhavati. Asamattabhogīti aparipuṇṇabhogo. Tameva aparipuṇṇabhogataṃ dassetuṃ ‘‘daharo yuvā’’tiādi vuttaṃ. Nagganiyassāti naggabhāvassa. Kiṃ su tato dukkhatarassa hotīti kiṃ su nāma tato naggabhāvato dukkhataraṃ assa petassa hoti. Yakkhassimā gacchantu dakkhiṇāyoti imā mayā diyyamānavatthadakkhiṇāyo petassa upakappantu.

၅၆၆-၇. Khiḍḍā ဟူသည် ကစားရယ်မြူးခြင်းကို အလိုရှိသဖြင့် ဟု ဆိုလိုသည်။ Pasavitvā ဟူသည် ဆည်းပူး၍ ဟု ဆိုလိုသည်။ Vedeti ဟူသည် ခံစား၏ ဟု ဆိုလိုသည်။ Asamattabhogī ဟူသည် မပြည့်စုံသော စည်းစိမ်ချမ်းသာရှိသည်ဖြစ်၍ ဟု ဆိုလိုသည်။ ထိုမပြည့်စုံသော စည်းစိမ်၏အဖြစ်ကို ပြခြင်းငှာ ‘daharo yuvā’ အစရှိသော စကားကို ဆိုအပ်၏။ Nagganiyassa ဟူသည် အဝတ်မရှိသောအဖြစ်၏ ဟု ဆိုလိုသည်။ Kiṃ su tato dukkhatarassa hoti ဟူသည် ထိုနတ်ပြိတ္တာအား ထိုအဝတ်မရှိသည်၏အဖြစ်ထက် လွန်စွာသော ဆင်းရဲသည် အဘယ်မှာ ဖြစ်တော့အံ့နည်း ဟု ဆိုလိုသည်။ Yakkhassimā gacchantu dakkhiṇāyo ဟူသည် ‘ငါသည် ပေးလှူအပ်သော ဤအဝတ်အလှူတို့သည် ပြိတ္တာအား ရောက်ပါစေသတည်း’ ဟု ဆိုလိုသည်။

568-72. Bahudhā [Pg.225] pasatthanti bahūhi pakārehi buddhādīhi vaṇṇitaṃ. Akkhayadhammamatthūti aparikkhayadhammaṃ hotu. Ācamayitvāti hatthapādadhovanapubbakaṃ mukhaṃ vikkhāletvā. Candanasāralittanti sārabhūtacandanalittaṃ. Uḷāravaṇṇanti seṭṭharūpaṃ. Parivāritanti anukulavuttinā parijanena parivāritaṃ. Yakkhamahiddhipattanti mahatiṃ yakkhiddhiṃ, deviddhiṃ patvā ṭhitaṃ. Tamenamavocāti tamenaṃ avoca.

၅၆၈-၇၂. Bahudhā pasatthaṃ ဟူသည် များစွာသောအပြားတို့ဖြင့် ဘုရားအစရှိသည်တို့က ချီးမွမ်းအပ်သော ဟု ဆိုလိုသည်။ Akkhayadhammamatthu ဟူသည် မကုန်နိုင်သောသဘောရှိသည် ဖြစ်စေသတည်း ဟု ဆိုလိုသည်။ Ācamayitvā ဟူသည် လက်ခြေဆေးခြင်းလျှင် ရှေးဦးရှိသော မျက်နှာသစ်ခြင်းကို ပြု၍ ဟု ဆိုလိုသည်။ Candanasāralittaṃ ဟူသည် အနှစ်ဖြစ်သော စန္ဒကူးဖြင့် လိမ်းကျံအပ်သော ဟု ဆိုလိုသည်။ Uḷāravaṇṇaṃ ဟူသည် မြတ်သော အဆင်းရှိသော သို့မဟုတ် အလိုရှိအပ်သော အဆင်းသဏ္ဌာန်ရှိသော ဟု ဆိုလိုသည်။ Parivāritaṃ ဟူသည် လျောက်ပတ်စွာ ပြုမူတတ်သော အခြံအရံလူအပေါင်းတို့က ခြံရံအပ်သော ဟု ဆိုလိုသည်။ Yakkhamahiddhipattaṃ ဟူသည် ကြီးမြတ်သော နတ်တန်ခိုးသို့ ရောက်၍တည်သော ဟု ဆိုလိုသည်။ Tamenamavoca ဟူသည် ထိုနတ်ပြိတ္တာအား ပြောဆိုလေ၏ ဟု ဆိုလိုသည်။

573. Ekadesaṃ adāsīti catūsu paccayesu ekadesabhūtaṃ vatthadānaṃ sandhāya vadati. Sakkhinti sakkhibhāvaṃ.

၅၇၃. Ekadesaṃ adāsi ဟူသည် ပစ္စည်းလေးပါးတို့တွင် တစ်စိတ်တစ်ဒေသဖြစ်သော အဝတ်အလှူကို ရည်ရွယ်၍ ဆိုသည်။ Sakkhiṃ ဟူသည် သက်သေအဖြစ်ကို ဟု ဆိုလိုသည်။

574. Mamāsīti me āsi. Devatā meti mayhaṃ devatā āsīti yojanā.

၅၇၄. Mamāsi ဟူသည် ‘ငါ၏ နတ်ဖြစ်ခဲ့ဖူး၏’ ဟူ၍ စကားစပ်ရမည်။

575-7. Vippaṭipannacittoti micchādiṭṭhiṃ paṭipannamānaso, dhammiyaṃ paṭipadaṃ pahāya adhammiyaṃ paṭipadaṃ paṭipannoti attho. Yatonidānanti yannimittaṃ yassa santikaṃ āgamanahetu.

၅၇၅-၇. Vippaṭipannacitto ဟူသည် မှားယွင်းစွာကျင့်သော စိတ်ရှိသော၊ တရားနှင့်လျော်သော အကျင့်ကို ပယ်၍ တရားနှင့်မလျော်သော အကျင့်ရှိသောသူဟူသော အနက်တည်း။ Yatonidānaṃ ဟူသည် အကြင်အကြောင်းကြောင့် သို့မဟုတ် အကြင်တံကျင်လျှိုခံရသော ယောက်ျား၏အထံသို့ လာခြင်းအကြောင်းရင်းရှိသောကြောင့် ဟု ဆိုလိုသည်။

579. Saṃvibhajitvāti dānasaṃvibhāgaṃ katvā. Sayaṃ mukhenūpanisajja pucchāti aññe purise apesetvā upinisīditvā sammukheneva puccha.

၅၇၉. Saṃvibhajitvā ဟူသည် အလှူကို ခွဲဝေခြင်းပြု၍ ဟု ဆိုလိုသည်။ Sayaṃ mukhenūpanisajja puccha ဟူသည် အခြားသောယောက်ျားတို့ကို မစေခိုင်းဘဲ ကိုယ်တိုင် အနီး၌ထိုင်လျက် မျက်မှောက်၌ပင် မေးမြန်းလော့ ဟု ဆိုလိုသည်။

581-3. Sannisinnanti sannipatitavasena nisinnaṃ. Labhissāmi atthanti mayā icchitampi atthaṃ labhissāmi. Paṇihitadaṇḍoti ṭhapitasarīradaṇḍo. Anusattarūpoti rājini anusattasabhāvo. Vīsatirattimattāti vīsatimattā rattiyo ativattāti attho. Tāhanti taṃ ahaṃ. Yathāmatinti mayhaṃ yathāruci.

၅၈၁-၃. Sannisinnaṃ ဟူသည် စည်းဝေးခြင်းအစွမ်းဖြင့် ထိုင်နေသော ဟု ဆိုလိုသည်။ Labhissāmi atthaṃ ဟူသည် ငါသည် အလိုရှိအပ်သော အကျိုးကို ရရှိလိမ့်အံ့ ဟု ဆိုလိုသည်။ Paṇihitadaṇḍo ဟူသည် ထားအပ်သော ကိုယ်ဒဏ်ရှိသော ဟု ဆိုလိုသည်။ Anusattarūpo ဟူသည် မင်းတို့၏ အာဏာဖြင့် ကွပ်ညှပ်ဆုံးမအပ်သော သဘောရှိသော ဟု ဆိုလိုသည်။ Vīsatirattimattā ဟူသည် နှစ်ဆယ်မျှသောညဉ့်တို့ လွန်မြောက်ခဲ့ပြီဟူသော အနက်တည်း။ Tāhaṃ ဟူသောပုဒ်ကို ‘taṃ ahaṃ’ ဟု ပုဒ်ဖြတ်ရမည်။ Yathāmati ဟူသည် မိမိအလိုအတိုင်း ဟု ဆိုလိုသည်။

584. Etañca aññañcāti etaṃ sūle āvutaṃ purisaṃ aññañca yassa rājāṇā paṇihitā, tañca. Lahuṃ pamuñcāti sīghaṃ mocehi. Ko taṃ vadetha tathā karontanti tathā dhammiyakammaṃ karontaṃ taṃ imasmiṃ vajjiraṭṭhe ko nāma ‘‘na pamocehī’’ti vadeyya, evaṃ vattuṃ kocipi na labhatīti attho.

၅၈၄. Etañca aññañca ဟူသည် တံကျင်၌ သီ၍ထားအပ်သော ထိုယောက်ျားကိုလည်းကောင်း၊ မင်းအာဏာသက်ရောက်ရာဖြစ်သော အခြားသူကိုလည်းကောင်း ဆိုလိုသည်။ Lahuṃ pamuñca ဟူသည် လျင်မြန်စွာ လွှတ်လော့ ဟု ဆိုလိုသည်။ Ko taṃ vadetha tathā karontaṃ ဟူသည် ထိုသို့ တရားနှင့်လျော်သောအမှုကို ပြုလုပ်နေသော သင့်ကို ဤဝဇ္ဇီတိုင်း၌ အဘယ်သူက ‘မလွှတ်နှင့်’ ဟု ဆိုဝံ့အံ့နည်း၊ ဤသို့တားမြစ်ရန် မည်သူမျှ မတတ်နိုင်ဟူသော အနက်တည်း။

585. Tikicchakānañcāti [Pg.226] tikicchake ca.

၅၈၅. Tikicchakānañca ဟူသည် ဆေးသမားတို့ကိုလည်းကောင်း ဟု ဆိုလိုသည်။

588. Yakkhassa vacoti petassa vacanaṃ, tassa, bhante, petassa vacanena evamakāsinti dasseti.

၅၈၈. Yakkhassa vaco ဟူသည် ပြိတ္တာ၏ စကားကို ဆိုလိုပြီး၊ ‘အရှင်ဘုရား၊ ထိုပြိတ္တာ၏ စကားကြောင့် ဤသို့ ပြုအပ်ပါသည်’ ဟု ပြရာရောက်၏။

590. Dhammānīti pubbe kataṃ pāpakammaṃ abhibhavituṃ samatthe puññadhamme. Kammaṃ siyā aññatra vedanīyanti yaṃ tasmiṃ pāpakamme upapajjavedanīyaṃ, taṃ ahosikammaṃ nāma hoti. Yaṃ pana aparapariyāyavedanīyaṃ, taṃ aññatra aparapariyāye vedayitabbaphalaṃ hoti sati saṃsārappavattiyanti attho.

၅၉၀. Dhammāni ဟူသည် ရှေးကပြုခဲ့သော အကုသိုလ်ကံကို လွှမ်းမိုးခြင်းငှာ စွမ်းနိုင်သော အခြားကုသိုလ်တရားတို့ကို ဆိုလိုသည်။ Kammaṃ siyā aññatra vedanīyaṃ ဟူသည် ထိုအကုသိုလ်ကံတို့တွင် အကြင် ဒုတိယဘဝ၌ အကျိုးပေးမည့် ဥပပဇ္ဇဝေဒနီယကံသည် အဟောသိကံ ဖြစ်သွား၏။ အကြင် တတိယဘဝမှစ၍ နောင်ဘဝအဆက်ဆက်၌ အကျိုးပေးမည့် အပရာပရိယဝေဒနီယကံသည်ကား သံသရာလည်ပတ်သရွေ့ အခြားသောဘဝတစ်ခုခု၌ အကျိုးပေးရမည့်ကံ ဖြစ်လိမ့်မည် ဟူသော အနက်တည်း။

593. Imañcāti attanā vuccamānaṃ tāya āsannaṃ paccakkhaṃ vāti katvā vuttaṃ. Ariyaṃ aṭṭhaṅgavarenupetanti parisuddhaṭṭhena ariyaṃ, pāṇātipātāveramaṇiādīhi aṭṭhahi aṅgehi upetaṃ yuttaṃ uttamaṃ uposathasīlaṃ. Kusalanti anavajjaṃ. Sukhudrayanti sukhavipākaṃ.

၅၉၃. Imañca ဟူသည် မိမိကိုယ်တိုင် ပြောဆိုနေသောအရာ၏ အနီးအပါး သို့မဟုတ် မျက်မှောက်ကို ပြု၍ ဆိုအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ Ariyaṃ aṭṭhaṅgavarenupetaṃ ဟူသည် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော အနက်ကြောင့် မြတ်သော၊ သူ့အသက်သတ်ခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းအစရှိသော အင်္ဂါရှစ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံယှဉ်တွဲသော မြတ်သော ဥပုသ်သီလကို ဆိုလိုသည်။ Kusalaṃ ဟူသည် အပြစ်မရှိသော တရားကို ဆိုလိုသည်။ Sukhudrayaṃ ဟူသည် ကောင်းသောအကျိုးရှိသော ဟု ဆိုလိုသည်။

595. Sadā puññaṃ pavaḍḍhatīti sakideva puññaṃ katvā ‘‘alamettāvatā’’ti aparituṭṭho hutvā aparāparaṃ sucaritaṃ pūrentassa sabbakālaṃ puññaṃ abhivaḍḍhati, aparāparaṃ vā sucaritaṃ pūrentassa puññasaṅkhātaṃ puññaphalaṃ uparūpari vaḍḍhati paripūretīti attho.

၅၉၅. Sadā puññaṃ pavaḍḍhati ဟူသည် တစ်ကြိမ်မျှသာ ကောင်းမှုကို ပြုပြီး ‘ဤမျှဖြင့် တော်ပြီ’ ဟု မရောင့်ရဲဘဲ အဖန်ဖန် သုစရိုက်ကို ဖြည့်ကျင့်သောသူအား အခါခပ်သိမ်း ကောင်းမှုသည် တိုးပွား၏။ သို့မဟုတ် အဖန်ဖန် သုစရိုက်ကို ဖြည့်ကျင့်သူအား ကောင်းမှုဟု ဆိုအပ်သော ကောင်းကျိုးသည် အဆင့်ဆင့် တိုးပွားပြည့်စုံ၏ ဟူသော အနက်တည်း။

597. Evaṃ therena vutte rājā apāyadukkhato utrastacitto ratanattaye puññadhamme ca abhivaḍḍhamānapasādo tato paṭṭhāya saraṇāni sīlāni ca samādiyanto ‘‘ajjeva buddhaṃ saraṇaṃ upemī’’tiādimāha.

၅၉၇. ဤသို့ ကပ္ပိတကမထေရ် မိန့်တော်မူအပ်သည်ရှိသော် အမ္ဗသက္ကရမင်းသည် အပါယ်ဆင်းရဲမှ ထိတ်လန့်သော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ ရတနာသုံးပါးနှင့် ကုသိုလ်ကောင်းမှုတရားတို့၌ အလွန်တိုးပွားသော ကြည်ညိုခြင်း ရှိလာပြီးလျှင် ထိုအခါမှစ၍ သရဏဂုံတို့နှင့် သီလတို့ကို ဆောက်တည်လျက် ‘အဇ္ဇေဝ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဥပေမိ’ စသည်ဖြင့် လျှောက်ထားလေ၏။

601. Tattha etādisoti ediso yathāvuttarūpo. Vesāliyaṃ aññataro upāsakoti vesāliyaṃ anekasahassesu upāsakesu aññataro upāsako hutvā. Saddhotiādi kalyāṇamittasannissayena tassa purimabhāvato aññādisataṃ dassetuṃ vuttaṃ. Pubbe hi so assaddho kakkhaḷo bhikkhūnaṃ akkosakārako saṅghassa ca anupaṭṭhāko ahosi. Idāni pana saddho muduko hutvā bhikkhusaṅghañca sakkaccaṃ tadā upaṭṭhahīti. Tatta kārakaroti upakārakārī.

၆၀၁. ထိုဂါထာ၌ Etādiso ဟူသည် ဤသို့သောသဘောရှိသော သို့မဟုတ် ဆိုအပ်ပြီးသောသဘောရှိသော ဟု ဆိုလိုသည်။ Vesāliyaṃ aññataro upāsako ဟူသည် ဝေသာလီပြည်၌ ထောင်နှင့်ချီသော ဥပါသကာတို့အနက် တစ်ဦးသော ဥပါသကာဖြစ်လာ၍ ဟု ဆိုလိုသည်။ Saddho စသော စကားရပ်ကို ကောင်းသောအဆွေခင်ပွန်းကို အမှီရသဖြင့် ထိုအမ္ဗသက္ကရမင်း၏ ရှေးမူလသဘောနှင့် မတူ ကွဲပြားခြားနားသွားခြင်းကို ပြခြင်းငှာ ဆိုအပ်၏။ စင်စစ်သော်ကား ထိုမင်းသည် ရှေး၌ သဒ္ဓါတရားမရှိ၊ ကြမ်းတမ်းကာ ရဟန်းတို့အား ဆဲရေးတတ်သူဖြစ်ပြီး သံဃာတော်အားလည်း မလုပ်ကျွေးတတ်သူ ဖြစ်ခဲ့၏။ ယခုအခါ၌မူ သဒ္ဓါတရားရှိ၍ နူးညံ့သိမ်မွေ့သူဖြစ်လျက် ရဟန်းသံဃာတော်ကို ရိုသေစွာ လုပ်ကျွေးပူဇော်လေ၏ ဟူ၍ ဆိုလိုသည်။ ထိုဂါထာ၌ Kārakaro ဟူသည် ကျေးဇူးပြုတတ်သောသူ ဟု ဆိုလိုသည်။

602. Ubhopīti [Pg.227] dvepi sūlāvuto rājā ca. Sāmaññaphalāni ajjhagunti yathārahaṃ sāmaññaphalāni adhigacchiṃsu. Tayidaṃ yathārahaṃ dassetuṃ ‘‘sūlāvuto aggaphalaṃ aphassayi, phalaṃ kaniṭṭhaṃ pana ambasakkaro’’ti vuttaṃ. Tattha phalaṃ kaniṭṭhanti sotāpattiphalaṃ sandhāyāha. Yaṃ panettha atthato avibhattaṃ, taṃ suviññeyyameva.

၆၀၂. Ubho pi ဟူသည် တံကျင်လျှိုခံရသောယောက်ျားနှင့် အမ္ဗသက္ကရမင်း နှစ်ဦးလုံးကို ဆိုလိုသည်။ Sāmaññaphalāni ajjhaguṃ ဟူသည် ထိုက်သင့်သလို သာမညဖိုလ်တို့ကို ရရှိခဲ့ကြ၏ ဟု ဆိုလိုသည်။ ထိုသို့ရရှိခြင်းကို ထိုက်သည်အားလျော်စွာ ပြခြင်းငှာ ‘Sūlāvuto aggaphalaṃ aphassayi, phalaṃ kaniṭṭhaṃ pana Ambasakkaro’ ဟု ဆိုအပ်သည်။ ထိုစကားရပ်၌ Phalaṃ kaniṭṭhaṃ ဟူသည် သောတာပတ္တိဖိုလ်ကို ရည်ရွယ်၍ ဆိုသည်။ ဤဂါထာတို့၌ အနက်အားဖြင့် မဝေဖန်အပ်သော ပါဠိသည် သိလွယ်သည်သာ ဖြစ်၏။

Evaṃ raññā petena attanā ca vuttamatthaṃ āyasmā kappitako satthāraṃ vandituṃ sāvatthiṃ gato bhagavato ārocesi. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

ဤသို့ မင်းသည်လည်းကောင်း၊ ပြိတ္တာသည်လည်းကောင်း၊ မိမိသည်လည်းကောင်း ပြောဆိုခဲ့သော အကြောင်းအရာတို့ကို အရှင်ကပ္ပိတကမထေရ်သည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပူဇော်ရန် သာဝတ္ထိပြည်သို့ ကြွသွား၍ မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ထားတော်မူ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုအကြောင်းအရာကို အကြောင်းပြု၍ ရောက်ရှိလာသော ပရိသတ်တို့အား တရားဟောကြားတော်မူ၏။ ထိုဒေသနာတော်သည် လူအများအပေါင်းအား များစွာ အကျိုးရှိစေခဲ့သတည်း။

Ambasakkarapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

အမ္ဗသက္ကရပြိတ္တာဝတ္ထုအဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

2. Serīsakapetavatthuvaṇṇanā

၂. သေရိသကပြိတ္တာဝတ္ထုအဖွင့် (၄-မဟာဝဂ်၊ ၂-သေရိသကပေတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ)

604-57. Suṇotha yakkhassa vāṇijānañcāti idaṃ serīsakapetavatthu. Taṃ yasmā serīsakavimānavatthunā nibbisesaṃ, tasmā tattha aṭṭhuppattiyaṃ gāthāsu ca yaṃ vattabbaṃ, taṃ paramatthadīpaniyaṃ vimānavatthuvaṇṇanāyaṃ (vi. va. aṭṭha. 1227 serīsakavimānavaṇṇanā) vuttameva, tasmā tattha vuttanayena veditabbanti.

၆၀၄-၅၇. Suṇotha yakkhassa vāṇijānañca အစရှိသော ဤဝတ္ထုသည် သေရိသကပြိတ္တာဝတ္ထု ဖြစ်သည်။ ထိုဝတ္ထုသည် သေရိသကဝိမာနဝတ္ထုနှင့် ထူးခြားမှုမရှိသောကြောင့် ထိုဝိမာနဝတ္ထု၌ အကြောင်းဖြစ်ပေါ်ပုံနှင့် ဂါထာတို့၌ ပြောဆိုအပ်သော စကားတို့ကို ပရမတ္ထဒီပနီ ဝိမာနဝတ္ထုအဖွင့်ကျမ်း၌ ဆိုအပ်ပြီးသည်သာ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုဝိမာနဝတ္ထုအဖွင့်၌ ဆိုအပ်ပြီးသောနည်းအတိုင်း သိအပ်၏။

Serīsakapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

သေရိသကပြိတ္တာဝတ္ထုအဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

3. Nandakapetavatthuvaṇṇanā

၃. နန္ဒကပြိတ္တာဝတ္ထုအဖွင့် (၄-မဟာဝဂ်၊ ၃-နန္ဒကပေတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ)

Rājā piṅgalako nāmāti idaṃ nandakapetavatthu. Tassa kā uppatti? Satthu parinibbānato vassasatadvayassa accayena suraṭṭhavisaye piṅgalo nāma rājā ahosi. Tassa senāpati nandako nāma micchādiṭṭhī viparītadassano ‘‘natthi dinna’’ntiādinā micchāgāhaṃ paggayha vicari. Tassa dhītā uttarā nāma upāsikā patirūpe kule dinnā ahosi. Nandako pana kālaṃ katvā viñjhāṭaviyaṃ mahati nigrodharukkhe vemānikapeto hutvā nibbatti. Tasmiṃ kālakate uttarā sucisītalagandhodakapūritaṃ pānīyaghaṭaṃ kummāsābhisaṅkhatehi [Pg.228] vaṇṇagandharasasampannehi pūvehi paripuṇṇasarāvakañca aññatarassa khīṇāsavattherassa datvā ‘‘ayaṃ dakkhiṇā mayhaṃ pitu upakappatū’’ti uddisi, tassa tena dānena dibbapānīyaṃ aparimitā ca pūvā pātubhaviṃsu. Taṃ disvā so evaṃ cintesi – ‘‘pāpakaṃ vata mayā kataṃ, yaṃ mahājano ‘natthi dinna’ntiādinā micchāgāhaṃ gāhito. Idāni pana piṅgalo rājā dhammāsokassa rañño ovādaṃ dātuṃ gato, so taṃ tassa datvā āgamissati, handāhaṃ natthikadiṭṭhiṃ vinodessāmī’’ti. Na cireneva ca piṅgalo rājā dhammāsokassa rañño ovādaṃ datvā paṭinivattanto maggaṃ paṭipajji.

‘ရာဇာပိင်္ဂလကော’ ဟူသော ဤဝတ္ထုသည် နန္ဒကပြိတ္တာဝတ္ထု ဖြစ်သည်။ ထိုဝတ္ထု၏ ဖြစ်ပေါ်ပုံ အကြောင်းကား— မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုတော်မူပြီးနောက် နှစ်ပေါင်းနှစ်ရာ လွန်သောအခါ သုရဋ္ဌတိုင်း၌ ပိင်္ဂလအမည်ရှိသော မင်းတစ်ပါး ရှိခဲ့၏။ ထိုမင်း၏ စစ်သူကြီးဖြစ်သော နန္ဒကအမည်ရှိသူသည် မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအယူရှိ၍ ဖောက်ပြန်သောအမြင် ရှိသည်ဖြစ်သောကြောင့် ‘လှူအပ်သောအလှူ၏ အကျိုးသည်မရှိ’ စသည်ဖြင့် မှားသောအယူဝါဒကို ဆုပ်ကိုင်လျက် လှည့်လည်နေထိုင်၏။ ထိုနန္ဒကစစ်သူကြီးတွင် ဥတ္တရာအမည်ရှိသော သမီးဥပါသိကာမတစ်ယောက် ရှိရာ သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော အမျိုးကောင်းသားတစ်ဦးနှင့် ထိမ်းမြားပေးစားထား၏။ ထိုနန္ဒကစစ်သူကြီးသည် သေလွန်သောအခါ ဝိဉ္ဈာဋဝီတောအုပ်ရှိ ကြီးမားသော ပညောင်ပင်ကြီး၌ ဝေမာနိကပြိတ္တာဖြစ်၍ ဖြစ်လေ၏။ နန္ဒကစစ်သူကြီး သေလွန်သောအခါ သမီးဖြစ်သူ ဥတ္တရာသည် စင်ကြယ်အေးမြသော နံ့သာရေ အပြည့်ထည့်ထားသော သောက်ရေအိုးကိုလည်းကောင်း၊ မုယောမုန့်တို့ဖြင့် ကောင်းစွာစီမံထား၍ အဆင်း၊ အနံ့၊ အရသာနှင့် ပြည့်စုံသော မုန့်များ အပြည့်ထည့်ထားသော ခွက်ကိုလည်းကောင်း ရဟန္တာမထေရ်တစ်ပါးအား လှူဒါန်းပြီးလျှင် ‘ဤအလှူသည် အကျွန်ုပ်၏ ဖခင်အား ရောက်ပါစေသတည်း’ ဟု ရည်စူး၍ အမျှဝေခဲ့၏။ ထိုသို့ လှူဒါန်းပေးဝေမှုကြောင့် ထိုနန္ဒကပြိတ္တာအား နတ်ရေသောက်သုံးခွင့်နှင့် အတိုင်းအရှည်မရှိသော နတ်မုန့်များ ချက်ချင်းထင်ရှား ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့၏။ ထိုသို့ ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာသည်ကို မြင်လျှင် ထိုပြိတ္တာသည် ‘ငါသည် စင်စစ် မကောင်းမှုကို ပြုမိလေပြီ။ လူအများအား ‘လှူအပ်သောအလှူ၏ အကျိုးမရှိ’ အစရှိသဖြင့် မှားသောအယူဝါဒကို ယူစေမိခဲ့ပြီ။ ယခုအခါတွင် ပိင်္ဂလမင်းသည် ဓမ္မာသောကမင်းကြီးထံ အခွန်အတုပ်ကို ပေးဆောင်ရန် သွားရောက်နေ၏။ ထိုပိင်္ဂလမင်းသည် ဓမ္မာသောကမင်းကြီးအား အခွန်အတုပ်ကို ပေးဆောင်ပြီးနောက် ပြန်လည်လာလိမ့်မည်။ ငါသည် ယခုပင်လျှင် ပိင်္ဂလမင်း၏ နတ္ထိကမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအယူကို ဖယ်ရှားပေးအံ့’ ဟု ကြံစည်လေ၏။ မကြာမီပင် ပိင်္ဂလမင်းသည် ဓမ္မာသောကမင်းကြီးအား အခွန်အတုပ်ပေးဆောင်ပြီး ပြန်လာသောလမ်းခရီးသို့ ဝင်ရောက်လာခဲ့၏။

Atha so peto attano vasanaṭṭhānābhimukhaṃ taṃ maggaṃ nimmini. Rājā ṭhitamajjhanhike samaye tena maggena gacchati. Tassa gachantassa purato maggo dissati, piṭṭhito panassa antaradhāyati. Sabbapacchato gacchanto puriso maggaṃ antarahitaṃ disvā bhīto vissaraṃ viravanto dhāvitvā rañño ārocesi, taṃ sutvā rājā bhīto saṃviggamānaso hatthikkhandhe ṭhatvā catasso disā olokento petassa vasananigrodharukkhaṃ disvā tadabhimukho agamāsi saddhiṃ caturaṅginiyā senāya. Athānukkamena raññe taṃ ṭhānaṃ patte peto sabbābharaṇavibhūsito rājānaṃ upasaṅkamitvā paṭisanthāraṃ katvā pūve ca pānīyañca dāpesi. Rājā saparijano nhatvā pūve khāditvā pānīyaṃ pivitvā paṭippassaddhamaggakilamatho ‘‘devatā nusi gandhabbo’’tiādinā petaṃ pucchi. Peto ādito paṭṭhāya attano pavattiṃ ācikkhitvā rājānaṃ micchādassanato vimocetvā saraṇesu sīlesu ca patiṭṭhāpesi. Tamatthaṃ dassetuṃ saṅgītikārā –

ထိုအခါ ထိုပြိတ္တာသည် မိမိနေထိုင်ရာ အရပ်သို့ ရှေးရှုသော လမ်းခရီးကို ဖန်ဆင်း၏။ ပိင်္ဂလမင်းသည် နေမွန်းတည့်ချိန်၌ ထိုလမ်းခရီးဖြင့် သွား၏။ ထိုသို့သွားသော ပိင်္ဂလမင်း၏ ရှေ့၌ လမ်းခရီးသည် ထင်ရှားရှိနေသော်လည်း ၎င်း၏နောက်ကွယ်၌မူ လမ်းခရီးသည် ကွယ်ပျောက်သွား၏။ လူအပေါင်းတို့၏ နောက်ဆုံးမှ လိုက်လာသော ယောက်ျားတစ်ဦးသည် ကွယ်ပျောက်သွားသော လမ်းခရီးကို မြင်၍ ကြောက်လန့်သဖြင့် ကျယ်လောင်စွာ အော်ဟစ်မြည်တမ်းလျက် ပြေးလာပြီး မင်းကြီးအား လျှောက်တင်လေ၏။ ထိုစကားကို ကြားလျှင် ပိင်္ဂလမင်းသည် ကြောက်လန့်တုန်လှုပ်သော စိတ်ရှိသဖြင့် ဆင်ကျောက်ကုန်းပေါ်၌ ရပ်လျက် အရပ်လေးမျက်နှာကို ကြည့်ရှုလတ်သော် ပြိတ္တာနေထိုင်ရာ ပညောင်ပင်ကြီးကို မြင်သဖြင့် ထိုပညောင်ပင်ရှိရာသို့ အင်္ဂါလေးပါးရှိသော စစ်သည်တော်များနှင့်တကွ ရှေးရှုသွားလေ၏။ ထို့နောက် အစဉ်သဖြင့် မင်းကြီးသည် ထိုပညောင်ပင်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ ပြိတ္တာသည် အလုံးစုံသော နတ်တန်ဆာတို့ဖြင့် ဆင်ယင်လျက် ပိင်္ဂလမင်းထံသို့ ချဉ်းကပ်၍ နှုတ်ဆက်စကား ပြောကြားပြီးလျှင် မုန့်နှင့် သောက်ရေတို့ကို ပေးဆက်လေ၏။ ပိင်္ဂလမင်းသည်လည်း အခြံအရံ ပရိသတ်နှင့်တကွ ရေချိုးခြင်း၊ မုန့်စားခြင်း၊ ရေသောက်ခြင်းတို့ကို ပြုလုပ်၍ ခရီးပင်ပန်းခြင်း ကင်းငြိမ်းပြီးနောက် ‘သင်သည် နတ်သားလော သို့မဟုတ် ဂန္ဓဗ္ဗနတ်လော’ စသည်ဖြင့် ထိုပြိတ္တာအား မေးမြန်းလေ၏။ ပြိတ္တာသည်လည်း အစမှစ၍ မိမိ၏ အကြောင်းခြင်းရာကို အသေးစိတ်ပြောပြကာ ပိင်္ဂလမင်းအား မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအယူမှ လွတ်ကင်းစေလျက် သရဏဂုံသုံးပါးနှင့် သီလငါးပါးတို့၌ တည်စေခဲ့၏။ ထိုအကြောင်းအရာကို ပြသရန် သင်္ဂါယနာတင် ဆရာတော်တို့သည် (ဤသို့ မိန့်တော်မူကြကုန်၏)—

658.

၆၅၈။

‘‘Rājā piṅgalako nāma, suraṭṭhānaṃ adhipati ahu;

Moriyānaṃ upaṭṭhānaṃ gantvā, suraṭṭhaṃ punarāgamā.

သုရဋ္ဌတိုင်း၏ အရှင်ဖြစ်သော ပိင်္ဂလအမည်ရှိသော မင်းသည် ရှိခဲ့ဖူး၏။ ထိုပိင်္ဂလမင်းသည် မောရိယမင်းတို့ထံသို့ ခစားခြင်းငှါ သွားရောက်ပြီးနောက် သုရဋ္ဌတိုင်းသို့ တစ်ဖန် ပြန်လည်လာခဲ့၏။

659.

၆၅၉။

‘‘Uṇhe majjhanhike kāle, rājā paṅkaṃ upāgami;

Addasa maggaṃ ramaṇīyaṃ, petānaṃ taṃ vaṇṇupathaṃ.

ပူပြင်းသော မွန်းတည့်ချိန်အခါ၌ ပိင်္ဂလမင်းသည် ပူပြင်းခြောက်သွေ့သော ကန္တာရလမ်းခရီးသို့ ဆိုက်ရောက်ခဲ့၏။ ထိုသို့ ရောက်ရှိသော် ပြိတ္တာတို့ ဖန်ဆင်းထားသော နှလုံးမွေ့လျော်ဖွယ်ရှိသော သဲကန္တာရလမ်းခရီးကို မြင်လေ၏။

660. Sārathiṃ [Pg.229] āmantayī rājā –

၆၆၀. မင်းကြီးသည် ရထားထိန်းကို ခေါ်၍ မိန့်ကြား၏—

‘‘‘Ayaṃ maggo ramaṇīyo, khemo sovatthiko sivo;

Iminā sārathi yāma, suraṭṭhānaṃ santike ito’.

‘ရထားထိန်း... ဤလမ်းခရီးသည် သာယာလှပ၏၊ ဘေးကင်း၏၊ ချမ်းသာခြင်းကို ဆောင်တတ်၏၊ ဘေးဥပါဒ်မရှိ။ ငါတို့သည် ဤလမ်းခရီးဖြင့် ဤနေရာမှ သုရဋ္ဌတိုင်း၏ အနီးသို့ သွားကြကုန်အံ့’။

661.

၆၆၁။

‘‘Tena pāyāsi soraṭṭho, senāya caturaṅginiyā;

Ubbiggarūpo puriso, soraṭṭhaṃ etadabravi.

သုရဋ္ဌတိုင်း၏ အရှင်ဖြစ်သော ပိင်္ဂလမင်းသည် အင်္ဂါလေးပါးရှိသော စစ်သည်တော်များနှင့်တကွ ထိုလမ်းခရီးအတိုင်း သွားလေ၏။ ထိုအခါ ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်နေသော ယောက်ျားတစ်ဦးသည် သုရဋ္ဌမင်းကြီးအား ဤသို့ လျှောက်တင်လေ၏—

662.

၆၆၂။

‘‘‘Kummaggaṃ paṭipannamhā, bhiṃsanaṃ lomahaṃsanaṃ;

Purato dissati maggo, pacchato ca na dissati.

‘အရှင်မင်းကြီး... အကျွန်ုပ်တို့သည် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်း၍ ကြက်သီးမွေးညှင်းထဖွယ်ဖြစ်သော လမ်းမှားသို့ ဝင်ရောက်မိကြပါပြီ။ ရှေ့၌ကား လမ်းခရီးကို မြင်ရသော်လည်း နောက်၌ကား လမ်းခရီးသည် မမြင်ရတော့ပါ။

663.

၆၆၃။

‘‘‘Kummaggaṃ paṭipannamhā, yamapurisāna santike;

Amānuso vāyati gandho, ghoso suyyati dāruṇo’.

အကျွန်ုပ်တို့သည် လမ်းမှားသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြပါပြီ။ ယမမင်း၏ တမန်ဖြစ်သော ပြိတ္တာတို့၏ အနီးသို့ ရောက်နေကြပါပြီ။ ဤနေရာ၌ လူမဟုတ်သော ပြိတ္တာတို့၏ ကိုယ်မှထွက်သော အနံ့ဆိုးများ နံလှိုင်နေပြီး ကြမ်းကြုတ်လှသော အသံကြီးများကိုလည်း ကြားနေရပါသည်’။

664.

၆၆၄။

‘‘Saṃviggo rājā soraṭṭho, sārathiṃ etadabravi;

‘Kummaggaṃ paṭipannamhā, bhiṃsanaṃ lomahaṃsanaṃ;

Purato dissati maggo, pacchato ca na dissati.

သုရဋ္ဌတိုင်းပြည်၏ အရှင်ဖြစ်သော ပိင်္ဂလမင်းသည်လည်း ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်သဖြင့် ရထားထိန်းအား ဤသို့ ပြောဆို၏— ‘ရထားထိန်း... ငါတို့သည် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်း၍ ကြက်သီးမွေးညှင်းထဖွယ်ဖြစ်သော လမ်းမှားသို့ ဝင်ရောက်မိကြချေပြီ။ ရှေ့၌ လမ်းခရီးကို မြင်ရသော်လည်း နောက်၌ကား လမ်းခရီးသည် မမြင်ရတော့ပြီ။

665.

၆၆၅။

‘‘‘Kummaggaṃ paṭipannamhā, yamapurisāna santike;

Amānuso vāyati gandho, ghoso suyyati dāruṇo’.

ငါတို့သည် လမ်းမှားသို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြချေပြီ။ ယမမင်း၏ တမန်ဖြစ်သော ပြိတ္တာတို့၏ အနီးသို့ ရောက်နေကြချေပြီ။ ဤနေရာ၌ လူမဟုတ်သော ပြိတ္တာတို့၏ ကိုယ်မှထွက်သော အနံ့ဆိုးများ နံလှိုင်နေပြီး ကြမ်းကြုတ်လှသော အသံကြီးများကိုလည်း ကြားနေရပြီ’။

666.

၆၆၆။

‘‘Hatthikkhandhaṃ samāruyha, olokento catuddisā;

Addasa nigrodhaṃ ramaṇīyaṃ, pādapaṃ chāyāsampannaṃ;

Nīlabbhavaṇṇasadisaṃ, meghavaṇṇasirīnibhaṃ.

ထိုပိင်္ဂလမင်းသည် ဆင်ကျောက်ကုန်းပေါ်သို့ တက်ရောက်ကာ အရပ်လေးမျက်နှာကို ကြည့်ရှုလတ်သော် ထူထပ်သော အရိပ်နှင့် ပြည့်စုံ၍ တိမ်ညိုရောင်နှင့်တူသော၊ မိုးတိမ်ညိုကဲ့သို့ တင့်တယ်လှပသော နှလုံးမွေ့လျော်ဖွယ်ရှိသည့် ပညောင်ပင်ကြီးကို မြင်လေ၏။

667.

၆၆၇။

‘‘Sārathiṃ āmantayī rājā, ‘kiṃ eso dissati brahā;

Nīlabbhavaṇṇasadiso, meghavaṇṇasirīnibho’.

မင်းကြီးသည် ရထားထိန်းကို ခေါ်၍ မေး၏— ‘ရထားထိန်း... တိမ်ညိုအဆင်းနှင့်တူပြီး မိုးတိမ်ကဲ့သို့ တင့်တယ်လှပစွာ ထင်ရှားပေါ်နေသော ဤကြီးမားလှသော သစ်ပင်သည် အဘယ်မည်သော သစ်ပင်နည်း’။

668.

၆၆၈။

‘‘Nigrodho so mahārāja, pādapo chāyāsampanno;

Nīlabbhavaṇṇasadiso, meghavaṇṇasirīnibho.

ရထားထိန်းက ‘မင်းကြီး... ထူထပ်အေးမြသော အရိပ်နှင့် ပြည့်စုံ၍ တိမ်ညိုအဆင်းရှိကာ မိုးတိမ်ကဲ့သို့ တင့်တယ်လှပသော ထိုသစ်ပင်သည် ပညောင်ပင် ဖြစ်ပါသည်’ ဟု လျှောက်တင်လေ၏။

669.

၆၆၉။

‘‘Tena pāyāsi soraṭṭho, yena so dissate brahā;

Nīlabbhavaṇṇasadiso, meghavaṇṇasirīnibho.

သုရဋ္ဌမင်းကြီးသည် တိမ်ညိုအဆင်းရှိ၍ မိုးတိမ်ကဲ့သို့ တင့်တယ်လှပသော ထိုကြီးမားလှသော ပညောင်ပင်ကြီး ရှိရာသို့ ဦးတည်သွားရောက်လေ၏။

670.

၆၇၀။

‘‘Hatthikkhandhato [Pg.230] oruyha, rājā rukkhaṃ upāgami;

Nisīdi rukkhamūlasmiṃ, sāmacco saparijjano;

Pūraṃ pānīyasarakaṃ, pūve vitte ca addasa.

မင်းကြီးသည် ဆင်ကျောက်ကုန်းပေါ်မှ ဆင်းသက်ပြီးလျှင် ပညောင်ပင်ကြီးသို့ ချဉ်းကပ်၍ အမတ်များ၊ အခြံအရံ ပရိသတ်များနှင့်အတူ သစ်ပင်ရင်း၌ ထိုင်နေ၏။ ထိုအခါ ရေအပြည့်ပါသော ရေဖလားနှင့် နှစ်သက်ဖွယ် ကောင်းလှသော မုန့်များကို မြင်လေ၏။

671.

၆၇၁။

‘‘Puriso ca devavaṇṇī, sabbābharaṇabhūsito;

Upasaṅkamitvā rājānaṃ, soraṭṭhaṃ etadabravi.

နတ်၏ အဆင်းကဲ့သို့ တင့်တယ်သောအဆင်းရှိ၍ အလုံးစုံသော နတ်တန်ဆာတို့ဖြင့် ဆင်ယင်ထားသော ပြိတ္တာသည် သုရဋ္ဌမင်းကြီးထံသို့ ချဉ်းကပ်ကာ ဤသို့ လျှောက်တင်လေ၏—

672.

၆၇၂။

‘‘‘Svāgataṃ te mahārāja, atho te adurāgataṃ;

Pivatu devo pānīyaṃ, pūve khāda arindama’.

‘မင်းမြတ်... အရှင်မင်းကြီးအား ကောင်းသော လာခြင်း ဖြစ်ပါ၏။ မကောင်းသော လာခြင်း မဟုတ်ပါ။ ရန်သူတို့ကို နှိမ်နင်းတော်မူတတ်သော မင်းကြီး... အရှင်မင်းကြီးသည် သောက်ရေကို သောက်တော်မူပါ၊ မုန့်တို့ကိုလည်း သုံးဆောင်တော်မူပါ’။

673.

၆၇၃။

‘‘Pivitvā rājā pānīyaṃ, sāmacco saparijjano;

Pūve khāditvā pitvā ca, soraṭṭho etadabravi.

မင်းကြီးသည် အမတ်များ၊ အခြံအရံများနှင့်တကွ သောက်ရေကို သောက်ပြီးလျှင် မုန့်တို့ကိုလည်း သုံးဆောင်၍ ရေချိုးခြင်း၊ ရေသောက်ခြင်းတို့ကို ပြုပြီးနောက် သုရဋ္ဌမင်းကြီးသည် ဤသို့ မေးမြန်းလေ၏—

674.

၆၇၄။

‘‘Devatā nusi gandhabbo, adu sakko purindado;

Ajānantā taṃ pucchāma, kathaṃ jānemu taṃ mayanti.

‘နတ်သား... သင်သည် နတ်တစ်ပါး ဖြစ်သလော သို့မဟုတ် ဂန္ဓဗ္ဗနတ် ဖြစ်သလော၊ သို့မဟုတ် အလှူပေးတတ်သော သိကြားမင်း ဖြစ်သလော။ ငါတို့သည် မသိကြသဖြင့် မေးမြန်းခြင်း ဖြစ်ပါ၏။ သင့်ကို အဘယ်သို့သော အကြောင်းဖြင့် ငါတို့ သိနိုင်ပါမည်နည်း’။

675.

၆၇၅။

‘‘Nāmhi devo na gandhabbo, nāpi sakko purindado;

Peto ahaṃ mahārāja, suraṭṭhā idha māgatoti.

‘မင်းကြီး... အကျွန်ုပ်သည် နတ်လည်း မဟုတ်ပါ၊ ဂန္ဓဗ္ဗနတ်လည်း မဟုတ်ပါ၊ သိကြားမင်းလည်း မဟုတ်ပါ။ အကျွန်ုပ်သည် သုရဋ္ဌတိုင်းမှ ဤပညောင်ပင်သို့ ရောက်ရှိလာသော ပြိတ္တာ ဖြစ်ပါသည်’။

676.

၆၇၆။

‘‘Kiṃsīlo kiṃsamācāro, suraṭṭhasmiṃ pure tuvaṃ;

Kena te brahmacariyena, ānubhāvo ayaṃ tavāti.

‘နတ်သား... သင်သည် ရှေးဘဝက သုရဋ္ဌတိုင်း၌ နေထိုင်စဉ်က အဘယ်သို့သော သီလ၊ အဘယ်သို့သော အကျင့်သီလ ရှိခဲ့ဖူးပါသနည်း။ အဘယ်သို့သော ကုသိုလ်အကျင့်ကြောင့် သင့်အား ဤသို့သော တန်ခိုးအာနုဘော်နှင့် ပြည့်စုံရပါသနည်း’။

677.

၆၇၇။

‘‘Taṃ suṇohi mahārāja, arindama raṭṭhavaḍḍhana;

Amaccā pārisajjā ca, brāhmaṇo ca purohito.

‘ရန်သူတို့ကို ဆုံးမတော်မူတတ်သော၊ ပြည်သူတို့၏ အစီးအပွားကို ဆောင်တော်မူတတ်သော မင်းကြီး... အကျွန်ုပ် ပြောကြားမည့်စကားကို နားထောင်တော်မူပါ။ အမတ်များ၊ ခြွေရံပရိသတ်များနှင့်တကွ ပုရောဟိတ် ပုဏ္ဏားလည်း နားထောင်ကြပါကုန်လော့။

678.

၆၇၈။

‘‘Suraṭṭhasmiṃ ahaṃ deva, puriso pāpacetaso;

Micchādiṭṭhi ca dussīlo, kadariyo paribhāsako.

အရှင်မင်းကြီး... အကျွန်ုပ်သည် ရှေးဘဝက သုရဋ္ဌတိုင်း၌ ယုတ်မာသော စိတ်နှလုံးရှိသောသူ၊ မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိအယူရှိသူ၊ သီလမရှိသူ၊ ဝန်တိုတတ်သူနှင့် ရဟန်းသံဃာတော်တို့ကို ဆဲရေးတတ်သော သူတစ်ယောက် ဖြစ်ခဲ့ဖူးပါ၏။

679.

၆၇၉။

‘‘Dadantānaṃ karontānaṃ, vārayissaṃ bahujjanaṃ;

Aññesaṃ dadamānānaṃ, antarāyakaro ahaṃ.

အလှူပေးလှူကြကုန်သော၊ ကုသိုလ်ကောင်းမှု ပြုကြကုန်သော သူတို့ကို အကျွန်ုပ်သည် တားမြစ်ခဲ့ဖူးပါ၏။ အလှူပေးလှူနေကြသော အခြားသူများအားလည်း အန္တရာယ်ပြုကာ လူအများကို မလှူဒါန်းဖြစ်အောင် တားမြစ်ခဲ့ဖူးပါ၏။

680.

၆၈၀။

‘‘Vipāko natthi dānassa, saṃyamassa kuto phalaṃ;

Natthi ācariyo nāma, adantaṃ ko damessati.

အလှူ၏ အကျိုးသည်မရှိ၊ သီလစောင့်ထိန်းခြင်း၏ အကျိုးသည် အဘယ်မှာ ရှိအံ့နည်း။ ကောင်းမွန်သောအကျင့်ကို သင်ကြားပေးသော ဆရာဟူသည် မရှိ၊ မယဉ်ကျေးသောသူကို မည်သူက ဆုံးမနိုင်အံ့နည်း’ (ဟု ယူဆခဲ့ဖူးပါ၏)။

681.

၆၈၁။

‘‘Samatulyāni [Pg.231] bhūtāni, kuto jeṭṭhāpacāyiko;

Natthi balaṃ vīriyaṃ vā, kuto uṭṭhānaporisaṃ.

‘သတ္တဝါဟူသမျှသည် အချင်းချင်း အတူတူပင်ဖြစ်၏၊ အမိအဘ၊ သက်ကြီးဝါကြီးတို့အား ရိုသေခြင်းဟူသော ကုသိုလ်ကံသည် မရှိ။ ကံ၏အစွမ်း၊ ဝီရိယ၏အစွမ်းသည်လည်း မရှိ။ ယောက်ျားတို့၏ ထကြွလုံ့လဖြင့် ရရှိသော အကျိုးသည်လည်း အဘယ်မှာ ရှိအံ့နည်း’ (ဟု မိစ္ဆာအယူ ယူခဲ့ဖူးပါ၏)။

682.

၆၈၂။

‘‘Natthi dānaphalaṃ nāma, na visodheti verinaṃ;

Laddheyyaṃ labhate macco, niyatipariṇāmajaṃ.

‘အလှူဒါန်းခြင်း၏ အကျိုးဟူသည် မရှိ၊ သူ့အသက်သတ်ခြင်းစသော မကောင်းမှုရှိသောသူကိုလည်း မစင်ကြယ်စေနိုင်။ သတ္တဝါတို့သည် ရရှိအပ်သော ချမ်းသာဆင်းရဲကို (မိမိတို့၏ ကံဟောင်းအတိုင်း) တိုက်ရိုက်ရရှိကြသည်သာ ဖြစ်၏။ ပြုအပ်သော ကောင်းမှု၊ မကောင်းမှုကံကြောင့် ရရှိခြင်းမဟုတ်’ (ဟု ယူဆခဲ့ဖူးပါ၏)။

683.

၆၈၃။

‘‘Natthi mātā pitā bhātā, loko natthi ito paraṃ;

Natthi dinnaṃ natthi hutaṃ, sunihitaṃ na vijjati.

‘မိဘ၊ ညီအစ်ကို မောင်နှမတို့၌ ပြုအပ်သော ကောင်းမှု၊ မကောင်းမှု၏ အကျိုးသည်မရှိ။ ဤပစ္စုပ္ပန်ဘဝမှ တစ်ပါးသော တမလွန်လောကဟူသည် မရှိ။ လှူဒါန်းပူဇော်ခြင်း၏ အကျိုးသည်မရှိ။ ရဟန်းသူတော်ကောင်းတို့အား လှူဒါန်းခြင်းဖြင့် သိုမှီးသိမ်းဆည်းအပ်သော ကောင်းမှုဟူသည် မရှိ’ (ဟု အယူမှားခဲ့ဖူးပါ၏)။

684.

၆၈၄။

‘‘Yopi haneyya purisaṃ, parassa chindate siraṃ;

Na koci kañci hanati, sattannaṃ vivaramantare.

အကြင်သူသည်လည်း သတ္တဝါကို သတ်အံ့၊ သတ္တဝါ၏ ဦးခေါင်းကို ဖြတ်ငြားအံ့၊ ပရမတ္ထအားဖြင့် တစ်စုံတစ်ယောက်သောသူသည် တစ်စုံတစ်ယောက်သော သတ္တဝါကို သတ်သည်မမည်။ ပထဝီကာယစသော ခုနစ်ပါးသော ကာယတို့၏ အပေါက်အကြား၌ ဓားလက်နက်သည် ဝင်နိုင်ရုံမျှသာ ဖြစ်၏။

685.

၆၈၅။

‘‘Acchejjābhejjo hi jīvo, aṭṭhaṃso guḷaparimaṇḍalo;

Yojanānaṃ sataṃ pañca, ko jīvaṃ chettumarahati.

သတ္တဝါတို့၏ အသက်ဇီဝိတိန္ဒြေသည် ဓားလက်နက်စသည်တို့ဖြင့် မဖြတ်အပ်၊ မခွဲအပ်ပေ။ ထိုဇီဝသည် ရံခါ ရှစ်မြှောင့်ရှိ၏၊ ရံခါ အခဲအဝန်းရှိ၏။ ထိုဇီဝသည် ယူဇနာငါးရာတိုင်အောင် အထက်သို့မြင့်တက်လျက် တည်ရှိ၏။ အဘယ်သူသည် ထိုဇီဝိတိန္ဒြေကို ဖြတ်တောက်ခြင်းငှာ ထိုက်အံ့နည်း။

686.

၆၈၆။

‘‘Yathā suttaguḷe khitte, nibbeṭhentaṃ palāyati;

Evameva ca so jīvo, nibbeṭhento palāyati.

ရစ်ပတ်၍ ပြုအပ်သော ချည်လုံးကို ပစ်လွှတ်လိုက်သောအခါ ချည်မျှင်ပြေသွားသရွေ့သာ ပြေးသွားသကဲ့သို့၊ ထိုအတူသာလျှင် ထိုသတ္တဝါတို့၏ အသက်ဇီဝိတိန္ဒြေသည် မဟာကပ် ရှစ်သန်းလေးသိန်းပတ်လုံး ကိုယ်တည်းဟူသော အလုံးကို ဖြေလျက် ပြေးသွား၏။

687.

၆၈၇။

‘‘Yathā gāmato nikkhamma, aññaṃ gāmaṃ pavisati;

Evameva ca so jīvo, aññaṃ bondiṃ pavisati.

တစ်စုံတစ်ယောက်သောသူသည် မိမိရွာမှ ထွက်၍ အခြားရွာတစ်ရွာသို့ ဝင်သကဲ့သို့၊ ထိုအတူသာလျှင် ထိုဇီဝသည် အခြားသော ကိုယ်ခန္ဓာသို့ ဝင်ရောက်၏။

688.

၆၈၈။

‘‘Yathā gehato nikkhamma, aññaṃ gehaṃ pavisati;

Evameva ca so jīvo, aññaṃ bondiṃ pavisati.

တစ်စုံတစ်ယောက်သောသူသည် မိမိအိမ်မှ ထွက်၍ အခြားအိမ်သို့ ဝင်သကဲ့သို့၊ ထိုအတူသာလျှင် ထိုဇီဝသည် အခြားသော ကိုယ်ခန္ဓာသို့ ဝင်ရောက်၏။

689.

၆၈၉။

‘‘Cullāsīti mahākappino, satasahassāni hi;

Ye bālā ye ca paṇḍitā, saṃsāraṃ khepayitvāna;

Dukkhassantaṃ karissare.

မဟာကပ်ပေါင်း ရှစ်သန်းလေးသိန်းတို့သည် သံသရာ၏ အတိုင်းအရှည် ဖြစ်၏။ လူမိုက်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ပညာရှိတို့သည်လည်းကောင်း ထိုသူအားလုံးတို့သည် အပိုင်းအခြားရှိသော ထိုသံသရာကို ကုန်စေပြီးလျှင် ဝဋ်ဆင်းရဲ၏ အဆုံးကို ပြုကြလတ္တံ့။

690.

၆၉၀။

‘‘Mitāni sukhadukkhāni, doṇehi piṭakehi ca;

Jino sabbaṃ pajānāti, sammūḷhā itarā pajā.

နှမ်း၊ ဆန် စသည်တို့ကို ဇလား၊ တောင်း၊ အိုးခွက်တို့ဖြင့် ခြင်တွယ်နှိုင်းယှဉ်အပ်သကဲ့သို့၊ သတ္တဝါတို့၏ ချမ်းသာဆင်းရဲတို့ကို ထိုဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော မဟာကပ် ရှစ်သန်းလေးသိန်း အတိုင်းအရှည်ရှိသော ကာလဖြင့် နှိုင်းယှဉ်အပ်ကုန်၏။ ဇိနဘုံ၌ တည်တော်မူသော ဘုရားရှင်သည် အလုံးစုံကို အပြားအားဖြင့် သိတော်မူ၏။ ဘုရားရှင်မှတစ်ပါးသော ဤသတ္တဝါအပေါင်းသည်ကား တွေဝေလျက်ရှိ၏။

691.

၆၉၁။

‘‘Evaṃdiṭṭhi pure āsiṃ, sammūḷho mohapāruto;

Micchādiṭṭhi ca dussīlo, kadariyo paribhāsako.

မင်းမြတ်... အကျွန်ုပ်သည် ရှေး၌ အလှူ၏အကျိုးမရှိစသည်ဖြင့် ဤသို့သော မိစ္ဆာအမြင်ရှိခဲ့ဖူးပါ၏။ မောဟတရား ဖုံးလွှမ်းသဖြင့် ပြင်းစွာ တွေဝေခဲ့ရပါ၏။ မှားသောအမြင်ရှိ၍ သီလမရှိသူ၊ ဝန်တိုတတ်သူ၊ ရဟန်းသူတော်ကောင်းတို့ကို ဆဲရေးကဲ့ရဲ့တတ်သူလည်း ဖြစ်ခဲ့ဖူးပါ၏။

692.

၆၉၂။

‘‘Oraṃ [Pg.232] me chahi māsehi, kālakiriyā bhavissati;

Ekantakaṭukaṃ ghoraṃ, nirayaṃ papatissahaṃ.

မင်းမြတ်... ခြောက်လအတွင်း၌ အကျွန်ုပ် သေရပါလိမ့်မည်။ ထိုသို့သေလွန်ပြီးနောက် စင်စစ် ခါးစပ်ပြင်းထန်လှသော အဝီစိငရဲသို့ ကျရောက်ပါလိမ့်မည်။

693.

၆၉၃။

‘‘Catukkaṇṇaṃ catudvāraṃ, vibhattaṃ bhāgaso mitaṃ;

Ayopākārapariyantaṃ, ayasā paṭikujjitaṃ.

ထိုအဝီစိငရဲကြီးသည် လေးထောင့်ရှိ၏၊ တံခါးလေးမျက်နှာရှိ၏၊ ကောင်းစွာ ဝေဖန်ပိုင်းခြားအပ်၏၊ သံတံတိုင်းတို့ဖြင့် ပတ်လည်ဝိုင်းရံလျက် သံပြားဖြင့် ပိတ်ဖုံးအပ်၏။

694.

၆၉၄။

‘‘Tassa ayomayā bhūmi, jalitā tejasā yutā;

Samantā yojanasataṃ, pharitvā tiṭṭhati sabbadā.

ထိုငရဲကြီး၏ သံဖြင့်ပြီးသော မြေအရပ်သည် အလျှံပြောင်ပြောင် တောက်လောင်လျက်ရှိ၏။ ထိုမီးလျှံသည် ထက်ဝန်းကျင် ယူဇနာတစ်ရာသို့ ပျံ့နှံ့လျက် အခါခပ်သိမ်း တည်ရှိနေ၏။

695.

၆၉၅။

‘‘Vassāni satasahassāni, ghoso suyyati tāvade;

Lakkho eso mahārāja, satabhāgavassakoṭiyo.

ထိုငရဲကြီး၏ မီးလျှံသည် ထက်ဝန်းကျင်မှ ထွက်၍ အနှစ်တစ်သိန်းတို့ ကုန်လွန်သွားသောအခါ 'ငရဲ၌ ခံရကုန်သော သင်တို့အား အနှစ်တစ်သိန်းကာလ ကုန်လွန်ခဲ့ပြီ' ဟူသော အသံကို ကြားရ၏။ မင်းမြတ်... ကုဋေတစ်သိန်းသော အနှစ်တို့သည် ငရဲ၌ ကျရောက်ခံစားနေရသော သတ္တဝါတို့၏ သက်တမ်းအပိုင်းအခြား ဖြစ်၏။

696.

၆၉၆။

‘‘Koṭisatasahassāni, niraye paccare janā;

Micchādiṭṭhī ca dussīlā, ye ca ariyūpavādino.

မှားသောအမြင်ရှိကုန်သော၊ သီလမရှိကုန်သော၊ မြတ်စွာဘုရားအစရှိသော အရိယာသူတော်ကောင်းတို့ကို ကဲ့ရဲ့ပြစ်မှားတတ်ကုန်သော သတ္တဝါတို့သည် အဝီစိငရဲကြီး၌ အနှစ်ကုဋေတစ်သိန်းပတ်လုံး ကျရောက်ခံရကုန်၏။

697.

၆၉၇။

‘‘Tatthāhaṃ dīghamaddhānaṃ, dukkhaṃ vedissa vedanaṃ;

Phalaṃ pāpassa kammassa, tasmā socāmahaṃ bhusaṃ.

ထိုငရဲကြီး၌ အကျွန်ုပ်ပြုအပ်သော မကောင်းမှုကံ၏အကျိုးဖြစ်သော ဆင်းရဲဝေဒနာကို ကြာမြင့်စွာသောကာလပတ်လုံး ခံစားရမည်ဖြစ်သောကြောင့် အကျွန်ုပ်သည် ပြင်းစွာ စိုးရိမ်ပူပန်မိပါ၏။

698.

၆၉၈။

‘‘Taṃ suṇohi mahārāja, arindama raṭṭhavaḍḍhana;

Dhītā mayhaṃ mahārāja, uttarā bhaddamatthu te.

ရန်သူတို့ကို ဆုံးမတတ်သော၊ ပြည်သူတို့၏ အကျိုးစီးပွားကို တိုးပွားစေတတ်သော မင်းမြတ်... အကျွန်ုပ် ပြောမည့်စကားကို နာယူတော်မူပါ။ မင်းမြတ်အား ကောင်းမြတ်သော အကျိုးစီးပွား ဖြစ်ထွန်းပါစေ။ မင်းမြတ်... အကျွန်ုပ်တွင် ဥတ္တရာအမည်ရှိသော သမီးတစ်ဦး ရှိပါ၏။

699.

၆၉၉။

‘‘Karoti bhaddakaṃ kammaṃ, sīlesuposathe ratā;

Saññatā saṃvibhāgī ca, vadaññū vītamaccharā.

ထိုသမီးသည် ကောင်းမြတ်သော ကုသိုလ်ကံကို ပြု၏။ နိစ္စသီလနှင့် ဥပုသ်သီလတို့၌ မွေ့လျော်၏။ မကောင်းမှုမှ စောင့်စည်း၏။ ပေးကမ်းလှူဒါန်းတတ်၏။ အလှူခံတို့၏စကားကို သိတတ်၍ ဝန်တိုခြင်း ကင်း၏။

700.

၇၀၀။

‘‘Akhaṇḍakārī sikkhāya, suṇhā parakulesu ca;

Upāsikā sakyamunino, sambuddhassa sirīmato.

ဆောက်တည်အပ်သော သီလ၌ မကျိုးမပေါက်စေဘဲ အမြဲထိန်းသိမ်း၏။ သူတစ်ပါးတို့အိမ်၌ ချွေးမလည်း ဖြစ်၏။ ဘုန်းကျက်သရေနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော သကျမုနိ မြတ်စွာဘုရား၏ ဥပါသိကာမလည်း ဖြစ်၏။

701.

၇၀၁။

‘‘Bhikkhu ca sīlasampanno, gāmaṃ piṇḍāya pāvisi;

Okkhittacakkhu satimā, guttadvāro susaṃvuto.

မင်းမြတ်... သီလနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော ရဟန်းတစ်ပါးသည် ဆွမ်းခံရန် ရွာသို့ ကြွဝင်လာ၏။ ထိုရဟန်းသည် ချအပ်သော မျက်လွှာရှိသည်ဖြစ်၍၊ အရာရာ၌ သတိနှင့် ပြည့်စုံလျက်၊ စောင့်စည်းအပ်သော ဣန္ဒြေရှိလျက်၊ ကိုယ်၊ နှုတ်၊ နှလုံးတို့ကို ကောင်းစွာ ပိတ်ဆို့စောင့်စည်းတော်မူ၏။

702.

၇၀၂။

‘‘Sapadānaṃ caramāno, agamā taṃ nivesanaṃ;

Tamaddasa mahārāja, uttarā bhaddamatthu te.

အိမ်စဉ်အတိုင်း ဆွမ်းခံကြွတော်မူသော ထိုရဟန်းသည် အကျွန်ုပ်သမီး ဥတ္တရာ၏ အိမ်သို့ ရောက်ရှိလာ၏။ မင်းမြတ်အား ကောင်းမြတ်သော အကျိုးစီးပွား ဖြစ်ထွန်းပါစေ။ ထိုအခါ သမီးဥတ္တရာသည် ထိုရဟန်းကို မြင်လေ၏။

703.

၇၀၃။

‘‘Pūraṃ pānīyasarakaṃ, pūve vitte ca sā adā;

Pitā me kālakato bhante, tassetaṃ upakappatu.

မြင်ရလျှင် သမီးဥတ္တရာသည် ရေပြည့်သော ရေခွက်နှင့် နှစ်သက်ဖွယ်ရှိသော မုန့်တို့ကို ထိုရဟန်းအား လှူဒါန်းပြီးလျှင် 'အရှင်ဘုရား... အကျွန်ုပ်၏ ဖခင်သည် သေလွန်ရှာပါပြီ၊ ဤအလှူသည် သေလွန်သော ဖခင်အား ရောက်ပါစေသတည်း' ဟု အမျှပေးဝေခဲ့၏။

704.

၇၀၄။

‘‘Samanantarānuddiṭṭhe[Pg.233], vipāko udapajjatha;

Bhuñjāmi kāmakāmīhaṃ, rājā vessavaṇo yathā.

မင်းမြတ်... သမီးဖြစ်သူ အမျှပေးဝေပြီးသည်နှင့် တစ်ပြိုင်နက် လှူဒါန်းမှု၏အကျိုးသည် ပေါ်ပေါက်လာပါ၏။ ဝေဿဝဏ်နတ်မင်းကြီးသည် စည်းစိမ်ချမ်းသာကို မိမိအလိုအတိုင်း ခံစားရသကဲ့သို့၊ အကျွန်ုပ်သည်လည်း အလိုရှိမျှသော စည်းစိမ်ချမ်းသာတို့ကို စိတ်တိုင်းကျ ခံစားရပါ၏။

705.

၇၀၅။

‘‘Taṃ suṇohi mahārāja, arindama raṭṭhavaḍḍhana;

Sadevakassa lokassa, buddho aggo pavuccati;

Taṃ buddhaṃ saraṇaṃ gaccha, saputtadāro arindama.

ရန်သူတို့ကို ဆုံးမတတ်သော၊ ပြည်သူတို့၏ အကျိုးစီးပွားကို ပွားစေတတ်သော မင်းမြတ်... အကျွန်ုပ် ပြောမည့်စကားကို နာယူတော်မူပါ။ နတ်နှင့်တကွသော လောက၌ မြတ်စွာဘုရားသည် အမြတ်ဆုံးဖြစ်တော်မူ၏ဟု ဆိုအပ်၏။ ရန်သူတို့ကို ဆုံးမတတ်သော မင်းမြတ်... သင်သည် သားမယားနှင့်တကွ ထိုမြတ်စွာဘုရားကို ကိုးကွယ်ရာဟူ၍ ဆည်းကပ်လှည့်ပါ။

706.

၇၀၆။

‘‘Aṭṭhaṅgikena maggena, phusanti amataṃ padaṃ;

Taṃ dhammaṃ saraṇaṃ gaccha, saputtadāro arindama.

သတ္တဝါတို့သည် အင်္ဂါရှစ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံသော မဂ်တရားဖြင့် သေခြင်းကင်းသော နိဗ္ဗာန်သို့ ဆိုက်ရောက်ကြကုန်၏။ ရန်သူတို့ကို ဆုံးမတတ်သော မင်းမြတ်... သင်သည် သားမယားနှင့်တကွ ထိုနိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော မဂ်တရားတော်ကို ကိုးကွယ်ရာဟူ၍ ဆည်းကပ်လှည့်ပါ။

707.

၇၀၇။

‘‘Cattāro ca paṭipannā, cattāro ca phale ṭhitā;

Esa saṅgho ujubhūto, paññāsīlasamāhito;

Taṃ saṅghaṃ saraṇaṃ gaccha, saputtadāro arindama.

မဂ်ပုဂ္ဂိုလ် လေးယောက်နှင့် ဖိုလ်ပုဂ္ဂိုလ် လေးယောက်တို့သည် ရှိကြကုန်၏။ ဖြောင့်မတ်ပြီး ပညာ၊ သီလ၊ သမာဓိတို့နှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော ဤအရိယာသံဃာတော် အပေါင်းကို ကိုးကွယ်ရာဟူ၍ သားမယားနှင့်တကွ ဆည်းကပ်လှည့်ပါ။

708.

၇၀၈။

‘‘Pāṇātipātā viramassu khippaṃ, loke adinnaṃ parivajjayassu;

Amajjapo mā ca musā abhāṇi, sakena dārena ca hohi tuṭṭhoti.

မင်းမြတ်... သင်သည် သူတပါးအသက်သတ်ခြင်းမှ လျင်မြန်စွာ ရှောင်ကြဉ်ပါ။ လောက၌ ပိုင်ရှင် မပေးအပ်သော သူတစ်ပါးဥစ္စာကို ခိုးယူခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်ပါ။ သေရည်သေရက်ကို မသောက်စားဘဲ၊ မဟုတ်မမှန်သော စကားကိုလည်း မပြောပါနှင့်။ မိမိဇနီးမယားဖြင့်သာလျှင် တင်းတိမ်ရောင့်ရဲပါလေ။

709.

၇၀၉။

‘‘Atthakāmosi me yakkha, hitakāmosi devate;

Karomi tuyhaṃ vacanaṃ, tvaṃsi ācariyo mama.

နတ်သား... သင်သည် ငါ၏အကျိုးစီးပွားကို လိုလားသူ ဖြစ်ပါပေ၏။ နတ်သား... ငါသည် သင်၏ စကားကို လိုက်နာပါအံ့။ သင်သည် ငါ၏ ဆရာ ဖြစ်ပေ၏။

710.

၇၁၀။

‘‘Upemi saraṇaṃ buddhaṃ, dhammañcāpi anuttaraṃ;

Saṅghañca naradevassa, gacchāmi saraṇaṃ ahaṃ.

ငါသည် မြတ်စွာဘုရားကို ကိုးကွယ်ရာဟူ၍ ဆည်းကပ်ပါ၏။ အတုမဲ့လှသော တရားတော်ကိုလည်း ကိုးကွယ်ရာဟူ၍ ဆည်းကပ်ပါ၏။ လူနတ်တို့၏ ဆရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရား၏ သံဃာတော်ကိုလည်း ကိုးကွယ်ရာဟူ၍ ဆည်းကပ်ပါ၏။

711.

၇၁၁။

‘‘Pāṇātipātā viramāmi khippaṃ, loke adinnaṃ parivajjayāmi;

Amajjapo no ca musā bhaṇāmi, sakena dārena ca homi tuṭṭho.

ငါသည် သူ့အသက်သတ်ခြင်းမှ လျင်မြန်စွာ ရှောင်ကြဉ်အံ့။ လောက၌ ပိုင်ရှင်မပေးသော သူတစ်ပါးဥစ္စာကို ခိုးယူခြင်းမှ ရှောင်ကြဉ်အံ့။ သေရည်သေရက်ကို မသောက်စားဘဲ၊ မဟုတ်မမှန်သောစကားကိုလည်း မပြောဆိုအံ့။ မိမိဇနီးမယားဖြင့်သာ တင်းတိမ်ရောင့်ရဲပါအံ့။

712.

၇၁၂။

‘‘Ophuṇāmi mahāvāte, nadiyā sīghagāmiyā;

Vamāmi pāpikaṃ diṭṭhiṃ, buddhānaṃ sāsane rato.

နတ်သား... ပြင်းစွာသော လေတိုက်ခတ်ရာ၌ ဖွဲပြာတို့ကို လွှင့်ပစ်လိုက်သကဲ့သို့၊ ငါသည် သင်၏ တရားတော်ကို ကြားနာရသဖြင့် ယုတ်မာသော မိစ္ဆာအမြင်ကို လွှင့်ပစ်လိုက်ပြီ။ လျင်မြန်စွာ စီးဆင်းသော မြစ်ရေ၌ မြက်သစ်ရွက်တို့ကို မျှောပစ်လိုက်သကဲ့သို့၊ ငါသည် ယုတ်မာသော မိစ္ဆာအမြင်ကို မျှောပစ်လိုက်ပြီ။ မြတ်စွာဘုရားတို့၏ သာသနာတော်၌ မွေ့လျော်သော ငါသည် ယုတ်မာသော မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိကို အန်ထုတ်ပစ်လိုက်ပြီ။

713.

၇၁၃။

‘‘Idaṃ [Pg.234] vatvāna soraṭṭho, viramitvā pāpadassanā;

Namo bhagavato katvā, pāmokkho rathamāruhī’’ti. – gāthāyo avocuṃ;

သုရဋ္ဌတိုင်း၏ အရှင်ဖြစ်သော ပိင်္ဂလမင်းသည် ဤသို့သောစကားကို ဆိုကာ မှားသော မိစ္ဆာအမြင်ကို အန်ထုတ်ပြီးလျှင်၊ မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပူဇော်ကာ ရှေးရှုဦးတည်လျက် ရထားပေါ်သို့ တက်လေ၏။ ဤသို့ ဂါထာတို့ကို ဆိုခဲ့ကြကုန်၏။

658-9. Tattha rājā piṅgalako nāma, suraṭṭhānaṃ adhipati ahūti piṅgalacakkhutāya ‘‘piṅgalo’’ti pākaṭanāmo suraṭṭhadesassa issaro rājā ahosi. Moriyānanti moriyarājūnaṃ, dhammāsokaṃ sandhāya vadati. Suraṭṭhaṃ punarāgamāti suraṭṭhassa visayaṃ uddissa suraṭṭhagāmimaggaṃ paccāgañchi. Paṅkanti mudubhūmiṃ. Vaṇṇupathanti petena nimmitaṃ marūbhūmimaggaṃ.

၆၅၈-၉. ထိုဂါထာတို့၌ 'ရာဇာပိင်္ဂလောနာမသုရဋ္ဌာနံအဓိပတိအဟု' ဟူသည်ကား ကြောင်သောမျက်စိရှိသဖြင့် 'ပိင်္ဂလ' ဟု ထင်ရှားသောအမည်ရှိသော၊ သုရဋ္ဌတိုင်းကို အစိုးရသော ပိင်္ဂလမင်း ဖြစ်၏။ 'မောရိယာနံ' ဟူသည်ကား မောရိယမင်းတို့ဖြစ်သော ဓမ္မသောကမင်းကြီးကို ရည်ညွှန်း၍ ဆို၏။ 'သုရဋ္ဌံပုနရာဂမာ' ဟူသည်ကား သုရဋ္ဌမင်း၏ နိုင်ငံတော်ကို ရည်ညွှန်းလျက် သုရဋ္ဌတိုင်းသို့ သွားရာလမ်းခရီးသို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသည်ကို ဆိုလို၏။ 'ဝင်္ကံ' ဟူသည်ကား သဲကန္တာရမြေကို ဆိုလို၏။ 'ဝဏ္ဏပထံ' ဟူသည်ကား ပြိတ္တာတို့ ဖန်ဆင်းအပ်သော သဲကန္တာရလမ်းခရီးကို ဆိုလို၏။

660. Khemoti nibbhayo. Sovatthikoti sotthibhāvāvaho. Sivoti anupaddavo. Suraṭṭhānaṃ santike itoti iminā maggena gacchantā mayaṃ suraṭṭhavisayassa samīpeyeva.

၆၆၀. 'ခေမော' ဟူသည်ကား ဘေးမရှိခြင်းကို ဆိုလို၏။ 'သောဝတ္ထိကော' ဟူသည်ကား ချမ်းသာခြင်းကို ဆောင်တတ်သည်ကို ဆိုလို၏။ 'သိဝေါ' ဟူသည်ကား ဘေးဥပဒ်မရှိခြင်းကို ဆိုလို၏။ 'သုရဋ္ဌာနံသန္တိကေဣတော' ဟူသည်ကား ဤလမ်းခရီးဖြင့် သွားကြကုန်သော ငါတို့သည် သုရဋ္ဌတိုင်း၏ အနီးသို့သာ ရောက်မည်ဟု ဆိုလို၏။

661-2. Soraṭṭhoti suraṭṭhādhipati. Ubbiggarūpoti utrastasabhāvo. Bhiṃsananti bhayajananaṃ. Lomahaṃsananti bhiṃsanakabhāvena lomānaṃ haṃsāpanaṃ.

၆၆၁-၂. 'သောရဋ္ဌော' ဟူသည်ကား သုရဋ္ဌတိုင်း၏ အရှင်မင်းကြီးကို ဆိုလို၏။ 'ဥဗ္ဗိဂ္ဂရူပေါ' ဟူသည်ကား ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်သော သဘောရှိသည်ကို ဆိုလို၏။ 'ဘိံသနံ' ဟူသည်ကား ကြောက်ရွံ့ခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်သည်ကို ဆိုလို၏။ 'လောမဟံသနံ' ဟူသည်ကား ကြောက်လန့်စရာကောင်းသော အခြေအနေကြောင့် ကြက်သီးမွေးညှင်းများ ထခြင်းကို ဆိုလို၏။

663. Yamapurisāna santiketi petānaṃ samīpe vattāma. Amānuso vāyati gandhoti petānaṃ sarīragandho vāyati. Ghoso suyyati dāruṇoti paccekanirayesu kāraṇaṃ kāriyamānānaṃ sattānaṃ ghorataro saddo suyyati.

၆၆၃. 'ယမပုရိသာနသန္တိကေ' ဟူသည်ကား ပြိတ္တာတို့၏ အနီး၌ ရှိနေကြသည်ကို ဆိုလို၏။ 'အမာနုသောဝါယတိ ဂန္ဓော' ဟူသည်ကား ပြိတ္တာတို့၏ ကိုယ်နံ့လှိုင်သည်ကို ဆိုလို၏။ 'ဃောသော သုယျတိ ဒါရုဏော' ဟူသည်ကား သီးခြားစီဖြစ်သော ငရဲတို့၌ ညှဉ်းဆဲခြင်းခံနေရသော သတ္တဝါတို့၏ အလွန်ကြမ်းကြုတ်လှသော ညည်းတွားသံတို့ကို ကြားရခြင်းကို ဆိုလို၏။

666. Pādapanti pādasadisehi mūlāvayavehi udakassa pivanato ‘‘pādapo’’ti laddhanāmaṃ taruṃ. Chāyāsampannanti sampannacchāyaṃ. Nīlabbhavaṇṇasadisanti vaṇṇena nīlameghasadisaṃ. Meghavaṇṇasirīnibhanti meghavaṇṇasaṇṭhānaṃ hutvā khāyamānaṃ.

၆၆၆. 'ပါဒပံ' ဟူသည်ကား ခြေနှင့်တူသော အမြစ်တို့ဖြင့် ရေကို သောက်တတ်သောကြောင့် 'ပါဒပ' ဟု အမည်ရသော သစ်ပင်ကို ဆိုလို၏။ 'ဆာယာသမ္ပန္နံ' ဟူသည်ကား အေးမြလှသော အရိပ်ရှိသည်ကို ဆိုလို၏။ 'နီလဗ္ဘဝဏ္ဏသဒိသံ' ဟူသည်ကား ညိုမည်းသောအဆင်းရှိသော မိုးတိမ်ညိုနှင့် တူသည်ကို ဆိုလို၏။ 'မေဃဝဏ္ဏသိရီနိဘံ' ဟူသည်ကား မိုးတိမ်ညို၏ ပုံသဏ္ဌာန်ကဲ့သို့ တင့်တယ်စွာ ထင်ရှားပေါ်လွင်နေသည်ကို ဆိုလို၏။

670. Pūraṃ pānīyasarakanti pānīyena puṇṇaṃ pānīyabhājanaṃ. Pūveti khajjake. Vitteti vittijanane madhure manuññe tahiṃ tahiṃ sarāve pūretvā ṭhapitapūve addasa.

၆၇၀. 'ပူရံပါနီယသရကံ' ဟူသည်ကား သောက်ရေအပြည့်ရှိသော ရေခွက်ကို ဆိုလို၏။ 'ပူဝေ' ဟူသည်ကား စားဖွယ်မုန့်တို့ကို ဆိုလို၏။ 'ဝိတ္တေ' ဟူသည်ကား နှစ်သက်ကြည်နူးမှုကို ဖြစ်စေတတ်သော၊ ချိုမြိန်နှစ်သက်ဖွယ်ရှိကုန်သော၊ ထိုထိုသော ခွက်တို့၌ အပြည့်ထည့်၍ ထားအပ်သော မုန့်တို့ကို မြင်ရခြင်းကို ဆိုလို၏။

672. Atho [Pg.235] te adurāgatanti ettha athoti nipātamattaṃ, avadhāraṇatthe vā, mahārāja, te āgataṃ durāgataṃ na hoti, atha kho svāgatamevāti mayaṃ sampaṭicchāmāti attho. Arindamāti arīnaṃ damanasīla.

၆၇၂. 'အထော တေ အဒုရာဂတံ' ဟူသော ဤပါဌ်၌ 'အထော' ဟူသောပုဒ်သည် နိပါတ်မျှသာဖြစ်၏၊ သို့မဟုတ် အဝဓာရဏအနက်၌ သုံးသော နိပါတ်မျှသာဖြစ်၏။ 'မင်းမြတ်... သင်၏လာခြင်းသည် အပြစ်နှင့်တကွ လာခြင်းမဟုတ်ပါ၊ စင်စစ်သော်ကား ကောင်းသော လာခြင်းသာ ဖြစ်ပါသည်' ဟု ငါတို့ ဝန်ခံကြကုန်၏ ဟူသည်ကား အနက်တည်း။ 'အရိန္ဒမ' ဟူသည်ကား ရန်သူတို့ကို ဆုံးမတတ်သော အလေ့ရှိသော မင်းမြတ်ဟု ဆိုလို၏။

677. Amaccā pārisajjāti amaccā pārisajjā ca vacanaṃ suṇantu, brāhmaṇo ca tuyhaṃ purohito taṃ suṇātūti yojanā.

၆၇၇. 'အမစ္စာပါရိသဇ္ဇာ' ဟူသည်မှာ 'အမတ်တို့သည်လည်းကောင်း၊ အခြွေအရံတို့သည်လည်းကောင်း စကားကို နာယူကြပါကုန်လော့၊ သင်မင်းကြီး၏ ပုရောဟိတ် ပုဏ္ဏားသည်လည်း ထိုစကားကို နာယူပါစေ' ဟူ၍ စကားစပ်စပ်စပ်ခြင်း (ယောဇနာခြင်း) ဖြစ်၏။

678. Suraṭṭhasmiṃ ahanti suraṭṭhadese ahaṃ. Devāti rājānaṃ ālapati. Micchādiṭṭhīti natthikadiṭṭhiyā viparītadassano. Dussīloti nissīlo. Kadariyoti thaddhamaccharī. Paribhāsakoti samaṇabrāhmaṇānaṃ akkosako.

၆၇၈. “သုရဋ္ဌသ္မိံ အဟံ” ဟူသည်မှာ သုရဋ္ဌတိုင်းပြည်မှ အကျွန်ုပ်ဟု ဆိုလိုသည်။ “ဒေဝ” ဟူသည်မှာ ပိင်္ဂလမင်းကို ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ “မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ” ဟူသည်မှာ နတ္ထိကအယူဖြင့် ဖောက်ပြန်မှားယွင်းသော အမြင်ရှိခြင်း ဖြစ်သည်။ “ဒုဿီလ” ဟူသည်မှာ သီလမရှိသူ ဖြစ်သည်။ “ကဒရိယ” ဟူသည်မှာ ပြင်းထန်သော မစ္ဆေရ (နှမြောဝန်တိုမှု) ရှိသူ ဖြစ်သည်။ “ပရိဘာသက” ဟူသည်မှာ ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့ကို ဆဲရေးတတ်သူ ဖြစ်သည်။

679. Vārayissanti vāresiṃ. Antarāyakaro ahanti dānaṃ dadantānaṃ upakāraṃ karontānaṃ antarāyakaro hutvā aññesañca paresaṃ dānaṃ dadamānānaṃ dānamayapuññato ahaṃ bahujanaṃ vārayissaṃ vāresinti yojanā.

၆၇၉. “ဝါရယိဿံ” ဟူသည်မှာ တားမြစ်ခဲ့ဖူး၏ ဟု ဆိုလိုသည်။ “အန္တရာယကရော အဟံ” ဟူသည်မှာ အလှူပေးလှူနေကြသူများ၊ ကျေးဇူးပြုနေကြသူများအား အန္တရာယ်ပြုသူဖြစ်၍၊ အလှူပေးလှူနေကြသော အခြားတစ်ပါးသောသူတို့၏ ဒါနမယကောင်းမှုမှ အကျွန်ုပ်သည် များစွာသောလူတို့ကို တားမြစ်အံ့ (တားမြစ်၏) ဟု စကားစပ်ရမည်။

680. Vipāko natthi dānassātiādi vāritākāradassanaṃ. Tattha vipāko natthi dānassāti dānaṃ dadato tassa vipāko āyatiṃ pattabbaphalaṃ natthīti vipākaṃ paṭibāhati. Saṃyamassa kuto phalanti sīlassa pana kuto nāma phalaṃ, sabbena sabbaṃ taṃ natthīti adhippāyo. Natthi ācariyo nāmāti ācārasamācārasikkhāpako ācariyo nāma koci natthi. Sabhāvato eva hi sattā dantā vā adantā vā hontīti adhippāyo. Tenāha ‘‘adantaṃ ko damessatī’’ti.

၆၈၀. “ဝိပါကော နတ္ထိ ဒါနဿ” အစရှိသော စကားသည် တားမြစ်သော အခြင်းအရာကို ပြခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုစကားရပ်၌ “ဝိပါကော နတ္ထိ ဒါနဿ” ဟူသည်မှာ အလှူပေးလှူသောသူအား ထိုအလှူ၏အကျိုး၊ နောင်အခါ၌ ရရှိအပ်သော အကျိုးကျေးဇူးသည် မရှိဟု အကျိုးတရားကို တားမြစ်ပယ်ဖျက်ခြင်း ဖြစ်သည်။ “သံယမဿ ကုတော ဖလံ” ဟူသည်မှာ စောင့်ထိန်းအပ်သော သီလ၏ အကျိုးတရားသည် အဘယ်မှာ ရှိပါအံ့နည်း၊ ထိုအကျိုးသည် အလုံးစုံ အလျဉ်းမရှိဟု ဆိုလိုသည်။ “နတ္ထိ အာစရိယော နာမ” ဟူသည်မှာ ကောင်းသောအလေ့အကျင့် (အာစာရသမာစာရ) ကို သင်ကြားပြသပေးတတ်သော ဆရာမည်သည် မရှိဟု ဆိုလိုသည်။ အမှန်စင်စစ် သတ္တဝါတို့သည် သဘာဝအားဖြင့်သာလျှင် ယဉ်ကျေးသူ သို့မဟုတ် မယဉ်ကျေးသူများ ဖြစ်ကြသည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ထို့ကြောင့် “မယဉ်ကျေးသူကို မည်သူက ယဉ်ကျေးအောင် ဆုံးမနိုင်အံ့နည်း” (အဒန္တံ ကော ဒမိဿတိ) ဟု မိန့်ဆိုခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။

681. Samatulyāni bhūtānīti ime sattā sabbepi aññamaññaṃ samasamā, tasmā jeṭṭho eva natthi, kuto jeṭṭhāpacāyiko, jeṭṭhāpacāyanapuññaṃ nāma natthīti attho. Natthi balanti yamhi attano bale patiṭṭhitā sattā vīriyaṃ katvā manussasobhagyataṃ ādiṃ katvā yāvaarahattaṃ sampattiyo pāpuṇanti, taṃ vīriyabalaṃ paṭikkhipati. Vīriyaṃ vā natthi kuto uṭṭhānaporisanti idaṃ no purisavīriyena purisakārena pavattanti evaṃ pavattavādapaṭikkhepavasena vuttaṃ.

၆၈၁. “သမတုလျာနိ ဘူတာနိ” ဟူသည်မှာ ဤသတ္တဝါအားလုံးတို့သည် အချင်းချင်း တူမျှကြကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ကြီးမြတ်သောသူ ဟူသည်မရှိ၊ ကြီးမြတ်သောသူတို့အား ရိုသေခြင်းသည် အဘယ်မှာ ရှိနိုင်အံ့နည်း၊ ကြီးသူကို အရိုအသေပြုခြင်းဟူသော ကောင်းမှုသည် မရှိဟု ဆိုလိုသည်။ “နတ္ထိ ဗလံ” ဟူသည်မှာ သတ္တဝါတို့သည် မိမိတို့၏ အကြင်စွမ်းအားအပေါ်၌ တည်လျက် လုံ့လပြုပြီးလျှင် လူတို့၏ စည်းစိမ်ချမ်းသာမှစ၍ အရဟတ္တဖိုလ်တိုင်အောင် ပြည့်စုံခြင်းများသို့ ရောက်နိုင်ကြရာ၊ ထိုလုံ့လဝီရိယ အားကို ပယ်မြစ်ခြင်းဖြစ်သည်။ “ဝီရိယံ ဝါ နတ္ထိ ကုတော ဥဋ္ဌာနပေါရိသံ” ဟူသော ဤစကားကို ယောက်ျား၏ လုံ့လ၊ ယောက်ျား၏ အားထုတ်မှုဖြင့် ကိစ္စအဝဝတို့ ပြီးမြောက်ဖြစ်ပျက်ကြသည်ဟူသော အယူဝါဒကို ပယ်မြစ်သည့်အနေဖြင့် မိန့်ဆိုထားခြင်း ဖြစ်သည်။

682. Natthi [Pg.236] dānaphalaṃ nāmāti dānassa phalaṃ nāma kiñci natthi, deyyadhammapariccāgo bhasmanihitaṃ viya nipphalo evāti attho. Na visodheti verinanti ettha verinanti veravantaṃ verānaṃ vasena pāṇātipātādīnaṃ vasena ca katapāpaṃ puggalaṃ dānasīlādivatato na visodheti, kadācipi suddhaṃ na karoti. Pubbe ‘‘vipāko natthi dānassā’’tiādi dānādito attano paresaṃ nivāritākāradassanaṃ, ‘‘natthi dānaphalaṃ nāmā’’tiādi pana atthano micchābhinivesadassananti daṭṭhabbaṃ. Laddheyyanti laddhabbaṃ. Kathaṃ pana laddhabbanti āha ‘‘niyatipariṇāmaja’’nti. Ayaṃ satto sukhaṃ vā dukkhaṃ vā labhanto niyativipariṇāmavaseneva labhati, na kammassa katattā, na issarādinā cāti adhippāyo.

၆၈၂. “နတ္ထိ ဒါနဖလံ နာမ” ဟူသည်မှာ အလှူ၏ အကျိုးကျေးဇူးဟူ၍ တစ်စုံတစ်ခုမျှ မရှိ၊ လှူဖွယ်ဝတ္ထုကို ပေးကမ်းစွန့်ကြဲခြင်းသည် ပြာ၌ သွန်းလောင်းလိုက်သကဲ့သို့ အကျိုးမဲ့သက်သက်သာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “န ဝိသောဓေတိ ဝေရီနံ” ဟူသော ဤပါဌ်၌ “ဝေရီနံ” ဟူသည်မှာ ပါဏာတိပါတ စသည်တို့ကို ပြုလုပ်၍ မကောင်းမှုရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်ကို ဒါန သီလ စသော အကျင့်တရားတို့က မစင်ကြယ်စေနိုင်၊ တစ်ရံတစ်ဆစ်မျှလည်း စင်ကြယ်ခြင်းကို မပြုလုပ်နိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။ ရှေး၌ ဖော်ပြခဲ့သော “ဝိပါကော နတ္ထိ ဒါနဿ” စသော စကားသည် မိမိနှင့် သူတစ်ပါးတို့အား ဒါနကောင်းမှု ပြုခြင်းမှ တားမြစ်သော အခြင်းအရာကို ပြခြင်းဖြစ်ပြီး၊ “နတ္ထိ ဒါနဖလံ နာမ” စသော စကားသည် မိမိ၏ မှားယွင်းသော နှလုံးသွင်းယူဆမှုကို ပြခြင်းဖြစ်သည်ဟု မှတ်ယူအပ်၏။ “လဒ္ဓေယျံ” ဟူသည်မှာ ရရှိအပ်သော အရာကို ဆိုသည်။ ထိုအရာကို မည်သို့ ရရှိသနည်းဟူမူ “နိယတိပရိဏာမဇံ” ဟု မိန့်ဆိုသည်။ ဤသတ္တဝါသည် ချမ်းသာကိုဖြစ်စေ၊ ဆင်းရဲကိုဖြစ်စေ ရရှိရာ၌ နိယတိပရိဏာမ (သဘာဝတရား၏ အလှည့်ကျ ဆွဲဆောင်ညွှန်ကြားမှု) ကြောင့်သာ ရရှိခြင်းဖြစ်ပြီး၊ ကံကို ပြုလုပ်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဖန်ဆင်းရှင် (ဣဿရ) စသည်တို့ကြောင့်လည်းကောင်း ရရှိခြင်းမဟုတ်ဟု ဆိုလိုသည်။

683. Natthi mātā pitā bhātāti mātādīsu sammāpaṭipattimicchāpaṭipattīnaṃ phalābhāvaṃ sandhāya vadati. Loko natthi ito paranti ito idhalokato paraloko nāma koci natthi, tattha tattheva sattā ucchijjantīti adhippāyo. Dinnanti mahādānaṃ. Hutanti pahenakasakkāro, tadubhayampi phalābhāvaṃ sandhāya ‘‘natthī’’ti paṭikkhipati. Sunihitanti suṭṭhu nihitaṃ. Na vijjatīti yaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ dānaṃ nāma ‘‘anugāmikanidhī’’ti vadanti, taṃ na vijjati. Tesaṃ taṃ vācāvatthumattamevāti adhippāyo.

၆၈၃. “နတ္ထိ မာတာ ပိတာ ဘာတာ” အစရှိသော ပါဠိတို့၌ မိခင်၊ ဖခင် စသည်တို့အပေါ် ကောင်းစွာပြုကျင့်ခြင်း (သမ္မာပဋိပတ္တိ) နှင့် မကောင်းသဖြင့် ပြုကျင့်ခြင်း (မိစ္ဆာပဋိပတ္တိ) တို့၏ အကျိုးရလဒ် မရှိခြင်းကို ရည်ရွယ်၍ မိန့်ဆိုသည်။ “လောကော နတ္ထိ အိတော ပရံ” ဟူသည်မှာ ဤပစ္စုပ္ပန်လောကမှတစ်ပါး တမလွန်လောကဟူ၍ တစ်စုံတစ်ခုမျှ မရှိ၊ သတ္တဝါတို့သည် ထိုထိုဖြစ်ရာ ဘဝအရပ်၌သာလျှင် ပြတ်စဲသေဆုံးသွားကြသည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “ဒိန္နံ” ဟူသည်မှာ အလှူကြီး (မဟာဒါန) ၏ အကျိုးကို ဆိုသည်။ “ဟုတံ” ဟူသည်မှာ စွမ်းနိုင်သမျှသော လာဘ်ပူဇော်သကာ၏ အကျိုးကို ဆိုသည်။ ထိုနှစ်ပါးစုံလုံးကိုလည်း အကျိုးမရှိခြင်းကို ရည်ရွယ်၍ “မရှိ” ဟု ပယ်မြစ်ခြင်းဖြစ်သည်။ “သုနိဟိတံ” ဟူသည်မှာ ကောင်းစွာ သိုမှီးမြှုပ်နှံထားအပ်သော ကောင်းမှုတရား ဖြစ်သည်။ “န ဝိဇ္ဇတိ” ဟူသည်မှာ ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့က အစဉ်လိုက်တတ်သော ကောင်းမှုတည်းဟူသော ရွှေအိုး (အနုဂါမိကနိဓိ) ဟု ခေါ်ဆိုကြသော ထိုပေးလှူခြင်းသည် မရှိ၊ ၎င်းတို့၏ ပြောဆိုချက်သည် စကားသက်သက်မျှသာ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။

684. Na koci kañci hanatīti yo puriso paraṃ purisaṃ haneyya, parassa purisassa sīsaṃ chindeyya, tattha paramatthato na koci kañci hanati, sattannaṃ kāyānaṃ chiddabhāvato hananto viya hoti. Kathaṃ satthapahāroti āha ‘‘sattannaṃ vivaramantare’’ti. Pathavīādīnaṃ sattannaṃ kāyānaṃ vivarabhūte antare chidde satthaṃ pavisati, tena sattā asiādīhi pahatā viya honti, jīvo viya pana sesakāyāpi niccasabhāvattā na chijjantīti adhippāyo.

၆၈၄. “န ကောစိ ကိဉ္စိ ဟနတိ” ဟူသည်မှာ အကြင်ယောက်ျားသည် အခြားတစ်ပါးသော ယောက်ျားကို သတ်ဖြတ်ငြားအံ့ သို့မဟုတ် ဦးခေါင်းကို ဖြတ်ငြားအံ့၊ ထိုသို့ သတ်ဖြတ်ဖြတ်တောက်ခြင်း၌ ပရမတ် (အမှန်တရား) အားဖြင့် မည်သူမျှ မည်သည့်သတ္တဝါကိုမျှ သတ်ဖြတ်သည်မမည်၊ ကာယခုနစ်ပါးတို့သည် မြဲသောကြောင့် သတ်ဖြတ်သကဲ့သို့သာ ဖြစ်၏။ လက်နက်ဖြင့် ထိုးခုတ်ခြင်းသည် မည်သို့ ဖြစ်သနည်း ဟူမူ “သတ္တန္နံ ဝိဝရမန္တရေ” ဟု ဆိုသည်။ ပထဝီ အစရှိသော ကာယခုနစ်ပါးတို့၏ လွတ်လပ်သော အကြားအပေါက်၌ လက်နက်သည် ဝင်ရောက်သွားခြင်းသာ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် သတ္တဝါတို့သည် ဓား၊ သန်လျက် စသည်တို့ဖြင့် အခုတ်ခံရသကဲ့သို့ ဖြစ်ကြသော်လည်း၊ အမှန်စင်စစ် ဇီဝိတိန္ဒြေကဲ့သို့ပင် ကျန်သော ကာယတို့သည်လည်း မြဲသောသဘော ရှိကြသောကြောင့် ပျက်စီးပြတ်တောက်သွားခြင်း မရှိဟု ဆိုလိုသည်။

685. Acchejjābhejjo hi jīvoti ayaṃ sattānaṃ jīvo satthādīhi na chinditabbo na bhinditabbo niccasabhāvattā. Aṭṭhaṃso guḷaparimaṇḍaloti so pana jīvo kadāci aṭṭhaṃso hoti kadāci guḷaparimaṇḍalo[Pg.237]. Yojanānaṃ sataṃ pañcāti kevalībhāvaṃ patto pañcayojanasatubbedho hoti. Ko jīvaṃ chettumarahatīti niccaṃ nibbikāraṃ jīvaṃ ko nāma satthādīhi chindituṃ arahati, na so kenaci vikopaneyyoti vadati.

၆၈၅. “အစ္ဆေဇ္ဇာဘေဇ္ဇော ဟိ ဇီဝေါ” ဟူသည်မှာ သတ္တဝါတို့၏ ဤဇီဝိတိန္ဒြေ (အသက်)သည် မြဲသော သဘောရှိသဖြင့် ဓား၊ လက်နက် စသည်တို့ဖြင့် မဖြတ်တောက်အပ်၊ မခွဲခြမ်းအပ်ဟု ဆိုလိုသည်။ “အဋ္ဌံသော ဂုဠပရိမဏ္ဍလော” ဟူသည်မှာ ထိုဇီဝိတိန္ဒြေသည် တစ်ခါတစ်ရံ ရှစ်မြှောင့်သဏ္ဌာန် ရှိပြီး၊ တစ်ခါတစ်ရံ အလုံးအခဲ သဏ္ဌာန်ရှိသည်။ “ယောဇနာနံ သတံ ပဉ္စ” ဟူသည်မှာ လုံးလုံးလျားလျား သက်သက်ဖြစ်ပေါ်လာသောအခါ ယူဇနာငါးရာ အမြင့်ရှိသည်။ “ကော ဇီဝံ ဆေတ္တုမရဟတိ” ဟူသည်မှာ အမြဲတည်၍ ဖောက်ပြန်ခြင်းမရှိသော ထိုဇီဝိတိန္ဒြေကို မည်သူသည် ဓားစသည်ဖြင့် ဖြတ်တောက်နိုင်ပါအံ့နည်း၊ ၎င်းကို မည်သူမျှ မဖျက်ဆီးနိုင်ဟု ဆိုလိုသည်။

686. Suttaguḷeti veṭhetvā katasuttaguḷe. Khitteti nibbeṭhanavasena khitte. Nibbeṭhentaṃ palāyatīti pabbate vā rukkhagge vā ṭhatvā nibbeṭhiyamānaṃ khittaṃ suttaguḷaṃ nibbeṭhentameva gacchati, sutte khīṇe na gacchati. Evamevanti yathā taṃ suttaguḷaṃ nibbeṭhiyamānaṃ gacchati, sutte khīṇe na gacchati, evameva so jīvo ‘‘cullāsīti mahākappino satasahassānī’’ti vuttakālameva attabhāvaguḷaṃ nibbeṭhento palāyati pavattati, tato uddhaṃ na pavattati.

၆၈၆. “သုတ္တဂုဠေ” ဟူသည်မှာ ရစ်ပတ်၍ ပြုလုပ်ထားသော ချည်လုံးကို ဆိုသည်။ “ခိတ္တေ” ဟူသည်မှာ ဖြေလျက် ပစ်ချလိုက်သောအခါ၌ ဖြစ်သည်။ “နိဗ္ဗေဋ္ဌေန္တံ ပလာယတိ” ဟူသည်မှာ တောင်ထိပ် သို့မဟုတ် သစ်ပင်ဖျား၌ ရပ်လျက် ချည်စကို ကိုင်ကာ ပစ်ချလိုက်သော ချည်လုံးသည် ပြေလျက်သာ အောက်သို့ ကျသွား၏။ “ဧဝမေဝံ” ဟူသည်မှာ ထိုချည်လုံးသည် ပြေလျက် သွားသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ချည်မျှင်ကုန်သွားသောအခါ ဆက်မသွားတော့သကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ထို့အတူပင် ထိုသတ္တဝါတို့၏ ဇီဝိတိန္ဒြေသည် မဟာကပ် ရှစ်သန်းလေးသိန်းပတ်လုံး ဟူသော ဆိုအပ်ပြီးသော ကာလပတ်လုံးသာလျှင် အတ္တဘောတည်းဟူသော ချည်လုံးကို ဖြေလျက် ဖြစ်ပျက် (ပြေးသွား) နေ၏။ ထိုကာလထက် ကျော်လွန်လျှင် ဆက်၍မဖြစ်တော့ဟု ဆိုလိုသည်။

687. Evameva ca so jīvoti yathā koci puriso attano nivāsagāmato nikkhamitvā tato aññaṃ gāmaṃ pavisati kenacideva karaṇīyena, evameva so jīvo ito sarīrato nikkhamitvā aññaṃ aparaṃ sarīraṃ niyatavasena pavisatīti adhippāyo. Bondinti kāyaṃ.

၆၈၇. “ဧဝမေဝ စ သော ဇီဝေါ” ဟူသည်မှာ လူတစ်ယောက်သည် မိမိနေထိုင်ရာ ရွာမှ ထွက်ခွာပြီး တစ်စုံတစ်ခုသော ကိစ္စဖြင့် အခြားရွာတစ်ရွာသို့ ဝင်ရောက်သကဲ့သို့၊ ထို့အတူပင် ထိုသတ္တဝါတို့၏ ဇီဝိတိန္ဒြေသည် ဤခန္ဓာကိုယ်မှ ထွက်ခွာ၍ အခြားတစ်ပါးသော ခန္ဓာကိုယ်သို့ နိယတိ (သဘာဝတရား၏ အလှည့်ကျ ဆွဲဆောင်ညွှန်ကြားမှု) စွမ်းအားဖြင့် ဝင်ရောက်သွားခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဆိုလိုသည်။ “ဗောန္ဒိံ” ဟူသည်မှာ ခန္ဓာကိုယ်ကို ဆိုလိုသည်။

689. Cullāsītīti caturāsīti. Mahākappinoti mahākappānaṃ. Tattha ‘‘ekamhā mahāsarā anotattādito vassasate vassasate kusaggena ekekaṃ udakabinduṃ nīharante iminā upakkamena sattakkhattuṃ tamhi sare nirudake jāte eko mahākappo nāma hotī’’ti vatvā ‘‘evarūpānaṃ mahākappānaṃ caturāsītisatasahassāni saṃsārassa parimāṇa’’nti vadanti. Ye bālā ye ca paṇḍitāti ye andhabālā, ye ca sappaññā, sabbepi te. Saṃsāraṃ khepayitvānāti yathāvuttakālaparicchedaṃ saṃsāraṃ aparāparuppattivasena khepetvā. Dukkhassantaṃ karissareti vaṭṭadukkhassa pariyantaṃ pariyosānaṃ karissanti. Paṇḍitāpi antarā sujjhituṃ na sakkonti, bālāpi tato uddhaṃ nappavattantīti tassa laddhi.

၆၈၉. စူဠာသီတိ ဟူသည် ရှစ်သောင်းလေးထောင်ကို ဆိုသည်။ မဟာကပ္ပိနော ဟူသည် မဟာကပ်တို့၏ ဟု ဆိုလိုသည်။ ထိုမဟာကပ်တို့နှင့် ပတ်သက်၍ ‘အနဝတတ်အစရှိသော အိုင်ကြီးတစ်ခုမှ အနှစ်တစ်ရာ အနှစ်တစ်ရာ စေ့သောအခါ၌ သမန်းမြက်ဖျားဖြင့် တစ်စက်တစ်စက်သော ရေပေါက်ကို ထုတ်ဆောင်ရာတွင် ဤသို့သော လုံ့လဖြင့် ခုနစ်ကြိမ်တိုင်တိုင် ထိုအိုင်၌ ရေမရှိဘဲ ခန်းခြောက်သွားသောအခါ တစ်ခုသော မဟာကပ် မည်သည် ဖြစ်၏’ ဟု ဆိုပြီးလျှင် ‘ဤသို့ သဘောရှိသော မဟာကပ်တို့၏ ရှစ်သန်းလေးသိန်းသည် သံသရာ၏ အတိုင်းအရှည် ဖြစ်၏’ ဟု ဆိုကြကုန်၏။ ‘ယေ ဗာလာ ယေ စ ပဏ္ဍိတာ’ ဟူသည် အကြင်လူမိုက်တို့သည်လည်းကောင်း၊ အကြင်ပညာရှိတို့သည်လည်းကောင်း ရှိကြကုန်၏၊ ထိုသူအားလုံးတို့ကို ဆိုလိုသည်။ ‘သံသာရံ ခေပယိတွာန’ ဟူသည် ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော ကာလအပိုင်းအခြားရှိသော သံသရာကို အဖန်တလဲလဲ ဖြစ်ခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့် ကုန်ဆုံးစေ၍ ဟူသောအနက် ဖြစ်သည်။ ‘ဒုက္ခဿန္တံ ကရိဿရေ’ ဟူသည် ဝဋ်ဆင်းရဲ၏ အဆုံးအပိုင်းအခြားကို ပြုကြကုန်လတ္တံ့ ဟု ဆိုလိုသည်။ ပညာရှိတို့သည်လည်း အကြားအလတ်၌ စင်ကြယ်ခြင်းငှာ မတတ်နိုင်ကြကုန်၊ လူမိုက်တို့သည်လည်း ထိုရှစ်သန်းလေးသိန်း အတိုင်းအရှည်ထက် လွန်၍ မဖြစ်ကြကုန်ဟူသည်မှာ ထိုသူ၏ အယူဝါဒ ဖြစ်၏။

690. Mitāni sukhadukkhāni, doṇehi piṭakehi cāti sattānaṃ sukhadukkhāni nāma doṇehi piṭakehi mānabhājanehi mitāni viya yathāvuttakālaparicchedeneva [Pg.238] parimitattā paccekañca tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tāni niyatipariṇāmajāni parimitāni. Tayidaṃ jino sabbaṃ pajānāti jinabhūmiyaṃ ṭhito kevalaṃ pajānāti saṃsārassa samatikkantattā. Saṃsāre pana paribbhamati sammūḷhāyaṃ itarā pajā.

၆၉၀. ‘မိတာနိ သုခဒုက္ခာနိ ဒေါဏေဟိ ပိဋကေဟိ စ’ ဟူသည် သတ္တဝါတို့၏ ချမ်းသာဆင်းရဲတို့ကို ဇလား ချင်း တောင်း အိုး ခွက် စသော ခြင်တွယ်စရာ ကိရိယာတို့ဖြင့် ခြင်တွယ် တိုင်းတာအပ်သကဲ့သို့ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော ကာလအပိုင်းအခြားဖြင့် အတိုင်းအရှည် ပြုအပ်သောကြောင့်လည်းကောင်း၊ ထိုထိုသတ္တဝါတို့၏ အသီးသီးသော နိယတိ (ဗဟိဒ္ဓအကြောင်းတရား) ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော အပြောင်းအလဲတို့ဖြင့် အတိုင်းအရှည် ပြုအပ်ကုန်၏။ ‘တယိဒံ ဇိနော သဗ္ဗံ ပဇာနာတိ’ ဟူသည် ဇိနဘုံ (ဘုရားအဖြစ်) ၌ တည်သောသူသည် အလုံးစုံကို အပြားအားဖြင့် သိ၏။ အဘယ်ကြောင့် သိသနည်းဟူမူ သံသရာကို လွန်မြောက်ပြီးသောကြောင့် သိ၏။ ဇိနဘုံ၌ တည်သော ပညာရှိမှတစ်ပါး တွေဝေသော ဤသတ္တဝါအပေါင်းသည်ကား သံသရာ၌ လည်ပတ်နေရ၏။

691. Evaṃdiṭṭhi pure āsinti yathāvuttanatthikadiṭṭhiko pubbeva ahaṃ ahosiṃ. Sammūḷho mohapārutoti yathāvuttāya diṭṭhiyā hetubhūtena sammohena sammūḷho, taṃsahajātena pana mohena pāruto, paṭicchāditakusalabījoti adhippāyo.

၆၉၁. ‘ဧဝံ ဒိဋ္ဌိ ပုရေ အာသိံ’ ဟူသည် ‘အကျွန်ုပ်သည် ရှေးဦးကပင် ဆိုအပ်ခဲ့ပြီးသော နတ္ထိကမိစ္ဆာအယူ ရှိခဲ့ဖူးပြီ’ ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘သမ္မုဠော မောဟပါရုတော’ ဟူသည် ဖော်ပြပါ မိစ္ဆာအယူ၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သော ပြင်းစွာတွေဝေခြင်းကြောင့် ပြင်းစွာ တွေဝေခဲ့သည်။ ထိုမိစ္ဆာအယူနှင့်အတူတကွ ဖြစ်ပေါ်လာသော မောဟဖြင့် ဖုံးလွှမ်းအပ်သော၊ ကွယ်ကာအပ်သော ကုသိုလ်မျိုးစေ့ ရှိသည်ဖြစ်၏ ဟူသည်မှာ အဓိပ္ပာယ်တည်း။

692. Evaṃ pubbe yā attano uppannā pāpadiṭṭhi, tassā vasena kataṃ pāpakammaṃ dassetvā idāni attanā āyatiṃ anubhavitabbaṃ tassa phalaṃ dassento ‘‘oraṃ me chahi māsehī’’tiādimāha.

၆၉၂. ဤသို့ ရှေးအခါက မိမိ၌ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော မကောင်းသော မိစ္ဆာအယူကိုလည်းကောင်း၊ ထိုအယူ၏ အစွမ်းဖြင့် ပြုလုပ်ခဲ့သော မကောင်းမှုကံကိုလည်းကောင်း ပြသပြီး၍ ယခုအခါတွင် မိမိသည် နောင်အခါ၌ ခံစားရမည့် ထိုမကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးကို ပြလိုသဖြင့် ‘ဩရံ မေ ဆဟိ မာသေဟိ’ အစရှိသော ဂါထာကို မိန့်ဆိုခဲ့သည်။

695-7. Tattha vassāni satasahassānīti vassānaṃ satasahassāni, atikkamitvāti vacanaseso. Bhummatthe vā etaṃ paccattavacanaṃ, vassesu satasahassesu vītivattesūti attho. Ghoso suyyati tāvadeti yadā ettako kālo atikkanto hoti, tāvadeva tasmiṃ kāle ‘‘idha paccantānaṃ vo mārisā vassasatasahassaparimāṇo kālo atīto’’ti evaṃ tasmiṃ niraye saddo suyyati. Lakkho eso, mahārāja, satabhāgavassakoṭiyoti satabhāgā satakoṭṭhāsā vassakoṭiyo, mahārāja, niraye paccantānaṃ sattānaṃ āyuno eso lakkho eso paricchedoti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti – dasadasakaṃ sataṃ nāma, dasa satāni sahassaṃ nāma, dasadasasahassāni satasahassaṃ nāma, satasatasahassāni koṭi nāma, tāsaṃ koṭīnaṃ vasena satasahassavassakoṭiyo satabhāgā vassakoṭiyo. Sā ca kho nerayikānaṃyeva vassagaṇanāvasena veditabbā, na manussānaṃ, devānaṃ vā. Īdisāni anekāni vassakoṭisatasahassāni nerayikānaṃ āyu. Tenāha ‘‘koṭisatasahassāni, niraye paccare janā’’ti. Yādisena pana pāpena sattā evaṃ nirayesu paccanti[Pg.239], taṃ nigamanavasena dassetuṃ ‘‘micchādiṭṭhī ca dussīlā, ye ca ariyūpavādino’’ti vuttaṃ. Vedissanti anubhavissaṃ.

၆၉၅-၇. ထိုဂါထာ၌ ‘ဝဿာနိ သတသဟဿာနိ’ ဟူသည် အနှစ်တစ်သိန်းကို ကျော်လွန်၍ဟု စကားကြွင်းကို ထည့်သွင်းအပ်၏။ သို့မဟုတ် ဤပုဒ်သည် သတ္တမီအနက်၌ ပဌမာဝိဘတ်သက်သော ပုဒ်ဖြစ်၍ အနှစ်တစ်သိန်းတို့ လွန်မြောက်သောအခါ၌ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ ‘ဃောသော သုယျတိ တာဝဒေ’ ဟူသည် ဤမျှအတိုင်းအရှည်ရှိသော ကာလသည် လွန်မြောက်သောအခါ ထိုအခါ၌ပင် ‘အချင်းတို့... ဤငရဲ၌ ခံစားနေရသော သင်တို့အား အနှစ်တစ်သိန်းဟူသော ကာလသည် လွန်ခဲ့ပြီ’ ဟု ထိုငရဲ၌ အသံကို ကြားရ၏။ ‘လက္ခော ဧသော မဟာရာဇ သတဘာဂဝဿ ကောဋိယော’ ဟူသည် ‘မင်းမြတ်... နှစ်ကုဋေတစ်သိန်းသော အအစိတ်အပိုင်းတို့သည် ငရဲ၌ ခံစားနေရသော သတ္တဝါတို့၏ သက်တမ်းအပိုင်းအခြား ဖြစ်၏’ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ဤအနက်ကို ဆိုလိုသည်မှာ ဆယ်ခုတစ်ဆယ်သည် တစ်ရာမည်၏၊ ဆယ်ရာသည် တစ်ထောင်မည်၏၊ ဆယ်သောင်းသည် တစ်သိန်းမည်၏၊ သိန်းတစ်ရာသည် တစ်ကုဋေမည်၏။ ထိုကုဋေတို့၏ အစွမ်းဖြင့် အနှစ်တစ်သိန်းတို့သည် ကုဋေတစ်သိန်းသော နှစ်အပိုင်းအခြားတို့ ရှိကုန်၏။ ထိုနှစ်အရေအတွက်ကိုလည်း ငရဲသူတို့၏ နှစ်ကို ရေတွက်ခြင်း၏ အစွမ်းဖြင့်သာ သိအပ်၏၊ လူတို့၏လည်းကောင်း၊ နတ်တို့၏လည်းကောင်း နှစ်ရေတွက်ခြင်းဖြင့် မသိအပ်ပေ။ ဤသို့ သဘောရှိသော များစွာသော နှစ်ကုဋေတစ်သိန်းတို့သည် ငရဲသူတို့၏ သက်တမ်း ဖြစ်၏။ ထိုကြောင့် ‘ကောဋိသတသဟဿာနိ နိရယေ ပစ္စရေ ဇနာ’ ဟု မိန့်ဆိုခဲ့သည်။ တစ်ဖန် သတ္တဝါတို့သည် အကြင်သို့သော မကောင်းမှုကံဖြင့် ဤသို့ ငရဲတို့၌ ခံရကုန်၏၊ ထိုမကောင်းမှုကံကို နိဂုံးချုပ်ပြခြင်းငှာ ‘မိစ္ဆာဒိဋ္ဌိ စ ဒုဿီလာ၊ ယေ စ အရိယုပဝါဒိနော’ ဟု ဆိုအပ်၏။ ‘ဝေဒိဿံ’ ဟူသည် ခံစားကြရလတ္တံ့ ဟု ဆိုလိုသည်။

698-706. Evaṃ āyatiṃ attanā anubhavitabbaṃ pāpaphalaṃ dassetvā idāni ‘‘kena te brahmacariyena, ānubhāvo ayaṃ tavā’’ti raññā pucchitamatthaṃ ācikkhitvā taṃ saraṇesu ceva sīlesu ca patiṭṭhāpetukāmo ‘‘taṃ suṇohi mahārājā’’tiādimāha. Tattha sīlesuposathe ratāti niccasīlesu ca uposathasīlesu ca abhiratā. Adāti adāsi. Taṃ dhammanti taṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ amatapadañca.

၆၉၈-၇၀၆. ဤသို့ နောင်အခါ မိမိခံစားရမည့် မကောင်းမှု၏ အကျိုးကို ပြသပြီးနောက် ယခုအခါ၌ ‘မင်းကြီးက သင်သည် အဘယ်သို့သော မြတ်သော အကျင့်ကြောင့် ဤသို့သော တန်ခိုးအာနုဘော်ကို ရသနည်း’ ဟု မေးမြန်းအပ်သော အနက်ကို ဖြေကြား၍ ထိုပိင်္ဂလမင်းကို သရဏဂုံသုံးပါးနှင့် သီလတို့၌ တည်စေလိုသဖြင့် ‘တံ သုဏောဟိ မဟာရာဇ’ အစရှိသော ဂါထာကို ဆိုခဲ့သည်။ ထိုဂါထာ၌ ‘သီလေ ဥပေါသထေ ရတာ’ ဟူသည် နိစ္စသီလတို့၌လည်းကောင်း၊ ဥပုသ်သီလတို့၌လည်းကောင်း အလွန်မွေ့လျော်သူများ ဖြစ်ကြ၏။ ‘အဒါ’ ဟူသည် ပေးလှူခဲ့ပြီ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ ‘တံ ဓမ္မံ’ ဟူသည် အင်္ဂါရှစ်ပါးရှိသော ထိုမဂ်တရားနှင့် သေခြင်းကင်းသော နိဗ္ဗာန်ကို ဆိုလိုသည်။

709-12. Evaṃ petena saraṇesu sīlesu ca samādapito rājā pasannamānaso tena attano kataṃ upakāraṃ tāva kittetvā saraṇādīsu patiṭṭhahanto ‘‘atthakāmo’’tiādikā tisso gāthā vatvā pubbe attanā gahitāya pāpikāya diṭṭhiyā paṭinissaṭṭhabhāvaṃ pakāsento ‘‘ophuṇāmī’’ti gāthamāha.

၇၀၉-၁၂. ဤသို့ ပြိတ္တာသည် သရဏဂုံနှင့် သီလတို့၌ ဆောက်တည်စေအပ်သော ပိင်္ဂလမင်းသည် ကြည်ညိုသော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ ထိုပြိတ္တာက မိမိအား ပြုအပ်သော ကျေးဇူးကို ရှေးဦးစွာ ချီးမွမ်းပြောဆိုပြီးလျှင် သရဏဂုံအစရှိသည်တို့၌ တည်လျက် ‘အတ္ထကာမော’ အစရှိသော ဂါထာသုံးပုဒ်ကို ဆိုပြီးနောက် ရှေးက မိမိယူထားသော ယုတ်မာသော မိစ္ဆာအယူကို စွန့်လွှတ်လိုက်ပြီးဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားစေလိုသဖြင့် ‘ဩဖုဏာမိ’ ဂါထာကို ဆိုခဲ့သည်။

Tattha ophuṇāmi mahāvāteti mahante vāte vāyante bhusaṃ viya taṃ pāpakaṃ diṭṭhiṃ, yakkha, tava dhammadesanāvāte ophuṇāmi niddhunāmi. Nadiyā vā sīghagāmiyāti sīghasotāya mahānadiyā vā tiṇakaṭṭhapaṇṇakasaṭaṃ viya pāpikaṃ diṭṭhiṃ pavāhemīti adhippāyo. Vamāmi pāpikaṃ diṭṭhinti mama manomukhagataṃ pāpikaṃ diṭṭhiṃ ucchaḍḍayāmi. Tattha kāraṇamāha ‘‘buddhānaṃ sāsane rato’’ti. Yasmā ekaṃsena amatāvahe buddhānaṃ bhagavantānaṃ sāsane rato abhirato, tasmā taṃ diṭṭhisaṅkhātaṃ visaṃ vamāmīti yojanā.

ထိုဂါထာ၌ ‘ဩဖုဏာမိ မဟာဝါတေ’ ဟူသည် ‘နတ်သား... ပြင်းထန်သော လေတိုက်ခတ်သောအခါ ဖွဲပြာတို့ကို လွှင့်ပစ်သကဲ့သို့ ယုတ်မာသော ထိုမိစ္ဆာအယူကို သင်နတ်သား၏ တရားဒေသနာတည်းဟူသော လေအဟုန်၌ လွှင့်ပစ်၏ (ဖယ်ရှားပစ်၏)’ ဟူသောအနက် ဖြစ်သည်။ ‘နဒိယာ ဝါ သီဃဂါမိယာ’ ဟူသည် ရေအလျဉ် အလွန်မြန်သော မြစ်ကြီး၌ မြက်၊ သစ်သား၊ သစ်ရွက်နှင့် အမှိုက်သရိုက်တို့ကို မျှောချသကဲ့သို့ ယုတ်မာသော ထိုမိစ္ဆာအယူကို မျှောချပစ်၏ ဟူသည်မှာ အဓိပ္ပာယ်တည်း။ ‘ဝမာမိ ပါပိကံ ဒိဋ္ဌိံ’ ဟူသည် ငါ၏ စိတ်တည်းဟူသော ခံတွင်းသို့ ရောက်နေသော ယုတ်မာသော မိစ္ဆာအယူကို အန်ထုတ်ပစ်၏ (အပြီးတိုင် စွန့်ပယ်၏) ဟု ဆိုလိုသည်။ ထိုသို့ စွန့်ပယ်ရခြင်း၏ အကြောင်းကို ပြသလိုသဖြင့် ‘ဗုဒ္ဓါနံ သာသနေ ရတော’ ဟု မိန့်ဆိုခဲ့သည်။ စင်စစ်အားဖြင့် နိဗ္ဗာန်သို့ ဆောင်တတ်သော ဘုန်းတော်ကြီးမြတ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားတို့၏ သာသနာတော်၌ အလွန်မွေ့လျော်သောကြောင့် ထိုမိစ္ဆာဒိဋ္ဌိတည်းဟူသော အဆိပ်ကို အန်ထုတ်ပစ်ပါ၏ ဟု ဆက်စပ်၍ နားလည်အပ်၏။

713. Ti osānagāthā saṅgītikārehi ṭhapitā. Tattha pāmokkhotipācīnadisābhimukho hutvā. Rathamāruhīti rājā gamanasajjaṃ attano rājarathaṃ abhiruhi, āruyha yakkhānubhāvena taṃ divasameva attano nagaraṃ patvā rājabhavanaṃ pāvisi. So aparena samayena imaṃ pavattiṃ bhikkhūnaṃ ārocesi, bhikkhū taṃ therānaṃ ārocesuṃ, therā tatiyasaṅgītiyaṃ saṅgahaṃ āropesuṃ.

၇၁၃. ဤအဆုံးသတ်ဂါထာကို သင်္ဂါယနာတင် ဆရာတော်တို့က ထားတော်မူခဲ့သည်။ ထိုဂါထာ၌ ‘ပါမောက္ခော’ ဟူသည် အရှေ့အရပ်သို့ ရှေးရှုသည်ဖြစ်၍ ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘ရထမာရုဟိ’ ဟူသည် ပိင်္ဂလမင်းသည် သွားရန် ပြင်ဆင်ထားအပ်သော မိမိ၏ မင်းရထားသို့ တက်စီးခဲ့သည်။ တက်စီးပြီးလျှင် ပြိတ္တာ၏ တန်ခိုးအာနုဘော်ဖြင့် ထိုနေ့၌ပင် မိမိ၏ မြို့သို့ ရောက်ရှိ၍ နန်းတော်သို့ ဝင်တော်မူ၏။ ထိုပိင်္ဂလမင်းသည် နောင်အခါ၌ ဤပြိတ္တာ၏အကြောင်းကို ရဟန်းတို့အား လျှောက်ထားခဲ့သည်။ ရဟန်းတို့သည်လည်း မထေရ်မြတ်တို့အား ပြန်လည် လျှောက်ထားကြကုန်၏။ မထေရ်မြတ်တို့သည်လည်း ၎င်းကို တတိယသင်္ဂါယနာသို့ တင်တော်မူကြကုန်၏။

Nandakapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

နန္ဒကပြိတ္တာဝတ္ထုအဖွင့်သည် ပြီးဆုံးပြီ။

4. Revatīpetavatthuvaṇṇanā

၄. ၄-မဟာဝဂ်၊ ၄-ရေဝတီပြိတ္တာဝတ္ထုအဖွင့်

714-36. Uṭṭhehi[Pg.240], revate, supāpadhammeti idaṃ revatīpetavatthu. Taṃ yasmā revatīvimānavatthunā nibbisesaṃ, tasmā yadettha aṭṭhuppattiyaṃ gāthāsu ca vattabbaṃ, taṃ paramatthadīpaniyaṃ vimānavatthuvaṇṇanāyaṃ (vi. va. aṭṭha. 860 revatīvimānavaṇṇanā) vuttanayeneva veditabbaṃ. Idañhi nandiyassa devaputtassa vasena vimānavatthupāḷiyaṃ saṅgahaṃ āropitampi revatīpaṭibaddhāya gāthāya vasena ‘‘revatīpetavatthu’’nti petavatthupāḷiyampi saṅgahaṃ āropitanti daṭṭhabbaṃ.

၇၁၄-၃၆. ‘ဥဋ္ဌေဟိ ရေဝတေ သုပါပဓမ္မေ’ အစရှိသော ဤဝတ္ထုသည် ရေဝတီပြိတ္တာဝတ္ထု ဖြစ်သည်။ ထိုရေဝတီပြိတ္တာဝတ္ထုသည် ရေဝတီဝိမာနဝတ္ထုနှင့် အထူးမခြားနားသောကြောင့် ဤဝတ္ထု၌ ဖြစ်စဉ်အကြောင်းတရားနှင့် ဂါထာတို့၌ ဆိုအပ်သော စကားအလုံးစုံကို ပရမတ္ထဒီပနီ အမည်ရှိသော ဝိမာနဝတ္ထုအဖွင့်၌ ဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်းသာ သိမှတ်အပ်၏။ စင်စစ်အားဖြင့် ဤရေဝတီပြိတ္တာဝတ္ထုကို နန္ဒိယနတ်သားကို အကြောင်းပြု၍ ဝိမာနဝတ္ထုပါဠိတော်၌ သင်္ဂါယနာတင်ခဲ့သော်လည်း ရေဝတီနှင့် ဆက်စပ်နေသော ဂါထာ၏ အစွမ်းကြောင့် ‘ရေဝတီပြိတ္တာဝတ္ထု’ ဟူ၍ ပေတဝတ္ထုပါဠိတော်၌လည်း သင်္ဂါယနာတင်ခဲ့သည်ဟု မှတ်ယူအပ်၏။

Revatīpetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ရေဝတီပြိတ္တာဝတ္ထုအဖွင့်သည် ပြီးဆုံးပြီ။

5. Ucchupetavatthuvaṇṇanā

၅. ၄-မဟာဝဂ်၊ ၅-ဥစ္ဆုပြိတ္တာဝတ္ထုအဖွင့်

Idaṃ mama ucchuvanaṃ mahantanti idaṃ ucchupetavatthu. Tassa kā uppatti? Bhagavati veḷuvane viharante aññataro puriso ucchukalāpaṃ khandhe katvā ekaṃ ucchuṃ khādanto gacchati. Atha aññataro upāsako sīlavā kalyāṇadhammo bāladārakena saddhiṃ tassa piṭṭhito piṭṭhito gacchati. Dārako ucchuṃ passitvā ‘‘dehī’’ti parodati. Upāsako dārakaṃ parodantaṃ disvā taṃ purisaṃ saṅgaṇhanto tena saddhiṃ sallāpamakāsi. So pana puriso tena saddhiṃ na kiñci ālapi, dārakassa ucchukhaṇḍampi nādāsi. Upāsako taṃ dārakaṃ dassetvā ‘‘ayaṃ dārako ativiya rodati, imassa ekaṃ ucchukhaṇḍaṃ dehī’’ti āha. Taṃ sutvā so puriso asahanto paṭihatacittaṃ upaṭṭhapetvā anādaravasena ekaṃ ucchulaṭṭhiṃ piṭṭhito khipi.

ဤ ‘ဣဒံ မမ ဥစ္ဆုဝနံ မဟန္တံ’ ဟူသော ဝတ္ထုသည် ဥစ္ဆုပေတဝတ္ထု (ကြံပြိတ္တာဝတ္ထု) ဖြစ်သည်။ ထိုဝတ္ထု၏ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ အကြောင်းရင်းကား အဘယ်နည်း။ မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ်၊ ယောကျာ်းတစ်ယောက်သည် ကြံစည်းကို ပခုံးပေါ်တွင် ထမ်းပြီး ကြံတစ်ချောင်းကို ဝါးစားရင်း သွားလေ၏။ ထိုအခါ သီလရှိပြီး ကောင်းသောအကျင့်ရှိသော ဥပါသကာတစ်ဦးသည် ကလေးငယ်တစ်ယောက်နှင့်အတူ ထိုကြံထမ်းလာသော ယောကျာ်း၏ နောက်မှ လိုက်ပါသွား၏။ ကလေးငယ်သည် ကြံကိုမြင်လျှင် ‘ကြံပေးပါ’ ဟု ငိုယိုတောင်းဆိုလေ၏။ ဥပါသကာသည် ငိုယိုနေသော ကလေးငယ်ကို မြင်သဖြင့် ထိုယောကျာ်းအား ချော့မော့ချဉ်းကပ်ကာ စကားစမြည် ပြောဆိုလေ၏။ သို့သော် ထိုယောကျာ်းသည် ဥပါသကာနှင့် တစ်စုံတစ်ရာ စကားမပြောသည့်ပြင်၊ ကလေးငယ်အား ကြံတစ်ပိုင်းမျှပင် မပေးပေ။ ထိုအခါ ဥပါသကာသည် ကလေးငယ်ကို ပြသလျက် ‘ဤကလေးငယ်သည် အလွန်ငိုယိုနေပါသည်၊ ဤကလေးငယ်အား ကြံတစ်ပိုင်းမျှ ပေးပါဦး’ ဟု ပြောဆို၏။ ထိုစကားကို ကြားသော် ထိုယောကျာ်းသည် မခံမရပ်နိုင်ဖြစ်ကာ ဒေါသတရားကို ဖြစ်စေလျက်၊ မရိုမသေသောအားဖြင့် ကြံတစ်ချောင်းကို နောက်ကျောဘက်သို့ ပစ်ပေးလိုက်လေ၏။

So aparena samayena kālaṃ katvā ciraṃ paribhāvitassa lobhassa vasena petesu nibbatti, tassa phalaṃ nāma sakakammasarikkhakaṃ hotīti aṭṭhakarīsamattaṃ ṭhānaṃ avattharantaṃ añjanavaṇṇaṃ musaladaṇḍaparimāṇehi ucchūhi ghanasañchannaṃ mahantaṃ ucchuvanaṃ nibbatti. Tasmiṃ khāditukāmatāya ‘‘ucchuṃ gahessāmī’’ti upagatamatte taṃ ucchū abhihananti, so tena pucchito patati.

ထိုယောကျာ်းသည် နောက်အခါ၌ သေလွန်ပြီးနောက်၊ ကာလရှည်ကြာစွာ စွဲမြဲထုံမွမ်းခဲ့သော လောဘ၏အကျိုးဆက်ကြောင့် ပြိတ္တာဘုံ၌ သွားရောက်ဖြစ်ပွားလေ၏။ ထိုပြိတ္တာအား မိမိပြုခဲ့သော ကံနှင့် ထိုက်တန်သော အကျိုးသည် ဖြစ်ပေါ်လာ၏။ ယင်းမှာ ရှစ်ပယ်ခန့်ရှိသော မြေနေရာကို လွှမ်းမိုးလျက်၊ မျက်စင်းကဲ့သို့ မည်းနက်သော အဆင်းရှိသော၊ ကျည်ပွေ့ပမာဏမျှရှိသော ကြံပင်တို့ဖြင့် တစ်ခဲနက် ထူထပ်စွာ ဖုံးလွှမ်းနေသော ကြီးမားလှသည့် ကြံတောကြီးတစ်ခု ပေါ်ပေါက်လာခြင်း ဖြစ်သည်။ ထိုပြိတ္တာသည် ကြံကို စားလိုစိတ်ဖြင့် ‘ကြံကို ယူမည်’ ဟု ကြံတောသို့ ချဉ်းကပ်သွားရုံမျှဖြင့် ထိုကြံပင်တို့သည် သူ့အား ရှေးရှု တိုက်ခိုက်ကြကုန်၏။ ထိုပြိတ္တာသည် ထိုသို့ အတိုက်ခံရခြင်းကြောင့် မူးမေ့တွေဝေကာ လဲကျသွားရရှာ၏။

Athekadivasaṃ [Pg.241] āyasmā mahāmoggallāno rājagahaṃ piṇḍāya gacchanto antarāmagge taṃ petaṃ addasa. So theraṃ disvā attanā katakammaṃ pucchi –

ထိုနောက် တစ်နေ့သောအခါတွင် အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်မထေရ်သည် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်သို့ ဆွမ်းခံကြွတော်မူစဉ်၊ လမ်းခရီးအကြား၌ ထိုပြိတ္တာကို မြင်တော်မူ၏။ ထိုပြိတ္တာသည် မထေရ်မြတ်ကို မြင်သော် မိမိပြုခဲ့ဖူးသော ကံကို မေးလျှောက်လိုသဖြင့် —

737.

၇၃၇။

‘‘Idaṃ mama ucchuvanaṃ mahantaṃ, nibbattati puññaphalaṃ anappakaṃ;

Taṃ dāni me na paribhogameti, ācikkha bhante kissa ayaṃ vipāko.

“အရှင်ဘုရား၊ ကောင်းမှုကုသိုလ်၏ အကျိုးဖြစ်သော ကြီးကျယ်များပြားလှစွာသော ဤကြံတောကြီးသည် တပည့်တော်အား ဖြစ်ထွန်းလျက်ရှိပါသည်။ သို့သော် ယခုအခါ၌ ထိုကြံတောသည် တပည့်တော်၏ သုံးဆောင်စားသောက်ခြင်းသို့ မရောက်ရှိပါ။ အရှင်ဘုရား၊ ဤအကျိုးသည် အဘယ်သို့သော ကံ၏အကျိုး ဖြစ်ပါသနည်း၊ ဖြေကြားတော်မူပါဘုရား။”

738.

၇၃၈။

‘‘Haññāmi khajjāmi ca vāyamāmi, parisakkāmi paribhuñjituṃ kiñci;

Svāhaṃ chinnathāmo kapaṇo lālapāmi, kissa kammassa ayaṃ vipāko.

“တပည့်တော်သည် တစ်စုံတစ်ခုသော ကြံကို သုံးဆောင်စားသောက်ရန် လုံ့လပြုပါ၏၊ ကြိုးစားအားထုတ်ပါ၏။ သို့သော် ထိုကြံတောသည် တပည့်တော်အား နှိပ်စက်ညှဉ်းပန်းလှပါ၏။ သန်လျက်နှင့်တူသော ကြံရွက်တို့ကလည်း တပည့်တော်ကို ဖြတ်တောက်လှီးဖြတ်ကြပါ၏။ ထိုသို့ဖြစ်ရသဖြင့် အားအင်ကုန်ခမ်းကာ အားကိုးရာမဲ့လျက် ပြင်းစွာ ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်ကာ ငိုကြွေးမြည်တမ်းနေရပါ၏။ အရှင်ဘုရား၊ ဤအကျိုးသည် အဘယ်သို့သော ကံ၏အကျိုး ဖြစ်ပါသနည်း၊ ဖြေကြားတော်မူပါဘုရား။”

739.

၇၃၉။

‘‘Vighāto cāhaṃ paripatāmi chamāyaṃ,Parivattāmi vāricarova ghamme;

Rudato ca me assukā niggalanti,Ācikkha bhante kissa ayaṃ vipāko.

“တပည့်တော်သည် အလွန်ပင်ပန်းလှသဖြင့် မြေကြီးပေါ်တွင် လဲကျနေရပါ၏။ ပူပြင်းလှသော ကုန်းပြင်ပေါ်တွင် ငါးကလေးတစ်ကောင်ကဲ့သို့ တပတ်ချာချာလည်ကာ လူးလှိမ့်နေရပါ၏။ ငိုကြွေးနေရသော တပည့်တော်၏ မျက်ရည်တို့သည်လည်း စီးကျလာရပါ၏။ အရှင်ဘုရား၊ ဤအကျိုးသည် အဘယ်သို့သော ကံ၏အကျိုး ဖြစ်ပါသနည်း၊ ဖြေကြားတော်မူပါဘုရား။”

740.

၇၄၀။

‘‘Chāto kilanto ca pipāsito ca, santassito sātasukhaṃ na vinde;

Pucchāmi taṃ etamatthaṃ bhadante, kathaṃ nu ucchuparibhogaṃ labheyya’’nti.

“တပည့်တော်သည် ဆာလောင်မွတ်သိပ်လျက်၊ ပင်ပန်းနွမ်းနယ်လျက်၊ ရေငတ်လှလျက် ရှိပါ၏။ နှုတ်ခမ်း၊ လည်ချောင်းနှင့် အာစပ်တို့ ခြောက်သွေ့ကာ အလွန်အမင်း မွတ်သိပ်နေရသဖြင့် သာယာချမ်းသာမှုကို စိုးစဉ်းမျှ မရနိုင်ပါ။ အရှင်ကောင်း၊ ထိုအကြောင်းရင်းကို တပည့်တော်သည် အရှင်ဘုရားအား မေးလျှောက်ပါ၏။ အဘယ်သို့သော အကြောင်းဖြင့် တပည့်တော်သည် ကြံကို သုံးဆောင်စားသောက်ခွင့် ရရှိနိုင်ပါမည်နည်း။”

741.

၇၄၁။

‘‘Pure tuvaṃ kammamakāsi attanā, manussabhūto purimāya jātiyā;

Ahañca taṃ etamatthaṃ vadāmi, sutvāna tvaṃ etamatthaṃ vijāna.

“အို ယောကျာ်း၊ သင်သည် ရှေးဘဝက လူဖြစ်စဉ် မိမိကိုယ်တိုင် ပြုခဲ့သော ကံသည် သင့်အား ဤသို့ ဖြစ်စေခဲ့ခြင်း ဖြစ်သည်။ သင်သည် ရှေးဘဝက လူဖြစ်စဉ် ပြုခဲ့သော ကံ၏ အကြောင်းရင်းကို ငါပြောပြအံ့၊ သင်သည် နာယူ၍ ထိုအကြောင်းကို သိနားလည်ပါလော။”

742.

၇၄၂။

‘‘Ucchuṃ tuvaṃ khādamāno payāto, puriso ca te piṭṭhito anvagacchi;

So ca taṃ paccāsanto kathesi, tassa tuvaṃ na kiñci ālapittha.

“သင်သည် ရှေးဘဝ၌ ကြံကို ဝါးစားလျက် သွားနေစဉ်၊ ယောကျာ်းတစ်ယောက်သည် သင့်နောက်မှ လိုက်ပါလာခဲ့၏။ ထိုယောကျာ်းသည် ကြံကို လိုလားတောင့်တလျက် စကားပြောဆိုသော်လည်း၊ သင်သည် သူ့အား တစ်စုံတစ်ရာ စကားပြန်၍ မပြောခဲ့ပေ။”

743.

၇၄၃။

‘‘So [Pg.242] ca taṃ abhaṇantaṃ ayāci, dehayya ucchunti ca taṃ avoca;

Tassa tuvaṃ piṭṭhito ucchuṃ adāsi, tassetaṃ kammassa ayaṃ vipāko.

“ထိုယောကျာ်းသည် စကားမပြောသော သင့်အား ‘အရှင်... ကြံတစ်ချောင်းလောက် ပေးပါဦး’ ဟု တောင်းပန်စကား ဆိုလေ၏။ ထိုအခါ သင်သည် သူ့အား နောက်ပြန်လှည့်၍ ကြံတစ်ချောင်းကို ပစ်ပေးခဲ့၏။ ဤအကျိုးသည် ထိုသို့ နောက်ပြန်ပေးခဲ့သော ကံ၏ အကျိုးပင် ဖြစ်သည်။”

744.

၇၄၄။

‘‘Iṅgha tvaṃ gantvāna piṭṭhito gaṇheyyāsi, gahetvāna taṃ khādassu yāvadatthaṃ;

Teneva tvaṃ attamano bhavissasi, haṭṭho cudaggo ca pamodito cāti.

“အို ယောကျာ်း၊ သို့ဖြစ်၍ သင်သည် သွား၍ ကြံကို နောက်ကျောဘက်မှ လှမ်းယူလော။ ယူပြီးလျှင် စိတ်တိုင်းကျ ဝါးစားလေလော။ ထိုသို့ စားရခြင်းဖြင့် သင်သည် စိတ်ချမ်းသာခြင်း၊ ရွှင်လန်းဝမ်းမြောက်ခြင်း၊ ပီတိဖြစ်ခြင်းနှင့် အလွန်ဝမ်းမြောက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လာလိမ့်မည်။”

745.

၇၄၅။

‘‘Gantvāna so piṭṭhito aggahesi, gahetvāna taṃ khādi yāvadatthaṃ;

Teneva so attamano ahosi, haṭṭho cudaggo ca pamodito cā’’ti. –

“ထိုပြိတ္တာသည် သွား၍ ကြံကို နောက်ကျောဘက်မှ လှမ်းယူလေ၏။ ယူပြီးလျှင် စိတ်တိုင်းကျ ဝါးစားလေ၏။ ထိုသို့ စားရခြင်းကြောင့်ပင် ထိုပြိတ္တာသည် စိတ်ချမ်းသာခြင်း၊ ရွှင်လန်းဝမ်းမြောက်ခြင်း၊ ပီတိဖြစ်ခြင်းနှင့် အလွန်ဝမ်းမြောက်ခြင်းတို့ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့လေသည်။”

Vacanapaṭivacanagāthā petena therena ca vuttā.

ဤအမေးအဖြေ ဂါထာတို့ကို ပြိတ္တာနှင့် မထေရ်မြတ်တို့သည် မြွက်ဆိုခဲ့ကြကုန်၏။

737-8. Tattha kissāti kīdisassa, kammassāti adhippāyo. Haññāmīti vihaññāmi vighātaṃ āpajjāmi. Vihaññāmīti vā vibādhiyāmi, visesato pīḷiyāmīti attho. Khajjāmīti khādiyāmi, asipattasadisehi nisitehi khādantehi viya ucchupattehi kantiyāmīti attho. Vāyamāmīti ucchuṃ khādituṃ vāyāmaṃ karomi. Parisakkāmīti payogaṃ karomi. Paribhuñjitunti ucchurasaṃ paribhuñjituṃ, ucchuṃ khāditunti attho. Chinnathāmoti chinnasaho upacchinnathāmo, parikkhīṇabaloti attho. Kapaṇoti dīno. Lālapāmīti dukkhena aṭṭito ativiya vilapāmi.

၇၃၇-၈. ထိုဂါထာတို့၌ ‘ကိဿ’ ဟူသည် အဘယ်သို့သော သဘောရှိသော၊ ‘ကမ္မဿ’ ဟူသည် ကံ၏ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။ ‘ဟညှာမိ’ ဟူသည် ‘ဝိဟညာမိ’ (ပင်ပန်းဆင်းရဲခြင်းသို့ ရောက်ရ၏) ဟု ဆိုလိုသည်။ သို့မဟုတ် ‘ဝိဟညာမိ’ ဟူသည် ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်ခံရ၏၊ အထူးသဖြင့် ပြင်းစွာ နှိပ်စက်ခံရ၏ဟု အနက်ရ၏။ ‘ခဇ္ဇာမိ’ ဟူသည် အကိုက်အခဲခံရ၏၊ ထက်မြက်ပြီး သန်လျက်ရွက်နှင့်တူသော ဓားတို့ဖြင့် အလှီးဖြတ်ခံရသကဲ့သို့ ကြံရွက်တို့ဖြင့် လှီးဖြတ်ဆွဲငင်ခြင်း ခံရ၏ဟု အနက်ရ၏။ ‘ဝါယမာမိ’ ဟူသည် ကြံကို စားနိုင်ရန် ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှု ပြု၏ ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘ပရိသက္ကာမိ’ ဟူသည် လုံ့လပယောဂ ပြု၏ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘ပရိဘုဉ္ဇိတုံ’ ဟူသည် ကြံရည်ကို သုံးဆောင်ရန်၊ သို့မဟုတ် ကြံကို ဝါးစားရန်ဟု အနက်ရ၏။ ‘ဆိန္ဒိတထာမော’ (ဆိန္နထာမော) ဟူသည် အားအင်ပြတ်တောက်သော သဘောရှိသော၊ သို့မဟုတ် အားအင်ကုန်ခမ်းလျက် အစွမ်းသတ္တိ ကုန်ဆုံးနေသောဟု အနက်ရ၏။ ‘ကပဏော’ ဟူသည် ဆင်းရဲနွမ်းပါးသော။ ‘လာလပါမိ’ ဟူသည် ဆင်းရဲဒုက္ခ နှိပ်စက်သဖြင့် အလွန်အမင်း မြည်တမ်းရ၏ဟု အနက်ရ၏။

739. Vighātoti vighātavā, vihatabalo vā. Paripatāmi chamāyanti ṭhātuṃ asakkonto bhūmiyaṃ papatāmi. Parivattāmīti paribbhamāmi. Vāricarovāti maccho viya. Ghammeti ghammasantatte thale.

၇၃၉. ‘ဝိဃာတော’ ဟူသည် ပင်ပန်းနွမ်းနယ်ခြင်း ရှိသော၊ သို့မဟုတ် အားအင် ကုန်ခမ်းနေသောဟု ဆိုလိုသည်။ ‘ပရိပတာမိ ဆမာယံ’ ဟူသည် မတ်တပ်ရပ်ရန် မတတ်နိုင်သဖြင့် မြေကြီးပေါ်သို့ လဲကျရ၏ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘ပရိဝတ္တာမိ’ ဟူသည် ပတ်ချာလည်လျက် လူးလှိမ့်နေရ၏ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘ဝါရိစရော ဝ’ ဟူသည် ရေနေသတ္တဝါ ငါးကဲ့သို့ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘ဃမ္မေ’ ဟူသည် ပူပြင်းခြောက်သွေ့သော ကုန်းပြင်ထက်၌ဟု အနက်ရ၏။

740-4. Santassitoti oṭṭhakaṇṭhatālūnaṃ sosappattiyā suṭṭhu tasito. Sātasukhanti sātabhūtaṃ sukhaṃ. Na vindeti na labhāmi. Tanti [Pg.243] tuvaṃ. Vijānāti vijānāhi. Payātoti gantuṃ āraddho. Anvagacchīti anubandhi. Paccāsantoti paccāsīsamāno. Tassetaṃ kammassāti ettha etanti nipātamattaṃ, tassa kammassāti attho. Piṭṭhito gaṇheyyāsīti attano piṭṭhipasseneva ucchuṃ gaṇheyyāsi. Pamoditoti pamudito.

၇၄၀-၄. ‘သန္တဿိတော’ ဟူသည် နှုတ်ခမ်း၊ လည်ချောင်းနှင့် အာစောက်တို့ ခြောက်သွေ့မှုသို့ ရောက်ခြင်းကြောင့် အလွန်တရာ ဆာလောင်မွတ်သိပ်သောဟု ဆိုလိုသည်။ ‘သာတသုခံ’ ဟူသည် သာယာဖွယ်ဖြစ်သော ချမ်းသာကို။ ‘န ဝိန္ဒေ’ ဟူသည် မရရှိပါဟု ဆိုလိုသည်။ ‘တံ’ ဟူသည် သင့်ကို/သင်သည်ဟု အနက်ရ၏။ ‘ဝိဇာနာဟိ’ ဟူသည် သိနားလည်ပါလော။ ‘ပယာတော’ ဟူသည် ခရီးသွားရန် အားထုတ်စပြုသော။ ‘အနွဂစ္ဆိ’ ဟူသည် ထက်ကြပ်မကွာ အစဉ်လိုက်ပါသွား၏။ ‘ပစ္စာသန္တော’ ဟူသည် တောင့်တလျက်။ ‘တဿေတံ ကမ္မဿ’ ဟူသော ပါဌ်၌ ‘ဧတံ’ ဟူသော ပုဒ်သည် နိပါတ်မျှသာ ဖြစ်ပြီး ‘တဿ ကမ္မဿ’ (ထိုကံ၏) ဟု အနက်ရ၏။ ‘ပိဋ္ဌိတော ဂဏှေယျာသိ’ ဟူသည် မိမိ၏ နောက်ကျောဘက်မှသာလျှင် ကြံကို ယူလေလောဟု ဆိုလိုသည်။ ‘ပမောဒိတော’ ဟူသည် အလွန်ဝမ်းမြောက်ခြင်းရှိသောဟု အနက်ရ၏။

745. Gahetvāna taṃ khādi yāvadatthanti therena āṇattiniyāmena ucchuṃ gahetvā yathāruci khāditvā mahantaṃ ucchukalāpaṃ gahetvā therassa upanesi, thero taṃ anuggaṇhanto teneva taṃ ucchukalāpaṃ gāhāpetvā veḷuvanaṃ gantvā bhagavato adāsi, bhagavā bhikkhusaṅghena saddhiṃ taṃ paribhuñjitvā anumodanaṃ akāsi, peto pasannacitto vanditvā gato, tato paṭṭhāya yathāsukhaṃ ucchuṃ paribhuñji.

၇၄၅. ‘ဂဟေတွာန တံ ခါဒိ ယာဝဒတ္ထံ’ ဟူသော စကားရပ်သည် ပြိတ္တာသည် အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်မထေရ် ညွှန်ကြားစေခိုင်းသည့်အတိုင်း ကြံကို ယူဆောင်၍ မိမိအလိုရှိသရွေ့ ဝါးစားပြီးနောက်၊ ကြီးမားသော ကြံစည်းကြီးကို ယူ၍ မထေရ်မြတ်အား ကပ်လှူလေ၏။ မထေရ်မြတ်သည်လည်း ထိုပြိတ္တာကို ချီးမြှောက်တော်မူလိုသဖြင့် ထိုအလှူအတိုင်းပင် ပြိတ္တာအား ထိုကြံစည်းကို ထမ်းစေလျက် ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်သို့ သွားကာ မြတ်စွာဘုရားအား ကပ်လှူတော်မူ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် သံဃာတော်များနှင့်အတူ ထိုကြံစည်းကို ဘုန်းပေးတော်မူ၍ အနုမောဒနာပြုတော်မူ၏။ ပြိတ္တာသည်လည်း သဒ္ဓါကြည်ညိုသော စိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ မြတ်စွာဘုရားကို ရှိခိုးပြီး ပြန်သွားလေ၏။ ထိုနေ့မှစ၍ ထိုပြိတ္တာသည် ကြံကို မိမိစိတ်ကြိုက် သုံးဆောင်စားသောက်ခွင့် ရရှိလေတော့၏။

So aparena samayena kālaṃ katvā tāvatiṃsesu uppajji. Sā panesā petassa pavatti manussaloke pākaṭā ahosi. Atha manussā satthāraṃ upasaṅkamitvā taṃ pavattiṃ pucchiṃsu. Satthā tesaṃ tamatthaṃ vitthārato kathetvā dhammaṃ desesi, taṃ sutvā manussā maccheramalato paṭiviratā ahesunti.

ထိုပြိတ္တာသည် နောက်အခါတွင် စုတေစိတ်ကျ၍ တာဝတိံသာနတ်ပြည်၌ သွားရောက်ဖြစ်ပွားလေ၏။ ထိုပြိတ္တာ၏ အကြောင်းအရာသည် လူ့ပြည်လောက၌ အလွန်ထင်ရှားကျော်ကြားသွားလေ၏။ ထိုအခါ လူတို့သည် မြတ်စွာဘုရားထံတော်သို့ ချဉ်းကပ်၍ ထိုအကြောင်းအရာကို လျှောက်ထားမေးမြန်းကြကုန်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုသူတို့အား ထိုအကြောင်းရင်းကို အကျယ်တဝင့် ဟောကြားတော်မူ၍ တရားဒေသနာကို ဟောတော်မူ၏။ ထိုတရားဒေသနာကို ကြားနာရသဖြင့် လူတို့သည် ဝန်တိုခြင်းတည်းဟူသော မစ္ဆေရအညစ်အကြေးမှ ရှောင်ကြဉ်ကြကုန်၏။

Ucchupetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ဥစ္ဆုပေတဝတ္ထုအဖွင့် (ဥစ္ဆုပေတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ) ပြီးဆုံးပါပြီ။

6. Kumārapetavatthuvaṇṇanā

၆. ကုမာရပေတဝတ္ထုအဖွင့် (ကုမာရပေတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ)

Sāvatthi nāma nagaranti idaṃ satthā jetavane viharanto dve pete ārabbha kathesi. Sāvatthiyaṃ kira kosalarañño dve puttā pāsādikā paṭhamavaye ṭhitā yobbanamadamattā paradārakammaṃ katvā kālaṃ katvā parikhāpiṭṭhe petā hutvā nibbattiṃsu. Te rattiyaṃ bheravena saddena parideviṃsu. Manussā taṃ sutvā bhītatasitā ‘‘evaṃ kate idaṃ avamaṅgalaṃ vūpasammatī’’ti buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā ‘‘upāsakā tassa saddassa savanena tumhākaṃ na koci antarāyo’’ti vatvā tassa kāraṇaṃ ācikkhitvā tesaṃ dhammaṃ desetuṃ –

“သာဝတ္ထိနာမနဂရ” ဟူသော ဤတရားဒေသနာကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ပြိတ္တာနှစ်ဦးကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူခဲ့သည်။ ကြားသိရသည်ကား သာဝတ္ထိပြည်တွင် ကောသလမင်းကြီး၏ သားတော်နှစ်ပါးတို့သည် ပထမအရွယ်၌ တည်လျက် ပျိုမြစ်သောအရွယ်မာန်ဖြင့် ယစ်မူးကာ သူတစ်ပါးမယားကို ပြစ်မှားသော ပရဒါရိကကံကို ပြုပြီးနောက် ကွယ်လွန်သောအခါ မြို့ကျုံးအနီး၌ ပြိတ္တာများ ဖြစ်လာကြသည်။ ထိုပြိတ္တာတို့သည် ညဉ့်အခါ၌ ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော အသံဖြင့် ငိုကြွေးမြည်တမ်းကြသည်။ လူတို့သည် ထိုအသံကို ကြားရသဖြင့် ထိတ်လန့်ကြောက်ရွံ့ကြပြီး “ဤသို့ ပြုလုပ်ပါက ဤမကောင်းသော မင်္ဂလာဆိုးသည် ငြိမ်းအေးသွားပေလိမ့်မည်” ဟု ကြံစည်ကာ ဘုရားအမှူးရှိသော သံဃာတော်များအား ကြီးစွာသောအလှူကို လှူဒါန်း၍ ထိုအကြောင်းအရာကို မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ထားကြသည်။ မြတ်စွာဘုရားကလည်း “ဥပါသကာတို့... ထိုအသံကို ကြားရခြင်းကြောင့် သင်တို့အား တစ်စုံတစ်ခုသော ဘေးအန္တရာယ် မဖြစ်နိုင်ပါ” ဟု မိန့်တော်မူကာ ထိုအသံဖြစ်ပေါ်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းကို ရှင်းလင်းပြသလျက် ထိုဥပါသကာတို့အား တရားဟောတော်မူရန် ဤသို့ မိန့်တော်မူ၏။

746.

၇၄၆။

‘‘Sāvatthi [Pg.244] nāma nagaraṃ, himavantassa passato;

Tattha āsuṃ dve kumārā, rājaputtāti me sutaṃ.

“ဥပါသကာတို့... ဟိမဝန္တာတောင်၏ အနီး (နံပါး) ၌ သာဝတ္ထိအမည်ရှိသော မြို့တစ်မြို့ ရှိ၏။ ထိုမြို့၌ မင်းသားနှစ်ပါး ရှိခဲ့ဖူးကြောင်း ငါဘုရား ကြားသိတော်မူခဲ့၏။”

747.

၇၄၇။

‘‘Sammattā rajanīyesu, kāmassādābhinandino;

Paccuppannasukhe giddhā, na te passiṃsunāgataṃ.

“ထိုမင်းသားတို့သည် တပ်မက်ဖွယ်ရာ ကာမဂုဏ်တို့၌ ယစ်မူးမေ့လျော့ကာ ကာမချမ်းသာကိုသာ အလွန်တရာ နှစ်သက်စုံမက်ကြကုန်၏။ ပစ္စုပ္ပန်ကာလ၌ ရရှိသော ချမ်းသာ၌သာ မက်မောလျက် နောင်အနာဂတ်ဘဝ၌ ရရှိမည့် ကောင်းကျိုးချမ်းသာကိုမူကား မြော်မြင်ခြင်း မရှိခဲ့ကြပေ။”

748.

၇၄၈။

‘‘Te cutā ca manussattā, paralokaṃ ito gatā;

Tedha ghosentyadissantā, pubbe dukkaṭamattano.

“ထိုမင်းသားတို့သည် ဤလူ့ဘဝမှ စုတေ၍ တမလွန်ဘဝ (ပြိတ္တာဘုံ) သို့ ရောက်ရှိသွားကြသည်။ ထိုပြိတ္တာတို့သည် ယခုအခါ သာဝတ္ထိပြည်၏ အနီး၌ ကိုယ်ထင်မပြဘဲ ရှေးဘဝက မိမိတို့ ပြုခဲ့သော မကောင်းမှု (ဒုစရိုက်) တို့၏ အကျိုးကို ခံစားနေရသဖြင့် မြည်တမ်းငိုကြွေးကြကုန်၏။”

749.

၇၄၉။

‘‘Bahūsu vata santesu, deyyadhamme upaṭṭhite;

Nāsakkhimhā ca attānaṃ, parittaṃ kātuṃ sukhāvahaṃ.

“ငါတို့သည် ရှေးဘဝ၌ အလှူခံထိုက်သော ပုဂ္ဂိုလ်များစွာ ရှိပါလျက်၊ လှူဖွယ်ဝတ္ထုများကိုလည်း လွယ်ကူစွာ ရရှိနိုင်ပါလျက်နှင့် နောင်ဘဝ၌ ချမ်းသာကို ဆောင်ကြဉ်းပေးမည့် အနည်းငယ်မျှသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုကိုမျှ မပြုလုပ်ခဲ့ကြသဖြင့် မိမိတို့ကိုယ်ကို ဘေးကင်းချမ်းသာအောင် မပြုနိုင်ခဲ့ကြလေစွတကား။”

750.

၇၅၀။

‘‘Kiṃ tato pāpakaṃ assa, yaṃ no rājakulā cutā;

Upapannā pettivisayaṃ, khuppipāsasamappitā.

“ငါတို့သည် မင်းမျိုးမှ စုတေ၍ ဤပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်ရှိကာ ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်း နှိပ်စက်မှုကို ခံစားလျက် လှည့်လည်သွားလာနေကြရ၏။ ဤသို့ ဖြစ်ရခြင်း၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သော မကောင်းမှုကံထက် ယုတ်ညံ့သော မကောင်းမှုသည် အဘယ်မှာ ရှိနိုင်ပါဦးမည်နည်း။”

751.

၇၅၁။

‘‘Sāmino idha hutvāna, honti asāmino tahiṃ;

Bhamanti khuppipāsāya, manussā unnatonatā.

“ရှေးဘဝက ဤလူ့ပြည်၌ အစိုးရသော အရှင်သခင်များ ဖြစ်ခဲ့ကြသော်လည်း ယခုအခါ ထိုအရပ်၌ပင် အစိုးမရသောသူများ ဖြစ်ကြရလေပြီ။ လူတို့သည် လူ့ဘဝ၌ တန်ခိုးအာဏာရှိသဖြင့် မြင့်မြတ်ကျော်ကြားကာ ပျော်မွေ့ခဲ့ကြသော်လည်း ကွယ်လွန်သောအခါ ကံ၏အကျိုးကြောင့် ယုတ်နိမ့်သော ပြိတ္တာဘဝသို့ ရောက်ရှိကာ ဆာလောင်မွတ်သိပ်စွာဖြင့် လှည့်လည်နေကြရ၏။ သံသရာ၏ သဘောတရားကို သင်တို့ ရှုဆင်ခြင်ကြကုန်လော့။”

752.

၇၅၂။

‘‘Etamādīnavaṃ ñatvā, issaramadasambhavaṃ;

Pahāya issaramadaṃ, bhave saggagato naro;

Kāyassa bhedā sappañño, saggaṃ so upapajjatī’’ti – gāthā abhāsi;

“ထို့ကြောင့် ပညာရှိသောသူသည် အစိုးရခြင်း တန်ခိုးအာဏာကြောင့် ဖြစ်ပေါ်တတ်သော မာန်ယစ်ခြင်း၏ အပြစ်ကို သိမြင်၍ ထိုမာန်ယစ်ခြင်းကို စွန့်ပယ်ကာ နတ်ပြည်သို့ ရောက်ကြောင်း ကုသိုလ်ကောင်းမှု၌ မွေ့လျော်ရာ၏။ ပညာရှိသော ထိုသူသည် ခန္ဓာကိုယ် ပျက်စီးပြီးနောက် နတ်ပြည်၌ သွားရောက် ဖြစ်ပေါ်ရပေအံ့” ဟု မြတ်စွာဘုရားသည် ဂါထာကို ဟောကြားတော်မူ၏။

746. Tattha iti me sutanti na kevalaṃ attano ñāṇena diṭṭhameva, atha kho loke pākaṭabhāvena evaṃ mayā sutanti attho.

၇၄၆. ထိုဂါထာတို့အနက် “ဣတိ မေ သုတံ” ဟူသည်မှာ မိမိ၏ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ဖြင့် ကိုယ်တိုင် မြင်တော်မူအပ်သည်သာမက၊ လောက၌လည်း အထင်အရှား ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည့်အတိုင်း “ငါဘုရား ကြားသိတော်မူအပ်၏” ဟု ဆိုလိုရင်း ဖြစ်သည်။

747. Kāmassādābhinandinoti kāmaguṇesu assādavasena abhinandanasīlā. Paccuppannasukhe giddhāti vattamānasukhamatte giddhā gathitā hutvā. Na te passiṃsunāgatanti duccaritaṃ pahāya sucaritaṃ caritvā anāgataṃ āyatiṃ devamanussesu laddhabbaṃ sukhaṃ te na cintesuṃ.

၇၄၇. “ကာမဿာဒါဘိနန္ဒိနော” ဟူသည် ကာမဂုဏ်တရားတို့၌ သာယာတပ်မက်ခြင်းဖြင့် အလွန်နှစ်သက်လေ့ရှိခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ “ပစ္စုပ္ပန္နသုခေဂိဒ္ဓါ” ဟူသည်မှာ လက်ရှိခံစားနေရသော ပစ္စုပ္ပန်ကာမချမ်းသာမျှ၌သာ ပြင်းစွာ စွဲလမ်းတပ်မက်ကုန်သည်ဖြစ်၍ ဟု ဆိုလိုသည်။ “န တေ ပဿိံသုနာဂတံ” ဟူသည်မှာ ထိုမင်းသားတို့သည် ဒုစရိုက်ကို စွန့်ပယ်၍ သုစရိုက်ကို ကျင့်ကြံခြင်းဖြင့် နောင်အနာဂတ်ကာလ၌ နတ်ပြည်၊ လူ့ပြည်တို့၌ ရရှိခံစားအပ်သော ချမ်းသာကို မမြော်မြင် မတွေးဆကြခြင်းကို ဆိုလိုသည်။

748. Tedha ghosentyadissantāti te pubbe rājaputtabhūtā petā idha sāvatthiyā samīpe adissamānarūpā ghosenti kandanti. Kiṃ kandantīti āha ‘‘pubbe dukkaṭamattano’’ti.

၇၄၈. “တေဓဃောသေန္တျဒိဿန္တာ” ဟူသည် ရှေးဘဝက မင်းသားများ ဖြစ်ခဲ့ကြသော ထိုပြိတ္တာတို့သည် ဤသာဝတ္ထိပြည်၏ အနီးအနား၌ ကိုယ်ထင်မပြဘဲ မြည်တမ်းငိုကြွေးကြခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ ထိုသို့ မြည်တမ်းရာ၌ “အဘယ်သို့ မြည်တမ်းကြသနည်း” ဟု မေးအံ့၊ “ပုဗ္ဗေဒုက္ကဋမတ္တနော” စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူခဲ့သည်။

749. Idāni [Pg.245] tesaṃ kandanassa kāraṇaṃ hetuto ca phalato ca vibhajitvā dassetuṃ ‘‘bahūsu vata santesū’’tiādi vuttaṃ.

၇၄၉. ယခုအခါ ထိုပြိတ္တာတို့၏ မြည်တမ်းရခြင်းအကြောင်းရင်းကို အကြောင်းရင်းအားဖြင့်လည်းကောင်း၊ အကျိုးတရားအားဖြင့်လည်းကောင်း ခွဲခြားဝေဖန်ပြသရန်အတွက် “ဗဟူသု ဝတ သန္တေသု” စသောအစရှိသော စကားရပ်ကို မိန့်ဆိုတော်မူခဲ့သည်။

Tattha bahūsu vata santesūti anekesu dakkhiṇeyyesu vijjamānesu. Deyyadhamme upaṭṭhiteti attano santake dātabbadeyyadhammepi samīpe ṭhite, labbhamāneti attho. Parittaṃ sukhāvahanti appamattakampi āyatiṃ sukhāvahaṃ puññaṃ katvā attānaṃ sotthiṃ nirupaddavaṃ kātuṃ nāsakkhimhā vatāti yojanā.

ထိုစကားရပ်၌ “ဗဟူသု ဝတ သန္တေသု” ဟူသည် အလှူခံထိုက်သော ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်များစွာ ရှိနေပါလျက်ဟု ဆိုလိုသည်။ “ဒေယျဓမ္မေ ဥပဋ္ဌိတေ” ဟူသည် မိမိတို့ပိုင်ဆိုင်သော၊ လှူဒါန်းထိုက်သော လှူဖွယ်ဝတ္ထုပစ္စည်းများ အနီးအနား၌ အဆင်သင့်ရှိနေပါလျက်၊ ရရှိနိုင်ပါလျက်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။ “ပရိတ္တသုခါဝဟံ...” ဟူသည် အနည်းငယ်မျှသော်လည်း နောင်အနာဂတ်ကာလ၌ ချမ်းသာကို ဆောင်ကြဉ်းပေးမည့် ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို ပြုလုပ်၍ မိမိကိုယ်ကို ဘေးအန္တရာယ်ကင်းငြိမ်းအောင် မပြုလုပ်နိုင်ခဲ့ကြလေစွတကားဟု စပ်ဟပ်၍ အနက်ယူအပ်သည်။

750. Kiṃ tato pāpakaṃ assāti tato pāpakaṃ lāmakaṃ nāma kiṃ aññaṃ assa siyā. Yaṃ no rājakulā cutāti yena pāpakammena mayaṃ rājakulato cutā idha pettivisayaṃ upapannā petesu nibbattā khuppipāsasamappitā vicarāmāti attho.

၇၅၀. “ကိံ တတော ပါပကံ အဿ” ဟူသည် ထိုမကောင်းမှုထက် ပိုမိုဆိုးဝါး ယုတ်ညံ့သော အကျိုးပေးမျိုးသည် အဘယ်မှာ ရှိနိုင်ပါဦးအံ့နည်းဟု ဆိုလိုသည်။ “ယံ နော ရာဇကုလာ စုတာ” ဟူသည်မှာ အကြင်အကုသိုလ်ကံကြောင့် ငါတို့သည် မင်းမျိုးမှ စုတေ၍ ဤပြိတ္တာဘုံ၌ ပဋိသန္ဓေတည်ကာ ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်း ပြင်းစွာ နှိပ်စက်ခံရလျက် လှည့်လည်သွားလာနေကြရကုန်၏ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

751. Sāmino idha hutvānāti idha imasmiṃ loke yasmiṃyeva ṭhāne pubbe sāmino hutvā vicaranti, tahiṃ tasmiṃyeva ṭhāne honti assāmino. Manussā unnatonatāti manussakāle sāmino hutvā kālakatā kammavasena onatā bhamanti khuppipāsāya, passa saṃsārapakatinti dasseti.

၇၅၁. “သာမိနော ဣဓ ဟုတွာန” ဟူသည် ဤလူ့လောက၌ အကြင်အရပ်၌ပင် ရှေးဦးစွာ အရှင်သခင်ကြီးများ ဖြစ်လျက် လှည့်လည်ခဲ့ကြသော်လည်း၊ “တဟိံ” ဟူသည် ထိုအရပ်၌ပင်လျှင် ယခုအခါ အရှင်မဟုတ်သော သူများ ဖြစ်ကြရလေပြီဟု ဆိုလိုသည်။ “မနုဿာ ဥဏ္ဏတောဏတာ” ဟူသည် လူဖြစ်စဉ်က အရှင်သခင်ကြီးများဖြစ်၍ ဘုန်းတန်ခိုး မြင့်မားခဲ့ကြသော်လည်း ကွယ်လွန်သောအခါ မိမိတို့ ပြုခဲ့သော ကံအကျိုးကြောင့် ယုတ်နိမ့်သော ပြိတ္တာဘဝသို့ ရောက်ကာ ဆာလောင်မွတ်သိပ်စွာဖြင့် လှည့်လည်နေကြရပုံကို ဖော်ပြလျက် “သံသရာ၏ သဘောတရားကို ရှုဆင်ခြင်ကြကုန်လော့” ဟု ပြသလိုရင်း ဖြစ်သည်။

752. Etamādīnavaṃ ñatvā, issaramadasambhavanti etaṃ issariyamadavasena sambhūtaṃ apāyūpapattisaṅkhātaṃ ādīnavaṃ dosaṃ ñatvā pahāya issariyamadaṃ puññappasuto hutvā. Bhave saggagato naroti saggaṃ devalokaṃ gatoyeva bhaveyya.

၇၅၂. “ဧတမာဒီနဝံ ဉတွာ ဣဿရမဒသမ္ဘဝံ” ဟူသည် အစိုးရခြင်း တန်ခိုးအာဏာကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတတ်သည့် မာန်ယစ်ခြင်း၏ အကျိုးဆက်ဖြစ်သော အပါယ်ဘုံသို့ ရောက်ရခြင်းတည်းဟူသော ထိုအပြစ်ကို သိမြင်ကာ၊ အစိုးရခြင်းကြောင့် ဖြစ်သော မာန်မာနကို စွန့်ပယ်၍ ကုသိုလ်ကောင်းမှု၌ မွေ့လျော်သူ ဖြစ်ပြီးလျှင်၊ “ဘဝေ သဂ္ဂဂတော နရော” ဟူသည် နတ်ပြည်သို့သာ လားရောက်သူ ဖြစ်ရာ၏ဟု ဆိုလိုသည်။

Iti satthā tesaṃ petānaṃ pavattiṃ kathetvā tehi manussehi kataṃ dānaṃ tesaṃ petānaṃ uddisāpetvā sampattaparisāya ajjhāsayānurūpaṃ dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုပြိတ္တာတို့၏ အကြောင်းရင်းကို ဟောကြားတော်မူပြီးနောက် ထိုလူတို့ လှူဒါန်းအပ်သော အလှူဒါနကို ထိုကုမာရပြိတ္တာတို့အား အမျှပေးဝေစေတော်မူပြီးလျှင် ရောက်ရှိလာသော ပရိသတ်တို့၏ အလိုဆန္ဒအားလျော်စွာ တရားဒေသနာကို ဟောကြားတော်မူ၏။ ထိုတရားဒေသနာတော်သည် လူအပေါင်းတို့အား လွန်စွာ အကျိုးရှိစေခဲ့လေသည်။

Kumārapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ကုမာရပေတဝတ္ထုအဖွင့် (ကုမာရပြိတ္တာဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ) ပြီးဆုံးပြီ။

7. Rājaputtapetavatthuvaṇṇanā

၇. ရာဇပုတ္တပေတဝတ္ထုအဖွင့် (မဟာဝဂ်၊ ရာဇပုတ္တပြိတ္တာဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ)။

Pubbe [Pg.246] katānaṃ kammānanti idaṃ satthā jetavane viharanto rājaputtapetaṃ ārabbha kathesi. Tattha yo so atīte kitavassa nāma rañño putto atīte paccekabuddhe aparajjhitvā bahūni vassasahassāni niraye paccitvā tasseva kammassa vipākāvasesena petesu uppanno. So idha ‘‘rājaputtapeto’’ti adhippeto. Tassa vatthu heṭṭhā sāṇavāsipetavatthumhi vitthārato āgatameva, tasmā tattha vuttanayeneva gahetabbaṃ. Satthā hi tadā therena attano ñātipetānaṃ pavattiyā kathitāya ‘‘na kevalaṃ tava ñātakāyeva, atha kho tvampi ito anantarātīte attabhāve peto hutvā mahādukkhaṃ anubhavī’’ti vatvā tena yācito –

“ပုဗ္ဗေကတာနံ ကမ္မာနံ” ဟူသော ဤတရားဒေသနာကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ရာဇပုတ္တပြိတ္တာကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူခဲ့သည်။ ထိုဝတ္ထု၌ အတိတ်ကာလက ကိတဝဿအမည်ရှိသော မင်းကြီး၏ သားတော်သည် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတစ်ပါးအား ပြစ်မှားမိသဖြင့် နှစ်ပေါင်းများစွာ အထောင်ပတ်လုံး ငရဲ၌ ကျက်ပြီးနောက် ထိုအကုသိုလ်ကံ၏ အကြွင်းအကျိုးကြောင့် ပြိတ္တာဘုံ၌ လားရောက် ဖြစ်ရသည်။ ထိုပြိတ္တာကို ဤဝတ္ထု၌ “ရာဇပုတ္တပြိတ္တာ” ဟု ဆိုလိုရင်း ဖြစ်သည်။ ထိုပြိတ္တာ၏ အကြောင်းအရာသည် အောက်၌ ဖော်ပြလတ္တံ့သော သာဏဝါသီပေတဝတ္ထုတွင် အကျယ်တဝင့် လာရှိပြီးဖြစ်သောကြောင့် ထိုသာဏဝါသီပေတဝတ္ထု၌ ပြဆိုထားသည့် နည်းလမ်းအတိုင်းသာ ယူဆအပ်၏။ အထူးသဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုစဉ်အခါက သာဏဝါသီမထေရ်သည် မိမိ၏ ဆွေမျိုးပြိတ္တာတို့၏ အကြောင်းကို လျှောက်ထားအပ်သည်ရှိသော် “သင်၏ ဆွေမျိုးတို့သည်သာ ပြိတ္တာဖြစ်ခဲ့ကြသည် မဟုတ်၊ စင်စစ်သော်ကား သင်ကိုယ်တိုင်လည်း ဤဘဝ၏ အခြားမဲ့ဖြစ်သော ရှေးအတိတ်ဘဝ၌ ပြိတ္တာဖြစ်လျက် ပြင်းထန်သော ဆင်းရဲဒုက္ခကို ခံစားခဲ့ရဖူးပြီ” ဟု မိန့်တော်မူကာ ထိုသာဏဝါသီမထေရ်က တောင်းပန်လျှောက်ထားအပ်သဖြင့် ဤသို့ ဟောတော်မူ၏။

753.

၇၅၃။

‘‘Pubbe katānaṃ kammānaṃ, vipāko mathaye manaṃ;

Rūpe sadde rase gandhe, phoṭṭhabbe ca manorame.

“ပေါဋ္ဌပါဒ... ရှေးဘဝက ပြုခဲ့သော ကံတို့၏ အကျိုးသည် နှလုံးမွေ့လျော်ဖွယ်ကောင်းသော ရူပါရုံ၊ သဒ္ဒါရုံ၊ ရသာရုံ၊ ဂန္ဓာရုံ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံတို့၌ စွဲလမ်းကာ ပစ္စုပ္ပန်ကောင်းကျိုးကိုသာ မြင်တတ်သော လူမိုက်တို့၏ စိတ်ကို ပြင်းစွာ နှိပ်စက် ဖျက်ဆီးတတ်၏။”

754.

၇၅၄။

‘‘Iccaṃ gītaṃ ratiṃ khiḍḍaṃ, anubhutvā anappakaṃ;

Uyyāne paricaritvā, pavisanto giribbajaṃ.

“ပေါဋ္ဌပါဒ... ရှေးဘဝ၌ ကိတဝမင်း၏ သားတော်သည် ကခြင်း၊ သီချင်းဆိုခြင်း၊ ကာမဂုဏ်ဖြင့် မွေ့လျော်ခြင်း၊ အပေါင်းအဖော်တို့နှင့် ပျော်ပါးရွှင်မြူးခြင်း တည်းဟူသော များစွာသော စည်းစိမ်ချမ်းသာကို ခံစားလျက် ဥယျာဉ်၌ ပျော်စမ္ပယ်ပြီးနောက် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်သို့ ပြန်လည်ဝင်ရောက်လာစဉ်—”

755.

၇၅၅။

‘‘Isiṃ sunettamaddakkhi, attadantaṃ samāhitaṃ;

Appicchaṃ hirisampannaṃ, uñche pattagate rataṃ.

“ဆုံးမပြီးသော စိတ်နှလုံး ရှိတော်မူသော၊ အရဟတ္တဖိုလ်နှင့်ယှဉ်သော သမာဓိဖြင့် တည်ကြည်တော်မူသော၊ အလိုနည်းတော်မူသော၊ အကုသိုလ်မှ ရှက်ကြောက်ခြင်းနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော၊ ဆွမ်းခံ၍ ရရှိသော သပိတ်၌ အကျုံးဝင်သည့် ဆွမ်းမျှဖြင့်သာ ရောင့်ရဲမွေ့လျော်တော်မူသော သုနေတ္တအမည်ရှိသော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါကို မြင်လေ၏။”

756.

၇၅၆။

‘‘Hatthikkhandhato oruyha, laddhā bhanteti cābravi;

Tassa pattaṃ gahetvāna, uccaṃ paggayha khattiyo.

“ထိုမင်းသားသည် ဆင်ကျောက်ကုန်းမှ သက်ဆင်း၍ 'အရှင်ဘုရား... ဆွမ်းရရှိပါပြီလော' ဟု လျှောက်ထားမေးမြန်းပြီးနောက် ထိုပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၏ သပိတ်တော်ကို ယူယူလျက် အထက်သို့ မြှောက်ချီကာ—”

757.

၇၅၇။

‘‘Thaṇḍile pattaṃ bhinditvā, hasamāno apakkami;

Rañño kitavassāhaṃ putto, kiṃ maṃ bhikkhu karissasi.

“ကျောက်စရစ် ခိုင်မာသော မြေပေါ်၌ သပိတ်တော်ကို ပစ်ချခွဲဆဲလျက် လှောင်ပြောင်ရယ်မောကာ ထွက်ခွာသွားလေ၏။ ထိုသို့ ထွက်ခွာသွားစဉ် သနားဂရုဏာစိတ်ဖြင့် ကြည့်တော်မူသော သုနေတ္တ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအား 'ရဟန်း... ငါသည် ကိတဝမင်းကြီး၏ သားတော်ဖြစ်သည်၊ သင်သည် ငါ့ကို ဤသို့ ကြည့်သော်လည်း အဘယ်သို့ ပြုနိုင်မည်နည်း' ဟု ကြုံးဝါးပြောဆိုခဲ့၏။”

758.

၇၅၈။

‘‘Tassa kammassa pharusassa, vipāko kaṭuko ahu;

Yaṃ rājaputto vedesi, nirayamhi samappito.

“ပေါဋ္ဌပါဒ... ကြမ်းကြုတ်ယုတ်မာလှသော ထိုအကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးသည် အလွန်တရာ ခါးသီးဆိုးဝါးလှ၏။ ထိုမင်းသားသည် အဝီစိငရဲ၌ ကျရောက်ကာ ထိုအကုသိုလ်၏ ဝိပါက်အကျိုးကို အလွန်ပြင်းထန်စွာ ခံစားခဲ့ရလေသည်။”

759.

၇၅၉။

‘‘Chaḷeva caturāsīti, vassāni nahutāni ca;

Bhusaṃ dukkhaṃ nigacchittho, niraye katakibbiso.

“ထိုမကောင်းမှုကို ပြုခဲ့သော မင်းသားသည် ငရဲ၌ အနှစ်ရှစ်သောင်းလေးထောင်ကို ခြောက်ကြိမ်တိုင်တိုင် ပြင်းထန်လှစွာသော ငရဲဆင်းရဲဒုက္ခကို ခံစားခဲ့ရလေ၏။”

760.

၇၆၀။

‘‘Uttānopi [Pg.247] ca paccittha, nikujjo vāmadakkhiṇo;

Uddhaṃpādo ṭhito ceva, ciraṃ bālo apaccatha.

“ထိုလူမိုက်မင်းသားသည် ငရဲ၌ ပက်လက်တစ်ဖုံ၊ မှောက်လျက်တစ်မျိုး၊ ဘယ်ပြန်ညာပြန်တစ်ဖုံ၊ ခြေမိုးခေါင်းစောက်ထိုးတစ်နည်း၊ မတ်တပ်ရပ်လျက်တစ်သွယ်ဖြင့် ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး ငရဲမီးတောက်၌ ပူပြင်းစွာ ကျက်ရလေ၏။”

761.

၇၆၁။

‘‘Bahūni vassasahassāni, pūgāni nahutāni ca;

Bhusaṃ dukkhaṃ nigacchittho, niraye katakibbiso.

မကောင်းမှု ပြုခဲ့ဖူးသော ထိုမင်းသားသည် အဝီစိငရဲ၌ များစွာသော အနှစ်တစ်သောင်းတို့ပတ်လုံးလည်းကောင်း၊ ထိုနှစ်တို့၏အပေါင်းဖြစ်သော များစွာသော အနှစ်တစ်သောင်း (နဟုတ) တို့ပတ်လုံးလည်းကောင်း ပြင်းစွာသော ဆင်းရဲဒုက္ခသို့ ရောက်ရလေ၏။

762.

၇၆၂။

‘‘Etādisaṃ kho kaṭukaṃ, appaduṭṭhappadosinaṃ;

ပြစ်မှားအပ်သော အပြစ်မရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့အပေါ်၌ ဤသို့သဘောရှိသော ပြင်းစွာသော ဆင်းရဲကို...

Paccanti pāpakammantā, isimāsajja subbataṃ.

ကောင်းသောအကျင့်ရှိသော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါကို ထိခိုက်ပြစ်မှား၍ မကောင်းမှုကို ပြုလုပ်ကြကုန်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ခံစားကြရကုန်၏။

763.

၇၆၃။

‘‘So tattha bahuvassāni, vedayitvā bahuṃ dukhaṃ;

Khuppipāsahato nāma, peto āsi tato cuto.

ထိုမင်းသားသည် ထိုအဝီစိငရဲ၌ များစွာသောနှစ်တို့ပတ်လုံး များစွာသောဆင်းရဲဒုက္ခကို ခံစားပြီး၍၊ ထိုငရဲမှ စုတေခဲ့သော် ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်းက ပြင်းစွာနှိပ်စက်အပ်သဖြင့် 'ခုပ္ပိပါသဟတ' မည်သော ပြိတ္တာ ဖြစ်လေ၏။

764.

၇၆၄။

‘‘Etamādīnavaṃ ñatvā, issaramadasambhavaṃ;

Pahāya issaramadaṃ, nivātamanuvattaye.

အစိုးရခြင်းကို မှီ၍ဖြစ်သော မာန်ယစ်ခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသည့် ဤသို့သော အပြစ်ကို သိမြင်၍၊ ပညာရှိသောသူသည် အစိုးရခြင်းကို အမှီပြုသည့် မာန်ယစ်ခြင်းကို စွန့်လျက်၊ နှိမ့်ချခြင်းကို ပြု၍ လျောက်ပတ်စွာ ကျင့်ကြံရာ၏။

765.

၇၆၅။

‘‘Diṭṭheva dhamme pāsaṃso, yo buddhesu sagāravo;

Kāyassa bhedā sappañño, saggaṃ so upapajjatī’’ti. –

အကြင်သူသည် မြတ်စွာဘုရားတို့၌ ရိုသေကိုင်းညွတ်ခြင်းရှိ၏၊ ထိုသူသည် ယခုမျက်မှောက်ဘဝ၌ပင်လျှင် ချီးမွမ်းခြင်းကို ခံထိုက်၏။ ပညာရှိသော ထိုသူသည် ခန္ဓာကိုယ် ပျက်စီးပြီးသည့်နောက်တွင် နတ်ပြည်၌ ဖြစ်ရလေ၏။

Idaṃ petavatthuṃ kathesi.

မြတ်စွာဘုရားသည် ဤရာဇပုတ္တပေတဝတ္ထုကို ဟောကြားတော်မူခဲ့၏။

753. Tattha pubbe katānaṃ kammānaṃ, vipāko mathaye mananti purimāsu jātīsu katānaṃ akusalakammānaṃ phalaṃ uḷāraṃ hutvā uppajjamānaṃ andhabālānaṃ cittaṃ mathayeyya abhibhaveyya, paresaṃ anatthakaraṇamukhena attano atthaṃ uppādeyyāti adhippāyo.

၇၅၃. ထိုဂါထာတို့၌ 'ပုဗ္ဗေ ကတာနံ ကမ္မာနံ ဝိပါကော မထယေ မနံ' ဟူသော စကားရပ်၏ အဓိပ္ပာယ်ကား - ရှေးဘဝတို့၌ ပြုအပ်ကုန်သော အကုသိုလ်ကံတို့၏ အကျိုးသည် ကြီးကျယ်ပြန့်ပြောသည်ဖြစ်၍ ဖြစ်ပေါ်လာပြီးလျှင် လူမိုက်တို့၏ စိတ်ကို နှိပ်စက်လွှမ်းမိုးရာ၏၊ သူတစ်ပါးတို့အား အကျိုးမဲ့ကို ပြုခြင်းအားဖြင့် မိမိ၏ အကျိုးမဲ့ကို ဖြစ်စေရာ၏ ဟူလို။

Idāni taṃ cittamathanaṃ visayena saddhiṃ dassetuṃ ‘‘rūpe sadde’’tiādi vuttaṃ. Tattha rūpeti rūpahetu, yathicchitassa manāpiyassa rūpārammaṇassa paṭilābhanimittanti attho. Saddetiādīsupi eseva nayo.

ယခုအခါ၌ ထိုသို့ စိတ်ကို နှိပ်စက်တတ်ပုံကို အာရုံနှင့်တကွ ပြသခြင်းငှာ 'ရူပေ သဒ္ဒေ' စသည်ဖြင့် မိန့်တော်မူအပ်၏။ ထိုစကားရပ်၌ 'ရူပေ' ဟူသည်မှာ ရူပါရုံဟူသောအကြောင်းကြောင့် နှစ်သက်လိုလားအပ်သော တစ်စုံတစ်ခုသော ရူပါရုံကို ရရှိခြင်း၏ အကြောင်းရင်းဖြစ်သော ဟု အနက်ရ၏။ 'သဒ္ဒေ' စသော ပါဌ်တို့၌လည်း ဤနည်းအတိုင်းပင် မှတ်အပ်၏။

754. Evaṃ sādhāraṇato vuttamatthaṃ asādhāraṇato niyametvā dassento ‘‘naccaṃ gīta’’ntiādimāha. Tattha ratinti kāmaratiṃ. Khiḍḍanti sahāyakādīhi keḷiṃ. Giribbajanti rājagahaṃ.

၇၅၄. ဤသို့ ယေဘုယျအားဖြင့် (ဆက်ဆံသောအားဖြင့်) ဟောကြားအပ်သော အနက်ကို သီးခြား (မဆက်ဆံသောအားဖြင့်) ပိုင်းခြား၍ ပြလိုသဖြင့် 'နစ္စံ ဂီတံ' စသော ဂါထာကို မိန့်တော်မူ၏။ ထိုဂါထာ၌ 'ရတိံ' ဟူသည်မှာ ကာမဂုဏ်ဖြင့် မွေ့လျော်ခြင်းကို ဆိုလို၏။ 'ခိဍ္ဍံ' ဟူသည်မှာ အပေါင်းအဖော် စသည်တို့နှင့် ကစားမြူးတူးခြင်းကို ဆိုလို၏။ 'ဂိရိဗ္ဗဇံ' ဟူသည်မှာ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်ကို ဆိုလို၏။

755. Isinti [Pg.248] asekkhānaṃ sīlakkhandhādīnaṃ esanaṭṭhena isiṃ. Sunettanti evaṃnāmakaṃ paccekabuddhaṃ. Attadantanti uttamena damathena damitacittaṃ. Samāhitanti arahattaphalasamādhinā samāhitaṃ. Uñche pattagate ratanti uñchena bhikkhācārena laddhe pattagate pattapariyāpanne āhāre rataṃ santuṭṭhaṃ.

၇၅၅. 'ဣသိံ' ဟူသည်မှာ ရဟန္တာတို့၏ သီလက္ခန္ဓာ စသော တရားတို့ကို ရှာဖွေတတ်သောကြောင့် 'ဣသိ' ဟု ဆိုအပ်၏။ 'သုနေတ္တံ' ဟူသည်မှာ ဤသို့အမည်ရှိသော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါကို ဆိုလို၏။ 'အတ္တဒန္တံ' ဟူသည်မှာ မြတ်သော ဆုံးမခြင်းဖြင့် ဆုံးမအပ်ပြီးသော စိတ်ရှိသောသူကို ဆိုလို၏။ 'သမာဟိတံ' ဟူသည်မှာ အရဟတ္တဖိုလ်သမာဓိဖြင့် တည်ကြည်ငြိမ်သက်သောသူကို ဆိုလို၏။ 'ဥဉ္ဆေပတ္တဂတေရတံ' ဟူသည်မှာ ဆွမ်းခံလှည့်လည်၍ ရရှိသော သပိတ်၌ ပါဝင်သည့် ဆွမ်း၌ ရောင့်ရဲမွေ့လျော်သောသူကို ဆိုလို၏။

756. Laddhā, bhanteti cābravīti ‘‘api, bhante, bhikkhā laddhā’’ti vissāsajananatthaṃ kathesi. Uccaṃ paggayhāti uccataraṃ katvā pattaṃ ukkhipitvā.

၇၅၆. 'လဒ္ဓါ ဘန္တေ' ဟု ဆိုရာ၌ 'အရှင်ဘုရား၊ ဆွမ်း ရရှိပါသလော' ဟု ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်မှု ဖြစ်စေရန် ပြောကြားခြင်းကို ဆိုလို၏။ 'ဥစ္စံ ပဂ္ဂယှ' ဟူသည်မှာ သပိတ်ကို အလွန်မြင့်စွာ မြှောက်တင့်၍ ဟူလို။

757. Thaṇḍile pattaṃ bhinditvāti kharakaṭhine bhūmippadese khipanto pattaṃ bhinditvā. Apakkamīti thokaṃ apasakki. Apasakkanto ca ‘‘akāraṇeneva andhabālo mahantaṃ anatthaṃ attano akāsī’’ti karuṇāyanavasena olokentaṃ paccekabuddhaṃ rājaputto āha ‘‘rañño kitavassāhaṃ putto, kiṃ maṃ bhikkhu karissasī’’ti.

၇၅၇. 'သဏ္ဍိလေ ပတ္တံ ဘိန္ဒိတွာ' ဟူသည်မှာ မာကျောသော မြေအရပ်၌ ပစ်ချလျက် သပိတ်ကို ခွဲ၍ ဟူလို။ 'အပက္ကမိ' ဟူသည်မှာ အတန်ငယ် ဖဲခွာသွား၏။ ထိုသို့ ဖဲခွာသွားစဉ် 'အကြောင်းမဲ့သက်သက်ဖြင့် ထိုလူမိုက်မင်းသားသည် မိမိအား ကြီးစွာသော အကျိုးမဲ့ကို ပြုလေပြီတကား' ဟု သနားကရုဏာစိတ်ဖြင့် ကြည့်တော်မူသော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအား မင်းသားက 'ငါသည် ကိတဝဿမင်းကြီး၏ သားဖြစ်၏၊ ရဟန်း၊ သင်သည် ငါ့ကို အဘယ်သို့ ပြုနိုင်အံ့နည်း' ဟု ဆိုလေ၏။

758. Pharusassāti dāruṇassa. Kaṭukoti aniṭṭho. Yanti yaṃ vipākaṃ. Samappitoti allīno.

၇၅၈. 'ဖရုသဿ' ဟူသည်မှာ ကြမ်းကြုတ်သော။ 'ကဋုကော' ဟူသည်မှာ အလိုမရှိအပ်သော (ဆိုးကျိုး)။ 'ယံ' ဟူသည်မှာ အကြင်အကျိုးသက်ရောက်မှုကို။ 'သမပ္ပိတော' ဟူသည်မှာ ကပ်ငြိလျက် ဟူလို။

759. Chaḷeva caturāsīti, vassāni nahutāni cāti uttāno nipanno caturāsītivassasahassāni, nikujjo, vāmapassena, dakkhiṇapassena, uddhaṃpādo, olambiko, yathāṭhito cāti evaṃ cha caturāsītisahassāni vassāni honti. Tenāha –

၇၅၉. 'ဆဠေဝ စတုရာသီတိ ဝဿာနိ နဟုတာနိ စ' ဟူသည်မှာ ပက်လက်လျောင်းလျက် ရှစ်သောင်းလေးထောင်သော နှစ်တို့ပတ်လုံးလည်းကောင်း၊ မှောက်လျက်လည်းကောင်း၊ လက်ဝဲနံပါးဖြင့်လည်းကောင်း၊ လက်ယာနံပါးဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဦးခေါင်းစောက်ထိုး ဆွဲလျက်လည်းကောင်း၊ တည်မြဲတိုင်းလည်းကောင်း ဤသို့အားဖြင့် ခြောက်လီသော ရှစ်သောင်းလေးထောင်သော နှစ်တို့သည် ဖြစ်ကုန်၏။ ထို့ကြောင့် မိန့်တော်မူခဲ့၏ -

760.

၇၆၀။

‘‘Uttānopi ca paccittha, nikujjo vāmadakkhiṇo;

Uddhaṃpādo ṭhito ceva, ciraṃ bālo apaccathā’’ti.

'လူမိုက်မင်းသားသည် ပက်လက်လျောင်းလျက်လည်းကောင်း၊ မှောက်လျက်လည်းကောင်း၊ လက်ဝဲ လက်ယာနံပါးတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဦးခေါင်းစောက်ထိုး ရပ်လျက်လည်းကောင်း ငရဲ၌ ကာလကြာမြင့်စွာ ခံရလေပြီ' ဟူ၍ ဖြစ်၏။

Tāni pana vassāni yasmā anekāni nahutāni honti, tasmā vuttaṃ ‘‘nahutānī’’ti. Bhusaṃ dukkhaṃ nigacchitthoti ativiya dukkhaṃ pāpuṇi.

ထိုနှစ်တို့သည် များစွာသော အနှစ်တစ်သောင်း (နဟုတ) တို့ပတ်လုံး ဖြစ်သောကြောင့် 'နဟုတာနိ' ဟု မိန့်ဆိုအပ်၏။ 'ဘုသံ ဒုက္ခံ နိဂစ္ဆိတ္ထ' ဟူသည်မှာ အလွန်တရာ ဆင်းရဲဒုက္ခသို့ ရောက်ရရှာလေ၏ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရ၏။

761. Pūgānīti vassasamūhe, idha purimagāthāya ca accantasaṃyoge upayogavacanaṃ daṭṭhabbaṃ.

၇၆၁. 'ပူဂါနိ' ဟူသည်မှာ နှစ်တို့၏ အပေါင်းတို့ကို ဆိုလို၏။ ဤဂါထာ၌လည်းကောင်း၊ ရှေးဂါထာ၌လည်းကောင်း ကာလကြာမြင့်စွာ စွဲမြဲစွာ စပ်ယှဉ်ခြင်း (အစ္စန္တသံယောဂ) အနက်၌ ဒုတိယဝိဘတ်ဖြင့် သုံးနှုန်းထားသည်ဟု မှတ်အပ်၏။

762. Etādisanti evarūpaṃ. Kaṭukanti atidukkhaṃ, bhāvanapaṃsakaniddesoyaṃ ‘‘ekamantaṃ nisīdī’’tiādīsu viya. Appaduṭṭhappadosinaṃ isiṃ subbataṃ āsajja āsādetvā pāpakammantā puggalā evarūpaṃ kaṭukaṃ ativiya dukkhaṃ paccantīti yojanā.

၇၆၂. 'ဧတာဒိသံ' ဟူသည်မှာ ဤသို့သဘောရှိသော။ 'ကဋုကံ' ဟူသည်မှာ အလွန်ဆင်းရဲလှစွာသော၊ ဤပုဒ်သည် 'ဧကမန္တံ နိသီဒိ' စသော ပါဌ်တို့၌ကဲ့သို့ ကြိယာဝိသေသန နပုံးလိမ်ညွှန်းပြချက် (ဘာဝနပုံသကနိဒ္ဒေသ) ဖြစ်၏။ 'ပြစ်မှားအပ်သောအပြစ်မရှိသော၊ ကောင်းသောအကျင့်ရှိသော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါကို ထိခိုက်ပြစ်မှားမိ၍ မကောင်းမှုကို ပြုတတ်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ဤသို့သဘောရှိသော ပြင်းစွာသောအပြစ် (ဆင်းရဲဒုက္ခ) ကို အလွန်တစ်ပြင်း ဆင်းဆင်းရဲရဲ ခံစားကြရကုန်၏' ဟု စကားစပ် (ယောဇနာ) အနက်ယူအပ်၏။

763. Soti [Pg.249] so rājaputtapeto. Tatthāti niraye. Vedayitvāti anubhavitvā. Nāmāti byattapākaṭabhāvena. Tato cutoti nirayato cuto. Sesaṃ vuttanayameva.

၇၆၃. 'သော' ဟူသည်မှာ မင်းသားဖြစ်သော ထိုပြိတ္တာကို ဆိုလို၏။ 'တတ္ထ' ဟူသည်မှာ ထိုငရဲ၌။ 'ဝေဒယိတွာ' ဟူသည်မှာ ခံစားပြီး၍။ 'နာမ' ဟူသည်မှာ ထင်ရှားစောသောအဖြစ်ကြောင့်။ 'တတော စုတော' ဟူသည်မှာ ထိုငရဲမှ စုတေခဲ့သော်။ ကြွင်းကျန်သော စကားရပ်သည် ဆိုအပ်ပြီးသောနည်းတူပင် ဖြစ်၏။

Evaṃ bhagavā rājaputtapetakathāya tattha sannipatitaṃ mahājanaṃ saṃvejetvā upari saccāni pakāsesi. Saccapariyosāne bahū sotāpattiphalādīni sampāpuṇiṃsūti.

ဤသို့ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ရာဇပုတ္တပေတကထာဖြင့် ထိုနေရာ၌ စည်းဝေးရောက်လာသော လူအပေါင်းကို ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်စေလျက် ထို့ထက်အလွန် သစ္စာတရားတို့ကို ဟောကြားပြသတော်မူ၏။ သစ္စာတရား ဟောကြားပြီးဆုံးသည့်အဆုံး၌ များစွာသော လူတို့သည် သောတာပတ္တိဖိုလ် စသည်တို့သို့ ရောက်ရှိကြလေကုန်သတည်း။

Rājaputtapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ရာဇပုတ္တပေတဝတ္ထုအဖွင့် ပြီးဆုံးပါပြီ။

8. Gūthakhādakapetavatthuvaṇṇanā

၈. ဂူထခါဒကပေတဝတ္ထုအဖွင့်

Gūthakūpato uggantvāti idaṃ satthari jetavane viharante ekaṃ gūthakhādakapetaṃ ārambha vuttaṃ. Sāvatthiyā kira avidūre aññatarasmiṃ gāmake eko kuṭumbiko attano kulūpakaṃ bhikkhuṃ uddissa vihāraṃ kāresi. Tattha nānājanapadato bhikkhū āgantvā paṭivasiṃsu. Te disvā manussā pasannacittā paṇītena paccayena upaṭṭhahiṃsu. Kulūpako bhikkhu taṃ asahamāno issāpakato hutvā tesaṃ bhikkhūnaṃ dosaṃ vadanto kuṭumbikaṃ ujjhāpesi. Kuṭumbiko te bhikkhū kulūpakañca paribhavanto paribhāsi. Atha kulūpako kālaṃ katvā tasmiṃyeva vihāre vaccakuṭiyaṃ peto hutvā nibbatti, kuṭumbiko pana kālaṃ katvā tasseva upari peto hutvā nibbatti. Athāyasmā mahāmoggallāno taṃ disvā pucchanto –

'ဂူထကူပတော ဥဂ္ဂန္တွာ' ဟူသော ဤတရားဒေသနာကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ဂူထခါဒက (ကျင်ကြီးစား) ပြိတ္တာတစ်ဦးကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူ၏။ ကြားသိရသည်ကား သာဝတ္ထိပြည်နှင့် မနီးမဝေးသော ရွာတစ်ရွာ၌ သူကြွယ်သည် မိမိကိုးကွယ်ဆည်းကပ်အပ်သော (အိမ်သို့ကပ်သော) ရဟန်းကို ရည်မှတ်၍ ကျောင်းဆောက်လုပ်လှူဒါန်း၏။ ထိုကျောင်း၌ အရပ်ဒေသအသီးသီးမှ ရဟန်းတော်များ ကြွရောက်၍ သီတင်းသုံးနေထိုင်ကြကုန်၏။ လူတို့သည် ထိုရဟန်းတော်များကို မြင်လျှင် ကြည်ညိုသောစိတ်ရှိကြသဖြင့် မွန်မြတ်သော ပစ္စည်းလေးပါးတို့ဖြင့် ဆည်းကပ်လုပ်ကျွေးကြကုန်၏။ ထိုအိမ်သို့ကပ်သော ရဟန်းသည် ဒါယကာများက လှူဒါန်းသည်ကို မရှုဆိတ်ဘဲ ငြူစူစိတ်ရှိသည်ဖြစ်၍ ထိုရဟန်းတို့၏ အပြစ်ကို ပြောဆိုကာ သူကြွယ်အား ကဲ့ရဲ့ငြိုငြင်စေ၏။ သူကြွယ်သည်လည်း ထိုအာဂန္တုရဟန်းတို့ကိုလည်းကောင်း၊ မိမိကိုးကွယ်သော ရဟန်းကိုလည်းကောင်း ရှုတ်ချလျက် ဆဲရေးလေ၏။ ထို့နောက် ထိုရဟန်းသည် ကွယ်လွန်သောအခါ ထိုကျောင်းတော်၏ ဝစ္စကုဋီ (ကျင်ကြီးတွင်း) ၌ ပြိတ္တာဖြစ်၍ ဖြစ်ပေါ်လာရ၏။ သူကြွယ်သည်လည်း ကွယ်လွန်သောအခါ ထိုပြိတ္တာ၏ အထက်တည့်တည့်၌ပင် ပြိတ္တာဖြစ်၍ ဖြစ်ပေါ်လာရပြန်၏။ ထိုအခါ အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်မထေရ်သည် ထိုပြိတ္တာကို မြင်၍ မေးမြန်းလိုသဖြင့် -

766.

၇၆၆။

‘‘Gūthakūpato uggantvā, ko na dīno patiṭṭhasi;

Nissaṃsayaṃ pāpakammanto, kiṃ nu saddahase tuva’’nti. –

အိုယောက်ျား... သင်သည် ကျင်ကြီးတွင်းမှ တက်၍ ညှိုးငယ်ယုတ်ညံ့စွာ ရပ်တည်နေဘိ၏။ မလွဲမသွေ မကောင်းမှုကံရှိသော သင်သည် အဘယ်အကြောင်းကြောင့် ညည်းတွားမြည်တမ်းနေဘိသနည်း။ သင်သည် မည်သူနည်း။

Gāthamāha. Taṃ sutvā peto –

ဂါထာကို မိန့်တော်မူ၏။ ထိုစကားကို ကြားသော် ပြိတ္တာသည် -

767.

၇၆၇။

‘‘Ahaṃ bhadante petomhi, duggato yamalokiko;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gato’’ti. –

အရှင်ကောင်း... အကျွန်ုပ်သည် မကောင်းသဖြင့် လားရသော ယမမင်းနိုင်ငံ၌ အကျုံးဝင်သော ပြိတ္တာ ဖြစ်ပါ၏။ အကျွန်ုပ်သည် မကောင်းမှုဒုစရိုက်ကို ပြုမိသောကြောင့် လူ့ဘုံမှ စုတေ၍ ပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်ရှိခဲ့ရပါ၏။

Gāthāya [Pg.250] attānaṃ ācikkhi. Atha naṃ thero –

ဂါထာဖြင့် မိမိအဖြစ်ကို လျှောက်ထား၏။ ထိုအခါ မထေရ်သည် ထိုပြိတ္တာအား -

768.

၇၆၈။

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, idaṃ dukkhaṃ nigacchasī’’ti. –

အိုယောက်ျား... သင်သည် ရှေးဘဝ၌ ကိုယ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ နှုတ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ စိတ်ဖြင့်လည်းကောင်း အဘယ်သို့သော ဒုစရိုက်မကောင်းမှုကို ပြုခဲ့ဖူးသနည်း။ အဘယ်သို့သော မကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးကြောင့် ဤကဲ့သို့သော ဆင်းရဲဒုက္ခသို့ ရောက်ရဘိသနည်း။

Gāthāya tena katakammaṃ pucchi. So peto –

ဂါထာဖြင့် ထိုပြိတ္တာ ပြုအပ်သော မကောင်းမှုကံကို မေးမြန်းတော်မူ၏။ ထိုပြိတ္တာသည်လည်း -

769.

၇၆၉။

‘‘Ahu āvāsiko mayhaṃ, issukī kulamaccharī;

Ajjhāsito mayhaṃ ghare, kadariyo paribhāsako.

အရှင်ဘုရား... ရှေးဘဝက အကျွန်ုပ်၏ကျောင်း၌ အမြဲနေထိုင်သော ကျောင်းထိုင်ရဟန်းတစ်ပါး ရှိခဲ့ဖူးပါ၏။ ထိုရဟန်းသည် အကျွန်ုပ်၏အိမ်၌ တပ်မက်သောနှလုံးသွင်းဖြင့် အမြဲဝင်ထွက်ကာ ငြူစူတတ်၏၊ ဒါယကာတို့အပေါ် ဝန်တိုတတ်၏၊ အလွန်တွန့်တိုကတ်သီး၍ ရဟန်းတော်များကို ဆဲရေးတတ်သောသူလည်း ဖြစ်ခဲ့ပါ၏။

770.

၇၇၀။

‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, bhikkhavo paribhāsisaṃ;

Tassakammavipākena, petalokaṃ ito gato’’ti. –

အရှင်ဘုရား... အကျွန်ုပ်သည် ထိုကျောင်းနေရဟန်း၏ စကားကို နားယောင်ကာ ရဟန်းသံဃာတော်များကို ဆဲရေးမိခဲ့ပါ၏။ ထိုမကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးကြောင့် ဤလူ့ဘုံမှ စုတေ၍ ပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်ရှိရပါ၏။

Dvīhi gāthāhi attanā katakammaṃ kathesi.

ဂါထာနှစ်ပုဒ်တို့ဖြင့် မိမိပြုခဲ့သော မကောင်းမှုကံကို လျှောက်ထား၏။

769. Tattha ahu āvāsiko mayhanti mayhaṃ āvāse mayā katavihāre eko bhikkhu āvāsiko nibaddhavasanako ahosi. Ajjhāsito mayhaṃ ghareti kulūpakabhāvena mama gehe taṇhābhinivesavasena abhiniviṭṭho.

၇၆၉. ထိုဂါထာတို့၌ 'အဟု အာဝါသိကော မယှံ' ဟူသည်ကား အကျွန်ုပ် ဆောက်လုပ်အပ်သော ကျောင်း၌ ရဟန်းတစ်ပါးသည် အမြဲမပြတ် သီတင်းသုံးနေထိုင်သူ ဖြစ်၏။ 'အဇ္ဈောသိတော မယှံ ဃရေ' ဟူသည်မှာ အိမ်သို့ကပ်သော ရဟန်း၏ အဖြစ်ဖြင့် အကျွန်ုပ်၏အိမ်၌ တဏှာလောဘဖြင့် အမြဲဝင်ထွက်စွဲလန်းသူ ဖြစ်၏ ဟု ဆိုလိုသည်။

770. Tassāti tassa kulūpakabhikkhussa. Bhikkhavoti bhikkhū. Paribhāsisanti akkosiṃ. Petalokaṃ ito gatoti iminā ākārena petayoniṃ upagato petabhūto.

၇၇၀. «တဿ» ဟူသည်ကား ထိုအိမ်သို့ အမြဲမပြတ် ဆည်းကပ်တတ်သော ကျောင်းနေရဟန်း၏ (အနက်ဖြစ်၏)။ «ဘိက္ခဝေါ» ဟူသည်ကား ရဟန်းတို့ကို (ဟူလို)။ «ပရိဘာသိသံ» ဟူသည်ကား ဆဲရေးပြီ (ဟူလို)။ «ပေတလောကံ ဣတော ဂတော» ဟူသည်ကား ဤသို့သော အခြင်းအရာဖြင့် ပြိတ္တာဘုံသို့ ကပ်ရောက်ကာ ပြိတ္တာဖြစ်ရရှာလေပြီ (ဟူလို)။

Taṃ sutvā thero itarassa gatiṃ pucchanto –

ထိုစကားကို ကြားရသဖြင့် အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်မထေရ်သည် အခြားသော (ကျောင်းထိုင်)ရဟန်း၏ လားရာဂတိကို မေးမြန်းလိုသဖြင့်—

771.

၇၇၁။

‘‘Amitto mittavaṇṇena, yo te āsi kulūpako;

Kāyassa bhedā duppañño, kiṃ nu pecca gatiṃ gato’’ti. –

“အို... ယောက်ျား၊ သင်၏အိမ်သို့ အမြဲမပြတ် ဆည်းကပ်တတ်သော၊ အဆွေခင်ပွန်းအတုဖြင့် ရန်သူသဖွယ်ဖြစ်သော၊ ပညာမရှိသော ထိုရဟန်းသည် ခန္ဓာကိုယ်ပျက်စီး၍ သေလွန်ပြီးနောက် တမလွန်လောက၌ အဘယ်ဂတိသို့ ရောက်ရှိသွားပါသနည်း” ဟု (မေးတော်မူ၏)။

Gāthamāha. Tattha mittavaṇṇenāti mittapaṭirūpena mittapaṭirūpatāya.

(ဤ) ဂါထာကို မိန့်တော်မူ၏။ ထိုဂါထာ၌ «မိတ္တဝဏ္ဏေန» ဟူသည်ကား အဆွေခင်ပွန်းတုကြောင့် သို့မဟုတ် အဆွေခင်ပွန်းတု ဖြစ်ရခြင်းကြောင့် ဟု ဆိုလိုသည်။

Puna peto therassa tamatthaṃ ācikkhanto –

တစ်ဖန် ပြိတ္တာသည် အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်မထေရ်အား ထိုအကြောင်းအရာကို ပြောကြားလိုသဖြင့်—

772.

၇၇၂။

‘‘Tassevāhaṃ pāpakammassa, sīse tiṭṭhāmi matthake;

So ca paravisayaṃ patto, mameva paricārako.

“အရှင်ဘုရား... ရှေးဘဝက ယုတ်မာသောအကျင့်ရှိခဲ့သည့်၊ အကျွန်ုပ်၏အိမ်သို့ ဆည်းကပ်ခဲ့သော ထိုရဟန်းပြိတ္တာ၏ ဦးခေါင်းထက် ဦးထိပ်ပေါ်တွင် အကျွန်ုပ်သည် ရပ်တည်နေရပါ၏။ ထိုပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်ရှိလာသော ဆရာရဟန်းပြိတ္တာသည်လည်း အကျွန်ုပ်၏ အလုပ်အကျွေး ပြုလုပ်နေရပါ၏။”

773.

၇၇၃။

‘‘Yaṃ [Pg.251] bhadante hadantaññe, etaṃ me hoti bhojanaṃ;

Ahañca kho yaṃ hadāmi, etaṃ so upajīvatī’’ti. – gāthādvayamāha;

“အရှင်ဘုရား... အခြားသောသူတို့ စွန့်ပစ်အပ်သော ကျင်ကြီး (မစင်) သည် အကျွန်ုပ်၏ အစာ ဖြစ်ပါ၏။ အကျွန်ုပ် စွန့်ပစ်သော ကျင်ကြီးကိုမူကား ထိုဆရာရဟန်းပြိတ္တာသည် မှီဝဲသုံးဆောင်၍ အသက်မွေးရရှာပါ၏” ဟု ဂါထာနှစ်ခုဖြင့် လျှောက်ဆိုလေသည်။

772. Tattha tassevāti tasseva mayhaṃ pubbe kulūpakabhikkhubhūtassa petassa. Pāpakammassāti pāpasamācārassa. Sīse tiṭṭhāmi matthaketi sīse tiṭṭhāmi, tiṭṭhanto ca matthake eva tiṭṭhāmi, na sīsappamāṇe ākāseti attho. Paravisayaṃ pattoti manussalokaṃ upādāya paravisayabhūtaṃ pettivisayaṃ patto. Mamevāti mayhaṃ eva paricārako ahosīti vacanaseso.

၇၇၂. ထိုဂါထာ၌ «တဿေဝါဟံ» ဟူသည်ကား ရှေးဘဝက အိမ်သို့ အမြဲမပြတ် ဆည်းကပ်သော ရဟန်းဖြစ်ခဲ့ဖူးပြီး ယခု ပြိတ္တာဖြစ်နေသော ထိုအကျွန်ုပ်၏သာလျှင် (ဟူလို)။ «ပါပကမ္မဿ» ဟူသည်ကား ယုတ်မာသောအကျင့် ရှိသော (ဟူလို)။ «သီသေ တိဋ္ဌာမိ မတ္ထကေ» ဟူသည်ကား ဦးခေါင်းပေါ်၌ ရပ်တည်ရပါ၏၊ ထိုသို့ ရပ်တည်ရာတွင်လည်း ထိပ်ထက်တည့်တည့်၌သာ ရပ်တည်ရပြီး ဦးခေါင်းပမာဏရှိသော ကောင်းကင်ပြင်၌ ရပ်တည်နေခြင်းမဟုတ်ဟူသော အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်၏။ «ပရဝိသယံ ပတ္တော» ဟူသည်ကား လူ့ပြည်နှင့်စာလျှင် တစ်ပါးသောအရပ်ဖြစ်သော ပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်ရှိသော (ဟူလို)။ «မမေဝ» ဟူသည်၌ “အကျွန်ုပ်၏သာလျှင် အလုပ်အကျွေး ဖြစ်ခဲ့၏” ဟု ပါဠိကြွင်းကို ဖြည့်စွက်မှတ်သားအပ်၏။

773. Yaṃ bhadante hadantaññeti bhadante, ayya mahāmoggalāna, tassaṃ vaccakuṭiyaṃ yaṃ aññe uhadanti vaccaṃ ossajanti. Etaṃ me hoti bhojananti etaṃ vaccaṃ mayhaṃ divase divase bhojanaṃ hoti. Yaṃ hadāmīti taṃ pana vaccaṃ khāditvā yampahaṃ vaccaṃ karomi. Etaṃ so upajīvatīti etaṃ mama vaccaṃ so kulūpakapeto divase divase khādanavasena upajīvati, attabhāvaṃ yāpetīti attho.

၇၇၃. «ယံ ဘဒ္ဒန္တေ ဟဒန္တညေ» ဟူသည်ကား “အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန် အရှင်မြတ်ဘုရား... ထိုကျင်ကြီးစွန့်ရာအိမ် (ဝစ္စကုဋီ) ၌ အခြားသူတို့ စွန့်ပစ်အပ်သော အကြင်ကျင်ကြီးကို (ဟူလို)”။ «ဧတံ မေ ဟောတိ ဘောဇနံ» ဟူသည်ကား “ထိုကျင်ကြီးသည် အကျွန်ုပ်အတွက် နေ့စဉ် နေ့တိုင်း စားဖွယ်အစာ ဖြစ်ပါ၏ (ဟူလို)”။ «ယံ ဟဒါမိ» ဟူသည်ကား “သူတစ်ပါးတို့စွန့်သော ထိုကျင်ကြီးကို စားသုံးပြီးနောက် အကျွန်ုပ်ကိုယ်တိုင် စွန့်ထုတ်လိုက်သော အကြင်ကျင်ကြီးကို (ဟူလို)”။ «ဧတံ သော ဥပဇီဝတိ» ဟူသည်ကား “အကျွန်ုပ်၏ ထိုကျင်ကြီးကို ထိုအိမ်သို့ကပ်သော ရဟန်းပြိတ္တာသည် နေ့စဉ် နေ့တိုင်း စားသုံးခြင်းဖြင့် မှီဝဲအသက်မွေးကာ ခန္ဓာကိုယ်ကို မျှတစေရရှာ၏” ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

Tesu kuṭumbiko pesale bhikkhū ‘‘evaṃ āhāraparibhogato varaṃ tumhākaṃ gūthakhādana’’nti akkosi. Kulūpako pana kuṭumbikampi tathāvacane samādapetvā sayaṃ tathā akkosi, tenassa tatopi paṭikuṭṭhatarā jīvikā ahosi. Āyasmā mahāmoggallāno taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā upavāde ādīnavaṃ dassetvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

ထိုပြိတ္တာနှစ်ဦးတို့အနက် သူကြွယ်သည် သီလကိုချစ်မြတ်နိုးကြသော ရဟန်းတို့ကို “သင်တို့သည် ဤကဲ့သို့သော အာဟာရကို သုံးဆောင်ရခြင်းထက် ကျင်ကြီး (မစင်) ကို စားရခြင်းကမှ မြတ်လှသေး၏” ဟု ဆဲရေးခဲ့ဖူး၏။ အိမ်သို့ကပ်သော ရဟန်းကမူ ထိုသူကြွယ်ကိုလည်း ထိုကဲ့သို့ ပြောဆိုရန် တိုက်တွန်းဆောက်တည်စေပြီး မိမိကိုယ်တိုင်လည်း ထိုအတိုင်း ဆဲရေးခဲ့ဖူး၏။ ထိုအကုသိုလ်ကြောင့် ထိုအိမ်ကပ်ရဟန်းအား ထိုသူကြွယ်ပြိတ္တာထက်ပင် ပိုမိုစက်ဆုပ်ဖွယ်ကောင်းသော အသက်မွေးမှု ဖြစ်ခဲ့ရသည်။ အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်မထေရ်သည် ထိုပြိတ္တာတို့၏အကြောင်းကို မြတ်စွာဘုရားအား ကြားလျှောက်တင်ပြခဲ့၏။ မြတ်စွာဘုရားသည်လည်း ထိုအကြောင်းကို အခြေခံပြုလျက် သူတစ်ပါးအား ကဲ့ရဲ့စွပ်စွဲခြင်း၏အပြစ်ကို ပြသတော်မူကာ ဆိုက်ရောက်လာသော ပရိသတ်တို့အား တရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူ၏။ ထိုတရားဒေသနာတော်သည် လူအပေါင်းတို့အား အကျိုးရှိစေခဲ့လေသည်။

Gūthakhādakapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ဂူထခါဒကပေတဝတ္ထုအဖွင့် ပြီးဆုံးပါပြီ။

9. Gūthakhādakapetivatthuvaṇṇanā

၉. ဂူထခါဒကပေတိဝတ္ထုအဖွင့် (မဟာဝဂ်၊ ၉-ဂူထခါဒကပေတိဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ)

774-81. Gūthakūpato [Pg.252] uggantvāti idaṃ satthari jetavane viharante aññataraṃ gūthakhādakapetiṃ ārabbha vuttaṃ. Tassā vatthu anantaravatthusadisaṃ. Tattha upāsakena vihāro kāritoti upāsakassa vasena āgataṃ, idha pana upāsikāyāti ayameva viseso. Sesaṃ vatthusmiṃ gāthāsu ca apubbaṃ natthi.

၇၇၄-၈၁. «ဂူထကူပတော ဥဂ္ဂန္တွာ» ဟူသော ဤဝတ္ထုကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် တစ်ခုသော ဂူထခါဒကပြိတ္တာမကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူအပ်၏။ ထိုပြိတ္တာမ၏ အဖြစ်အပျက် (ဝတ္ထု) သည် အထက်ပါ ဂူထခါဒကပေတဝတ္ထုနှင့် တူညီ၏။ သို့သော် ထို (အထက်ပါ) ဝတ္ထု၌ ဥပါသကာက ကျောင်းဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့သည်ဟု ဥပါသကာကို အကြောင်းပြု၍ လာရှိသော်လည်း၊ ဤဝတ္ထု၌မူ ဥပါသိကာမက ကျောင်းဆောက်လုပ်လှူဒါန်းခဲ့သည်ဟု ဆိုခြင်းသာ ထူးခြားချက် ဖြစ်၏။ ကြွင်းကျန်သော စကားရပ်များမှာ ဝတ္ထု၌သော်လည်းကောင်း၊ ဂါထာတို့၌သော်လည်းကောင်း အထူးအဆန်း အသစ်အဆန်း မရှိပြီ။

Gūthakhādakapetivatthuvaṇṇānā niṭṭhitā.

ဂူထခါဒကပေတိဝတ္ထုအဖွင့် ပြီးဆုံးပါပြီ။

10. Gaṇapetavatthuvaṇṇanā

၁၀. ဂဏပေတဝတ္ထုအဖွင့် (မဟာဝဂ်၊ ၁၀-ဂဏပေတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ)

Naggā dubbaṇṇarūpātthāti idaṃ satthari jetavane viharante sambahule pete ārabbha vuttaṃ. Sāvatthiyaṃ kira sambahulā manussā gaṇabhūtā assaddhā appasannā maccheramalapariyuṭṭhitacittā dānādisucaritavimukhā hutvā ciraṃ jīvitvā kāyassa bhedā nagarassa samīpe petayoniyaṃ nibbattiṃsu. Athekadivasaṃ āyasmā mahāmoggallāno sāvatthiyaṃ piṇḍāya gacchanto antarāmagge pete disvā –

«နဂ္ဂါ ဒုဗ္ဗဏ္ဏရူပါထ» ဟူသော ဤဝတ္ထုကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် များစွာသော ပြိတ္တာတို့ကို အကြောင်းပြု၍ ဟောကြားတော်မူအပ်၏။ ကြားသိရသည်မှာ သာဝတ္ထိပြည်၌ များစွာသော လူတို့သည် အုပ်စုဖွဲ့၍ ရတနာသုံးပါးနှင့် ကံ၊ ကံ၏အကျိုးတရားတို့အပေါ် ယုံကြည်မှုမရှိ၊ မကြည်ညိုကြဘဲ ဝန်တိုခြင်း မစ္ဆေရအညစ်အကြေးဖြင့် ထုံမွမ်းနေသော စိတ်ရှိကြကာ ပေးကမ်းလှူဒါန်းခြင်း စသော သုစရိုက်တရားတို့မှ မျက်နှာလွှဲနေခဲ့ကြသည်။ ထိုသူတို့သည် ကြာမြင့်စွာ အသက်ရှင်နေထိုင်ခဲ့ကြပြီးနောက် ကွယ်လွန်သောအခါ မြို့၏အနီးတွင် ပြိတ္တာဘုံ၌ သွားရောက်ဖြစ်ပွားကြကုန်၏။ ထိုအခါ တစ်နေ့သ၌ အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်မထေရ်သည် သာဝတ္ထိပြည်သို့ ဆွမ်းခံကြွတော်မူရာ လမ်းခရီးအကြား၌ ထိုပြိတ္တာတို့ကို မြင်တော်မူသဖြင့်—

782.

၇၈၂။

‘‘Naggā dubbaṇarūpāttha, kisā dhamanisanthatā;

Upphāsulikā kisikā, ke nu tumhettha mārisā’’ti. –

“အချင်းတို့... သင်တို့သည် အဝတ်တန်ဆာမရှိ၊ အဆင်းမလှ၊ ပိန်လှီလျက် အကြောပြိုင်းပြိုင်းထနေသော ကိုယ်ခန္ဓာရှိကြကုန်၏။ နံရိုးများလည်း အပြင်သို့ထွက်ကာ အရိုးနှင့်အရေမျှသာ ကျန်ရှိတော့သဖြင့် အလွန်ပိန်ချုံးနေကြကုန်၏။ အချင်းတို့... သင်တို့သည် အဘယ်သူများ ဖြစ်ကြပါသနည်း” ဟု (မေးတော်မူ၏)။

Gāthāya pucchi. Tattha dubbaṇṇarūpātthāti dubbaṇṇasarīrā hotha. Ke nu tumhetthāti tumhe ke nu nāma bhavatha. Mārisāti te attano sāruppavasena ālapati.

(ဤ) ဂါထာဖြင့် မေးမြန်းတော်မူ၏။ ထိုဂါထာ၌ «ဒုဗ္ဗဏ္ဏရူပါထ» ဟူသည်ကား အဆင်းမလှသော ကိုယ်ခန္ဓာရှိကြကုန်၏ (ဟူလို)။ «ကေ နု တုမှေတ္ထ» ဟူသည်ကား သင်တို့သည် အဘယ်အမည်ရှိသောသူများ ဖြစ်ကြပါသနည်း (ဟူလို)။ «မာရိသာ» ဟူသည်မှာ မိမိနှင့် သင့်လျော်လျောက်ပတ်သောအားဖြင့် ခေါ်ဝေါ်နှုတ်ဆက်ခြင်း ဖြစ်၏။

Taṃ sutvā petā –

ထိုစကားကို ကြားရသဖြင့် ပြိတ္တာတို့သည်—

783.

၇၈၃။

‘‘Mayaṃ bhadante petamhā, duggatā yamalokikā;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. –

“အရှင်ဘုရား... အကျွန်ုပ်တို့သည် မကောင်းမှုပြုသူတို့၏လားရာ အပါယ်ဘုံ၌ဖြစ်သော ယမမင်းနိုင်ငံ၌ အကျုံးဝင်ကြသည့် ပြိတ္တာများ ဖြစ်ကြပါ၏။ အကျွန်ုပ်တို့သည် ပြိတ္တာဖြစ်ရကြောင်း မကောင်းမှုကံများကို ပြုခဲ့မိသောကြောင့် လူ့ပြည်မှ ဤပြိတ္တာဘုံသို့ လာရောက်ဖြစ်ပွားရပါသည်” ဟု—

Gāthāya attano petabhāvaṃ pakāsetvā puna therena –

ဂါထာဖြင့် မိမိတို့၏ ပြိတ္တာအဖြစ်ကို ဖော်ပြကြပြီးနောက် တစ်ဖန် မထေရ်မြတ်က—

784.

၇၈၄။

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, petalokaṃ ito gatā’’ti. –

“အချင်းတို့... သင်တို့သည် ရှေးဘဝက ကိုယ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ နှုတ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း၊ စိတ်ဖြင့်သော်လည်းကောင်း အဘယ်သို့သော ဒုစရိုက်မကောင်းမှုများကို ပြုခဲ့ဖူးကြသနည်း။ အဘယ်သို့သော အကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးဆက်ကြောင့် ဤပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ကြရပါသနည်း” ဟု—

Gāthāya katakammaṃ pucchitā –

ဂါထာဖြင့် သူတို့ပြုခဲ့သော အကုသိုလ်ကံကို မေးမြန်းတော်မူရာ (ပြိတ္တာတို့က ဤသို့ လျှောက်တင်ကြ၏)—

785.

၇၈၅။

‘‘Anāvaṭesu [Pg.253] titthesu, vicinimhaddhamāsakaṃ;

Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākamha attano.

“အရှင်ဘုရား... အကျွန်ုပ်တို့သည် ရှေးဘဝက မည်သူမျှပိတ်ပင်ထားခြင်းမရှိသော မြစ်ဆိပ်စသည်တို့၌ လူတို့ မေ့ကျန်ရစ်ခဲ့သော ပစ္စည်းတစ်စုံတစ်ခုကို ရလေမလားဟု မျှော်လင့်ကာ ပဲဝက်ခန့်မျှသော ဥစ္စာပစ္စည်းကလေးကိုပင် လိုက်လံရှာဖွေခဲ့ကြပါ၏။ သတ္တဝါတို့၏ ကိလေသာညစ်ကြေးကို ဆေးကြောရာ ဆိပ်ကမ်းသဖွယ် ဖြစ်တော်မူကြကုန်သော ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့ ရှိနေကြသော်လည်း လှူဖွယ်ဝတ္ထုတစ်စုံတစ်ရာကို မလှူဒါန်းလိုကြသဖြင့် ပဲဝက်ခန့်မျှသော စည်းစိမ်ကိုပင် ကပ်စေးနှဲစွာ စုဆောင်းရှာဖွေခဲ့ကြပါ၏။ လှူဒါန်းဖွယ်ရာများ ရှိပါလျက်နှင့် အကျွန်ုပ်တို့သည် မိမိတို့အတွက် တမလွန်လောကသုဂတိဘဝ၌ ကိုးကွယ်မှီခိုရာ ကောင်းမှုကို မပြုလုပ်မိခဲ့ကြပါကုန်။

786.

၇၈၆။

‘‘Nadiṃ upema tasitā, rittakā parivattati;

Chāyaṃ upema uṇhesu, ātapo parivattati.

အရှင်ဘုရား... ရေမွတ်သိပ်လှသဖြင့် မြစ်သို့ ချဉ်းကပ်သွားပါလျှင်လည်း ထိုမြစ်သည် ရေခမ်းခြောက်၍ သွားပါ၏။ ပူပြင်းလှသဖြင့် သစ်ရိပ်ဝါးရိပ်တို့သို့ ချဉ်းကပ်သွားပါလျှင်လည်း နေပူရှိန်ပြင်းပြင်းအဖြစ်သို့ ပြောင်းလဲသွားပါ၏။

787.

၇၈၇။

‘‘Aggivaṇṇo ca no vāto, ḍahanto upavāyati;

Etañca bhante arahāma, aññañca pāpakaṃ tato.

မီးကျီးခဲကဲ့သို့ ပူပြင်းလှသော လေပူကြီးသည်လည်း အကျွန်ုပ်တို့ကို လောင်မြိုက်လျက် တိုက်ခတ်လာပါ၏။ အရှင်ဘုရား... အကျွန်ုပ်တို့သည် ဤမျှသော ဆင်းရဲဒုက္ခကိုလည်းကောင်း၊ ထို့ထက် ပိုမိုဆိုးဝါးကြမ်းကြုတ်သော အခြားသော ဆင်းရဲဒုက္ခကိုလည်းကောင်း ခံစားရရန် ထိုက်တန်လှပါပေ၏။

788.

၇၈၈။

‘‘Api yojanāni gacchāma, chātā āhāragedhino;

Aladdhāva nivattāma, aho no appapuññatā.

အကျွန်ုပ်တို့သည် ဆာလောင်မွတ်သိပ်လှသဖြင့် စားဖွယ်သောက်ဖွယ် တပ်မက်ခြင်း ပြင်းပြလျက် ယူဇနာများစွာ ကွာဝေးသော ခရီးကိုပင် သွားကြပါ၏။ သို့သော် ဤကဲ့သို့ သွားကြသော်လည်း အစားအစာ တစ်စုံတစ်ရာကို မရရှိဘဲ လက်ဗလာနှင့်သာ ပြန်ခဲ့ကြရပါ၏။ ဪ... အကျွန်ုပ်တို့ ကုသိုလ်ကံ နည်းပါးလှပုံမှာ အံ့ဩဖွယ် ဆိုးဝါးလှပါပေ၏။

789.

၇၈၉။

‘‘Chātā pamucchitā bhantā, bhūmiyaṃ paṭisumbhitā;

Uttānā paṭikirāma, avakujjā patāmase.

အကျွန်ုပ်တို့သည် ဆာလောင်မွတ်သိပ်လွန်းသဖြင့် မူးဝေမိန်းမောကာ တစ်စုံတစ်ဦးက တွန်းချလိုက်သကဲ့သို့ပင် မြေပေါ်သို့ လဲကျကြရပါ၏။ တစ်ခါတစ်ရံ ပက်လက်လဲကျလျက် ခြေလက်တို့ ဖရိုဖဲ ဖြစ်နေတတ်ကြပြီး တစ်ခါတစ်ရံ မှောက်ခုံ လဲကျသွားကြရပါ၏။

790.

၇၉၀။

‘‘Te ca tattheva patitā, bhūmiyaṃ paṭisumbhitā;

Uraṃ sīsañca ghaṭṭema, aho no appapuññatā.

ထိုသို့ ကမ်းပါးပြတ်မှ ပြုတ်ကျသကဲ့သို့ မြေပေါ်သို့ မှောက်ခုံ လဲကျသွားကြရာတွင်လည်း ရင်ဘတ်နှင့် ဦးခေါင်း၊ နဖူးတို့ကို ဆောင့်မိ ထိခိုက်ကြရပါ၏။ ဪ... အကျွန်ုပ်တို့၏ ကုသိုလ်ကံ နည်းပါးပုံမှာ အံ့ဩဖွယ် ဆိုးဝါးလှပါပေ၏။

791.

၇၉၁။

‘‘Etañca bhante arahāma, aññañca pāpakaṃ tato;

Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākamha attano.

အရှင်ဘုရား... အကျွန်ုပ်တို့သည် ဤဆိုခဲ့ပြီးသော ဆင်းရဲဒုက္ခကိုလည်းကောင်း၊ ထို့ထက် ပိုမိုဆိုးဝါးကြမ်းကြုတ်သော အခြားသော ဆင်းရဲဒုက္ခကိုလည်းကောင်း ခံစားရရန် ထိုက်တန်လှပါပေ၏။ လှူဒါန်းဖွယ်ရာများ ရှိပါလျက်နှင့် အကျွန်ုပ်တို့သည် မိမိတို့အတွက် တမလွန်လောကသုဂတိဘဝ၌ ကိုးကွယ်မှီခိုရာ ကောင်းမှုကို မပြုလုပ်မိခဲ့ကြပါကုန်။

792.

၇၉၂။

‘‘Te hi nūna ito gantvā, yoniṃ laddhāna mānusiṃ;

Vadaññū sīlasampannā, kāhāma kusalaṃ bahu’’nti. –

အကျွန်ုပ်တို့သည် ဤပြိတ္တာဘဝမှ စုတေလွန်မြောက်၍ လူ့ဘဝ လူ့ငရဲမှ လွတ်မြောက်ကာ လူ့ပြည်၌ ပဋိသန္ဓေကို ရရှိကြပါမူ၊ အလှူခံတို့၏ စကားကို နားလည်တတ်သူများ၊ သီလနှင့် ပြည့်စုံသူများ ဖြစ်ကြလျက် များစွာသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုများကို ဧကန်မုချ ပြုလုပ်ကြပါတော့အံ့” ဟု—

Attanā katakammaṃ kathesuṃ.

မိမိတို့ ပြုခဲ့မိသော အကုသိုလ်ကံများကို လျှောက်တင်ကြလေ၏။

788. Tattha api yojanāni gacchāmāti anekānipi yojanāni gacchāma. Kathaṃ? Chātā āhāragedhinoti, cirakālaṃ jighacchāya jighacchitā āhāre giddhā abhigijjhantā hutvā, evaṃ gantvāpi kiñci āhāraṃ aladdhāyeva nivattāma. Appapuññatāti apuññatā akatakalyāṇatā.

၇၈၈. ထိုဂါထာတို့၌ «အဓိယောဇနာနိ ဂစ္ဆာမ» ဟူသည်ကား များစွာသော ယူဇနာခရီးတိုင်အောင် သွားကြရပါ၏ (ဟူလို)။ မည်သို့ သွားကြရသနည်းဟူမူ «ဆာတာ အာဟာရဂေဓိနော» ဟူသည်ကား ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး ဆာလောင်မွတ်သိပ်မှုကြောင့် အာဟာရ၌ အလွန်တပ်မက်မောကြကုန်လျက် ဤကဲ့သို့ သွားကြသော်လည်း အစားအစာ တစ်စုံတစ်ရာကို မရရှိဘဲ လက်ဗလာနှင့်သာ ပြန်ခဲ့ကြရပါ၏ (ဟူလို)။ «အပ္ပပုညတာ» ဟူသည်ကား ကောင်းမှုကုသိုလ် မပြုခဲ့ရခြင်းကြောင့် ဖြစ်၏။

789. Uttānā [Pg.254] paṭikirāmāti kadāci uttānā hutvā vikiriyamānaṅgapaccaṅgā viya vattāma. Avakujjā patāmaseti kadāci avakujjā hutvā patāma.

၇၈၉. «ဥတ္တာနာ ပဋိကိရာမ» ဟူသည်ကား တစ်ခါတစ်ရံ ပက်လက်လဲကျလျက် ခြေလက်အင်္ဂါကြီးငယ်တို့ ဖရိုဖရဲ ပြန့်ကြဲသကဲ့သို့ ဖြစ်ရပါ၏ (ဟူလို)။ «အဝကုဇ္ဇာ ပတာမသေ» ဟူသည်ကား တစ်ခါတစ်ရံ မှောက်ခုံလဲကျသွားရပါ၏ (ဟူလို)။

790. Te cāti te mayaṃ. Uraṃ sīsañca ghaṭṭemāti avakujjā hutvā patitā uṭṭhātuṃ asakkontā vedhantā vedanāppattā attano attano uraṃ sīsañca paṭighaṃsāma. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayameva.

၇၉၀. «တေ စ» ဟူသည်ကား ထိုအကျွန်ုပ်တို့သည်လည်း (ဟူလို)။ «ဥရံ သီသဉ္စ ဃဋ္ဋေမ» ဟူသည်ကား မှောက်ခုံလဲကျပြီးနောက် ပြန်လည်မထနိုင်ကြဘဲ ပြင်းထန်သော ဝေဒနာကို ခံစားရလျက် မိမိတို့၏ ရင်ဘတ်နှင့် ဦးခေါင်းတို့ကို မြေနှင့် ရိုက်မိ ထိခိုက်ကြရပါ၏ (ဟူလို)။ ကြွင်းသော စကားရပ်တို့သည် အောက်တွင် ပြဆိုခဲ့ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်းပင် ဖြစ်သည်။

Thero taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Taṃ sutvā mahājano maccheramalaṃ pahāya dānādisucaritanirato ahosīti.

မထေရ်မြတ်သည် ထိုအကြောင်းအရာကို မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်တင်ခဲ့၏။ မြတ်စွာဘုရားသည်လည်း ထိုအကြောင်းကို အခြေခံပြုလျက် ဆိုက်ရောက်လာသော ပရိသတ်တို့အား တရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူ၏။ ထိုတရားတော်ကို ကြားနာရသဖြင့် လူအပေါင်းတို့သည် ဝန်တိုခြင်း မစ္ဆေရအညစ်အကြေးကို စွန့်ပယ်ကာ အလှူပေးခြင်း စသော သုစရိုက်တရားတို့၌ မွေ့လျော်ကြကုန်သတည်း။

Gaṇapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ဂဏပေတဝတ္ထုအဖွင့် ပြီးဆုံးပါပြီ။

11. Pāṭaliputtapetavatthuvaṇṇanā

၁၁. ပါဋလိပုတ္တပေတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

Diṭṭhā tayā nirayā tiracchānayonīti idaṃ satthari jetavane viharante aññataraṃ vimānapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Sāvatthivāsino kira pāṭaliputtavāsino ca bahū vāṇijā nāvāya suvaṇṇabhūmiṃ agamiṃsu. Tattheko upāsako ābādhiko mātugāme paṭibaddhacitto kālamakāsi. So katakusalopi devalokaṃ anupapajjitvā itthiyā paṭibaddhacittatāya samuddamajjhe vimānapeto hutvā nibbatti. Yassaṃ pana so paṭibaddhacitto, sā itthī suvaṇṇabhūmigāminiṃ nāvaṃ abhiruyha gacchati. Atha kho so peto taṃ itthiṃ gahetukāmo nāvāya gamanaṃ uparundhi. Atha vāṇijā ‘‘kena nu kho kāraṇena ayaṃ nāvā na gacchatī’’ti vīmaṃsantā kāḷakaṇṇisalākaṃ vicāresuṃ. Amanussiddhiyā yāvatatiyaṃ tassā eva itthiyā pāpuṇi, yassaṃ so paṭibaddhacitto. Taṃ disvā vāṇijā veḷukalāpaṃ samudde otāretvā tassa upari taṃ itthiṃ otāresuṃ. Itthiyā otāritamattāya nāvā vegena suvaṇṇabhūmiṃ abhimukhā pāyāsi. Amanusso taṃ itthiṃ attano vimānaṃ āropetvā tāya saddhiṃ abhirami.

"ဒိဋ္ဌာ တယာ နိရယာ တိရစ္ဆာနယောနိ" အစရှိသော ဤဝတ္ထုကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ဝိမာနပြိတ္တာတစ်ဦးကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူခဲ့သည်။ ကြားဖူးသည်ကား သာဝတ္ထိပြည်သားများနှင့် ပါဋလိပုတ်ပြည်သားများဖြစ်ကြသော များစွာသော ကုန်သည်တို့သည် သင်္ဘောဖြင့် သုဝဏ္ဏဘူမိ (သထုံ) ပြည်သို့ သွားကြကုန်၏။ ထိုကုန်သည်တို့တွင် ဥပါသကာတစ်ယောက်သည် ရောဂါဝေဒနာနှိပ်စက်သဖြင့် အမျိုးသမီးတစ်ဦးအပေါ်၌ တပ်မက်နှောင်ဖွဲ့သော စိတ်ရှိလျက် ကွယ်လွန်ခဲ့၏။ ထိုဥပါသကာသည် ကောင်းမှုကုသိုလ် ပြုခဲ့ဖူးသော်လည်း ထိုအမျိုးသမီးအပေါ်၌ တွယ်တာကပ်ငြိသော စိတ်ကြောင့် နတ်ပြည်၌ မဖြစ်ရဘဲ သမုဒ္ဒရာအလယ်၌ ဝိမာနပြိတ္တာဖြစ်၍ ဖြစ်ပေါ်လာရလေ၏။ အထူးသဖြင့် ထိုပြိတ္တာ တပ်မက်တွယ်တာသော ထိုအမျိုးသမီးသည် သုဝဏ္ဏဘူမိသို့ သွားမည့် သင်္ဘောကို စီးနှင်၍ သွားလေ၏။ ထိုအခါ ထိုဝိမာနပြိတ္တာသည် ထိုအမျိုးသမီးကို ခေါ်ယူလိုသဖြင့် သင်္ဘောခရီးကို တားမြစ်ပိတ်ပင်ထားလေ၏။ ထိုအခါ ကုန်သည်တို့သည် "ဤသင်္ဘောသည် အဘယ်အကြောင်းကြောင့် မသွားသနည်း" ဟု စုံစမ်းစစ်ဆေးလျက် အမင်္ဂလာစာရေးတံ (ကာဠကဏ္ဏီမဲ) ကို ချကြကုန်၏။ ထိုပြိတ္တာ တပ်မက်တွယ်တာသော ထိုအမျိုးသမီး၌သာလျှင် ထိုစာရေးတံသည် သုံးကြိမ်တိုင်အောင် ကျရောက်လေ၏။ ထိုအခါ ကုန်သည်တို့သည် ထိုအမျိုးသမီးကိုမြင်၍ ဝါးစည်းကို သမုဒ္ဒရာ၌ ချပြီးလျှင် ထိုဝါးစည်းပေါ်သို့ ထိုအမျိုးသမီးကို ဆင်းစေကုန်၏။ ထိုအမျိုးသမီးကို ချရုံမျှဖြင့် သင်္ဘောသည် အရှိန်အဟုန်ဖြင့် သုဝဏ္ဏဘူမိပြည်သို့ ရှေးရှု ထွက်ခွာသွားလေ၏။ ဝိမာနပြိတ္တာသည်လည်း ထိုအမျိုးသမီးကို မြင်လျှင် မိမိ၏ဗိမာန်သို့ တင်ဆောင်၍ ထိုအမျိုးသမီးနှင့်တကွ ပျော်မွေ့လျက် နေလေ၏။

Sā [Pg.255] ekaṃ saṃvaccharaṃ atikkamitvā nibbinnarūpā taṃ petaṃ yācantī āha – ‘‘ahaṃ idha vasantī mayhaṃ samparāyikaṃ atthaṃ kātuṃ na labhāmi, sādhu, mārisa, maṃ pāṭaliputtameva nehī’’ti. So tāya yācito –

ထိုအမျိုးသမီးသည် တစ်နှစ်လွန်မြောက်သောအခါ ငြီးငွေ့သောစိတ်ရှိသဖြင့် ထိုပြိတ္တာကို တောင်းပန်လိုရကား "အရှင်နတ်မင်း... ဤဗိမာန်၌ နေရသော အကျွန်ုပ်သည် တမလွန်ဘဝအတွက် ကောင်းမှုကို မပြုလုပ်နိုင်ပါ။ အကျွန်ုပ်ကို ပါဋလိပုတ်ပြည်သို့သာ ပို့ဆောင်ပေးပါရန် တောင်းပန်ပါသည်" ဟု ပြောဆို၏။ ထိုပြိတ္တာသည် ထိုအမျိုးသမီးက တောင်းပန်အပ်သဖြင့်—

793.

၇၉၃။

‘‘Diṭṭhā tayā nirayā tiracchānayoni, petā asurā athavāpi mānusā devā;

Sayamaddasa kammavipākamattano, nessāmi taṃ pāṭaliputtamakkhataṃ;

Tattha gantvā kusalaṃ karohi kamma’’nti. –

"နှမ... သင်သည် အချို့သော ငရဲတို့ကိုလည်း မြင်အပ်ပြီ၊ တန်ခိုးကြီးသော နဂါး ဂဠုန် အစရှိသော တိရစ္ဆာန်တို့ကိုလည်း မြင်အပ်ပြီ၊ ပြိတ္တာတို့နှင့် အသုရာတို့ကိုလည်း မြင်အပ်ပြီ၊ ထို့ပြင် လူတို့နှင့် အချို့သော စာတုမဟာရာဇ်နတ်တို့ကိုလည်း မြင်အပ်ပြီ။ မိမိပြုအပ်သော ကံတို့၏ အကျိုးကိုလည်း ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက်ထင်ထင် မြင်တွေ့ခဲ့ရပြီ။ ယခုအခါ၌ ဘေးဥပဒ်မရှိသော သင့်ကို ငါသည် ပါဋလိပုတ်ပြည်သို့ ပို့ဆောင်ပေးအံ့။ ထိုပြည်သို့ ရောက်လျှင် ကုသိုလ်ကောင်းမှုတို့ကို ပြုလုပ်ပါလော့" ဟု—

Gāthamāha. Tattha diṭṭhā tayā nirayāti ekacce paccekanirayāpi tayā diṭṭhā. Tiracchānayonīti mahānubhāvā nāgasupaṇṇāditiracchānāpi diṭṭhā tayāti yojanā. Petāti khuppipāsādibhedā petā. Asurāti kālakañcikādibhedā asurā. Devāti ekacce cātumahārājikā devā. So kira attano ānubhāvena antarantarā taṃ gahetvā paccekanirayādike dassento vicarati, tena evamāha. Sayamaddasa kammavipākamattanoti nirayādike visesato gantvā passantī sayameva attanā katakammānaṃ vipākaṃ paccakkhato addasa adakkhi. Nessāmi taṃ pāṭaliputtamakkhatanti idānāhaṃ taṃ akkhataṃ kenaci aparikkhataṃ manussarūpeneva pāṭaliputtaṃ nayissāmi. Tvaṃ pana tattha gantvā kusalaṃ karohi kammaṃ, kammavipākassa paccakkhato diṭṭhattā yuttapayuttā puññaniratā hohīti attho.

ဂါထာကို မြွက်ဆိုခဲ့၏။ ထိုဂါထာ၌ "ဒိဋ္ဌာ တယာ နိရယာ" ဟူသည်မှာ— သင်သည် အချို့သော အပါယ်ငရဲဘုံတို့ကိုလည်း မြင်တွေ့ခဲ့ရပြီဟု ဆိုလိုသည်။ "တိရစ္ဆာနယောနိ" ဟူသည်မှာ— ကြီးမြတ်သောအာနုဘော်ရှိကြသော နဂါး၊ ဂဠုန် စသော တိရစ္ဆာန်တို့ကိုလည်း သင် မြင်တွေ့ခဲ့ရပြီဟု စပ်ဟပ်အပ်၏။ "ပေတာ" ဟူသည်မှာ— ဆာလောင်မွတ်သိပ်ခြင်း စသော အမျိုးမျိုးသော ပြိတ္တာတို့ကို ဆိုလိုသည်။ "အသုရာ" ဟူသည်မှာ— ကာလကဉ္စိက အသုရာတို့ကို ဆိုလိုသည်။ "ဒေဝါ" ဟူသည်မှာ— အချို့သော စာတုမဟာရာဇ် နတ်တို့ကို ဆိုလိုသည်။ ထိုဝိမာနပြိတ္တာသည် မိမိ၏ တန်ခိုးအာနုဘော်ဖြင့် ထိုအမျိုးသမီးကို အကြားအကြား၌ ခေါ်ဆောင်သွားပြီးလျှင် အသီးသီးသော ငရဲစသည်တို့ကို ပြသလျက် လှည့်လည်ခဲ့သည်ဟု သိရ၏။ ထို့ကြောင့် ဤသို့ ပြောဆိုခြင်းဖြစ်သည်။ "သယမဒ္ဒသ ကမ္မဝိပါကမတ္တနော" ဟူသည်မှာ— ငရဲစသည်တို့သို့ အထူးသဖြင့် သွားရောက်ကြည့်ရှုရသဖြင့် ကိုယ်တိုင်ပင် မိမိပြုအပ်သော ကံတို့၏ အကျိုးတရားကို မျက်မှောက်ထင်ထင် မြင်တွေ့ခဲ့ရပြီဟု ဆိုလိုသည်။ "နဿာမိ တံ ပါဋလိပုတ္တမက္ခတံ" ဟူသည်မှာ— ယခုအခါတွင် ငါသည် ဘေးဥပဒ်မရှိသော (ဘယ်သူမျှ မနှိပ်စက်အပ်သော) သင့်ကို လူ့အသွင်သဏ္ဌာန်ဖြင့်ပင် ပါဋလိပုတ်ပြည်သို့ ပို့ဆောင်ပေးမည်ဟု ဆိုလိုသည်။ "တတ္ထ ဂန္တွာ ကုသလံ ကရောဟိ ကမ္မံ" ဟူသည်မှာ— သင်သည် ထိုပြည်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ ကုသိုလ်ကောင်းမှုတို့ကို ပြုလုပ်ပါလော့၊ ကံ၏အကျိုးကို ကိုယ်တိုင် မျက်မှောက်တွေ့မြင်ခဲ့ရပြီး ဖြစ်သောကြောင့် ကြိုးစားအားထုတ်လျက် ကောင်းမှုကုသိုလ်၌ မွေ့လျော်သူ ဖြစ်ပါလော့ဟု ဆိုလိုရာ ရောက်သည်။

Atha sā itthī tassa vacanaṃ sutvā attamanā –

ထိုအခါ ထိုအမျိုးသမီးသည် ထိုပြိတ္တာ၏စကားကို ကြားရသဖြင့် ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်၍—

794.

၇၉၄။

‘‘Atthakāmosi me yakkha, hitakāmosi devate;

Karomi tuyhaṃ vacanaṃ, tvaṃsi ācariyo mama.

"အို နတ်သား... သင်သည် အကျွန်ုပ်၏ အကျိုးစီးပွားကို လိုလားသူ ဖြစ်ပါပေ၏။ အစီးအပွားကို အလိုရှိသူလည်း ဖြစ်ပါပေ၏။ အို နတ်သား... အကျွန်ုပ်သည် သင့်စကားကို လိုက်နာပါမည်၊ သင်သည် အကျွန်ုပ်၏ ဆရာသမား ဖြစ်ပါ၏။"

795.

၇၉၅။

‘‘Diṭṭhā mayā nirayā tiracchānayoni, petā asurā athavāpi mānusā devā;

Sayamaddasaṃ kammavipākamattano, kāhāmi puññāni anappakānī’’ti. –

"အကျွန်ုပ်သည် အချို့သော ငရဲတို့ကိုလည်း မြင်တွေ့ခဲ့ရပါပြီ၊ တန်ခိုးကြီးသော နဂါး ဂဠုန် အစရှိသော တိရစ္ဆာန်တို့ကိုလည်း မြင်တွေ့ခဲ့ရပါပြီ၊ ပြိတ္တာများနှင့် အသုရာတို့ကိုလည်း မြင်တွေ့ခဲ့ရပါပြီ၊ ထို့ပြင် လူတို့နှင့် အချို့သော စာတုမဟာရာဇ်နတ်တို့ကိုလည်း မြင်တွေ့ခဲ့ရပါပြီ။ အကျွန်ုပ်သည် မိမိပြုအပ်သော ကံတို့၏အကျိုးကို ကိုယ်တိုင်ပင် မျက်မှောက်ထင်ထင် တွေ့မြင်ခဲ့ရပါပြီ။ အကျွန်ုပ်သည် ပါဋလိပုတ်ပြည်သို့ ရောက်သောအခါ များစွာသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုတို့ကို ပြုလုပ်ပါတော့အံ့" ဟု—

Gāthamāha.

ဂါထာကို မြွက်ဆိုခဲ့၏။

Atha [Pg.256] so peto taṃ itthiṃ gahetvā ākāsena gantvā pāṭaliputtanagarassa majjhe ṭhapetvā pakkāmi. Athassā ñātimittādayo taṃ disvā ‘‘mayaṃ pubbe samudde pakkhittā matāti assumha. Sā ayaṃ diṭṭhā vata, bho, sotthinā āgatā’’ti abhinandamānā samāgantvā tassā pavattiṃ pucchiṃsu. Sā tesaṃ ādito paṭṭhāya attanā diṭṭhaṃ anubhūtañca sabbaṃ kathesi. Sāvatthivāsinopi kho te vāṇijā anukkamena sāvatthiṃ upagatakāle satthu santikaṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisinnā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā catunnaṃ parisānaṃ dhammaṃ desesi. Taṃ sutvā mahājano saṃvegajāto dānādikusaladhammanirato ahosīti.

ထိုအခါ ထိုဝိမာနပြိတ္တာသည် ထိုအမျိုးသမီးကို ခေါ်ဆောင်ကာ ကောင်းကင်ခရီးဖြင့် သွား၍ ပါဋလိပုတ်ပြည်၏ အလယ်၌ ထားပြီးလျှင် ဖဲခွာသွားလေ၏။ ထိုအခါ ထိုအမျိုးသမီး၏ ဆွေမျိုးမိတ်သင်္ဂဟတို့သည် ထိုအမျိုးသမီးကို မြင်လျှင် "ငါတို့သည် ရှေးက သမုဒ္ဒရာ၌ ပစ်ချခံရ၍ သေဆုံးသွားပြီဟု ကြားခဲ့ရ၏။ ယခုအခါ ဘေးကင်းချမ်းသာစွာ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသော ထိုအမျိုးသမီးကို မျက်ဝါးထင်ထင် တွေ့မြင်ရပြီတကား" ဟု အလွန်ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာ ဖြစ်ကြလျက် အတူတကွ စည်းဝေးကာ ထိုအမျိုးသမီးအား ဖြစ်ပျက်သမျှ အကြောင်းအရာတို့ကို မေးမြန်းကြကုန်၏။ ထိုအမျိုးသမီးသည်လည်း ထိုဆွေမျိုးမိတ်သင်္ဂဟတို့အား အစမှအဆုံးတိုင် မိမိကိုယ်တိုင် မြင်တွေ့ခဲ့ရသည်များ၊ ခံစားခဲ့ရသည်များအားလုံးကို အသေးစိတ် ပြောပြလေ၏။ သာဝတ္ထိပြည်၌ နေထိုင်ကြသော ထိုကုန်သည်တို့သည်လည်း အစဉ်အတိုင်း သာဝတ္ထိပြည်သို့ ပြန်လည်ရောက်ရှိကြသောအခါ လျောက်ပတ်သောအချိန်၌ မြတ်စွာဘုရားထံတော်သို့ ချဉ်းကပ်၍ ရှိခိုးပြီးလျှင် သင့်လျော်ရာအရပ်၌ ထိုင်လျက် ထိုအကြောင်းအရာအလုံးစုံကို မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ထားကြကုန်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုအကြောင်းအရာကို အကြောင်းပြု၍ လေးပါးသော ပရိသတ်တို့အား တရားဓမ္မ ဟောကြားတော်မူ၏။ ထိုတရားတော်ကို ကြားနာရသဖြင့် လူအပေါင်းတို့သည် ထိတ်လန့်သံဝေဂရကြကုန်လျက် အလှူဒါနပေးခြင်း စသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုတို့၌ မွေ့လျော်ပျော်ပိုက်ကြလေသတည်း။

Pāṭaliputtapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ပါဋလိပုတ္တပေတဝတ္ထုအဖွင့် ပြီးဆုံးပါပြီ။

12. Ambavanapetavatthuvaṇṇanā

၁၂. အမ္ဗဝနပေတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

Ayañca te pokkharaṇī surammāti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante ambapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Sāvatthiyaṃ kira aññataro gahapati parikkhīṇabhogo ahosi. Tassa bhariyā kālamakāsi, ekā dhītāyeva hoti. So taṃ attano mittassa gehe ṭhapetvā iṇavasena gahitena kahāpaṇasatena bhaṇḍaṃ gahetvā satthena saddhiṃ vaṇijjāya gato, na cireneva mūlena saha udayabhūtāni pañca kahāpaṇasatāni labhitvā satthena saha paṭinivatti. Antarāmagge corā pariyuṭṭhāya satthaṃ pāpuṇiṃsu, satthikā ito cito ca palāyiṃsu. So pana gahapati aññatarasmiṃ gacche kahāpaṇe nikkhipitvā avidūre nilīyi. Corā taṃ gahetvā jīvitā voropesuṃ. So dhanalobhena tattheva peto hutvā nibbatti.

"အယဉ္စ တေ ပေါက္ခရဏီ သုရမ္မာ" အစရှိသော ဤဝတ္ထုကို မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် အမ္ဗပြိတ္တာကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူခဲ့သည်။ ကြားဖူးသည်ကား သာဝတ္ထိပြည်၌ စည်းစိမ်ဥစ္စာ ကုန်ခမ်းသွားသော သူကြွယ်တစ်ယောက် ရှိလေ၏။ ထိုသူကြွယ်၏ ဇနီးသည် ကွယ်လွန်ခဲ့ရာ သမီးတစ်ယောက်တည်းသာ ကျန်ရစ်ခဲ့၏။ ထိုသူကြွယ်သည် သမီးဖြစ်သူကို မိမိ၏မိတ်ဆွေအိမ်၌ အပ်နှံထားခဲ့ပြီး ချေးယူထားသော အသပြာတစ်ရာဖြင့် ရောင်းဝယ်ရန် ကုန်စည်တို့ကို ဝယ်ယူကာ လှည်းကုန်သည်များနှင့်အတူ ကုန်သွယ်ရန် ထွက်ခွာသွားလေ၏။ မကြာမီပင် အရင်းနှင့်တကွ အမြတ်အစွန်းဖြစ်သော အသပြာငါးရာကို ရရှိသဖြင့် လှည်းကုန်သည်များနှင့်အတူ ပြန်လာခဲ့၏။ လမ်းခရီးအကြား၌ ဓားပြ (ခိုးသူ) တို့သည် ထကြွသောင်းကျန်းလျက် ကုန်လှည်းတိုက်ကို လုယက်ဖျက်ဆီးကြကုန်၏။ လှည်းကုန်သည်တို့သည်လည်း ထိုမှဤမှ ကွဲလွင့်ပြေးကြကုန်၏။ ထိုသူကြွယ်သည်ကား ချုံပုတ်တစ်ခုအတွင်း၌ မိမိ၏ အသပြာထုတ်ကို ဝှက်ထားခဲ့ပြီးနောက် မနီးမဝေးတွင် ပုန်းအောင်းနေလေ၏။ ဓားပြတို့သည် ထိုသူကြွယ်ကို ဖမ်းမိကာ အသက်ကို နှုတ်ယူ (သတ်ဖြတ်) ကြလေ၏။ ထိုသူကြွယ်သည် စည်းစိမ်ဥစ္စာအပေါ်၌ စွဲလမ်းတပ်မက်သောစိတ်ဖြင့် ထိုအသပြာမြှုပ်နှံရာ အရပ်၌ပင် ပြိတ္တာဖြစ်၍ ဖြစ်ပေါ်လာရလေသတည်း။

Vāṇijā sāvatthiṃ gantvā tassa dhītuyā taṃ pavattiṃ ārocesuṃ. Sā pitu maraṇena ājīvikābhayena ca ativiya sañjātadomanassā bāḷhaṃ paridevi. Atha naṃ so pitu sahāyo kuṭumbiko ‘‘yathā nāma kulālabhājanaṃ sabbaṃ bhedanapariyantaṃ, evameva sattānaṃ jīvitaṃ bhedanapariyantaṃ. Maraṇaṃ [Pg.257] nāma sabbasādhāraṇaṃ appaṭikārañca, tasmā mā tvaṃ pitari atibāḷhaṃ soci, mā paridevi, ahaṃ te pitā, tvaṃ mayhaṃ dhītā, ahaṃ tava pitu kiccaṃ karomi, tvaṃ pituno gehe viya imasmiṃ gehe avimanā abhiramassū’’ti vatvā samassāsesi. Sā tassa vacanena paṭippassaddhasokā pitari viya tasmiṃ sañjātagāravabahumānā attano kapaṇabhāvena tassa veyyāvaccakārinī hutvā vattamānā pitaraṃ uddissa matakiccaṃ kātukāmā yāguṃ pacitvā manosilāvaṇṇāni suparipakkāni madhurāni ambaphalāni kaṃsapātiyaṃ ṭhapetvā yāguṃ ambaphalāni ca dāsiyā gāhāpetvā vihāraṃ gantvā satthāraṃ vanditvā evamāha – ‘‘bhagavā mayhaṃ dakkhiṇāya paṭiggahaṇena anuggahaṃ karothā’’ti. Satthā mahākaruṇāya sañcoditamānaso tassā manorathaṃ pūrento nisajjākāraṃ dassesi. Sā haṭṭhatuṭṭhā paññattavarabuddhāsane attanā upanītaṃ suvisuddhavatthaṃ attharitvā adāsi, nisīdi bhagavā paññatte āsane.

ကုန်သည်တို့သည် သာဝတ္ထိပြည်သို့ သွားရောက်၍ ထိုသူကြွယ်၏သမီးအား ထိုအကြောင်းအရာကို ပြောကြားကြကုန်၏။ ထိုသူကြွယ်သမီးသည် ဖခင်ကွယ်လွန်ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဆက်လက်အသက်မွေးရမည်ကို ကြောက်ရွံ့ခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း အလွန်တရာ စိတ်နှလုံးမသာမယာဖြစ်ကာ ပြင်းစွာ ငိုကြွေးလေ၏။ ထိုအခါ ဖခင်၏မိတ်ဆွေဖြစ်သော ထိုသူကြွယ်သည် ထိုသတို့သမီးအား “ဥပမာအားဖြင့် အိုးထိန်းသည်၏ အိုးခွက်ဟူသမျှသည် ကွဲပျက်ခြင်းသာ အဆုံးရှိသကဲ့သို့ သတ္တဝါတို့၏ အသက်သည်လည်း ပျက်စီးခြင်းသာ အဆုံးရှိ၏။ သေခြင်းတရားမည်သည် သတ္တဝါအားလုံးနှင့် သက်ဆိုင်ပြီး ကုစား၍လည်း မရနိုင်ပေ။ ထို့ကြောင့် သင်သည် ဖခင်အတွက် အလွန်အမင်း မစိုးရိမ်ပါနှင့်၊ မငိုကြွေးပါနှင့်။ ငါသည် သင့်ဖခင်ဖြစ်၍ သင်သည် ငါ့သမီးဖြစ်၏။ ငါသည် သမီးတစ်ယောက်အတွက် ပြုဖွယ်ကိစ္စဝတ္တရားတို့ကို ပြုလုပ်ပေးပါမည်။ သင်သည် ဖခင်၏အိမ်၌ နေရသကဲ့သို့ ဤအိမ်၌ပင် စိတ်အေးချမ်းသာစွာ နေထိုင်ပါလော့” ဟု ပြောကြားကာ သက်သာရာရစေ၏။ ထိုသတို့သမီးသည် ထိုသူကြွယ်၏စကားကြောင့် စိုးရိမ်ပူပန်မှုများ ငြိမ်းအေးသွားပြီး မိမိဖခင်ကဲ့သို့ပင် ထိုသူကြွယ်အပေါ် ရိုသေမြတ်နိုးစိတ်များ ဖြစ်ပေါ်လာကာ မိမိ၏အထီးကျန်ဘဝအရ ထိုသူကြွယ်၏ အမှုကြီးငယ်တို့ကို လုပ်ကိုင်ပေးရင်း နေထိုင်လေ၏။ သူမသည် ကွယ်လွန်သူဖခင်ကို ရည်စူး၍ ကောင်းမှုပြုလိုသဖြင့် ယာဂုကို ကျိုချက်ကာ ဆေးဒန်းမြင်းသီလာအဆင်းရှိသော၊ ကောင်းစွာမှည့်၍ ချိုမြိန်လှသော သရက်သီးတို့ကို ရွှေခွက်၌ ထည့်ထားပြီး ယာဂုနှင့် သရက်သီးတို့ကို ကျွန်မအား သယ်ဆောင်စေလျက် ကျောင်းတော်သို့ သွားရောက်ကာ မြတ်စွာဘုရားကို ဖူးမြော်ရှိခိုး၍ ဤသို့ လျှောက်ထား၏— 'မြတ်စွာဘုရား၊ အကျွန်ုပ်၏ အလှူတော်ကို အလှူခံတော်မူခြင်းဖြင့် ချီးမြှောက်တော်မူပါ ဘုရား' ဟု လျှောက်၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် မဟာကရုဏာတော်ဖြင့် တိုက်တွန်းအပ်သော စိတ်နှလုံးတော်ရှိသည်ဖြစ်၍ ထိုသတို့သမီး၏ ဆန္ဒကို ပြည့်စေလိုသဖြင့် ထိုင်တော်မူရန် အမူအရာကို ပြတော်မူ၏။ ထိုသတို့သမီးသည် အလွန်တရာ ဝမ်းမြောက်ဝမ်းသာဖြစ်ကာ ခင်းအပ်သော မြတ်သော ဘုရားနေရာတော်၌ မိမိယူဆောင်လာသော သန့်ရှင်းဖြူစင်သော အဝတ်ကို ခင်း၍ လှူဒါန်း၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ခင်းထားအပ်သော ထိုနေရာ၌ ထိုင်တော်မူ၏။

Atha sā bhagavato yāguṃ upanāmesi, paṭiggahesi bhagavā yāguṃ. Atha saṅghaṃ uddissa bhikkhūnampi yāguṃ datvā puna dhotahatthā ambaphalāni bhagavato upanāmesi, bhagavā tāni paribhuñji. Sā bhagavantaṃ vanditvā evamāha – ‘‘yā me, bhante, paccattharaṇayāguambaphaladānavasena pavattā dakkhiṇā, sā me pitaraṃ pāpuṇātū’’ti. Bhagavā ‘‘evaṃ hotū’’ti vatvā anumodanaṃ akāsi. Sā bhagavantaṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Tāya dakkhiṇāya samuddiṭṭhamattāya so peto ambavanauyyānavimānakapparukkhapokkharaṇiyo mahatiñca dibbasampattiṃ paṭilabhi.

ထိုအခါ ထိုသတို့သမီးသည် မြတ်စွာဘုရားအား ယာဂုကို ကပ်လှူရာ မြတ်စွာဘုရားသည် ယာဂုကို အလှူခံတော်မူ၏။ ထို့နောက် သံဃာတော်ကို ရည်မှန်း၍ ရဟန်းတော်တို့အားလည်း ယာဂုကို ကပ်လှူပြီးနောက် လက်ကို စင်ကြယ်စွာ ဆေးကြောကာ သရက်သီးတို့ကို မြတ်စွာဘုရားအား ထပ်မံကပ်လှူရာ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုသရက်သီးတို့ကို ဘုန်းပေးတော်မူ၏။ ထိုသတို့သမီးသည် မြတ်စွာဘုရားကို ရှိခိုး၍ 'အရှင်ဘုရား၊ အကျွန်ုပ်၏ အခင်း၊ ယာဂု၊ သရက်သီးတို့ကို လှူဒါန်းရသော ဤအလှူဒါနသည် ရှိပါ၏။ ထိုအလှူသည် အကျွန်ုပ်၏ ဖခင်အား ရောက်ရှိပါစေသတည်း' ဟု လျှောက်ထား၏။ မြတ်စွာဘုရားကလည်း 'သင် လျှောက်ထားသည့်အတိုင်း ဖြစ်ပါစေသတည်း' ဟု မိန့်တော်မူ၍ အနုမောဒနာတရား ဟောကြားတော်မူ၏။ ထိုသတို့သမီးသည် မြတ်စွာဘုရားကို ရှိခိုးဦးချကာ လက်ျာရစ်လှည့်၍ ထွက်ခွာသွားလေ၏။ ထိုအလှူကို ရည်စူး၍ အမျှဝေပြီးကာမျှ၌ပင် ထိုပြိတ္တာသည် သရက်တောဥယျာဉ်၊ ဗိမာန်၊ ပဒေသာပင်၊ ရေကန်တို့နှင့်တကွ ကြီးကျယ်လှသော နတ်စည်းစိမ်ကို ရရှိလေ၏။

Atha te vāṇijā aparena samayena vaṇijjāya gacchantā tameva maggaṃ paṭipannā pubbe vasitaṭṭhāne ekarattiṃ vāsaṃ kappesuṃ. Te disvā so vimānapeto uyyānavimānādīhi saddhiṃ tesaṃ attānaṃ dassesi. Te vāṇijā taṃ disvā tena laddhasampattiṃ pucchantā –

ထိုအခါ ထိုကုန်သည်တို့သည် နောက်တစ်ချိန်တွင် ကုန်သွယ်ရန် သွားကြရာ ထိုခရီးလမ်းအတိုင်းပင် သွားကြသဖြင့် ရှေးက တည်းခိုခဲ့ဖူးသော နေရာ၌ပင် တစ်ညဉ့် တည်းခိုကြကုန်၏။ ထိုကုန်သည်တို့ကို မြင်လျှင် ထိုဝိမာနပြိတ္တာသည် ဥယျာဉ်၊ ဗိမာန် စသည်တို့နှင့်တကွ ထိုကုန်သည်တို့အား မိမိကိုယ်ကို ထင်ရှားပြသလေ၏။ ထိုကုန်သည်တို့သည် ထိုပြိတ္တာကို မြင်တွေ့ရသဖြင့် ထိုပြိတ္တာ ရရှိထားသော စည်းစိမ်ချမ်းသာကို မေးမြန်းလိုကြသဖြင့်—

796.

၇၉၆။

‘‘Ayañca te pokkharaṇī surammā, samā sutitthā ca mahodakā ca;

Supupphitā bhamaragaṇānukiṇṇā, kathaṃ tayā laddhā ayaṃ manuññā.

“အို နတ်သား... အလွန်မွေ့လျော်ဖွယ်ရှိ၍ ညီညာသော ကမ်းခြေရှိပြီး၊ ရတနာစောင်းတန်းဖြင့်ပြီးသော ကောင်းမွန်သော ဆိပ်ကမ်း၊ များပြားသောရေတို့နှင့် ပြည့်စုံလျက်၊ ကောင်းစွာပွင့်ထွန်းသော ပန်းမျိုးစုံတို့ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းကာ ပျားပိတုန်းအပေါင်းတို့ မြူးထူးပျံသန်းနေသော သင်၏ ဤရေကန်သည် ရှိပေ၏။ ဤမျှ နှစ်သက်ဖွယ်ကောင်းသော ရေကန်ကို သင်သည် အဘယ်သို့သော ကောင်းမှုအကြောင်းကြောင့် ရရှိပါသနည်း။

797.

၇၉၇။

‘‘Idañca [Pg.258] te ambavanaṃ surammaṃ, sabbotukaṃ dhārayate phalāni;

Supupphitaṃ bhamaragaṇānukiṇṇaṃ, kathaṃ tayā laddhamidaṃ vimāna’’nti. –

“အလွန်နှလုံးမွေ့လျော်ဖွယ်ရှိသော သင်၏ ဤသရက်ဥယျာဉ်သည်လည်း ရာသီမရွေး အစဉ်သဖြင့် အပွင့်အသီးတို့ဖြင့် ဝေဆာလျက် ရှိပေ၏။ အမြဲမပြတ် ပွင့်ထွန်းလျက် ပျားပိတုန်းအပေါင်းတို့ မြူးထူးပျံသန်းနေသော ဤဗိမာန်ကို သင်သည် အဘယ်သို့သော ကောင်းမှုအကြောင်းကြောင့် ရရှိပါသနည်း” ဟု—

Imā dve gāthā avocuṃ.

ဤဂါထာနှစ်ပုဒ်ဖြင့် မေးမြန်းကြကုန်၏။

796. Tattha surammāti suṭṭhu ramaṇīyā. Samāti samatalā. Sutitthāti ratanamayasopānatāya sundaratitthā. Mahodakāti bahujalā.

၇၉၆. ထိုဂါထာတို့၌ 'သုရမ္မာ' ဟူသည် ကောင်းစွာ မွေ့လျော်ဖွယ်ရှိသောဟု အနက်ရ၏။ 'သမာ' ဟူသည် ညီညာသော မျက်နှာပြင်ရှိသောဟု အနက်ရ၏။ 'သုတိတ္ထာ' ဟူသည် ရတနာစောင်းတန်းများ ရှိခြင်းကြောင့် သာယာကောင်းမွန်သော ဆိပ်ကမ်းရှိသောဟု အနက်ရ၏။ 'မဟောဒကာ' ဟူသည် များစွာသော ရေရှိသောဟု အနက်ရ၏။

797. Sabbotukanti pupphūpagaphalūpagarukkhādīhi sabbesu utūsu sukhāvahaṃ. Tenāha ‘‘dhārayate phalānī’’ti. Supupphitanti niccaṃ supupphitaṃ.

၇၉၇. 'သဗ္ဗောတုကံ' ဟူသည် အပွင့်အသီးကိုဆောင်သော သစ်ပင်တို့ကြောင့် ခပ်သိမ်းသောဥတုတို့၌ ချမ်းသာကို ဆောင်တတ်၏ဟု အနက်ရ၏။ ထို့ကြောင့် 'ဓာရယတေ ဖလာနိ' ဟု မိန့်တော်မူခြင်းဖြစ်၏။ 'သုပုပ္ဖိတံ' ဟူသည် အမြဲတစေ ဖူးပွင့်နေသောဟု အနက်ရ၏။

Taṃ sutvā peto pokkharaṇiādīnaṃ paṭilābhakāraṇaṃ ācikkhanto –

ထိုကုန်သည်တို့၏ စကားကို ကြားရလျှင် ပြိတ္တာသည် ရေကန်စသည်တို့ကို ရရှိခြင်းအကြောင်းကို ပြောကြားလိုသဖြင့်—

798.

၇၉၈။

‘‘Ambapakkaṃ dakaṃ yāgu, sītacchāyā manoramā;

Dhītāya dinnadānena, tena me idha labbhatī’’ti. –

“သမီးဖြစ်သူ လှူဒါန်းခဲ့သော အလှူဒါနကြောင့် ဤသရက်တောဝယ် ရာသီမရွေး သရက်သီးမှည့်ကိုလည်းကောင်း၊ ဤရေကန်၌ နတ်ရေအေးကိုလည်းကောင်း၊ ယာဂုကိုလည်းကောင်း၊ နှလုံးမွေ့လျော်ဖွယ်ရှိသော အေးမြသောအရိပ်တို့ကိုလည်းကောင်း အကျွန်ုပ်သည် ဤနေရာ၌ ရရှိအပ်ပါ၏” ဟု—

Gāthamāha. Tattha tena me idha labbhatīti yaṃ taṃ bhagavato bhikkhūnañca ambapakkaṃ udakaṃ yāguñca mamaṃ uddissa dentiyā mayhaṃ dhītāya dinnaṃ dānaṃ, tena me dhītāya dinnadānena idha imasmiṃ dibbe ambavane sabbotukaṃ ambapakkaṃ, imissā dibbāya manuññāya pokkharaṇiyā dibbaṃ udakaṃ, yāguyā attharaṇassa ca dānena uyyānavimānakapparukkhādīsu sītacchāyā manoramā idha labbhati, samijjhatīti attho.

ဂါထာကို ရွတ်ဆိုလေ၏။ ထိုဂါထာ၌ 'တေန မေ ဣဓ လဗ္ဘတိ' ဟူသည်မှာ မြတ်စွာဘုရားနှင့် သံဃာတော်တို့အား သရက်သီးမှည့်၊ ရေနှင့် ယာဂုတို့ကို ငါ့ကိုရည်စူး၍ ပေးလှူခဲ့သော သမီးဖြစ်သူ၏ အလှူဒါနကြောင့် ဤနတ်သရက်တော၌ ရာသီမရွေးသော သရက်သီးမှည့်ကိုလည်းကောင်း၊ ဤနှစ်သက်ဖွယ်ကောင်းသော ရေကန်၌ နတ်ရေအေးနှင့် ယာဂုကိုလည်းကောင်း ရရှိ၏။ နေရာအခင်းကို လှူဒါန်းရခြင်းကြောင့် ဥယျာဉ်၊ ဗိမာန်၊ ပဒေသာပင်တို့၌ နှလုံးမွေ့လျော်ဖွယ်ရှိသော အေးမြသော အရိပ်တို့ကို ဤအရပ်၌ ရရှိအပ်၏၊ ပြည့်စုံ၏ဟု အနက်ရ၏။

Evañca pana vatvā so peto te vāṇije netvā tāni pañca kahāpaṇasatāni dassetvā ‘‘ito upaḍḍhaṃ tumhe gaṇhatha, upaḍḍhaṃ mayā gahitaṃ iṇaṃ sodhetvā sukhena jīvatūti mayhaṃ dhītāya dethā’’ti āha. Vāṇijā anukkamena sāvatthiṃ patvā tassa dhītāya kathetvā tena attano dinnabhāgampi tassā eva adaṃsu. Sā kahāpaṇasataṃ dhanikānaṃ datvā itaraṃ attano pitu sahāyassa tassa kuṭumbikassa datvā sayaṃ veyyāvaccaṃ karonti nivasati. So ‘‘idaṃ sabbaṃ tuyhaṃyeva hotū’’ti [Pg.259] tassāyeva paṭidatvā taṃ attano jeṭṭhaputtassa gharasāminiṃ akāsi.

ဤသို့ ပြောဆိုပြီးနောက် ထိုပြိတ္တာသည် ကုန်သည်တို့ကို ခေါ်ဆောင်သွားကာ အသပြာငါးရာကို ပြသပြီးလျှင် “ဤအသပြာတို့အနက်မှ ထက်ဝက်ကို သင်တို့ယူကြကုန်လော့။ ကျန်ထက်ဝက်ကိုမူ 'ငါယူထားခဲ့သော ကြွေးမြီများကို ဆပ်နှံပြီးလျှင် ချမ်းသာစွာ အသက်မွေးပါစေ' ဟု ဆိုကာ ငါ့သမီးအား ပေးကြပါကုန်လော့” ဟု ပြောကြား၏။ ကုန်သည်တို့သည်လည်း အစဉ်အတိုင်း သာဝတ္ထိပြည်သို့ ရောက်ရှိသောအခါ ထိုပြိတ္တာ၏သမီးအား အကြောင်းစုံပြောပြပြီး ပြိတ္တာက မိမိတို့အား ပေးအပ်လိုက်သော ဝေစုကိုပါ ထိုသမီးအားသာ လွှဲအပ်ပေးကြကုန်၏။ ထိုသတို့သမီးသည် ကြွေးရှင်တို့အား အသပြာတစ်ရာကို ပေးဆပ်ပြီးနောက် ကျန်ရှိသောအသပြာတို့ကို ဖခင်၏မိတ်ဆွေဖြစ်သော ထိုသူကြွယ်အား အပ်နှံကာ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း ဝေယျာဝစ္စလုပ်ငန်းများကို လုပ်ကိုင်ပေးရင်း နေထိုင်၏။ ထိုသူကြွယ်ကလည်း “ဤအသပြာအားလုံးသည် သင့်အတွက်သာ ဖြစ်ပါစေ” ဟု ဆိုကာ ထိုသတို့သမီးအားပင် ပြန်လည်ပေးအပ်ပြီးလျှင် မိမိ၏ သားကြီးနှင့် လက်ထပ်ထိမ်းမြားပေးကာ အိမ်ရှင်မအရာ၌ ထားလေ၏။

Sā gacchante kāle ekaṃ puttaṃ labhitvā taṃ upalālentī –

ထိုအမျိုးသမီးသည် အချိန်ကာလ ကြာမြင့်လတ်သော် သားတစ်ယောက် ထွန်းကားသဖြင့် ထိုသားငယ်ကို ချော့မြူချစ်ခင်လျက်—

799.

၇၉၉။

‘‘Sandiṭṭhikaṃ kammaṃ evaṃ passatha, dānassa damassa saṃyamassa vipākaṃ;

Dāsī ahaṃ ayyakulesu hutvā, suṇisā homi agārassa issarā’’ti. –

“အချင်းတို့... လှူဒါန်းမှု (ဒါန)၊ ကိုယ်စိတ်ကို ဆုံးမမှု (ဒမ)၊ သီလစောင့်ထိန်းမှု (သံယမ) တို့၏ မျက်မှောက်၌ပင် တွေ့မြင်ရသော ကောင်းကျိုးရလဒ်ကို ရှုမြင်ကြပါကုန်လော့။ အကျွန်ုပ်သည် သူဌေးအိမ်၌ ကျွန်မ ဖြစ်ခဲ့ဖူးသော်လည်း ယခုအခါ၌မူ အိမ်ကို အစိုးရသော ချွေးမ ဖြစ်ရလေပြီ” ဟု—

Imaṃ gāthaṃ vadati.

ဤဂါထာကို ရွတ်ဆိုလေ၏။

Athekadivasaṃ satthā tassā ñāṇaparipākaṃ oloketvā obhāsaṃ pharitvā sammukhe ṭhito viya attānaṃ dassetvā –

ထိုအခါ တစ်နေ့သ၌ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုသူငယ်မ၏ ဉာဏ်ရင့်ကျက်မှုကို ကြည့်ရှုတော်မူပြီးလျှင် ရောင်ခြည်တော်ကို လွှတ်ကာ ရှေ့မှောက်၌ ရပ်တည်နေသကဲ့သို့ ကိုယ်တော်ကို ထင်ရှားပြသတော်မူလျက်—

‘‘Asātaṃ sātarūpena, piyarūpena appiyaṃ;

Dukkhaṃ sukhassa rūpena, pamattaṃ ativattatī’’ti. (udā. 18;

jā. 1.1.100) –

“မသာယာဖွယ် (မကောင်းသောအာရုံ) ကို သာယာဖွယ်အသွင်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ မချစ်ခင်ဖွယ်ကို ချစ်ခင်ဖွယ်အသွင်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဆင်းရဲခြင်းကို ချမ်းသာခြင်းအသွင်ဖြင့်လည်းကောင်း ဖုံးလွှမ်းလျက် (မေ့လျော့သောသူကို) လွှမ်းမိုးနှိပ်စက်တတ်၏” ဟု—

Imaṃ gāthamāha. Sā gāthāpariyosāne sotāpattiphale patiṭṭhitā. Sā dutiyadivase buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dānaṃ datvā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

ဤဂါထာကို ဟောကြားတော်မူ၏။ ထိုသတို့သမီးသည် ဂါထာ၏အဆုံး၌ သောတာပတ္တိဖိုလ်၌ တည်လေ၏။ နောက်တစ်နေ့တွင် သူမသည် ဘုရားအမှူးရှိသော ရဟန်းသံဃာတော်များအား ကြီးစွာသောအလှူဒါနကို လှူဒါန်းပြီးလျှင် ထိုအကြောင်းအရာတို့ကို မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ထားတင်ပြလေ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည်လည်း ထိုအကြောင်းအရာကို အကြောင်းပြု၍ ရောက်ရှိလာသော ပရိသတ်တို့အား တရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူရာ ထိုဒေသနာတော်သည် လူအပေါင်းတို့အား အကျိုးကျေးဇူး များစွာဖြစ်ထွန်းစေလေ၏။

Ambavanapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

အမ္ဗဝနပြိတ္တာဝတ္ထုအဖွင့် ပြီးဆုံးပါပြီ။

13. Akkharukkhapetavatthuvaṇṇanā

၁၃. အက္ခရုက္ခပြိတ္တာဝတ္ထုအဖွင့်

Yaṃ dadāti na taṃ hotīti idaṃ akkhadāyakapetavatthu. Tassa kā uppatti? Bhagavati sāvatthiyaṃ viharante aññataro sāvatthivāsī upāsako sakaṭehi bhaṇḍassa pūretvā vaṇijjāya videsaṃ gantvā tattha attano bhaṇḍaṃ vikkiṇitvā paṭibhaṇḍaṃ sakaṭesu āropetvā sāvatthiṃ uddissa maggaṃ paṭipajji. Tassa maggaṃ gacchantassa aṭaviyaṃ ekassa sakaṭassa akkho bhijji. Atha aññataro puriso rukkhagahaṇatthaṃ kuṭhāripharasuṃ gāhāpetvā attano gāmato nikkhamitvā araññe vicaranto taṃ ṭhānaṃ patvā [Pg.260] taṃ upāsakaṃ akkhabhañjanena domanassappattaṃ disvā ‘‘ayaṃ vāṇijo akkhabhañjanena aṭaviyaṃ kilamatī’’ti anukampaṃ upādāya rukkhadaṇḍaṃ chinditvā daḷhaṃ akkhaṃ katvā sakaṭe yojetvā adāsi.

"ယံဒဒါတိနတံဟောတိ" ဟူသော ဤဝတ္ထုသည် အက္ခဒါယကပေတဝတ္ထု ဖြစ်သည်။ ထိုအက္ခဒါယကပေတဝတ္ထု၏ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ အကြောင်းရင်းကား အဘယ်နည်း။ မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် သာဝတ္ထိပြည်၌ နေထိုင်သော ဥပါသကာတစ်ဦးသည် လှည်းတို့ဖြင့် ကုန်စည်များကို ပြည့်စေ၍ ကုန်သွယ်ရန် တိုင်းတစ်ပါးသို့ သွားကာ ထိုအရပ်၌ မိမိ၏ကုန်စည်များကို ရောင်းချပြီးလျှင် တစ်ဖန် ထိုအရပ်မှ ကုန်စည်များကို လှည်းတို့ပေါ်သို့ တင်ဆောင်ကာ သာဝတ္ထိပြည်သို့ ဦးတည်၍ ခရီးနှင်ခဲ့သည်။ ထိုသို့ ခရီးသွားစဉ် တောအုပ်တစ်ခု၌ သူ၏လှည်းတစ်စီး၏ ဝင်ရိုးသည် ကျိုးခဲ့လေ၏။ ထိုအခါ သစ်ပင်ခုတ်ယူရန် ဓားမနှင့် ပုဆိန်တို့ကို ကိုင်ဆောင်၍ မိမိရွာမှ ထွက်လာကာ တော၌ လှည့်လည်သွားလာနေသော ယောက်ျားတစ်ဦးသည် ထိုနေရာသို့ ရောက်ရှိလာပြီး ဝင်ရိုးကျိုးသဖြင့် စိတ်မချမ်းမသာ ဖြစ်နေသော ထိုဥပါသကာကို မြင်၍ "ဤကုန်သည်သည် ဝင်ရိုးကျိုးသဖြင့် တောအုပ်ထဲ၌ ပင်ပန်းဆင်းရဲနေရှာသည်" ဟု သနားကရုဏာစိတ်ထားဖြင့် သစ်ပင်ကို ခုတ်ဖြတ်ကာ ခိုင်ခံ့သော ဝင်ရိုးကို ပြုလုပ်ပြီးလျှင် လှည်း၌ တပ်ဆင်ပေးခဲ့လေသည်။

So aparena samayena kālaṃ katvā tasmiṃyeva aṭavipadese bhummadevatā hutvā nibbatto. Attano kammaṃ paccavekkhitvā rattiyaṃ tassa upāsakassa gehaṃ gantvā gehadvāre ṭhatvā –

ထိုယောက်ျားသည် နောင်အခါ၌ ကွယ်လွန်သဖြင့် ထိုတောအုပ်အရပ်၌ပင် ဘုမ္မစိုးနတ်ဖြစ်၍ ဖြစ်ပွားခဲ့၏။ ထိုဘုမ္မစိုးနတ်သည် မိမိ၏ ကံကို ဆင်ခြင်ပြီးလျှင် ညဉ့်အခါ၌ ထိုဥပါသကာ၏ အိမ်သို့ သွား၍ အိမ်တံခါးဝ၌ ရပ်လျက်—

800.

၈၀၀။

‘‘Yaṃ dadāti na taṃ hoti, detheva dānaṃ datvā ubhayaṃ tarati;

Ubhayaṃ tena dānena gacchati, jāgaratha mā pamajjathā’’ti. –

"ဒါယကာသည် အကြင်လှူဖွယ်ဝတ္ထုကို ပေးလှူ၏၊ ထိုလှူဖွယ်ဝတ္ထုသည်သာလျှင် တမလွန်လောက၌ ထိုအလှူ၏ အကျိုးတရား ဖြစ်သည်မဟုတ်၊ စင်စစ်သော်ကား ထူးခြားများပြားသော ကောင်းကျိုးသည် ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် သင်တို့သည် အလှူကို ပေးလှူကြကုန်လော့။ ပညာရှိသည် အလှူကို ပေးလှူခြင်းကြောင့် (ပစ္စုပ္ပန်နှင့် သံသရာဆင်းရဲတည်းဟူသော) နှစ်ပါးသော ဆင်းရဲကို လွန်မြောက်နိုင်၏။ ထိုအလှူကြောင့် (ပစ္စုပ္ပန်နှင့် သံသရာချမ်းသာတည်းဟူသော) နှစ်ပါးသော ချမ်းသာသို့ ရောက်ရ၏။ သင်တို့သည် နှစ်ပါးသော မကောင်းကျိုးကို တားမြစ်ရန်လည်းကောင်း၊ နှစ်ပါးသော ကောင်းကျိုးစီးပွားကို ပြီးစီးစေရန်လည်းကောင်း နိုးကြားကြကုန်လော့၊ မမေ့မလျော့ကြကုန်လင့်" ဟု—

Gāthamāha. Tattha yaṃ dadāti na taṃ hotīti yaṃ deyyadhammaṃ dāyako deti, na tadeva paraloke tassa dānassa phalabhāvena hoti, atha kho aññaṃ bahuṃ iṭṭhaṃ kantaṃ phalaṃ hotiyeva. Tasmā detheva dānanti yathā tathā dānaṃ detha eva. Tattha kāraṇamāha ‘‘datvā ubhayaṃ taratī’’ti, dānaṃ datvā diṭṭhadhammikampi samparāyikampi dukkhaṃ anatthañca atikkamati. Ubhayaṃ tena dānena gacchatīti diṭṭhadhammikaṃ samparāyikañcāti ubhayampi sukhaṃ tena dānena upagacchati pāpuṇāti, attano paresañca hitasukhavasenāpi ayamattho yojetabbo. Jāgaratha mā pamajjathāti evaṃ ubhayānatthanivāraṇaṃ ubhayahitasādhanaṃ dānaṃ sampādetuṃ jāgaratha, dānūpakaraṇāni sajjetvā tattha ca appamattā hothāti attho. Ādaradassanatthaṃ cettha āmeḍitavasena vuttaṃ.

ဂါထာကို ရွတ်ဆို၏။ ထိုဂါထာ၌ "ယံဒဒါတိနတံဟောတိ" ဟူသည်မှာ လှူဒါန်းသူသည် အကြင်လှူဖွယ်ဝတ္ထုကို လှူဒါန်း၏၊ ထိုလှူဖွယ်ဝတ္ထုသည်သာလျှင် နတ်ပြည်၌ ထိုအလှူ၏ အကျိုးတရား ဖြစ်သည်မဟုတ်၊ စင်စစ်သော်ကား ထူးခြားများပြားသော၊ အလိုရှိအပ် နှစ်သက်အပ်သော ကောင်းကျိုးသည် ဖြစ်သည်သာလျှင်တည်း။ ထို့ကြောင့် "ဒေထေဝဒါနံ" ဟူသည်မှာ အကြင်သို့သော အခြင်းအရာအားဖြင့် အလှူကို ပေးလှူကြကုန်ရာသလျှင်တည်း။ ထိုသို့ ပေးလှူရာ၌ အကြောင်းရင်းကို "ဒတွာဥဘယံတရတိ" ဟူ၍ ဆို၏။ အလှူကို ပေးလှူခြင်းဖြင့် ပစ္စုပ္ပန်၌လည်းဖြစ်သော တမလွန်၌လည်းဖြစ်သော ဆင်းရဲခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ အကျိုးမဲ့ကိုလည်းကောင်း လွန်မြောက်နိုင်၏။ "ဥဘယံတေနဂစ္ဆတိ" ဟူသည်မှာ ပစ္စုပ္ပန်၌လည်းဖြစ်သော တမလွန်၌လည်းဖြစ်သော ဤနှစ်ပါးစုံသော ချမ်းသာသို့ ထိုအလှူပေးခြင်းကြောင့် ဆိုက်ရောက်ရ၏။ မိမိနှင့် သူတစ်ပါးတို့၏ အကျိုးစီးပွား၊ ချမ်းသာခြင်း၏ အစွမ်းအားဖြင့်လည်း ဤသို့သော အနက်ကို ယှဉ်စပ်အပ်၏။ "ဇာဂရထမာပမဇ္ဇထ" ဟူသည်မှာ ဤသို့ နှစ်ပါးသော အကျိုးမဲ့ကို တားမြစ်တတ်သော၊ နှစ်ပါးသော အကျိုးစီးပွားကို ပြီးစေတတ်သော အလှူကို ပြည့်စုံစေခြင်းငှါ နိုးကြားကြကုန်လော့၊ အလှူ၏ အဆောက်အဦတို့ကို စီရင်ပြင်ဆင်၍ ထိုအလှူပေးခြင်း၌ မမေ့မလျော့ကြကုန်လင့်ဟူသည်မှာ အနက်ဖြစ်၏။ ဤ "ဇာဂရထမာပမဇ္ဇထ" ဟူသော ပါဌ်၌ မိမိ၏ ရိုသေလေးစားမှုကို ပြလိုသောကြောင့် အာမေဍိတ် (ထပ်ဆင့်ခြင်း) အစွမ်းဖြင့် မိန့်ကြားတော်မူခြင်း ဖြစ်သည်။

Vāṇijo attano kiccaṃ tīretvā paṭinivattitvā anukkamena sāvatthiṃ patvā dutiyadivase satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisinno taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

ကုန်သည်သည် မိမိ၏ လုပ်ငန်းကိစ္စများကို ပြီးစီးအောင် ဆောင်ရွက်ပြီး၍ ပြန်လာသောအခါ အစဉ်အတိုင်း သာဝတ္ထိပြည်သို့ ရောက်ရှိ၍ ဒုတိယမြောက်နေ့၌ မြတ်စွာဘုရားထံသို့ ချဉ်းကပ်ကာ ရှိခိုးပြီးလျှင် သင့်လျော်သော နေရာ၌ ထိုင်လျက် ထိုအကြောင်းအရာအားလုံးကို မြတ်စွာဘုရားအား လျှောက်ထားလေသည်။ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုအကြောင်းအရာကို အကြောင်းပြု၍ ရောက်ရှိလာသော ပရိသတ်တို့အား တရားဓမ္မ ဟောကြားတော်မူ၏။ ထိုဒေသနာတော်သည် လူအများအား အကျိုးရှိစေခဲ့လေသည်။ (ဤကား ပြီးဆုံးခြင်းတည်း။)

Akkharukkhapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

အက္ခရုက္ခပေတဝတ္ထုအဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

14. Bhogasaṃharaṇapetivatthuvaṇṇanā

၁၄. ၄-မဟာဝဂ်-၁၄-ဘောဂသံဟရပေတိဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

Mayaṃ [Pg.261] bhoge saṃharimhāti idaṃ bhogasaṃharaṇapetivatthu. Tassa kā uppatti? Bhagavati veḷuvane viharante rājagahe kira catasso itthiyo mānakūṭādivasena sappimadhuteladhaññādīhi vohāraṃ katvā ayoniso bhoge saṃharitvā jīvanti. Tā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā bahinagare parikhāpiṭṭhe petiyo hutvā nibbattiṃsu. Tā rattiyaṃ dukkhābhibhūtā –

"မယံဘောဂေသံဟရိမှာ" ဟူသော ဤဝတ္ထုသည် ဘောဂသံဟရပေတိဝတ္ထု ဖြစ်သည်။ ထိုဝတ္ထု၏ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ အကြောင်းရင်းကား အဘယ်နည်း။ ကြားဖူးသည်ကား မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးတော်မူစဉ် ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၌ မိန်းမလေးယောက်တို့သည် ချိန်စဉ်းလဲခြင်းစသော ကောက်ကျစ်စဉ်းလဲမှုတို့ဖြင့် ထောပတ်၊ ပျားရည်၊ ဆီ၊ စပါး အစရှိသည်တို့ဖြင့် ရောင်းဝယ်ဖောက်ကားမှုပြုကာ မသင့်မတင့်သောနည်းဖြင့် စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့ကို စုဆောင်း၍ အသက်မွေးကြကုန်၏။ ထိုမိန်းမတို့သည် ကွယ်လွန်ပြီးနောက် မြို့ပြင်ဘက်ရှိ ကျုံးအနီး၌ ပြိတ္တာမများဖြစ်၍ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြကုန်၏။ ထိုပြိတ္တာမတို့သည် ညဉ့်အခါ၌ ပြင်းစွာသော ဆင်းရဲဒုက္ခ နှိပ်စက်ခြင်းကို ခံကြရသဖြင့်—

801.

၈၀၁။

‘‘Mayaṃ bhoge saṃharimhā, samena visamena ca;

Te aññe paribhuñjanti, mayaṃ dukkhassa bhāginī’’ti. –

"ငါတို့သည် ရှေးဘဝက တရားသဖြင့်လည်းကောင်း၊ မတရားသဖြင့်လည်းကောင်း စည်းစိမ်ဥစ္စာ အသုံးအဆောင်တို့ကို ရှာဖွေစုဆောင်းခဲ့ကြကုန်၏။ ယခုအခါ၌ ထိုစည်းစိမ်ဥစ္စာတို့ကို သူတစ်ပါးတို့က သုံးဆောင်နေကြ၍ ငါတို့မှာမူ ဆင်းရဲဒုက္ခ၏ အဖို့အစုကိုသာ ခံစားနေကြရကုန်၏" ဟု—

Vippalapantiyo bheravena mahāsaddena viraviṃsu. Manussā taṃ sutvā bhītatasitā vibhātāya rattiyā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ sajjetvā satthāraṃ bhikkhusaṅghañca nimantetvā paṇītena khādanīyena bhojanīyena parivisitvā bhagavantaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ upanisīditvā taṃ pavattiṃ nivedesuṃ. Bhagavā ‘‘upāsakā tena vo saddena koci antarāyo natthi, catasso pana petiyo dukkhābhibhūtā attanā dukkaṭaṃ kammaṃ kathetvā paridevanavasena vissarena viravantiyo –

မြည်တမ်းငိုကြွေးလျက် ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်းသော ကျယ်လောင်သောအသံဖြင့် အော်ဟစ်အော်မြည်ကြကုန်၏။ လူတို့သည် ထိုအသံကို ကြားရသဖြင့် ကြောက်လန့်ထိတ်လန့်ကြကာ မိုးသောက်သောအခါ မြတ်စွာဘုရားအမှူးရှိသော ရဟန်းသံဃာတော်များအား ကြီးစွာသောအလှူကို စီမံပြင်ဆင်၍ မြတ်စွာဘုရားနှင့် သံဃာတော်များကို ပင့်ဖိတ်ကာ မွန်မြတ်သော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်တို့ဖြင့် ဆက်ကပ်လှူဒါန်းပြီးလျှင် ဆွမ်းဘုဉ်းပေးပြီး၍ သပိတ်တော်မှ လက်ဖယ်ပြီးသော မြတ်စွာဘုရား၏ အနီး၌ ထိုင်နေကြလျက် ထိုညဉ့်အခါက ကြောက်မက်ဖွယ်အသံ ကြားရခြင်း၏ အကြောင်းကို လျှောက်ထားကြလေသည်။ မြတ်စွာဘုရားသည် "ဒါယကာတို့... ထိုအသံကြောင့် သင်တို့အား တစ်စုံတစ်ခုသော ဘေးအန္တရာယ် မရှိနိုင်ပါ။ စင်စစ်သော်ကား ဆင်းရဲဒုက္ခ နှိပ်စက်ခြင်းခံနေရသော ပြိတ္တာမလေးယောက်တို့သည် မိမိတို့ ပြုခဲ့ဖူးသော မကောင်းမှု ဒုစရိုက်ကံကို ပြောကြားကာ ငိုကြွေးမြည်တမ်းသောအားဖြင့် ကျယ်လောင်သော အသံဖြင့်—

‘‘Mayaṃ bhoge saṃharimhā, samena visamena ca;

Te aññe paribhuñjanti, mayaṃ dukkhassa bhāginī’’ti. –

'ငါတို့သည် ရှေးက တရားသဖြင့်လည်းကောင်း၊ မတရားသဖြင့်လည်းကောင်း စည်းစိမ်ဥစ္စာ အသုံးအဆောင်တို့ကို ရှာဖွေစုဆောင်းခဲ့ကြကုန်၏။ ယခုအခါ၌ ထိုစည်းစိမ်ဥစ္စာတို့ကို သူတစ်ပါးတို့က သုံးဆောင်နေကြပြီး ငါတို့မှာမူ ဆင်းရဲဒုက္ခ၏ အဖို့အစုကိုသာ ခံစားနေကြရကုန်၏' ဟု—

Imaṃ gāthamāhaṃsūti avoca.

ဤဂါထာကို ရွတ်ဆိုကြခြင်း ဖြစ်သည်" ဟု မိန့်တော်မူ၏။

Tattha bhogeti paribhuñjitabbaṭṭhena ‘‘bhogā’’ti laddhanāme vatthābharaṇādike vittūpakaraṇavisese. Saṃharimhāti maccheramalena pariyādinnacittā kassaci kiñci adatvā sañcinimha. Samena visamena cāti ñāyena ca aññāyena ca, ñāyapatirūpakena vā aññāyena te bhoge amhehi saṃharite idāni aññe paribhuñjanti. Mayaṃ dukkhassa bhāginīti mayaṃ pana kassacipi sucaritassa akatattā duccaritassa ca katattā etarahi petayonipariyāpannassa mahato dukkhassa bhāginiyo bhavāma, mahādukkhaṃ anubhavāmāti attho.

ထိုဂါထာ၌ "ဘောဂေ" ဟူသည်မှာ သုံးဆောင်အပ်သောအနက်ကြောင့် "ဘောဂ" ဟူသောအမည်ကို ရရှိကုန်သော အဝတ်တန်ဆာ အစရှိသော စည်းစိမ်ဥစ္စာ အသုံးအဆောင် အထူးတို့ကို ဆိုလိုသည်။ "သံဟရိမှာ" ဟူသည်မှာ ဝန်တိုမှု မစ္ဆေရညစ်ကြေး လွှမ်းမိုးထားသော စိတ်ရှိကြသဖြင့် မည်သူအားမျှ တစ်စုံတစ်ခုကိုမျှ မပေးလှူဘဲ စုဆောင်းခဲ့ကြကုန်၏။ "သမေနဝိသမေနစ" ဟူသည်မှာ တရားသဖြင့်လည်းကောင်း၊ မတရားသဖြင့်သော်လည်းကောင်း (သို့မဟုတ် တရားသယောင်ယောင်ဖြင့် မတရားသဖြင့်သော်လည်းကောင်း) ငါတို့ စုဆောင်းခဲ့သော စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့ကို ယခုအခါ အခြားသူများက သုံးဆောင်နေကြကုန်၏။ "မယံဒုက္ခဿဘာဂိနီ" ဟူသည်မှာ ငါတို့သည် မည်သည့်သုစရိုက်တရားကိုမျှ မပြုလုပ်ခဲ့ကြခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ဒုစရိုက်တရားကိုသာ ပြုလုပ်ခဲ့ကြခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း ယခုအခါ ပြိတ္တာဘုံ၌ အကျုံးဝင်သော ကြီးစွာသော ဆင်းရဲဒုက္ခ၏ အဖို့အစုကို ရရှိကြကုန်၏၊ ကြီးစွာသော ဆင်းရဲဒုက္ခကို ခံစားနေကြရကုန်၏ ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

Evaṃ [Pg.262] bhagavā tāhi petīhi vuttaṃ gāthaṃ vatvā tāsaṃ pavattiṃ kathetvā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desetvā upari saccāni pakāsesi, saccapariyosāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.

ဤသို့ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုပြိတ္တာမတို့ ရွတ်ဆိုအပ်သော ဂါထာကို မိန့်ကြားတော်မူ၍ ထိုပြိတ္တာမတို့၏ အကြောင်းအရာကို ဟောကြားတော်မူကာ ထိုအကြောင်းအရာကို အခြေပြုလျက် ရောက်ရှိလာသော ပရိသတ်တို့အား တရားဓမ္မဟောကြားတော်မူပြီးလျှင် ထိုမှတစ်ပါး သစ္စာလေးပါးတို့ကို ထင်ရှားပြတော်မူ၏။ သစ္စာဒေသနာတော်၏အဆုံး၌ လူအများတို့သည် သောတာပတ္တိဖိုလ်စသည်တို့သို့ ရောက်ရှိကြလေကုန်သတည်း။

Bhogasaṃharaṇapetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ဘောဂသံဟရပေတိဝတ္ထုအဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

15. Seṭṭhiputtapetavatthuvaṇṇanā

၁၅. ၄-မဟာဝဂ်-၁၅-သေဋ္ဌိပုတ္တပေတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ

Saṭṭhivassasahassānīti idaṃ seṭṭhiputtapetavatthu. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena kho pana samayena rājā pasenadi kosalo alaṅkatappaṭiyatto hatthikkhandhavaragato mahatiyā rājiddhiyā mahantena rājānubhāvena nagaraṃ anusañcaranto aññatarasmiṃ gehe uparipāsāde vātapānaṃ vivaritvā taṃ rājavibhūtiṃ olokentiṃ rūpasampattiyā devaccharāpaṭibhāgaṃ ekaṃ itthiṃ disvā adiṭṭhapubbe ārammaṇe sahasā samuppannena kilesasamudācārena pariyuṭṭhitacitto satipi kularūpācārādiguṇavisesasampanne antepurajane sabhāvalahukassa pana duddamassa cittassa vasena tassaṃ itthiyaṃ paṭibaddhamānaso hutvā pacchāsane nisinnassa purisassa ‘‘imaṃ pāsādaṃ imañca itthiṃ upadhārehī’’ti saññaṃ datvā rājagehaṃ paviṭṭho. Aññaṃ sabbaṃ ambasakkarapetavatthumhi āgatanayeneva veditabbaṃ.

“သဋ္ဌိဝဿသဟဿာနိ” အစရှိသော ဤဝတ္ထုသည် သေဋ္ဌိပုတ္တပေတဝတ္ထု (သူဌေးသားပြိတ္တာဝတ္ထု) ဖြစ်သည်။ ထိုဝတ္ထု၏ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ အကြောင်းရင်းကား— မြတ်စွာဘုရားသည် သာဝတ္ထိပြည်၊ ဇေတဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံး နေတော်မူ၏။ ထိုအခါ၌ ကောသလမင်းကြီး ပသေနဒီသည် တန်ဆာဆင်ယင်အပ်သော မြတ်သောဆင်ကျောက်ကုန်းထက်သို့ စီးနင်း၍ ကြီးမြတ်သော မင်း၏တန်ခိုး၊ ကြီးမြတ်သော မင်း၏အာနုဘော်ဖြင့် မြို့တွင်း၌ လှည့်လည်သည်ရှိသော် တစ်ခုသောအိမ်၏ ပြာသာဒ်အထက်ထပ်၌ လေသာပြတင်းပေါက်ကို ဖွင့်လှစ်၍ ထိုမင်း၏ တင့်တယ်ကျက်သရေရှိပုံကို ကြည့်ရှုနေသော၊ ရူပသမ္ပတ္တိ အဆင်းအင်္ဂါနှင့် ပြည့်စုံသဖြင့် နတ်သမီးနှင့်တူသော မိန်းမတစ်ဦးကို မြင်လေ၏။ ထိုအခါ ရှေးက မမြင်ဖူးသော အာရုံ၌ ချက်ချင်းဖြစ်ပေါ်လာသော ကိလေသာအစွမ်းဖြင့် စိတ်လှုပ်ရှားကာ မိမိ၏ နန်းတွင်း၌ အမျိုးဇာတ်၊ သီလ၊ အဆင်းစသော ဂုဏ်ထူးများနှင့် ပြည့်စုံသော မိန်းမများ ရှိသော်လည်း ပင်ကိုယ်သဘောအားဖြင့် လျှင်မြန်လှုပ်ရှားတတ်သော၊ ဆုံးမရခက်သော စိတ်၏အလိုသို့ လိုက်သဖြင့် ထိုမိန်းမ၌ ငြိကပ်သောစိတ် ရှိသည်ဖြစ်၍ အနီး၌ ထိုင်နေသော ယောကျာ်းအား “ဤပြာသာဒ်နှင့် ဤမိန်းမကို မှတ်သားထားလော့” ဟု အမှတ်သညာပေးကာ နန်းတော်သို့ ဝင်လေ၏။ ကျန်ရှိသော အလုံးစုံသောအကြောင်းအရာကို အမ္ဗသက္ကရပေတဝတ္ထု၌ လာရှိသည့်အတိုင်း သိအပ်၏။

Ayaṃ pana viseso – idha puriso sūriye anatthaṅgateyeva āgantvā nagaradvāre thakite attanā ānītaṃ aruṇavaṇṇamattikaṃ uppalāni ca nagaradvārakavāṭe laggetvā nipajjituṃ jetavanaṃ agamāsi. Rājā pana sirisayane vāsūpagato majjhimayāme sa-iti na-iti du-iti so-iti ca imāni cattāri akkharāni mahatā kaṇṭhena uccāritāni viya vissaravasena assosi. Tāni kira atīte kāle sāvatthivāsīhi catūhi seṭṭhiputtehi bhogamadamattehi yobbanakāle pāradārikakammavasena bahuṃ apuññaṃ pasavetvā aparabhāge kālaṃ katvā tasseva nagarassa samīpe lohakumbhiyaṃ nibbattitvā paccamānehi lohakumbhiyā mukhavaṭṭiṃ patvā ekekaṃ gāthaṃ vatthukāmehi uccāritānaṃ tāsaṃ gāthānaṃ ādiakkharāni[Pg.263], te paṭhamakkharameva vatvā vedanāppattā hutvā lohakumbhiṃ otariṃsu.

ဤဝတ္ထု၌ ထူးခြားချက်ကား— ထိုယောကျာ်းသည် နေမဝင်မီ ပြန်လည်ရောက်ရှိလာသော်လည်း မြို့တံခါးကို ပိတ်ထားသဖြင့် မိမိဆောင်ယူခဲ့သော အရုဏဝဏ္ဏ (နီမြန်းသော) ရွှံ့မြေနှင့် ကြာပန်းတို့ကို မြို့တံခါးရွက်၌ ချိတ်ဆွဲထားခဲ့ပြီး၊ အိပ်စက်အနားယူရန်အတွက် ဇေတဝန်ကျောင်းတော်သို့ သွားလေ၏။ ကောသလမင်းကြီးသည်လည်း တော်ဝင်တိုက်ခန်းရှိ မြတ်သောကျိန်းစက်ရာနေရာ၌ လျောင်းစက်နေစဉ် သန်းခေါင်ယံ (မဇ္ဈိမယာမ်) အချိန်၌ “ဒု” ဟူ၍လည်းကောင်း၊ “သ” ဟူ၍လည်းကောင်း၊ “န” ဟူ၍လည်းကောင်း၊ “သော” ဟူ၍လည်းကောင်း ဤအက္ခရာလေးလုံးကို ကြီးစွာသော လည်ချောင်းသံဖြင့် ကျယ်လောင်စွာ အော်ဟစ်မြည်တမ်းသကဲ့သို့ ကြားရလေ၏။ အကျယ်အားဖြင့် ဆိုသော်— ထိုအက္ခရာလေးလုံးတို့သည် လွန်လေပြီးသောအခါက သာဝတ္ထိပြည်၌ နေထိုင်ကြသော၊ စည်းစိမ်ဥစ္စာအာဏာ မာန်ယစ်ကာ လူပျိုအရွယ်ကောင်းစဉ်အချိန်၌ သူတစ်ပါး သားမယားကို ပြစ်မှားမိသော ကံကြောင့် များစွာသော အကုသိုလ်ကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြပြီး၊ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ထိုသာဝတ္ထိမြို့အနီးရှိ လောဟကုမ္ဘီငရဲ၌ ဖြစ်ပေါ်ခံစားရသော သူဌေးသားလေးဦးတို့က လောဟကုမ္ဘီငရဲအိုး၏ နှုတ်ခမ်းဝသို့ ရောက်ရှိလာသည့်အခါ ဂါထာတစ်ပုဒ်စီကို ရွတ်ဆိုရန် ကြိုးစားရာ၌ ထွက်ပေါ်လာသော ထိုဂါထာတို့၏ အစအက္ခရာများ ဖြစ်ကြသည်။ ထိုသူတို့သည် ပထမဆုံး အက္ခရာကိုသာ ရွတ်ဆိုနိုင်ပြီးနောက် ပြင်းထန်သော ငရဲဝေဒနာကြောင့် ဆက်မဆိုနိုင်တော့ဘဲ လောဟကုမ္ဘီငရဲအိုးထဲသို့ ပြန်လည် နစ်မြုပ်သွားကြရရှာသည်။

Rājā pana taṃ saddaṃ sutvā bhītatasito saṃviggo lomahaṭṭhajāto taṃ rattāvasesaṃ dukkhena vītināmetvā vibhātāya rattiyā purohitaṃ pakkosāpetvā taṃ pavattiṃ kathesi. Purohito rājānaṃ bhītatasitaṃ ñatvā lābhagiddho ‘‘uppanno kho ayaṃ mayhaṃ brāhmaṇānañca lābhuppādanupāyo’’ti cintetvā ‘‘mahārāja, mahā vatāyaṃ upaddavo uppanno, sabbacatukkaṃ yaññaṃ yajāhī’’ti āha. Rājā tassa vacanaṃ sutvā amacce āṇāpesi ‘‘sabbacatukkayaññassa upakaraṇāni sajjethā’’ti. Taṃ sutvā mallikā devī rājānaṃ evamāha – ‘‘kasmā, mahārāja, brāhmaṇassa vacanaṃ sutvā anekapāṇavadhahiṃsanakakiccaṃ kātukāmosi, nanu sabbattha appaṭihatañāṇacāro bhagavā pucchitabbo? Yathā ca te bhagavā byākarissati, tathā paṭipajjitabba’’nti. Rājā tassā vacanaṃ sutvā satthu santikaṃ gantvā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā ‘‘na, mahārāja, tatonidānaṃ tuyhaṃ koci antarāyo’’ti vatvā ādito paṭṭhāya tesaṃ lohakumbhiniraye nibbattasattānaṃ pavattiṃ kathetvā tehi paccekaṃ uccāretuṃ āraddhagāthāyo –

ကောသလမင်းကြီးသည် ထိုအသံကို ကြားရသဖြင့် အလွန်ကြောက်လန့် ထိတ်လန့်ကာ ကြက်သီးမွေးညင်းများ ထလျက် ကျန်ရှိသော ညဉ့်အပိုင်းအခြားကို ဆင်းရဲပင်ပန်းစွာ ဖြတ်သန်းခဲ့ရပြီး၊ မိုးသောက်သောအခါ ပုရောဟိတ်ကို ခေါ်စေ၍ ထိုအကြောင်းအရာကို ပြောပြလေ၏။ ပုရောဟိတ်သည် မင်းကြီး အလွန်ကြောက်လန့်နေသည်ကို သိသဖြင့်၊ လာဘ်လာဘ၌ လောဘတက်ကာ “ဤအဖြစ်အပျက်သည် ငါနှင့် ပုဏ္ဏားတို့အား လာဘ်လာဘ ရရှိစေမည့် အခွင့်ကောင်း ဖြစ်လာပေပြီ” ဟု ကြံစည်ပြီးလျှင် “မင်းကြီး... ဖြစ်ပေါ်လာသော ဤဘေးရန်သည် အလွန်ကြီးမားလှပါသည်။ ထို့ကြောင့် ‘သဗ္ဗစတုက္က’ (လေးခုစီပါဝင်သော) ယဇ်ပူဇော်ခြင်းကို ပြုတော်မူပါ” ဟု လျှောက်တင်၏။ မင်းကြီးသည် ပုရောဟိတ်၏ စကားကို ကြားရသဖြင့် “သဗ္ဗစတုက္ကယဇ် ပူဇော်ရန်အတွက် အသုံးအဆောင် အဆောက်အဦတို့ကို ပြင်ဆင်ကြလော့” ဟု အမတ်တို့အား မိန့်ကြား၏။ ထိုစကားကို ကြားသော် မလ္လိကာမိဖုရားသည် မင်းကြီးအား “မင်းကြီး... အဘယ်ကြောင့် ပုဏ္ဏား၏စကားကို ယုံကြည်ကာ များစွာသော သတ္တဝါတို့ကို သတ်ဖြတ်ခြင်းဟူသော ကြောက်မက်ဖွယ်ကောင်း၍ ကုစား၍မရနိုင်သော အမှုကို ပြုလုပ်လိုရသနည်း။ ခပ်သိမ်းသော တရားတို့၌ အဆီးအတားမရှိသော ဉာဏ်တော်ရှိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားအား မေးမြန်းလျှောက်ထားသင့်သည် မဟုတ်ပါလော။ မြတ်စွာဘုရား ဖြေကြားတော်မူသည့်အတိုင်းသာ ကျင့်သုံးဆောင်ရွက်သင့်ပါသည်” ဟု လျှောက်တင်၏။ မင်းကြီးသည် မလ္လိကာမိဖုရား၏ စကားကို ကြားသဖြင့် မြတ်စွာဘုရား၏ အထံတော်သို့ သွားရောက်ကာ ထိုအသံကြားရခြင်း၏ အကြောင်းစုံကို လျှောက်ထားလေ၏။ မြတ်စွာဘုရားကလည်း “မင်းကြီး... ထိုအသံကြောင့် သင့်အား တစ်စုံတစ်ခုသော ဘေးအန္တရာယ် မဖြစ်နိုင်ပါ” ဟု မိန့်တော်မူကာ၊ အစမှစ၍ ထိုလောဟကုမ္ဘီငရဲ၌ ကျရောက်နေသော သတ္တဝါတို့၏ ဖြစ်ပျက်ပုံကို ဟောကြားတော်မူပြီး၊ ထိုငရဲသားတို့ အသီးသီး ရွတ်ဆိုရန် အားထုတ်ခဲ့ကြသော ဂါထာတို့ကို ပြည့်စုံအောင် ဟောကြားတော်မူ၏။

802.

၈၀၂။

‘‘Saṭṭhivassasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso;

Niraye paccamānānaṃ, kadā anto bhavissati.

“အချင်းတို့... လောဟကုမ္ဘီငရဲ၌ အမြဲမပြတ် ကျက်ခံနေရသော ငါတို့အား အနှစ်ခြောက်သောင်းသည် အလုံးစုံ ပြည့်မြောက်ခဲ့လေပြီ။ ငါတို့ ခံစားနေရသော ဤငရဲဆင်းရဲ၏ အဆုံးသည် ဘယ်သောအခါမှ ဖြစ်ပါလိမ့်မည်နည်း။”

803.

၈၀၃။

‘‘Natthi anto kuto anto, na anto paṭidissati;

Tathā hi pakataṃ pāpaṃ, tuyhaṃ mayhañca mārisā.

“အချင်းတို့... ငါတို့ ခံစားနေရသော ဤဆင်းရဲ၏ အဆုံးဟူသည် မရှိ၊ အဆုံးသည် အဘယ်မှာ ရှိနိုင်အံ့နည်း၊ အဆုံးကို မမြင်နိုင်ချေ။ ထိုသို့ဖြစ်ရခြင်းမှာ သင်နှင့်ငါတို့သည် ထိုသို့သော အကုသိုလ်ဒုစရိုက်ကို ပြုလုပ်ခဲ့ကြ၍ ဖြစ်ပေသည်။”

804.

၈၀၄။

‘‘Dujjīvitamajīvimha, ye sante na dadamhase;

Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākamha attano.

“လှူဖွယ်ဝတ္ထုများ ထင်ရှားရှိပါလျက်လည်း မပေးလှူခဲ့မိကြသော၊ မိမိတို့အတွက် မှီခိုရာ ကျွန်းသဖွယ်ဖြစ်သော ကောင်းမှုကို မပြုခဲ့မိကြသော ငါတို့သည် ကဲ့ရဲ့ဖွယ်ကောင်းသော မကောင်းသော အသက်မွေးခြင်းဖြင့် အသက်ရှင်ခဲ့ကြလေစွ တကား။”

805.

၈၀၅။

‘‘Sohaṃ nūna ito gantvā, yoniṃ laddhāna mānusiṃ;

Vadaññū sīlasampanno, kāhāmi kusalaṃ bahu’’nti. –

“ထိုငါသည် ဤငရဲမှ လွတ်မြောက်၍ လူ့ဘဝ လူ့ပဋိသန္ဓေကို ရရှိခဲ့ပါမူကား၊ အလှူခံတို့၏ စကားကို သိနားလည်သူ (စွန့်ကြဲပေးကမ်းလိုသူ)၊ သီလနှင့် ပြည့်စုံသူ ဖြစ်၍ ကုသိုလ်ကောင်းမှုများကို များစွာ ပြုလုပ်ပါတော့အံ့။”

Paripuṇṇaṃ katvā kathesi.

ဤသို့လျှင် ဂါထာများကို ပြည့်စုံအောင် ပြု၍ ဟောတော်မူ၏။

802. Tattha [Pg.264] saṭṭhivassasahassānīti vassānaṃ saṭṭhisahassāni. Tasmiṃ kira lohakumbhiniraye nibbattasatto adho ogacchanto tiṃsāya vassasahassehi heṭṭhimatalaṃ pāpuṇāti, tato uddhaṃ uggacchantopi tiṃsāya eva vassasahassehi mukhavaṭṭipadesaṃ pāpuṇāti, tāya saññāya so ‘‘saṭṭhivassasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso’’ti gāthaṃ vattukāmo sa-iti vatvā adhimattavedanāppatto hutvā adhomukho pati. Bhagavā pana taṃ rañño paripuṇṇaṃ katvā kathesi. Esa nayo sesagāthāsupi. Tattha kadā anto bhavissatīti lohakumbhiniraye paccamānānaṃ amhākaṃ kadā nu kho imassa dukkhassa anto pariyosānaṃ bhavissati.

၈၀၂. ထိုဂါထာတို့၌ “သဋ္ဌိဝဿသဟဿာနိ” ဟူသည်မှာ အနှစ်ခြောက်သောင်းကို ဆိုလိုသည်။ ကြားဖူးသည်ကား— ထိုလောဟကုမ္ဘီငရဲ၌ ဖြစ်သော သတ္တဝါသည် ငရဲအိုးအောက်သို့ နစ်မြုပ်သွားသောအခါ အနှစ်သုံးသောင်းဖြင့် အောက်အပြင်သို့ ရောက်ရှိပြီး၊ ထိုမှတစ်ဖန် အထက်သို့ ပြန်တက်လာသောအခါ၌လည်း အနှစ်သုံးသောင်းဖြင့်သာလျှင် နှုတ်ခမ်းဝအရပ်သို့ ရောက်ရှိသည်။ ထိုအမှတ်သညာဖြင့် ထိုသူဌေးသား ဖြစ်ခဲ့ဖူးသော ငရဲသားသည် “သဋ္ဌိဝဿသဟဿာနိ ပရိပုဏ္ဏာနိ သဗ္ဗသော” အစရှိသော ဂါထာကို ရွတ်ဆိုလိုသဖြင့် “သ” ဟူ၍သာ ဆိုပြီးလျှင် အလွန်ပြင်းထန်လှသော ဝေဒနာကြောင့် မျက်နှာအောက်စိုက်လျက် ငရဲအိုးထဲသို့ ပြန်လည်ကျဆင်းသွားရှာသည်။ မြတ်စွာဘုရားသည်ကား ထိုဂါထာကို မင်းကြီးအား ပြည့်စုံအောင် ပြု၍ ဟောတော်မူ၏။ ဤနည်းသည် ကျန်ရှိသော ဂါထာတို့၌လည်း အလားတူပင် ဖြစ်သည်။ ထိုဂါထာတို့၌ “ကဒါ အန္တော ဘဝိဿတိ” ဟူသည်မှာ လောဟကုမ္ဘီငရဲ၌ ကျက်ခံနေရသော ငါတို့အား ဤဆင်းရဲ၏ အဆုံးသတ်ခြင်းသည် ဘယ်သောအခါမှ ဖြစ်ပါလိမ့်မည်နည်းဟု ဆိုလိုသည်။

803. Tathā hīti yathā tuyhaṃ mayhañca imassa dukkhassa natthi anto, na anto paṭidissati, tathā tena pakārena pāpakaṃ kammaṃ pakataṃ tayā mayā cāti vibhattiṃ vipariṇāmetvā vattabbaṃ.

၈၀၃. “တထာဟိ” ဟူသည်မှာ— သင်နှင့်ငါတို့အား ဤဆင်းရဲ၏ အဆုံးသည် မရှိ၊ အဆုံးကို မမြင်ရသကဲ့သို့ ထိုနည်းအတိုင်းပင် သင်နှင့်ငါတို့သည် မကောင်းမှုအကုသိုလ်ကံကို ပြုခဲ့မိကြပြီဟု ဝိဘတ်ကို ပြောင်းလဲ၍ ဆိုအပ်၏။

804. Dujjīvitanti viññūhi garahitabbaṃ jīvitaṃ. Ye santeti ye mayaṃ sante vijjamāne deyyadhamme. Na dadamhaseti na adamha. Vuttamevatthaṃ pākaṭataraṃ kātuṃ ‘‘santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākamha attano’’ti vuttaṃ.

၈၀၄. “ဒုဇ္ဇီဝိတံ” ဟူသည် ပညာရှိတို့ ကဲ့ရဲ့အပ်သော အသက်မွေးခြင်းကို ဆိုလိုသည်။ “ယေသံနော” ဟူသည်မှာ ငါတို့သည် လှူဖွယ်ဝတ္ထုများ ထင်ရှားရှိပါလျက်၊ “နဒဒမှသေ” ဟူသည်မှာ မပေးလှူခဲ့မိကြကုန်။ ထိုဆိုအပ်ပြီးသော အနက်ကို ပိုမိုထင်ရှားစေရန်အတွက် “သန္တေသု ဒေယျဓမ္မေသု ဒီပံ နာကမှ အတ္တနော” ဟု ဆိုအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။

805. Sohanti so ahaṃ. Nūnāti parivitakke nipāto. Itoti imasmā lohakumbhinirayā. Gantvāti apagantvā. Yoniṃ laddhāna mānusinti manussayoniṃ manussattabhāvaṃ labhitvā. Vadaññūti pariccāgasīlo, yācakānaṃ vā vacanaññū. Sīlasampannoti sīlācārasampanno. Kāhāmi kusalaṃ bahunti pubbe viya pamādaṃ anāpajjitvā bahuṃ pahūtaṃ kusalaṃ puññakammaṃ karissāmi, upacinissāmīti attho.

၈၀၅. “သောဟံ” ဟူသည် “ထိုငါသည်” ဟူ၍ ဖြစ်သည်။ “နုန” ဟူသော ပုဒ်သည် ကြံစည်တွေးတောခြင်း အနက်၌ရှိသော နိပါတ်ပုဒ် ဖြစ်သည်။ “ဣတော” ဟူသည် ဤလောဟကုမ္ဘီငရဲမှ၊ “ဂန္တွာ” ဟူသည် ဖဲခွာသွားရ၍၊ “ယောနိံ လဒ္ဓါန မာနုသိံ” ဟူသည် လူ့ဘဝ လူ့အဖြစ်ကို ရရှိ၍၊ “ဝဒညူ” ဟူသည် စွန့်ကြဲပေးကမ်းတတ်သော အလေ့ရှိသူ သို့မဟုတ် အလှူခံတို့၏ စကားကို နားလည်သူ၊ “သီလသမ္ပန္နော” ဟူသည် သီလအကျင့်နှင့် ပြည့်စုံသူ၊ “ကာဟာမိ ကုသလံ ဗဟုံ” ဟူသည်မှာ ရှေးကကဲ့သို့ မေ့လျော့ခြင်းသို့ မရောက်ဘဲ များစွာသော ကုသိုလ်ကံကို ပြုလုပ်ဆည်းပူးအံ့ဟု အဓိပ္ပာယ်ရသည်။

Satthā imā gāthāyo vatvā vitthārena dhammaṃ desesi, desanāpariyosāne mattikārattuppalahārako puriso sotāpattiphale patiṭṭhahi. Rājā sañjātasaṃvego parapariggahe abhijjhaṃ pahāya sadārasantuṭṭho ahosīti.

မြတ်စွာဘုရားသည် ဤဂါထာတို့ကို ဟောကြားတော်မူပြီးနောက် အကျယ်တဝင့် တရားဟောတော်မူ၏။ တရားဒေသနာတော်၏အဆုံး၌ အရုဏဝတီရွှံ့မြေနှင့် ကြာပန်းတို့ကို ဆောင်ယူခဲ့ရသော ယောကျာ်းသည် သောတာပတ္တိဖိုလ်၌ တည်လေ၏။ ကောသလမင်းကြီးသည်လည်း ထိတ်လန့်ခြင်း သံဝေဂဖြစ်ပေါ်ကာ သူတစ်ပါး အုပ်ထိန်းအပ်သော ဇနီးမယားအပေါ် လိုချင်တပ်မက်ခြင်း အဘိဇ္ဈာကို ပယ်စွန့်၍ မိမိ၏ ဇနီးမယားနှင့်သာ ရောင့်ရဲတင်းတိမ်သူ ဖြစ်လေ၏။

Seṭṭhiputtapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

သေဋ္ဌိပုတ္တပေတဝတ္ထု၏ အဖွင့် ပြီးဆုံးပါပြီ။

16. Saṭṭhikūṭapetavatthuvaṇṇanā

၁၆. သဋ္ဌိကူဋပေတဝတ္ထုဝဏ္ဏနာ (သဋ္ဌိကူဋပေတဝတ္ထု၏ အဖွင့်)

Kiṃ [Pg.265] nu ummattarūpovāti idaṃ satthari veḷuvane viharante aññataraṃ petaṃ ārabbha vuttaṃ. Atīte kira bārāṇasinagare aññataro pīṭhasappī sālittakapayoge kusalo, tahiṃ sakkharakhipanasippe nipphattiṃ gato nagaradvāre nigrodharukkhamūle nisīditvā sakkharapahārehi hatthiassamanussarathakūṭāgāradhajapuṇṇaghaṭādirūpāni nigrodhapattesu dasseti. Nagaradārakā attano kīḷanatthāya māyakaḍḍhamāsakādīni datvā yathāruci tāni sippāni kārāpenti.

"ကိံ နုဥမ္မတ္တရူပေါဝ" အစရှိသော ဤဒေသနာတော်ကို မြတ်စွာဘုရားသည် ဝေဠုဝန်ကျောင်းတော်၌ သီတင်းသုံးနေတော်မူစဉ် ပြိတ္တာတစ်ဦးကို အကြောင်းပြု၍ ဟောတော်မူခဲ့သည်။ လွန်လေပြီးသောအခါ ဗာရာဏသီပြည်၌ ငဆွံ့တစ်ဦးရှိရာ သူသည် ကျောက်ခဲပစ်သော သာလိတ္တကအတတ်၌ လွန်စွာကျွမ်းကျင်၏။ ထိုငဆွံ့သည် ကျောက်ခဲပစ်သောအတတ်တွင် အထွတ်အထိပ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့၏။ သူသည် မြို့တံခါးအနီးရှိ ပညောင်ပင်ရင်း၌ ထိုင်ကာ ကျောက်ခဲများဖြင့် ပစ်၍ ပညောင်ရွက်တို့ပေါ်တွင် ဆင်၊ မြင်း၊ လူ၊ ရထား၊ ပြာသာဒ်အထွတ်၊ တံခွန်၊ ရေပြည့်အိုး စသည့် အရုပ်အမျိုးမျိုးကို ပေါ်လွင်အောင် ထွင်းထုပြသတတ်၏။ မြို့နေသူငယ်တို့သည် မိမိတို့ ကစားပျော်ရွှင်ရန်အတွက် ပဲဝက်စသည့် မုန့်ဖိုးငွေများကို ပေး၍ ထိုအတတ်မျိုးစုံကို မိမိတို့ စိတ်တိုင်းကျ ပြုလုပ်ခိုင်းကြကုန်၏။

Athekadivasaṃ bārāṇasirājā nagarato nikkhamitvā taṃ nigrodhamūlaṃ upagato nigrodhapattesu hatthirūpādivasena nānāvidharūpavibhattiyo appitā disvā manusse pucchi – ‘‘kena nu kho imesu nigrodhapattesu evaṃ nānāvidharūpavibhattiyo katā’’ti? Manussā taṃ pīṭhasappiṃ dassesuṃ ‘‘deva, iminā katā’’ti. Rājā taṃ pakkosāpetvā evamāha – ‘‘sakkā nu kho, bhaṇe, mayā dassitassa ekassa purisassa kathentassa ajānantasseva kucchiyaṃ ajalaṇḍikāhi pūretu’’nti? ‘‘Sakkā, devā’’ti. Rājā taṃ attano rājabhavanaṃ netvā bahubhāṇike purohite nibbinnarūpo purohitaṃ pakkosāpetvā tena saha vivitte okāse sāṇipākāraparikkhitte nisīditvā mantayamāno pīṭhasappiṃ pakkosāpesi. Pīṭhasappī nāḷimattā ajalaṇḍikā ādāyāgantvā rañño ākāraṃ ñatvā purohitābhimukho nisinno tena mukhe vivaṭe sāṇipākāravivarena ekekaṃ ajalaṇḍikaṃ tassa galamūle patiṭṭhāpesi. So lajjāya uggilituṃ asakkonto sabbā ajjhohari. Atha naṃ rājā ajalaṇḍikāhi pūritodaraṃ vissajji – ‘‘gaccha, brāhmaṇa, laddhaṃ tayā bahubhāṇitāya phalaṃ, maddanaphalapiyaṅgutacādīhi abhisaṅkhataṃ pānakaṃ pivitvā ucchaḍḍehi, evaṃ te sotthi bhavissatī’’ti. Tassa ca pīṭhasappissa tena kammena attamano hutvā cuddasa gāme adāsi. So gāme labhitvā attānaṃ sukhento pīṇento parijanampi sukhento pīṇento samaṇabrāhmaṇādīnaṃ yathārahaṃ kiñci dento diṭṭhadhammikaṃ samparāyikañca atthaṃ ahāpento sukheneva jīvati, attano santikaṃ upagatānaṃ sippaṃ sikkhantānaṃ bhattavetanaṃ deti.

ထိုအခါ တစ်နေ့သ၌ ဗာရာဏသီမင်းကြီးသည် မြို့ပြင်သို့ ထွက်တော်မူ၍ ထိုပညောင်ပင်ရင်းသို့ ရောက်ရှိလာပြီး ပညောင်ရွက်တို့ပေါ်တွင် ဆင်ရုပ် စသည်တို့ဖြင့် အထူးထူးအပြားပြား ဖန်တီးထားသော များစွာသော အရုပ်များကို မြင်၍ "အချင်းတို့... ဤပညောင်ရွက်တို့ပေါ်တွင် ဤကဲ့သို့ အထူးထူးအပြားပြားသော အရုပ်များကို မည်သူ ပြုလုပ်ထားသနည်း" ဟု မေးမြန်းတော်မူ၏။ လူတို့က ထိုငဆွံ့ကို ပြသလျက် "အရှင်မင်းကြီး... ဤသူ ပြုလုပ်ခြင်း ဖြစ်ပါသည်" ဟု လျှောက်တင်ကြ၏။ မင်းကြီးသည် ထိုငဆွံ့ကို ခေါ်စေပြီးလျှင် "အချင်း... ငါ ပြသသော အလွန်စကားများသည့် လူတစ်ဦး စကားပြောနေစဉ် သူကိုယ်တိုင် မသိစေဘဲ ဆိတ်ချေးတို့ဖြင့် သူ၏ဝမ်းဗိုက်ထဲသို့ ပြည့်စေရန် သင် ပြုလုပ်ပေးနိုင်ပါမည်လော" ဟု မေး၏။ ငဆွံ့ကလည်း "အရှင်မင်းကြီး... ပြုလုပ်နိုင်ပါသည်" ဟု လျှောက်ထား၏။ မင်းကြီးသည် စကားအလွန်များသော ပုရောဟိတ်အပေါ် ငြီးငွေ့ပျင်းရိနေသူဖြစ်သဖြင့် ထိုငဆွံ့ကို မိမိ၏ နန်းတော်သို့ ခေါ်ဆောင်ခဲ့ပြီးလျှင် ပုရောဟိတ်ကိုလည်း ခေါ်စေ၍ တင်းတိန်ကန့်လန့်ကာများဖြင့် ရံပတ်ကာ ဆိတ်ငြိမ်သော နေရာ၌ အတူတူထိုင်ကာ တိုင်ပင်စကားပြောနေစဉ် ထိုငဆွံ့ကို ခေါ်စေ၏။ ငဆွံ့သည် တစ်ကွမ်းစားခန့်ရှိသော ဆိတ်ချေးတို့ကို ယူဆောင်လာကာ မင်းကြီး၏ အခြေအနေကို သိရှိနားလည်သဖြင့် ပုရောဟိတ်၏ ရှေ့တည့်တည့်၌ ထိုင်ကာ ပုရောဟိတ် စကားပြောရန် ပါးစပ်ကို ဖွင့်လိုက်သည့်အခါတိုင်း တင်းတိန်ကန့်လန့်ကာ၏ အပေါက်ငယ်မှတစ်ဆင့် ဆိတ်ချေးတို့ကို တစ်လုံးချင်း ပုရောဟိတ်၏ လည်ချောင်းထဲသို့ ပစ်သွင်းလေ၏။ ထိုပုရောဟိတ်သည်လည်း ရှက်လှသဖြင့် ပြန်၍လည်း မထွေးထုတ်နိုင်ဘဲ ဆိတ်ချေးအားလုံးကို မျိုချလိုက်ရလေ၏။ ထိုအခါ မင်းကြီးသည် ဆိတ်ချေးများဖြင့် ဝမ်းဗိုက်ပြည့်နေသော ထိုပုရောဟိတ်ကို "ပုဏ္ဏား... သင်သည် စကားအလွန်များခြင်း၏ အကျိုးကျေးဇူးကို ကောင်းစွာ ခံစားရလေပြီ၊ ယခု သွားလေတော့၊ သမင်စာသီး၊ ပြင်းခေါက် စသည်တို့ဖြင့် ဖော်စပ်ထားသော ဆေးအဖျော်ကို သောက်၍ အန်ထုတ်ပစ်လိုက်လော့၊ သို့မှသာ သင့်အား ချမ်းသာခြင်း ဖြစ်လိမ့်မည်" ဟု ဆို၍ လွှတ်လိုက်၏။ ထိုငဆွံ့အားလည်း ထိုပုရောဟိတ်ကို ဆိတ်ချေးနှင့် ပစ်သောအမှုကြောင့် နှစ်သက်သဖြင့် ရွာပေါင်းတစ်ဆယ့်လေးရွာကို ပေးသနားတော်မူ၏။ ထိုငဆွံ့သည် ရွာများကို ရရှိသဖြင့် မိမိကိုယ်ကိုလည်းကောင်း၊ မိမိ၏ အခြံအရံ လူအပေါင်းကိုလည်းကောင်း ချမ်းသာဝပြောစေကာ၊ လာရောက်ကြကုန်သော ရဟန်းပုဏ္ဏား စသည်တို့အားလည်း ထိုက်သင့်သလို အလှူဒါန ပေးလှူ၍ မျက်မှောက်ဘဝနှင့် တမလွန်ဘဝ အကျိုးနှစ်ပါးကို မယုတ်လျော့စေဘဲ ချမ်းသာစွာ အသက်မွေးနေထိုင်လေ၏။ ထို့ပြင် မိမိထံသို့လာ၍ ထိုအတတ်ကို သင်ယူလိုသူတို့အားလည်း ထမင်းရိက္ခာ ပေး၍ သင်ကြားပေးလေ၏။

Atheko [Pg.266] puriso tassa santikaṃ upagantvā evamāha – ‘‘sādhu, ācariya, mampi etaṃ sippaṃ sikkhāpehi, mayhaṃ pana alaṃ bhattavetanenā’’ti. So taṃ purisaṃ taṃ sippaṃ sikkhāpesi. So sikkhitasippo sippaṃ vīmaṃsitukāmo gantvā gaṅgātīre nisinnassa sunettassa nāma paccekabuddhassa sakkharābhighātena sīsaṃ bhindi. Paccekabuddho tattheva gaṅgātīre parinibbāyi. Manussā taṃ pavattiṃ sutvā taṃ purisaṃ tattheva leḍḍudaṇḍādīhi paharitvā jīvitā voropesuṃ. So kālakato avīcimahāniraye nibbattitvā bahūni vassasahassāni niraye paccitvā tasseva kammassa vipākāvasesena imasmiṃ buddhuppāde rājagahanagarassa avidūre peto hutvā nibbatti. Tassa kammassa sarikkhakena vipākena bhavitabbanti kammavegukkhittāni pubbaṇhasamayaṃ majjhanhikasamayaṃ sāyanhasamayañca saṭṭhi ayokūṭasahassāni matthake nipatanti. So chinnabhinnasīso adhimattavedanāppatto bhūmiyaṃ nipatati, ayokūṭesu pana apagatamattesu paṭipākatikasiro tiṭṭhati.

ထိုအခါ ယောက်ျားတစ်ဦးသည် ထိုငဆွံ့ထံသို့ လာ၍ "ဆရာ... တောင်းပန်ပါသည်၊ အကျွန်ုပ်ကိုလည်း ထိုအတတ်ကို သင်ကြားပေးတော်မူပါ၊ အကျွန်ုပ်အတွက် ထမင်းရိက္ခာမလိုပါ" ဟု ဆိုလေ၏။ ထိုငဆွံ့သည် ထိုယောက်ျားကို ထိုအတတ်ကို သင်ကြားပေး၏။ ထိုယောက်ျားသည် အတတ်ပညာကို သင်ယူတတ်မြောက်ပြီးနောက် မိမိတတ်မြောက်ထားသော အတတ်ပညာကို စမ်းသပ်လိုသဖြင့် သွားလာလှည့်လည်ရာတွင် ဂင်္ဂါမြစ်ကမ်းဘေး၌ သီတင်းသုံးတော်မူသော 'သုနေတ္တ' အမည်ရှိသော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါကို ကျောက်ခဲဖြင့် ပစ်ခတ်၍ ဦးခေါင်းတော်ကို ကွဲစေခဲ့၏။ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါသည် ထိုဂင်္ဂါမြစ်ကမ်း၌ပင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူလေ၏။ လူတို့သည် ထိုအကြောင်းကို ကြားသိကြသဖြင့် ထိုယောက်ျားကို ထိုဂင်္ဂါမြစ်ကမ်း၌ပင် ခဲတုတ်၊ တုတ်ချောင်း စသည်တို့ဖြင့် ရိုက်နှက်၍ အသက်ကို သတ်လိုက်ကြကုန်၏။ ထိုယောက်ျားသည် သေလွန်သောအခါ အဝီစိငရဲကြီး၌ ကျရောက်၍ နှစ်ပေါင်းများစွာ ငရဲဒုက္ခကို ခံစားခဲ့ရပြီး ထိုပစ္စေကဗုဒ္ဓါအား သတ်ခဲ့သည့် မကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးကြွင်းကြောင့် ဤငါတို့ ဂေါတမမြတ်စွာဘုရား ပွင့်တော်မူသောအခါ၌ ရာဇဂြိုဟ်ပြည်၏ အနီးတွင် ပြိတ္တာဖြစ်လာခဲ့သည်။ မိမိပြုခဲ့သော မကောင်းမှုကံနှင့် တူညီသော အကျိုးကို ခံစားရသည့်အနေဖြင့် ကံအဟုန်က ပစ်လွှင့်အပ်သော သံတူခြောက်သောင်းတို့သည် နံနက်အခါ၊ မွန်းတည့်အခါနှင့် ညနေအခါတို့တွင် သူ၏ဦးခေါင်းထက်သို့ ကျရောက်လာကြကုန်၏။ ထိုပြိတ္တာသည် ဦးခေါင်းပြတ်လျက်၊ ကွဲအက်လျက် လွန်စွာပြင်းထန်သော ဝေဒနာကို ခံစားရပြီး မြေပေါ်တွင် လဲကျနေရရှာ၏။ သို့သော် ထိုသံတူများ ဖဲခွာသွားရုံမျှဖြင့် ပြကတေ့အတိုင်း ခန္ဓာကိုယ်သည် ပြန်လည်ကောင်းမွန်လာ၍ ရပ်တည်နေနိုင်ပြန်၏။

Athekadivasaṃ āyasmā mahāmoggallāno gijjhakūṭapabbatā otaranto taṃ disvā –

ထိုအခါ တစ်နေ့သ၌ အရှင်မဟာမောგ္ဂလာန်သည် ဂိဇ္ဈကုဋ်တောင်မှ သက်ဆင်းတော်မူစဉ် ထိုပြိတ္တာကို မြင်တော်မူ၍—

806.

၈၀၆။

‘‘Kiṃ nu ummattarūpova, migo bhantova dhāvasi;

Nissaṃsayaṃ pāpakammanto, kiṃ nu saddāyase tuva’’nti. –

"အို ယောက်ျား... သင်သည် အဘယ်ကြောင့် ရူးသွပ်သူကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ လန့်ဖျတ်တုန်လှုပ်နေသော သမင်ကဲ့သို့လည်းကောင်း ဤမှထိုမှ ပြေးလွှားနေရသနည်း။ သင်သည် မချွတ်ဧကန် မကောင်းမှုကံ ရှိသူဖြစ်တန်ရာ၏၊ အဘယ်ကြောင့် ဤမျှ ကြင်နာစွာ အော်ဟစ်အော်ညည်း၍ သွားလာနေရသနည်း" ဟု—

Imāya gāthāya paṭipucchi. Tattha ummattarūpovāti ummattakasabhāvo viya ummādappatto viya. Migo bhantova dhāvasīti bhantamigo viya ito cito ca dhāvasi. So hi tesu ayokūṭesu nipatantesu parittāṇaṃ apassanto ‘‘na siyā nu kho evaṃ pahāro’’ti itopi ettopi palāyati. Te pana kammavegukkhittā yattha katthaci ṭhitassa matthakeyeva nipatanti. Kiṃ nu saddāyase tuvanti kiṃ nu kho tuvaṃ saddaṃ karosi, ativiya vissaraṃ karonto vicarasi.

ဤဂါထာဖြင့် မေးမြန်းတော်မူ၏။ ထိုဂါထာ၌ "ဥမ္မတ္တရူပေါဝ" ဟူသည်မှာ ရူးသွပ်သောသူ၏ သဘောကဲ့သို့၊ ရူးသွပ်ခြင်းသို့ ရောက်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ "မိဂေါဘန္တောဝဓာဝသိ" ဟူသည်မှာ လန့်ဖျတ်တုန်လှုပ်နေသော သမင်ကဲ့သို့ ဤမှထိုမှ ပြေးလွှားနေခြင်း ဖြစ်၏။ အမှန်စင်စစ် ထိုပြိတ္တာသည် သံတူများ ကျရောက်လာစဉ် မိမိကိုယ်ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မည့် ကိုးကွယ်ရာကို မမြင်သဖြင့် ဤသို့ပြေးလွှားလျှင် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှု ရနိုင်မည်လောဟု ကြံစည်ကာ ဤအရပ်မှလည်းကောင်း၊ ထိုအရပ်မှလည်းကောင်း ပြေးလွှားခြင်း ဖြစ်သည်။ သို့သော် ထိုသံတူတို့သည် ကံ၏ အဟုန်ဖြင့် ပစ်လွှင့်အပ်သည်ဖြစ်၍ ထိုပြိတ္တာ မည်သည့်နေရာ၌ ရပ်တည်နေစေကာမူ ဦးခေါင်းထက်သို့သာ တည့်တည့်ကျရောက်ကြကုန်၏။ "ကိံနုသဒ္ဒါယသေတုဝံ" ဟူသည်မှာ သင်သည် အဘယ်ကြောင့် အသံပြုနေသနည်း၊ လွန်စွာ ကြင်နာဆိုးဝါးလှသော အသံကို ပြုလျက် တောအုပ်၌ လှည့်လည်နေရသနည်းဟု ဆိုလိုသည်။

Taṃ sutvā peto –

ထိုစကားကို ကြားရသဖြင့် ပြိတ္တာသည်—

807.

၈၀၇။

‘‘Ahaṃ bhadante petomhi, duggato yamalokiko;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gato.

"အရှင်ဘုရား... အကျွန်ုပ်သည် အပါယ်ဘုံသို့ လားရသော၊ ယမမင်းနိုင်ငံ၌ အကျုံးဝင်သော ပြိတ္တာဖြစ်ပါသည်၊ အကျွန်ုပ်သည် မကောင်းမှုကံကို ပြုခဲ့မိသောကြောင့် လူ့ပြည်မှ ကွယ်လွန်၍ ဤပြိတ္တာဘုံသို့ ရောက်ရှိလာရခြင်း ဖြစ်ပါသည်။"

808.

၈၀၈။

‘‘Saṭṭhi [Pg.267] kūṭasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso;

Sīse mayhaṃ nipatanti, te bhindanti ca matthaka’’nti. –

"အရှင်ဘုရား... ပြည့်စုံလှသော ခြောက်သောင်းသော သံတူတို့သည် အကျွန်ုပ်၏ ဦးခေါင်းပေါ်သို့ ခပ်သိမ်းသောအရပ်မှ ကျရောက်လာကြပြီး အကျွန်ုပ်၏ ဦးခေါင်းကိုလည်း ကွဲအက်စေပါသည်ဘုရား" ဟု—

Dvīhi gāthāhi paṭivacanaṃ adāsi. Tattha saṭṭhi kūṭasahassānīti saṭṭhimattāni ayokūṭasahassāni. Paripuṇṇānīti anūnāni. Sabbasoti sabbabhāgato. Tassa kira saṭṭhiyā ayokūṭasahassānaṃ patanappahonakaṃ mahantaṃ pabbatakūṭappamāṇaṃ sīsaṃ nibbatti. Taṃ tassa vālaggakoṭinitudanamattampi ṭhānaṃ asesetvā tāni kūṭāni patantāni matthakaṃ bhindanti, tena so aṭṭassaraṃ karoti. Tena vuttaṃ ‘‘sabbaso sīse mayhaṃ nipatanti, te bhindanti ca matthaka’’nti.

ဂါထာနှစ်ဂါထာတို့ဖြင့် ပြန်လည်လျှောက်ထားလေ၏။ ထိုဂါထာတို့၌ "သဋ္ဌိကူဋသဟဿာနိ" ဟူသည်မှာ ခြောက်သောင်းမျှရှိသော သံတူတို့ကို ဆိုလိုသည်။ "ပရိပုဏ္ဏာနိ" ဟူသည်မှာ မယုတ်လျော့ဘဲ ပြည့်စုံလှသော ဟူ၏။ "သဗ္ဗသော" ဟူသည်မှာ အစိတ်အပိုင်းအားလုံးမှ ဖြစ်၏။ ထိုပြိတ္တာအား ခြောက်သောင်းသော သံတူတို့ တစ်ပြိုင်နက် ကျရောက်ထုနှက်နိုင်ရန် တောင်ထွတ်ခန့်မျှ ကြီးမားလှသော ဦးခေါင်းကြီး ဖြစ်ပေါ်လာသည်ဟု ဆို၏။ ထိုပြိတ္တာ၏ ထိုဦးခေါင်းထက်၌ သားမြီးဖျားမျှလောက်သော နေရာကိုမျှ မချန်ဘဲ ထိုခြောက်သောင်းသော သံတူတို့သည် ကျရောက်ကာ ဦးခေါင်းကို ကွဲစေကုန်၏၊ ထိုကြောင့် ထိုပြိတ္တာသည် အလွန်ဆင်းရဲငြိုငြင်သောအသံကို ပြုရှာလေသည်။ ထိုအကြောင်းကို ရည်ရွယ်၍ "သဗ္ဗသောသီသေမယှံ နိပတန္တိတေ ဘိန္ဒန္တိစမတ္ထကံ" ဟု မိန့်ဆိုတော်မူခဲ့သည်။

Atha naṃ thero katakammaṃ pucchanto –

ထိုအခါ အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်မထေရ်သည် သူပြုခဲ့သော ကံကို မေးမြန်းလိုသဖြင့်—

809.

၈၀၉။

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissa kammavipākena, idaṃ dukkhaṃ nigacchasi.

"အို ယောက်ျား... သင်သည် ရှေးဘဝက ကိုယ်ဖြင့် ပြုအပ်သော ကာယဒုစရိုက်၊ နှုတ်ဖြင့် ပြောအပ်သော ဝစီဒုစရိုက်၊ စိတ်ဖြင့် ကြံစည်အပ်သော မနောဒုစရိုက် တစ်ခုခုကို ပြုမူခဲ့ဖူးသလော။ အဘယ်သို့သော မကောင်းမှုကံ၏ အကျိုးကြောင့် ဤကဲ့သို့ ပြင်းထန်သော ဒုက္ခကို ခံစားနေရသနည်း။"

810.

၈၁၀။

‘‘Saṭṭhi kūṭasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso;

Sīse tuyhaṃ nipatanti, te bhindanti ca matthaka’’nti. –

"မယုတ်မလျော့ ပြည့်စုံလှသော ခြောက်သောင်းသော သံတူတို့သည် သင့်ဦးခေါင်းပေါ်သို့ ခပ်သိမ်းသောအရပ်မှ အဘယ်ကြောင့် ကျရောက်ကာ ဦးခေါင်းကို ကွဲအက်စေရသနည်း" ဟု—

Dve gāthā abhāsi.

ဂါထာနှစ်ဂါထာကို မိန့်ကြားတော်မူ၏။

Tassa peto attanā katakammaṃ ācikkhanto –

ထိုအခါ ပြိတ္တာသည် မိမိပြုခဲ့သော မကောင်းမှုကို လျှောက်ကြားလိုသဖြင့်—

811.

၈၁၁။

‘‘Athaddasāsiṃ sambuddhaṃ, sunettaṃ bhāvitindriyaṃ;

Nisinnaṃ rukkhamūlasmiṃ, jhāyantaṃ akutobhayaṃ.

"အရှင်ဘုရား... အကျွန်ုပ်သည် ရှေးဘဝက သစ်ပင်ရင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူသော၊ အရိယာမဂ်ဖြင့် ပွားများအပ်သော ဣန္ဒြေရှိတော်မူသော၊ ကိလေသာဘေးရန် ကင်းဝေး၍ ဈာန်ဝင်စားတော်မူသော 'သုနေတ္တ' အမည်ရှိသော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါကို ဖူးတွေ့ခဲ့ရပါသည်၊ ဖူးတွေ့ရပြီးနောက်—

812.

၈၁၂။

‘‘Sālittakappahārena, bhindissaṃ tassa matthakaṃ;

Tassakammavipākena, idaṃ dukkhaṃ nigacchisaṃ.

"ထိုပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၏ ဦးခေါင်းတော်ကို လောက်လေးဖြင့် ကျောက်စရစ်ခဲ ပစ်ခတ်သော ပယောဂဖြင့် ကွဲစေခဲ့ဖူးပါသည်၊ အရှင်ဘုရား... ထိုမကောင်းမှု အကုသိုလ်ကံ၏ အကျိုးဆက်ကြောင့် အကျွန်ုပ်သည် ယခုကဲ့သို့သော ဆင်းရဲဒုက္ခကို ခံစားနေရခြင်း ဖြစ်ပါသည်" ဟု လျှောက်ထားလေ၏။

813.

၈၁၃။

‘‘Saṭṭhi kūṭasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso;

Sīse mayhaṃ nipatanti, te bhindanti ca matthaka’’nti. –

“မယုတ်မလွန် ပြည့်စုံကုန်သော ခြောက်သောင်းသော သံတူတို့သည် အကျွန်ုပ်၏ ဦးခေါင်းပေါ်သို့ ခပ်သိမ်းသောအဖို့အားဖြင့် ကျရောက်လာကြကုန်၏။ ထိုခြောက်သောင်းသော သံတူတို့သည် အကျွန်ုပ်၏ ဦးခေါင်းကို ခွဲလည်း ခွဲကြကုန်၏” ဟု (ရွတ်ဆို၏)။

Tisso gāthāyo abhāsi.

ဂါထာသုံးဂါထာတို့ကို ရွတ်ဆိုလျှောက်ထားလေ၏။

811. Tattha sambuddhanti paccekasambuddhaṃ. Sunettanti evaṃnāmakaṃ. Bhāvitindriyanti ariyamaggabhāvanāya bhāvitasaddhādiindriyaṃ.

၈၁၁. ထိုဂါထာတို့၌ ‘သမ္ဗုဒ္ဓံ’ ဟူသည်ကား ပစ္စေကဗုဒ္ဓါမြတ်စွာဘုရားကို ဆိုလိုသည်။ ‘သုနေတ္တံ’ ဟူသည်ကား ဤသို့ သုနေတ္တဟူသောအမည်ရှိသောသူကို ဆိုလိုသည်။ ‘ဘာဝိတိန္ဒြိယံ’ ဟူသည်ကား အရိယမဂ်တည်းဟူသော ဘာဝနာဖြင့် ပွားများအပ်ပြီးသော သဒ္ဓါအစရှိသော ဣန္ဒြေရှိတော်မူသောသူကို ဆိုလိုသည်။

812-13. Sālittakappahārenāti [Pg.268] sālittakaṃ vuccati dhanukena, aṅgulīhi eva vā sakkharakhipanapayogo. Tathā hi sakkharāya pahārenāti vā pāṭho. Bhindissanti bhindiṃ.

၈၁၂-၁၃. ‘သာလိတ္တကပ္ပဟာရေန’ ဟူသည်ကား လေးဖြင့်လည်းကောင်း၊ သို့မဟုတ် လက်ချောင်းတို့ဖြင့်သာလျှင် ကျောက်စရစ်ခဲကို ပစ်ခတ်ခြင်း အားထုတ်မှုကို ‘သာလိတ္တက’ ဟု ဆိုအပ်၏။ ထိုစကားသည် မှန်၏။ ‘သက္ခရာယပဟာရေန’ ဟူ၍လည်း ပါဌ်ရှိ၏။ ‘ဘိန္ဒိဿန္တိ’ (ဝါ) ‘တေဘိန္ဒန္တိ’ ဟူသည်ကား ထိုခြောက်သောင်းသော သံတူတို့သည် ခွဲကုန်၏ဟု ဆိုလိုသည်။

Taṃ sutvā thero ‘‘attano katakammānurūpameva idāni purāṇakammassa idaṃ phalaṃ paṭilabhatī’’ti dassento –

ထိုစကားကို ကြားရသဖြင့် အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်မထေရ်သည် “ယခုအခါ၌ မိမိပြုအပ်သော ကံအား လျောက်ပတ်စွာသာလျှင် ဤအကျိုးကို ခံစားရရှိပေသည်” ဟု ပြသလိုသဖြင့်—

814.

၈၁၄။

‘‘Dhammena te kāpurisa;

Saṭṭhi kūṭasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso;

Sīse tuyhaṃ nipatanti, te bhindanti ca matthaka’’nti. –

“ယုတ်မာသောယောက်ျား... တရားသဖြင့် မယုတ်မလွန် ပြည့်စုံကုန်သော ထိုခြောက်သောင်းသော သံတူတို့သည် သင်၏ဦးခေါင်းပေါ်သို့ ခပ်သိမ်းသောအဖို့အားဖြင့် ကျရောက်လာကြကုန်၏။ ထိုခြောက်သောင်းသော သံတူတို့သည် သင်၏ဦးခေါင်းကို ခွဲလည်း ခွဲကြကုန်၏” ဟု—

Osānagāthamāha. Tattha dhammenāti anurūpakāraṇena. Teti tava, tasmiṃ paccekabuddhe aparajjhantena tayā katassa pāpakammassa anucchavikamevetaṃ phalaṃ tuyhaṃ upanītaṃ. Tasmā kenaci devena vā mārena vā brahmunā vā api sammāsambuddhenapi appaṭibāhanīyametanti dasseti.

အဆုံးစွန်သော ဂါထာကို မိန့်တော်မူ၏။ ထိုဂါထာ၌ ‘ဓမ္မေန’ ဟူသည်ကား လျောက်ပတ်သောအကြောင်းဖြင့်ဟု ဆိုလိုသည်။ ‘တေ’ ဟူသည်ကား သင်၏ (အပြစ်) ဟု ဆိုလိုသည်။ ထိုသုနေတ္တအမည်ရှိသော ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၌ ပြစ်မှားခြင်းကြောင့် သင်ပြုအပ်သော မကောင်းမှုကံအား လျောက်ပတ်သည်သာလျှင်ဖြစ်သော ဤအကျိုးတရားသည် သင့်ထံသို့ ရောက်ရှိလာခြင်းဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် ဤအကျိုးတရားကို နတ်သည်လည်းကောင်း၊ မာရ်နတ်သည်လည်းကောင်း၊ ဗြေဟ္မာသည်လည်းကောင်း၊ ထိုမှတစ်ပါး သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားသည်လည်းကောင်း မတားမြစ်နိုင်ဟူ၍ ပြတော်မူသည်။

Evañca pana vatvā tato nagare piṇḍāya caritvā katabhattakicco sāyanhasamaye satthāraṃ upasaṅkamitvā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desento paccekabuddhānaṃ guṇānubhāvaṃ kammānañca avañjhataṃ pakāsesi, mahājano saṃvegajāto hutvā pāpaṃ pahāya dānādipuññanirato ahosīti.

ဤသို့လည်း မိန့်တော်မူပြီးနောက် မြို့တွင်းသို့ ဆွမ်းခံလှည့်လည်၍ ဆွမ်းစားခြင်းကိစ္စ ပြီးစီးသောအခါ ညချမ်းအချိန်တွင် မြတ်စွာဘုရား၏ အထံတော်သို့ ချဉ်းကပ်၍ ထိုအကြောင်းအရာကို ကြားလျှောက်လေ၏။ မြတ်စွာဘုရားသည် ထိုအကြောင်းကို အကြောင်းပြုကာ ရောက်ရှိလာသော ပရိသတ်တို့အား တရားဟောတော်မူလျက် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါတို့၏ ဂုဏ်ကျေးဇူး အာနုဘော်ကိုလည်းကောင်း၊ ကံတို့၏ အကျိုးမမြုံသော အဖြစ်ကိုလည်းကောင်း ထင်ရှားပြတော်မူ၏။ လူအပေါင်းတို့သည် ထိတ်လန့်ခြင်း သံဝေဂရကြသဖြင့် မကောင်းမှုကို စွန့်ပယ်ကာ အလှူပေးခြင်း အစရှိသော ကောင်းမှုတို့၌ မွေ့လျော်ကြလေကုန်သတည်း။

Saṭṭhikūṭapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

သဋ္ဌိကူဋပြိတ္တာဝတ္ထုအဖွင့် ပြီးဆုံးပြီ။

Iti khuddaka-aṭṭhakathāya petavatthusmiṃ

ဤသို့လျှင် ခုဒ္ဒကနိကာယ် အဋ္ဌကထာတွင် ပါဝင်သော ပေတဝတ္ထု၌

Soḷasavatthupaṭimaṇḍitassa

ဝတ္ထု တစ်ဆယ့်ခြောက်ခုဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော

Catutthassa mahāvaggassa atthasaṃvaṇṇanā niṭṭhitā.

စတုတ္ထမြောက်ဖြစ်သော မဟာဝဂ်၏ အနက်ဖွင့်ဆိုချက်သည် ပြီးဆုံးပြီ။

Nigamanakathā

နိဂုံးစကား

Ettāvatā [Pg.269] ca –

ပေတဝတ္ထုအဋ္ဌကထာ၌ နိဂုံးစကား မြွက်ဆိုဦးအံ့၊ ဤမျှအတိုင်းအရှည်ရှိသော သဒ္ဒါအစဉ် အနက်အစဉ်ဖြင့်—

Ye te petesu nibbattā, sattā dukkaṭakārino;

Yehi kammehi tesaṃ taṃ, pāpakaṃ kaṭukapphalaṃ.

မကောင်းမှုကို ပြုလေ့ရှိသောကြောင့် ပြိတ္တာဘုံတို့၌ ဖြစ်ကြကုန်သော သတ္တဝါတို့သည် အကြင်အကုသိုလ်ကံတို့ကြောင့် ဆင်းရဲလှစွာသော ယုတ်မာလှသော ထိုအကျိုးကို ခံစားကြရကုန်၏။

Paccakkhato vibhāventī, pucchāvissajjanehi ca;

Yā desanāniyāmena, sataṃ saṃvegavaḍḍhanī.

မျက်မှောက်အားဖြင့် ထင်ရှားပြလျက် အမေးအဖြေတို့ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဒေသနာ၏ နည်းနာဖြင့်လည်းကောင်း သူတော်ကောင်းတို့အား သံဝေဂကို ပွားစေတတ်သော ထိုပေတဝတ္ထုဒေသနာတော်ကို—

Yaṃ kathāvatthukusalā, supariññātavatthukā;

Petavatthūti nāmena, saṅgāyiṃsu mahesayo.

စကားလမ်းကြောင်း အကြောင်းအရာတို့၌ လိမ္မာတော်မူကြကုန်သော၊ ကုသိုလ်ကံ အကုသိုလ်ကံတည်းဟူသော အကြောင်းတရားကို ကောင်းစွာသိမြင်တော်မူကြကုန်သော၊ သီလအစရှိသော ဂုဏ်ထူးတို့ကို ရှာမှီးလေ့ရှိကြကုန်သော ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့သည် ‘ပေတဝတ္ထု’ ဟူသောအမည်ဖြင့် သင်္ဂါယနာ တင်တော်မူခဲ့ကြကုန်၏။

Tassa atthaṃ pakāsetuṃ, porāṇaṭṭhakathānayaṃ;

Nissāya yā samāraddhā, atthasaṃvaṇṇanā mayā.

ထိုပေတဝတ္ထုဒေသနာတော်၏ အနက်မြတ်ကို ထင်ရှားစေခြင်းငှာ ရှေးဆရာမြတ်တို့၏ အဋ္ဌကထာနည်းလမ်းကို မှီ၍ အကျွန်ုပ်သည် အနက်ဖွင့်ဆိုချက်ဖြစ်သော အဋ္ဌကထာကျမ်းကို ကောင်းစွာ အားထုတ်အပ်ပြီ။

Yā tattha paramatthānaṃ, tattha tattha yathārahaṃ;

Pakāsanā paramattha-dīpanī nāma nāmato.

ထိုပေတဝတ္ထုအဖွင့်၌ ထိုက်သည်အားလျော်စွာ ထိုထိုဝတ္ထုတို့တွင် မဖောက်မပြန် ကောင်းမြတ်သော သဘောတရားတို့ကို ထင်ရှားစေတတ်သောကြောင့် အမည်အားဖြင့် ‘ပရမတ္ထဒီပနီ’ ဟု အမည်ရှိသော—

Sampattā pariniṭṭhānaṃ, anākulavinicchayā;

Sā pannarasamattāya, pāḷiyā bhāṇavārato.

ရှုပ်ထွေးမှုမရှိသော ပြတ်သားသောအဆုံးအဖြတ်ရှိသော ထိုပေတဝတ္ထုအဋ္ဌကထာသည် ဘာဏဝါရအားဖြင့် တစ်ဆယ့်ငါးခုမျှသော အတိုင်းအရှည်ရှိသော ပါဠိဖြင့် လုံးဝဥဿုံ ပြီးဆုံးခြင်းသို့ ရောက်ရှိလေပြီ။

Iti taṃ saṅkharontena, yaṃ taṃ adhigataṃ mayā;

Puññaṃ tassānubhāvena, lokanāthassa sāsanaṃ.

ဤသို့ ဆိုအပ်ပြီးသော နည်းလမ်းအတိုင်း ထိုပေတဝတ္ထုအဋ္ဌကထာကျမ်းကို ပြုစုပျိုးထောင် ရေးသားရသော အကျွန်ုပ်၏ ကြီးကျယ်လှသော ကောင်းမှုကံ၏ အစွမ်းအာနုဘော်ကြောင့် လူသုံးပါးတို့၏ ကိုးကွယ်ရာဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်၌—

Ogāhetvā visuddhāya, sīlādipaṭipattiyā;

Sabbepi dehino hontu, vimuttirasabhāgino.

သန့်ရှင်းစင်ကြယ်လှသော သီလအစရှိသော အကျင့်ပဋိပတ်ဖြင့် သက်ဝင်လျက် ခန္ဓာကိုယ်ရှိကြကုန်သော သတ္တဝါအလုံးစုံတို့သည် နိဗ္ဗာန်တည်းဟူသော ကိလေသာမှ လွတ်မြောက်ရာ အရသာအဖို့ကို ရရှိကြပါစေကုန်သတည်း။

Ciraṃ tiṭṭhatu lokasmiṃ, sammāsambuddhasāsanaṃ;

Tasmiṃ sagāravā niccaṃ, hontu sabbepi pāṇino.

လောက၌ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်သည် ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး တည်တံ့ပါစေသတည်း။ သတ္တဝါအလုံးစုံတို့သည်လည်း ထိုသာသနာတော်၌ အခါခပ်သိမ်း ရိုသေကိုင်းရှိုင်းကြပါစေကုန်သတည်း။

Sammā [Pg.270] vassatu kālena, devopi jagatīpati;

Saddhammanirato lokaṃ, dhammeneva pasāsatūti.

မိုးနတ်မင်းသည်လည်း သင့်လျော်သော အချိန်အခါ၌ ကောင်းစွာ ရွာသွန်းပါစေသတည်း။ တိုင်းပြည်ကို အုပ်စိုးသော မင်းမြတ်သည်လည်း တရားတော်၌ မွေ့လျော်သည်ဖြစ်၍ လူအပေါင်းတို့ကို တရားသဖြင့်သာလျှင် အုပ်ချုပ်စောင့်ရှောက်တော်မူပါစေသတည်း။

Iti badaratitthavihāravāsinā munivarayatinā

ဤသို့ ဇီးပင်ဆိပ်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူသော မြတ်သောရဟန်းဖြစ်တော်မူသော—

Bhadantena ācariyadhammapālena katā petavatthuatthasaṃvaṇṇanā niṭṭhitā.

အရှင်မြတ်ဖြစ်သော ဆရာသမား ဓမ္မပါလမထေရ် ပြုစုအပ်သော ပေတဝတ္ထုအနက်ဖွင့်ဆိုချက်သည် ပြီးဆုံးပြီ။

Petavatthu-aṭṭhakathā samattā.

ပေတဝတ္ထုအဋ္ဌကထာ ပြီးဆုံးပါပြီ။