Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

ඒ භාග්‍යවත් අර්හත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා.

Khuddakanikāye

ඛුද්දක නිකායෙහි

Petavatthu-aṭṭhakathā

පේතවත්ථු අට්ඨකථාව

Ganthārambhakathā

ග්‍රන්ථාරම්භ කථාව

Mahākāruṇikaṃ [Pg.1] nāthaṃ, ñeyyasāgarapāraguṃ;

Vande nipuṇagambhīra-vicitranayadesanaṃ.

මහා කරුණාවෙන් යුක්ත වූ, දත යුතු ධර්මයන් නමැති සයුරෙහි පරතෙරට පත් වූ, සියුම් වූ ද, ගැඹුරු වූ ද, විසිතුරු නයින් යුත් දේශනා ඇත්තා වූ ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ නමැති නාථයන් වහන්සේට මම නමස්කාර කරමි.

Vijjācaraṇasampannā, yena niyyanti lokato;

Vande tamuttamaṃ dhammaṃ, sammāsambuddhapūjitaṃ.

යම් ධර්මයක් හේතුවෙන් සත්වයෝ විද්‍යා හා චරණ ධර්මයන්ගෙන් සම්පූර්ණ වී ලෝකයෙන් නික්මෙත් ද, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේලා විසින් පුදන ලද්දා වූ ඒ උත්තම ධර්මයට මම නමස්කාර කරමි.

Sīlādiguṇasampanno, ṭhito maggaphalesu yo;

Vande ariyasaṅghaṃ taṃ, puññakkhettaṃ anuttaraṃ.

ශීලාදී ගුණයන්ගෙන් සම්පූර්ණ වූ, මගඵලයන්හි පිහිටා සිටින්නා වූ, අනුත්තර පින්කෙතක් බඳු වූ ඒ ආර්ය මහා සංඝරත්නයට මම නමස්කාර කරමි.

Vandanājanitaṃ puññaṃ, iti yaṃ ratanattaye;

Hatantarāyo sabbattha, hutvāhaṃ tassa tejasā.

මෙසේ රත්නත්‍රය කෙරෙහි නමස්කාර කිරීමෙන් යම් පිනක් උපන්නේ ද, එම පිනෙහි තේජසින් සියලු තන්හි අන්තරායන් දුරු වූවෙක් වී (මම මෙය සිදු කරමි).

Petehi ca kataṃ kammaṃ, yaṃ yaṃ purimajātisu;

Petabhāvāvahaṃ taṃ taṃ, tesañhi phalabhedato.

ප්‍රේතයන් විසින් පෙර ජාතීන්හි ප්‍රේත භවය ලබා දීමට හේතු වූ යම් යම් කර්මයන් කරනු ලැබුවේ ද, ඒවායේ විපාක ප්‍රභේදයන්ට අනුව,

Pakāsayantī buddhānaṃ, desanā yā visesato;

Saṃvegajananī kamma-phalapaccakkhakārinī.

විශේෂයෙන් බුදුරජාණන් වහන්සේලා විසින් ප්‍රකාශ කරන ලද්දා වූ, සංවේගය උපදවන්නා වූ, කර්ම විපාකයන් ප්‍රත්‍යක්ෂ ලෙස පෙන්වා දෙන්නා වූ යම් දේශනාවක් ඇද්ද,

Petavatthūti nāmena, supariññātavatthukā;

Yaṃ khuddakanikāyasmiṃ, saṅgāyiṃsu mahesayo.

මැනවින් දන්නා ලද කතා වස්තූන්ගෙන් යුක්ත වූ, 'පේතවත්ථු' යන නමින් ඛුද්දක නිකායෙහි මහා සෘෂිවර රහතන් වහන්සේලා විසින් සංගායනා කරන ලද යම් ධර්මයක් ඇද්ද,

Tassa sammāvalambitvā, porāṇaṭṭhakathānayaṃ;

Tattha tattha nidānāni, vibhāvento visesato.

එහි පුරාණ අට්ඨකථා ක්‍රමය මැනවින් ඇසුරු කොට, ඒ ඒ කතා වස්තූන්හි නිදාන කථාවන් විශේෂයෙන් පැහැදිලි කරමින්,

Suvisuddhaṃ [Pg.2] asaṃkiṇṇaṃ, nipuṇatthavinicchayaṃ;

Mahāvihāravāsīnaṃ, samayaṃ avilomayaṃ.

ඉතා පිරිසිදු වූ ද, මිශ්‍ර නොවූ ද, සියුම් අර්ථ විනිශ්චයන්ගෙන් යුක්ත වූ ද, මහා විහාරවාසී තෙරුන් වහන්සේලාගේ සම්ප්‍රදායට විරුද්ධ නොවූ ද,

Yathābalaṃ karissāmi, atthasaṃvaṇṇanaṃ subhaṃ;

Sakkaccaṃ bhāsato taṃ me, nisāmayatha sādhavoti.

ඒ සුන්දර අර්ථ වර්ණනාව මාගේ ශක්ති ප්‍රමාණයෙන් සිදු කරන්නෙමි. ගෞරවයෙන් ප්‍රකාශ කරනු ලබන මාගේ එම විවරණයට පින්වත්හු මැනවින් සවන් දෙත්වා.

Tattha petavatthūti seṭṭhiputtādikassa tassa tassa sattassa petabhāvahetubhūtaṃ kammaṃ, tassa pana pakāsanavasena pavatto ‘‘khettūpamā arahanto’’tiādikā pariyattidhammo idha ‘‘petavatthū’’ti adhippeto.

එහි 'පේතවත්ථු' යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ සිටු පුත්‍රයා ආදී ඒ ඒ සත්වයන් ප්‍රේතයන් වීමට හේතු වූ කර්මයත්, එම කර්මය ප්‍රකාශ කිරීමේ මාර්ගයක් ලෙස පවතින 'ඛෙත්තූපමා අරහන්තෝ' යනාදී පරියත්ති ධර්මයත් මෙහි 'පේතවත්ථු' යනුවෙන් අදහස් කෙරේ.

Tayidaṃ petavatthu kena bhāsitaṃ, kattha bhāsitaṃ, kadā bhāsitaṃ, kasmā ca bhāsitanti? Vuccate – idañhi petavatthu duvidhena pavattaṃ aṭṭhuppattivasena, pucchāvissajjanavasena ca. Tattha yaṃ aṭṭhuppattivasena pavattaṃ, taṃ bhagavatā bhāsitaṃ, itaraṃ nāradattherādīhi pucchitaṃ tehi tehi petehi bhāsitaṃ. Satthā pana yasmā nāradattherādīhi tasmiṃ tasmiṃ pucchāvissajjane ārocite taṃ taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi, tasmā sabbampetaṃ petavatthu satthārā bhāsitameva nāma jātaṃ. Pavattitavaradhammacakke hi satthari tattha tattha rājagahādīsu viharante yebhuyyena tāya tāya aṭṭhuppattiyā pucchāvissajjanavasena sattānaṃ kammaphalapaccakkhakaraṇāya taṃ taṃ petavatthu desanāruḷhanti ayaṃ tāvettha ‘‘kena bhāsita’’ntiādīnaṃ padānaṃ sādhāraṇato vissajjanā. Asādhāraṇato pana tassa tassa vatthussa atthavaṇṇanāyameva āgamissati.

මෙම පේතවත්ථු දේශනාව කවුරුන් විසින්, කොහේ දී, කවදා සහ කුමන හේතුවක් නිසා දේශනා කරන ලද්දක් ද? ඊට පිළිතුරු මෙසේ දක්වනු ලැබේ. මෙම පේතවත්ථු දේශනාව කරුණු යෙදීම අනුව (අත්ථුප්පත්ති) සහ ප්‍රශ්න විසඳීම අනුව යනුවෙන් දෙයාකාරයකින් පවතී. එහි කරුණු යෙදීම අනුව පවතින දේශනාව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලද්දකි. අනෙක් දේශනා නාරද තෙරුන් වහන්සේලා ආදීන් විසින් අසන ලදුව ඒ ඒ ප්‍රේතයන් විසින් පවසන ලද ඒවාය. එහෙත් නාරද තෙරුන් වහන්සේලා ඒ ඒ ප්‍රශ්න-පිළිතුරු පිළිබඳව බුදුරජාණන් වහන්සේට සැලකළ කල්හි, උන්වහන්සේ ඒ කරුණු නිමිති කරගෙන පැමිණ සිටි පිරිසට ධර්ම දේශනා කළ බැවින්, මේ සියලු පේතවත්ථු දේශනාවන් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින්ම දේශනා කරන ලද්දක් ලෙස සැලකේ. උත්තම ධර්ම චක්‍රය පවත්වන ලද ශාස්තෘන් වහන්සේ රජගහ නුවර ආදී ඒ ඒ ස්ථානයන්හි වැඩ වසන කල්හි, බොහෝ සෙයින් ඒ ඒ කරුණු යෙදුණු විට ප්‍රශ්න-විසර්ජන ක්‍රමයෙන් සත්වයන්ට කර්ම ඵලය ප්‍රත්‍යක්ෂ කර දීම පිණිස ඒ ඒ කතාවන් පේතවත්ථු දේශනාවට ඇතුළත් කරන ලදී. මෙහි 'කවුරුන් විසින් දේශනා කරන ලද්දේ ද' යනාදී ප්‍රශ්නවලට පොදු පිළිතුර මෙයයි. විශේෂිත පිළිතුරු ඒ ඒ කතා වස්තූන්ගේ අර්ථ වර්ණනාවන්හිදීම පැමිණෙනු ඇත.

Taṃ panetaṃ petavatthu vinayapiṭakaṃ suttantapiṭakaṃ abhidhammapiṭakanti tīsu piṭakesu suttantapiṭakapariyāpannaṃ, dīghanikāyo majjhimanikāyo saṃyuttanikāyo aṅguttaranikāyo khuddakanikāyoti pañcasu nikāyesu khuddakanikāyapariyāpannaṃ, suttaṃ geyyaṃ veyyākaraṇaṃ gāthā udānaṃ itivuttakaṃ jātakaṃ abbhutadhammaṃ vedallanti navasu sāsanaṅgesu gāthāsaṅgahaṃ.

මෙම පේතවත්ථු දේශනාව විනය පිටකය, සුත්තන්ත පිටකය, අභිධම්ම පිටකය යන පිටකත්‍රය අතරින් සුත්තන්ත පිටකයට අයත් වේ. දීඝ නිකාය, මජ්ඣිම නිකාය, සංයුත්ත නිකාය, අංගුත්තර නිකාය, ඛුද්දක නිකාය යන නිකාය පහ අතරින් ඛුද්දක නිකායට අයත් වේ. සුත්ත, ගෙය්‍ය, වෙය්‍යාකරණ, ගාථා, උදාන, ඉතිවුත්තක, ජාතක, අබ්භුතධම්ම, වේදල්ල යන අංග නවය අතරින් 'ගාථා' සංග්‍රහයට අයත් වේ.

‘‘Dvāsīti [Pg.3] buddhato gaṇhiṃ, dve sahassāni bhikkhuto;

Caturāsīti sahassāni, ye me dhammā pavattino’’ti. (theragā. 1027) –

"මම බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් අසූ දෙදහසක් ද, භික්ෂූන් වහන්සේලාගෙන් දෙදහසක් ද වශයෙන් අසූ හාරදහසක් ධර්මස්කන්ධයන් උගත්තෙමි. ඒවා මාගේ මතකයෙහි පවතී."

Evaṃ dhammabhaṇḍāgārikena paṭiññātesu caturāsītiyā dhammakkhandhasahassesu katipayadhammakkhandhasaṅgahaṃ, bhāṇavārato catubhāṇavāramattaṃ, vaggato – uragavaggo ubbarivaggo cūḷavaggo mahāvaggoti catuvaggasaṅgahaṃ. Tesu paṭhamavagge dvādasa vatthūni, dutiyavagge terasa vatthūni, tatiyavagge dasa vatthūni, catutthavagge soḷasa vatthūnīti vatthuto ekapaññāsavatthupaṭimaṇḍitaṃ. Tassa vaggesu uragavaggo ādi, vatthūsu khettūpamapetavatthu ādi, tassāpi ‘‘khettūpamā arahanto’’ti ayaṃ gāthā ādi.

මෙසේ ධර්ම භාණ්ඩාගාරික (ආනන්ද තෙරුන්) විසින් පිළිගන්නා ලද අසූ හාරදහසක් ධර්මස්කන්ධයන් අතරින් මෙය ධර්මස්කන්ධ කිහිපයක එකතුවකි. ප්‍රමාණයෙන් භාණවාර හතරක් පමණ වේ. වග්ග වශයෙන් උරග වග්ගය, උබ්බරි වග්ගය, චූළ වග්ගය, මහා වග්ගය යනුවෙන් වග්ග හතරකට බෙදා ඇත. එහි පළමු වග්ගයෙහි කතා වස්තු 12ක් ද, දෙවන වග්ගයෙහි 13ක් ද, තෙවන වග්ගයෙහි 10ක් ද, සිව්වන වග්ගයෙහි 16ක් ද වශයෙන් කතා වස්තු 51කින් සමන්විත වේ. එහි වග්ග අතරින් උරග වග්ගය ආරම්භය වන අතර, කතා වස්තූන් අතරින් ඛෙත්තූපම පේතවත්ථුව ආරම්භය වේ. එහි ද 'ඛෙත්තූපමා අරහන්තෝ' යන මේ ගාථාව ආරම්භය වේ.

1. Uragavaggo

1. උරග වග්ගය

1. Khettūpamapetavatthuvaṇṇanā

1. ඛෙත්තූපම පේතවත්ථු වර්ණනාව

Taṃ panetaṃ vatthuṃ bhagavā rājagahe viharanto veḷuvane kalandakanivāpe aññataraṃ seṭṭhiputtapetaṃ ārabbha kathesi. Rājagahe kira aññataro aḍḍho mahaddhano mahābhogo pahūtavittūpakaraṇo anekakoṭidhanasannicayo seṭṭhi ahosi. Tassa mahādhanasampannatāya ‘‘mahādhanaseṭṭhi’’tveva samaññā ahosi. Ekova putto ahosi, piyo manāpo. Tasmiṃ viññutaṃ patte mātāpitaro evaṃ cintesuṃ – ‘‘amhākaṃ puttassa divase divase sahassaṃ sahassaṃ paribbayaṃ karontassa vassasatenāpi ayaṃ dhanasannicayo parikkhayaṃ na gamissati, kiṃ imassa sippuggahaṇaparissamena, akilantakāyacitto yathāsukhaṃ bhoge paribhuñjatū’’ti sippaṃ na sikkhāpesuṃ. Vayappatte pana kularūpayobbanavilāsasampannaṃ kāmābhimukhaṃ dhammasaññāvimukhaṃ kaññaṃ ānesuṃ. So tāya saddhiṃ abhiramanto dhamme cittamattampi anuppādetvā, samaṇabrāhmaṇagurujanesu anādaro hutvā, dhuttajanaparivuto rajjamāno pañcakāmaguṇe rato giddho mohena andho hutvā kālaṃ vītināmetvā, mātāpitūsu kālakatesu naṭanāṭakagāyakādīnaṃ yathicchitaṃ dento dhanaṃ vināsetvā nacirasseva [Pg.4] pārijuññappatto hutvā, iṇaṃ gahetvā jīvikaṃ kappento puna iṇampi alabhitvā iṇāyikehi codiyamāno tesaṃ attano khettavatthugharādīni datvā, kapālahattho bhikkhaṃ caritvā bhuñjanto tasmiṃyeva nagare anāthasālāyaṃ vasati.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජගහ නුවර වේළුවනාරාමයෙහි කලන්දකනිවාපයෙහි වැඩ වසන කල්හි, එක්තරා සිටු පුත්‍ර ප්‍රේතයෙකු අරභයා මේ කතා වස්තුව දේශනා කළ සේක. අසා ඇති පරිදි, රජගහ නුවර ඉතා ධනවත්, මහා වස්තුවක් ඇති, කෝටි ගණනක් ධනය රැස් කළ එක්තරා සිටුවරයෙක් විය. ඔහු සතු මහා ධනය නිසාම ඔහු 'මහාධන සිටු' යනුවෙන් ප්‍රසිද්ධ විය. ඔහුට ඉතා ප්‍රියමනාප වූ එකම පුතෙකු විය. ඔහු වැඩිවියට පත් වූ කල දෙමාපියෝ මෙසේ සිතූහ: 'අපේ පුතා දිනකට කහවනු දහස බැගින් වියදම් කළත්, අවුරුදු සියයකින්වත් මේ ධනය අවසන් නොවේ. මොහුට ශිල්ප ඉගෙනීමේ වෙහෙස කුමට ද? මොහු කය වෙහෙසන්නේ නැතිව කැමති පරිදි සැප විඳීවා'යි සිතා ඔහුට කිසිදු ශිල්පයක් ඉගැන්වූයේ නැත. ඔහු තරුණ වියට පත් වූ පසු, කුලවත් වූ ද රූමත් වූ ද කාමයටම ලොල් වූ ද ධර්ම සංඥාවෙන් තොර වූ ද තරුණියක ඔහුට සරණ පාවා දුන්හ. ඔහු ඇය සමඟ විනෝද වෙමින්, ධර්මය කෙරෙහි සිතකුදු උපදවා නොගෙන, ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් හෝ ගුරුවරුන් කෙරෙහි ගෞරවයක් නැතිව, පාපී මිතුරන් පිරිවරාගෙන පස්කම් සැපෙහි ඇලී ගැලී මෝහයෙන් අන්ධව කාලය ගත කළේය. දෙමාපියන් මිය ගිය පසු, නළු නිළියන්ට හා ගායකයන්ට කැමති පරිදි ධනය දෙමින් වස්තුව විනාශ කර, නොබෝ කලකින්ම සියල්ල අහිමි වූවෙක් වී, ණය ගෙන ජීවත් වෙමින්, පසුව ණය ගැනීමට පවා නොහැකි වී ණය හිමියන්ගෙන් කරදර පැමිණි විට, තමා සතු කෙත් වතු හා නිවාස ඔවුන්ට දී, කබලක් අතින් ගෙන සිඟමන් යදිමින් ඒ නගරයේම අනාථ ශාලාවක ජීවත් විය.

Atha naṃ ekadivasaṃ corā samāgatā evamāhaṃsu – ‘‘ambho purisa, kiṃ tuyhaṃ iminā dujjīvitena, taruṇo tvamasi thāmajavabalasampanno, kasmā hatthapādavikalo viya acchasi? Ehi amhehi saha corikāya paresaṃ santakaṃ gahetvā sukhena jīvikaṃ kappehī’’ti. So ‘‘nāhaṃ corikaṃ kātuṃ jānāmī’’ti āha. Corā ‘‘mayaṃ taṃ sikkhāpema, kevalaṃ tvaṃ amhākaṃ vacanaṃ karohī’’ti āhaṃsu. So ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā tehi saddhiṃ agamāsi. Atha te corā tassa hatthe mahantaṃ muggaraṃ datvā sandhiṃ chinditvā gharaṃ pavisanto taṃ sandhimukhe ṭhapetvā āhaṃsu – ‘‘sace idha añño koci āgacchati, taṃ iminā muggarena paharitvā ekappahāreneva mārehī’’ti. So andhabālo hitāhitaṃ ajānanto paresaṃ āgamanameva olokento tattha aṭṭhāsi. Corā pana gharaṃ pavisitvā gayhūpagaṃ bhaṇḍaṃ gahetvā gharamanussehi ñātamattāva ito cito ca palāyiṃsu. Gharamanussā uṭṭhahitvā sīghaṃ sīghaṃ dhāvantā ito cito ca olokentā taṃ purisaṃ sandhidvāre ṭhitaṃ disvā ‘‘hare duṭṭhacorā’’ti gahetvā hatthapāde muggarādīhi pothetvā rañño dassesuṃ – ‘‘ayaṃ, deva, coro sandhisukhe gahito’’ti. Rājā ‘‘imassa sīsaṃ chindāpehī’’ti nagaraguttikaṃ āṇāpesi. ‘‘Sādhu, devā’’ti nagaraguttiko taṃ gāhāpetvā pacchābāhaṃ gāḷhabandhanaṃ bandhāpetvā rattavaṇṇaviraḷamālābandhakaṇṭhaṃ iṭṭhakacuṇṇamakkhitasīsaṃ vajjhapahaṭabheridesitamaggaṃ rathikāya rathikaṃ siṅghāṭakena siṅghāṭakaṃ vicarāpetvā kasāhi tāḷento āghātanābhimukhaṃ neti. ‘‘Ayaṃ imasmiṃ nagare vilumpamānakacoro gahito’’ti kolāhalaṃ ahosi.

ඉක්බිති එක් දිනක සොර කණ්ඩායමක් රැස්ව ඒ සිටු පුත්‍රයාට මෙසේ කීහ: "පින්වත් පුරුෂය, මේ දුක්ඛිත ජීවිතයෙන් ඔබට ඇති පලය කිම? ඔබ ජව සම්පන්න, බල සම්පන්න තරුණයෙකි. එසේ තිබියදී අතපය වාරු නැත්තෙකු මෙන් කුමට මෙසේ සිටින්නෙහිද? එන්න, අප හා එක්ව සොරකම් කොට අනුන්ගේ වස්තුව පැහැරගෙන සැපසේ ජීවත් වන්න." ඔහු, "මම සොරකම් කරන්නට නොදනිමි"යි කීවේය. සොරු, "අපි ඔබට උගන්වන්නෙමු, ඔබ කළ යුත්තේ අපගේ බස පිළිපැදීම පමණකි"යි කීහ. ඔහු "යහපතැ"යි එය පිළිගෙන ඔවුන් සමඟ ගියේය. ඉක්බිති ඒ සොරු ඔහුගේ අතට මහා මුගුරක් දී, බිත්තියක් හාරා ගේ තුළට පිවිසෙන්නාහු, ඔහුව ඒ සිදුර අසල නතර කරවා මෙසේ කීහ: "යම් හෙයකින් මෙතැනට අන් කිසිවෙකු ආවොත්, ඔහුට මේ මුගුරෙන් පහර දී එකම පහරින් මරා දමන්න." ඒ අඥාන බාලයා වැඩදායක දෙය හා අවැඩදායක දෙය නොදැන, අන් අය පැමිණෙන මග දෙස බලා සිටියේය. සොරු ගේ තුළට වැදී වටිනා දේ පැහැරගෙන, ගෙහිමියන්ට තමන් පැමිණි බව දැනුණු විගස එහේ මෙහේ පලා ගියහ. ගෙහිමියෝ පිබිදී වේගයෙන් දිව එමින් එහේ මෙහේ බලද්දී, බිත්ති සිදුර අසල සිටි ඒ පුරුෂයා දැක, "අන්න දුෂ්ට සොරෙක්" යැයි කියා ඔහු අල්ලාගෙන, අතපයවලට මුගුරු ආදියෙන් තළා රජුට ඉදිරිපත් කළහ. "දේවයන් වහන්ස, මේ සොරා බිත්ති සිදුර අසලදී අල්ලාගන්නා ලදී"යි කීහ. රජතුමා, "මොහුගේ හිස ගසා දමව"යි නගර පාලකයාට අණ කළේය. "එසේය දේවයන් වහන්ස"යි නගර පාලකයා ඔහු අල්ලාගෙන, පිටිපසට කර තදින් අත් බැඳ, බෙල්ලේ රතු මල් මාලා දමා, හිසෙහි ගඩොල් කුඩු තවරා, වධයට නියම වූවෙකුට වයන බෙර හඬ පතුරුවමින් වීථියෙන් වීථියට, මංසන්ධියෙන් මංසන්ධියට ගෙන ගොස්, කසයෙන් තළමින් වධකස්ථානය දෙසට ගෙන ගියේය. "මේ නගරය කොල්ලකෑ සොරා අල්ලාගන්නා ලදී"යි මුළු නගරය පුරා මහා ඝෝෂාවක් ඇති විය.

Tena ca samayena tasmiṃ nagare sulasā nāma nagarasobhinī pāsāde ṭhitā vātapānantarena olokentī taṃ tathā nīyamānaṃ disvā pubbe tena kataparicayā ‘‘ayaṃ puriso imasmiṃyeva nagare mahatiṃ sampattiṃ anubhavitvā idāni evarūpaṃ anatthaṃ anayabyasanaṃ patto’’ti tassa kāruññaṃ [Pg.5] uppādetvā cattāro modake pānīyañca pesesi. Nagaraguttikassa ca ārocāpesi – ‘‘tāva ayyo āgametu, yāvāyaṃ puriso ime modake khāditvā pānīyaṃ pivissatī’’ti.

එකල ඒ නගරයේ සුලසා නම් වූ නගර ශෝභිනියක් ප්‍රාසාදයේ සිට කවුළු සිදුරකින් බලද්දී, එසේ ගෙන යනු ලබන ඒ පුරුෂයා දැක, මොහු පෙර තමා හා ඇසුරු කළ අයෙකු බව හඳුනාගෙන, "මේ පුරුෂයා මේ නගරයේම මහා සම්පත් අනුභව කොට දැන් මෙවන් විපතකට පත්ව සිටින්නේය"යි සිතා ඔහු කෙරෙහි කරුණාව උපදවා, මෝදක හතරක් හා පැන් ද යැවූවාය. ඇය නගර පාලකයාට ද මෙසේ දන්වා යැවූවාය: "ස්වාමීනි, මේ පුරුෂයා මේ මෝදක අනුභව කර පැන් පානය කරන තෙක් මොහොතක් රැඳී සිටිනු මැනවි."

Athetasmiṃ antare āyasmā mahāmoggallāno dibbena cakkhunā olokento tassa byasanappattiṃ disvā karuṇāya sañcoditamānaso – ‘‘ayaṃ puriso akatapuñño katapāpo, tenāyaṃ niraye nibbattissati, mayi pana gate modake ca pānīyañca datvā bhummadevesu uppajjissati, yaṃnūnāhaṃ imassa avassayo bhaveyya’’nti cintetvā pānīyamodakesu upanīyamānesu tassa purisassa purato pāturahosi. So theraṃ disvā pasannamānaso ‘‘kiṃ me idāneva imehi māriyamānassa modakehi khāditehi, idaṃ pana paralokaṃ gacchantassa pātheyyaṃ bhavissatī’’ti cintetvā modake ca pānīyañca therassa dāpesi. Thero tassa pasādasaṃvaḍḍhanatthaṃ tassa passantasseva tathārūpe ṭhāne nisīditvā modake paribhuñjitvā pānīyañca pivitvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. So pana puriso coraghātakehi āghātanaṃ netvā sīsacchedaṃ pāpito anuttare puññakkhette mahāmoggallānatthere katena puññena uḷāre devaloke nibbattanārahopi yasmā ‘‘sulasaṃ āgamma mayā ayaṃ deyyadhammo laddho’’ti sulasāya gatena sinehena maraṇakāle cittaṃ upakkiliṭṭhaṃ ahosi. Tasmā hīnakāyaṃ upapajjanto pabbatagahanasambhūte sandacchāye mahānigrodharukkhe rukkhadevatā hutvā nibbatti.

එසමයෙහි මහා මොග්ගල්ලාන මහරහතන් වහන්සේ දිවැසින් ලෝකය දෙස බලද්දී, ඔහු විපතට පත්ව සිටිනු දැක කරුණාවෙන් මෙසේ සිතූහ: "මේ පුරුෂයා පින් නොකළ, පව් කළ අයෙකි. ඒ හේතුවෙන් ඔහු නිරයේ උපදින්නේය. මා එතැනට වැඩියහොත් ඔහු මෝදක හා පැන් පූජා කොට භුම්මටු දේව සමූහයා අතර උපදිනු ඇත. මම මොහුට පිහිට වෙන්නෙම් නම් යහපති." මෙසේ සිතා පැන් හා මෝදක ඔහු වෙත ගෙන එද්දී ඒ පුරුෂයා ඉදිරියෙහි පෙනී සිටි සේක. ඔහු තෙරුන් වහන්සේ දැක පැහැදුණු සිතින්, "දැන් මරණයට නියම වී සිටින මට මේ මෝදක අනුභව කිරීමෙන් ඇති ඵලය කිම? මෙය පරලොව යන මට මග වියදමක් වනු ඇතැ"යි සිතා මෝදක හා පැන් තෙරුන් වහන්සේට පූජා කළේය. තෙරුන් වහන්සේ ඔහුගේ ප්‍රසාදය වැඩි දියුණු කරනු පිණිස, ඔහු බලා සිටියදීම සුදුසු තැනක වැඩ හිඳ මෝදක වළඳා පැන් ද පානය කර ආසනයෙන් නැගිට වැඩම කළ සේක. ඒ පුරුෂයා වධකයන් විසින් වධකස්ථානයට ගෙන ගොස් හිස ගසා දමන ලදී. අනුත්තර පින්කෙතක් වූ මහා මොග්ගල්ලාන තෙරුන් වහන්සේට කළ ඒ පිනෙන් ඔහු උදාර වූ දෙව්ලොවක උපදින්නට සුදුසු වුවද, "සුලසා නිසා මට මේ දාන වස්තුව ලැබුණි"යි සුලසා කෙරෙහි ඇති වූ සෙනෙහසින් මරණාසන්න මොහොතේ සිත කිලිටි විය. එබැවින් හීන ආත්මයක් ලබමින්, පර්වත නිම්නයක පිහිටි සිසිල් සෙවන ඇති විශාල නුග රුකක රුක් දෙවියෙකු වී උපන්නේය.

So kira sace paṭhamavaye kulavaṃsaṭṭhapane ussukkaṃ akarissa, tasmiṃyeva nagare seṭṭhīnaṃ aggo abhavissa, majjhimavaye majjhimo, pacchimavaye pacchimo. Sace pana paṭhamavaye pabbajito abhavissa, arahā abhavissa, majjhimavaye sakadāgāmī anāgāmī vā abhavissa, pacchimavaye sotāpanno abhavissa. Pāpamittasaṃsaggena pana itthidhutto surādhutto duccaritanirato anādariko hutvā anukkamena sabbasampattito parihāyitvā mahābyasanaṃ pattoti vadanti.

ඔහු යම් හෙයකින් තරුණ වියේදී සිය කුල වංශය රැකගැනීමට උත්සාහ කළේ නම්, ඒ නගරයේම ශ්‍රේෂ්ඨතම සිටුවරයා වන්නට තිබුණි. මධ්‍යම වයසේදී නම් මධ්‍යම සිටුවරයෙකු ද, පශ්චිම වයසේදී නම් අවම වශයෙන් සිටුවරයෙකු ද වන්නට තිබුණි. එසේම ඔහු තරුණ වියේදී පැවිදි වූයේ නම් රහත් වන්නට ද, මධ්‍යම වයසේදී නම් සකෘදාගාමී හෝ අනාගාමී වන්නට ද, පශ්චිම වයසේදී නම් සෝවාන් වන්නට ද ඉඩ තිබුණි. එහෙත් පාපමිත්‍ර සේවනය නිසා ස්ත්‍රී ලෝලියෙකු, සුරා ලෝලියෙකු හා දුශ්චරිතයෙහි යෙදුණු අඥානයෙකු වී, අනුපිළිවෙළින් සියලු සම්පත්වලින් පිරිහී මහා විනාශයට පත් වූ බව කියනු ලැබේ.

Atha so aparena samayena sulasaṃ uyyānagataṃ disvā sañjātakāmarāgo andhakāraṃ māpetvā taṃ attano bhavanaṃ netvā sattāhaṃ tāya [Pg.6] saddhiṃ saṃvāsaṃ kappesi, attānañcassā ārocesi. Tassā mātā taṃ apassantī rodamānā ito cito ca paribbhamati. Taṃ disvā mahājano ‘‘ayyo mahāmoggallāno mahiddhiko mahānubhāvo tassā gatiṃ jāneyya, taṃ upasaṅkamitvā puccheyyāsī’’ti āha. Sā ‘‘sādhu ayyo’’ti theraṃ upasaṅkamitvā tamatthaṃ pucchi. Thero ‘‘ito sattame divase veḷuvanamahāvihāre bhagavati dhammaṃ desente parisapariyante passissasī’’ti āha. Atha sulasā taṃ devaputtaṃ avoca – ‘‘ayuttaṃ mayhaṃ tava bhavane vasantiyā, ajja sattamo divaso, mama mātā maṃ apassantī paridevasokasamāpannā bhavissati, sādhu maṃ, deva, tattheva nehī’’ti. So taṃ netvā veḷuvane bhagavati dhammaṃ desente parisapariyante ṭhapentvā adissamānarūpo aṭṭhāsi.

ඉක්බිති කලකට පසු, ඒ රුක් දෙවියා උයනට පැමිණි සුලසාව දැක ඇය කෙරෙහි ඇලුම් සිත් උපදවා, අඳුරක් මවා ඇයව තමාගේ විමනට රැගෙන ගොස් සත් දිනක් ඇය සමඟ වාසය කළේය. තමා කවුදැයි ඇයට පැවසුවේය. ඇය නොදකින ඇගේ මව හඬමින් එහේ මෙහේ ඇවිදින්නීය. එය දැක මිනිස්සු, "මහා මොග්ගල්ලාන තෙරුන් වහන්සේ මහා ඉර්ධිමත්ය, මහා අනුභාව සම්පන්නය, උන්වහන්සේ ඇය ගිය තැනක් දන්නවා ඇත, උන්වහන්සේ වෙත ගොස් විමසන්න"යි කීහ. ඇය "යහපති"යි පවසා තෙරුන් වහන්සේ වෙත ගොස් ඒ කරුණ විමසූවාය. තෙරුන් වහන්සේ, "මෙයින් සත්වැනි දින වේළුවන මහා විහාරයේදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දහම් දෙසන කල්හි පිරිස කෙළවරදී ඇයව දැකගත හැකිය"යි වදාළ සේක. ඉක්බිති සුලසා ඒ දිව්‍ය පුත්‍රයාට මෙසේ කීවාය: "ඔබගේ විමනේ මා මෙසේ වාසය කිරීම නුසුදුසුය. අදට සත් දිනකි. මා නොදකින මගේ මව වැලපෙමින් සෝකයෙන් පසුවන්නීය. පින්වත් දේවපුත්‍රය, කරුණාකර මාව එතැනටම ගෙන ගොස් ඇරලවන්න." ඔහු ඇයව රැගෙන ගොස් වේළුවනයේදී භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දහම් දෙසද්දී පිරිස කෙළවරින් නතර කරවා, නොපෙනෙන සිරුරකින් යුතුව එතැන සිටියේය.

Tato mahājano sulasaṃ disvā evamāha – ‘‘amma sulase, tvaṃ ettakaṃ divasaṃ kuhiṃ gatā? Tava mātā tvaṃ apassantī paridevasokasamāpannā ummādappattā viya jātā’’ti. Sā taṃ pavattiṃ mahājanassa ācikkhi. Mahājanena ca ‘‘kathaṃ so puriso tathāpāpapasuto akatakusalo devūpapattiṃ paṭilabhatī’’ti vutte sulasā ‘‘mayā dāpite modake pānīyañca ayyassa mahāmoggallānattherassa datvā tena puññena devūpapattiṃ paṭilabhatī’’ti āha. Taṃ sutvā mahājano acchariyabbhutacittajāto ahosi – ‘‘arahanto nāma anuttaraṃ puññakkhettaṃ lokassa, yesu appakopi kato kāro sattānaṃ devūpapattiṃ āvahatī’’ti uḷāraṃ pītisomanassaṃ paṭisaṃvedesi. Bhikkhū tamatthaṃ bhagavato ārocesuṃ. Tato bhagavā imissā aṭṭhuppattiyā –

ඉක්බිති මහජනයා සුලසාව දැක මෙසේ කීහ: “දියණිය සුලසා, ඔබ මෙපමණ දිනක් කොහේ ගොස් සිටියේද? ඔබේ මව ඔබව නොදැක හඬා වැළපෙමින් දැඩි සෝකයට පත්ව, උමතු වූවෙකු මෙන් වී සිටින්නීය.” ඇය එම පුවත මහජනයාට පැවසුවාය. එවිට මහජනයා, “එවැනි අකුසල්වල යෙදුණු, කුසල් නොකළ ඒ මිනිසා කෙසේ නම් දෙව්ලොව උපතක් ලැබුවේදැයි” විමසූ විට, සුලසා මෙසේ කීවාය: “මා විසින් පූජා කරවන ලද කැවුම් සහ පැන් ආර්ය වූ මහා මොග්ගල්ලාන මහරහතන් වහන්සේට පූජා කිරීමෙන් රැස් කරගත් ඒ පිනෙන් ඔහු දෙව්ලොව උපත ලැබීය.” එය ඇසූ මහජනයා පුදුමයට පත්ව, “රහතන් වහන්සේලා යනු ලෝකයාට අනුත්තර වූ පින්කෙතකි, උන්වහන්සේලා කෙරෙහි කරන ලද ස්වල්ප වූත් පූජාව සත්වයන්ට දෙව්ලොව උපත ලබා දෙන්නේය” යි මහත් වූ ප්‍රීති සෝමනස්සයක් ඇති කර ගත්හ. භික්ෂූන් වහන්සේලා මේ කරුණ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැළ කළහ. ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙම කරුණ නිමිති කරගෙන මෙසේ වදාළ සේක.

1.

1.

‘‘Khettūpamā arahanto, dāyakā kassakūpamā;

Bījūpamaṃ deyyadhammaṃ, etto nibbattate phalaṃ.

“රහතන් වහන්සේලා කුඹුරක් (කෙතක්) වැන්නෝය, දායකයෝ ගොවියන් වැන්නෝය, පූජා කරන දේ (දෙයධර්මය) බීජයක් වැන්න; මෙයින් විපාකය හෙවත් කුසල ඵලය හටගන්නේය.”

2.

2.

‘‘Etaṃ bījaṃ kasī khettaṃ, petānaṃ dāyakassa ca;

Taṃ petā paribhuñjanti, dātā puññena vaḍḍhati.

“මෙම බීජයද (දෙයධර්මය), ගොවිතැනද (අනුමෝදන් කරවීම), කෙතද (රහතන් වහන්සේලා) යන මේවා මියගිය අයට මෙන්ම දායකයාටද පල ලබා දෙයි. එම පින මියගිය අය අනුමෝදන්ව භුක්ති විඳිති, දායකයාද පිනෙන් වැඩෙයි.”

3.

3.

‘‘Idheva [Pg.7] kusalaṃ katvā, pete ca paṭipūjiya;

Saggañca kamatiṭṭhānaṃ, kammaṃ katvāna bhaddaka’’nti. – imā gāthā abhāsi;

“මේ ජීවිතයේදීම කුසල් කොට, මියගිය නෑයන්ටද උපහාර දක්වා, යහපත් වූ කුසල් ක්‍රියා සිදු කිරීමෙන් දෙව්ලොව නමැති ස්ථානයට පැමිණෙන්නේය” යි මේ ගාථාවන් වදාළ සේක.

1. Tattha khettūpamāti khittaṃ vuttaṃ bījaṃ tāyati mahapphalabhāvakaraṇena rakkhatīti khettaṃ, sālibījādīnaṃ viruhanaṭṭhānaṃ. Taṃ upamā etesanti khettūpamā, kedārasadisāti attho. Arahantoti khīṇāsavā. Te hi kilesārīnaṃ saṃsāracakkassa arānañca hatattā, tato eva ārakattā, paccayādīnaṃ arahattā, pāpakaraṇe rahābhāvā ca ‘‘arahanto’’ti vuccanti. Tattha yathā khetañhi tiṇādidosarahitaṃ svābhisaṅkhatabījamhi vutte utusalilādipaccayantarūpetaṃ kassakassa mahapphalaṃ hoti, evaṃ khīṇāsavasantāno lobhādidosarahito svābhisaṅkhate deyyadhammabīje vutte kālādipaccayantarasahito dāyakassa mahapphalo hoti. Tenāha bhagavā ‘‘khettūpamā arahanto’’ti. Ukkaṭṭhaniddeso ayaṃ tassa sekhādīnampi khettabhāvāpaṭikkhepato.

1. එහි ‘ඛෙත්තූපමා’ යනු, බීජයන් රෝපණය කරනු ලබන, එම බීජයන් ආරක්ෂා කරමින් මහා ඵල ලබා දෙන, හැල් වී ආදී බීජ හටගන්නා ස්ථානය වූ කෙතයි. එවැනි කෙතක් බඳු වූ උපමා ඇති බැවින් ‘ඛෙත්තූපමා’ නම් වේ, එනම් කුඹුරක් බඳුය යන්නයි. ‘අරහන්තෝ’ යනු ආශ්‍රවයන් ක්ෂය කළ රහතන් වහන්සේලාය. උන්වහන්සේලා කෙලෙස් නමැති සතුරන් සහ සංසාර චක්‍රයේ අරයන් නැසූ බැවින්ද, කෙලෙස්වලින් දුරු වූ බැවින්ද, සිව්පසය ලැබීමට සුදුසු බැවින්ද, රහසින්වත් පව් නොකරන බැවින්ද ‘අරහන්තෝ’ යැයි කියනු ලැබේ. එහිදී තණකොළ ආදී දෝෂවලින් තොර වූ කෙතක, මැනවින් සකස් කළ බීජ වැපිරූ විට කාලීන වැසි දිය ආදී ප්‍රත්‍යයන් ලැබී ගොවියාට මහා ඵල ලැබෙන්නාක් මෙන්, ලෝභාදී දෝෂයන්ගෙන් තොර වූ රහතන් වහන්සේලා කෙරෙහි මැනවින් පිළියෙල කළ දෙයධර්ම නමැති බීජය පූජා කළ විට, කාලය ආදී ප්‍රත්‍යයන්ගේ උපකාරයෙන් දායකයාට මහා ඵල ලැබේ. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ “රහතන් වහන්සේලා කෙතක් වැනිය” යි වදාළ සේක. මෙය ශෛක්ෂයන් ආදී අනෙකුත් උතුමන් පින්කෙත් ලෙස ප්‍රතික්ෂේප නොකරමින්, රහතන් වහන්සේලා පින්කෙත් අතර ශ්‍රේෂ්ඨතම බව දැක්වීමට කළ උසස් දේශනාවකි.

Dāyakāti cīvarādīnaṃ paccayānaṃ dātāro pariccajanakā, tesaṃ pariccāgena attano santāne lobhādīnaṃ pariccajanakā chedanakā, tato vā attano santānassa sodhakā, rakkhakā cāti attho. Kassakūpamāti kassakasadisā. Yathā kassako sālikhettādīni kasitvā yathākālañca vuttudakadānanīharaṇanidhānarakkhaṇādīhi appamajjanto uḷāraṃ vipulañca sassaphalaṃ paṭilabhati, evaṃ dāyakopi arahantesu deyyadhammapariccāgena pāricariyāya ca appamajjanto uḷāraṃ vipulañca dānaphalaṃ paṭilabhati. Tena vuttaṃ ‘‘dāyakā kassakūpamā’’ti.

‘දායකා’ යනු සිවුරු ආදී ප්‍රත්‍යයන් පරිත්‍යාග කරමින් දෙන තැනැත්තෝය. එම පරිත්‍යාගයෙන් ඔවුහු තමන්ගේ සන්තානයෙහි ලෝභාදී කෙලෙස් දුරු කරති, සිඳ දමති; එමගින් තම සන්තානය පිරිසිදු කරගනිති, ආරක්ෂා කරගනිති. ‘කස්සකූපමා’ යනු ගොවියන් බඳු වූ තැනැත්තෝය. ගොවියා හැල් කුඹුරු ආදිය සීසා, නිසි කලට බීජ වැපිරීම, පැන් දීම, ජලය බැසයාමට සැලැස්වීම, ජලය රඳවා ගැනීම හා ආරක්ෂා කිරීම ආදියෙහි අප්‍රමාදීව කටයුතු කර මහත් වූ අස්වැන්නක් ලබා ගන්නා සේම, දායකයාද රහතන් වහන්සේලා විෂයයෙහි දෙයධර්ම පරිත්‍යාගයෙන් හා උපස්ථානයෙන් අප්‍රමාදීව මහත් වූ දාන ඵලයක් ලබයි. එබැවින් “දායකයෝ ගොවියන් වැන්නෝය” යි වදාරන ලදී.

Bījūpamaṃ deyyadhammanti liṅgavipallāsena vuttaṃ, bījasadiso deyyadhammoti attho. Annapānādikassa hi dasavidhassa dātabbavatthuno etaṃ nāmaṃ. Etto nibbattate phalanti etasmā dāyakapaṭiggāhakadeyyadhammapariccāgato dānaphalaṃ nibbattati ceva uppajjati ca, ciratarapabandhavasena pavattati cāti attho. Ettha ca yasmā pariccāgacetanābhisaṅkhatassa annapānādivatthuno bhāvo, na itarassa, tasmā ‘‘bījūpamaṃ deyyadhamma’’nti deyyadhammaggahaṇaṃ kataṃ. Tena deyyadhammāpadesena [Pg.8] deyyadhammavatthuvisayāya pariccāgacetanāyayeva bījabhāvo daṭṭhabbo. Sā hi paṭisandhiādippabhedassa tassa nissayārammaṇappabhedassa ca phalassa nipphādikā, na deyyadhammoti.

‘බීජූපමං දෙය්‍යධම්මං’ යනු බීජයක් බඳු වූ පූජා වස්තුව (දෙයධර්මය) යන්නයි. දානයට දෙනු ලබන අන්නපාන ආදී දස වැදෑරුම් වස්තුවට මෙසේ කියනු ලැබේ. ‘එත්තෝ නිබ්බත්තතේ ඵලං’ යනු එම දායකයා, ප්‍රතිග්‍රාහකයා සහ දෙයධර්ම පරිත්‍යාගය යන කරුණු නිසා දානමය ඵලය උපදින බවත්, එය දීර්ඝ කාලයක් පරම්පරා වශයෙන් පවතින බවත්ය. මෙහිදී පරිත්‍යාග චේතනාවෙන් යුතුව දෙනු ලබන අන්නපාන ආදී වස්තුවල ස්වභාවය පවතින බැවින් ‘දෙය්‍යධම්ම’ යන්න ගන්නා ලදී. එම දෙයධර්මය යන නාමයෙන්, දාන වස්තුව අරමුණු කරගත් ‘පරිත්‍යාග චේතනාවම’ බීජයක් ලෙස දත යුතුය. මන්ද යත්, ප්‍රතිසන්ධි ආදී අවස්ථාවන් හා එයට ලැබෙන අරමුණු ආදී ඵලයන් උපදවන්නේ එම චේතනාව මිස බාහිර දෙයධර්මය නොවන බැවිනි.

2. Etaṃ bījaṃ kasī khettanti yathāvuttaṃ bījaṃ, yathāvuttañca khettaṃ, tassa bījassa tasmiṃ khette vapanapayogasaṅkhātā kasi cāti attho. Etaṃ tayaṃ kesaṃ icchitabbanti āha ‘‘petānaṃ dāyakassa cā’’ti. Yadi dāyako pete uddissa dānaṃ deti, petānañca dāyakassa ca, yadi na pete uddissa dānaṃ deti, dāyakasseva etaṃ bījaṃ esā kasi etaṃ khettaṃ upakārāya hotīti adhippāyo. Idāni taṃ upakāraṃ dassetuṃ ‘‘taṃ petā paribhuñjanti, dātā puññena vaḍḍhatī’’ti vuttaṃ. Tattha taṃ petā paribhuñjantīti dāyakena pete uddissa dāne dinne yathāvuttakhettakasibījasampattiyā anumodanāya ca yaṃ petānaṃ upakappati, taṃ dānaphalaṃ petā paribhuñjanti. Dātā puññena vaḍḍhatīti dātā pana attano dānamayapuññanimittaṃ devamanussesu bhogasampattiādinā puññaphalena abhivaḍḍhati. Puññaphalampi hi ‘‘kusalānaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ samādānahetu evamidaṃ puññaṃ pavaḍḍhatī’’tiādīsu (dī. ni. 3.80) puññanti vuccati.

2. ‘එතං බීජං කසී ඛෙත්තං’ යනු කලින් සඳහන් කළ බීජය, කෙත සහ එම බීජය එම කෙතෙහි වැපිරීමට කරන උත්සාහය හෙවත් ගොවිතැන යන අරුතයි. මෙම කරුණු තුන කාහට අවශ්‍යද යත්, “මියගිය අයට හා දායකයාට” යන්නයි. ඉදින් දායකයා මියගිය අය උදෙසා දන් දෙයි නම්, එය මියගිය අයට මෙන්ම දායකයාටද ඵල ලබා දෙයි. ඉදින් මියගිය අය උදෙසා දන් නොදෙයි නම්, එම බීජය, ගොවිතැන සහ කෙත යන මේවා දායකයාටම පමණක් උපකාර පිණිස පවතී. දැන් එම උපකාරය දැක්වීමට ‘තං පේතා පරිභුඤ්ජන්ති, දාතා පුඤ්ඤේන වඩ්ඪති’ යන්න වදාරන ලදී. එහි ‘තං පේතා පරිභුඤ්ජන්ති’ යනු දායකයා මියගිය අය උදෙසා දන් දුන් විට, ඉහත කී කෙත, ගොවිතැන සහ බීජයන්ගේ සම්පත්තිය නිසා හා අනුමෝදන් වීම නිසා මියගිය අයට යම් ඵලයක් ලැබේද, එම දාන ඵලය මියගිය අය භුක්ති විඳිති. ‘දාතා පුඤ්ඤේන වඩ්ඪති’ යනු දායකයාද තමාගේ දානමය පින හේතුවෙන් දෙව් මිනිස් ලොවෙහි භෝග සම්පත් ආදී පින් පලයන්ගෙන් අභිවර්ධනය වේ. මන්ද යත්, “මහණෙනි, කුසල් දහම් සමාදන් වීම හේතුවෙන් මේ පින මෙසේ වැඩෙන්නේය” යනාදී දේශනාවලදී පින් පලයන්ටද ‘පින’ යැයි කියනු ලබන බැවිනි.

3. Idheva kusalaṃ katvāti anavajjasukhavipākaṭṭhena kusalaṃ petānaṃ uddisanavasena dānamayaṃ puññaṃ upacinitvā idheva imasmiṃyeva attabhāve. Pete ca paṭipūjiyāti pete uddissa dānena sammānetvā anubhuyyamānadukkhato te mocetvā. Pete hi uddissa diyyamānaṃ dānaṃ tesaṃ pūjā nāma hoti. Tenāha – ‘‘amhākañca katā pūjā’’ti (pe. va. 18), ‘‘petānaṃ pūjā ca katā uḷārā’’ti (pe. va. 25) ca. ‘‘Pete cā’’ti ca-saddena ‘‘piyo ca hoti manāpo, abhigamanīyo ca hoti vissāsanīyo, bhāvanīyo ca hoti garukātabbo, pāsaṃso ca hoti kittanīyo viññūna’’nti evamādike diṭṭhadhammike dānānisaṃse saṅgaṇhāti. Saggañca kamati ṭhānaṃ, kammaṃ katvāna bhaddakanti kalyāṇaṃ kusalakammaṃ katvā dibbehi āyuādīhi dasahi ṭhānehi suṭṭhu aggattā ‘‘sagga’’nti laddhanāmaṃ katapuññānaṃ nibbattanaṭṭhānaṃ devalokaṃ kamati upapajjanavasena upagacchati.

3. "මෙහිම කුසල් කොට" යනු නිවැරදි වූත් සැප විපාක දෙන්නා වූත් අර්ථයෙන් කුසල් වූ, මළගියවුන් උදෙසා දානමය පින් රැස්කර මෙලොවදීම, එනම් මේ ආත්මභාවයේදීම යන්නයි. "මළගියවුන් පුදා" යනු මළගියවුන් උදෙසා දානයෙන් සත්කාර කොට ඔවුන් විඳිනා දුකෙන් මුදවා යන්නයි. මළගියවුන් උදෙසා දෙනු ලබන දානය ඔවුන්ට කරන පූජාවක් නමි. එබැවින් "අපට පූජාව කරන ලදී" (පේතවත්ථු 18) සහ "මළගියවුන්ට උදාර පූජාවක් කරන ලදී" (පේතවත්ථු 25) යයි වදාළ සේක. "මළගියවුන්ට ද" යන තන්හි 'ච' (ද) ශබ්දයෙන් "ප්‍රිය වෙයි, මනාප වෙයි, ඇසුරු කළ යුත්තෙකු වෙයි, විශ්වාස කළ යුත්තෙකු වෙයි, වැඩිය යුත්තෙකු වෙයි, ගරු කළ යුත්තෙකු වෙයි, ප්‍රඥාවන්තයන්ගේ ප්‍රශංසාවට හා කීර්තියට පත් වෙයි" යනාදී මෙලොව ලැබෙන දානමය ආනිශංසයන් අන්තර්ගත කරයි. "පින්කම් කොට ස්වර්ගයට යයි" යනු කල්‍යාණ වූ කුසල් කර්ම කොට, දිව්‍යමය වූ ආයුෂ ආදී දස කරුණින් ඉතා උසස් බැවින් "ස්වර්ගය" යන නම ලැබූ, පින් කළවුන් උපදින ස්ථානය වූ දේව ලෝකයට උත්පත්ති වශයෙන් පැමිණෙයි යන්නයි.

Ettha [Pg.9] ca ‘‘kusalaṃ katvā’’ti vatvā puna ‘‘kammaṃ katvāna bhaddaka’’nti vacanaṃ ‘‘deyyadhammapariccāgo viya pattidānavasena dānadhammapariccāgopi dānamayakusalakammamevā’’ti dassanatthanti daṭṭhabbaṃ. Keci panettha ‘‘petāti arahanto adhippetā’’ti vadanti, taṃ tesaṃ matimattaṃ ‘‘petā’’ti khīṇāsavānaṃ āgataṭṭhānasseva abhāvato, bījādibhāvassa ca dāyakassa viya tesaṃ ayujjamānattā, petayonikānaṃ yujjamānattā ca. Desanāpariyosāne devaputtaṃ sulasañca ādiṃ katvā caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosīti.

මෙහි "කුසල් කොට" යැයි පවසා නැවත "යහපත් කර්ම කොට" යැයි පැවසීම, දෙය්‍යධර්ම පරිත්‍යාගය මෙන්ම පත්තිදාන (පින් දීම) වශයෙන් දානධර්ම පරිත්‍යාගය ද දානමය කුසල් කර්මයක්ම වන බව දැක්වීම සඳහා යැයි දත යුතුය. මෙහිදී ඇතැම්හු "පේත යනු රහතන් වහන්සේලා අදහස් කෙරේ" යැයි පවසති. එය ඔවුන්ගේ මතයක් පමණි. මන්දයත්, රහතන් වහන්සේලාට "පේත" (පරලොව ගිය) යන නාමය පැමිණෙන ස්ථානයක් නැති බැවිනුත්, දායකයාට මෙන් ඔවුන්ට (රහතන් වහන්සේලාට) බීජ ආදී ස්වභාවයක් නොගැලපෙන බැවිනුත්, ප්‍රේත ලෝකයේ උපන් අයට එය ගැලපෙන බැවිනුත් ය. දේශනාව අවසානයේ දේවපුත්‍රයා සහ සුලසා ඇතුළු අසූහාරදහසක් ප්‍රාණීහු ධර්මාවබෝධය කළහ.

Khettūpamapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ඛෙත්තුපම ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව නිම විය.

2. Sūkaramukhapetavatthuvaṇṇanā

2. සූකරමුඛ ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව.

Kāyo te sabbasovaṇṇoti idaṃ satthari rājagahaṃ upanissāya veḷuvane kalandakanivāpe viharante aññataraṃ sūkaramukhapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Atīte kira kassapassa bhagavato sāsane eko bhikkhu kāyena saññato ahosi, vācāya asaññato, bhikkhū akkosati paribhāsati. So kālaṃ katvā niraye nibbatto, ekaṃ buddhantaraṃ tattha paccitvā tato cavitvā imasmiṃ buddhuppāde rājagahasamīpe gijjhakūṭapabbatapāde tasseva kammassa vipākāvasesena khuppipāsābhibhūto peto hutvā nibbatti. Tassa kāyo suvaṇṇavaṇṇo ahosi, mukhaṃ sūkaramukhasadisaṃ. Athāyasmā nārado gijjhakūṭe pabbate vasanto pātova sarīrapaṭijagganaṃ katvā pattacīvaramādāya rājagahaṃ piṇḍāya gacchanto antarāmagge taṃ petaṃ disvā tena katakammaṃ pucchanto –

"ඔබගේ ශරීරය සර්වාභරණයෙන් රන්වන්ය" යන මේ දේශනාව ශාස්තෘන් වහන්සේ රජගහ නුවර නිශ්ශ්‍රිතව කලන්දකනිවාප නම් වූ වේළුවනාරාමයේ වැඩ වසන සමයෙහි එක්තරා සූකරමුඛ ප්‍රේතයෙකු අරභයා වදාරන ලදී. අතීතයේ කස්සප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි එක් භික්ෂුවක් කාය සංවරයෙන් යුක්ත වූ නමුත් වාග් සංවරයෙන් තොරව භික්ෂූන්ට ආක්‍රෝශ පරිභව කළේය. ඔහු කළුරිය කොට නිරයෙහි ඉපිද එක් බුද්ධාන්තරයක් එහි පැසී, එයින් චුතව මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි රජගහ නුවරට නුදුරු ගිජ්ඣකූට පර්වත පාමුල එම අකුසල කර්මයේ ඉතිරි විපාකයෙන් සා පිපාසාවෙන් පීඩිත ප්‍රේතයෙකු වී උපන්නේය. ඔහුගේ ශරීරය රන්වන් පාට විය, මුහුණ ඌරෙකුගේ මුහුණට සමාන විය. එකල්හි ආයුෂ්මත් නාරද තේරණුවන් ගිජ්ඣකූට පර්වතයේ වසන සේක්, උදෑසනම සිරුර පිරිසිදු කොට පාත්‍ර සිවුරු ගෙන රජගහ නුවරට පිඬු පිණිස වඩිනා අතරමගදී එම ප්‍රේතයා දැක, ඔහු කළ කර්මය විමසමින් මෙසේ වදාළහ:

4.

4.

‘‘Kāyo te sabbasovaṇṇo, sabbā obhāsate disā;

Mukhaṃ te sūkarasseva, kiṃ kammamakarī pure’’ti. –

"ඔබගේ ශරීරය සම්පූර්ණයෙන්ම රන්වන්ය, සියලු දිශාවන් බබළවයි. එහෙත් ඔබගේ මුහුණ ඌරෙකුගේ මෙනි. ඔබ පෙර කිනම් කර්මයක් කළෙහිද?"

Gāthamāha. Tattha kāyo te sabbasovaṇṇoti tava kāyo deho sabbo suvaṇṇavaṇṇo uttattakanakasannibho. Sabbā obhāsate disāti tassa pabhāya sabbāpi disā samantanto obhāsati vijjotati. Obhāsateti vā antogadhahotuatthamidaṃ padanti ‘‘te kāyo sabbasovaṇṇo sabbā disā obhāseti vijjotetī’’ti attho daṭṭhabbo. Mukhaṃ [Pg.10] te sūkarassevāti mukhaṃ pana te sūkarassa viya, sūkaramukhasadisaṃ tava mukhanti attho. Kiṃ kammamakarī pureti ‘‘tvaṃ pubbe atītajātiyaṃ kīdisaṃ kammaṃ akāsī’’ti pucchati.

ගාථාව වදාළ සේක. එහි "ඔබගේ ශරීරය සම්පූර්ණයෙන්ම රන්වන්ය" යනු ඔබගේ මුළු ශරීරයම මනාව රත් කළ රන්වන් පැහැයෙන් යුක්තය යන්නයි. "සියලු දිශාවන් බබළවයි" යනු එම ප්‍රභාවෙන් හාත්පස සියලු දිශාවන් බබළවයි, ආලෝකමත් කරයි යන්නයි. නැතහොත් "ඔබගේ ශරීරය රන්වන් බැවින් සියලු දිශාවන් බබළවයි" යනු මෙහි අර්ථයයි. "ඔබගේ මුහුණ ඌරෙකුගේ මෙනි" යනු ඔබගේ මුහුණ ඌරෙකුගේ මුහුණට සමාන වේ යන්නයි. "පෙර කිනම් කර්මයක් කළෙහිද" යනු ඔබ අතීත ජාතියේ පෙර කිනම් ආකාරයේ කර්මයක් කළෙහිදැයි විමසීමයි.

Evaṃ therena so peto katakammaṃ puṭṭho gāthāya vissajjento –

මෙසේ තේරණුවන් විසින් තමා කළ කර්මය පිළිබඳව විමසන ලදුව, එම ප්‍රේතයා ගාථාවකින් පිළිතුරු දෙමින් මෙසේ පැවසීය:

5.

5.

‘‘Kāyena saññato āsiṃ, vācāyāsimasaññato;

Tena metādiso vaṇṇo, yathā passasi nāradā’’ti. –

"නාරදයන් වහන්ස, මම කාය සංවරයෙන් යුක්ත වීමි, එහෙත් වාග් සංවරයෙන් තොර වීමි. ඔබ දකින පරිදි මට මෙබඳු පෙනුමක් ලැබුණේ ඒ නිසාමය."

Āha. Tattha kāyena saññato āsinti kāyikena saṃyamena saṃyato kāyadvārikena saṃvarena saṃvuto ahosiṃ. Vācāyāsimasaññatoti vācāya asaññato vācasikena asaṃvarena samannāgato ahosiṃ. Tenāti tena ubhayena saṃyamena asaṃyamena ca. Meti mayhaṃ. Etādiso vaṇṇoti ediso. Yathā tvaṃ, nārada, paccakkhato passasi, evarūpo, kāyena manussasaṇṭhāno suvaṇṇavaṇṇo, mukhena sūkarasadiso āsinti yojanā. Vaṇṇasaddo hi idha chaviyaṃ saṇṭhāne ca daṭṭhabbo.

එහි "කාය සංවරයෙන් යුක්ත වීමි" යනු කාය ද්වාරයෙන් සිදුවන සංවරයෙන් යුක්ත වූයෙමි යන්නයි. "වාග් සංවරයෙන් තොර වීමි" යනු වචනයෙන් අසංවර වූ, වාචසික අසංවරයෙන් යුක්ත වූයෙමි යන්නයි. "ඒ නිසා" යනු එම සංවරය සහ අසංවරය යන දෙකම නිසා යන්නයි. "මට" යනු මා හටය. "මෙබඳු පෙනුමක්" යනු, නාරදයන් වහන්ස, ඔබ ඉදිරියෙහිම දකින පරිදි ශරීරය මනුෂ්‍ය ස්වරූපයෙන් රන්වන් පැහැති වූත්, මුහුණ ඌරෙකුට සමාන වූත් මෙබඳු පෙනුමක් ඇති විය යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි. "වර්ණය" (වණ්ණ) යන ශබ්දය මෙහිදී ශරීරයේ පැහැය සහ හැඩය යන දෙකටම යොදා ඇත.

Evaṃ peto therena pucchito tamatthaṃ vissajjetvā tameva kāraṇaṃ katvā therassa ovādaṃ dento –

මෙසේ තේරණුවන් විමසූ කරුණට පිළිතුරු දුන් ප්‍රේතයා, එම කරුණම පාදක කරගනිමින් තේරණුවන්ට අවවාද කරමින් මෙසේ කීය:

6.

6.

‘‘Taṃ tyāhaṃ nārada brūmi, sāmaṃ diṭṭhamidaṃ tayā;

Mākāsi mukhasā pāpaṃ, mā kho sūkaramukho ahū’’ti. –

"නාරදයන් වහන්ස, ඔබ විසින්ම මේ දකිනා ලද දෙයින් මම ඔබට මෙසේ පවසමි: වචනයෙන් පව් නොකරන්න, මම මෙන් ඌරු මුහුණක් ඇති අයෙකු නොවන්න."

Gāthamāha. Tattha tanti tasmā. Tyāhanti te ahaṃ. Nāradāti theraṃ ālapati. Brūmīti kathemi. Sāmanti sayameva. Idanti attano sarīraṃ sandhāya vadati. Ayañhettha attho – yasmā, bhante nārada, idaṃ mama sarīraṃ galato paṭṭhāya heṭṭhā manussasaṇṭhānaṃ, upari sūkarasaṇṭhānaṃ, tayā paccakkhatova diṭṭhaṃ, tasmā te ahaṃ ovādavasena vadāmīti. Kinti ceti āha ‘‘mākāsi mukhasā pāpaṃ, mā kho sūkaramukho ahū’’ti. Tattha māti paṭisedhe nipāto. Mukhasāti mukhena. Khoti avadhāraṇe, vācāya pāpakammaṃ mākāsi mā karohi. Mā [Pg.11] kho sūkaramukho ahūti ahaṃ viya sūkaramukho mā ahosiyeva. Sace pana tvaṃ mukharo hutvā vācāya pāpaṃ kareyyāsi, ekaṃsena sūkaramukho bhaveyyāsi, tasmā mākāsi mukhasā pāpanti phalapaṭisedhanamukhenapi hetumeva paṭisedheti.

ගාථාව පැවසීය. එහි "එබැවින්" (තං) යනු ඒ නිසා යන්නයි. "ත්‍යාහං" යනු "ඔබට මම" යන්නයි. "නාරද" යනු තේරණුවන්ට ආමන්ත්‍රණය කිරීමයි. "පවසමි" (බ්‍රූමි) යනු කියමි යන්නයි. "තමා විසින්ම" (සාමං) යනු තමාම යන්නයි. "මේ" (ඉදං) යනු තමාගේම ශරීරය අරභයා පවසන්නකි. මෙහි අර්ථය මෙසේය: "ස්වාමීනි නාරදයන් වහන්ස, බෙල්ලෙන් පහළ මනුෂ්‍ය ස්වරූපයත්, ඉහළ ඌරු ස්වරූපයත් ඇති මගේ මේ ශරීරය ඔබ විසින්ම සියැසින් දකින ලදී. එබැවින් මම ඔබට අවවාදයක් ලෙස පවසමි." කුමක් පවසන්නේද යත්? "වචනයෙන් පව් නොකරන්න, ඌරු මුහුණක් ඇති නොවන්න" යන්නයි. එහි "මා" යනු වැළැක්වීමේ අර්ථය දෙන නිපාතයකි. "මුඛසා" යනු මුඛයෙන් හෙවත් වචනයෙන් යන්නයි. "ඛෝ" යනු අවධාරණය පිණිස යෙදෙන නිපාතයකි. වචනයෙන් පාප කර්ම නොකරන්න යන්නයි. "මා ඛෝ සූකරමුඛෝ අහූ" යනු මා මෙන් ඌරු මුහුණක් ඇත්තෙකු නොවන්න යන්නයි. ඉදින් ඔබ මුඛර වී වචනයෙන් පව් කළහොත් ඒකාන්තයෙන්ම ඌරු මුහුණක් ඇත්තෙකු වනු ඇත. එබැවින් "වචනයෙන් පව් නොකරන්න" යයි විපාකය වැළැක්වීම මගින් හේතුවම වළක්වයි."

Athāyasmā nārado rājagahe piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto catuparisamajjhe nisinnassa satthuno tamatthaṃ ārocesi. Satthā, ‘‘nārada, pubbeva mayā so sattho diṭṭho’’ti vatvā anekākāravokāraṃ vacīduccaritasannissitaṃ ādīnavaṃ, vacīsucaritapaṭisaṃyuttañca ānisaṃsaṃ pakāsento dhammaṃ desesi. Sā desanā sampattaparisāya sātthikā ahosīti.

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් නාරද තෙරුන් වහන්සේ රජගහනුවර පිඬු පිණිස හැසිර, දහවල් දානයෙන් පසු පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී ආපසු වැඩම කොට, සිව්පිරිස මැද වැඩසිටි බුදුරජාණන් වහන්සේට ඒ කරුණ සැළ කළහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ, “නාරද, මම ද කලින්ම ඒ සත්ත්වයා දුටුවෙමි” යි වදාරා, නෙක් ආකාරයෙන් මිශ්‍ර වූ වචී දුශ්චරිතය ඇසුරු කළ ආදීනව ද, වචී සුචරිතයට සම්බන්ධ ආනිසංස ද ප්‍රකාශ කරමින් ධර්මය දේශනා කළ සේක. ඒ දේශනාව පැමිණ සිටි පිරිසට අර්ථවත් (වැඩදායක) වූවාය.

Sūkaramukhapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

සූකරමුඛ ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

3. Pūtimukhapetavatthuvaṇṇanā

3. පූතිමුඛ ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව

Dibbaṃ subhaṃ dhāresi vaṇṇadhātunti idaṃ satthari veḷuvane viharante kalandakanivāpe aññataraṃ pūtimukhapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Atīte kira kassapassa bhagavato kāle dve kulaputtā tassa sāsane pabbajitvā sīlācārasampannā sallekhavuttino aññatarasmiṃ gāmakāvāse samaggavāsaṃ vasiṃsu. Atha aññataro pāpajjhāsayo pesuññābhirato bhikkhu tesaṃ vasanaṭṭhānaṃ upagañchi. Therā tena saddhiṃ paṭisanthāraṃ katvā vasanaṭṭhānaṃ datvā dutiyadivase taṃ gahetvā gāmaṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Manussā te disvā tesu theresu ativiya paramanipaccakāraṃ katvā yāgubhattādīhi paṭimānesuṃ. So vihāraṃ pavisitvā cintesi – ‘‘sundaro vatāyaṃ gocaragāmo, manussā ca saddhā pasannā, paṇītapaṇītaṃ piṇḍapātaṃ denti, ayañca vihāro chāyūdakasampanno, sakkā me idha sukhena vasituṃ. Imesu pana bhikkhūsu idha vasantesu mayhaṃ phāsuvihāro na bhavissati, antevāsikavāso viya bhavissati. Handāhaṃ ime aññamaññaṃ bhinditvā yathā na puna idha vasissanti, tathā karissāmī’’ti.

“දිබ්බං සුභං ධාරේසි වණ්ණධාතුං” යන මෙම ගාථාව බුදුරජාණන් වහන්සේ වේළුවනාරාමයෙහි කලන්දකනිවාපයෙහි වැඩවසන කාලයෙහි එක්තරා පූතිමුඛ ප්‍රේතයෙකු අරභයා වදාරන ලදී. අතීතයෙහි කස්සප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කුලපුත්‍රයන් දෙදෙනෙක් උන්වහන්සේගේ ශාසනයෙහි පැවිදි වී, ශීලාචාරවලින් යුක්තව, කෙලෙස් තවන ප්‍රතිපදාවෙන් එක්තරා ගමක ආවාසයක සමගියෙන් වාසය කළහ. එකල්හි පාපී අදහස් ඇති, කේලාම් කීමට කැමති එක්තරා භික්ෂුවක් ඔවුන් වසන ස්ථානයට පැමිණියේය. ඒ තෙරුන් වහන්සේලා ඒ භික්ෂුව සමඟ පිළිසඳරෙහි යෙදී, ඔහුට නවාතැන් දී, දෙවන දිනයේ ඔහුව ද කැටුව ගමට පිඬු පිණිස වැඩම කළහ. මිනිස්සු ඔවුන් දැක ඒ තෙරුන් වහන්සේලා කෙරෙහි ඉතා මහත් ගෞරව දක්වා කැඳ බත් ආදියෙන් සංග්‍රහ කළහ. ඒ මහණ තෙමේ විහාරයට පැමිණ මෙසේ සිතීය: “මේ ගොචරග්‍රාමය ඉතා යහපත්ය. මිනිස්සු ද සැදැහැවත්ය, පහන් සිත් ඇත්තෝය. ඉතා ප්‍රණීත පිණ්ඩපාතය පූජා කරති. මේ විහාරය ද සෙවණ හා පැන්වලින් සමන්විතය. මට මෙහි සුවසේ වාසය කළ හැකිය. නමුත් මේ මහණන් මෙහි වාසය කරන විට මට අතේවාසිකයෙකු මෙන් සුවසේ වාසය කිරීමට නොලැබෙනු ඇත. දැන් මම මොවුන් ඔවුනොවුන් භේද කොට, නැවත මෙහි වාසය නොකරන ආකාරයට කටයුතු කරන්නෙමි” යි සිතීය.

Athekadivasaṃ [Pg.12] mahāthere dvinnampi ovādaṃ datvā attano vasanaṭṭhānaṃ paviṭṭhe pesuṇiko bhikkhu thokaṃ kālaṃ vītināmetvā mahātheraṃ upasaṅkamitvā vanditvā therena ‘‘kiṃ, āvuso, vikāle āgatosī’’ti ca vutte, ‘‘āma, bhante kiñci vattabbaṃ atthī’’ti vatvā ‘‘kathehi, āvuso’’ti therena anuññāto āha – ‘‘eso, bhante, tumhākaṃ sahāyakatthero sammukhā mitto viya attānaṃ dassetvā parammukhā sapatto viya upavadatī’’ti. ‘‘Kiṃ kathetī’’ti pucchito ‘‘suṇātha, bhante, ‘eso mahāthero saṭho māyāvī kuhako micchājīvena jīvikaṃ kappetī’ti tumhākaṃ aguṇaṃ kathetī’’ti āha. ‘‘Mā, āvuso, evaṃ bhaṇi, na so bhikkhu evaṃ maṃ upavadissati, gihikālato paṭṭhāya mama sabhāvaṃ jānāti ‘pesalo kalyāṇasīlo’’’ti. ‘‘Sace, bhante, tumhe attano visuddhacittatāya evaṃ cintetha, taṃ tumhākaṃyeva anucchavikaṃ, mayhaṃ pana tena saddhiṃ veraṃ natthi, kasmā ahaṃ tena avuttaṃ ‘vutta’nti vadāmi. Hotu, kālantarena sayameva jānissathā’’ti āha. Theropi puthujjanabhāvadosena dveḷhakacitto ‘‘evampi siyā’’ti sāsaṅkahadayo hutvā thokaṃ sithilavissāso ahosi. So bālo paṭhamaṃ mahātheraṃ paribhinditvā itarampi thenaṃ vuttanayeneva paribhindi. Atha te ubhopi therā dutiyadivase aññamaññaṃ anālapitvā pattacīvaramādāya gāme piṇḍāya caritvā piṇḍapātamādāya attano vasanaṭṭhāneyeva paribhuñjitvā sāmīcimattampi akatvā taṃ divasaṃ tattheva vasitvā vibhātāya ca rattiyā aññamaññaṃ anārocetvāva yathāphāsukaṭṭhānaṃ agamaṃsu.

ඉක්බිති එක් දිනක, මහා තෙරුන් වහන්සේ ස්ථවිරයන් වහන්සේලා දෙදෙනාටම අවවාද දී තමන්ගේ වාසස්ථානයට වැඩම කළ කල්හි, කේලාම් කියන මහණ තෙමේ ස්වල්ප වේලාවක් ඉක්මවා මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ වෙත එළඹ වැඳ, “ඇවැත්නි, නොකල්හි ආවේ මන්දැ” යි තෙරුන් ඇසූ විට, “ස්වාමීනි, එසේය, යමක් සැළ කිරීමට ඇතැ” යි කියා, “ඇවැත්නි, පවසන්නැ” යි තෙරුන් අවසර දුන් කල්හි මෙසේ කීවේය: “ස්වාමීනි, ඔබේ යහළු තෙරුන් වහන්සේ ඉදිරියේ මිතුරෙකු සේ පෙනී සිටිමින් පිටුපසින් සතුරෙකු මෙන් ඔබට දොස් කියයි.” “කුමක් කියන්නේදැ” යි ඇසූ විට, “ස්වාමීනි, අසන්න, ‘මේ මහා තෙරුන් කපටිය, මායාවිය, වංචනිකය, වැරදි ජීවිකාවෙන් කල් ගෙවයි’ යනුවෙන් ඔබේ අගුණ කියයි” යි කීවේය. “ඇවැත්නි, එසේ නොකියන්න, ඒ භික්ෂුව මට එසේ අපහාස නොකරයි. ගිහි කාලයේ සිට ඔහු මා දනී, ඔහු සිල්වත්ය, යහපත් ගතිගුණ ඇත්තෙකි” යි පැවසූ විට, “ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේ ඔබගේ පිරිසිදු සිත නිසා මෙසේ සිතන්නේ නම් එය ඔබට ගැලපේ. මට නම් ඔහු සමඟ වෛරයක් නැත. ඔහු නොකී දෙයක් කීවා යැයි මම කුමට කියම්ද? හොඳයි, කාලයාගේ ඇවෑමෙන් ඔබම දැනගනු ඇත” යි පැවසීය. තෙරුන් වහන්සේ ද පෘථග්ජන ස්වභාවය නිසා ඇති වූ දෝෂයෙන් දෙගිඩියාවට පත් සිතින් “මෙසේ ද විය හැකිය” යි සැක සහිතව විශ්වාසය තරමක් ලිහිල් කළහ. ඒ අඥාන මහණ තෙමේ පළමුව මහා ස්ථවිරයන් භේද කරවා, අනෙක් තෙරුන් ද කලින් කී ක්‍රමයටම භේද කළේය. එවිට ඒ තෙරුන් වහන්සේලා දෙදෙනාම දෙවන දිනයේ එකිනෙකා සමඟ කතා නොකර, පාත්‍ර සිවුරු ගෙන ගමෙහි පිඬු පිණිස හැසිර, දානය ගෙන තමන්ගේම ස්ථානයන්හි වළඳා, වත්පිළිවෙත් පවා නොකොට එදින එහිම වැස, රෑ පහන් වූ පසු එකිනෙකාට නොදන්වාම තමන්ට පහසු ස්ථාන කරා වැඩම කළහ.

Pesuṇikaṃ pana bhikkhuṃ paripuṇṇamanorathaṃ gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭhaṃ manussā disvā āhaṃsu – ‘‘bhante, therā kuhiṃ gatā’’ti? So āha – ‘‘sabbarattiṃ aññamaññaṃ kalahaṃ katvā mayā ‘mā kalahaṃ karotha, samaggā hotha, kalaho nāma anatthāvaho āyatidukkhuppādako akusalasaṃvattaniko, purimakāpi kalahena mahatā hitā paribhaṭṭhā’tiādīni vuccamānāpi mama vacanaṃ anādiyitvā pakkantā’’ti. Tato manussā ‘‘therā tāva gacchantu, tumhe pana amhākaṃ anukampāya idheva anukkaṇṭhitvā vasathā’’ti yāciṃsu. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā tattheva vasanto katipāhena cintesi – ‘‘mayā sīlavanto kalyāṇadhammā bhikkhū [Pg.13] āvāsalobhena paribhinnā, bahuṃ vata mayā pāpakammaṃ pasuta’’nti balavavippaṭisārābhibhūto sokavegena gilāno hutvā nacireneva kālaṃ katvā avīcimhi nibbatti.

මනෝරථය පිරී ගිය කේලාම් කියන මහණ තෙමේ පිඬු පිණිස ගමට පිවිසි කල්හි මිනිස්සු ඔහු දැක, “ස්වාමීනි, තෙරුන් වහන්සේලා කොහි වැඩම කළාහුදැ” යි ඇසූහ. ඔහු මෙසේ කීවේය: “මුළු රාත්‍රිය පුරා එකිනෙකා සමඟ කලහ කොට, මා ‘කලහ නොකරන්න, සමගි වන්න, කලහය යනු අනර්ථය පිණිස පවතින්නකි, මතු දුක් උපදවන්නකි, අකුසල් වැඩෙන්නකි, පෙර පවා කලහය නිසා මහත් වූ යහපතින් පිරිහුණාහ’ යනාදිය කීවත් මගේ වචනය නොසලකා නික්ම ගියහ” යි පැවසීය. එවිට මිනිස්සු, “තෙරුන් වහන්සේලා ගියාවේ, ඔබ වහන්සේ අප කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් නොසතුටු නොවී මෙහිම වැඩ වසන්නැ” යි ආරාධනා කළහ. ඔහු “යහපති” යි පිළිගෙන එහි වසමින් දින කිහිපයකට පසු මෙසේ සිතීය: “මම ආවාසය කෙරෙහි ඇති ලෝභය නිසා සිල්වත් යහපත් ගුණැති භික්ෂූන් වහන්සේලා භේද කළෙමි. ඒකාන්තයෙන්ම මා විසින් බොහෝ පව්කම් රැස් කරන ලදී” යි දැඩි පසුතැවිල්ලෙන් මැඬී, ශෝක වේගයෙන් රෝගී වී වැඩි කලක් නොගොස් කළුරිය කොට අවීචි නිරයේ උපන්නේය.

Itare dve sahāyakattherā janapadacārikaṃ carantā aññatarasmiṃ āvāse samāgantvā aññamaññaṃ sammoditvā tena bhikkhunā vuttaṃ bhedavacanaṃ aññamaññassa ārocetvā tassa abhūtabhāvaṃ ñatvā samaggā hutvā anukkamena tameva āvāsaṃ paccāgamiṃsu. Manussā dve there disvā haṭṭhatuṭṭhā sañjātasomanassā hutvā catūhi paccayehi upaṭṭhahiṃsu. Therā ca tattheva vasantā sappāyaāhāralābhena samāhitacittā vipassanaṃ vaḍḍhetvā nacireneva arahattaṃ pāpuṇiṃsu.

අනෙක් යහළු තෙරුන් වහන්සේලා දෙදෙනා ජනපද චාරිකාවේ හැසිරෙද්දී එක්තරා ආවාසයකදී මුණගැසී, එකිනෙකා සමඟ සතුටු සාමීචියේ යෙදී, ඒ භික්ෂුව කී භේදකාරී වචන එකිනෙකාට පවසා, එහි අසත්‍ය බව දැනගෙන සමගි වී පිළිවෙළින් ඒ ආවාසයටම ආපසු වැඩම කළහ. මිනිස්සු ඒ තෙරුන් වහන්සේලා දෙදෙනා දැක හද පිරි සතුටින් යුක්තව සතර පසයෙන් උපස්ථාන කළහ. ඒ තෙරුන් වහන්සේලා ද එහිම වාසය කරමින්, සප්පාය ආහාර ලබමින් සමාහිත සිත් ඇතිව විදර්ශනා වඩා වැඩි කලක් නොගොස් අරහත්වයට පත් වූහ.

Pesuṇiko bhikkhu ekaṃ buddhantaraṃ niraye paccitvā imasmiṃ buddhuppāde rājagahassa avidūre pūtimukhapeto hutvā nibbatti. Tassa kāyo suvaṇṇavaṇṇo ahosi, mukhato pana puḷavakā nikkhamitvā ito cito ca mukhaṃ khādanti, tassa dūrampi okāsaṃ pharitvā duggandhaṃ vāyati. Athāyasmā nārado gijjhakūṭapabbatā orohanto taṃ disvā –

කේලාම් කී මහණ තෙමේ එක් බුද්ධාන්තරයක් නිරයේ පැසී, මෙම බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි රජගහනුවරට නුදුරු තැනක පූතිමුඛ ප්‍රේතයෙකු වී උපන්නේය. ඔහුගේ ශරීරය රන්වන් පැහැති විය. මුඛයෙන් පණුවෝ නික්මී එහා මෙහා යමින් කට හපා කති. ඔහුගේ ශරීරයෙන් පිටවන දුර්ගන්ධය බොහෝ ඈතට විහිදෙයි. එවිට ආයුෂ්මත් නාරද තෙරුන් වහන්සේ ගිජ්ඣකූට පර්වතයෙන් බැස වඩින සේක් ඔහුව දැක මෙසේ විමසූහ:

7.

7.

‘‘Dibbaṃ subhaṃ dhāresi vaṇṇadhātuṃ, vehāyasaṃ tiṭṭhasi antalikkhe;

Mukhañca te kimayo pūtigandhaṃ, khādanti kiṃ kammamakāsi pubbe’’ti. –

“පින්වත, ඔබ දිව්‍යමය වූ ශෝභන වර්ණයක් දරන්නෙහිය. ආකාශයෙහි අහසේ සිටින්නෙහිය. එහෙත් ඔබගේ මුඛයෙහි පණුවෝ දුගඳ හමද්දී හපා කති. ඔබ පෙර කුමන කර්මයක් කළෙහිද?”

Imāya gāthāya katakammaṃ pucchi. Tattha dibbanti divi bhavaṃ devattabhāvapariyāpannaṃ. Idha pana dibbaṃ viyāti dibbaṃ. Subhanti sobhanaṃ, sundarabhāvaṃ vā. Vaṇṇadhātunti chavivaṇṇaṃ. Dhāresīti vahasi. Vehāyasaṃ tiṭṭhasi antalikkheti vehāyasasaññite antalikkhe tiṭṭhasi. Keci pana ‘‘vihāyasaṃ tiṭṭhasi antalikkhe’’ti pāṭhaṃ vatvā vihāyasaṃ obhāsento antalikkhe tiṭṭhasīti vacanasesena atthaṃ vadanti. Pūtigandhanti kuṇapagandhaṃ, duggandhanti attho. Kiṃ kammamakāsi pubbeti paramaduggandhaṃ te mukhaṃ kimayo khādanti, kāyo ca suvaṇṇavaṇṇo, kīdisaṃ nāma kammaṃ evarūpassa attabhāvassa kāraṇabhūtaṃ pubbe tvaṃ akāsīti pucchi.

මෙම ගාථාවෙන් කරනු ලැබූ කර්මය පිළිබඳව විමසන ලදී. එහි 'දිබ්බං' යනු දිව්‍ය භවයෙහි හෙවත් දිව්‍ය ආත්මභාවයට අයත් බවයි. මෙහි 'දිබ්බං' යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ දිව්‍යමය ස්වභාවයයි. 'සුභං' යනු ශෝභන හෙවත් යහපත් බවයි. 'වණ්ණධාතුං' යනු ශරීර වර්ණය හෙවත් සමෙහි පැහැයයි. 'ධාරේසි' යනු දරන්නෙහිය යන්නයි. 'වේහායසං තිට්ඨසි අන්තලික්ඛේ' යනු අවකාශය නම් වූ අහසෙහි රැඳී සිටින්නෙහිය යන්නයි. ඇතැම් ආචාර්යවරුන් 'විහායසං තිට්ඨසි අන්තලික්ඛේ' යැයි පාඨය ගෙන, අහස ඒකාලෝක කරමින් අහසෙහි රැඳී සිටින්නෙහිය යන අර්ථය පවසති. 'පූතිගන්ධං' යනු කුණු වූ මළකුණක ගන්ධය හෙවත් දුර්ගන්ධයයි. 'කිං කම්මමකාසි පුබ්බේ' යනු අතීතයේ කිනම් කර්මයක් කරන ලද්දේද යන්නයි. "ඔබගේ මුඛය දැඩි දුර්ගන්ධයකින් යුක්තය, පණුවන් කති. එහෙත් ශරීරය රන්වන් පැහැතිය. මෙබඳු ආත්මභාවයක් ලැබීමට හේතු වූ කිනම් කර්මයක් ඔබ අතීතයේදී කළේද?" යැයි විමසන ලදී.

Evaṃ [Pg.14] therena so peto attanā katakammaṃ puṭṭho tamatthaṃ vissajjento –

මෙසේ නාරද ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් තමා කළ කර්මය පිළිබඳව විමසන ලදුව, ඒ ප්‍රේතයා එම කරුණ පැහැදිලි කරමින් මෙසේ පැවසීය.

8.

8.

‘‘Samaṇo ahaṃ pāpotiduṭṭhavāco, tapassirūpo mukhasā asaññato;

Laddhā ca me tamasā vaṇṇadhātu, mukhañca me pesuṇiyena pūtī’’ti. –

"නාරද හිමියනි, මම පෙර භවයෙහි පවිටු මහණෙක් වීමි. මම දුෂ්ට වචන ඇත්තෙක් වූ අතර, තපස්වී වේශයක් දරා සිටියද මුඛයෙන් අසංවර වීමි. මාගේ එම තපස් ගුණය (බ්‍රහ්මචර්යාව) නිසා දිව්‍යමය රන්වන් ශරීර වර්ණයක් ලැබුණි. එහෙත් කේලාම් කීම නිසා මාගේ මුඛය කුණු වූ දුර්ගන්ධයෙන් යුක්ත විය."

Gāthamāha. Tattha samaṇo ahaṃ pāpoti ahaṃ lāmako samaṇo pāpabhikkhu ahosiṃ. Atiduṭṭhavācoti atiduṭṭhavacano, pare atikkamitvā laṅghitvā vattā, paresaṃ guṇaparidhaṃsakavacanoti attho. ‘‘Atidukkhavāco’’ti vā pāṭho, ativiya pharusavacano musāvādapesuññādivacīduccaritanirato. Tapassirūpoti samaṇapatirūpako. Mukhasāti mukhena. Laddhāti paṭiladdhā. Ca-kāro sampiṇḍanattho. Meti mayā. Tapasāti brahmacariyena. Pesuṇiyenāti pisuṇavācāya. Putīti pūtigandhaṃ.

යන ගාථාව පැවසීය. එහි 'සමණෝ අහං පාපෝ' යනු මම ලාමක වූ මහණෙක් හෙවත් පවිටු භික්ෂුවක් වීමි යන්නයි. 'අතිදුට්ඨවාචෝ' යනු ඉතා දුෂ්ට වචන ඇත්තෙකු වූ, අන්‍යයන්ට අපහාස කරමින් කතා කරන, අනුන්ගේ ගුණ විනාශ කරන වචන පවසන්නා යන අර්ථයයි. 'අතිදුක්ඛවාචෝ' යනුවෙන්ද පාඨයක් ඇත, එහි අර්ථය ඉතා රළු වචන පවසන, මුසාවාද හා කේලාම් කීම ආදී වචී දුශ්චරිතයෙහි නිරත වූ බවයි. 'තපස්සිරූපෝ' යනු ශ්‍රමණ වේශයක් ගත් තැනැත්තායි. 'මුඛසා' යනු මුඛයෙන් යන්නයි. 'ලද්ධා' යනු ලබන ලද්දේය. 'ච' කාරය සම්බන්ධ කිරීමේ අර්ථය ගෙන දෙයි. 'මේ' යනු මා විසිනි. 'තපසා' යනු බ්‍රහ්මචර්යාව මගිනි. 'පේසුණියෙන' යනු කේලාම් කීමෙනි. 'පූති' යනු කුණු වූ ගන්ධයයි.

Evaṃ so peto attanā katakammaṃ ācikkhitvā idāni therassa ovādaṃ dento –

මෙසේ ඒ ප්‍රේතයා තමා කළ කර්මය පවසා, දැන් ස්ථවිරයන් වහන්සේට අවවාද කරමින් -

9.

9.

‘‘Tayidaṃ tayā nārada sāmaṃ diṭṭhaṃ,Anukampakā ye kusalā vadeyyuṃ;

Mā pesuṇaṃ mā ca musā abhāṇi,Yakkho tuvaṃ hohisi kāmakāmī’’ti. –

"නාරද හිමියනි, ඔබ විසින්ම මාගේ මේ ස්වරූපය දැන් දක්නා ලදී. අනුකම්පාව දක්වන, අනුන්ගේ යහපතෙහි දක්ෂ වූ බුද්ධාදී උතුමන් යමක් පවසන්නේද, මමද එය පවසමි. ඔබ කේලාම් නොකියන්න, බොරු ද නොකියන්න. එවිට ඔබ කැමති සැප සම්පත් විඳින දේවතාවෙක් වනු ඇත."

Osānagāthamāha. Tattha tayidanti taṃ idaṃ mama rūpaṃ. Anukampakā ye kusalā vadeyyunti ye anukampanasīlā kāruṇikā parahitapaṭipattiyaṃ kusalā nipuṇā buddhādayo yaṃ vadeyyuṃ, tadeva vadāmīti adhippāyo. Idāni taṃ ovādaṃ dassento ‘‘mā pesuṇaṃ mā ca musā abhāṇi, yakkho tuvaṃ hohisi kāmakāmī’’ti āha. Tassattho – pesuṇaṃ pisuṇavacanaṃ musā ca mā abhāṇi mā kathehi. Yadi hi tvaṃ musāvādaṃ pisuṇavācañca pahāya vācāya saññato bhaveyyāsi, yakkho vā devo vā devaññataro vā tvaṃ bhavissasi, kāmaṃ kāmitabbaṃ uḷāraṃ dibbasampattiṃ [Pg.15] paṭilabhitvā tattha kāmanasīlo yathāsukhaṃ indriyānaṃ paricaraṇena abhiramaṇasīloti.

යනුවෙන් අවසාන ගාථාව පැවසීය. එහි 'තයිදං' යනු මාගේ මේ ශරීරයයි. 'අනුකම්පකා යේ කුසලා වදෙය්‍යුං' යනු අනුකම්පා සහගත වූ, කරුණාවන්ත වූ, පරහිත චර්යාවෙහි දක්ෂ වූ බුද්ධාදී උතුමන් යමක් පවසන්නේද, මමද එය පවසමි යන අදහසයි. දැන් එම අවවාදය දක්වමින් "කේලාම් නොකියන්න, බොරු නොකියන්න, එවිට ඔබ කැමති සැප සම්පත් විඳින දේවතාවෙක් වනු ඇත" යැයි පැවසීය. එහි අර්ථය නම් - කේලාම් බස් සහ බොරු බස් නොකියන්න යන්නයි. ඉදින් ඔබ මුසාවාදය සහ කේලාම් කීම අතහැර වචනයෙන් සංවර වන්නේ නම්, ඔබ ප්‍රකට හෝ අප්‍රකට දෙවියෙක් වනු ඇත. කැමති විය යුතු වූ උදාර දිව්‍ය සම්පත් ලබාගෙන, එහි කැමති පරිදි පංචේන්ද්‍රියන් පිනවමින් සතුටින් වෙසෙන දෙවියෙක් වනු ඇත යනු මෙහි අර්ථයයි.

Taṃ sutvā thero tato rājagahaṃ gantvā piṇḍāya caritvā pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto satthu tamatthaṃ ārocesi. Satthā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā dhammaṃ desesi. Sā desanā sampattaparisāya sātthikā ahosīti.

එය ඇසූ ස්ථවිරයන් වහන්සේ එතැනින් රජගහ නුවරට වැඩම කර, පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිර, පසුව බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත ගොස් පූතිමුඛ ප්‍රේතයා පිළිබඳ ඒ පුවත සැළ කළහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ එම කරුණ නිමිති කරගෙන ධර්ම දේශනා කළ සේක. එම දේශනාව පැමිණ සිටි පිරිසට අර්ථවත් විය.

Pūtimukhapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

පූතිමුඛ ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව නිමවා ලදි.

4. Piṭṭhadhītalikapetavatthuvaṇṇanā

4. පිට්ඨධීතලික ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව (පිටි රූපය දියණිය කොට ගත් ප්‍රේත වස්තුව)

Yaṃ kiñcārammaṇaṃ katvāti idaṃ satthā sāvatthiyaṃ jetavane viharanto anāthapiṇḍikassa gahapatino dānaṃ ārabbha kathesi. Anāthapiṇḍikassa kira gahapatino dhītu dhītāya dārikāya dhāti piṭṭhadhītalikaṃ adāsi ‘‘ayaṃ te dhītā, imaṃ gahetvā kīḷassū’’ti. Sā tattha dhītusaññaṃ uppādesi. Athassā ekadivasaṃ taṃ gahetvā kīḷantiyā pamādena patitvā bhijji. Tato dārikā ‘‘mama dhītā matā’’ti parodi. Taṃ rodantiṃ kocipi gehajano saññāpetuṃ nāsakkhi. Tasmiñca samaye satthā anāthapiṇḍikassa gahapatino gehe paññatte āsane nisinno hoti, mahāseṭṭhi ca bhagavato samīpe nisinno ahosi. Dhāti taṃ dārikaṃ gahetvā seṭṭhissa santikaṃ agamāsi. Seṭṭhi taṃ disvā ‘‘kissāyaṃ dārikā rodatī’’ti āha. Dhāti taṃ pavattiṃ seṭṭhissa ārocesi. Seṭṭhi taṃ dārikaṃ aṅke nisīdāpetvā ‘‘tava dhītudānaṃ dassāmī’’ti saññāpetvā satthu ārocesi – ‘‘bhante, mama nattudhītaraṃ piṭṭhadhītalikaṃ uddissa dānaṃ dātukāmo, taṃ me pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ svātanāya adhivāsethā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.

'යං කිංචාරම්මණං කත්වා' යනාදී මෙම දේශනාව ශාස්තෘන් වහන්සේ සාවත්ථියෙහි ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන කල අනේපිඬු සිටුතුමාගේ දානයක් අරභයා දේශනා කළ සේක. අනේපිඬු සිටුතුමාගේ මිණිබිරිය වූ දැරියට ඇයගේ කිරි මව පිටිවලින් කළ රූපයක් දී "මේ ඔබේ දුවයි, මෙය ගෙන සෙල්ලම් කරන්න" යැයි කීවාය. ඇය එහි 'තම දියණිය' යන හැඟීම ඇති කරගත්තාය. පසුව එක් දිනක ඇය එය ගෙන සෙල්ලම් කරද්දී නොසැලකිල්ල නිසා එය වැටී බිඳී ගියේය. එවිට ඒ දැරිය "මගේ දුව මැරුණා" යැයි පවසමින් හැඬුවාය. ඇය අඬද්දී නිවසේ සිටි කිසිවෙකුට ඇය සනසාලීමට නොහැකි විය. එම අවස්ථාවෙහි ශාස්තෘන් වහන්සේ අනේපිඬු සිටුතුමාගේ නිවසෙහි පනවන ලද ආසනයෙහි වැඩ සිටි අතර, සිටුතුමා ද බුදුරජාණන් වහන්සේ අසල අසුන්ගෙන සිටියේය. කිරි මව ඒ දැරිය කැඳවාගෙන සිටුතුමා වෙත ගියාය. සිටුතුමා ඇය දැක "මේ දැරිය අඬන්නේ මන්ද?" යැයි විමසීය. කිරි මව ඒ පුවත සිටුතුමාට සැළ කළාය. සිටුතුමා ඒ දැරිය උකුළෙහි හිඳුවාගෙන "මම ඔබේ දුව වෙනුවෙන් දානයක් දෙන්නම්" යැයි පවසා ඇය අස්වසා, බුදුරජාණන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය - "ස්වාමීනි, මාගේ මිණිබිරියගේ දියණිය වූ පිටි රූපය වෙනුවෙන් දානයක් දීමට කැමැත්තෙමි. පන්සියයක් භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ හෙට දිනය සඳහා මාගේ ඒ දානය පිළිගන්නා සේක්වා." බුදුරජාණන් වහන්සේ නිහඬව එය පිළිගත් සේක.

Atha bhagavā dutiyadivase pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ seṭṭhissa gharaṃ gantvā bhattakiccaṃ katvā anumodanaṃ karonto –

පසුව බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙවන දිනයෙහි පන්සියයක් භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ සිටුතුමාගේ නිවසට වැඩම කර, දානමය කටයුතු අවසානයේ අනුමෝදනාව කරමින් -

10.

10.

‘‘Yaṃ kiñcārammaṇaṃ katvā, dajjā dānaṃ amaccharī;

Pubbapete ca ārabbha, atha vā vatthudevatā.

"මසුරුකම් නැති දායකයා යම්කිසි අරමුණක් කරගෙන දානය දිය යුතුය. පෙර මියගිය ඥාතීන් වෙනුවෙන් හෝ ගෘහයට අධිගෘහිත දේවතාවුන් වෙනුවෙන් දානය දිය යුතුය.

11.

11.

‘‘Cattāro [Pg.16] ca mahārāje, lokapāle yasassine;

Kuveraṃ dhataraṭṭhañca, virūpakkhaṃ virūḷhakaṃ;

Te ceva pūjitā honti, dāyakā ca anipphalā.

කීර්තිමත් ලෝකපාලක මහාරාජවරුන් සතර දෙනා වූ කුවේර, ධතරට්ඨ, විරූපාක්ඛ සහ විරූළ්හක යන දෙවිවරුන් උදෙසා ද දානය දිය යුතුය. එවිට එම දෙවිවරු ද පිදුම් ලබති, දායකයෝ ද නිෂ්ඵල නොවී පුණ්‍යඵල ලබති."

12.

12.

‘‘Na hi ruṇṇaṃ vā soko vā, yā caññā paridevanā;

Na taṃ petassa atthāya, evaṃ tiṭṭhanti ñātayo.

"හැඬීමෙන් හෝ ශෝක කිරීමෙන් හෝ වෙනත් විලාප දීමකින් මියගිය අයට ප්‍රයෝජනයක් නොවේ. ඥාතීන් කොතරම් හැඬුවද ඉන් පලක් නැත. ඔවුන් එසේ හැඬීමෙන් සිදුවන්නේ තමන්ටම පීඩා පමුණුවා ගැනීම පමණි."

13.

13.

‘‘Ayañca kho dakkhiṇā dinnā, saṅghamhi suppatiṭṭhitā;

Dīgharattaṃ hitāyassa, ṭhānaso upakappatī’’ti. – imā gāthā abhāsi;

"සංඝයා කෙරෙහි මැනවින් පිහිටුවා දෙන ලද මෙම දක්ෂිණාව, ඒ මියගිය තැනැත්තාට බොහෝ කල් හිතසුව පිණිස පවතින අතර එය එම මොහොතේදීම ප්‍රයෝජනවත් වේ." යන මෙම ගාථාවන් වදාළ සේක.

10. Tattha yaṃ kiñcārammaṇaṃ katvāti maṅgalādīsu aññataraṃ yaṃ kiñci ārabbha uddissa. Dajjāti dadeyya. Amaccharīti attano sampattiyā parehi sādhāraṇabhāvāsahanalakkhaṇassa maccherassa abhāvato amaccharī, pariccāgasīlo macchariyalobhādicittamalaṃ dūrato katvā dānaṃ dadeyyāti adhippāyo. Pubbapete ca ārabbhāti pubbakepi pete uddissa. Vatthudevatāti gharavatthuādīsu adhivatthā devatā ārabbhāti yojanā. Atha vāti iminā aññepi devamanussādike ye keci ārabbha dānaṃ dadeyyāti dasseti.

10. එහි 'යං කිංචාරම්මණං කත්වා' යනු මංගල උත්සව ආදී යම්කිසි කරුණක් අරභයා යන්නයි. 'දජ්ජා' යනු දිය යුතුය යන්නයි. 'අමච්ඡරී' යනු තමාගේ සම්පත් අන් අය සමඟ පොදු බව ඉවසාගත නොහැකි ලක්ෂණය වූ මසුරුකම නැති බැවින් ත්‍යාගශීලී වූ තැනැත්තායි. මසුරුකම, ලෝභය ආදී චිත්ත මලයන් දුරු කර දානය දිය යුතුය යනු මෙහි අදහසයි. 'පුබ්බපේතේ ච ආරබ්භ' යනු පෙර මියගිය ඥාතීන් උදෙසා යන්නයි. 'වත්ථුදේවතා' යනු ගෘහ වස්තු ආදියෙහි වසන දේවතාවන් අරභයා යන්නයි. 'අථවා' යන මෙයින් වෙනත් දෙවි මිනිස් ආදී ඕනෑම අයෙකු අරභයා දානය දිය හැකි බව දක්වයි.

11. Tattha devesu tāva ekacce pākaṭe deve dassento ‘‘cattāro ca mahārāje’’ti vatvā puna te nāmato gaṇhanto ‘‘kuvera’’ntiādimāha. Tattha kuveranti vessavaṇaṃ. Dhataraṭṭhantiādīni sesānaṃ tiṇṇaṃ lokapālānaṃ nāmāni. Te ceva pūjitā hontīti te ca mahārājāno pubbapetavatthudevatāyo ca uddisanakiriyāya paṭimānikā honti. Dāyakā ca anipphalāti ye dānaṃ denti, te dāyakā ca paresaṃ uddisanamattena na nipphalā, attano dānaphalassa bhāgino eva honti.

11. එහි ඒ දෙවියන් අතර ප්‍රථමයෙන් ඇතැම් ප්‍රකට දෙවියන් පෙන්වා දීම පිණිස ‘සතර මහා රජවරු’ යැයි වදාරා, නැවත ඔවුන් නාම වශයෙන් දක්වනු පිණිස ‘කුවේර’ යනාදිය වදාළ සේක. එහි කුවේර යනු වෛශ්‍රවණ දිව්‍ය රාජයා ය. ධතරට්ඨ යනාදිය සෙසු ලෝකපාලක දිව්‍ය රාජවරුන් තිදෙනාගේ නම් වේ. ‘ඔවුහු ද පිදුම් ලද්දෝ වෙති’ යනු, ඒ මහා රජවරුන් ද පෙර පේතවස්තුවෙහි සඳහන් වූ දේවතාවුන් ද පින් අනුමෝදන් කිරීමේ ක්‍රියාව මගින් ගරු බුහුමනට පත් වෙති යන්නයි. ‘දායකයෝ ද නිෂ්ඵල නොවෙති’ යනු යම් දායකයෝ දන් දෙත් ද, ඔවුහු ද අන් අය උදෙසා පින් දීම මාත්‍රයෙන්ම නිෂ්ඵල නොවෙති, තමන්ගේ දානමය පිනෙහි විපාකයට හිමිකරුවෝම වෙති.

12. Idāni ‘‘ye attano ñātīnaṃ maraṇena rodanti paridevanti socanti, tesaṃ taṃ niratthakaṃ, attaparitāpanamattamevā’’ti dassetuṃ ‘‘na hi ruṇṇaṃ vā’’ti gāthamāha. Tattha ruṇṇanti ruditaṃ assumocanaṃ na hi kātabbanti [Pg.17] vacanaseso. Sokoti socanaṃ cittasantāpo, antonijjhānanti attho. Yā caññā paridevanāti yā ca ruṇṇasokato aññā paridevanā, ‘‘kahaṃ ekaputtakā’’tiādivācāvippalāpo, sopi na kātabboti attho. Sabbattha vā-saddo vikappanattho. Na taṃ petassa atthāyāti yasmā ruṇṇaṃ vā soko vā paridevanā vāti sabbampi taṃ petassa kālakatassa atthāya upakārāya na hoti, tasmā na hi taṃ kātabbaṃ, tathāpi evaṃ tiṭṭhanti ñātayo aviddasunoti adhippāyo.

12. දැන්, ‘යම් කෙනෙක් තමන්ගේ ඥාතීන්ගේ මරණය නිසා හඬත් ද, වැලපෙත් ද, ශෝක කරත් ද, ඔවුන්ගේ ඒ ක්‍රියාව නිෂ්ඵල ය, එය තමන්වම පීඩාවට පත් කර ගැනීමක් පමණි’ යන්න පෙන්වා දීම පිණිස ‘හඬා වැලපීමෙන් පලක් නැත’ යන ගාථාව වදාළ සේක. එහි ‘රුණ්ණං’ යනු හැඬීම හෙවත් කඳුළු සැලීමයි. ‘එය නොකළ යුතුය’ යන්න මෙහි ඉතිරි අර්ථයයි. ‘සෝකෝ’ යනු ශෝක කිරීම හෙවත් සිතේ දැවීමයි, එය ඇතුළතින් සිත දැවී යාමයි. ‘අන්‍ය වූ වැලපීම’ යනු හැඬීමෙන් හා ශෝකයෙන් අන්‍ය වූ, ‘මාගේ එකම පුතු කොහේද?’ යනාදී වශයෙන් වචනයෙන් කෙරෙන විලාපයයි. එය ද නොකළ යුතුය යනු අර්ථයයි. සෑම තැනකම ඇති ‘වා’ ශබ්දයෙන් විකල්ප අර්ථය ගැනේ. ‘එය පරලොව ගිය අයට වැඩ පිණිස නොවේ’ යනු, යම් හෙයකින් හැඬීම හෝ ශෝකය හෝ වැලපීම යන මේ සියල්ල කළුරිය කළ ඒ ප්‍රේතයාගේ අභිවෘද්ධිය පිණිස හෝ උපකාරය පිණිස හෝ හේතු නොවන බැවින් එය නොකළ යුතුය යන්නයි. එසේ වුවද, නුවණ නැති ඥාතීන් මෙලෙසම හැසිරෙති යනු මෙහි අදහසයි.

13. Evaṃ ruṇṇādīnaṃ niratthakabhāvaṃ dassetvā idāni yā pubbapetādike ārabbha dāyakena saṅghassa dakkhiṇā dinnā, tassā sātthakabhāvaṃ dassento ‘‘ayañca kho dakkhiṇā’’ti gāthamāha. Tattha ayanti dāyakena taṃ dinnaṃ dānaṃ paccakkhato dassento vadati. Ca-saddo byatirekattho, tena yathā ruṇṇādi petassa na kassaci atthāya hoti, na evamayaṃ, ayaṃ pana dakkhiṇā dīgharattaṃ hitāyassa hotīti vakkhamānameva visesaṃ joteti. Khoti avadhāraṇe. Dakkhiṇāti dānaṃ. Saṅghamhi suppatiṭṭhitāti anuttare puññakkhette saṅghe suṭṭhu patiṭṭhitā. Dīgharattaṃ hitāyassāti assa petassa cirakālaṃ hitāya atthāya. Ṭhānaso upakappatīti taṅkhaṇaññeva nipphajjati, na kālantareti attho. Ayañhi tattha dhammatā – yaṃ pete uddissa dāne dinne petā ce anumodanti, tāvadeva tassa phalena petā parimuccantīti.

13. මෙසේ හැඬීම ආදියේ ඇති නිෂ්ඵලභාවය පෙන්වා දී, දැන් මියගිය ඥාතීන් අරභයා දායකයා විසින් සංඝයා විෂයෙහි යම් දක්ෂිණාවක් (දානයක්) පිරිනමන ලද්දේ ද, එහි ඇති සාර්ථකත්වය පෙන්වා දීම පිණිස ‘මේ දක්ෂිණාව වනාහි’ යන ගාථාව වදාළ සේක. එහි ‘අයං’ (මෙය) යනුවෙන් දායකයා විසින් පිරිනමන ලද ඒ දානය ප්‍රත්‍යක්ෂ වශයෙන් දක්වමින් වදාරයි. ‘ච’ ශබ්දය ව්‍යතිරේක අර්ථයෙහි වැටේ. එයින් හැඬීම ආදිය ප්‍රේතයාට කිසිදු යහපතක් පිණිස හේතු නොවන නමුත්, මේ දානය එසේ නොවන බවත්, මේ දක්ෂිණාව දීර්ඝ කාලයක් ඔහුට හිත පිණිස පවතින බවත් යන විශේෂය ප්‍රකාශ කරයි. ‘ඛෝ’ ශබ්දය අවධාරණ අර්ථයෙහි වැටේ. ‘දක්ෂිණා’ යනු දානයයි. ‘සංඝයා කෙරෙහි මැනවින් පිහිටුවන ලද’ යනු අනුත්තර පින් කෙත වූ සංඝයා කෙරෙහි මැනවින් පිරිනමන ලද යන්නයි. ‘දීර්ඝ කාලයක් ඔහුට හිත පිණිස’ යනු ඒ මියගිය තැනැත්තාට බොහෝ කලක් යහපත පිණිස හා වැඩ පිණිස පවතින බවයි. ‘එකෙණෙහිම උපකාරී වේ’ යනු එය ඒ මොහොතේම සිද්ධ වේ, කාලය ගත වී සිද්ධ වන්නක් නොවේ යනු අර්ථයයි. එහි ධර්මතාව (ස්වභාවය) මෙයයි - යම් හෙයකින් ප්‍රේතයන් උදෙසා දන් දුන් කල්හි ප්‍රේතයෝ එය අනුමෝදන් වෙත් නම්, ඒ මොහොතේම එම පිනෙහි විපාකයෙන් ප්‍රේතයෝ දුකින් මිදෙති.

Evaṃ bhagavā dhammaṃ desetvā mahājanaṃ pete uddissa dānābhiratamānasaṃ katvā uṭṭhāyāsanā pakkāmi. Punadivase seṭṭhibhariyā avasesā ca ñātakā seṭṭhiṃ anuvattantā evaṃ temāsamattaṃ mahādānaṃ pavattesuṃ. Atha rājā pasenadi kosalo bhagavantaṃ upasaṅkamitvā ‘‘kasmā, bhante, bhikkhū māsamattaṃ mama gharaṃ nāgamiṃsū’’ti pucchi. Satthārā tasmiṃ kāraṇe kathite rājāpi seṭṭhiṃ anuvattanto buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ pavattesi, taṃ disvā nāgarā rājānaṃ anuvattantā māsamattaṃ mahādānaṃ pavattesuṃ. Evaṃ māsadvayaṃ piṭṭhadhītalikamūlakaṃ mahādānaṃ pavattesunti.

මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ධර්මය දේශනා කොට, මහා ජනයා මියගිය අය උදෙසා දන් දීමෙහි ඇලුම් කරන සිත් ඇත්තන් බවට පත් කර, අසුනින් නැගිට වැඩම කළ සේක. පසුදින සිටු දේවිය ද සෙසු ඥාතීහු ද සිටුවරයා අනුගමනය කරමින් මාස තුනක් පුරා මෙලෙස මහා දානය පැවැත්වූහ. ඉක්බිති පසේනදී කොසොල් රජතුමා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ, ‘ස්වාමීනි, භික්ෂූන් වහන්සේලා මාසයක් පමණ මාගේ මාලිගයට වැඩම නොකළේ මන්ද?’ යැයි විමසීය. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඒ කරුණ පැහැදිලි කළ කල්හි, රජතුමා ද සිටුවරයා අනුගමනය කරමින් බුදුන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝයා වහන්සේට මහා දානයක් පැවැත්වීය. එය දැක නගර වැසියෝ ද රජතුමාව අනුගමනය කරමින් මාසයක් පුරා මහා දානය පැවැත්වූහ. මෙසේ මාස දෙකක් පුරා පිට්ඨධීතලික (පිටි රූප) දානය මුල් කරගත් මහා දානය පැවතුණි.

Piṭṭhadhītalikapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

පිට්ඨධීතලික පේතවස්තු වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

5. Tirokuṭṭapetavatthuvaṇṇanā

5. තිරෝකුට්ට පේතවස්තු වර්ණනාව

Tirokuṭṭesu [Pg.18] tiṭṭhantīti idaṃ satthā rājagahe viharanto sambahule pete ārabbha kathesi.

‘පිටත බිත්ති අතර සිටිති’ යන මේ දේශනාව බුදුරජාණන් වහන්සේ රජගහ නුවර වැඩ වසන සමයෙහි බොහෝ ප්‍රේතයන් අරභයා වදාළ සේක.

Tatrāyaṃ vitthārakathā – ito dvānavutikappe kāsi nāma nagaraṃ ahosi. Tattha jayaseno nāma rājā rajjaṃ kāresi. Tassa sirimā nāma devī. Tassā kucchiyaṃ phusso nāma bodhisatto nibbattitvā anupubbena sammāsambodhiṃ abhisambujjhi. Jayaseno rājā ‘‘mama putto mahābhinikkhamanaṃ nikkhamitvā buddho jāto, mayhameva buddho, mayhaṃ dhammo, mayhaṃ saṅgho’’ti mamattaṃ uppādetvā sabbakālaṃ sayameva upaṭṭhahati, na aññesaṃ okāsaṃ deti.

එහි විස්තර කථාව මෙසේය: මෙයින් කල්ප අනූ දෙකකට පෙර කාසි නම් නුවරක් විය. එහි ජයසේන නම් රජෙක් රාජ්‍යය කළේය. ඔහුගේ දේවිය සිරිමා නම් වූවාය. ඇයගේ කුසෙහි ඵුස්ස නම් බෝසතුන් උපත ලබා, අනුපිළිවෙලින් සම්මා සම්බුද්ධත්වය අවබෝධ කළ සේක. ජයසේන රජතුමා ‘මාගේ පුතණුවන් අභිනිෂ්ක්‍රමණය කොට බුදු වූ සේක, බුදුන් වහන්සේ මාගේමය, ධර්මය මාගේමය, සංඝයා මාගේමය’ කියා මමත්වය උපදවාගෙන, සැම කල්හි තමන්ම උපස්ථාන කළේය; අන් අයට ඒ සඳහා අවස්ථාවක් නොදුන්නේය.

Bhagavato kaniṭṭhabhātaro vemātikā tayo bhātaro cintesuṃ – ‘‘buddhā nāma sabbaloka hitatthāya uppajjanti, na ekasseva atthāya. Amhākañca pitā aññesaṃ okāsaṃ na deti. Kathaṃ nu kho mayaṃ labheyyāma bhagavantaṃ upaṭṭhātuṃ bhikkhusaṅghañcā’’ti? Tesaṃ etadahosi – ‘‘handa mayaṃ kiñci upāyaṃ karomā’’ti. Te paccantaṃ kupitaṃ viya kārāpesuṃ. Tato rājā ‘‘paccanto kupito’’ti sutvā tayopi putte paccantaṃ vūpasametuṃ pesesi. Te gantvā vūpasametvā āgatā. Rājā tuṭṭho varaṃ adāsi ‘‘yaṃ icchatha, taṃ gaṇhathā’’ti. Te ‘‘mayaṃ bhagavantaṃ upaṭṭhātuṃ icchāmā’’ti āhaṃsu. Rājā ‘‘etaṃ ṭhapetvā aññaṃ gaṇhathā’’ti āha. Te ‘‘mayaṃ aññena anatthikā’’ti āhaṃsu. Tena hi paricchedaṃ katvā gaṇhathāti. Te satta vassāni yāciṃsu. Rājā na adāsi. Evaṃ ‘‘cha, pañca, cattāri, tīṇi, dve, ekaṃ, satta māse, cha, pañca, cattāro’’ti vatvā yāva temāsaṃ yāciṃsu. Tadā rājā ‘‘gaṇhathā’’ti adāsi.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ එක් කුස උපන් සොහොයුරන් තිදෙනා මෙසේ සිතූහ: ‘බුදුවරු නම් මුළු ලෝකයාගේම හිතසුව පිණිස උපත ලබති, එක් අයෙකුගේ ප්‍රයෝජනය සඳහා පමණක් නොවේ. අපගේ පියාණෝ අන් අයට උපස්ථාන කිරීමට ඉඩ නොදෙති. අපටත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සහ මහා සංඝයා වහන්සේට උපස්ථාන කිරීමට අවස්ථාවක් ලබාගත හැක්කේ කෙසේද?’ ඔවුන්ට මෙබඳු අදහසක් ඇති විය: ‘අපි කිසියම් උපක්‍රමයක් යොදමු’. ඔවුහු දේශසීමාවෙහි කැරැල්ලක් ඇති වූවාක් මෙන් කරවූහ. ඉක්බිති රජතුමා දේශසීමාව කැළඹී ඇතැයි අසා, ඒ කැරැල්ල සන්සුන් කිරීම පිණිස පුතුන් තිදෙනාවම පිටත් කර හැරියේය. ඔවුහු එහි ගොස් එය සන්සුන් කොට පෙරළා ආහ. රජතුමා සතුටු වී ‘ඔබ කැමති දෙයක් ඉල්ලන්න’ යැයි වරයක් දුන්නේය. ඔවුහු ‘අපට භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උපස්ථාන කිරීමට අවශ්‍යය’ යැයි පැවසූහ. ‘එය හැර වෙනත් දෙයක් ඉල්ලන්න’ යැයි රජතුමා කීවේය. ‘අපට වෙනත් දෙයකින් පලක් නැත’ යැයි ඔවුහු පැවසූහ. ‘එසේ නම් කාල සීමාවක් නියම කොට වරය ලබාගන්න’ යැයි රජතුමා කීවේය. ඔවුහු වසර හතක් ඉල්ලූහ. රජතුමා එය නුදුන්නේය. මෙලෙස වසර හය, පහ, හතර, තුන, දෙක, එක, මාස හත, හය, පහ, හතර යනාදී වශයෙන් පවසා අවසානයේ මාස තුනක් ඉල්ලා සිටියහ. එවිට රජතුමා ‘එසේ නම් ලබාගන්න’ යැයි අවසර දුන්නේය.

Te bhagavantaṃ upasaṅkamitvā āhaṃsu – ‘‘icchāma mayaṃ, bhante, bhagavantaṃ temāsaṃ upaṭṭhātuṃ, adhivāsetu no, bhante, bhagavā imaṃ temāsaṃ vassāvāsa’’nti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. Te tayo attano janapade niyuttakapurisassa lekhaṃ pesesuṃ ‘‘imaṃ temāsaṃ amhehi bhagavā upaṭṭhātabbo, vihāraṃ ādiṃ katvā sabbaṃ bhagavato upaṭṭhānasambhāraṃ sampādehī’’ti. So sabbaṃ sampādetvā paṭipesesi. Te [Pg.19] kāsāyavatthanivatthā hutvā purisasahassehi veyyāvaccakarehi bhagavantaṃ bhikkhusaṅghañca sakkaccaṃ upaṭṭhahamānā janapadaṃ netvā vihāraṃ niyyātetvā vassaṃ vasāpesuṃ.

ඔවුහු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ මෙසේ පැවසූහ: ‘ස්වාමීනි, අපි මාස තුනක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උපස්ථාන කිරීමට කැමැත්තෙමු, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, අප කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් මේ වස් කාලය තුළ වස් සමාදන් වනු මැනව’. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිහඬව එය පිළිගත් සේක. ඒ සොහොයුරන් තිදෙනා තමන්ගේ ජනපදයෙහි සේවයෙහි නියුක්ත පුරුෂයා වෙත ලිපියක් යවමින්, ‘මේ මාස තුන තුළ අප විසින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේට උපස්ථාන කළ යුතුය, එබැවින් විහාරයක් තැනීමාදී වශයෙන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ උපස්ථානයට අවශ්‍ය සියලු දේ සම්පාදනය කරන්න’ යැයි දැනුම් දුන්හ. ඔහු සියල්ල සූදානම් කොට පෙරළා දන්වා සිටියේය. ඔවුහු කසාය වස්ත්‍ර හැඳගෙන, උපස්ථායකයන් දෙදහස් පන්සියයක් සමඟ භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සහ මහා සංඝයා වහන්සේට ගෞරවයෙන් උපස්ථාන කරමින්, උන්වහන්සේලාව ජනපදයට වැඩම කරවා, විහාරය පූජා කොට වස් වස්සවනු ලැබූහ.

Tesaṃ bhaṇḍāgāriko eko gahapatiputto sapajāpatiko saddho ahosi pasanno. So buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dānavattaṃ sakkaccaṃ adāsi. Janapade niyuttakapuriso taṃ gahetvā jānapadehi ekādasamattehi purisasahassehi saddhiṃ sakkaccameva dānaṃ pavattāpesi. Tattha keci jānapadā paṭihatacittā ahesuṃ. Te dānassa antarāyaṃ katvā deyyadhammaṃ attanā khādiṃsu, bhattasālañca agginā dahiṃsu. Pavāritā rājaputtā bhagavato sakkāraṃ katvā bhagavantaṃ purakkhatvā pitu santikameva paccāgamiṃsu. Tattha gantvā bhagavā parinibbāyi. Rājaputtā ca janapade niyuttakapuriso ca bhaṇḍāgāriko ca anupubbena kālaṃ katvā saddhiṃ parisāya sagge uppajjiṃsu, paṭihatacittā janā niraye uppajjiṃsu. Evaṃ tesaṃ ubhayesaṃ janānaṃ saggato saggaṃ nirayato nirayaṃ upapajjantānaṃ dvānavutikappā vītivattā.

ඔවුන් අතර භාණ්ඩාගාරික වූ එක් සිටුපුත්‍රයෙක් සිය බිරිඳ සමඟ ශ්‍රද්ධාවන්තව හා පැහැදුණේ විය. ඔහු බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නයට දාන වත ගෞරවයෙන් පිරිනැමුවේය. ජනපදයෙහි පත් කළ රාජපුරුෂයා ඔහු කැඳවාගෙන, ජනපදවාසී එකොළොස් දහසක් පමණ වූ පුරුෂයන් සමඟ ඉතා ගෞරවයෙන්ම දානය පැවැත්වූයේය. එහි සිටි ඇතැම් ජනපදවාසීහු දූෂිත සිත් ඇති අය වූහ. ඔවුහු දානයට අන්තරාය පමුණුවා, දිය යුතු දෑ තමන් විසින්ම අනුභව කළහ; බත්හල ද ගින්නෙන් පිළිස්සූහ. පසුව පින් කළ රාජකුමාරවරු බුදුරජාණන් වහන්සේට සත්කාර පූජා පවත්වා, උන්වහන්සේ පෙරටු කරගෙන සිය පියාණන් වෙත පෙරළා පැමිණියහ. එහි වැඩම කළ බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ සේක. රාජකුමාරවරු ද, ජනපදයෙහි පත් කළ රාජපුරුෂයා ද, භාණ්ඩාගාරික ද පිළිවෙළින් මියගොස් සිය පිරිවර සමඟ ස්වර්ගයෙහි උපන්හ. දූෂිත සිත් ඇති ජනයා නිරයෙහි උපන්හ. මෙසේ ස්වර්ගයෙන් ස්වර්ගයටත්, නිරයෙන් නිරයටත් උපදිමින් සිටි ඒ දෙපිරිසටම කල්ප අනූ දෙකක් ගෙවී ගියේය.

Atha imasmiṃ bhaddakappe kassapassa bhagavato kāle te paṭihatacittā janā petesu uppannā. Tadā manussā attano attano ñātakānaṃ petānaṃ atthāya dānaṃ datvā uddisanti ‘‘idaṃ no ñātīnaṃ hotū’’ti, te sampattiṃ labhanti. Atha imepi petā taṃ disvā kassapaṃ sammāsambuddhaṃ upasaṅkamitvā pucchiṃsu – ‘‘kiṃ nu kho, bhante, mayampi evarūpaṃ sampattiṃ labheyyāmā’’ti? Bhagavā āha – ‘‘idāni na labhatha, anāgate pana gotamo nāma sammāsambuddho bhavissati, tassa bhagavato kāle bimbisāro nāma rājā bhavissati, so tumhākaṃ ito dvānavutikappe ñāti ahosi, so buddhassa dānaṃ datvā tumhākaṃ uddisissati, tadā labhissathā’’ti. Evaṃ vutte kira tesaṃ petānaṃ taṃ vacanaṃ ‘‘sve labhissathā’’ti vuttaṃ viya ahosi.

ඉන්පසු මෙම භද්‍ර කල්පයෙහි කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි ඒ දූෂිත සිත් ඇති ජනයා ප්‍රේතයන් වී උපන්හ. එකල මිනිස්සු තමන්ගේ නෑ හිතවතුන් වූ ප්‍රේතයන් උදෙසා දානය දී, 'මෙය අපගේ ඥාතීන්ට ලැබේවා' යි පින් අනුමෝදන් කළහ. එම ප්‍රේතයෝ සම්පත් ලැබූහ. එවිට මෙම ප්‍රේතයෝ ද එය දැක කාශ්‍යප සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත එළඹ, 'ස්වාමීනී, අපටත් මෙවැනි සම්පත් ලැබිය හැකිදැයි' විමසා සිටියහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: 'දැන් ඔබට මෙය නොලැබේ. එහෙත් අනාගතයෙහි ගෞතම නමින් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් ලොව පහළ වන්නාහ. ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි බිම්බිසාර නමින් රජෙක් වන්නේය. ඔහු මෙයින් කල්ප අනූ දෙකකට පෙර ඔබේ ඥාතියෙක් විය. ඔහු බුදුරජාණන් වහන්සේට දානය පූජා කොට ඔබට පින් පමුණුවනු ඇත. එවිට ඔබට සම්පත් ලැබෙනු ඇත.' මෙසේ වදාළ කල්හි ඒ ප්‍රේතයන්ට එම වචනය 'හෙට දින ලැබෙන්නේය' යි කීවාක් මෙන් හැඟුණේය.

Tato [Pg.20] ekasmiṃ buddhantare vītivatte amhākaṃ bhagavā uppajji. Tepi tayo rājaputtā purisasahassena saddhiṃ devalokato cavitvā magadharaṭṭhe brāhmaṇakule uppajjitvā anupubbena tāpasapabbajjaṃ pabbajitvā gayāsīse tayo jaṭilā ahesuṃ, janapade niyuttakapuriso rājā bimbisāro ahosi, bhaṇḍāgāriko gahapatiputto visākho nāma seṭṭhi ahosi, tassa pajāpati dhammadinnā nāma seṭṭhidhītā ahosi, avasesā pana parisā rañño eva parivārā hutvā nibbattiṃsu.

ඉන්පසු එක් බුද්ධාන්තරයක් ගෙවී ගිය තැන අපගේ බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ සේක. ඒ රාජකුමාරවරු තිදෙනා ද දහසක් පිරිස සමඟ දෙව්ලොවින් චුත වී, මගධ රට බමුණු කුලවල උපත ලබා පිළිවෙළින් තපස් පැවිද්දෙන් පැවිදි වී ගයාසීසයෙහි තුන් බෑ ජටිලයන් වූහ. ජනපදයේ පත් කළ රාජපුරුෂයා බිම්බිසාර රජු විය. භාණ්ඩාගාරික වූ සිටුපුත්‍රයා විසාඛ නම් සිටුවරයා විය. ඔහුගේ බිරිඳ ධම්මදින්නා නම් සිටු දියණිය වූවාය. සෙසු පිරිස රජුගේම පිරිවර වී උපන්හ.

Amhākampi bhagavā loke uppajjitvā sattasattāhaṃ atikkamitvā anupubbena bārāṇasiṃ āgamma dhammacakkaṃ pavattetvā pañcavaggiye ādiṃ katvā yāva sahassaparivāre tayo jaṭile vinetvā rājagahaṃ agamāsi. Tattha ca tadahupasaṅkamantaṃyeva rājānaṃ bimbisāraṃ sotāpattiphale patiṭṭhāpesi saddhiṃ ekādasanahutehi aṅgamagadhavāsīhi brāhmaṇagahapatikehi. Atha raññā svātanāya bhattena nimantito adhivāsetvā dutiyadivase māṇavakavaṇṇena sakkena devānamindena purato gacchantena –

අපගේ බුදුරජාණන් වහන්සේ ද ලොව පහළ වී සත් සතිය ඉක්මවා පිළිවෙළින් බරණැසට වැඩම කොට ධම්මචක්කප්පවත්තන සූත්‍රය දේශනා කළ සේක. පස්වග මහණුන් ආදී කොට ගෙන දහසක් පිරිවර ඇති ඒ තුන් බෑ ජටිලයන් ද දමනය කොට රජගහනුවරට වැඩම කළ සේක. එහිදී රජගහනුවරට වැඩම කළ ඒ දිනම බිම්බිසාර රජතුමා ද, එක්ලක්ෂ දසදහසක් වූ අංග මගධ වැසි බමුණු ගෘහපතියන් සමඟ සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටුවූ සේක. ඉන්පසු රජු විසින් පසු දින දානය සඳහා ආරාධනා කරන ලදුව එය ඉවසා වදාළ සේක. දෙවැනි දිනයෙහි දේවෙන්ද්‍ර වූ ශක්‍රයා මානවක වෙස් ගෙන පෙරටු වී යද්දී–

‘‘Danto dantehi saha purāṇajaṭilehi, vippamutto vippamuttehi;

Siṅgīnikkhasavaṇṇo, rājagahaṃ pāvisi bhagavā’’ti. (mahāva. 58) –

‘දමනය වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ දමනය වූ පැරණි ජටිල රහතන් වහන්සේලා සමඟ, කෙලෙසුන්ගෙන් මිදුණු උන්වහන්සේ මිදුණු රහතන් වහන්සේලා සමඟ, රන්වන් පැහැති සිරුරක් ඇතිව රජගහනුවරට වැඩම කළ සේක’ යනාදී වශයෙන්,

Evamādīhi gāthāhi abhitthaviyamāno rājagahaṃ pavisitvā rañño nivesane mahādānaṃ sampaṭicchi. Te pana petā ‘‘idāni rājā dānaṃ amhākaṃ uddisissati, idāni uddisissatī’’ti āsāya samparivāretvā aṭṭhaṃsu.

ගාථාවලින් අභිස්තුති කරනු ලබමින් රජගහනුවරට පිවිස රජුගේ මාලිගයෙහි මහා දානය පිළිගත් සේක. ඒ ප්‍රේතයෝ ද 'දැන් රජතුමා අපට පින් අනුමෝදන් කරනු ඇත, දැන් අනුමෝදන් කරනු ඇත' යන බලාපොරොත්තුවෙන් හාත්පස පිරිවරා සිටියහ.

Rājā dānaṃ datvā ‘‘kattha nu kho bhagavā vihareyyā’’ti bhagavato vihāraṭṭhānameva cintesi, na taṃ dānaṃ kassaci uddisi. Tathā taṃ dānaṃ alabhantā petā chinnāsā hutvā rattiyaṃ rañño nivesane ativiya bhiṃsanakaṃ vissaramakaṃsu. Rājā bhayasantāsasaṃvegaṃ āpajjitvā vibhātāya [Pg.21] rattiyā bhagavato ārocehi – ‘‘evarūpaṃ saddaṃ assosiṃ, kiṃ nu kho me, bhante, bhavissatī’’ti? Bhagavā ‘‘mā bhāyi, mahārāja, na te kiñci pāpakaṃ bhavissati, apica kho santi te purāṇañātakā petesu uppannā. Te ekaṃ buddhantaraṃ tameva paccāsīsantā ‘buddhassa dānaṃ datvā amhākaṃ uddisissatī’ti vicarantā tayā hiyyo dānaṃ datvā na uddisitattā chinnāsā hutvā tathārūpaṃ vissaramakaṃsū’’ti āha. ‘‘Kiṃ idānipi, bhante, dinne te labheyyu’’nti? ‘‘Āma, mahārājā’’ti. ‘‘Tena hi, bhante, adhivāsetu me bhagavā ajjatanāya dānaṃ, tesaṃ uddisissāmī’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena.

රජතුමා දානය පූජා කොට 'බුදුරජාණන් වහන්සේ කොහේ වැඩ වසනු ඇත්දැයි' බුදුරජාණන් වහන්සේගේ විහාරස්ථානය පිළිබඳවම සිතුවේය. ඒ දානය කිසිවෙකුට අනුමෝදන් නොකළේය. එසේ දානය නොලැබූ ප්‍රේතයෝ බලාපොරොත්තු සුන්ව, රාත්‍රියෙහි රජුගේ මාලිගයෙහි අතිශය බියකරු ශබ්ද නැගූහ. රජතුමා බියට හා සංවේගයට පත්ව රාත්‍රිය පහන් වූ පසු බුදුරජාණන් වහන්සේට මෙසේ සැල කළේය: 'ස්වාමීනී, මට මෙවැනි හඬක් ඇසුණි. මට කුමක් සිදු වේද?' බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: 'මහරජ, බිය නොවන්න, ඔබට කිසිදු නපුරක් සිදු නොවන්නේය. එහෙත් ප්‍රේත ලෝකයෙහි උපන් ඔබේ පැරණි ඥාතීහු සිටිති. ඔවුහු එක් බුද්ධාන්තරයක් පුරා ඔබ ගැනම බලාපොරොත්තු තබාගෙන 'බුදුන්ට දානය දී අපට පින් පමුණුවනු ඇතැයි' සැරිසරති. ඔබ ඊයේ දානය දී පින් අනුමෝදන් නොකළ බැවින් ඔවුන් බලාපොරොත්තු සුන්ව එවැනි බියකරු ශබ්ද නැගූහ.' 'ස්වාමීනී, දැන් දානයක් දුන්නොත් ඔවුන්ට එය ලැබේද?' 'එසේය මහරජ.' 'එසේ නම් ස්වාමීනී, අද දින ද මාගේ දානය ඉවසා වදාරන සේක්වා, මම ඔවුන්ට පින් අනුමෝදන් කරන්නෙමි.' බුදුරජාණන් වහන්සේ නිශ්ශබ්දතාවයෙන් එය ඉවසා වදාළ සේක.

Rājā nivesanaṃ gantvā mahādānaṃ paṭiyādāpetvā bhagavato kālaṃ ārocāpesi. Bhagavā rājantepuraṃ gantvā paññatte āsane nisīdi saddhiṃ bhikkhusaṅghena. Te petā ‘‘api nāma ajja labheyyāmā’’ti gantvā tirokuṭṭādīsu aṭṭhaṃsu. Bhagavā tathā akāsi, yathā te sabbeva rañño āpāthaṃ gatā ahesuṃ. Rājā dakkhiṇodakaṃ dento ‘‘idaṃ me ñātīnaṃ hotū’’ti uddisi. Tāvadeva petānaṃ kamalakuvalayasañchannā pokkharaṇiyo nibbattiṃsu. Te tattha nhatvā ca pivitvā ca paṭippassaddhadarathakilamathapipāsā suvaṇṇavaṇṇā ahesuṃ. Rājā yāgukhajjabhojjāni datvā uddisi. Tesaṃ taṅkhaṇaññeva dibbayāgukhajjabhojjāni nibbattiṃsu. Te tāni paribhuñjitvā pīṇindriyā ahesuṃ. Atha vatthasenāsanāni datvā uddisi. Tesaṃ dibbavatthapāsādapaccattharaṇaseyyādialaṅkāravidhayo nibbattiṃsu. Sā ca tesaṃ sampatti sabbāpi yathā rañño pākaṭā hoti, tathā bhagavā adhiṭṭhāsi. Rājā taṃ disvā ativiya attamano ahosi. Tato bhagavā bhuttāvī pavārito rañño bimbisārassa anumodanatthaṃ tirokuṭṭapetavatthuṃ abhāsi –

රජතුමා මාලිගයට ගොස් මහා දානයක් පිළියෙළ කරවා බුදුරජාණන් වහන්සේට කාලය දැනුම් දුන්නේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ රජුගේ අන්තඃපුරයට වැඩම කොට පනවන ලද අසුනෙහි මහා සංඝරත්නය සමඟ වැඩ සිටි සේක. ඒ ප්‍රේතයෝ 'අදවත් අපට ලැබේදැයි' සිතා පැමිණ බිත්තිවලින් පිටත ආදී ස්ථානවල රැඳී සිටියහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඒ සියලු ප්‍රේතයන් රජුට පෙනෙන අයුරින් අධිෂ්ඨාන කළ සේක. රජතුමා පැන් වඩා (දක්ඛිණෝදකය පූජා කරමින්) 'මෙය මාගේ ඥාතීන්ට ලැබේවා' යි පින් දුන්නේය. එවිටම ප්‍රේතයන් උදෙසා සුදු හා නිල් නෙළුම්වලින් ගැවසුණු පොකුණු පහළ විය. ඔවුහු එහි ස්නානය කොට පැන් බී දාහය, විඩාව හා පිපාසය සංසිඳී රන්වන් පැහැති සිරුරු ඇති අය වූහ. රජතුමා කැඳ, කැවිලි හා භෝජන පූජා කොට පින් දුන්නේය. ඒ මොහොතේම ඔවුන්ට දිව්‍යමය කැඳ, කැවිලි හා භෝජන පහළ විය. ඒවා අනුභව කළ ඔවුන්ගේ ඉන්ද්‍රියයන් පිනා ගියේය. ඉන්පසු වස්ත්‍ර හා සේනාසන පූජා කොට පින් දුන් විට, ඔවුන්ට දිව්‍ය වස්ත්‍ර, ප්‍රාසාද, පලස් හා ඇඳ පුටු ආදී අලංකාර වස්තූන් පහළ විය. ඒ ප්‍රේතයන් ලැබූ ඒ සියලු සම්පත් රජුට පැහැදිලිව පෙනෙන ලෙස බුදුරජාණන් වහන්සේ අධිෂ්ඨාන කළ සේක. රජතුමා එය දැක අතිශයින් සතුටට පත් විය. ඉන්පසු දන් වළඳා අවසන් වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ බිම්බිසාර රජතුමාට පින් අනුමෝදන් කරනු පිණිස 'තිරෝකුඩ්ඩ සූත්‍රය' දේශනා කළ සේක.

14.

14.

‘‘Tirokuṭṭesu tiṭṭhanti, sandhisiṅghāṭakesu ca;

Dvārabāhāsu tiṭṭhanti, āgantvāna sakaṃ gharaṃ.

ප්‍රේත බවට පත් නෑයෝ තමන්ගේ පැරණි නිවසට පැමිණ, බිත්තිවලට පිටුපසින් ද, සතරමං හන්දි හා තුන්මං හන්දිවල ද, දොර උළුවහු අසල ද රැඳී සිටිති.

15.

15.

‘‘Pahūte annapānamhi, khajjabhojje upaṭṭhite;

Na tesaṃ koci sarati, sattānaṃ kammapaccayā.

බොහෝ වූ ආහාරපාන හා කෑයුතු බුදිය යුතු දෑ පිළියෙළ කර තිබුණ ද, ඒ ප්‍රේත සත්වයන්ගේ (පෙර කළ අකුසල) කර්ම ප්‍රත්‍යය නිසා කිසිදු නෑයෙකුට ඔවුන්ව සිහිපත් නොවේ.

16.

16.

‘‘Evaṃ [Pg.22] dadanti ñātīnaṃ, ye honti anukampakā;

Suciṃ paṇītaṃ kālena, kappiyaṃ pānabhojanaṃ.

අනුකම්පා සහගත වූ යම් නෑයෝ වෙත් ද, ඔවුහු මෙලෙස පිරිසිදු වූ, ප්‍රණීත වූ, සුදුසු කල්හි කැප වූ ආහාරපාන තම මළගිය නෑයන් උදෙසා පූජා කරති.

17.

17.

‘‘Idaṃ vo ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo;

Te ca tattha samāgantvā, ñātipetā samāgatā;

Pahūte annapānamhi, sakkaccaṃ anumodare.

"මේ පින් අපගේ නෑයන්ට වේවා! නෑයෝ සුවපත් වෙත්වා!" යි (පින් දෙති). එහි රැස් වූ ඒ නෑ ප්‍රේතයෝ බොහෝ වූ ආහාරපාන ලැබෙන කල්හි ගෞරවයෙන් යුතුව ඒවා අනුමෝදන් වෙති.

18.

18.

‘‘Ciraṃ jīvantu no ñātī, yesaṃ hetu labhāmase;

Amhākañca katā pūjā, dāyakā ca anipphalā.

"යම් නෑයන් නිසා අපට මෙවැනි සම්පත් ලැබුණේ ද, ඒ නෑයෝ බොහෝ කල් ජීවත් වෙත්වා! අපට ද පිදුම් කරන ලදී, දායකයෝ ද නිෂ්ඵල නොවෙති" යි ප්‍රේතයෝ පවසති.

19.

19.

‘‘Na hi tattha kasi atthi, gorakkhettha na vijjati;

Vaṇijjā tādisī natthi, hiraññena kayākayaṃ;

Ito dinnena yāpenti, petā kālagatā tahiṃ.

ඒ ප්‍රේත ලෝකයෙහි ගොවිතැනක් නැත, ගව පාලනයක් නැත, වෙළඳාමක් ද නැත, රන් රිදියෙන් කෙරෙන ගනුදෙනු ද නැත. මිය ගොස් එහි උපන් ප්‍රේතයෝ මෙලොව සිට නෑයන් දෙනු ලබන දානයෙන් (පිනෙන්) යැපෙති.

20.

20.

‘‘Unname udakaṃ vuṭṭhaṃ, yathā ninnaṃ pavattati;

Evameva ito dinnaṃ, petānaṃ upakappati.

උස් බිමකට වැටුණු වැසි දිය පහත් බිමට ගලා යන්නාක් මෙන්, මෙලොව සිට (මළගිය අය උදෙසා) දෙනු ලබන දානය ප්‍රේතයන්ට ලැබෙයි.

21.

21.

‘‘Yathā vārivahā pūrā, paripūrenti sāgaraṃ;

Evameva ito dinnaṃ, petānaṃ upakappati.

පිරුණු ගංගාවන් මහා සමුද්‍රය පුරවන්නාක් මෙන්, මෙලොව සිට දෙනු ලබන දානය මළගිය ප්‍රේතයන්ට ලැබෙයි.

22.

22.

‘‘Adāsi me akāsi me, ñātimittā sakhā ca me;

Petānaṃ dakkhiṇaṃ dajjā, pubbe katamanussaraṃ.

"මොහු මට පෙර දන් දුන්නේය, මොහු මට කටයුතු කර දුන්නේය, මොහු මාගේ නෑයෙකි, මිතුරෙකි, යහළුවෙකි" යි පෙර කළ උපකාර සිහිපත් කරමින් කුලපුත්‍රයා මළගිය නෑයන් උදෙසා දක්ෂිණාව (පින්) දිය යුතුය.

23.

23.

‘‘Na hi ruṇṇaṃ vā soko vā, yā caññā paridevanā;

Na taṃ petānamatthāya, evaṃ tiṭṭhanti ñātayo.

හැඬීම, සෝක වීම හෝ වෙනත් වැලපීමක් කිරීම මළගිය අයට කිසිදු යහපතක් පිණිස නොවේ. නෑයෝ එලෙස සෝක කරමින් සිටිය ද (ප්‍රේතයන්ට එයින් පලක් නැත). එය සැබවින්ම නෑයන්ගේ පීඩාවටම හේතු වේ.

24.

24.

‘‘Ayañca kho dakkhiṇā dinnā, saṅghamhi suppatiṭṭhitā;

Dīgharattaṃ hitāyassa, ṭhānaso upakappati.

සංඝයා කෙරෙහි මැනවින් පිහිටුවා දෙන ලද මෙම දක්ෂිණාව, ඒ මළගිය තැනැත්තාට දිගු කලක් හිතසුව පිණිස පවතියි. එය පින් දුන් එකෙණෙහිම ප්‍රේතයන්ට උපකාරී වෙයි.

25.

25.

‘‘So ñātidhammo ca ayaṃ nidassito, petāna pūjā ca katā uḷārā;

Balañca bhikkhūnamanuppadinnaṃ, tumhehi puññaṃ pahutaṃ anappaka’’nti.

ඔබ විසින් මෙම ඥාති ධර්මය පෙන්වන ලදී, මළගිය ප්‍රේතයන්ට මහත් වූ පූජාවක් කරන ලදී, භික්ෂූන් වහන්සේලාට ද ශක්තිය ලබා දෙන ලදී. ඔබ විසින් රැස් කරගන්නා ලද පින ද අතිමහත් ය.

14. Tattha [Pg.23] tirokuṭṭesūti kuṭṭānaṃ parabhāgesu. Tiṭṭhantīti nisajjādipaṭikkhepato ṭhānakappanavacanametaṃ, gehapākārakuṭṭānaṃ dvārato bahi eva tiṭṭhantīti attho. Sandhisiṅghāṭakesu cāti sandhīsu ca siṅghāṭakesu ca. Sandhīti catukkoṇaracchā, gharasandhibhittisandhiālokasandhiyopi vuccanti. Siṅghāṭakāti tikoṇaracchā. Dvārabāhāsu tiṭṭhantīti nagaradvāragharadvārānaṃ bāhā nissāya tiṭṭhanti. Āgantvāna sakaṃ gharanti sakagharaṃ nāma pubbañātigharampi attanā sāmibhāvena ajjhāvutthagharampi, tadubhayampi te yasmā sakagharasaññāya āgacchanti, tasmā ‘‘āgantvāna sakaṃ ghara’’nti āha.

14. මෙහි 'තිරොකුට්ටේසු' යනු බිත්තිවලින් එපිට කොටස්වලයි. 'තිට්ඨන්ති' යන්නෙන් අදහස් වන්නේ හිඳීම ආදිය ප්‍රතික්ෂේප කර සිටගෙන සිටීමයි. එනම් නිවසේ තාප්ප බිත්තිවලින් පිටත සිටින බවයි. 'සන්ධි' යනු සතරමං හන්දියි; නිවාස අතර සන්ධි හෝ වාතායන කවුළු ද මෙයට ඇතුළත් වේ. 'සිංඝාටක' යනු තුන්මං හන්දියි. 'ද්වාරබාහාසු' යනු නගර දොරටු හෝ නිවාස උළුවහු අසල රැඳී සිටීමයි. තමන් කලින් ඥාතීත්වයෙන් සිටි හෝ හිමිකාරීත්වයෙන් වාසය කළ නිවසට 'තම නිවස' යන හැඟීමෙන් පැමිණෙන බැවින් 'සකං ඝරං' යයි වදාරන ලදී.

15. Evaṃ bhagavā pubbe anajjhāvutthapubbampi pubbañātigharattā bimbisāranivesanaṃ sakagharasaññāya āgantvā tirokuṭṭādīsu ṭhite issāmacchariyaphalaṃ anubhavante ativiya duddasikavirūpabhayānakadassane bahū pete rañño dassento ‘‘tirokuṭṭesu tiṭṭhantī’’ti gāthaṃ vatvā puna tehi katassa kammassa dāruṇabhāvaṃ dassento ‘‘pahūte annapānamhī’’ti dutiyagāthamāha.

15. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, මීට පෙර වාසය නොකළ ද පෙර නෑකම් තිබූ බැවින් බිම්බිසාර රජුගේ මාලිගාවට තම නිවස යැයි සිතා පැමිණ බිත්ති ආදියෙහි රැඳී සිටි, ඊර්ෂ්‍යාව හා මසුරුකමේ විපාක විඳින, ඉතා අවලස්සන හා බියකරු පෙනුම ඇති ප්‍රේතයන් රජුට පෙන්වනු පිණිස පළමු ගාථාව වදාරා, පසුව ඔවුන් කළ අකුසල කර්මයේ දරුණු බව පෙන්වීමට දෙවන ගාථාව වදාළ සේක.

Tattha pahūteti anappake bahumhi, yāvadattheti attho. Ba-kārassa hi pa-kāro labbhati ‘‘pahu santo na bharatī’’tiādīsu (su. ni. 98) viya. Keci pana ‘‘bahuke’’ti paṭhanti, so pana pamādapāṭho. Annapānamhīti anne ca pāne ca. Khajjabhojjeti khajje ca bhojje ca. Etena asitapītakhāyitasāyitavasena catubbidhampi āhāraṃ dasseti. Upaṭṭhiteti upagamma ṭhite sajjite, paṭiyatteti attho. Na tesaṃ koci sarati sattānanti tesaṃ pettivisaye uppannānaṃ sattānaṃ koci mātā vā pitā vā putto vā nattā vā na sarati. Kiṃ kāraṇā? Kammapaccayāti, attanā katassa adānadānapaṭisedhanādibhedassa kadariyakammassa kāraṇabhāvato. Tañhi kammaṃ tesaṃ ñātīnaṃ sarituṃ na deti.

මෙහි 'පහූතේ' යනු බොහෝ වූ යන්නයි. 'ඛජ්ජභෝජ්ජේ' යන්නෙන් සිව්වැදෑරුම් ආහාරයන්ම දක්වයි. 'උපට්ඨිතේ' යනු පිළියෙළ කරන ලද යන්නයි. ප්‍රේත ලෝකයේ උපන් ඒ සත්වයන්ව මව, පියා හෝ දරුවන් කිසිවෙකුට සිහිපත් නොවේ. ඊට හේතුව ඔවුන් පෙර කරන ලද දන් නොදීම හා දන් දීම වැළැක්වීම වැනි මසුරුකම් සහිත අකුසල කර්මයන් ය. එම කර්මය නිසා නෑයන්ට ඔවුන්ව සිහි කිරීමට ඉඩක් නොලැබේ.

16. Evaṃ bhagavā anappakepi annapānādimhi vijjamāne ñātīnaṃ paccāsīsantānaṃ petānaṃ kammaphalena ñātakānaṃ anussaraṇamattassāpi abhāvaṃ dassetvā [Pg.24] idāni pettivisayupapanne ñātake uddissa raññā dinnadānaṃ pasaṃsanto ‘‘evaṃ dadanti ñātīna’’nti tatiyagāthamāha.

16. මෙසේ බොහෝ ආහාරපාන තිබියදී පවා, කර්ම විපාක නිසා නෑයන්ට තමන්ව සිහි නොවීම ගැන වදාරා, දැන් ප්‍රේත ලෝකයේ උපන් නෑයන් උදෙසා බිම්බිසාර රජු කළ දානය පසසමින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තෙවන ගාථාව වදාළ සේක.

Tattha evanti upamāvacanaṃ. Tassa dvidhā sambandho – tesaṃ sattānaṃ kammapaccayā asarantesupi kesuci keci dadanti ñātīnaṃ, ye evaṃ anukampakā hontīti ca, mahārāja, yathā tayā dinnaṃ, evaṃ suciṃ paṇītaṃ kālena kappiyaṃ pānabhojanaṃ dadanti ñātīnaṃ, ye honti anukampakāti ca. Tattha dadantīti denti uddisanti niyyātenti. Ñātīnanti mātito ca pitito ca sambandhānaṃ. Yeti ye keci puttādayo. Hontīti bhavanti. Anukampakāti atthakāmā hitesino. Sucinti suddhaṃ manoharaṃ dhammikañca. Paṇītanti uḷāraṃ. Kālenāti dakkhiṇeyyānaṃ paribhogayoggakālena, ñātipetānaṃ vā tirokuṭṭādīsu āgantvā ṭhitakālena. Kappiyanti anucchavikaṃ patirūpaṃ ariyānaṃ paribhogārahaṃ. Pānabhojananti pānañca bhojanañca, tadupadesena cettha sabbaṃ deyyadhammaṃ vadati.

මෙහි 'ඒවං' යනු උපමා වචනයකි. ඇතැම් නෑයන් සිහි නොකළ ද, ඇතැම් අනුකම්පා සහගත නෑයෝ දන් දෙති. රජතුමනි, ඔබ දුන් අයුරින්ම පිරිසිදු, ප්‍රණීත, සුදුසු කල්හි කැප වූ ආහාරපාන අනුකම්පාවෙන් යුතුව නෑයන්ට පූජා කරති. 'දදන්ති' යනු පූජා කිරීමයි. 'ඥාතීනං' යනු දෙපාර්ශවයේම නෑයන්ටයි. 'සුචිං' යනු පිරිසිදු හා දැහැමි දෙයයි. 'පණීතං' යනු උසස් දෙයයි. 'කාලේන' යනු දක්ෂිණාර්හයන්ට සුදුසු කාලය හෝ ප්‍රේතයන් පැමිණ සිටින කාලයයි. 'කප්පියං' යනු ආර්යයන් වහන්සේලාට කැප දෑය. 'පානභෝජනං' යන්නෙන් සියලු දේයධර්මයන් අදහස් වේ.

17. Idāni yena pakārena tesaṃ petānaṃ dinnaṃ nāma hoti, taṃ dassento ‘‘idaṃ vo ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’’ti catutthagāthāya pubbaḍḍhaṃ āha. Taṃ tatiyagāthāya pubbaḍḍhena sambandhitabbaṃ –

17. දැන්, ප්‍රේතයන්ට දානය අයිති වන ආකාරය පෙන්වීමට 'ඉදං වෝ ඥාතීනං හෝතු' යන සිව්වන ගාථාවේ මුල් කොටස වදාළ සේක. එය තෙවන ගාථාවේ මුල් පදය සමඟ සම්බන්ධ කළ යුතුය.

‘‘Evaṃ dadanti ñātīnaṃ, ye honti anukampakā;

Idaṃ vo ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’’ti.

අනුකම්පා සහගත නෑයෝ මෙලෙස දන් දෙති: 'මේ පින් අපගේ නෑයන්ට වේවා! නෑයෝ සුවපත් වෙත්වා!' යනු එහි අර්ථයයි.

Tena ‘‘idaṃ vo ñātīnaṃ hotūti evaṃ pakārena dadanti, no aññathā’’ti ākāratthena evaṃsaddena dātabbākāranidassanaṃ kataṃ hoti.

එම පාඨයෙන් දානය දිය යුතු ආකාරය පෙන්වා දී ඇත.

Tattha idanti deyyadhammanidassanaṃ. Voti nipātamattaṃ ‘‘yehi vo ariyā’’tiādīsu (ma. ni. 1.36) viya. Ñātīnaṃ hotūti pettivisaye uppannānaṃ ñātakānaṃ hotu. ‘‘No ñātīna’’nti ca paṭhanti, amhākaṃ ñātīnanti attho. Sukhitā hontu ñātayoti te pettivisayūpapannā ñātayo idaṃ phalaṃ paccanubhavantā sukhitā sukhappattā hontu.

මෙහි 'ඉදං' යනු දේයධර්මය හැඳින්වීමටයි. 'ඥාතීනං හෝතු' යනු ප්‍රේත ලෝකයේ උපන් නෑයන්ට මෙය වේවා (ලැබේවා) යන්නයි. ප්‍රේත ලෝකයේ උපන් නෑයෝ මේ දානයේ ඵලය අනුමෝදන් වී සුවපත් වෙත්වා යනු එහි අදහසයි.

Yasmā ‘‘idaṃ vo ñātīnaṃ hotū’’ti vuttepi aññena katakammaṃ na aññassa phaladaṃ hoti, kevalaṃ pana tathā uddissa dīyamānaṃ taṃ vatthu ñātipetānaṃ [Pg.25] kusalakammassa paccayo hoti, tasmā yathā tesaṃ tasmiṃ vatthusmiṃ tasmiṃyeva khaṇe phalanibbattakaṃ kusalakammaṃ hoti, taṃ dassento ‘‘te ca tattho’’tiādimāha.

යම් හෙයකින් "මේ පින අපගේ ඥාතීන්ට වේවා" යයි පැවසූවත්, එක් අයෙකු කළ කර්මයක විපාකය තවත් අයෙකුට ලැබෙන්නේ නැත. එහෙත් එසේ අරමුණු කොට දෙනු ලබන ඒ වස්තුව මියගිය ඥාති ප්‍රේතයන්ට කුසල් කර්මයක් සඳහා ප්‍රත්‍යයක් වෙයි. එබැවින් යම් ආකාරයකින් ඔවුන්ට එම වස්තුව කෙරෙහි ඒ මොහොතේදීම විපාක ලබා දෙන කුසල් කර්මයක් වේද, එය දැක්වීම පිණිස "තේ ච තත්ථ" යනාදිය වදාළ සේක.

Tattha teti ñātipetā. Tatthāti yattha dānaṃ dīyati, tattha. Samāgantvāti ‘‘ime no ñātayo amhākaṃ atthāya dānaṃ uddisantī’’ti anumodanatthaṃ tattha samāgatā hutvā. Pahūte annapānamhīti attano uddissa dīyamāne tasmiṃ vatthusmiṃ. Sakkaccaṃ anumodareti kammaphalaṃ abhisaddahantā cittīkāraṃ avijahantā avikkhittacittā hutvā ‘‘idaṃ no dānaṃ hitāya sukhāya hotū’’ti modanti anumodanti pītisomanassajātā honti.

එහි "තේ" යනු ඥාති ප්‍රේතයෝය. "තත්ථ" යනු යම් තැනක දානය දෙනු ලබයිද, එහි යන්නයි. "සමාගන්ත්වා" යනු "අපගේ මේ ඥාතීහු අප උදෙසා දානය පිරිනමති" යනුවෙන් අනුමෝදන් වීම පිණිස එහි රැස්වී යන්නයි. "පහූතේ අන්නපානම්හි" යනු තමන් උදෙසා දෙනු ලබන එම වස්තූන් අතර වූ බොහෝ වූ ආහාර පානයන්හිදී යන්නයි. "සක්කච්චං අනුමෝදරේ" යනු කර්ම ඵල විශ්වාස කරමින්, ගෞරවය අත්නොහරිමින්, නොවිසිරුණු සිතින් යුක්තව "මේ දානය අපට හිත සුව පිණිස වේවා" යයි ප්‍රීති වෙති, අනුමෝදන් වෙති, ප්‍රීති සෝමනස්සයට පත් වෙති යන්නයි.

18. Ciraṃ jīvantūti ciraṃ jīvino dīghāyukā hontu. No ñātīti amhākaṃ ñātakā. Yesaṃ hetūti yesaṃ kāraṇā ye nissāya. Labhāmaseti īdisaṃ sampattiṃ paṭilabhāma. Idañhi uddisanena laddhasampattiṃ anubhavantānaṃ petānaṃ attano ñātīnaṃ thomanākāradassanaṃ. Petānañhi attano anumodanena, dāyakānaṃ uddisanena, ukkhiṇeyyasampattiyā cāti tīhi aṅgehi dakkhiṇā taṅkhaṇaññeva phalanibbattikā hoti. Tattha dāyakā visesahetu. Tenāha ‘‘yesaṃ hetu labhāmase’’ti. Amhākañca katā pūjāti ‘‘idaṃ vo ñātīnaṃ hotū’’ti evaṃ uddisantehi dāyakehi amhākañca pūjā katā, te dāyakā ca anipphalā yasmiṃ santāne pariccāgamayaṃ kammaṃ nibbattaṃ tassa tattheva phaladānato.

18. "චිරං ජීවන්තු" යනු අපගේ ඥාතීහු බොහෝ කාලයක් දීර්ඝායුෂ විඳිත්වා යන්නයි. "නෝ ඥාති" යනු අපගේ ඥාතීන්ය. "යේසං හේතු" යනු යම් ඥාතීන් නිසා, යම් ඥාතීන් ඇසුරු කොට ගෙන යන්නයි. "ලභාමසේ" යනු මෙවන් සම්පත්තියක් ලබමු යන්නයි. මෙය අනුමෝදනාවෙන් ලත් සම්පත් අනුභව කරන ප්‍රේතයන් විසින් තම ඥාතීන්ට කරන ප්‍රශංසාවකි. ප්‍රේතයන්ගේ අනුමෝදනා වීම, දායකයන්ගේ අරමුණු කිරීම (පින් පැමිණවීම) සහ දක්ෂිණාර්හයන්ගේ (ප්‍රතිග්‍රාහකයන්ගේ) සම්පත්තිය යන කරුණු තුන නිසා ඒ මොහොතේම දක්ෂිණාව විපාක ලබා දෙන්නක් වෙයි. එහිදී දායකයා විශේෂ හේතුවක් වෙයි. එබැවින් "යේසං හේතු ලභාමසේ" යයි වදාළ සේක. "අම්හාකඤ්ච කතා පූජා" යනු "මේ පින ඥාතීන්ට වේවා" යයි මෙසේ පින් පමුණුවන දායකයන් විසින් අපට පූජාවක් ද කරන ලද්දේය. ඒ දායකයෝ ද නිෂ්ඵල නොවෙති. යම් සන්තානයක පරිත්‍යාගශීලී කර්මය උපන්නේද, එයට එම දානය දෙන මොහොතේම විපාක ලැබෙන බැවිනි.

Etthāha – ‘‘kiṃ pana pettivisayūpapannā eva ñātī hetusampattiyo labhanti, udāhu aññepī’’ti? Na cettha amhehi vattabbaṃ, atthi bhagavatā evaṃ byākatattā. Vuttañhetaṃ –-

මෙහිදී චෝදකයා මෙසේ අසයි: "ප්‍රේත විෂයෙහි උපන් අයම ඥාතීන් නිසා මෙසේ සම්පත් ලබත්ද? නැතහොත් වෙනත් අයත් ලබත්ද?" මේ පිළිබඳව අප විසින් කිවයුතු දෙයක් නැත. මන්දයත් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින්ම එය පැහැදිලි කර ඇති බැවිනි. එය මෙසේ වදාරන ලදී.

‘‘Mayamassu, bho gotama, brāhmaṇā nāma dānāni dema, puññāni karoma ‘idaṃ dānaṃ petānaṃ ñātisālohitānaṃ upakappatu, idaṃ dānaṃ petā ñātisālohitā paribhuñjantū’ti. Kacci taṃ, bho gotama, dānaṃ petānaṃ ñātisālohitānaṃ upakappati[Pg.26], kacci te petā ñātisālohitā taṃ dānaṃ paribhuñjantīti? Ṭhāne kho, brāhmaṇa, upakappati, no aṭṭhāneti.

"භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, බ්‍රාහ්මණයෝ වන අපි ‘මේ දානය පරලොව ගිය අපගේ ඥාති ලේ නෑයන්ට ලැබේවා, පරලොව ගිය අපගේ ඥාති ලේ නෑයෝ මේ දානය අනුභව කරත්වා’ යි දාන දෙමු, පින් කරමු. භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඒ දානය පරලොව ගිය ඥාති ලේ නෑයන්ට ලැබේ ද? ඒ පරලොව ගිය ඥාති ලේ නෑයෝ ඒ දානය අනුභව කරත් ද?" "බ්‍රාහ්මණය, සුදුසු තැනකදී (දානය) ලැබේ, නුසුදුසු තැනකදී නොලැබේ."

‘‘Katamaṃ pana, bho gotama, ṭhānaṃ, katamaṃ aṭṭhānanti? Idha, brāhmaṇa, ekacco pāṇātipātī hoti…pe… micchādiṭṭhiko hoti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā nirayaṃ upapajjati. Yo nerayikānaṃ sattānaṃ āhāro, tena so tattha yāpeti, tena so tattha tiṭṭhati. Idaṃ kho, brāhmaṇa, aṭṭhānaṃ, yattha ṭhitassa taṃ dānaṃ na upakappati.

"භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, සුදුසු ස්ථානය කවරේද? නුසුදුසු ස්ථානය කවරේද?" "බ්‍රාහ්මණය, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් සතුන් මරන්නෙක් වෙයි... පෙ... මිථ්‍යා දෘෂ්ටිකයෙක් වෙයි. ඔහු කය බිඳී මරණින් මතු නිරයෙහි උපදියි. නිරයෙහි උපන් සත්වයන්ට යම් ආහාරයක් වේද, ඔහු එහි එම ආහාරයෙන් යැපෙයි, එම ආහාරයෙන් එහි පවතියි. බ්‍රාහ්මණය, එහි සිටින්නාට ඒ දානය නොලැබේ. මෙය වනාහි නුසුදුසු ස්ථානයයි."

‘‘Idha pana, brāhmaṇa, ekacco pāṇātipātī hoti…pe… micchādiṭṭhiko hoti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā tiracchānayoniṃ upapajjati. Yo tiracchānayonikānaṃ sattānaṃ āhāro, tena so tattha yāpeti, tena so tattha tiṭṭhati. Idampi kho, brāhmaṇa, aṭṭhānaṃ, yattha ṭhitassa taṃ dānaṃ na upakappati.

"බ්‍රාහ්මණය, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් සතුන් මරන්නෙක් වෙයි... පෙ... මිථ්‍යා දෘෂ්ටිකයෙක් වෙයි. ඔහු කය බිඳී මරණින් මතු තිරිසන් යෝනියෙහි උපදියි. තිරිසන් යෝනියෙහි උපන් සත්වයන්ට යම් ආහාරයක් වේද, ඔහු එහි එම ආහාරයෙන් යැපෙයි, එම ආහාරයෙන් එහි පවතියි. බ්‍රාහ්මණය, එහි සිටින්නාට ඒ දානය නොලැබේ. මෙය ද නුසුදුසු ස්ථානයකි."

‘‘Idha pana, brāhmaṇa, ekacco pāṇātipātā paṭivirato hoti…pe… sammādiṭṭhiko hoti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā manussānaṃ sahabyataṃ upapajjati…pe… devānaṃ sahabyataṃ upapajjati. Yo devānaṃ āhāro, tena so tattha yāpeti, tena so tattha tiṭṭhati. Idampi kho, brāhmaṇa, aṭṭhānaṃ, yattha ṭhitassa taṃ dānaṃ na upakappati.

"බ්‍රාහ්මණය, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් සතුන් මැරීමෙන් වැළකුණෙක් වෙයි... පෙ... සම්මා දෘෂ්ටිකයෙක් වෙයි. ඔහු කය බිඳී මරණින් මතු මිනිසුන් අතර හෝ... පෙ... දෙවියන් අතර හෝ උපදියි. දෙවියන්ට යම් ආහාරයක් වේද, ඔහු එහි එම ආහාරයෙන් යැපෙයි, එහි පවතියි. බ්‍රාහ්මණය, එහි සිටින්නාට ද ඒ දානය නොලැබේ. මෙය ද නුසුදුසු ස්ථානයකි."

‘‘Idha pana, brāhmaṇa, ekacco pāṇātipātī hoti…pe… micchādiṭṭhiko hoti, so kāyassa bhedā paraṃ maraṇā pettivisayaṃ upapajjati. Yo pettivisayikānaṃ sattānaṃ āhāro, tena so tattha yāpeti, tena so tattha tiṭṭhati. Yaṃ vā panassa ito anupavecchenti mittāmaccā vā ñātisālohitā vā, tena so tattha yāpeti, tena so tattha tiṭṭhati. Idaṃ kho, brāhmaṇa, ṭhānaṃ, yattha ṭhitassa taṃ dānaṃ upakappatī’’ti.

"බ්‍රාහ්මණය, මේ ලෝකයෙහි ඇතැම් පුද්ගලයෙක් සතුන් මරන්නෙක් වෙයි... පෙ... මිථ්‍යා දෘෂ්ටිකයෙක් වෙයි. ඔහු කය බිඳී මරණින් මතු ප්‍රේත ලෝකයෙහි උපදියි. ප්‍රේත ලෝකයෙහි උපන් සත්වයන්ට යම් ආහාරයක් වේද, ඔහු එහි එම ආහාරයෙන් යැපෙයි, එහි පවතියි. තවද මෙලොව වසන මිත්‍ර ඇමත්තන් හෝ ඥාති ලේ නෑයන් හෝ ඔහු උදෙසා යම් දානයක් පමුණුවත්ද, ඔහු එමඟින් එහි යැපෙයි, එහි පවතියි. බ්‍රාහ්මණය, එහි සිටින්නාට ඒ දානය ලැබේ. මෙය වනාහි සුදුසු ස්ථානයයි."

‘‘Sace pana, bho gotama, so peto ñātisālohito taṃ ṭhānaṃ anupapanno hoti, ko taṃ dānaṃ paribhuñjatī’’ti[Pg.27]? ‘‘Aññepissa, brāhmaṇa, petā ñātisālohitā taṃ ṭhānaṃ upapannā honti, te taṃ dānaṃ paribhuñjantī’’ti.

"භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉදින් ඒ පරලොව ගිය ඥාති ලේ නෑයා එම ස්ථානයෙහි (ප්‍රේත ලෝකයෙහි) උපත ලබා නොසිටියහොත්, ඒ දානය අනුභව කරන්නේ කවුද?" "බ්‍රාහ්මණය, ඒ දායකයාගේ පරලොව ගිය වෙනත් ඥාති ලේ නෑයන් එම ස්ථානයෙහි උපත ලබා සිටිය හැකිය. ඔවුහු ඒ දානය අනුභව කරති."

‘‘Sace pana, bho gotama, so ceva peto ñātisālohito taṃ ṭhānaṃ anupapanno hoti, aññepissa petā ñātisālohitā taṃ ṭhānaṃ anupapannā honti, ko taṃ dānaṃ paribhuñjatī’’ti? ‘‘Aṭṭhānaṃ kho etaṃ, brāhmaṇa, anavakāso, yaṃ taṃ ṭhānaṃ vivittaṃ assa iminā dīghena addhunā yadidaṃ petehi ñātisālohitehi, apica, brāhmaṇa, dāyakopi anipphalo’’ti (a. ni. 10.177).

"භවත් ගෞතමයන් වහන්ස, ඉදින් ඒ ඥාති ලේ නෑයාත් එහි උපත ලබා නැත්නම්, අනෙක් ඥාති ලේ නෑයනුත් එහි උපත ලබා නැත්නම්, ඒ දානය අනුභව කරන්නේ කවුද?" "බ්‍රාහ්මණය, මේ සා දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ පරලොව ගිය ඥාති ලේ නෑයන්ගෙන් හිස් වූ ස්ථානයක් තිබීම අසම්භවය, එයට ඉඩක් නැත. තවද බ්‍රාහ්මණය, දායකයා ද නිෂ්ඵල නොවේ (ඔහුට ද පින හිමි වේ)."

19. Idāni pettivisayūpapannānaṃ tattha aññassa kasigorakkhādino sampattipaṭilābhakāraṇassa abhāvaṃ ito dinnena yāpanañca dassetuṃ ‘‘na hī’’tiādi vuttaṃ.

19. දැන් ප්‍රේත ලෝකයෙහි උපන් සත්වයන්ට එහි ගොවිතැන් කිරීම, ගව පාලනය වැනි සම්පත් ලබා ගැනීමට වෙනත් ක්‍රම නොමැති බවත්, මෙලොව සිට දෙනු ලබන දානයෙන් පමණක් ඔවුන් යැපෙන බවත් දැක්වීම පිණිස "න හි" යනාදී ගාථාව වදාරන ලදී.

Tattha na hi tattha kasi atthīti tasmiṃ pettivisaye kasi na hi atthi, yaṃ nissāya petā sukhena jīveyyuṃ. Gorakkhettha na vijjatīti ettha pettivisaye na kevalaṃ kasiyeva natthi, atha kho gorakkhāpi na vijjati, yaṃ nissāya te sukhena jīveyyuṃ. Vaṇijjā tādisī natthīti vaṇijjāpi tādisī natthi, yā tesaṃ sampattipaṭilābhahetu bhaveyya. Hiraññena kayākayanti hiraññena kayavikkayampi tattha tādisaṃ natthi, yaṃ tesaṃ sampattipaṭilābhahetu bhaveyya. Ite dinnena yāpenti, petā kālagatā tahinti kevalaṃ pana ito ñātīhi vā mittāmaccehi vā dinnena yāpenti, attabhāvaṃ pavattenti. Petāti pettivisayūpapannā sattā. Kālagatāti attano maraṇakālena gatā. ‘‘Kālakatā’’ti vā pāṭho, katakālā katamaraṇā maraṇaṃ sampattā. Tahinti tasmiṃ pettivisaye.

එහි 'න හි තත්ථ කසි අත්ථි' යනු, ඒ ප්‍රේත ලෝකයෙහි යමක් නිසා ප්‍රේතයන් සුවසේ ජීවත් වන්නේද, එවැනි ගොවිතැනක් නැත්තේමය. 'ගෝරක්ඛෙත්ථ න විජ්ජති' යනු, මේ ප්‍රේත ලෝකයෙහි ගොවිතැන පමණක් නොව, ඔවුන්ගේ ජීවිකාව සඳහා උපකාරී වන ගව පාලනයක් ද දක්නට නැත. 'වාණිජ්ජා තාදිසී නත්ථි' යනු, ඔවුන්ට සම්පත් ලැබීමට හේතු වන එවැනි වෙළඳාමක් ද එහි නැත. 'හිරඤ්ඤෙන කයාකයං' යනු, ඔවුන්ට සම්පත් ලැබීම පිණිස රන් රිදීවලින් කෙරෙන විකිණීම් හෝ මිලදී ගැනීම් ද ඒ ප්‍රේත ලෝකයෙහි නැත. 'ඉතෝ දින්නේන යාපෙන්ති, පේතා කාලංකතා තහිං' යනු, හුදෙක් මෙලොව වසන නෑයින් හෝ මිත්‍රාමාත්‍යයන් විසින් පිරිනමන දානයෙන් පමණක් මියගිය ඒ ප්‍රේතයෝ යැපෙති, තම ආත්මභාවය පවත්වා ගනිති. 'පේතා' යනු ප්‍රේත ලෝකයෙහි උපන් සත්ත්වයෝය. 'කාලංකතා' යනු තම මරණ කාලයට පැමිණ මියගිය පුද්ගලයෝය. 'කාලකතා' යනු ද පාඨයකි, එහි අර්ථය මරණයට පත් වූවන් යන්නයි. 'තහිං' යනු ඒ ප්‍රේත ලෝකයෙහිදී යන්නයි.

20-21. Idāni yathāvuttamatthaṃ upamāhi pakāsetuṃ ‘‘unname udakaṃ vuṭṭha’’nti gāthādvayamāha. Tassattho – yathā unname thale unnatappadese meghehi abhivuṭṭhaṃ udakaṃ yathā ninnaṃ pavattati, yo bhūmibhāgo ninno oṇato, taṃ upagacchati; evameva ito dinnaṃ dānaṃ petānaṃ upakappati[Pg.28], phaluppattiyā viniyujjati. Ninnamiva hi udakappavattiyā ṭhānaṃ petaloko dānūpakappanāya. Yathāha – ‘‘idaṃ kho, brāhmaṇa, ṭhānaṃ, yattha ṭhitassa taṃ dānaṃ upakappatī’’ti (a. ni. 10.177). Yathā ca kandarapadarasākhapasākhakusobbhamahāsobbhe hi ogalitena udakena vārivahā mahānajjo pūrā hutvā sāgaraṃ paripūrenti, evaṃ ito dinnadānaṃ pubbe vuttanayena petānaṃ upakappatīti.

20-21. දැන් ඉහත දැක්වූ අර්ථය උපමා මඟින් පැහැදිලි කරනු පිණිස 'උන්නමේ උදකං වුට්ඨං' යනුවෙන් ආරම්භ වන ගාථා දෙකක් වදාළ සේක. එහි අර්ථය නම් - උස් වූ ගොඩබිමක හෝ උස් ප්‍රදේශයක වට වැසි ජලය යම් සේ පහත් බිමකට ගලා යන්නේ ද, යම් බිම් කොටසක් පහත් ද, බෑවුම් සහිත ද, ජලය එතැනට ගලා යන්නේ ද; එලෙසම මෙලොව සිට පිරිනමන දානය ප්‍රේතයන්ට අයිති වෙයි, එය විපාක ලැබීම පිණිස හේතු වෙයි. ජලය ගලා යන පහත් බිමක් මෙන් ප්‍රේත ලෝකය දානය ලැබීමට සුදුසු ස්ථානයකි. ඒ බව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: 'බ්‍රාහ්මණය, යම් ස්ථානයක සිටි සත්ත්වයාට ඒ දානය අයිති වේ ද, එවැනි ස්ථානයක් (ප්‍රේත ලෝකය) ඇත්තේමය'. තවද කඳු අතර, විවරවල හා කුඩා මහා වලවල්වල පිරුණු ජලයෙන් කුඩා ගංගාවන් පිරී ගොස් මහා සමුද්‍රය පුරවන්නාක් මෙන්, මෙලොව සිට දෙන දානය පෙර කී පරිදි ප්‍රේතයන්ට අයිති වන්නේමය.

22. Yasmā petā ‘‘ito kiñci labhāmā’’ti āsābhibhūtā ñātigharaṃ āgantvāpi ‘‘idaṃ nāma no dethā’’ti yācituṃ na sakkonti, tasmā tesaṃ imāni anussaraṇavatthūni anussaranto kulaputto dakkhiṇaṃ dajjāti dassento ‘‘adāsi me’’ti gāthamāha.

22. ප්‍රේතයෝ 'මොවුන්ගෙන් අපට යමක් ලැබෙනු ඇතැයි' යන බලාපොරොත්තුවෙන් මැඬී තම නෑගෙවල්වලට පැමිණිය ද, 'අපට මේ දේ දෙන්න' යැයි ඉල්ලා සිටීමට අසමත් වෙති. එබැවින් ඔවුන් වෙනුවෙන් මේ අනුස්මරණ කරුණු සිහි කරමින් කුලපුත්‍රයා විසින් දක්ඛිණාව පිරිනැමිය යුතු බව පෙන්වා දෙමින් 'අදාසි මේ' යන ගාථාව වදාළ සේක.

Tassattho – idaṃ nāma me dhanaṃ vā dhaññaṃ vā adāsi, idaṃ nāma me kiccaṃ attanāyeva yogaṃ āpajjanto akāsi, ‘‘asuko me mātito vā pitito vā sambandhattā ñāti, sinehavasena tāṇasamatthatāya mitto, asuko me sahapaṃsukīḷakasahāyo sakhā’’ti ca etaṃ sabbamanussaranto petānaṃ dakkhiṇaṃ dajjā dānaṃ niyyāteyya. ‘‘Dakkhiṇā dajjā’’ti vā pāṭho, petānaṃ dakkhiṇā dātabbā, tena ‘‘adāsi me’’tiādinā nayena pubbe katamanussaraṃ anussaratāti vuttaṃ hoti. Karaṇatthe hi idaṃ paccattavacanaṃ.

එහි අර්ථය නම් - 'ඔහු මට මේ නමින් යුත් ධනය හෝ ධාන්‍ය දුන්නේය, ඔහු මගේ මේ කටයුත්ත තමාම වෙහෙස වී ඉටු කර දුන්නේය, මොහු මගේ මව් පාර්ශවයෙන් හෝ පිය පාර්ශවයෙන් නෑයෙකි, සෙනෙහස නිසා හෝ රැකවරණය දීමට සමත් නිසා මොහු මගේ මිතුරෙකි, මොහු කුඩා කල වැලි සෙල්ලම් කළ මගේ යහළුවෙකි' යන මේ සියල්ල සිහි කරමින් ප්‍රේතයන් උදෙසා දක්ඛිණාව දිය යුතුය, දානය පිරිනැමිය යුතුය. 'දක්ඛිණා දජ්ජා' යනු ද පාඨයකි, එහි අර්ථය ප්‍රේතයන්ට දානය දිය යුතුය යන්නයි. ඒ අනුව 'ඔහු මට දුන්නේය' යනාදී වශයෙන් පෙර කළ උපකාර සිහි කිරීමෙන් යුතුව දානය පිරිනැමිය යුතු බව මෙහි අදහසයි. මෙහි 'අනුස්සරං' (සිහි කරමින්) යන පදය ක්‍රියා විභක්තියක් ලෙස අර්ථවත් වේ.

23-24. Ye pana sattā ñātimaraṇena ruṇṇasokādiparā eva hutvā tiṭṭhanti, na tesaṃ atthāya kiñci denti, tesaṃ taṃ ruṇṇasokādi kevalaṃ attaparitāpanamattameva hoti, taṃ na petānaṃ kañci atthaṃ sādhetīti dassento ‘‘na hi ruṇṇaṃ vā’’ti gāthaṃ vatvā puna magadharājena dinnadakkhiṇāya sātthakabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘ayañca kho’’ti gāthamāha. Tesaṃ attho heṭṭhā vuttoyeva.

23-24. යම් සත්ත්ව කෙනෙක් නෑයන්ගේ මරණය නිසා හුදෙක් හැඬීම හා ශෝක කිරීම ආදියෙහිම ගැලී සිටිත් ද, මියගිය අය වෙනුවෙන් කිසිදු පින්කමක් සිදු නොකරත් ද, ඔවුන්ගේ ඒ හැඬීම හා ශෝකය හුදෙක් තමන්ගේම පීඩාවට පමණක් හේතු වෙයි. එයින් ප්‍රේතයන්ට කිසිදු යහපතක් සිදු නොවන බව පෙන්වා දෙමින් 'න හි රුණ්ණං වා' යන ගාථාව වදාරා, නැවත මගධ රජු විසින් පිරිනමන ලද දක්ඛිණාවේ ඵලදායී බව පෙන්වනු පිණිස 'අයඤ්ච ඛෝ' යන ගාථාව වදාළ සේක. ඒවායේ අර්ථය පෙර සඳහන් කරන ලදී.

25. Idāni yasmā imaṃ dakkhiṇaṃ dentena raññā ñātīnaṃ ñātīhi kattabbakiccakaraṇena ñātidhammo nidassito, bahujanassa pākaṭo kato, nidassanaṃ pākaṭaṃ kataṃ ‘‘tumhehipi evameva ñātīsu ñātidhammo paripūretabbo’’ti. Te ca pete dibbasampattiṃ adhigamentena petānaṃ pūjā katā uḷārā[Pg.29], buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ annapānādīhi santappentena bhikkhūnaṃ balaṃ anuppadinnaṃ, anukampādiguṇaparivārañca cāgacetanaṃ nibbattentena anappakaṃ puññaṃ pasutaṃ, tasmā bhagavā imehi yathābhuccaguṇehi rājānaṃ sampahaṃsento ‘‘so ñātidhammo’’ti osānagāthamāha.

25. දැන් මෙම දක්ඛිණාව පිරිනැමීමෙන් රජතුමා විසින් නෑයන් උදෙසා කළ යුතු යුතුකම් ඉටු කර ඥාති ධර්මය ප්‍රදර්ශනය කරන ලදී, එය ලෝකයාට ප්‍රකට කරන ලදී. 'ඔබලා විසින් ද මෙලෙසම නෑයන් කෙරෙහි ඥාති ධර්මය සම්පූර්ණ කළ යුතුය' යන්න මෙයින් දත යුතුය. එම ප්‍රේතයන්ට දිව්‍ය සම්පත් ලබා දීමෙන් ඔවුන්ට උදාර වූ පූජාවක් කරන ලදී. බුදුන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නය ආහාර පානාදියෙන් සතුටු කිරීමෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලාට ශාරීරික බලය ලබා දෙන ලදී. අනුකම්පාව ආදී ගුණාංගයන්ගෙන් යුක්තව පරිත්‍යාග චේතනාව උපදවා ගැනීමෙන් අප්‍රමාණ පිනක් රැස් කරන ලදී. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජුගේ මේ සැබෑ ගුණාංගයන් වර්ණනා කරමින් රජු සතුටු කරවමින් 'සො ඤාතිධම්මො' යන අවසාන ගාථාව වදාළ සේක.

Tattha ñātidhammoti ñātīhi ñātīnaṃ kattabbakaraṇaṃ. Uḷārāti phītā samiddhā. Balanti kāyabalaṃ. Pasutanti upacitaṃ. Ettha ca ‘‘so ñātidhammo ca ayaṃ nidassito’’ti etena bhagavā rājānaṃ dhammiyā kathāya sandassesi. Ñātidhammadassanañhettha sandassanaṃ. ‘‘Petāna pūjā ca katā uḷārā’’ti iminā samādapesi. ‘‘Uḷārā’’ti pasaṃsanañhettha punappunaṃ pūjākaraṇe samādapanaṃ. ‘‘Balañca bhikkhūnamanuppadinna’’nti iminā samuttejesi. Bhikkhūnaṃ balānuppadānañhettha evaṃvidhānaṃ balānuppadāne ussāhavaḍḍhanena samuttejanaṃ. ‘‘Tumhehi puññaṃ pasutaṃ anappaka’’nti iminā sampahaṃsesi. Puññapasavanakittanañhettha tassa yathābhuccaguṇasaṃvaṇṇanabhāvena sampahaṃsananti evamettha yojanā veditabbā.

එහි 'ඤාතිධම්මෝ' යනු නෑයන් විසින් නෑයන් උදෙසා කළ යුතු යුතුකම් ඉටු කිරීමයි. 'උළාරා' යනු මහත් වූ හෝ සපිරි යන්නයි. 'බලං' යනු ශරීර ශක්තියයි. 'පසුතං' යනු රැස් කරන ලද්දකි. මෙහි 'සො ඤාතිධම්මො ච අයං නිදස්සිතො' යන මෙයින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජුට ධර්ම කතාවෙන් කරුණු පෙන්වා දුන් සේක (සන්දස්සන). ඥාති ධර්මය පෙන්වා දීම සන්දස්සනයයි. 'පේතාන පූජා ච කතා උළාරා' යන මෙයින් රජු පින්කම්හි සමාදන් කරවූ සේක (සමාදපන). දානය උදාර බව පසසමින් නැවත නැවතත් පූජා පැවැත්වීමට උනන්දු කරවීම සමාදපනයයි. 'බලඤ්ච භික්ඛූනමනුප්පදින්නං' යන මෙයින් රජු උනන්දු කරවූ සේක (සමුත්තේජන). භික්ෂූන්ට බලය ලබා දීම වැනි කටයුතුවල උත්සාහය වැඩි කිරීමෙන් උනන්දු කරවීම සමුත්තේජනයයි. 'තුම්හේහි පුඤ්ඤං පසුතං අනප්පකං' යන මෙයින් රජු පීතිමත් කරවූ සේක (සම්පහංසන). පින් රැස් කර ගැනීම ගැන සඳහන් කරමින් රජුගේ සැබෑ ගුණ වර්ණනා කිරීම සම්පහංසනයයි. මෙලෙස මෙහි පද සම්බන්ධය දත යුතුය.

Desanāpariyosāne ca pettivisayūpapattiādīnavasaṃvaṇṇanena saṃviggahadayānaṃ yoniso padahataṃ caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi. Dutiyadivasepi devamanussānaṃ idameva tirokuṭṭadesanaṃ desesi. Evaṃ yāva satta divasā tādisova dhammābhisamayo ahosīti.

දේශනාව අවසානයේදී, ප්‍රේත ලෝකයෙහි ඉපදීමේ ආදීනව වර්ණනා කිරීමෙන් සංවේගයට පත් සිත් ඇති, නිවැරදි ලෙස උත්සාහ කළ අසූ හතර දහසක් සත්ත්වයන් හට ධර්මාවබෝධය ඇති විය. දෙවන දිනයේදීත් දෙවි මිනිසුන් හට මෙම තිරෝකුඩ්ඩ දේශනාවම වදාළ සේක. මෙලෙස දින හතක් පුරා එවැනිම ධර්මාවබෝධයන් සිදු විය. මේ සමඟ දේශනාව අවසන් වේ.

Tirokuṭṭapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

තිරෝකුඩ්ඩ ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව නිම කරන ලදී.

6. Pañcaputtakhādakapetivatthuvaṇṇanā

6. පංචපුත්තඛාදක ප්‍රේතී වස්තු වර්ණනාව.

Naggā dubbaṇṇarūpāsīti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante pañcaputtakhādakapetiṃ ārabbha vuttaṃ. Sāvatthiyā kira avidūre gāmake aññatarassa kuṭumbikassa bhariyā vañjhā ahosi. Tassa ñātakā etadavocuṃ – ‘‘tava pajāpati vañjhā, aññaṃ te kaññaṃ ānemā’’ti. So tasso bhariyāya sinehena na icchi. Athassa bhariyā taṃ pavattiṃ sutvā sāmikaṃ evamāha [Pg.30] – ‘‘sāmi, ahaṃ vañjhā, aññā kaññā ānetabbā, mā te kulavaṃso upacchijjī’’ti. So tāya nippīḷiyamāno aññaṃ kaññaṃ ānesi. Sā aparena samayena gabbhinī ahosi. Vañjhitthī – ‘‘ayaṃ puttaṃ labhitvā imassa gehassa issarā bhavissatī’’ti issāpakatā tassā gabbhapātanūpāyaṃ pariyesantī aññataraṃ paribbājikaṃ annapānādīhi saṅgaṇhitvā tāya tassā gabbhapātanaṃ dāpesi. Sā gabbhe patite attano mātuyā ārocesi, mātā attano ñātake samodhānetvā tamatthaṃ nivedesi. Te vañjhitthiṃ etadavocuṃ – ‘‘tayā imissā gabbho pātito’’ti? ‘‘Nāhaṃ pātemī’’ti. ‘‘Sace tayā gabbho na pātito, sapathaṃ karohī’’ti. ‘‘Sace mayā gabbho pātito, duggatiparāyaṇā khuppipāsābhibhūtā sāyaṃ pātaṃ pañca pañca putte vijāyitvā khāditvā tittiṃ na gaccheyyaṃ, niccaṃ duggandhā makkhikāparikiṇṇā ca bhaveyya’’nti musā vatvā sapathaṃ akāsi. Sā nacirasseva kālaṃ katvā tasseva gāmassa avidūre dubbaṇṇarūpā petī hutvā nibbatti.

නග්ගා දුබ්බණ්ණරූපාසී යන මේ කතා වස්තුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩවසන සමයෙහි දරුවන් පස් දෙනෙකු බැගින් අනුභව කරන ප්‍රේතියක අරභයා දේශනා කරන ලදී. සැවැත් නුවරට නුදුරු ගමක එක්තරා කෙළෙඹියෙකුගේ බිරිඳක් වඳ තැනැත්තියක වූවාය. ඔහුගේ ඥාතීහු ඔහුට මෙසේ පැවසූහ: "ඔබගේ බිරිඳ වඳ තැනැත්තියකි, එබැවින් අපි ඔබට වෙනත් කන්‍යාවක ගෙන එන්නෙමු" යනුවෙනි. ඔහු තම බිරිඳ කෙරෙහි වූ සෙනෙහස නිසා එයට අකමැති විය. එවිට ඔහුගේ බිරිඳ ඒ පුවත අසා තම ස්වාමියාට මෙසේ කීවාය: "හිමියනි, මා වඳ තැනැත්තියකි, එබැවින් ඔබ වෙනත් කන්‍යාවක ගෙන ආ යුතුය. ඔබගේ කුල පරම්පරාව සිඳී නොයේවා" යනුවෙනි. ඇයගේ දැඩි ඉල්ලීම නිසා ඔහු වෙනත් කන්‍යාවක ගෙන ආවේය. කලකට පසු ඇය ගැබ් ගත්තාය. එවිට වඳ ස්ත්‍රිය "මෑ පුතෙකු ලබා මේ මුළු නිවසේම අධිපතිනිය වනු ඇතැයි" ඊර්ෂ්‍යාවෙන් පෙළී, ඇයගේ ගැබ ගබ්සා කිරීමට උපායක් සොයන්නී, එක්තරා පරිබ්‍රාජකයෙකුට ආහාර පානාදියෙන් සංග්‍රහ කොට ඔහු ලවා එම බිරිඳට ගැබ් නසන බෙහෙත් ලබා දුන්නාය. ගැබ විනාශ වූ පසු ඇය එය සිය මවට දැන්වූවාය. මව සිය ඥාතීන් රැස් කරවා ඒ බව දැන්වූවාය. ඔවුහු වඳ ස්ත්‍රියගෙන් "තී ඇයගේ ගැබ නැසුවේද?" යි ඇසූහ. "මම ගැබ නොනැසුවෙමි" යි ඇය කීවාය. "ඉදින් තී ගැබ නොනැසුවේ නම්, දිවුරුමක් කරව" යි ඔවුහු කීහ. "ඉදින් මා විසින් ගැබ් නසන ලද්දේ නම්, මම දුගතියේ ඉපිද බඩගින්නෙන් හා පිපාසයෙන් පීඩිතව, සවසට පස් දෙනෙකු හා උදේට පස් දෙනෙකු බැගින් දරුවන් වැද අනුභව කරමිනුත් තෘප්තියකට පත් නොවෙම්වා, නිරතුරුවම දුගඳ හමන නිල මැස්සන්ගෙන් ගැවසුණු තැනැත්තියක වෙම්වා" යි ඇය මුසාවාද පවසා දිවුරුම් දුන්නාය. ඇය නොබෝ කලකින් මියගොස් එම ගමට නුදුරු තැනක අවලස්සන රූපයක් ඇති ප්‍රේතියකව උපන්නාය.

Tadā janapade vutthavassā aṭṭha therā satthu dassanatthaṃ sāvatthiṃ āgacchantā tassa gāmassa avidūre chāyūdakasampanne araññaṭṭhāne vāsaṃ upagacchiṃsu. Atha sā petī therānaṃ attānaṃ dassesi. Tesu saṅghatthero taṃ petiṃ –

එකල්හි ජනපදයෙහි වස් වැස නිම කළ අට නමක් මහා තෙරණුවරු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ පුදා ගැනීම සඳහා සැවැත් නුවර බලා වඩින අතරතුර, එම ගමට නුදුරු සෙවණ හා ජලය සහිත වූ වනාන්තරයක නවාතැන් ගත්හ. එවිට ඒ ප්‍රේතිය තෙරණුවරුන්ට තමාගේ ස්වරූපය පෙනෙන්නට සැලැස්වූවාය. ඒ අතරින් සංඝස්ථවිරයන් වහන්සේ එම ප්‍රේතියගෙන් මෙසේ ඇසූහ:

26.

26.

‘‘Naggā dubbaṇṇarūpāsi, duggandhā pūti vāyasi;

Makkhikāhi parikiṇṇā, kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasī’’ti. –

"නග්නව, අවලස්සන රූප ඇතිව, දුගඳ හමමින්, කුණු ගඳ විහිදුවමින්, නිල මැස්සන් පිරිවරාගෙන මෙහි සිටින ඔබ කවුරුන්ද?"

Gāthāya paṭipucchi. Tattha naggāti niccoḷā. Dubbaṇṇarūpāsīti ṇavirūpā ativiya bībhaccharūpena samannāgatā asi. Duggandhāti aniṭṭhagandhā. Pūti vāyasīti sarīrato kuṇapagandhaṃ vāyasi. Makkhikāhi parikiṇṇāti nīlamakkhikāhi samantato ākiṇṇā. Kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasīti kā nāma evarūpā imasmiṃ ṭhāne tiṭṭhasi, ito cito ca vicarasīti attho.

යනුවෙන් ගාථාවෙන් ප්‍රශ්න කළහ. එහි 'නග්ගා' යනු වස්ත්‍ර රහිත වූ යන්නයි. 'දුබ්බණ්ණරූපාසි' යනු ඉතා විරූපී වූ, අතිශයින්ම බියකරු ස්වරූපයකින් යුක්ත වූ යන්නයි. 'දුග්ගන්ධා' යනු අමනාප ගන්ධයක් ඇති යන්නයි. 'පූති වායසි' යනු ශරීරයෙන් කුණුප ගන්ධය විහිදුවන යන්නයි. 'මක්ඛිකාහි පරිකිණ්ණා' යනු නිල මැස්සන් විසින් හාත්පසින්ම වට කරන ලද යන්නයි. 'කා නු ත්වං ඉධ තිට්ඨසි' යනු මෙවැනි ස්වරූපයක් ඇතිව මේ ස්ථානයෙහි සිටින, එහා මෙහා ඇවිදින ඔබ කවුරුන්ද යන්න අර්ථයයි.

Atha sā petī mahātherena evaṃ puṭṭhā attānaṃ pakāsentī sattānaṃ saṃvegaṃ janentī –

එවිට ඒ ප්‍රේතිය මහා තෙරණුවරුන් විසින් මෙසේ අසන ලදුව, තමා ගැන ප්‍රකාශ කරමින් සත්ත්වයන් තුළ සංවේගය උපදවනු පිණිස මෙසේ කීවාය:

27.

27.

‘‘Ahaṃ [Pg.31] bhadante petīmhi, duggatā yamalokikā;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.

"ස්වාමීනි, මම යම ලෝකයට අයත් දුගතියට පත් වූ ප්‍රේතියක් වෙමි. අකුසල කර්ම කොට මෙලොවින් චුතව ප්‍රේත ලෝකයට පැමිණියෙමි."

28.

28.

‘‘Kālena pañca puttāni, sāyaṃ pañca punāpare;

Vijāyitvāna khādāmi, tepi nā honti me alaṃ.

"මම උදෑසන දරුවන් පස් දෙනෙකු ද, සවස තවත් පස් දෙනෙකු ද වැද අනුභව කරමි. ඒ දස දෙනා පවා මගේ කුසගින්න නිවීමට ප්‍රමාණවත් නොවෙති."

29.

29.

‘‘Pariḍayhati dhūmāyati, khudāya hadayaṃ mama;

Pānīyaṃ na labhe pātuṃ, passa maṃ byasanaṃ gata’’nti. –

"කුසගින්න නිසා මගේ හදවත දැවෙයි, දුම් දමන්නාක් මෙන් දැනෙයි. බොන්නට පැන් ටිකක් පවා නොලැබෙමි. ස්වාමීනි, මෙසේ ව්‍යසනයට පත් වූ මා දෙස බලනු මැනවි."

Imā tisso gāthā abhāsi.

යනුවෙන් මේ ගාථා තුන පැවසුවාය.

27. Tattha bhadanteti theraṃ gāravena ālapati. Duggatāti duggatiṃ gatā. Yamalokikāti ‘‘yamaloko’’ti laddhanāme petaloke tattha pariyāpannabhāvena viditā. Ito gatāti ito manussalokato petalokaṃ upapajjanavasena gatā, upapannāti attho.

27. එහි 'භදන්තේ' යනු තෙරණුවරුන්ට ගෞරවයෙන් ඇමතීමකි. 'දුග්ගතා' යනු දුගතියට පත් වූ යන්නයි. 'යමලෝකිකා' යනු 'යම ලෝකය' යන නම ලත් ප්‍රේත ලෝකයෙහි උපත ලැබූ යන්නයි. 'ඉතෝ ගතා' යනු මනුෂ්‍ය ලෝකයෙන් ප්‍රේත ලෝකයෙහි උප්පත්තිය ලැබූ යන්නයි.

28. Kālenāti rattiyā vibhātakāle. Bhummatthe hi etaṃ karaṇavacanaṃ. Pañca puttānīti pañca putte. Liṅgavipallāsena hetaṃ vuttaṃ. Sāyaṃ pañca punāpareti sāyanhakāle puna apare pañca putte khādāmīti yojanā. Vijāyitvānāti divase divase dasa dasa putte vijāyitvā. Tepi nā honti me alanti tepi dasaputtā ekadivasaṃ mayhaṃ khudāya paṭighātāya ahaṃ pariyattā na honti. Gāthāsukhatthañhettha nā-iti dīghaṃ katvā vuttaṃ.

28. 'කාලේන' යනු රාත්‍රිය පහන් වන උදෑසන කාලයයි. මෙහි කරණ විභක්තිය සප්තමී විභක්තියේ අර්ථයෙහි යෙදී ඇත. 'පඤ්ච පුත්තානි' යනු පුතුන් පස් දෙනෙකු යන්නයි. මෙය ලිංග විපර්යාසයකින් යුක්තව දක්වා ඇත. 'සායං පඤ්ච පුනාපරේ' යනු සවස් කාලයෙහි නැවතත් තවත් පස් දෙනෙකු අනුභව කරමි යන්නයි. 'විජායිත්වාන' යනු දිනපතා දරුවන් දස දෙනෙකු වැදීමයි. 'තේපි නා හොන්ති මේ අලං' යනු ඒ දස දෙනා පවා එක් දිනකදී මගේ කුසගින්න නිවීමට ප්‍රමාණවත් නොවන බවයි. ගාථාවෙහි රිද්මය පිණිස 'න' යන්න දීර්ඝ කොට 'නා' ලෙස දක්වා ඇත.

29. Pariḍayhati dhūmāyati khudāya hadayaṃ mamāti khudāya jighacchāya bādhiyamānāya mama hadayapadeso udaragginā parisamantato jhāyati dhūmāyati santappati. Pānīyaṃ na labhe pātunti pipāsābhibhūtā tattha tattha vicarantī pānīyampi pātuṃ na labhāmi. Passa maṃ byasanaṃ gatanti petūpapattiyā sādhāraṇaṃ asādhāraṇañca imaṃ īdisaṃ byasanaṃ upagataṃ maṃ passa, bhanteti attanā anubhaviyamānaṃ dukkhaṃ therassa pavedesi.

29. 'පරිඩය්හති ධූමායති ඛුදාය හදයං මම' යනු කුසගින්නෙන් පීඩිත වූ මගේ හෘදය ප්‍රදේශය උදර ගින්නෙන් හාත්පසින්ම දැවෙයි, දුම් දමයි, තැවෙයි යන්නයි. 'පානීයං න ලභේ පාතුං' යනු පිපාසයෙන් මිරිකී තැනින් තැන ඇවිදින මට බොන්නට පැන් ස්වල්පයක් පවා නොලැබෙන බවයි. 'පස්ස මං බ්‍යසනං ගතං' යනු ප්‍රේත ලෝකයේ උපතට පොදු වූත්, සුවිශේෂී වූත් මෙවැනි ව්‍යසනයකට පත් වූ මා දෙස බලන්න ස්වාමීනි, යනුවෙන් තමා අත්විඳින දුක තෙරණුවරුන්ට සැළ කළාය.

Taṃ [Pg.32] sutvā thero tāya katakammaṃ pucchanto –

එය ඇසූ තෙරණුවරුන් ඇය විසින් කරන ලද අකුසල කර්මය විමසමින් මෙසේ වදාළහ:

30.

30.

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissa kammavipākena, puttamaṃsāni khādasī’’ti. –

"පින්වත් ස්ත්‍රිය, ඔබ විසින් පෙර කයින්, වචනයෙන් හෝ සිතින් කරන ලද අකුසලය කුමක්ද? කවර අකුසල කර්මයක විපාකයෙන් ඔබ දරුවන්ගේ මස් අනුභව කරන්නේද?"

Gāthamāha. Tattha dukkaṭanti duccaritaṃ. Kissa kammavipākenāti kīdisassa kammassa vipākena, kiṃ pāṇātipātassa, udāhu adinnādānādīsu aññatarassāti attho. ‘‘Kena kammavipākenā’’ti keci paṭhanti.

යනුවෙන් ගාථාව වදාළහ. එහි 'දුක්කටං' යනු දුශ්චරිතයයි. 'කිස්ස කම්මවිපාකේන' යනු කෙබඳු කර්මයක විපාකයක් ද, එය ප්‍රාණාතිපාතයේ විපාකයක් ද එසේත් නැතිනම් අදත්තාදානාදී අන් කවර හෝ අකුසලයක විපාකයක් දැයි අදහසයි. ඇතැම් පාඨවල 'කේන කම්මවිපාකේන' ලෙසද පවතී.

Atha sā petī attanā katakammaṃ therassa kathentī –

එවිට ඒ ප්‍රේතිය තමා කළ අකුසල කර්මය තෙරණුවරුන්ට පවසන්නී මෙසේ කීවාය:

31.

31.

‘‘Sapatī me gabbhinī āsi, tassā pāpaṃ acetayiṃ;

Sāhaṃ paduṭṭhamanasā, akariṃ gabbhapātanaṃ.

"ස්වාමීනි, මට සපතිනියක වූවාය, ඇය ගැබ් ගත්තාය. මම ඇයට එරෙහිව පාපී අදහසක් ඇති කර ගත්තෙමි. දූෂිත සිතින් යුක්තව මම ඇයගේ ගැබ ගබ්සා කළෙමි."

32.

32.

‘‘Tassa dvemāsiko gabbho, lohitaññeva pagghari;

Tadassā mātā kupitā, mayhaṃ ñātī samānayi;

Sapathañca maṃ akāresi, paribhāsāpayī ca maṃ.

"ඇයගේ දෙමස් පිරුණු ගැබ ලේ පමණක් වී පිටතට ගලා ගියේය. එවිට ඇයගේ මව කෝප වී මගේ නෑයන් රැස් කරවා මාව ලවා දිවුරුම් කරවූවාය, මට තර්ජනය කළාය."

33.

33.

‘‘Sāhaṃ ghorañca sapathaṃ, musāvādaṃ abhāsisaṃ;

‘Puttamaṃsāni khādāmi, sace taṃ pakataṃ mayā’.

"මම 'ඉදින් මා විසින් මෙය කරන ලද්දේ නම්, මම මගේ දරුවන්ගේ මස් අනුභව කරම්වා' යි මෙලෙස බියකරු දිවුරුමක් කළෙමි, බොරුවක් ද පැවසුවෙමි."

34.

34.

‘‘Tassa kammassa vipākena, musāvādassa cūbhayaṃ;

Puttamaṃsāni khādāmi, pubbalohitamakkhitā’’ti. – gāthāyo abhāsi;

"එම ගබ්සා කිරීමේ කර්මයේත්, මුසාවාදයේත් යන අකුසල කර්ම දෙකෙහිම විපාකයෙන්, සැරව හා ලේ තැවරුණු මගේම දරුවන්ගේ මස් අනුභව කරමි" යි ගාථාවන් පැවසුවාය.

31-32. Tattha sapatīti samānapatikā itthī vuccati. Tassā pāpaṃ acetayinti tassa sapatiyā pāpaṃ luddakaṃ kammaṃ acetayiṃ. Paduṭṭhamanasāti paduṭṭhacittā, paduṭṭhena vā manasā. Dvemāsikoti dvemāsajāto patiṭṭhito hutvā dvemāsikā. Lohitaññeva paggharīti vipajjamāno ruhiraññeva hutvā vissandi. Tadassā mātā kupitā, mayhaṃ ñātī samānayīti tadā assā sapatiyā mātā mayhaṃ kupitā attano ñātake samodhānesi. ‘‘Tatassā’’ti vā pāṭho, tato assāti padavibhāgo.

31-32. එහි ‘සපතී’ යනු සමාන ස්වාමියෙකු (ලෙන්) සිටින ස්ත්‍රියයි (සපත්තියයි). ‘තස්සා පාපං අචේතයිං’ යනු ඒ සපත්තියට එරෙහිව පවිටු වූ ද දරුණු වූ ද කර්මයක් සිතූ බවයි. ‘පදුට්ඨමනසා’ යනු දූෂිත වූ සිතින් යුක්තව හෙවත් වෛරී සහගත සිතින් යන්නයි. ‘ද්වේමාසිකෝ’ යනු මාස දෙකක් වූ කලලයක්ව පැවතී විනාශ වූ යන්නයි. ‘ලෝහිතඤ්ඤේව පග්ඝරී’ යනු විනාශ වෙමින් රුධිරය ලෙසින්ම වැගිරුණු බවයි. ‘තදස්සා මාතා කුපිතා...’ යනු එකල ඒ සපත්තියගේ මව මා කෙරෙහි කෝප වී තමාගේ නෑදෑ පිරිස රැස් කළාය යන්නයි. ‘තතස්සා’ කියාද පාඨයක් පවතී; එහි පද බෙදීම ‘තතෝ අස්සා’ (ඉන්පසු ඇයගේ) ලෙස විය යුතුය.

33-34. Sapathanti [Pg.33] sapanaṃ. Paribhāsāpayīti bhayena tajjāpesi. Sapathaṃ musāvādaṃ abhāsisanti ‘‘sace taṃ mayā kataṃ, īdisī bhaveyya’’nti katameva pāpaṃ akataṃ katvā dassentī musāvādaṃ abhūtaṃ sapathaṃ abhāsiṃ. Muttamaṃsāni khādāmi, sacetaṃ pakataṃ mayāti idaṃ tadā sapathassa katākāradassanaṃ. Yadi etaṃ gabbhapātanapāpaṃ mayā kataṃ, āyatiṃ punabbhavābhinibbattiyaṃ mayhaṃ puttamaṃsāniyeva khādeyyanti attho. Tassa kammassāti tassa gabbhapātanavasena pakatassa pāṇātipātakammassa. Musāvādassa cāti musāvādakammassa ca. Ubhayanti ubhayassapi kammassa ubhayena vipākena. Karaṇatthe hi idaṃ paccattavacanaṃ. Pubbalohitamakkhitāti pasavanavasena paribhijjanavasena ca pubbena ca lohitena ca makkhitā hutvā puttamaṃsāni khādāmīti yojanā.

33-34. ‘සපථං’ යනු දිවුරුමයි. ‘පරිභාසාපයී’ යනු භය ගන්වමින් තර්ජනය කළාය යන්නයි. ‘සපථං මුසාවාදං අභාසිසං’ යනු “ඉදින් මා විසින් ඒ වැරැද්ද කරන ලද්දේ නම්, මට මෙබඳු දෙයක් වේවා” යි තමා කළ පවම නොකළ බව පෙන්වමින් කරන ලද අසත්‍ය දිවුරුමයි. ‘පුත්තමංසානි ඛාදාමි...’ යනු එකල දිවුරුම් දුන් ආකාරය දැක්වීමකි. “ඉදින් මා විසින් මේ ගැබ් හෙළීමේ පව කරන ලද්දේ නම්, මතු පුනර්භවයකදී උපදින විට මාගේම දරුවන්ගේ මස් අනුභව කරන්නට ලැබේවා” යන්න මෙහි අර්ථයයි. ‘තස්ස කම්මස්ස’ යනු ගැබ් හෙළීම වශයෙන් කරන ලද ඒ ප්‍රාණාතිපාත කර්මයේයි. ‘මුසාවාදස්ස ච’ යනු මුසාවාද කර්මයේද යන්නයි. ‘උභයං’ යනු ඒ කර්ම දෙකෙහිම විපාකයෙනි. මෙහි ‘උභයං’ යන පදය කර්මකාරක අර්ථයෙහි යෙදුණු ප්‍රථමා විභක්ති රූපයකි. ‘පුබ්බලෝහිතමක්ඛිතා’ යනු දිවුරුම් දුන් ආකාරයටම සැරව හා ලේ තැවරුණු දරුවන්ගේ මස් අනුභව කරමි යන්නයි.

Evaṃ sā petī attano kammavipākaṃ pavedetvā puna there evamāha – ‘‘ahaṃ, bhante, imasmiṃyeva gāme asukassa kuṭumbikassa bhariyā issāpakatā hutvā pāpakammaṃ katvā evaṃ petayoniyaṃ nibbattā. Sādhu, bhante, tassa kuṭumbikassa gehaṃ gacchatha, so tumhākaṃ dānaṃ dassati, taṃ dakkhiṇaṃ mayhaṃ uddisāpeyyātha, evaṃ me ito petalokato mutti bhavissatī’’ti. Therā taṃ sutvā taṃ anukampamānā ullumpanasabhāvasaṇṭhitā tassa kuṭumbikassa gehaṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Kuṭambiko there disvā sañjātappasādo paccuggantvā pattāni gahetvā there āsanesu nisīdāpetvā paṇītena āhārena bhojetuṃ ārabhi. Therā taṃ pavattiṃ kuṭumbikassa ārocetvā taṃ dānaṃ tassā petiyā uddisāpesuṃ. Taṅkhaṇaññeva ca sā petī tato dukkhato apetā uḷārasampattiṃ paṭilabhitvā rattiyaṃ kuṭumbikassa attānaṃ dassesi. Atha therā anukkamena sāvatthiṃ gantvā bhagavato tamatthaṃ ārocesuṃ. Bhagavā ca tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Desanāvasāne mahājano paṭiladdhasaṃvego issāmaccherato paṭivirami. Evaṃ sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

මෙසේ ඒ ප්‍රේතිය තම කර්ම විපාකය දන්වා නැවත තෙරුන් වහන්සේලාට මෙසේ කීවාය: “ස්වාමීනි, මම මේ ගම්මානයෙහිම එක්තරා සිටුවරයෙකුගේ බිරිඳ වී, ඉරිසියාවෙන් පෙළී පව්කම් කොට මෙලෙස ප්‍රේත ලෝකයෙහි උපන්නෙමි. ස්වාමීනි, මැනවි, ඒ සිටුවරයාගේ නිවසට වඩින්න, ඔහු ඔබට දන් පිරිනමනු ඇත. ඒ පින මට අනුමෝදන් කරවන්න. එවිට මට මේ ප්‍රේත ලෝකයෙන් නිදහස ලැබෙනු ඇත.” තෙරුන් වහන්සේලා එය අසා ඇයට අනුකම්පා කරමින්, ඇයව ඉන් මුදාගැනීමේ අදහසින් යුතුව ඒ සිටුවරයාගේ නිවසට පිඬු පිණිස වැඩියහ. සිටුවරයා තෙරුන් දැක මහත් පැහැදීමට පත්ව පෙරගමන් කොට පාත්‍ර ගෙන අසුන් පනවා ප්‍රණීත ආහාරයෙන් සංග්‍රහ කිරීමට පටන් ගත්තේය. තෙරුන් වහන්සේලා ඒ ප්‍රේතියගේ පුවත සිටුවරයාට දන්වා ඒ දානය ඇයට අනුමෝදන් කරවූහ. ඒ මොහොතේම ඒ ප්‍රේතිය ඒ දුකින් මිදී මහත් දිව්‍ය සම්පත් ලබා රාත්‍රියෙහි සිටුවරයාට පෙනී සිටියාය. පසුව තෙරුන් වහන්සේලා පිළිවෙළින් සැවැත් නුවරට වැඩම කර බුදුරජාණන් වහන්සේට ඒ පුවත සැලකළහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ ඒ කරුණ නිමිති කරගෙන රැස්ව සිටි පිරිසට ධර්මය දේශනා කළ සේක. දේශනාව අවසානයේ බොහෝ ජනයා සංවේගයට පත්ව ඊර්ෂ්‍යා මසුරුකම්වලින් දුරු වූහ. මෙසේ ඒ දේශනාව බොහෝ දෙනාට අර්ථවත් විය.

Pañcaputtakhādakapetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

පස් දරු මස් අනුභව කළ ප්‍රේතියගේ වස්තුව පිළිබඳ වර්ණනාව නිම විය.

7. Sattaputtakhādakapetivatthuvaṇṇanā

7. සත් දරු මස් අනුභව කළ ප්‍රේතියගේ වස්තුව පිළිබඳ වර්ණනාව

Naggā [Pg.34] dubbaṇṇarūpāsīti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante sattaputtakhādakapetiṃ ārabbha vuttaṃ. Sāvatthiyā kira avidūre aññatarasmiṃ gāmake aññatarassa upāsakassa dve puttā ahesuṃ – paṭhamavaye ṭhitā rūpasampannā sīlācārena samannāgatā. Tesaṃ mātā ‘‘puttavatī aha’’nti puttabalena bhattāraṃ atimaññati. So bhariyāya avamānito nibbinnamānaso aññaṃ kaññaṃ ānesi. Sā nacirasseva gabbhinī ahosi. Athassa jeṭṭhabhariyā issāpakatā aññataraṃ vejjaṃ āmisena upalāpetvā tena tassā temāsikaṃ gabbhaṃ pātesi. Atha sā ñātīhi ca bhattārā ca ‘‘tayā imissā gabbho pātito’’ti puṭṭhā ‘‘nāhaṃ pātemī’’ti musā vatvā tehi asaddahantehi ‘‘sapathaṃ karohī’’ti vuttā ‘‘sāyaṃ pātaṃ satta satta putte vijāyitvā puttamaṃsāni khādāmi, niccaṃ duggandhā ca makkhikāparikiṇṇā ca bhaveyya’’nti sapathaṃ akāsi.

‘නග්ගා දුබ්බණ්ණරූපාසි’ යන මේ වස්තුව බුදුරජාණන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩවසන සමයෙහි සත් දෙනෙකු පුතුන්ගේ මස් අනුභව කරන ප්‍රේතියක් අරභයා දේශනා කරන ලදී. සැවැත් නුවරට නුදුරු එක්තරා ගමක එක්තරා උපාසකයෙකුට පුතුන් දෙදෙනෙක් සිටියහ. ඔවුහු තරුණ වියෙහි පසුවූ, රූපසම්පන්න, මනා පැවැත්මෙන් යුක්ත වූහ. ඔවුන්ගේ මව “මම දරුවන් ඇත්තියකැ”යි සිතා ඒ දරු බලයෙන් උදම් වී තම ස්වාමියාට අවමන් කළාය. ස්වාමියා ඇයගෙන් අවමන් ලබා කලකිරුණු සිතින් යුතුව වෙනත් තරුණියක් කැන්දාගෙන ආවේය. ඇය නොබෝ කලකින් ගැබ්ගත්තාය. එවිට පළමු බිරිඳ ඊර්ෂ්‍යාවෙන් පෙළී එක්තරා වෙදෙකුට අල්ලස් දී රවටා, ඔහු ලවා ඒ දෙවන බිරිඳගේ තෙමස් ගැබ හෙළෙව්වාය. එවිට ඇගේ නෑදෑයන් හා ස්වාමියා “තී විසින් ඇගේ ගැබ හෙළුවාද?” කියා ඇසූ විට ඇය “මම හෙළුවේ නැතැ”යි බොරු කීවාය. ඔවුන් එය විශ්වාස නොකරන විට “ඉදින් මම මෙය කළේ නම්, උදය සවස සත් දෙනා බැගින් පුතුන් වැද ඔවුන්ගේ මස් කන, සැමදා දුගඳ හමන, මැස්සන් පිරිවරාගත් ප්‍රේතියක් වෙම්වා”යි දිවුරුම් දුන්නාය.

Sā aparena samayena kālaṃ katvā tassa gabbhapātanassa musāvādassa ca phaleneva petayoniyaṃ nibbattitvā puttanayena puttamaṃsāni khādantī tasseva gāmassa avidūre vicarati. Tena ca samayena sambahulā therā gāmakāvāse vutthavassā bhagavantaṃ dassanāya sāvatthiṃ āgacchantā tassa gāmassa avidūre ekasmiṃ padese rattiyaṃ vāsaṃ kappesuṃ. Atha sā petī tesaṃ therānaṃ attānaṃ dassesi. Taṃ mahāthero gāthāya pucchi –

ඇය පසු කලෙක මියගොස් ඒ ගැබ් හෙළීමේ සහ බොරු කීමේ විපාකයෙන් ප්‍රේත ලෝකයෙහි ඉපදී, කලින් කී ලෙස දරු මස් අනුභව කරමින් ඒ ගමට නුදුරින් සැරිසරන්නීය. ඒ දිනවල ගමක වස් විසූ බොහෝ තෙරුන් වහන්සේලා බුදුන් වැඳීමට සැවැත් නුවරට වඩින අතරතුර ඒ ගම අසල එක් ප්‍රදේශයක රාත්‍රිය ගත කළහ. එවිට ඒ ප්‍රේතිය ඒ තෙරුන්ට පෙනී සිටියාය. මහා තෙරුන් වහන්සේ ගාථාවකින් ඇගෙන් මෙසේ විමසූහ:

35.

35.

‘‘Naggā dubbaṇṇarūpāsi, duggandhā pūti vāyasi;

Makkhikāhi parikiṇṇā, kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasī’’ti.

“නිරුවත්ව, අවලස්සන රූපයකින් යුක්තව, දුගඳ හමමින්, කුණු ගඳ විහිදුවමින්, මැස්සන් පිරිවරාගෙන සිටින තී කවුද? මෙහි සිටින්නේ කුමටද?”

Sā therena puṭṭhā tīhi gāthāhi paṭivacanaṃ adāsi –

ඇය තෙරුන්ගේ ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු වශයෙන් ගාථා තුනකින් මෙසේ පැවසුවාය:

36.

36.

‘‘Ahaṃ bhadante petīmhi, duggatā yamalokikā;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.

“ස්වාමීනි, මම දුගතියට පත්, යම ලොව වැසි ප්‍රේතියක් වෙමි. මෙලොවින් චුතව පව්කම් කොට ප්‍රේත ලෝකයට පැමිණියෙමි.”

37.

37.

‘‘Kālena satta puttāni, sāyaṃ satta punāpare;

Vijāyitvāna khādāmi, tepi nā honti me alaṃ.

“මම උදෑසන පුතුන් සත් දෙනෙකු වැද ඔවුන්ව අනුභව කරමි. නැවත සවස් කාලයෙහි තවත් සත් දෙනෙකු වැද අනුභව කරමි. ඒ දහහතර දෙනාද මාගේ කුසගින්න නිවීමට ප්‍රමාණවත් නොවේ.”

38.

38.

‘‘Pariḍayhati [Pg.35] dhūmāyati, khudāya hadayaṃ mama;

Nibbutiṃ nādhigacchāmi, aggidaḍḍhāva ātape’’ti.

“කුසගින්නෙන් පෙළෙන මාගේ හදවත දැවෙයි, දුම් දමයි. දැඩි අව්වේ ගින්නෙන් පිළිස්සුණු වස්තුවක් මෙන් මම කිසිදු සැනසීමක් (නිවීමක්) නොලබමි.”

38. Tattha nibbutinti khuppipāsādukkhassa vūpasamaṃ. Nādhigacchāmīti na labhāmi. Aggidaḍḍhāva ātapeti atiuṇhaātape agginā ḍayhamānā viya nibbutiṃ nādhigacchāmīti yojanā.

38. එහි ‘නිබ්බුතිං’ යනු කුසගින්න හා පිපාසාව නිසා ඇතිවන දුක සංසිඳීමයි. ‘නාධිගච්ඡාමි’ යනු නොලබමි යන්නයි. ‘අග්ගිදඩ්ඪාව ආතපේ’ යනු දැඩි රස්නය ඇති අව්වේ ගින්නෙන් දැවෙන්නියක මෙන් සැනසීමක් නොලබමි යන අර්ථයයි.

Taṃ sutvā mahāthero tāya katakammaṃ pucchanto –

එය ඇසූ මහා තෙරුන් වහන්සේ ඇය කළ අකුසලය විමසමින් -

39.

39.

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, puttamaṃsāni khādasī’’ti. – gāthamāha;

“කයින්, වචනයෙන් හෝ සිතින් තී විසින් කරන ලද අකුසලය කුමක්ද? කවර කර්ම විපාකයකින් තී දරු මස් අනුභව කරන්නෙහිද?” යි මේ ගාථාව වදාළ සේක.

Atha sā petī attano petalokūpapattiñca puttamaṃsakhādanakāraṇañca kathentī –

එවිට ඒ ප්‍රේතිය තමා ප්‍රේත ලෝකයෙහි ඉපදීමට හා දරු මස් අනුභව කිරීමට හේතුව පවසමින් මෙසේ කීවාය:

40.

40.

‘‘Ahū mayhaṃ duve puttā, ubho sampattayobbanā;

Sāhaṃ puttabalūpetā, sāmikaṃ atimaññisaṃ.

“ස්වාමීනි, මට පෙර භවයේ පුතුන් දෙදෙනෙක් සිටියහ. දෙදෙනාම යොවුන් වියට පත්ව සිටියහ. මම ඒ දරු බලයෙන් යුක්තව මාගේ ස්වාමියාව අවමන් කළෙමි.”

41.

41.

‘‘Tato me sāmiko kuddho, sapatiṃ mayhamānayi;

Sā ca gabbhaṃ alabhittha, tassā pāpaṃ acetayiṃ.

“එනිසා මාගේ ස්වාමියා කෝප වී මට සපත්තියක් (සම බිරිඳක්) කැන්දාගෙන ආවේය. ඇය ගැබ් ගත් අතර මම ඇයට එරෙහිව පවිටු අදහසක් සිතුවෙමි.”

42.

42.

‘‘Sāhaṃ paduṭṭhamanasā, akariṃ gabbhapātanaṃ;

Tassa temāsiko gabbho, pūtilohitako pati.

“දූෂිත වූ සිතින් යුත් මම ගබ්සා කිරීමක් සිදු කළෙමි. එම කාන්තාවගේ (සවක බිරිඳගේ) තෙමස් වියැති කලලය, සැරව හා ලේ බවට පත්ව වැටුණි.”

43.

43.

‘‘Tadassā mātā kupitā, mayhaṃ ñātī samānayi;

Sapathañca maṃ kāresi, paribhāsāpayī ca maṃ.

“එවිට ඇයගේ මව කෝපයට පත්ව මගේ නෑයන් රැස් කළාය. ඇය මට දිවුරන්නට සැලැස්වූ අතර මට තර්ජනය ද කළාය.”

44.

44.

‘‘Sāhaṃ ghorañca sapathaṃ, musāvādaṃ abhāsisaṃ;

‘Puttamaṃsāni khādāmi, sace taṃ pakataṃ mayā’.

“මම භයානක දිවුරුමක් කළෙමි, එසේම මුසාවාදයක් (බොරුවක්) ද පැවසුවෙමි. ‘සැබවින්ම මෙය මා විසින් කරන ලද්දක් නම්, මම මගේ දරුවන්ගේ මස් අනුභව කරන්නෙමි’ යි (පැවසුවෙමි).”

45.

45.

‘‘Tassa kammassa vipākena, musāvādassa cūbhayaṃ;

Puttamaṃsāni khādāmi, pubbalohitamakkhitā’’ti. – imā gāthā abhāsi;

“එම (ප්‍රාණඝාත) කර්මයේත්, මුසාවාදයේත් යන දෙකෙහිම විපාකයක් ලෙස, සැරව හා ලේ තැවරුණු සිරුරක් ඇතිව මම මගේ දරුවන්ගේ මස් අනුභව කරමි” යි මෙම ගාථාවන් පැවසුවාය.

40-45. Tattha [Pg.36] puttabalūpetāti puttabalena upetā, puttānaṃ vasena laddhabalā. Atimaññisanti atikkamitvā maññiṃ avamaññiṃ. Pūtilohitako patīti kuṇapalohitaṃ hutvā gabbho paripati. Sesaṃ sabbaṃ anantarasadisameva. Tattha aṭṭha therā, idha sambahulā. Tattha pañca puttā, idha sattāti ayameva visesoti.

40-45. එහි ‘පුත්තබලූපේතා’ යනු දරුවන් නිසා ලැබුණු බලයෙන් යුක්ත වූ යන්නයි. ‘අතිමඤ්ඤිසන්ති’ යනු (තමා උසස් යැයි සිතා අන් අය) ඉක්මවා සිතුවෙමි හෙවත් අවමන් කළෙමි යන්නයි. ‘පූතිලෝහිතකෝ පතී’ යනු කුණු වූ ලේ බවට පත්ව කලලය ගිලිහී වැටුණි යන්නයි. ඉතිරිය සියල්ල පෙර කතාව වූ පඤ්චපුත්තඛාදක ප්‍රේත වස්තුව හා සමානමය. එහි මහා තෙරවරුන් අට නමක් වූහ, මෙහි බොහෝ තෙරවරුන් සිටිති. එහි පුතුන් පස්දෙනෙකි, මෙහි සත්දෙනෙකි. මෙය පමණක්ම මෙහි ඇති විශේෂයයි.

Sattaputtakhādakapetivatthuvaṇṇānā niṭṭhitā.

සත්තපුත්තඛාදක ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව නිමවා ලදි.

8. Goṇapetavatthuvaṇṇanā

8. ගෝණ ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව

Kiṃ nu ummattarūpo vāti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ matapitikaṃ kuṭumbikaṃ ārabbha kathesi. Sāvatthiyaṃ kira aññatarassa kuṭumbikassa pitā kālamakāsi. So pitu maraṇena sokasantattahadayo rodamāno ummattako piya vicaranto yaṃ yaṃ passati, taṃ taṃ pucchati – ‘‘api me pitaraṃ passitthā’’ti? Na koci tassa sokaṃ vinodetuṃ asakkhi. Tassa pana hadaye ghaṭe padīpo viya sotāpattiphalassa upanissayo pajjalati.

‘කිං නු උම්මත්ත රූපෝවා’ යන මෙම ධර්ම දේශනය ශාස්තෘන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයේ වැඩ වසන කාලයේදී පියා මියගිය එක්තරා සිටුවරයෙකු අරභයා වදාළ සේක. සැවැත් නුවර එක්තරා සිටුවරයෙකුගේ පියා මියගියේය. ඔහු පියාගේ මරණයෙන් ඇති වූ ශෝකයෙන් දැවෙන හදවතින් යුතුව හඬමින්, උමතු වූවෙකු මෙන් ඇවිදිමින් තමන්ට මුණගැසෙන සෑම කෙනෙකුගෙන්ම “මගේ පියා දුටුවාද?” යි විමසයි. කිසිවෙකුට ඔහුගේ ශෝකය දුරු කිරීමට නොහැකි විය. එසේ වුවද ඔහුගේ සිතෙහි කළයක දැමූ පහනක් මෙන් සෝවාන් ඵලය ලැබීමට අවශ්‍ය උපනිශ්‍රය සම්පත්තිය බැබළෙමින් තිබුණි.

Satthā paccūsasamaye lokaṃ olokento tassa sotāpattiphalassa upanissayaṃ disvā ‘‘imassa atītakāraṇaṃ āharitvā sokaṃ vūpasametvā sotāpattiphalaṃ dātuṃ vaṭṭatī’’ti cintetvā punadivase pacchābhattaṃ piṇḍapātapaṭikkanto pacchāsamaṇaṃ anādāya tassa gharadvāraṃ agamāsi. So ‘‘satthā āgato’’ti sutvā paccuggantvā satthāraṃ gehaṃ pavesetvā satthari paññatte āsane nisinne sayaṃ bhagavantaṃ vanditvā ekamantaṃ nisinno ‘‘kiṃ, bhante, mayhaṃ pitu gataṭṭhānaṃ jānāthā’’ti āha. Atha naṃ satthā, ‘‘upāsaka, kiṃ imasmiṃ attabhāve pitaraṃ pucchasi, udāhu atīte’’ti āha. So taṃ vacanaṃ sutvā ‘‘bahū kira mayhaṃ pitaro’’ti tanubhūtasoko thokaṃ majjhattataṃ paṭilabhi. Athassa satthā sokavinodanaṃ dhammakathaṃ katvā apagatasokaṃ kallacittaṃ viditvā sāmukkaṃsikāya dhammadesanāya sotāpattiphale patiṭṭhāpetvā vihāraṃ agamāsi.

ශාස්තෘන් වහන්සේ අලුයම් කාලයේ ලෝකය දෙස බලන සේක්, මොහුගේ සෝවාන් ඵලය සඳහා ඇති උපනිශ්‍රය දැක, “මොහුට අතීත කතාවක් ගෙන හැර දක්වා ශෝකය සංසිඳුවා සෝවාන් ඵලයට පත් කිරීම සුදුසුය” යි සිතා, පසුදින දවල් දානයෙන් පසු පිණ්ඩපාතයෙන් වැඩම කරන කල්හි පසු පසින් වඩිනා භික්ෂුවකගෙන් තොරව තනිවම එම සිටුවරයාගේ නිවසට වැඩම කළ සේක. “ශාස්තෘන් වහන්සේ වැඩම කළ සේකැ” යි අසා ඔහු ඉදිරියට ගොස් උන්වහන්සේව නිවසට වඩා හිඳුවා, පනවන ලද අසනයෙහි ශාස්තෘන් වහන්සේ වැඩ සිටින කල්හි උන්වහන්සේට වැඳ එකත්පසක හිඳ, “ස්වාමීනී, මාගේ පියා ගිය තැන (උපන් තැන) ඔබ වහන්සේ දන්නා සේක්ද?” යි ඇසීය. එවිට ශාස්තෘන් වහන්සේ “උපාසකය, ඔබ විමසන්නේ මේ ආත්මයේ පියා ගැනද නැතහොත් අතීත ආත්මවල පියවරුන් ගැනද?” යි විමසූ සේක. එම වචනය අසා “මට පියවරුන් බොහෝ සිට ඇති බව පෙනේ” යි සිතූ ඔහුගේ ශෝකය තුනී වී මධ්‍යස්ථ බවක් ඇති විය. ඉන්පසු ශාස්තෘන් වහන්සේ ශෝකය දුරු කරන ධර්ම දේශනාවක් පවත්වා, ඔහුගේ සිත ශෝක රහිත වූ බව දැක චතුරාර්ය සත්‍යය දේශනා කොට ඔහුව සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටුවා නැවත විහාරයට වැඩම කළ සේක.

Atha [Pg.37] bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ – ‘‘passatha, āvuso, buddhānubhāvaṃ, tathā sokaparidevasamāpanno upāsako khaṇeneva bhagavatā sotāpattiphale vinīto’’ti. Satthā tattha gantvā paññattavarabuddhāsane nisinno ‘‘kāya nuttha, bhikkhave, etarahi kathāya sannisinnā’’ti pucchi. Bhikkhū tamatthaṃ bhagavato ārocesuṃ. Satthā ‘‘na, bhikkhave, idāneva mayā imassa soko apanīto, pubbepi apanītoyevā’’ti vatvā tehi yācito atītaṃ āhari.

ඉන්පසු භික්ෂූන් වහන්සේලා දම්සභාවේදී මේ පිළිබඳව කතා කළහ. “ඇවැත්නි, බුදුන් වහන්සේගේ ආනුභාවය බලන්න, ශෝකයෙන් හා වැලපීමෙන් පීඩිතව සිටි මේ උපාසකයා මොහොතකින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටුවා දමනය කරන ලදි.” ශාස්තෘන් වහන්සේ එහි වැඩම කොට පනවන ලද උතුම් බුද්ධාසනයෙහි වැඩ හිඳ “මහණෙනි, දැන් ඔබ කුමන කතාවක් කරමින් සිටින්නේද?” යි විමසූ සේක. භික්ෂූන් වහන්සේලා ඒ කරුණ සැළ කළහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ “මහණෙනි, මොහුගේ ශෝකය මා විසින් දුරු කරන ලද්දේ දැන් පමණක් නොවේ, පෙර කාලයෙහි ද දුරු කරන ලද්දේය” යි වදාරා ඔවුන්ගේ ආරාධනයෙන් ඒ අතීත කතාව ගෙන හැර දැක්වූ සේක.

Atīte bārāṇasiyaṃ aññatarassa gahapatikassa pitā kālamakāsi. So pitu maraṇena sokaparidevasamāpanno assumukho rattakkho kandanto citakaṃ padakkhiṇaṃ karoti. Tassa putto sujāto nāma kumāro paṇḍito byatto buddhisampanno pitusokavinayanūpāyaṃ cintento ekadivasaṃ bahinagare ekaṃ matagoṇaṃ disvā tiṇañca pānīyañca āharitvā tassa purato ṭhapetvā ‘‘khāda, khāda, piva, pivā’’ti vadanto aṭṭhāsi. Āgatāgatā taṃ disvā ‘‘samma sujāta, kiṃ ummattakosi, yo tvaṃ matassa goṇassa tiṇodakaṃ upanesī’’ti vadanti? So na kiñci paṭivadati. Manussā tassa pitu santikaṃ gantvā ‘‘putto te ummattako jāto, matagoṇassa tiṇodakaṃ detī’’ti āhaṃsu. Taṃ sutvā ca kuṭumbikassa pitaraṃ ārabbha ṭhito soko apagato. So ‘‘mayhaṃ kira putto ummattako jāto’’ti saṃvegappatto vegena gantvā ‘‘nanu tvaṃ, tāta sujāta, paṇḍito byatto buddhisampanno, kasmā matagoṇassa tiṇodakaṃ desī’’ti codento –

අතීතයේ බරණැස් නුවර එක්තරා ගෘහපතියෙකුගේ පියා මියගියේය. ඔහු පියාගේ මරණය නිසා ශෝකයෙන් හා වැලපීමෙන් යුතුව, කඳුළු පිරුණු දෑසින් හා රතු වූ දෑසින් යුතුව සොහොන වටා පැදකුණු කළේය. ඔහුගේ පුත් සුජාත නම් කුමරු පණ්ඩිතය, දක්ෂය, බුද්ධිමත්ය. පියාගේ ශෝකය දුරු කිරීමේ උපක්‍රමයක් ගැන සිතමින් සිටි ඔහු දිනක් නගරයෙන් පිටත මියගිය ගොනෙකු දැක, තණකොළ හා වතුර ගෙනැවිත් එම මළ ගොනා ඉදිරියෙහි තබා “කන්න, කන්න, බොන්න, බොන්න” යැයි කියමින් සිටියේය. එහි පැමිණි ජනයා මෙය දැක “පින්වත් සුජාත, ඔබ උමතු වීද? මියගිය ගොනෙකුට තණකොළ හා වතුර දෙන්නේ මන්ද?” යි ඇසූහ. ඔහු කිසිවක් නොකීය. මිනිස්සු ඔහුගේ පියා වෙත ගොස් “ඔබේ පුතා උමතු වී ඇත, ඔහු මළ ගොනෙකුට තණකොළ හා වතුර දෙයි” යි පැවසූහ. එය ඇසූ සිටුවරයාට පියා කෙරෙහි තිබූ ශෝකය පහව ගියේය. “මගේ පුතා උමතු වී ඇති බව පෙනේ” යි මහත් කම්පාවට පත් ඔහු වේගයෙන් එහි ගොස් “දරුව සුජාත, ඔබ පණ්ඩිතයෙකු, දක්ෂයෙකු, බුද්ධිමතෙකු නොවේද? එසේ තිබියදී මළ ගොනෙකුට තණකොළ හා වතුර දෙන්නේ මන්ද?” යි චෝදනා කරමින් මෙසේ කීය.

46.

46.

‘‘Kiṃ nu ummattarūpova, lāyitvā haritaṃ tiṇaṃ;

Khāda khādāti lapasi, gatasattaṃ jaraggavaṃ.

“සුජාතය, උමතු වූවෙකු මෙන් අමු තණකොළ කපාගෙන අවුත්, මේ පණ නැති වයසක මළ ගොනාට ‘කන්න, කන්න’ යි පවසමින් වැලපෙන්නේ මන්ද?”

47.

47.

‘‘Na hi annena pānena, mato goṇo samuṭṭhahe;

Tvaṃsi bālo ca dummedho, yathā taññova dummatī’’ti. –

“මියගිය ගොනා කෑමෙන් හෝ බීමෙන් නැවත නැගිටින්නේ නැත. වෙනත් අඥානයෙකු වැලපෙන්නාක් මෙන් ඔබත් නිරර්ථක ලෙස වැලපෙන්නේය. ඔබ අඥානයෙකි, බුද්ධිය නැති අයෙකි.”

Gāthādvayamāha. Tattha kiṃ nūti pucchāvacanaṃ. Ummattarūpovāti ummattakasabhāvo viya cittakkhepaṃ patto viya. Lāyitvāti lavitvā. Haritaṃ tiṇanti allatiṇaṃ. Lapasi vilapasi. Gatasattanti vigatajīvitaṃ. Jaraggavanti balibaddaṃ [Pg.38] jiṇṇagoṇaṃ. Annena pānenāti tayā dinnena haritatiṇena vā pānīyena vā. Mato goṇo samuṭṭhaheti kālakato goṇo laddhajīvito hutvā na hi samuṭṭhaheyya. Tvaṃsi bālo ca dummedhoti tvaṃ bālyayogato bālo, medhāsaṅkhātāya paññāya abhāvato dummedho asi. Yathā taññova dummatīti yathā taṃ aññopi nippañño vippalapeyya, evaṃ tvaṃ niratthakaṃ vippalapasīti attho. Yathā tanti nipātamattaṃ.

යනුවෙන් ගාථා දෙකක් කීවේය. එහි ‘කිං නු’ යනු ප්‍රශ්නාර්ථයකි. ‘උම්මත්ත රූපෝවා’ යනු උමතු ස්වභාවය ඇති, සිත විකෘති වූවෙකු මෙනි. ‘ලායිත්වා’ යනු කපාගෙනය. ‘හරිත් තිණං’ යනු අමු තණකොළය. ‘ලපසි’ යනු වැලපෙන්නෙහිය. ‘ගතසත්තං’ යනු ජීවිතය ගිය හෙවත් ප්‍රාණය නිරුද්ධ වූ යන්නයි. ‘ජරග්ගවං’ යනු මහලු ගොනාය. ‘අන්නෙන පානෙන’ යනු ඔබ විසින් දෙන ලද අමු තණකොළ හෝ පැන් මගිනි. ‘මතෝ ගෝණෝ සමුට්ඨහේ’ යනු මියගිය ගොනා නැවත පණ ලබා නැගිටින්නේ නැත යන්නයි. ‘චංසි බාලෝ ච දුම්මේධෝ’ යනු මෝඩකම නිසා ඔබ අඥානයෙකු හා ප්‍රඥාව නැති අයෙකු බවයි. ‘යථා තඤ්ඤෝව දුම්මතී’ යනු වෙනත් ප්‍රඥාව නැති අයෙකු නිරර්ථක ලෙස වැලපෙන්නාක් මෙන් ඔබත් නිරර්ථක ලෙස දොඩවන්නේය යන අර්ථයයි. ‘යථා තං’ යනු නිපාත මාත්‍රයකි.

Taṃ sutvā sujāto pitaraṃ saññāpetuṃ attano adhippāyaṃ pakāsento –

එය ඇසූ සුජාත කුමරු තම පියාට කරුණු අවබෝධ කර දීම සඳහා තම අදහස මෙසේ ප්‍රකාශ කළේය.

48.

48.

‘‘Ime pādā idaṃ sīsaṃ, ayaṃ kāyo savāladhi;

Nettā tatheva tiṭṭhanti, ayaṃ goṇo samuṭṭhahe.

“පියාණෙනි, මේ කකුල් ද, හිස ද, වලිගය සහිත මේ සිරුර ද, දෑස් ද පෙර පරිදිම පෙනෙන්නට තිබේ. එම නිසා මේ ගොනා නැගිටිනු ඇතැයි මට සිතේ.”

49.

49.

‘‘Nāyyakassa hatthapādā, kāyo sīsañca dissati;

Rudaṃ mattikathūpasmiṃ, nanu tvaññeva dummatī’’ti. –

“නමුත් අපේ මුත්තණුවන්ගේ දෑත්, දෙපා, සිරුර හෝ හිස කිසිවක් පෙනෙන්නට නැත. එසේ තිබියදී මැටි සොහොනක් අසල හඬමින් වැලපෙන ඔබම නොවේද වඩාත් බුද්ධිය නැති අඥානයා?”

Gāthādvayaṃ abhāsi. Tassattho – imassa goṇassa ime cattāro pādā, idaṃ sīsaṃ, saha vāladhinā vattatīti savāladhi ayaṃ kāyo. Imāni ca nettā nayanāni yathā maraṇato pubbe, tatheva abhinnasaṇṭhānāni tiṭṭhanti. Ayaṃ goṇo samuṭṭhaheti imasmā kāraṇā ayaṃ goṇo samuṭṭhaheyya samuttiṭṭheyyāti mama cittaṃ bhaveyya. ‘‘Maññe goṇo samuṭṭhahe’’ti keci paṭhanti, tena kāraṇena ayaṃ goṇo sahasāpi kāyaṃ samuṭṭhaheyyāti ahaṃ maññeyyaṃ, evaṃ me maññanā sambhaveyyāti adhippāyo. Ayyakassa pana mayhaṃ pitāmahassa na hatthapādā kāyo sīsaṃ dissati, kevalaṃ pana tassa aṭṭhikāni pakkhipitvā kate mattikāmaye thūpe rudanto sataguṇena sahassaguṇena, tāta, tvaññeva dummati nippañño, bhijjanadhammā saṅkhārā bhijjanti, tattha vijānataṃ kā paridevanāti pitu dhammaṃ kathesi.

ගාථාවන් දෙකක් වදාළේය. එහි අර්ථය නම් - "මේ ගොනාගේ මේ පාද සතර, මේ හිස, වලිගයත් සමඟ පවතින්නේය. එබැවින් මෙය 'සවාලධි' (වලිගය සහිත ශරීරය) නම් වේ. මේ ඇස් ද මරණයට පෙර තිබුණාක් මෙන් ම, විනාශ නොවූ සටහනින් යුතුව පවතී. 'මේ ගොනා නැගිටින්නේය, මේ කරුණ නිසා මේ ගොනා නැගිටිය යුතුය' යන සිතුවිල්ල මට ඇති විය හැකිය. 'ගොනා නැගිටිනු ඇතැයි සිතමි' කියා ඇතැම්හු කියවති. ඒ කරුණ නිසා 'මේ ගොනා වහාම ශරීරය ඔසවා නැගිටිනු ඇතැයි' මම සිතන්නෙමි. මාගේ සිතුවිල්ල එසේ විය හැකිය යනු අදහසයි. නමුත් මාගේ මුත්තණුවන්ගේ අත්පා, ශරීරය හෝ හිස නොපෙනේ. හුදෙක් උන්වහන්සේගේ ඇටකටු දමා කළ මැටි ස්තූපය අසල හඬමින් සිටින පියාණෙනි, ඔබ වහන්සේ ම සිය ගුණයකින් දහස් ගුණයකින් මෝඩයෙක්, ප්‍රඥාව නැත්තෙක් වෙති. බිඳෙන සුලු ස්වභාවය ඇති සංස්කාරයෝ බිඳී යති. එසේ බිඳෙන ස්වභාවය ඇති දෙයෙහි, ඒ බව දන්නා අයට වැලපීමෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද?" මෙසේ පියාට ධර්මය දේශනා කළේය.

Taṃ [Pg.39] sutvā bodhisattassa pitā ‘‘mama mutto paṇḍito maṃ saññāpetuṃ imaṃ kammaṃ akāsī’’ti cintetvā ‘‘tāta sujāta, ‘sabbepi sattā maraṇadhammā’ti aññātametaṃ, ito paṭṭhāya na socissāmi, sokaharaṇasamatthena nāma medhāvinā tādiseneva bhavitabba’’nti puttaṃ pasaṃsanto –

එය ඇසූ බෝධිසත්වයන්ගේ පියා "මාගේ පුත්‍රයා පණ්ඩිතයෙකි, ඔහු මට කරුණු වටහා දීමට මේ ක්‍රියාව කළේය" යි සිතා, "පුත සුජාත, 'සියලු සත්ත්වයෝ මරණය උරුම කර ගත්තෝය' යන මේ කරුණ දැන් අවබෝධ විය. මෙතැන් පටන් මම ශෝක නොකරන්නෙමි. ශෝකය දුරු කිරීමට සමත් ප්‍රඥාවන්තයෙකු විය යුත්තේ මෙබඳු අයෙකු ම ය" යි පවසමින් පුත්‍රයාට ප්‍රශංසා කරමින් -

50.

50.

‘‘Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ;

Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ.

"ගිතෙල් වත් කළ ගින්නක් ජලයෙන් නිවා දමන්නාක් මෙන්, ශෝක ගින්නෙන් දැවෙමින් සිටි මාගේ සියලු මානසික පීඩාවන් (දරථය) ඔබ නිවා දැමුවේය."

51.

51.

‘‘Abbahī vata me sallaṃ, sokaṃ hadayanissitaṃ;

Yo me sokaparetassa, pitusokaṃ apānudi.

"ශෝකයෙන් පීඩිතව සිටි මාගේ හදවත ඇසුරු කරගෙන තිබූ ශෝකය නමැති හුල ඔබ උදුරා දැමුවේය. මාගේ පියා අරභයා හටගත් ඒ ශෝකය ඔබ දුරු කළේය."

52.

52.

‘‘Svāhaṃ abbūḷhasallosmi, sītibhūtosmi nibbuto;

Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna māṇava.

"මානවකය, ඔබගේ වචනය අසා දැන් මම උදුරා දැමූ හුල් ඇත්තෙක් වෙමි, සිහිල් වූවෙක් වෙමි, ගින්න නිවුණෙක් වෙමි. මම දැන් ශෝක නොකරමි, හඬා වැලපෙන්නේ ද නැත."

53.

53.

‘‘Evaṃ karonti sappaññā, ye honti anukampakā;

Vinivattayanti sokamhā, sujāto pitaraṃ yathā’’ti. –

"අනුකම්පා කරන සුලු ප්‍රඥාවන්තයෝ, සුජාත තම පියා ශෝකයෙන් මුදවා ගත්තාක් මෙන් ම (අන් අයව ද) ශෝකයෙන් මුදවා ගනිති."

Catasso gāthā abhāsi. Tattha ādittanti sokagginā ādittaṃ jalitaṃ. Santanti samānaṃ. Pāvakanti aggi. Vārinā viya osiñcanti udakena avasiñcanto viya. Sabbaṃ nibbāpaye daranti sabbaṃ me cittadarathaṃ nibbāpesi. Abbahī vatāti nīhari vata. Sallanti sokasallaṃ. Hadayanissitanti cittasannissitasallabhūtaṃ. Sokaparetassāti sokena abhibhūtassa. Pitusokanti pitaraṃ ārabbha uppannaṃ sokaṃ. Apānudīti apanesi. Tava sutvāna māṇavāti, kumāra, tava vacanaṃ sutvā idāni pana na socāmi na rodāmi. Sujāto pitaraṃ yathāti yathā ayaṃ sujāto attano pitaraṃ sokato vinivattesi, evaṃ aññepi ye anukampakā anuggaṇhasīlā honti, te sappaññā evaṃ karonti pitūnaṃ aññesañca upakāraṃ karontīti attho.

ගාථාවන් සතරක් වදාළේය. එහි 'ආදිත්තං' යනු ශෝක ගින්නෙන් ඇවිළුණු, දැවෙන බවයි. 'සන්තං' යනු වූ බවයි. 'පාවකං' යනු ගින්නයි. 'වාරිනා විය ඕසිඤ්චං' යනු ජලයෙන් තෙමන්නාක් මෙනි. 'සබ්බං නිබ්බාපයේ දරං' යනු මාගේ සියලු මානසික පීඩාවන් නිවා දැමූ බවයි. 'අබ්බහී වත' යනු සැබවින් ම උදුරා දැමුවේය යන්නයි. 'සල්ලං' යනු ශෝකය නමැති හුලයි. 'හදයනිස්සිතං' යනු සිත ඇසුරු කරගත් හුලක් බඳු වූ බවයි. 'සෝකපරේතස්ස' යනු ශෝකයෙන් පීඩිත වූවහුගේ යන්නයි. 'පිතැසෝකං' යනු පියා අරභයා හටගත් ශෝකයයි. 'අපානුදී' යනු දුරු කළේය යන්නයි. 'තව සුත්වාන මාණව' යනු කුමාරය, ඔබගේ වචනය අසා දැන් නැවතත් මම ශෝක නොකරමි යන්නයි. 'සුජාතෝ පිතරං යථා' යනු මේ සුජාත තෙමේ තමන්ගේ පියා ශෝකයෙන් මුදවා ගත්තාක් මෙන්, අනුකම්පා සහගත වූ අනුග්‍රහ කරන ස්වභාවය ඇති ප්‍රඥාවන්තයෝ මෙසේ කරති, පියවරුන්ට ද අන් අයට ද උපකාර කරති යනු අර්ථයයි.

Māṇavassa vacanaṃ sutvā pitā apagatasoko hutvā sīsaṃ nahāyitvā bhuñjitvā kammante pavattetvā kālaṃ katvā saggaparāyaṇo ahosi. Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā tesaṃ bhikkhūnaṃ saccāni pakāsesi, saccapariyosāne bahū sotāpattiphalādīsu patiṭṭhahiṃsu. Tadā sujāto lokanātho ahosīti.

මානවකයාගේ වචනය අසා පියා ශෝකය දුරු වූවෙක් වී, හිස සෝදා නා, අනුභව කොට, කර්මාන්තයන්හි නියැලී, කළුරිය කොට ස්වර්ග පරායණ විය. ශාස්තෘන් වහන්සේ මේ ධර්ම දේශනාව ගෙන හැර දක්වා ඒ භික්ෂූන්ට චතුරාර්ය සත්‍යය ප්‍රකාශ කළ සේක. සත්‍යය දේශනාව කෙළවර බොහෝ දෙනා සෝවාන් ඵල ආදියෙහි පිහිටියහ. එකල සුජාත වූයේ ලෝකනාථ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ ය.

Goṇapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ගෝණ පේතවත්ථු වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

9. Mahāpesakārapetivatthuvaṇṇanā

9. මහා පේසකාර පේතී වස්තු වර්ණනාව

Gūthañca [Pg.40] muttaṃ ruhirañca pubbanti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante aññataraṃ pesakārapetiṃ ārabbha vuttaṃ. Dvādasamattā kira bhikkhū satthu santike kammaṭṭhānaṃ gahetvā vasanayoggaṭṭhānaṃ vīmaṃsantā upakaṭṭhāya vassūpanāyikāya aññataraṃ chāyūdakasampannaṃ ramaṇīyaṃ araññāyatanaṃ tassa ca nātidūre nāccāsanne gocaragāmaṃ disvā tattha ekarattiṃ vasitvā dutiyadivase gāmaṃ piṇḍāya pavisiṃsu. Tattha ekādasa pesakārā paṭivasanti, te te bhikkhū disvā sañjātasomanassā hutvā attano attano gehaṃ netvā paṇītena āhārena parivisitvā āhaṃsu ‘‘kuhiṃ, bhante, gacchathā’’ti? ‘‘Yattha amhākaṃ phāsukaṃ, tattha gamissāmā’’ti. ‘‘Yadi evaṃ, bhante, idheva vasitabba’’nti vassūpagamanaṃ yāciṃsu. Bhikkhū sampaṭicchiṃsu. Upāsakā tesaṃ tattha araññakuṭikāyo kāretvā adaṃsu. Bhikkhū tattha vassaṃ upagacchiṃsu.

"ගූථඤ්ච මුත්තං රුහිරඤ්ච පුබ්බං" යන මේ වස්තුව ශාස්තෘන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩවසන සමයෙහි එක්තරා පේසකාර (රෙදි වියන්නා වූ) ප්‍රේතියක් අරභයා වදාළ සේක. අසා ඇති පරිදි, භික්ෂූන් වහන්සේලා දොළොස් නමක් පමණ ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙතින් කමටහන් ගෙන, වාසයට සුදුසු ස්ථානයක් සොයමින් සිටියදී වස් එළඹෙන කාලය ආසන්න වූ විට, සෙවන හා ජලයෙන් සපිරි රමණීය එක්තරා වනාන්තරයක් ද, එයට නුදුරු නෙඅතී දූර වූ ගොදුරු ගමක් ද දැක, එහි එක් රැයක් නැවතී දෙවන දිනයෙහි පිණ්ඩපාතය සඳහා ගමට වැඩි සේක. එහි පේසකාරයෝ එකොළොස් දෙනෙක් වාසය කළහ. ඔවුහු භික්ෂූන් වහන්සේලා දැක හටගත් සොම්නසින් යුතුව තම තමන්ගේ නිවෙස්වලට වඩා හිඳුවා, ප්‍රණීත ආහාරයෙන් උපස්ථාන කොට, "ස්වාමීනි, කොහි වඩින්නේ දැයි" විමසූහ. "අපට පහසු ස්ථානයකට වඩින්නෙමු" යි වදාළ විට, "ස්වාමීනි, එසේ නම් මෙහි ම වාසය කළ මැනවැ" යි වස් වැසීමට ආරාධනා කළහ. භික්ෂූන් වහන්සේලා එය පිළිගත්හ. උපාසකවරු ඒ වනාන්තරයෙහි වන කුටි කරවා පූජා කළහ. භික්ෂූන් වහන්සේලා එහි වස් එළඹි සේක.

Tattha jeṭṭhakapesakāro dve bhikkhū catūhi paccayehi sakkaccaṃ upaṭṭhahi, itare ekekaṃ bhikkhuṃ upaṭṭhahiṃsu. Jeṭṭhakapesakārassa bhariyā assaddhā appasannā micchādiṭṭhikā maccharinī bhikkhū na sakkaccaṃ upaṭṭhāti. So taṃ disvā tassāyeva kaniṭṭhabhaginiṃ ānetvā attano gehe issariyaṃ niyyādesi. Sā saddhā pasannā hutvā sakkaccaṃ bhikkhū paṭijaggi. Te sabbe pesakāro vassaṃ vutthānaṃ bhikkhūnaṃ ekekassa ekekaṃ sāṭakamadaṃsu. Tattha maccharinī jeṭṭhapesakārassa bhariyā paduṭṭhacittā attano sāmikaṃ paribhāsi – ‘‘yaṃ tayā samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ dānaṃ dinnaṃ annapānaṃ, taṃ te paraloke gūthamuttaṃ pubbalohitañca hutvā nibbattatu, sāṭakā ca jalitā ayomayapaṭṭā hontū’’ti.

එහි ප්‍රධාන පේසකාරයා භික්ෂූන් වහන්සේලා දෙනමක් සිවුපසයෙන් ගෞරවයෙන් උපස්ථාන කළේය. සෙසු අය එක් අයෙකු බැගින් උපස්ථාන කළහ. ප්‍රධාන පේසකාරයාගේ බිරිඳ ශ්‍රද්ධාව නැති, අප්‍රසන්න, මිත්‍යා දෘෂ්ටික, මසුරු තැනැත්තියක් වී භික්ෂූන්ට ගෞරවයෙන් උපස්ථාන නොකළාය. ඔහු එය දැක ඇයගේ ම බාල සොහොයුරිය කැඳවාගෙන විත් තම නිවසේ අධිපතිත්වය ඇයට පවරා දුන්නේය. ඈ ශ්‍රද්ධාවන්ත, ප්‍රසන්න තැනැත්තියක් වී ගෞරවයෙන් භික්ෂූන්ට උපස්ථාන කළාය. ඒ සියලු පේසකාරයෝ වස් විසූ භික්ෂූන් වහන්සේලාට එක් අයෙකු බැගින් එක එක සළු පූජා කළහ. එහිදී ඒ මසුරු ප්‍රධාන පේසකාරයාගේ බිරිඳ දූෂිත සිතින් යුතුව තම සැමියාට මෙසේ බැණ වැදුණාය: "නුඹ විසින් ශාක්‍ය පුත්‍ර වූ ශ්‍රමණයන්ට යම් දානයක්, ආහාර පානයක් දෙන ලද ද, එය පරලොවදී නුඹට අසූචි, මුත්‍රා හා සැරව ලේ වී උපදීවා! සළු පිළි ද ගිනියම් වූ යකඩ තහඩු වේවා!"

Tattha jeṭṭhapesakāro aparena samayena kālaṃ katvā viñjhāṭaviyaṃ ānubhāvasampannā rukkhadevatā hutvā nibbatti. Tassa pana kadariyā bhariyā kālaṃ katvā tasseva vasanaṭṭhānassa avidūre petī hutvā nibbatti. Sā naggā dubbaṇṇarūpā jighacchāpipāsābhibhūtā tassa bhūmadevassa santikaṃ gantvā āha – ‘‘ahaṃ, sāmi, niccoḷā ativiya jighacchāpipāsābhibhūtā vicarāmi, dehi me vatthaṃ annapānañcā’’ti. So tassā dibbaṃ uḷāraṃ annapānaṃ upanesi. Taṃ tāya gahitamattameva gūthamuttaṃ pubbalohitañca sampajjati, sāṭakañca dinnaṃ tāya paridahitaṃ pajjalitaṃ ayomayapaṭṭaṃ hoti. Sā mahādukkhaṃ anubhavantī taṃ chaḍḍetvā kandantī vicarati.

එහි ප්‍රධාන පේසකාරයා කලකට පසු කළුරිය කොට වින්ධ්‍යා වනාන්තරයෙහි මහානුභාව සම්පන්න රුක් දෙවියෙක් වී උපන්නේය. ඔහුගේ මසුරු බිරිඳ ද කළුරිය කොට ඒ දෙවියා වසන ස්ථානයට නුදුරුව ප්‍රේතියක් වී උපන්නාය. ඇය නිරුවත්, අවලස්සන රූප ඇති, සා පිපාසාවෙන් පීඩිත වූවක් වී, ඒ භූමාටු දෙවියා වෙත ගොස්, "හිමියනි, මම වස්ත්‍ර රහිතව අතිශයින් සා පිපාසාවෙන් පීඩිතව හැසිරෙමි, මට වස්ත්‍ර ද ආහාර පාන ද ලබා දෙන්න" යි පැවසුවාය. ඔහු ඇයට දිව්‍යමය වූ ප්‍රණීත ආහාර පාන ඉදිරිපත් කළේය. ඇය එය අතට ගත් සැණින් ම එය අසූචි, මුත්‍රා සහ සැරව ලේ බවට පත් විය. දුන් සළුව ද ඇය හැඳගත් කල ගිනියම් වූ යකඩ තහඩුවක් විය. ඈ මහත් දුක් විඳිමින් එය අත්හැර හඬමින් හැසිරෙයි.

Tena [Pg.41] ca samayena aññataro bhikkhu vutthavasso satthāraṃ vandituṃ gacchanto mahatā satthena saddhiṃ viñjhāṭaviṃ paṭipajji. Satthikā rattiṃ maggaṃ gantvā divā vane sandacchāyūdakasampannaṃ padesaṃ disvā yānāni muñcitvā muhuttaṃ vissamiṃsu. Bhikkhu pana vivekakāmatāya thokaṃ apakkamitvā aññatarassa sandacchāyassa vanagahanapaṭicchannassa rukkhassa mūle saṅghāṭiṃ paññapetvā nipanno rattiyaṃ maggagamanaparissamena kilantakāyo niddaṃ upagañchi. Satthikā vissamitvā maggaṃ paṭipajjiṃsu, so bhikkhu na paṭibujjhi. Atha sāyanhasamaye uṭṭhahitvā te apassanto aññataraṃ kummaggaṃ paṭipajjitvā anukkamena tassā devatāya vasanaṭṭhānaṃ sampāpuṇi. Atha naṃ so devaputto disvā manussarūpena upagantvā paṭisanthāraṃ katvā attano vimānaṃ pavesetvā pādabbhañjanādīni datvā payirupāsanto nisīdi. Tasmiñca samaye sā petī āgantvā ‘‘dehi me, sāmi, annapānaṃ sāṭakañcā’’ti āha. So tassā tāni adāsi. Tāni ca tāya gahitamattāni gūthamuttapubbalohitapajjalitaayopaṭṭāyeva ahesuṃ. So bhikkhu taṃ disvā sañjātasaṃvego taṃ devaputtaṃ –

ඒ සමයෙහි වස් වැස නිම කළ එක්තරා භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඳපුදා ගැනීම සඳහා වඩිනා අතරතුර, විශාල ගැල් කණ්ඩායමක් සමඟ විඤ්ජා අඩවියට පිවිසි සේක. ගැල්කරුවන් රාත්‍රියේ මාර්ගයෙහි ගමන් කොට, දහවල් කාලයේදී වනයෙහි සිසිල් සෙවණ හා ජලයෙන් යුත් ප්‍රදේශයක් දැක, රථවලින් ගොනුන් මුදා මොහොතක් විවේක ගත්හ. ඒ භික්ෂූන් වහන්සේ ද විවේකය කැමති බැවින් මදක් පසෙකට වැඩම කොට, එක්තරා සිසිල් සෙවණ ඇති, ඝන ලැහැබකින් වැසුණු වෘක්ෂ මූලයක සංඝාටිය පනවා සැතපී, රාත්‍රියේ ගමන් විඩාව නිසා නින්දට වැඩි සේක. ගැල්කරුවන් විවේක ගැනීමෙන් පසු නැවත ගමන ආරම්භ කළ නමුත්, ඒ භික්ෂූන් වහන්සේ අවදි නොවූ සේක. ඉක්බිති සවස් කාලයේ අවදි වූ උන්වහන්සේ ඔවුන් නොදැක, එක්තරා වැරදි මාර්ගයක ගමන් කරමින් අනුපිළිවෙලින් ඒ දේවතාවා වසන ස්ථානයට පැමිණි සේක. එවිට ඒ දේවපුත්‍රයා උන්වහන්සේ දැක, මිනිස් වෙස් ගෙන උන්වහන්සේ වෙත පැමිණ, පිළිසඳර පවත්වා තමන්ගේ විමානයට වඩම්මවා, පා සම්බාහනය ආදිය සිදු කොට ඇප උපස්ථාන කරමින් අසල හිඳගත්තේය. ඒ අවස්ථාවෙහි එම ප්‍රේතිය පැමිණ, “ස්වාමීනි, මට කෑම බීම සහ වස්ත්‍ර ලබා දෙන්න” යැයි පැවසුවාය. ඔහු ඇයට ඒවා ලබා දුන්නේය. ඇය ඒවා අතට ගත් සැණින්ම ඒ ආහාර පාන සහ වස්ත්‍ර අසූචි, මුත්‍රා, ලේ, සැරව සහ ගිනිගත් යකඩ තහඩු බවට පත් විය. ඒ භික්ෂූන් වහන්සේ එය දැක මහත් සංවේගයට පත්ව ඒ දේවපුත්‍රයාගෙන් මෙසේ විමසූ සේක:

54.

54.

‘‘Gūthañca muttaṃ ruhirañca pubbaṃ, paribhuñjati kissa ayaṃ vipāko;

Ayaṃ nu kiṃ kammamakāsi nārī, yā sabbadā lohitapubbabhakkhā.

“අසූචි, මුත්‍රා, ලේ සහ සැරව අනුභව කරන මැය, කිනම් කර්මයක විපාකයක් විඳින්නීද? නිරන්තරයෙන්ම ලේ සහ සැරව ආහාරයට ගන්නා මෙම ස්ත්‍රිය පෙර කිනම් කර්මයක් කළාද?”

55.

55.

‘‘Navāni vatthāni subhāni ceva, mudūni suddhāni ca lomasāni;

Dinnāni missā kitakā bhavanti, ayaṃ nu kiṃ kammamakāsi nārī’’ti. –

“අළුත් වූ, අලංකාර වූ, මෘදු වූ, පිරිසිදු වූ මෙන්ම ලොම් සහිත වූ යම් වස්ත්‍ර කෙනෙක් ඔබ විසින් ඇයට ලබා දෙනු ලැබේද, ඒවා ඇයට යකඩ තහඩු බවට පත් වේ. මෙම ස්ත්‍රිය පෙර කිනම් කර්මයක් කළාද?”

Dvīhi gāthāhi paṭipucchi. Tattha kissa ayaṃ vipākoti kīdisassa kammassa ayaṃ vipāko, yaṃ esā idāni paccanubhavatīti. Ayaṃ nu kiṃ kammamakāsi nārīti ayaṃ itthī kiṃ nu kho kammaṃ pubbe akāsi. Yā sabbadā lohitapubbabhakkhāti yā sabbakālaṃ ruhirapubbameva bhakkhati paribhuñjati. Navānīti paccagghāni tāvadeva pātubhūtāni. Subhānīti sundarāni dassanīyāni. Mudūnīti sukhasamphassāni. Suddhānīti parisuddhavaṇṇāni. Lomasānīti salomakāni sukhasamphassāni[Pg.42], sundarānīti attho. Dinnāni missā kitakā bhavantīti kitakakaṇṭakasadisāni lohapaṭṭasadisāni bhavanti. ‘‘Kīṭakā bhavantī’’ti vā pāṭho, khādakapāṇakavaṇṇāni bhavantīti attho.

මෙසේ ගාථා දෙකකින් උන්වහන්සේ පෙරළා විමසූ සේක. එහි 'කිනම් කර්මයක විපාකයක්ද' යනු ඇය දැන් අනුභව කරන මෙම විපාකය කිනම් ස්වභාවයේ කර්මයක පලයක්ද යන්නයි. 'පෙර කිනම් කර්මයක් කළාද' යනු මේ ස්ත්‍රිය පෙර භවයේදී කළා වූ කර්මය කුමක්ද යන්නයි. 'නිරන්තරයෙන් ලේ සැරව අනුභව කරයි' යනු හැම කල්හිම ලේ සහ සැරවම අනුභව කරයි යන්නයි. 'අළුත්' යනු ඒ මොහොතේම පහළ වූ අළුත්ම දේය. 'අලංකාර' යනු ලස්සන, දැකීමට ප්‍රිය දේය. 'මෘදු' යනු ස්පර්ශය සුවදායක දේය. 'පිරිසිදු' යනු හාත්පසින්ම පිරිසිදු වර්ණයෙන් යුක්ත දේය. 'ලොම් සහිත' යනු සිනිඳු ලොම් ඇති, සුවදායක පහස ඇති දේය. 'යකඩ තහඩු බවට පත් වේ' යනු යකඩ කටු වැනි හෝ රත් වූ යකඩ තහඩු වැනි බවට පත් වේ යන්නයි. තවත් පාඨයකට අනුව 'කීටක' යනු සපා කන පණුවන් වැනි ස්වභාවයක් ගන්නා බවයි.

Evaṃ so devaputto tena bhikkhunā puṭṭho tāya purimajātiyā katakammaṃ pakāsento –

මෙසේ ඒ භික්ෂූන් වහන්සේ විසින් විමසන ලද ඒ දේවපුත්‍රයා, ඇය පෙර ජාතියේ කළ කර්මය ප්‍රකාශ කරමින් මෙසේ කීවේය:

56.

56.

‘‘Bhariyā mamesā ahu bhadante, adāyikā maccharinī kadariyā;

Sā maṃ dadantaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ, akkosati ca paribhāsati ca.

“පින්වත් ස්වාමීනි, මැය පෙර මාගේ බිරිඳ වූවාය. ඇය කිසිවෙකුට කිසිවක් නොදෙන, තද මසුරුකමින් යුත් තැනැත්තියක් වූවාය. මා මහණ බමුණන්ට දන් දෙන කල්හි ඇය මට බැණ වැදුණාය, තර්ජනය කළාය.”

57.

57.

‘‘Gūthañca muttaṃ ruhirañca pubbaṃ, paribhuñja tvaṃ asuciṃ sabbakālaṃ;

Etaṃ te paralokasmiṃ hotu, vatthā ca te kitakasamā bhavantu;

Etādisaṃ duccaritaṃ caritvā, idhāgatā cirarattāya khādatī’’ti. –

“‘තෝ හැම කල්හිම අසූචි, මුත්‍රා, ලේ සහ සැරව වැනි අශුද්ධ දෑ අනුභව කරපිය. තෝ දෙන ඒ දානය පරලොවදී තොට එසේම අශුද්ධ දෙයක් වේවා, තොගේ වස්ත්‍ර යකඩ තහඩු මෙන් වේවා’ යැයි ඇය බැණ වැදුණාය, ඊර්ෂ්‍යාවෙන් තර්ජනය කළාය. මෙවැනි වචී දුශ්චරිතයන්හි යෙදීම නිසා ඇය මේ ප්‍රේත ලෝකයට පැමිණ බොහෝ කලක් අසූචි ආදියම අනුභව කරන්නීය.”

Dve gāthā abhāsi. Tattha adāyikāti kassaci kiñcipi adānasīlā. Maccharinī kadariyāti paṭhamaṃ maccheramalassa sabhāvena maccharinī, tāya ca punappunaṃ āsevanatāya thaddhamaccharinī, tāya kadariyā ahūti yojanā. Idāni tassā tameva kadariyataṃ dassento ‘‘sā maṃ dadanta’’ntiādimāha. Tattha etādisanti evarūpaṃ yathāvuttavacīduccaritādiṃ caritvā. Idhāgatāti imaṃ petalokaṃ āgatā, petattabhāvaṃ upagatā. Cirarattāya khādatīti cirakālaṃ gūthādimeva khādati. Tassā hi yenākārena akkuṭṭhaṃ, tenevākārena pavattamānampi phalaṃ. Yaṃ uddissa akkuṭṭhaṃ, tato aññattha pathaviyaṃ kamantakasaṅkhāte matthake asanipāto viya attano upari patati.

මෙසේ ගාථා දෙකක් දේශනා කළේය. එහි 'අදායිකා' යනු කිසිවෙකුට කිසිවක් නොදෙන දන් නොදෙන ස්වභාවයයි. 'මසුරු හා තද මසුරු' යනු මසුරුකම නැවත නැවත පුරුදු කිරීමෙන් දැඩි මසුරුකමකට පැමිණීමයි. ඇයගේ ඒ මසුරුකම පෙන්වීමට 'ඇය මා දන් දෙන කල්හි' යනාදිය පැවසීය. 'මෙවැනි' යනු ඉහත කී දුශ්චරිතයන්හි යෙදී යන්නයි. 'මෙහි පැමිණ' යනු මේ ප්‍රේත භවයට පැමිණ යන්නයි. 'බොහෝ කලක් අනුභව කරයි' යනු දීර්ඝ කාලයක් අසූචි ආදියම අනුභව කරයි යන්නයි. සත්‍ය වශයෙන්ම, ඇය යම් අයුරකින් බැණ වැදුණේ ද, ඒ අයුරින්ම විපාකය ද දරුණු ලෙස පවතී. යමෙකු උදෙසා බැණ වදී ද, එහි පලය වෙනත් තැනක නොව, තමන්ගේම හිස මතට වැදෙන අකුණක් මෙන් තමන් වෙතම පැමිණේ.

Evaṃ so devaputto tāya pubbe katakammaṃ kathetvā puna taṃ bhikkhuṃ āha – ‘‘atthi pana, bhante, koci upāyo imaṃ petalokato mocetu’’nti[Pg.43]? ‘‘Atthī’’ti ca vutte ‘‘kathetha, bhante’’ti. Yadi bhagavato ariyasaṅghassa ca ekasseva vā bhikkhuno dānaṃ datvā imissā uddisiyati, ayañca taṃ anumodati, evametissā ito dukkhato mutti bhavissatīti. Taṃ sutvā devaputto tassa bhikkhuno paṇītaṃ annapānaṃ datvā taṃ dakkhiṇaṃ tassā petiyā ādisi. Tāvadeva sā petī suhitā pīṇindriyā dibbāhārassa tittā ahosi. Puna tasseva bhikkhuno hatthe dibbasāṭakayugaṃ bhagavantaṃ uddissa datvā tañca dakkhiṇaṃ petiyā ādisi. Tāvadeva ca sā dibbavatthanivatthā dibbālaṅkāravibhūsitā sabbakāmasamiddhā devaccharāpaṭibhāgā ahosi. So ca bhikkhu tassa devaputtassa iddhiyā tadaheva sāvatthiṃ patvā jetavanaṃ pavisitvā bhagavato santikaṃ upagantvā vanditvā taṃ sāṭakayugaṃ datvā taṃ pavattiṃ ārocesi. Bhagavāpi tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

මෙසේ ඒ දේවපුත්‍රයා ඇය පෙර කළ අකුසල කර්මය පවසා නැවතත් ඒ භික්ෂූන් වහන්සේගෙන් මෙසේ ඇසුවේය: “ස්වාමීනි, මැය මේ ප්‍රේත ලෝකයෙන් මුදවා ගැනීමට කිසියම් උපක්‍රමයක් තිබේද?” “තිබේ” යැයි වදාළ කල්හි, “ස්වාමීනි, එය පවසනු මැනවි” යැයි ඔහු කීවේය. “ඉදින් බුදුරජාණන් වහන්සේට හෝ ආර්ය මහා සංඝයාට හෝ අවසානයේ එක් භික්ෂූන් වහන්සේ නමකට හෝ දන් දී ඇයට පින් අනුමෝදන් කළහොත්, ඇයද එය අනුමෝදන් වුවහොත්, එවිට ඇය මේ දුකෙන් නිදහස් වනු ඇත” යැයි උන්වහන්සේ වදාළ සේක. එය ඇසූ දේවපුත්‍රයා ඒ භික්ෂූන් වහන්සේට ප්‍රණීත ආහාර පාන පූජා කොට, ඒ දක්ෂිණාව ප්‍රේතියට අනුමෝදන් කළේය. ඒ මොහොතේම ඒ ප්‍රේතිය කුසගින්න නිවී තෘප්තිමත් වූවාය, ප්‍රසන්න ඉන්ද්‍රියයන් ඇතිව දිව්‍ය ආහාරයෙන් සන්තර්පණය වූවාය. නැවත ඒ භික්ෂූන් වහන්සේගේ අතට දිව්‍ය වස්ත්‍ර යුගලක් දී, බුදුරජාණන් වහන්සේ උදෙසා එය පූජා කොට, ඒ පිනද ප්‍රේතියට අනුමෝදන් කළේය. ඒ සැණින්ම ඇය දිව්‍ය වස්ත්‍ර හැඳ, දිව්‍ය ආභරණයෙන් සැරසී, සියලු සම්පත්වලින් පිරි දිව්‍ය අප්සරාවක් බඳු වූවාය. ඒ භික්ෂූන් වහන්සේද ඒ දේවපුත්‍රයාගේ තේජසින් එදිනම සැවැත් නුවරට පැමිණ, ජේතවනයට වැඩම කොට බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත එළඹ වැඳ නමස්කාර කොට, ඒ වස්ත්‍ර යුගල පූජා කර ඒ තොරතුරු සැළ කළ සේක. බුදුරජාණන් වහන්සේද ඒ කරුණ නිමිති කරගෙන පැමිණ සිටි පිරිසට ධර්ම දේශනා කළ සේක. ඒ දේශනාව මහා ජනයාට මහත් අර්ථ සිද්ධිය ගෙන දෙන්නක් විය.

Mahāpesakārapetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

මහා පේසකාර ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව නිම විය.

10. Khallāṭiyapetivatthuvaṇṇanā

10. ඛල්ලාටිය ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව

Kā nu antovimānasminti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante aññataraṃ khallāṭiyapetiṃ ārabbha vuttaṃ. Atīte kira bārāṇasiyaṃ aññatarā rūpūpajīvinī itthī abhirūpā dassanīyā pāsādikā paramāya vaṇṇapokkharatāya samannāgatā atimanoharakesakalāpī ahosi. Tassā hi kesā nīlā dīghā tanū mudū siniddhā vellitaggā dvihatthagayhā visaṭṭhā yāva mekhalā kalāpā olambanti. Taṃ tassā kesasobhaṃ disvā taruṇajano yebhuyyena tassaṃ paṭibaddhacitto ahosi. Athassā taṃ kesasobhaṃ asahamānā issāpakatā katipayā itthiyo mantetvā tassā eva paricārikadāsiṃ āmisena upalāpetvā tāya tassā kesūpapātanaṃ bhesajjaṃ dāpesuṃ. Sā kira dāsī taṃ bhesajjaṃ nhāniyacuṇṇena saddhiṃ payojetvā gaṅgāya nadiyā nhānakāle tassā adāsi[Pg.44]. Sā tena kesamūlesu temetvā udake nimujji, nimujjanamatteyeva kesā samūlā paripatiṃsu, sīsaṃ cassā tittakalābusadisaṃ ahosi. Atha sā sabbaso vilūnakesā luñcitamatthakā kapotī viya virūpā hutvā lajjāya antonagaraṃ pavisituṃ asakkontī vatthena sīsaṃ veṭhetvā bahinagare aññatarasmiṃ padese vāsaṃ kappentī katipāhaccayena apagatalajjā tato nivattetvā tilāni pīḷetvā telavaṇijjaṃ surāvaṇijjañca karontī jīvikaṃ kappesi. Sā ekadivasaṃ dvīsu tīsu manussesu surāmattesu mahāniddaṃ okkamantesu sithilabhūtāni tesaṃ nivatthavatthāni avahari.

“කානු අන්තෝ විමානස්මිං” යන මෙම කතාව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සමයෙහි එක්තරා හිසකෙස් නැති ප්‍රේතියක් (ඛල්ලාටිය ප්‍රේතිය) අරභයා දේශනා කරන ලද්දකි. අතීතයෙහි බරණැස් නුවර රූපය විකුණා ජීවත් වූ එක්තරා ස්ත්‍රියක් වූවාය. ඇය ඉතා රූමත්ය, දර්ශනීයය, ප්‍රසාදජනකය, උතුම් වූ ශරීර වර්ණයෙන් යුක්ත වූවාය. ඇයට ඉතා මනහර වූ කේශ කලාපයක් තිබුණි. ඇගේ කෙස් කළුය, දිගුය, සියුම්ය, මෘදුය, දිලිසෙන සුළුය, අග රැළි ගැසුණුය. ඇගේ කේශ කලාපය කෙතරම් දිගුද යත්, එය දෙඅතින් අල්ලා ගත හැකි විය. ලිහා දැමූ විට එය ඇගේ ඉණ දක්වා එල්ලා වැටුණි. ඇගේ ඒ කෙස්වල ශෝභාව දැක බොහෝ තරුණ පිරිස් බොහෝ සෙයින් ඇය කෙරෙහි බැඳුණු සිත් ඇතිව සිටියහ. එකල්හි ඇගේ ඒ කේශ ශෝභාව ඉවසිය නොහැකි වූ ද, ඊර්ෂ්‍යාවෙන් පෙළුණු වූ ද ස්ත්‍රීන් කිහිප දෙනෙක් එක්ව මන්ත්‍රණය කොට, ඇගේම සේවිකාවට අල්ලස් දී පොළඹවාගෙන ඇයට හිසකෙස් හැලෙන බෙහෙතක් ලබා දුන්හ. එම සේවිකාව ගංගා නදියෙහි ස්නානය කරන අවස්ථාවේදී ස්නානය කරන කුඩු සමඟ එම බෙහෙත මිශ්‍ර කොට ඇයට ලබා දුන්නාය. ඇය එම බෙහෙත් මිශ්‍ර කුඩු හිසකෙස් මුල්වල තවරා ජලයේ ගිලුණාය. ජලයේ ගිලුණු සැණින් කෙස් මුල් සමඟ සියලු හිසකෙස් හැලී ගියේය. ඇගේ හිස තිත්ත ලබු ගෙඩියක් මෙන් විය. ඉන්පසු ඇය සියලු කෙස් හැලී ගිය, ලොම් උදුරා දැමූ පරෙවි දෙනක මෙන් විරූපීව, ලැජ්ජාව නිසා නගරයට ඇතුළු වීමට නොහැකිව රෙදි කඩකින් හිස ඔතාගෙන නගරයෙන් පිටත යම් ස්ථානයක වාසය කළාය. දින කිහිපයකට පසු ඇය සිය ලැජ්ජාව ඉවත් කොට, තල අඹරා තල තෙල් වෙළඳාම සහ මත්පැන් වෙළඳාම කරමින් දිවි ගෙවූවාය. දිනක් මත්පැන් පානය කොට බීමත්ව තද නින්දේ පසුවූ මිනිසුන් දෙතුන් දෙනෙකුගේ ලිහිල්ව තිබූ වස්ත්‍ර ඇය සොරා ගත්තාය.

Athekadivasaṃ sā ekaṃ khīṇāsavattheraṃ piṇḍāya carantaṃ disvā pasannacittā attano gharaṃ netvā paññatte āsane nisīdāpetvā telasaṃsaṭṭhaṃ doṇinimmajjaniṃ piññākamadāsi. So tassā anukampāya taṃ paṭiggahetvā paribhuñji. Sā pasannamānasā upari chattaṃ dhārayamānā aṭṭhāsi. So ca thero tassā cittaṃ pahaṃsento anumodanaṃ katvā pakkāmi. Sā ca itthī anumodanakāleyeva ‘‘mayhaṃ kesā dīghā tanū siniddhā mudū vellitaggā hontū’’ti patthanamakāsi.

ඉක්බිති එක් දිනක ඇය පිණ්ඩපාතය පිණිස වඩිනා රහතන් වහන්සේ නමක දැක, පැහැදුණු සිතින් යුක්තව උන්වහන්සේ තමාගේ නිවසට වැඩමවා, පනවන ලද ආසනයෙහි වඩා හිඳුවා, තෙල් මිශ්‍ර වූ තල පිටිවලින් සකසන ලද ආහාරයක් පූජා කළාය. ඒ රහතන් වහන්සේ ද ඇය කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් එම දානය පිළිගෙන වළඳා වදාළහ. ඇය ද පැහැදුණු සිතින් යුක්තව උන්වහන්සේගේ හිසට ඉහළින් කුඩයක් අල්ලාගෙන සිටියාය. ඒ තෙරුන් වහන්සේ ද ඇගේ සිත සතුටු කරවමින් අනුමෝදනා කොට වැඩම කළහ. ඒ ස්ත්‍රිය ද අනුමෝදනා කරන අවස්ථාවෙහිම, “මාගේ කෙස් දිගු, සියුම්, දිලිසෙන, මෘදු මෙන්ම අග රැළි ගැසුණු ඒවා වේවා!” යි ප්‍රාර්ථනා කළාය.

Sā aparena samayena kālaṃ katvā missakakammassa phalena samuddamajjhe kanakavimāne ekikā hutvā nibbatti. Tassā kesā patthitākārāyeva sampajjiṃsu. Manussānaṃ sāṭakāvaharaṇena pana naggā ahosi. Sā tasmiṃ kanakavimāne punappunaṃ uppajjitvā ekaṃ buddhantaraṃ naggāva hutvā vītināmesi. Atha amhākaṃ bhagavati loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakke anupubbena sāvatthiyaṃ viharante sāvatthivāsino sattasatā vāṇijā suvaṇṇabhūmiṃ uddissa nāvāya mahāsamuddaṃ otariṃsu. Tehi āruḷhā nāvā visamavātavegukkhittā ito cito ca paribbhamantī taṃ padesaṃ agamāsi. Atha sā vimānapetī saha vimānena tesaṃ attānaṃ dassesi. Taṃ disvā jeṭṭhavāṇijo pucchanto –

ඇය පසු කලෙක මියගොස්, කුසල් අකුසල් මිශ්‍ර වූ කර්ම බලයෙන් මහා සමුද්‍රය මැද රන් විමනක හුදෙකලාව උපන්නාය. ඇගේ හිසකෙස් ඇය ප්‍රාර්ථනා කළ පරිදිම සම්පූර්ණ විය. එහෙත් මිනිසුන්ගේ වස්ත්‍ර සොරා ගැනීම නිසා ඇය නිරුවත් වූවාය. ඇය එම රන් විමනෙහි නැවත නැවත උපදිමින් එක් බුද්ධාන්තරයක් පුරා නිරුවත්ව කල් ගෙවූවාය. ඉක්බිති අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලොව පහළ වී උතුම් දම්සක් පැවතුම් දේශනා කොට පිළිවෙළින් සැවැත් නුවර වැඩවසන සමයෙහි, සැවැත් නුවර වැසි වෙළෙන්දෝ හත්සිය දෙනෙක් ස්වර්ණභූමිය බලා නෞකාවකින් මහා සමුද්‍රයට පිවිසුණහ. සුළඟේ වේගයෙන් ගසාගෙන ගිය එම නෞකාව එහා මෙහා කැරකෙමින් ඇය වසන ප්‍රදේශයට පැමිණියාය. එවිට ඒ විමාන ප්‍රේතිය තම විමන ද සමඟින් ඔවුන්ට පෙනී සිටියාය. එය දුටු ප්‍රධාන වෙළෙන්දා ඇයගෙන් විමසනුයේ -

58.

58.

‘‘Kā nu antovimānasmiṃ, tiṭṭhantī nūpanikkhami;

Upanikkhamassu bhadde, passāma taṃ bahiṭṭhita’’nti. –

“පින්වතිය, විමන ඇතුළත සිටින ඔබ කවුද? ඔබ විමනෙන් පිටතට නොඑන්නේ ඇයි? පින්වතිය, පිටතට එන්න. අපි පිටත සිටින ඔබව දකින්න කැමැත්තෙමු.”

Gāthamāha[Pg.45]. Tattha kā nu antovimānasmiṃ tiṭṭhantīti vimānassa anto abbhantare tiṭṭhantī kā nu tvaṃ, kiṃ manussitthī, udāhu amanussitthīti pucchati. Nūpanikkhamīti vimānato na nikkhami. Upanikkhamassu, bhadde, passāma taṃ bahiṭṭhitanti, bhadde, taṃ mayaṃ bahi ṭhitaṃ passāma daṭṭhukāmamhā, tasmā vimānato nikkhamassu. ‘‘Upanikkhamassu bhaddante’’ti vā pāṭho, bhaddaṃ te atthūti attho.

යන ගාථාව පැවසීය. එහි “කා නු අන්තෝ විමානස්මිං තිට්ඨන්තී” යන්නෙහි අර්ථය නම්, විමන ඇතුළත සිටින ඔබ කවුද? මිනිස් ස්ත්‍රියක්ද? නැතහොත් අමනුෂ්‍ය ස්ත්‍රියක්ද? යන්න විමසයි. “නූපනික්ඛමි” යනු විමනෙන් පිටතට නොපැමිණීමයි. “උපනික්ඛමස්සු භද්දේ පස්සාම තං බහිට්ඨිතං” යන්නෙහි තේරුම නම්, පින්වතිය, අපි පිටත සිටින ඔබව දැකීමට කැමැත්තෙමු, එබැවින් විමනෙන් පිටතට එන්න යන්නයි. “උපනික්ඛමස්සු භද්දන්තේ” කියා ද පාඨයකි. එහි අර්ථය ඔබට යහපතක් වේවා යන්නයි.

Athassa sā attano bahi nikkhamisuṃ asakkuṇeyyataṃ pakāsentī –

ඉක්බිති ඇය තමාට පිටතට පැමිණීමට නොහැකි බව ප්‍රකාශ කරමින් මෙසේ කීවාය.

59.

59.

‘‘Aṭṭīyāmi harāyāmi, naggā nikkhamituṃ bahi;

Kesehamhi paṭicchannā, puññaṃ me appakaṃ kata’’nti. –

“පින්වත, මම නිරුවත්ව සිටින බැවින් පිටතට ඒමට පීඩාවට පත් වෙමි, ලැජ්ජා වෙමි. මම හිසකෙස්වලින් ශරීරය වසාගෙන සිටිමි. පින්වත, මා විසින් කරන ලද්දේ ඉතා ස්වල්ප වූ පිනකි.”

Gāthamāha. Tattha aṭṭīyāmīti naggā hutvā bahi nikkhamituṃ aṭṭikā dukkhitā amhi. Harāyāmīti lajjāmi. Kesehamhi paṭicchannāti kesehi amhi ahaṃ paṭicchāditā pārutasarīrā. Puññaṃ me appakaṃ katanti appakaṃ parittaṃ mayā kusalakammaṃ kataṃ, piññākadānamattanti adhippāyo.

යන ගාථාව පැවසුවාය. එහි “අට්ඨීයාමි” යනු නිරුවත්ව පිටතට ඒමට නොහැකිව පීඩාවට පත් වීමයි. “හරායාමි” යනු ලැජ්ජා වීමයි. “කේසේහම්හි පටිච්ඡන්නා” යනු මම හිසකෙස්වලින් ශරීරය වසාගෙන සිටිමි (එමගින් වස්ත්‍රයක් මෙන් ශරීරය වසාගෙන සිටිමි) යන්නයි. “පුඤ්ඤං මේ අප්පකං කතං” යනු මා විසින් කරන ලද්දේ ඉතා ස්වල්ප වූ කුසල් කර්මයකි, එනම් තල පිටි ස්වල්පයක් දන් දීම පමණකැයි යනු අදහසයි.

Athassā vāṇijo attano uttarisāṭakaṃ dātukāmo –-

ඉක්බිති වෙළෙන්දා තම උතුරු සළුව ඇයට දීමට කැමැත්තෙන් මෙසේ කීය.

60.

60.

‘‘Handuttarīyaṃ dadāmi te, idaṃ dussaṃ nivāsaya;

Idaṃ dussaṃ nivāsetvā, ehi nikkhama sobhane;

Upanikkhamassu bhadde, passāma taṃ bahiṭṭhita’’nti. –

“පින්වතිය, මම ඔබට මාගේ උතුරු සළුව දෙමි, මෙය ලබා ගන්න. මෙම වස්ත්‍රය හැඳගන්න. රූමත් පින්වතිය, මෙම වස්ත්‍රය හැඳගෙන විමනෙන් පිටතට එන්න. පිටත සිටින ඔබව දැකීමට අපි කැමැත්තෙමු.”

Gāthamāha. Tattha handāti gaṇha. Uttarīyanti upasaṃbyānaṃ uttarisāṭakanti attho. Dadāmi teti tuyhaṃ dadāmi. Idaṃ dussaṃ nivāsayāti idaṃ mama uttarisāṭakaṃ tvaṃ nivāsehi. Sobhaneti sundararūpe.

යන ගාථාව පැවසීය. එහි “හන්ද” යනු ගන්න යන්නයි. “උත්තරීයං” යනු උඩුකය වසන වස්ත්‍රය හෙවත් උතුරු සළුවයි. “ඉදං දුස්සං නිවාසයා” යනු මාගේ මෙම උතුරු සළුව හැඳගන්න යන්නයි. “සෝභනේ” යනු යහපත් රූපයක් ඇති තැනැත්තිය යන අර්ථයයි.

Evañca pana vatvā attano uttarisāṭakaṃ tassā upanesi, sā tathā diyyamānassa attano anupakappanīyatañca, yathā diyyamānaṃ upakappati, tañca dassentī –

මෙසේ පවසා තම උතුරු සළුව ඇයට පිරිනැමීය. ඇය ද එසේ දෙන ලද වස්ත්‍රය තමාට සෘජුව නොලැබෙන බවත්, දෙන දෙයක් තමාට ලැබෙන ආකාරයත් පෙන්වා දෙමින් මෙසේ කීවාය.

61.

61.

‘‘Hatthena hatthe te dinnaṃ, na mayhaṃ upakappati;

Esetthupāsako saddho, sammāsambuddhasāvako.

“පින්වත, ඔබගේ අතින් මාගේ අතට දෙන දේ මට නොලැබේ. සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවකයෙකු වූ, ශ්‍රද්ධාවන්ත වූ මෙම උපාසක මහතා මෙහි සිටී.”

62.

62.

‘‘Etaṃ acchādayitvāna, mama dakkhiṇamādisa;

Tathāhaṃ sukhitā hessaṃ, sabbakāmasamiddhinī’’ti. –

“මොහුට ඒ වස්ත්‍රය අන්දවා එම පින මට අනුමෝදන් කරන්න. එවිට මම සියලු සම්පත්වලින් සමෘද්ධිමත්ව සුවපත් වන්නෙමි.”

Gāthādvayamāha[Pg.46]. Tattha hatthena hatthe te dinnaṃ, na mayhaṃ upakappatīti, mārisa, tava hatthena mama hatthe tayā dinnaṃ na mayhaṃ upakappati na viniyujjati, upabhogayoggaṃ na hotīti attho. Esetthupāsako saddhoti eso ratanattayaṃ uddissa saraṇagamanena upāsako kammaphalasaddhāya ca samannāgatattā saddho ettha etasmiṃ janasamūhe atthi. Etaṃ acchādayitvāna, mama dakkhiṇamādisāti etaṃ upāsakaṃ mama diyyamānaṃ sāṭakaṃ paridahāpetvā taṃ dakkhiṇaṃ mayhaṃ ādisa pattidānaṃ dehi. Tathāhaṃ sukhitā hessanti tathā kate ahaṃ sukhitā dibbavatthanivatthā sukhappattā bhavissāmīti.

යන ගාථා දෙක පැවසුවාය. එහි “හත්ථේන හත්ථේ තේ දින්නං, න මය්හං උපකප්පති” යනු පින්වත, ඔබගේ අතින් මාගේ අතට දෙන දේ මට ලැබෙන්නේ නැත, එය මට පරිභෝජනයට ගත නොහැක යන්නයි. “ඒසේත්ථුපාසකෝ සද්ධෝ” යනු රත්නත්‍රය සරණ ගිය, කර්ම ඵල විශ්වාස කරන ශ්‍රද්ධාවෙන් යුක්ත වූ මේ උපාසක මහතා මේ පිරිස අතර සිටී යන්නයි. “ඒතං අච්ඡාදයිත්වාන මම දක්ඛිණමාදිස” යනු ඒ උපාසක මහතාට මා උදෙසා වස්ත්‍රය පූජා කොට එම පිනේ කොටස මට ලබා දෙන්න යන්නයි. “තථාහං සුඛිතා හෙස්සං” යනු එසේ කළ විට මම දිව්‍ය වස්ත්‍ර හැඳගත් සුවපත් වූ තැනැත්තියක් වන්නෙමි යන්න අර්ථයයි.

Taṃ sutvā vāṇijā taṃ upāsakaṃ nhāpetvā vilimpetvā vatthayugena acchādesuṃ. Tamatthaṃ pakāsentā saṅgītikārā –

එම වචනය අසා වෙළෙන්දෝ ඒ උපාසකයා ස්නානය කරවා, සුවඳ විලවුන් ගල්වා, වස්ත්‍ර යුගලයකින් සැරසූහ. ඒ කරුණ ප්‍රකාශ කරමින් සංගීතිකාරක ස්වාමීන් වහන්සේලා මෙසේ වදාළහ.

63.

63.

‘‘Tañca te nhāpayitvāna, vilimpetvāna vāṇijā;

Vatthehacchādayitvāna, tassā dakkhiṇamādisuṃ.

“එම වෙළෙන්දෝ ඒ උපාසකයා ස්නානය කරවා, සුවඳ විලවුන් ගල්වා, වස්ත්‍රවලින් සරසා, ඒ විමාන ප්‍රේතියට එම දක්ෂිණාව (පින) අනුමෝදන් කළහ.”

64.

64.

‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, vipāko udapajjatha;

Bhojanacchādanapānīyaṃ, dakkhiṇāya idaṃ phalaṃ.

“පින අනුමෝදන් කළ සැනින්ම, ඒ දානයෙහි විපාකය පහළ විය. දක්ෂිණාවෙහි ඵල වශයෙන් ආහාර ද, වස්ත්‍ර ද, පැන් ද (ලැබුණි).”

65.

65.

‘‘Tato suddhā sucivasanā, kāsikuttamadhārinī;

Hasantī vimānā nikkhami, dakkhiṇāya idaṃ phala’’nti. –

“ඉන්පසු ස්නානයෙන් පිරිසිදු වූ, පිරිසිදු වස්ත්‍ර හැඳගත්, උත්තම කාසි සළු දරන්නා වූ ඒ ප්‍රේතිය, ‘මෙය ඔබ සැමගේ දක්ෂිණාවෙහි ඵලය’ යැයි පවසන්නාක් මෙන් සිනාසෙමින් විමනෙන් නික්මුණාය.”

Tisso gāthāyo avocuṃ.

මෙම ගාථා තුන වදාළහ.

63. Tattha tanti taṃ upāsakaṃ. Ca-saddo nipātamattaṃ. Teti te vāṇijāti yojanā. Vilimpetvānāti uttamena gandhena vilimpetvā. Vatthehacchādayitvānāti vaṇṇagandharasasampannaṃ sabyañjanaṃ bhojanaṃ bhojetvā nivāsanaṃ uttarīyanti dvīhi vatthehi acchādesuṃ, dve vatthāni adaṃsūti attho. Tassā dakkhiṇamādisunti tassā petiyā taṃ dakkhiṇaṃ ādisiṃsu.

63. එහි ‘තං’ යනු ඒ උපාසකයාය. ‘ච’ ශබ්දය නිපාත මාත්‍රයකි. ‘තේ’ යනු ඒ වෙළෙන්දන්ය. ‘විලිම්පෙත්වාන’ යනු උත්තම සුවඳ විලවුන් ගල්වා යන්නයි. ‘වත්ථේහිච්ඡාදයිත්වාන’ යනු වර්ණ, ගන්ධ, රසයෙන් යුත් ව්‍යංජන සහිත ආහාරයෙන් සංග්‍රහ කොට, ඇඳීමට හා පෙරවීමට වස්ත්‍ර දෙකක් ලබා දුන්හ යන්නයි. ‘තස්සා දක්ඛිණමාදිසුං’ යනු ඒ විමාන ප්‍රේතියට එම පින අනුමෝදන් කළහ යන්නයි.

64. Samanantarānuddiṭṭheti anū-ti nipātamattaṃ, tassā dakkhiṇāya uddiṭṭhasamanantarameva. Vipāko udapajjathāti tassā petiyā vipāko dakkhiṇāya [Pg.47] phalaṃ uppajji. Kīdisoti petī āha bhojanacchādanapānīyanti. Nānappakāraṃ dibbabhojanasadisaṃ bhojanañca nānāvirāgavaṇṇasamujjalaṃ dibbavatthasadisaṃ vatthañca anekavidhaṃ pānakañca dakkhiṇāya idaṃ īdisaṃ phalaṃ udapajjathāti yojanā.

64. ‘සමනන්තරානුද්දිට්ඨේ’ යන්නෙහි ‘අනු’ යනු නිපාතයකි. පින අනුමෝදන් කළ සැනින්ම යන්න එහි අදහසයි. ‘විපාකෝ උදපජ්ජථ’ යනු ඒ විමාන ප්‍රේතියට පිනෙහි විපාක වශයෙන් ඵල ලැබුණි යන්නයි. එම විපාකය කෙබඳුද යත්? දිව්‍ය භෝජන වැනි විවිධ ආහාර ද, බබළන දිව්‍ය වස්ත්‍ර හා විවිධ පාන වර්ග ද දක්ෂිණාවෙහි ඵල ලෙස ලැබුණි යනුවෙන් යොජනාව වේ.

65. Tatoti yathāvuttabhojanādipaṭilābhato pacchā. Suddhāti nhānena suddhasarīrā. Sucivasanāti suvisuddhavatthanivatthā. Kāsikuttamadhārinīti kāsikavatthatopi uttamavatthadhārinī. Hasantīti ‘‘passatha tāva tumhākaṃ dakkhiṇāya idaṃ phalavisesa’’nti pakāsanavasena hasamānā vimānato nikkhami.

65. ‘තතෝ’ යනු ඉහත කී ආහාර පාන ආදිය ලැබීමෙන් පසුවය. ‘සුද්ධා’ යනු ස්නානය කිරීමෙන් පිරිසිදු වූ සිරුර ඇති බවය. ‘සුචිවසනා’ යනු ඉතා පිරිසිදු වස්ත්‍ර හැඳි බවය. ‘කාසිකුත්තමධාරිනී’ යනු කාසි සළු අතර පවා උත්තම වූ වස්ත්‍ර දරන්නා වූ යන්නයි. ‘හසන්තී’ යනු ‘ඔබගේ දක්ෂිණාවෙහි මේ විශේෂ ඵලය බලන්න’ යැයි පවසන්නාක් මෙන් සිනාසෙමින් විමනෙන් නික්මුණාය යන්නයි.

Atha te vāṇijā evaṃ paccakkhato puññaphalaṃ disvā acchariyabbhutacittajātā tasmiṃ upāsake sañjātagāravabahumānā katañjalī taṃ payirupāsiṃsu. Sopi te dhammakathāya bhiyyosomattāya pasādetvā saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāpesi. Te tāya vimānapetiyā katakammaṃ –

ඉන්පසු ඒ වෙළෙන්දෝ පිනෙහි විපාක මෙලෙස ඇස් පනාපිටම දැක, මවිතයට පත්ව ඒ උපාසකයා කෙරෙහි මහත් ගෞරව සම්මානයෙන් යුතුව දොහොත් මුදුන් දී ඔහුට උපස්ථාන කළහ. ඔහු ද ඔවුනට ධර්ම දේශනා කොට බෙහෙවින් පැහැදීමට පත් කර සරණ ශීලයෙහි පිහිටුවීය. ඒ විමාන ප්‍රේතිය තමා කළ කර්මය ගැන මෙසේ කීවාය.

66.

66.

‘‘Sucittarūpaṃ ruciraṃ, vimānaṃ te pabhāsati;

Devate pucchitācikkha, kissa kammassidaṃ phala’’nti. –

“දේවතාවිය, ඔබගේ මෙම රමණීය විමන විවිධ රූපවලින් යුක්තව බබළයි. අප විමසන දේ පවසන්න; මෙය කිනම් කර්මයක ඵලයක්ද?”

Imāya gāthāya pucchiṃsu. Tattha sucittarūpanti hatthiassaitthipurisādivasena ceva mālākammalatākammādivasena ca suṭṭhu vihitacittarūpaṃ. Ruciranti ramaṇīyaṃ dassanīyaṃ. Kissa kammassidaṃ phalanti kīdisassa kammassa, kiṃ dānamayassa udāhu sīlamayassa idaṃ phalanti attho.

එහි ‘සුචිත්තරූපං’ යනු ඇතන්, අසුන්, ස්ත්‍රී පුරුෂ රූප හා මල් ලියකම් ආදියෙන් මනාව සරසන ලද යන්නයි. ‘රුචිරං’ යනු දැකීමට ප්‍රියජනක වූ යන්නයි. ‘කිස්ස කම්මස්සිදං ඵලං’ යනු මෙය දානමය පින්කමකද නැතහොත් ශීලමය පින්කමක ඵලයක්ද යන්නයි.

Sā tehi evaṃ puṭṭhā ‘‘mayā katassa parittakassa kusalakammassa tāva idaṃ phalaṃ, akusalakammassa pana āyatiṃ niraye edisaṃ bhavissatī’’ti tadubhayaṃ ācikkhantī –

ඇය ඔවුන් විසින් මෙසේ විමසන ලදුව, ‘මෙය මා කළ සුළු කුසල් කර්මයක ඵලයකි, නමුත් මා කළ අකුසල් කර්මය නිසා මතු නිරයෙහි මෙවැනි විපාකයක් ලැබෙනු ඇතැයි’ යන කරුණු දෙකම පවසමින් මෙසේ කීවාය.

67.

67.

‘‘Bhikkhuno caramānassa, doṇinimmajjaniṃ ahaṃ;

Adāsiṃ ujubhūtassa, vippasannena cetasā.

“මම පෙර භවයකදී, පිඬු සිඟා වඩින්නා වූ, කෙලෙසුන් කෙරෙන් මිදුණු, සෘජු ගුණැති ස්වාමීන් වහන්සේ නමකට ඉතා පැහැදුණු සිතින් තල මිශ්‍ර කැවුමක් (තෙල් වෑහෙන පූපයක්) පූජා කළෙමි.”

68.

68.

‘‘Tassa kammassa kusalassa, vipākaṃ dīghamantaraṃ;

Anubhomi vimānasmiṃ, tañca dāni parittakaṃ.

“එම කුසල් කර්මයෙහි විපාක මම දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ මෙම විමනෙහි අනුභව කළෙමි. දැන් එම විපාකය අවසන් වීමට ආසන්නය.”

69.

69.

‘‘Uddhaṃ [Pg.48] catūhi māsehi, kālaṃkiriyā bhavissati;

Ekantakaṭukaṃ ghoraṃ, nirayaṃ papatissahaṃ.

“මෙයින් මාස හතරකට පසු මාගේ මරණය සිදුවනු ඇත. ඉන්පසු මම ඒකාන්තයෙන්ම දුක්ඛිත වූ, දාරුණ වූ නිරයෙහි උපදින්නෙමි.”

70.

70.

‘‘Catukkaṇṇaṃ catudvāraṃ, vibhattaṃ bhāgaso mitaṃ;

Ayopākārapariyantaṃ, ayasā paṭikujjitaṃ.

“එම නිරය කොන් හතරක් හා දොරටු හතරක් ඇති, කොටස්වලට බෙදන ලද, යකඩ පවුරකින් වට වූ, යකඩ පියනකින් වැසුණු ස්ථානයකි.”

71.

71.

‘‘Tassa ayomayā bhūmi, jalitā tejasā yutā;

Samantā yojanasataṃ, pharitvā tiṭṭhati sabbadā.

“එහි යකඩ පොළොව ගින්නෙන් ඇවිළී පවතියි. එහි ගිනි දැල් හැම පැත්තටම යොදුන් සියයක් දක්වා පැතිරී සැමකල්හි පවතියි.”

72.

72.

‘‘Tatthāhaṃ dīghamaddhānaṃ, dukkhaṃ vedissa vedanaṃ;

Phalañca pāpakammassa, tasmā socāmahaṃ bhusa’’nti. – gāthāyo abhāsi;

“එහි මම මා කළ අකුසල් කර්මයෙහි ඵල ලෙස දීර්ඝ කාලයක් මහත් දුක් විඳින්නෙමි. ඒ නිසා මම ඉතා දැඩි ලෙස ශෝක වෙමි.” යනුවෙන් ගාථා පැවසුවාය.

67. Tattha bhikkhuno caramānassāti aññatarassa bhinnakilesassa bhikkhuno bhikkhāya carantassa. Doṇinimmajjaninti vissandamānatelaṃ piññākaṃ. Ujubhūtassāti cittajimhavaṅkakuṭilabhāvakarānaṃ kilesānaṃ abhāvena ujubhāvappattassa. Vippasannena cetasāti kammaphalasaddhāya suṭṭhu pasannena cittena.

67. එහි ‘භික්ඛුනෝ චරමානස්ස’ යනු පිඬු සිඟා වඩින්නා වූ එක්තරා කෙලෙසුන් කෙරෙන් මිදුණු රහතන් වහන්සේ නමකට යන්නයි. ‘දෝණිනිම්මජ්ජනිං’ යනු තෙල් බේරෙන තල කේක් (කැවුම්) වර්ගයකි. ‘උජුභූතස්ස’ යනු කෙලෙස් නැති බැවින් ඍජු භාවයට පත් වූ යන්නයි. ‘විප්පසන්නෙන චේතසා’ යනු කර්මය හා එහි ඵලය කෙරෙහි විශ්වාසයෙන් ඉතා පැහැදුණු සිතින් යන්නයි.

68-69. Dīghamantaranti ma-kāro padasandhikaro, dīghaantaraṃ dīghakālanti attho. Tañca dāni parittakanti tañca puññaphalaṃ vipakkavipākattā kammassa idāni parittakaṃ appāvasesaṃ, na cireneva ito cavissāmīti attho. Tenāha ‘‘uddhaṃ catūhi māsehi, kālaṃkiriyā bhavissatī’’ti catūhi māsehi uddhaṃ catunnaṃ māsānaṃ upari pañcame māse mama kālaṃkiriyā bhavissatīti dasseti. Ekantakaṭukanti ekanteneva aniṭṭhachaphassāyatanikabhāvato ekantadukkhanti attho. Ghoranti dāruṇaṃ. Nirayanti natthi ettha ayo sukhanti katvā ‘‘niraya’’nti laddhanāmaṃ narakaṃ. Papatissahanti papahissāmi ahaṃ.

68-69. ‘දීඝමන්තරං’ යන්නෙහි ‘ම’ අකුර පද සන්ධියකි. ‘දීර්ඝ කාලයක්’ යනු එහි අදහසයි. ‘තඤ්ච දානි පරිත්තකං’ යනු එම පිනෙහි විපාක දැන් ඉතා ස්වල්පයක් පමණක් ඉතිරිව පවතින බවය. ‘උද්ධං චතූහි මාසේහි’ යන්නෙන් මාස හතරකට පසු, එනම් පස්වන මාසයේදී තමාගේ මරණය සිදුවන බව ඇය පවසයි. ‘ඒකන්තකටුකං’ යනු ඒකාන්තයෙන්ම දුක්ඛිත වූ යන්නයි. ‘ඝෝරං’ යනු භයානක වූ යන්නයි. ‘නිරයං’ යනු සතුටක් නැති බැවින් නිරය නම් වූ නරකයයි. ‘පපතිස්සාහං’ යනු මම වැටෙන්නෙමි යන්නයි.

70. ‘‘Niraya’’nti cettha avīcimahānirayassa adhippetattā taṃ sarūpato dassetuṃ ‘‘catukkaṇṇa’’ntiādimāha. Tattha catukkaṇṇanti catukkoṇaṃ. Catudvāranti catūsu disāsu catūhi dvārehi yuttaṃ. Vibhattanti suṭṭhu vibhattaṃ.

70. මෙහි ‘නිරය’ යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ අචීචි මහා නිරයයි. එය විස්තර කිරීමට ‘චතුක්කණ්ණං’ යනාදී ගාථාව වදාළහ. ‘චතුක්කණ්ණං’ යනු කොන් හතරක් ඇති බවයි. ‘චතුද්වාරං’ යනු සතර දිසාවෙහි දොරටු සතරක් ඇති බවයි. ‘විභත්තං’ යනු මනාව බෙදන ලද බවයි.

Bhāgasoti [Pg.49] bhāgato. Mitanti tulitaṃ. Ayopākārapariyantanti ayomayena pākārena parikkhittaṃ. Ayasā paṭikujjitanti ayopaṭaleneva upari pihitaṃ.

‘භාගසෝ’ යනු කොටස් වශයෙනි. ‘මිතං’ යනු මනින ලද (ප්‍රමාණ කළ) බවයි. ‘අයෝපාකාරපරියන්තං’ යනු යකඩ පවුරකින් වට වූ බවයි. ‘අයසා පටිකුජ්ජිතං’ යනු උඩින් යකඩ පියනකින් වසා ඇති බවයි.

71-72. Tejasā yutāti samantato samuṭṭhitajālena mahatā agginā nirantaraṃ samāyutajālā. Samantā yojanasatanti evaṃ pana samantā bahi sabbadisāsu yojanasataṃ yojanānaṃ sataṃ. Sabbadāti sabbakālaṃ. Pharitvā tiṭṭhatīti byāpetvā tiṭṭhati. Tatthāti tasmiṃ mahāniraye. Vedissanti vedissāmi anubhavissāmi. Phalañca pāpakammassāti idaṃ īdisaṃ dukkhānubhavanaṃ mahā evaṃ katassa pāpassa kammassa phalanti attho.

71-72. ‘තේජසා යුතා’ යනු මහා ගින්නෙන් හා ගිනි දැල්වලින් නිරන්තරව යුක්ත වූ යන්නයි. ‘සමන්තා යෝජනසතං’ යනු හාත්පස යොදුන් සියයක් දක්වා ගිනි දැල් පැතිරී ඇති බවයි. ‘සබ්බදා’ යනු හැම කල්හිම යන්නයි. ‘ඵරිත්වා තිට්ඨති’ යනු පැතිර පවතින බවයි. ‘තත්ථ’ යනු ඒ මහා නිරයෙහිය. ‘වේදිස්සං’ යනු අනුභව කරන්නෙමි (විඳින්නෙමි) යන්නයි. ‘ඵලඤ්ච පාපකම්මස්ස’ යනු මා විසින්ම කරන ලද අකුසල් කර්මයෙහි විපාක වශයෙන් මෙවැනි දුක් විඳීමට සිදුවන බවයි.

Evaṃ tāya attanā katakammaphale āyatiṃ nerayikabhaye ca pakāsite so upāsako karuṇāsañcoditamānaso ‘‘handassāhaṃ patiṭṭhā bhaveyya’’nti cintetvā āha – ‘‘devate, tvaṃ mayhaṃ ekassa dānavasena sabbakāmasamiddhā uṭṭhārasampattiyuttā jātā, idāni pana imesaṃ upāsakānaṃ dānaṃ datvā satthu ca guṇe anussaritvā nirayūpapattito muccissasī’’ti. Sā petī haṭṭhatuṭṭhā ‘‘sādhū’’ti vatvā te dibbena annapānena santappetvā dibbāni vatthāni nānāvidhāni ratanāni ca adāsi, bhagavantañca uddissa dibbaṃ dussayugaṃ tesaṃ hatthe datvā ‘‘aññatarā, bhante, vimānapetī bhagavato pāde sirasā vandatīti sāvatthiṃ gantvā satthāraṃ mama vacanena vandathā’’ti vandanañca pesesi, tañca nāvaṃ attano iddhānubhāvena tehi icchitapaṭṭanaṃ taṃ divasameva upanesi.

මෙසේ ඇය විසින් තමා කළ කර්මයන්ගේ විපාක හා මතු ඇති වන නිරය බිය ප්‍රකාශ කළ කල්හි, කරුණාවෙන් මෙහෙයවන ලද සිත් ඇති ඒ උපාසක තෙමේ ‘‘මම ඇයට පිළිසරණක් වන්නෙමි’’යි සිතා මෙසේ කීවේය: ‘‘දේවතාවිය, ඔබ මා එක් අයෙකුට දුන් දානය නිසා සියලු කැමති සම්පත්වලින් පිරී ගිය උසස් සම්පත්තියෙන් යුක්ත වූවෙහිය. දැන් මේ උපාසකවරුන්ට ද දන් දී, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ගුණ සිහිපත් කොට නිරයෙහි ඉපදීමෙන් මිදෙන්නෙහිය.’’ ඒ ප්‍රේත ස්ත්‍රිය සතුටට පත්ව ‘‘යහපතැ’’යි පවසා ඔවුන් දිව්‍යමය ආහාර පානයෙන් සතප්වා, දිව්‍යමය වස්ත්‍ර හා නානාවිධ රත්නයන් ලබා දුන්නාය. තවද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ උදෙසා දිව්‍යමය වස්ත්‍ර යුගලක් ඔවුන් අතට දී, ‘‘ස්වාමීනි, එක්තරා විමාන ප්‍රේතියක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයන් හිස නමා වඳින්නීය කියා සැවැත් නුවරට ගොස් මාගේ වචනයෙන් ශාස්තෘන් වහන්සේට වඳින්න’’ යැයි ආචාර සමාචාර ද යැවීය. තවද ඇය තම සෘද්ධි අනුභාවයෙන් ඒ නැව ඔවුන් කැමති වරාය වෙත එදිනම පමුණුවන ලදී.

Atha te vāṇijā tato paṭṭanato anukkamena sāvatthiṃ patvā jetavanaṃ pavisitvā satthu taṃ dussayugaṃ datvā vandanañca nivedetvā ādito paṭṭhāya taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesuṃ. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya vitthārena dhammaṃ desesi, sā desanā mahājanassa sātthikā jātā. Te pana upāsakā dutiyadivase buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā tassā dakkhiṇamādisiṃsu. Sā ca tato petalokato cavitvā vividharatanavijjotite tāvatiṃsabhavane kanakavimāne accharāsahassaparivārā nibbattīti.

ඉක්බිති ඒ වෙළඳුන් ඒ වරායේ සිට පිළිවෙළින් සැවැත් නුවරට පැමිණ, ජේතවනාරාමයට ඇතුළු වී, ශාස්තෘන් වහන්සේට ඒ වස්ත්‍ර යුගලය පූජා කොට, ඇයගේ වැඳීම ද දන්වා, මුල සිට ඒ පුවත භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැළ කළහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඒ කරුණ නිමිති කරගෙන රැස්ව සිටි පිරිසට විස්තරාත්මකව දහම් දෙසූ සේක. ඒ දේශනාව මහජනයාට අතිශයින් වැඩදායක විය. ඒ උපාසකවරු ද පසු දින බුදුන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නයට මහා දානයක් පූජා කර ඇයට පින් අනුමෝදන් කළහ. ඇය ද ඒ ප්‍රේත ලෝකයෙන් චුතව, නොයෙක් රත්නයන්ගෙන් බබළන තව්තිසා භවනෙහි ස්වර්ණ විමානයක දහසක් දිව්‍ය අප්සරාවන් පිරිවරා උපන්නාය.

Khallāṭiyapetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ඛල්ලාටිය ප්‍රේතී වස්තු වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

11. Nāgapetavatthuvaṇṇanā

11. නාග ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව

Puratova [Pg.50] setena paleti hatthināti idaṃ satthari jetavane viharante dve brāhmaṇapete ārambha vuttaṃ. Āyasmā kira saṃkicco sattavassiko khuraggeyeva arahattaṃ patvā sāmaṇerabhūmiyaṃ ṭhito tiṃsamattehi bhikkhūhi saddhiṃ araññāyatane vasanto tesaṃ bhikkhūnaṃ pañcannaṃ corasatānaṃ hatthato āgataṃ maraṇampi bāhitvā te ca core dametvā pabbājetvā satthu santikaṃ agamāsi. Satthā tesaṃ bhikkhūnaṃ dhammaṃ desesi, desanāvasāne te bhikkhū arahattaṃ pāpuṇiṃsu. Athāyasmā saṃkicco paripuṇṇavasso laddhūpasampado tehi pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ bārāṇasiṃ gantvā isipatane vihāsi. Manussā therassa santikaṃ gantvā dhammaṃ sutvā pasannamānasā vīthipaṭipāṭiyā vaggavaggā hutvā āgantukadānaṃ adaṃsu. Tattha aññataro upāsako manusse niccabhatte samādapesi, te yathābalaṃ niccabhattaṃ paṭṭhapesuṃ.

“පුරතොව සේතේන පලේති හත්ථිනා” යනාදී වූ මේ දේශනාව ශාස්තෘන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන කාලයෙහි බමුණු ප්‍රේතයන් දෙදෙනෙකු අරභයා වදාරන ලදී. අසා ඇති පරිදි සත් හැවිරිදි සංකිච්ච ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ කෙස් බෑම අවසානයේදීම අර්හත් ඵලයට පැමිණ සාමණේර භූමියෙහි පිහිටාම භික්ෂූන් වහන්සේලා තිස් නමක් සමඟ ආරණ්‍යයක වසන සේක. උන්වහන්සේ ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලාට පන්සියයක් සොර පිරිසගෙන් පැමිණි මරණ බිය වළක්වා, ඒ සොරුන් ද දමනය කොට මහණ කරවා ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයට වැඩම කළහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලාට දහම් දෙසූ සේක. දේශනාව අවසානයෙහි ඒ භික්ෂූහු අර්හත් ඵලයට පැමිණියහ. ඉක්බිති සංකිච්ච ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ වයස සම්පූර්ණ වී උපසම්පදාව ලබා ඒ පන්සියයක් භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ බරණැසට වැඩම කොට ඉසිපතනයෙහි වාසය කළහ. මිනිස්සු තෙරුන් වහන්සේ සමීපයට ගොස් බණ අසා පැහැදුණු සිත් ඇතිව, වීථි පිළිවෙළින් කණ්ඩායම් ගැසී පැමිණ ආගන්තුක දානයන් පූජා කළහ. එහි එක්තරා උපාසකයෙක් මිනිසුන් නිරන්තරයෙන් දන් දීමෙහි (නිත්‍ය භත්තයෙහි) සමාදන් කරවීය. ඔවුන් ද තම ශක්ති ප්‍රමාණයෙන් නිත්‍ය දානයන් පවත්වා ගෙන ගියහ.

Tena ca samayena bārāṇasiyaṃ aññatarassa micchādiṭṭhikassa brāhmaṇassa dve puttā ekā ca dhītā ahesuṃ. Tesu jeṭṭhaputto tassa upāsakassa mitto ahosi. So taṃ gahetvā āyasmato saṃkiccassa santikaṃ agamāsi. Āyasmā saṃkicco tassa dhammaṃ desesi. So muducitto ahosi. Atha naṃ so upāsako āha – ‘‘tvaṃ ekassa bhikkhuno niccabhattaṃ dehī’’ti. ‘‘Anāciṇṇaṃ amhākaṃ brāhmaṇānaṃ samaṇānaṃ sakyaputtiyānaṃ niccabhattadānaṃ, tasmā nāhaṃ dassāmī’’ti. ‘‘Kiṃ mayhampi bhattaṃ na dassasī’’ti? ‘‘Kathaṃ na dassāmī’’ti āha. ‘‘Yadi evaṃ yaṃ mayhaṃ desi, taṃ ekassa bhikkhussa dehī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā dutiyadivase pātova vihāraṃ gantvā ekaṃ bhikkhuṃ ānetvā bhojesi.

ඒ සමයෙහි බරණැස් නුවර එක්තරා මිථ්‍යා දෘෂ්ටික බමුණෙකුට පුතුන් දෙදෙනෙක් සහ එක් දියණියක් සිටියහ. ඔවුන් අතරින් වැඩිමහල් පුත්‍රයා ඒ උපාසකයාගේ මිතුරෙකු විය. ඔහු ඒ බමුණු පුත්‍රයා කැඳවාගෙන සංකිච්ච ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ සමීපයට ගියේය. සංකිච්ච ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ ඔහුට දහම් දෙසූ සේක. ඔහුගේ සිත මෘදු විය. එවිට ඒ උපාසකයා ඔහුට මෙසේ කීවේය - ‘‘ඔබ එක් භික්ෂූන් වහන්සේ නමකට නිත්‍ය දානය (නිත්‍ය භත්තය) පිරිනමන්න.’’ ‘‘අප බමුණන්ට ශාක්‍යපුත්‍රීය ශ්‍රමණයන්ට නිත්‍ය දානය දීම සිරිතක් නොවේ, එබැවින් මම එය නොදෙමි’’ යි කී විට, ‘‘එසේනම් මටවත් ආහාර නොදෙන්නෙහිද?’’යි ඇසීය. ‘‘කෙසේ නොදෙම්ද?’’ යැයි ඔහු කීවේය. ‘‘එසේනම් මට දෙන ආහාරය එක් භික්ෂූන් වහන්සේ නමකට පූජා කරන්න’’ යැයි කීවේය. ඔහු ‘‘යහපතැ’’යි පිළිගෙන පසු දින උදෑසනම විහාරයට ගොස් එක් භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් කැඳවාගෙන විත් දන් පිළිගැන්වීය.

Evaṃ gacchante kāle bhikkhūnaṃ paṭipattiṃ disvā dhammañca suṇitvā tassa kaniṭṭhabhātā ca bhaginī ca sāsane abhippasannā puññakammaratā ca ahesuṃ. Evaṃ te tayo janā yathāvibhavaṃ dānāni dentā samaṇabrāhmaṇe sakkariṃsu garuṃ kariṃsu mānesuṃ pūjesuṃ. Mātāpitaro pana nesaṃ assaddhā [Pg.51] appasannā samaṇabrāhmaṇesu agāravā puññakiriyāya anādarā acchandikā ahesuṃ. Tesaṃ dhītaraṃ dārikaṃ mātulaputtassatthāya ñātakā vāresuṃ. So ca āyasmato saṃkiccassa santike dhammaṃ sutvā saṃvegajāto pabbajitvā niccaṃ attano mātu-gehaṃ bhuñjituṃ gacchati. Taṃ mātā attano bhātu-dhītāya dārikāya palobheti. Tena so ukkaṇṭhito hutvā upajjhāyaṃ upasaṅgamitvā āha – ‘‘uppabbajissāmahaṃ, bhante, anujānātha ma’’nti. Upajjhāyo tassa upanissayasampattiṃ disvā āha – ‘‘sāmaṇera, māsamattaṃ āgamehī’’ti. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā māse atikkante tatheva ārocesi. Upajjhāyo puna ‘‘aḍḍhamāsaṃ āgamehī’’ti āha. Aḍḍhamāse atikkante tatheva vutte puna ‘‘sattāhaṃ āgamehī’’ti āha. So ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇi. Atha tasmiṃ antosattāhe sāmaṇerassa mātulāniyā gehaṃ vinaṭṭhacchadanaṃ jiṇṇaṃ dubbalakuṭṭaṃ vātavassābhihataṃ paripati. Tattha brāhmaṇo brāhmaṇī dve puttā ghītā ca gehena ajjhotthaṭā kālamakaṃsu. Tesu brāhmaṇo brāhmaṇī ca petayoniyaṃ nibbattiṃsu, dve puttā dhītā ca bhummadevesu. Tesu jeṭṭhaputtassa hatthiyānaṃ nibbatti, kaniṭṭhassa assatarīratho, dhītāya suvaṇṇasivikā. Brāhmaṇo ca brāhmaṇī ca mahante mahante ayomuggare gahetvā aññamaññaṃ ākoṭenti, abhihataṭṭhānesu mahantā mahantā ghaṭappamāṇā gaṇḍā uṭṭhahitvā muhutteneva pacitvā paribhedappattā honti. Te aññamaññassa gaṇḍe phāletvā kodhābhibhūtā nikkaruṇā pharusavacanehi tajjentā pubbalohitaṃ pivanti, na ca tittiṃ paṭilabhanti.

මෙසේ කාලය ගතවන විට භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පිළිවෙත දැක දහම් අසා ඔහුගේ බාල සොහොයුරා ද සොහොයුරිය ද ශාසනය කෙරෙහි අතිශයින් පැහැදී පින්කම්හි නිරත වූහ. මෙසේ ඒ තිදෙනා තම වත්කම් ප්‍රමාණයෙන් දානාදිය දෙමින් ශ්‍රමණ බමුණන්ට සත්කාර සම්මාන පූජා කළහ. එහෙත් ඔවුන්ගේ මවුපියෝ ශ්‍රද්ධාව නැති, ශ්‍රමණ බමුණන් කෙරෙහි අප්‍රසාදයෙන් සිටි, පින්කම් කෙරෙහි අනාදර වූ අකමැති පිරිසක් වූහ. ඔවුන්ගේ දියණිය මාමාගේ පුත්‍රයා (මෑණියන්ගේ සොහොයුරාගේ පුතු) උදෙසා විවාහ කර දීමට නෑයෝ තීන්දු කළහ. ඔහු ද සංකිච්ච ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ සමීපයෙහි දහම් අසා සංවේගයට පත්ව මහණ වී, නිතර තම මෑණියන්ගේ නිවසට දානය සඳහා වැඩම කරයි. මව ඔහුට තමාගේ සොහොයුරාගේ දියණිය පෙන්වා වසඟ කරවීමට උත්සාහ කළාය. එයින් ඔහු කලකිරී උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ සමීපයට ගොස් මෙසේ කීවේය - ‘‘ස්වාමීනි, මම සිවුරු හරින්නෙමි, මට අවසර දෙනු මැනව.’’ උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ ඔහුගේ උපනිශ්‍රය සම්පත්තිය දැක, ‘‘සාමණේරයෙනි, මසක් පමණ ඉවසන්න’’ යැයි වදාළහ. ඔහු ‘‘යහපතැ’’යි පිළිගෙන මසක් ඇවෑමෙන් නැවත එසේම සැළ කළේය. උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ නැවත ‘‘අඩ මසක් ඉවසන්න’’ යැයි වදාළහ. අඩ මසක් ඇවෑමෙන් නැවතත් එසේම සැළ කළ විට ‘‘සත් දිනක් ඉවසන්න’’ යැයි වදාළහ. ඔහු ‘‘යහපතැ’’යි පිළිගත්තේය. ඉක්බිති ඒ සත් දින ඇතුළත සාමණේරයන් වහන්සේගේ නැන්දණියගේ (මයිලනුවන්ගේ) වහලය කැඩී ගිය, ජරාවට පත්, බිත්ති දුර්වල වූ නිවස සුළඟට හා වැස්සට හසුව කඩා වැටුණි. එහිදී බමුණා, බැමිණිය, පුතුන් දෙදෙනා සහ දියණිය නිවසට යට වී මිය ගියහ. ඔවුන් අතරින් බමුණා හා බැමිණිය ප්‍රේත යෝනියෙහි උපන්හ. පුතුන් දෙදෙනා හා දියණිය භූමාටු දේවතාවන් වී උපන්හ. ඔවුන් අතරින් වැඩිමහල් පුත්‍රයාට ඇත් වාහනයක් ද, බාල පුත්‍රයාට අශ්ව රථයක් ද, දියණියට ස්වර්ණ සිවිකාවක් ද පහළ විය. බමුණා සහ බැමිණිය වනාහි විශාල යකඩ මුගුරු ගෙන එකිනෙකාට තලා ගනිති. පහර වැදුණු තැන්වල මුට්ටි පමණ මහත් ගෙඩි හටගෙන මොහොතකින් පැසවා පුපුරා යයි. ඔවුන් ක්‍රෝධයෙන් පිරී, එකිනෙකාගේ ගෙඩි පලා ගනිමින් දයාවිරහිත පරුෂ වචනයෙන් තර්ජනය කරමින් සැරව හා ලේ බොති, එහෙත් කිසිදු තෘප්තියක් නොලබති.

Atha sāmaṇero ukkaṇṭhābhibhūto upajjhāyaṃ upasaṅkamitvā āha – ‘‘bhante, mayā paṭiññātadivasā vītivattā, gehaṃ gamissāmi, anujānātha ma’’nti. Atha naṃ upajjhāyo ‘‘atthaṅgate sūriye kālapakkhacātuddasiyā pavattamānāya ehī’’ti vatvā isipatanavihārassa piṭṭhipassena thokaṃ gantvā aṭṭhāsi. Tena ca samayena te dve devaputtā saddhiṃ bhaginiyā teneva maggena yakkhasamāgamaṃ sambhāvetuṃ gacchanti, tesaṃ pana mātāpitaro muggarahatthā pharusavācā kāḷarūpā ākulākulalūkhapatitakesabhārā aggidaḍḍhatālakkhandhasadisā [Pg.52] vigalitapubbalohitā valitagattā ativiya jegucchabībhacchadassanā te anubandhanti.

එකල මහණදම්හි කලකිරුණු (උක්කණ්ඨිත වූ) සාමණේරයන් වහන්සේ උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ වෙත එළඹ මෙසේ පැවසූහ. "ස්වාමීනි, මා පොරොන්දු වූ දින ඉක්ම ගොස් ඇත. මම නිවසට යන්නෙමි, මට අවසර දුන මැනවි." එවිට උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ, "සූර්යයා බැස ගිය පසු, කළුවර පක්ෂයේ (අමාවක) තුදුස්වක දිනය එළඹෙත්ම එන්න" යැයි පවසා, ඉසිපතන විහාරයට පිටුපසින් මදක් දුර ගොස් නැවතුණහ. එකල දේවපුත්‍රයන් දෙදෙනෙකු තම සොහොයුරිය සමඟ එම මඟින්ම යක්ෂ සමාගමකට සහභාගී වීම පිණිස යමින් සිටියහ. ඔවුන්ගේ මව්පියෝ වනාහි අතෙහි මුගුරු ගත්, රළු වචන කතා කරන, කළු පැහැති සිරුරු ඇති, අවුල් වූ රළු කෙස්වැටි ඇති, ගින්නෙන් දැවුණු තල් කඳන් වැනි, පූයා සහ ලේ වැගිරෙන, රැළි වැටුණු සිරුරු ඇති, අතිශයින්ම පිළිකුල් සහගත මෙන්ම බියකරු පෙනුමෙන් යුක්තව ඔවුන් පසුපස ලුහුබඳිති.

Athāyasmā saṃkicco yathā so sāmaṇero te sabbe gacchante passati, tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkharitvā sāmaṇeraṃ āha – ‘‘passasi tvaṃ, sāmaṇera, ime gacchante’’ti? ‘‘Āma, bhante, passāmī’’ti. ‘‘Tena hi imehi katakammaṃ paṭipucchā’’ti. So hatthiyānādīhi gacchante anukkamena paṭipucchi. Te āhaṃsu – ‘‘ye pacchato petā āgacchanti, te paṭipucchā’’ti. Sāmaṇero te pete gāthāhi ajjhabhāsi –

ඉක්බිති ආයුෂ්මත් සංකිච්ච ස්වාමීන් වහන්සේ, එම සාමණේරයන් වහන්සේට ඒ සියලු දෙනා යන අයුරු පෙනෙන පරිදි එබඳු වූ සෘද්ධි අභිසංස්කාරයක් මවා සාමණේරයන් වහන්සේට මෙසේ වදාළහ. "සාමණේරය, මේ යන පිරිස ඔබට පෙනේද?" "එසේය ස්වාමීනි, පෙනේ" යැයි පැවසූහ. "එසේ නම් මොවුන් කළ කර්මය පිළිබඳව විමසන්න" යැයි වදාළහ. උන්වහන්සේ ඇතුන් පිටින් සහ රථවලින් යන අයගෙන් අනුපිළිවෙලින් විමසූහ. ඔවුහු මෙසේ පැවසූහ. "පසුපසින් එන ප්‍රේතයන්ගෙන් ඒ පිළිබඳව විමසන්න." සාමණේරයන් වහන්සේ එම ප්‍රේතයන්ගෙන් ගාථාවලින් මෙසේ විමසූහ.

73.

73.

‘‘Puratova setena paleti hatthinā, majjhe pana assatarīrathena;

Pacchā ca kaññā sivikāya nīyati, obhāsayantī dasa sabbaso disā.

"ඉදිරියෙන්ම සුදු ඇතෙකු පිට නැගී වේගයෙන් යන්නේ කවුද? මැදින් අශ්ව වෙළඹුන් යෙදූ රථයකින් යන්නේ කවුද? පසුපසින් දසත ආලෝකවත් කරමින් දෝලාවකින් (සිවිකාවකින්) රැගෙන යනු ලබන මේ කන්‍යාව කවුද?"

74.

74.

‘‘Tumhe pana muggarahatthapāṇino, rudaṃmukhā chinnapabhinnagattā;

Manussabhūtā kimakattha pāpaṃ, yenaññamaññassa pivātha lohita’’nti.

"නුඹලා වනාහි අතෙහි මුගුරු ගත්, හඬා වැලපෙන මුහුණු ඇති, තැනින් තැන කැපී වෙන් වූ සිරුරු ඇති අයයි. මනුෂ්‍යයන්ව සිටියදී නුඹලා කළ අකුසලය කුමක්ද? කුමන හේතුවක් නිසාද නුඹලා එකිනෙකාගේ ලේ පානය කරන්නේ?"

Tattha puratoti sabbapaṭhamaṃ. Setenāti paṇḍarena. Paletīti gacchati. Majjhe panāti hatthiṃ āruḷhassa sivikaṃ āruḷhāya ca antare. Assatarīrathenāti assatarīyuttena rathena paletīti yojanā. Nīyatīti vahīyati. Obhāsayantī dasa sabbaso disāti sabbato samantato sabbā dasa disā attano sarīrappabhāhi vatthābharaṇādippabhāhi ca vijjotayamānā. Muggarahatthapāṇinoti muggarā hatthasaṅkhātesu pāṇīsu yesaṃ te muggarahatthapāṇino, bhūmisaṇhakaraṇīyādīsu pāṇivohārassa labbhamānattā hatthasaddena pāṇi eva visesito. Chinnapabhinnagattāti muggarappahārena tattha tattha chinnapabhinnasarīrā. Pivāthāti pivatha.

එහි 'purato' යනු සියල්ලටම පෙරය. 'setena' යනු සුදු පැහැති යන්නයි. 'paleti' යනු යයි යන්නයි. 'majjhe pana' යනු ඇතා පිට නැගී යන්නා සහ දෝලාවෙන් යන්නිය අතර මැදය. 'assatarīrathena' යනු අශ්ව වෙළඹුන් යෙදූ රථයෙන් යයි යන අර්ථයයි. 'nīyati' යනු රැගෙන යනු ලබයි යන්නයි. 'obhāsayantī dasa sabbaso disā' යනු සියලු දිශාවන් දසයම තම සිරුරේ රැස් විහිදුවමින් හා වස්ත්‍රාභරණවල දීප්තියෙන් බබළවමින් යන්නී යන්නයි. 'muggarahatthapāṇino' යනු අත්ලෙහි මුගුරු ඇත්තෝ යන්නයි. මෙහි අත හැඳින්වීමට 'pāṇi' යන්න වෙනුවට 'hattha' යන ශබ්දය විශේෂ කොට දක්වා ඇත. 'chinnapabhinnagattā' යනු මුගුරු පහරින් තැනින් තැන කැපී වෙන් වූ සිරුරු ඇත්තෝ යන්නයි. 'pivātha' යනු බොන්නාහු යන්නයි.

Evaṃ sāmaṇerena puṭṭhā te petā sabbaṃ taṃ

මෙසේ සාමණේරයන් වහන්සේ විසින් අසන ලදුව, එම ප්‍රේතයෝ ඒ සියලු පුවත්,

Pavattiṃ catūhi gāthāhi paccabhāsiṃsu –

ගාථා හතරකින් නැවත පිළිතුරු වශයෙන් ප්‍රකාශ කළහ.

75.

75.

‘‘Puratova [Pg.53] yo gacchati kuñjarena, setena nāgena catukkamena;

Amhāka putto ahu jeṭṭhako so, dānāni datvāna sukhī pamodati.

"ඉදිරියෙන්ම සුදු ඇතෙකු පිටින් සිව්පද ගමනින් යන්නේ කවුරුන් ද, ඔහු අපගේ වැඩිමහල් පුත්‍රයාය. ඔහු දානයන් දී සැපවත් ව සතුටින් වසයි."

76.

76.

‘‘Yo yo majjhe assatarīrathena, catubbhi yuttena suvaggitena;

Amhāka putto ahu majjhimo so, amaccharī dānapatī virocati.

"අශ්ව වෙළඹුන් හතර දෙනෙකු යෙදූ රථයෙන් යහපත් ගමනින් මැදින් යන්නේ කවුරුන් ද, ඔහු අපගේ මැද පුත්‍රයාය. ඔහු මසුරු නැති දානපතියෙකු වී මෙසේ බබළයි."

77.

77.

‘‘Yā sā ca pacchā sivikāya nīyati, nārī sapaññā migamandalocanā;

Amhāka dhītā ahu sā kaniṭṭhikā, bhāgaḍḍhabhāgena sukhī pamodati.

"පසුපසින් දෝලාවෙන් යනු ලබන, ප්‍රඥාවන්ත වූ, මුවැත්තියකගේ වැනි නෙත් ඇති ඒ ස්ත්‍රිය අපගේ බාල දියණියයි. ඇය තමාට ලැබුණු කොටසින් අඩක් දන් දී සැපවත්ව සතුටින් වසයි."

78.

78.

‘‘Ete ca dānāni adaṃsu pubbe, pasannacittā samaṇabrāhmaṇānaṃ;

Mayaṃ pana maccharīno ahumha, paribhāsakā samaṇabrāhmaṇānaṃ;

Ete ca datvā paricārayanti, mayañca sussāma naḷova chinno’’ti.

"මොවුහු පෙර භවයෙහි ප්‍රසන්න සිතින් යුතුව මහණ බමුණන්ට දන් දුන්හ. අපි වනාහි මසුරු වූවෝ වීමු, මහණ බමුණන්ට නින්දා පරිභව කරන්නෝ වීමු. මොවුහු දන් දී මෙසේ සැප විඳිති. අපි කපා දැමූ බට ගසක් මෙන් සා පිපාසයෙන් වියළී යමු."

75. Tattha puratova yo gacchatīti imesaṃ gacchantānaṃ yo purato gacchati. ‘‘Yoso purato gacchatī’’ti vā pāṭho, tassa yo eso purato gacchatīti attho. Kuñjarenāti kuṃ pathaviṃ jīrayati, kuñjesu vā ramati caratīti ‘‘kuñjaro’’ti laddhanāmena hatthinā. Nāgenāti, nāssa agamanīyaṃ anabhibhavanīyaṃ atthīti nāgā, tena nāgena. Catukkamenāti catuppadena. Jeṭṭhakoti pubbajo.

75. එහි 'puratova yo gacchati' යනු මේ යන අය අතරින් යමෙක් ඉදිරියෙන් යන්නේ ද යන අර්ථයයි. 'yo so purato gacchati' යනුවෙන් ද පාඨයක් ඇති අතර එහි අර්ථය ද ඉදිරියෙන් යන ඔහු යන්නයි. 'kuñjarena' යනු පොළොව මඩ කරන්නා හෙවත් පර්වත වල හැසිරෙන ඇතා යන්නයි. 'nāgena' යනු මැඩලිය නොහැකි බැවින් ඇතාට කියන නමකි. 'catukkamena' යනු පාද සතරින් යන ගමනයි. 'jeṭṭhako' යනු පළමු උපන් තැනැත්තායි.

76-77. Catubbhīti catūhi assatarīhi. Suvaggitenāti sundaragamanena cāturagamanena. Migamandalocanāti migī viya mandakkhikā. Bhāgaḍḍhabhāgenāti bhāgassa aḍḍhabhāgena, attanā laddhakoṭṭhāsato aḍḍhabhāgadānena hetubhūtena. Sukhīti sukhinī. Liṅgavipallāsena hetaṃ vuttaṃ.

76-77. 'catubbhī' යනු අශ්ව වෙළඹුන් හතර දෙනෙකු මගින් යන්නයි. 'suvaggitena' යනු ඉතා යහපත් වූ චතුර ගමනින් යන්නයි. 'migamandalocanā' යනු මුවැත්තියක මෙන් සන්සුන් නෙත් ඇති යන්නයි. 'bhāgaḍḍhabhāgena' යනු තමාට ලැබුණු කොටසින් අඩක් දීම හේතුවෙන් යන්නයි. 'sukhī' යනු සැප ඇත්තිය (sukhinī) යන අර්ථයයි. මෙය ලිංග විපල්ලාසයෙන් (පුරුෂ ලිංගයෙන්) දක්වා ඇත.

78. Paribhāsakāti [Pg.54] akkosakā. Paricārayantīti dibbesu kāmaguṇesu attano indriyāni ito cito ca yathāsukhaṃ cārenti, parijanehi vā attano puññānubhāvanissandena paricariyaṃ kārenti. Mayañca sussāma naḷova chinnoti mayaṃ pana chinno ātape khitto naḷo viya sussāma, khuppipāsāhi aññamaññaṃ daṇḍābhighātehi ca sukkhā visukkhā bhavāmāti.

78. 'paribhāsakā' යනු ආක්‍රෝශ කරන්නන් ය. 'paricārayantī' යනු දිව්‍ය කාම සම්පත් තුළ තම ඉන්ද්‍රියයන් රිසි සේ හසුරුවමින් සැප විඳීමයි, නැතහොත් පිරිවර ලවා උපස්ථාන කරවා ගැනීමයි. 'mayañca sussāma naḷova chinno' යනු කපා දමා අව්වේ දැමූ බට ගසක් මෙන් අපි වියළී යන්නෙමු යන්නයි. එනම් සා පිපාසයෙන් හා දණ්ඩෙන් පහර කෑමෙන් ඉතා වියළී යන බවයි.

Evaṃ attano pāpaṃ sampavedetvā ‘‘mayaṃ tuyhaṃ mātulamātulāniyo’’ti ācikkhiṃsu. Taṃ sutvā sāmaṇero sañjātasaṃvego ‘‘evarūpānaṃ kibbisakārīnaṃ kathaṃ nu kho bhojanāni sijjhantī’’ti pucchanto –

මෙසේ තම පව්කම් පවසා, "අපි ඔබේ මාමා සහ නැන්දා වෙමු" යැයි පවසා සිටියහ. එය ඇසූ සාමණේරයන් වහන්සේ සංවේගයට පත්ව, "මෙවැනි පාපකර්ම කළවුන්ට ආහාර පානාදිය ලැබෙන්නේ කෙසේද?" යැයි විමසමින් මෙසේ වදාළහ.

79.

79.

‘‘Kiṃ tumhākaṃ bhojanaṃ kiṃ sayānaṃ, kathañca yāpetha supāpadhammino;

Pahūtabhogesu anappakesu, sukhaṃ virādhāya dukkhajja pattā’’ti. –

"අතිශය පාපිෂ්ඨ වූ නුඹලාගේ ආහාරය කුමක්ද? නුඹලාගේ ශයනය (නිදන තැන) කුමක්ද? නුඹලා ජීවත් වන්නේ කෙසේද? අප්‍රමාණ වූ භෝග සම්පත් තිබියදීත්, සැපයට හේතු වන පින් නොකිරීමෙන් සැපයෙන් පිරිහී අද මේ සා දුකට පත්ව සිටින්නේ කුමන හේතුවක් නිසාද?"

Imaṃ gāthamāha. Tattha kiṃ tumhākaṃ bhojananti kīdisaṃ tumhākaṃ bhojanaṃ? Kiṃ sayānanti kīdisaṃ sayanaṃ? ‘‘Kiṃ sayānā’’ti keci paṭhanti, kīdisā sayanā, kīdise sayane sayathāti attho. Kathañca yāpethāti kena pakārena yāpetha, ‘‘kathaṃ vo yāpethā’’tipi pāṭho, kathaṃ tumhe yāpethāti attho. Supāpadhamminoti suṭṭhu ativiya pāpadhammā. Pahūtabhogesūti apariyantesu uḷāresu bhogesu santesu. Anappakesūti na appakesu bahūsu. Sukhaṃ virādhāyāti sukhahetuno puññassa akaraṇena sukhaṃ virajjhitvā virādhetvā. ‘‘Sukhassa virādhenā’’ti keci paṭhanti. Dukkhajja pattāti ajja idāni idaṃ petayonipariyāpannaṃ dukkhaṃ anuppattāti.

එහි 'kiṃ tumhākaṃ bhojanaṃ' යනු නුඹලාගේ ආහාරය මොන වගේද යන්නයි. 'kiṃ sayānaṃ' යනු නුඹලාගේ ශයනය මොන වගේද යන්නයි. 'kathañca yāpetha' යනු කිනම් ආකාරයකින් යැපෙන්නේද යන්නයි. 'supāpadhammino' යනු අතිශයින්ම පාපකාරී ස්වභාවයක් ඇති බවයි. 'pahūtabhogesu' යනු අප්‍රමාණ වූ උදාර සම්පත් ඇති කල්හිය. 'anappakesu' යනු නොමඳ වූ හෙවත් බොහෝ වූ සම්පත් ය. 'sukhaṃ virādhāya' යනු සැපයට හේතු වන පින් නොකිරීමෙන් සැපයෙන් පිරිහී යන්නයි. 'dukkhajja pattā' යනු අද මේ ප්‍රේත යෝනියට අයත් දුකට පත් වූවෝ යන්නයි.

Evaṃ sāmaṇerena puṭṭhā petā tena pucchitamatthaṃ vissajjentā –

මෙසේ සාමණේරයන් වහන්සේ ඇසූ ප්‍රශ්නයට පිළිතුරු දෙමින් එම ප්‍රේතයෝ මෙසේ පැවසූහ.

80.

80.

‘‘Aññamaññaṃ vadhitvāna, pivāma pubbalohitaṃ;

Bahuṃ vitvā na dhātā homa, nacchādimhase mayaṃ.

ස්වාමීනි, අපි එකිනෙකාට තළා පෙළා ගනිමින් සැරව හා ලේ පානය කරමු. බොහෝ සේ සැරව හා ලේ පානය කළ ද අපි තෘප්තිමත් නොවෙමු. එමෙන්ම අපි එම ලේ සැරව කැමැත්තෙන් හෝ සතුටින් පානය කරන්නෝ ද නොවෙමු.

81.

81.

‘‘Icceva [Pg.55] maccā paridevayanti, adāyakā pecca yamassa ṭhāyino;

Ye te vidicca adhigamma bhoge, na bhuñjare nāpi karonti puññaṃ.

ස්වාමීනි, මරණින් මතු යම ලෝකයෙහි (ප්‍රේත ලෝකයෙහි) උපදින්නා වූ, දන් නොදුන් මසුරු වූ සත්වයෝ ද අප මෙන්ම විලාප තබති. යම් සත්වයෝ මෙලොව දී විවිධ සම්පත් ලබා ගෙන, අප මෙන් තමන් ද පරිභෝජනය නොකොට, අනුන්ට ද දන් නොදී, කිසිදු පින්කමක් සිදු නොකරද්ද (ඔවුහු ද මතු මෙලෙස දුක් වෙති).

82.

82.

‘‘Te khuppipāsūpagatā parattha, pacchā ciraṃ jhāyare ḍayhamānā;

Kammāni katvāna dukhudrāni, anubhonti dukkhaṃ kaṭukapphalāni.

එම සත්වයෝ පරලොව දී කුසගින්නෙන් හා පවසින් පීඩිතව, (කුසගින්න නමැති ගින්නෙන් හා) පසුතැවිලි වන්නා වූ ගින්නෙන් දැවෙමින් බොහෝ කලක් අප මෙන් ශෝක කරති. දුක්ඛිත විපාක ගෙන දෙන අකුසල් කර්මයන් කොට, ඔවුහු බොහෝ කලක් අපාය දුක් හා කටුක විපාක විඳිති.

83.

83.

‘‘Ittarañhi dhanaṃ dhaññaṃ, ittaraṃ idha jīvitaṃ;

Ittaraṃ ittarato ñatvā, dīpaṃ kayirātha paṇḍito.

ධන ධාන්‍ය ආදී වස්තූන් අස්ථිර ය; මෙලොව ජීවිතය ද ඉතා කෙටි ය, වෙනස් වන සුළු ය. නුවණැත්තා මෙලොව ජීවිතය හා වස්තුව අස්ථිර බව දැන, පරලොව පිහිට පිණිස කුසල් නමැති ද්වීපය (පිහිට) සලසා ගත යුතු ය.

84.

84.

‘‘Ye te evaṃ pajānanti, narā dhammassa kovidā;

Te dāne nappamajjanti, sutvā arahataṃ vaco’’ti. –

යම් මනුෂ්‍යයෝ ධර්මයෙහි දක්ෂව, අරහත් බුදු රජාණන් වහන්සේලාගේ වචනය අසා, සම්පත් හා ජීවිතයෙහි අස්ථිර බව මෙලෙස සත්‍ය පරිදි දනිත් ද, ඔවුහු සැම කල්හි ම දානයෙහි අප්‍රමාදී වෙති.

Pañca gāthā abhāsiṃsu.

ඔවුහු ගාථා පහක් වදාළහ.

80-81. Tattha na dhātā homāti dhātā suhitā tittā na homa. Nacchādimhaseti na ruccāma, na ruciṃ uppādema, na taṃ mayaṃ attano ruciyā pivissāmāti attho. Iccevāti evameva. Maccā paridevayantīti mayaṃ viya aññepi manussā katakibbisā paridevanti kandanti. Adāyakāti adānasīlā maccharino. Yamassa ṭhāyinoti yamalokasaññite yamassa ṭhāne pettivisaye ṭhānasīlā. Ye te vidicca adhigammabhogeti ye te sampati āyatiñca sukhavisesavidhāyake bhoge vinditvā paṭilabhitvā. Na bhuñjare nāpi karonti puññanti amhe viya sayampi na bhuñjanti, paresaṃ dentā dānamayaṃ puññampi na karonti.

80-81. එහි 'na dhātā homa' යනු තෘප්තිමත් නොවීමයි. 'nacchādimhase' යනු කැමැත්තක් නොදැක්වීමයි, එනම් අප එම සැරව ලේ පානය කරන්නේ කැමැත්තෙන් නොවන බවයි. 'Icceva' යනු එලෙසම යන්නයි. 'Maccā paridevanti' යනු අප මෙන්ම පව් කළ අන් මනුෂ්‍යයන් ද විලාප තැබීමයි, හඬා වැලපීමයි. 'Adāyakā' යනු දන් නොදෙන මසුරු අයයි. 'Yamassa ṭhāyino' යනු යම ලෝකය හෙවත් ප්‍රේත ලෝකයේ වසන්නන් ය. 'Ye te vidicca adhigammabhoge' යනු පීඩා නොවන පරිදි සම්පත් ලබා ගෙන සුව විඳින්නන් ය. 'Na bhuñjare nāpi karonti puññaṃ' යනු අප මෙන් තමන් ද අනුභව නොකොට, අනුන්ට ද දන් නොදී පින් ද නොකරන්නන් ය.

82. Te khuppipāsūpagatā paratthāti te sattā parattha paraloke pettivisaye jighacchāpipāsābhibhūtā hutvā. Ciraṃ jhāyare ḍayhamānāti khudādihetukena dukkhagginā ‘‘akataṃ vata amhehi kusalaṃ, kataṃ pāpa’’ntiādinā vattamānena vippaṭisāragginā pariḍayhamānā jhāyanti, anutthunantīti attho. Dukhudrānīti dukkhavipākāni. Anubhonti dukkhaṃ kaṭukapphalānīti aniṭṭhaphalāni pāpakammāni katvā cirakālaṃ dukkhaṃ āpāyikadukkhaṃ anubhavanti.

82. 'Te khuppipāsūpagatā parattha' යනු ඒ සත්වයන් පරලොව ප්‍රේත ලෝකයෙහි කුසගින්නෙන් හා පිපාසයෙන් පීඩිත වීමයි. 'Ciraṃ jhāyare ḍayhamānā' යනු කුසගින්න ආදිය නිසා ඇති වන දුක් නමැති ගින්නෙන් ද, 'අහෝ! අප කුසල් නොකළෙමු, පව් කළෙමු' යැයි ඇති වන පසුතැවිලි වන ගින්නෙන් ද දැවෙමින් බොහෝ කලක් ශෝක කිරීමයි, වැලපීමයි. 'Dukhudrāni' යනු දුක්ඛ විපාකයන් ය. 'Anubhonti dukkhaṃ kaṭukapphalāni' යනු අකමැති විපාක දෙන පාපකර්මයන් කොට බොහෝ කලක් අපාය දුක් විඳීමයි.

83-84. Ittaranti [Pg.56] na cirakālaṭṭhāyī, aniccaṃ vipariṇāmadhammaṃ. Ittaraṃ idha jīvitanti idha manussaloke sattānaṃ jīvitampi ittaraṃ parittaṃ appakaṃ. Tenāha bhagavā – ‘‘yo ciraṃ jīvati, so vassasataṃ appaṃ vā bhiyyo’’ti (dī. ni. 2.91; saṃ. ni. 1.145; a. ni. 7.74). Ittaraṃ ittarato ñatvāti dhanadhaññādiupakaraṇaṃ manussānaṃ jīvitañca ittaraṃ parittaṃ khaṇikaṃ na cirassanti paññāya upaparikkhitvā. Dīpaṃ kayirātha paṇḍitoti sapañño puriso dīpaṃ attano patiṭṭhaṃ paraloke hitasukhādhiṭṭhānaṃ kareyya. Ye te evaṃ pajānantīti ye te manussā manussānaṃ bhogānaṃ jīvitassa ca ittarabhāvaṃ yāthāvato jānanti, te dāne sabbakālaṃ nappamajjanti. Sutvā arahataṃ vacoti arahataṃ buddhādīnaṃ ariyānaṃ vacanaṃ sutvā, sutattāti attho. Sesaṃ pākaṭameva.

83-84. 'Ittaraṃ' යනු බොහෝ කලක් නොපවතින, අස්ථිර, වෙනස් වන ස්වභාවයයි. 'Ittaraṃ idha jීvitaṃ' යනු මනුෂ්‍ය ලෝකයේ සත්වයන්ගේ ආයුෂ ද ඉතා කෙටි බවයි. ඒ පිළිබඳව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, 'යමෙක් බොහෝ කල් ජීවත් වේ නම්, ඔහු අවුරුදු සියයක් හෝ ඊට මඳක් වැඩි කාලයක් ජීවත් වේ' යැයි වදාළ සේක. 'Ittaraṃ ittarato ñatvā' යනු ධන ධාන්‍ය ආදිය හා මිනිස් ජීවිතය අස්ථිර බව, කෙටි බව, ක්ෂණික බව හා විනාශ වන බව නුවණින් විමසා බැලීමයි. 'Dīpaṃ kayirātha paṇḍito' යනු නුවණැති පුරුෂයා තමාට පරලොව දී පිහිටක් වන හිතසුව පිණිස පින්කම් සිදු කර ගත යුතු බවයි. 'Ye te evaṃ pajānanti' යනු මනුෂ්‍ය ජීවිතය හා සම්පත්වල අස්ථිර බව සත්‍ය ලෙසම දන්නා අයයි. 'Sutvā arahataṃ vaco' යනු බුද්ධාදී ආර්යයන් වහන්සේලාගේ වචනය ඇසීමයි. ඉතිරි කොටස පැහැදිලි ය.

Evaṃ te petā sāmaṇerena puṭṭhā tamatthaṃ ācikkhitvā ‘‘mayaṃ tuyhaṃ mātulamātulāniyo’’ti pavedesuṃ. Taṃ sutvā sāmaṇero sañjātasaṃvego ukkaṇṭhaṃ paṭivinodetvā upajjhāyassa pādesu sirasā nipatitvā evamāha – ‘‘yaṃ, bhante, anukampakena karaṇīyaṃ anukampaṃ upādāya, taṃ me tumhehi kataṃ, mahatā vatamhi anatthapātato rakkhito, na dāni me gharāvāsena attho, abhiramissāmi brahmacariyavāse’’ti. Athāyasmā saṃkicco tassa ajjhāsayānurūpaṃ kammaṭṭhānaṃ ācikkhi. So kammaṭṭhānaṃ anuyuñjanto nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Āyasmā pana saṃkicco taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya vitthārena dhammaṃ desesi, sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

සාමණේරයන් වහන්සේ විසින් විමසන ලද ඒ ප්‍රේතයෝ මෙලෙස කරුණු පවසා, 'අපි ඔබගේ මාමලා සහ නැන්දලා වෙමු' යැයි පැවසූහ. එය ඇසූ සාමණේරයන් වහන්සේ දැඩි සංවේගයට පත්ව, (පැවිද්ද පිළිබඳව තිබූ) කලකිරීම දුරු කොට, උපාධ්‍යායන් වහන්සේගේ පාමුල හිස තබා වැඳ මෙසේ පැවසූහ: 'ස්වාමීනි, අනුකම්පාවෙන් යුතුව මා හට කළ යුතු සියල්ල ඔබ වහන්සේ විසින් කරන ලදී. මහත් වූ අනර්ථයකින් මා බේරා ගන්නා ලදී. දැන් මට ගිහිගෙයින් පලක් නැත, මම මහණදම් පිරීමෙහි ම ඇලී වසන්නෙමි.' ඉක්බිති ආයුෂ්මත් සංකිච්ච ස්ථවිරයන් වහන්සේ ඒ සාමණේරයන් වහන්සේගේ අදහසට ගැළපෙන කර්මස්ථානයක් වදාළහ. උන්වහන්සේ කර්මස්ථානයෙහි නියැලී නොබෝ කලකින් ම අර්හත් ඵලයට පත් වූහ. ආයුෂ්මත් සංකිච්ච ස්ථවිරයන් වහන්සේ මෙම පුවත භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැළ කළහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ එම කරුණ නිමිති කරගෙන රැස්ව සිටි පිරිසට විස්තරාත්මකව ධර්මය දේශනා කළ සේක. එම දේශනාව මහජනයාට ඉතා අර්ථවත් විය.

Nāgapetavatthuvaṇaṇanā niṭṭhitā.

නාග ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව නිමවා ඇත.

12. Uragapetavatthuvaṇṇanā

12. උරග ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව

Uragova tacaṃ jiṇṇanti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ upāsakaṃ ārabbha kathesi. Sāvatthiyaṃ kira aññatarassa upāsakassa putto kālamakāsi. So puttamaraṇahetu paridevasokasamāpanno bahi nikkhamitvā kiñci kammaṃ kātuṃ asakkonto geheyeva aṭṭhāsi. Atha [Pg.57] satthā paccūsavelāyaṃ mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya buddhacakkhunā lokaṃ volokento taṃ upāsakaṃ disvā pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā pattacīvaramādāya tassa gehaṃ gantvā dvāre aṭṭhāsi. Upāsako ca satthu āgatabhāvaṃ sutvā sīghaṃ uṭṭhāya gantvā paccuggamanaṃ katvā hatthato pattaṃ gahetvā gehaṃ pavesetvā āsanaṃ paññapetvā adāsi. Nisīdi bhagavā paññatte āsane. Upāsakopi bhagavantaṃ vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Taṃ bhagavā ‘‘kiṃ, upāsaka, sokapareto viya dissatī’’ti āha. ‘‘Āma, bhagavā, piyo me putto kālakato, tenāhaṃ socāmī’’ti. Athassa bhagavā sokavinodanaṃ karonto uragajātakaṃ (jā. 1.5.19 ādayo) kathesi.

'Uragova tacaṃ jiṇණṃ' යන මෙම කථාව ශාස්තෘන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සමයෙහි එක්තරා උපාසකයෙකු අරභයා වදාළ සේක. සැවැත් නුවර එක්තරා උපාසකයෙකුගේ පුත්‍රයෙක් මිය ගියේ ය. ඔහු පුත්‍ර ශෝකයෙන් පීඩිතව, කිසිදු වැඩක් කරගත නොහැකිව නිවසට ම වී සිටියේ ය. එකල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේ අලුයම් කාලයෙහි මහා කරුණා සමාපත්තියෙන් නැගී සිට බුදු ඇසින් ලොව බලන සේක්, එම උපාසකයා දැක, පෙරවරු කාලයෙහි සිවුරු හැඳ පාත්‍රය ද ගෙන ඔහුගේ නිවසට වැඩම කර දොරකඩ වැඩ සිටි සේක. ශාස්තෘන් වහන්සේ වැඩම කළ බව අසා උපාසකයා වහා නැගිට ගොස් පෙරගමන් කොට, පාත්‍රය අතට ගෙන නිවසට වැඩම කරවා අසුනක් පනවා දුන්නේ ය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පනවන ලද අසුනෙහි වැඩ සිටි සේක. උපාසකයා ද භාග්‍යවතුන් වහන්සේට වැඳ එකත්පසක හිඳගත්තේ ය. උන්වහන්සේ ඔහුගේ ශෝකය දුරු කරනු පිණිස, 'උපාසකය, ඔබ ශෝකයෙන් පීඩිත වී සිටින්නාක් මෙන් පෙනේ, එය එසේ ද?' යැයි විමසූ සේක. 'එසේ ය ස්වාමීනි, මගේ ප්‍රිය පුත්‍රයා මිය ගියේ ය, ඒ නිසා මම ශෝක වෙමි' යැයි පැවසූ විට, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුගේ ශෝකය දුරු කරනු පිණිස උරග ජාතකය වදාළ සේක.

Atīte kira kāsiraṭṭhe bārāṇasiyaṃ dhammapālaṃ nāma brāhmaṇakulaṃ ahosi. Tattha brāhmaṇo brāhmaṇī putto dhītā suṇisā dāsīti ime sabbepi maraṇānussatibhāvanābhiratā ahesuṃ. Tesu yo gehato nikkhamati, so sesajane ovaditvā nirapekkhova nikkhamati. Athekadivasaṃ brāhmaṇo puttena saddhiṃ gharato nikkhamitvā khettaṃ gantvā kasati. Putto sukkhatiṇapaṇṇakaṭṭhāni ālimpeti. Tattheko kaṇhasappo ḍāhabhayena rukkhasusirato nikkhamitvā imaṃ brāhmaṇassa puttaṃ ḍaṃsi. So visavegena mucchito tattheva paripatitvā kālakato, sakko devarājā hutvā nibbatti. Brāhmaṇo puttaṃ mataṃ disvā kammantasamīpena gacchantaṃ ekaṃ purisaṃ evamāha – ‘‘samma, mama gharaṃ gantvā brāhmaṇiṃ evaṃ vadehi ‘nhāyitvā suddhavatthanivatthā ekassa bhattaṃ mālāgandhādīni ca gahetvā turitaṃ āgacchatū’ti’’. So tattha gantvā tathā ārocesi, gehajanopi tathā akāsi. Brāhmaṇo nhatvā bhuñjitvā vilimpitvā parijanaparivuto puttassa sarīraṃ citakaṃ āropetvā aggiṃ datvā dārukkhandhaṃ ḍahanto viya nissoko nissantāpo aniccasaññaṃ manasi karonto aṭṭhāsi.

අතීතයේ කසීරට බරණැස් නුවර ධම්මපාල නම් බ්‍රාහ්මණ පවුලක් වූහ. එහි බ්‍රාහ්මණයා, බැමිණිය, පුත්‍රයා, දියණිය, ලේලිය සහ දාසිය යන මොවුන් සියල්ලෝම මරණානුස්සති භාවනාවෙහි නිරත වූහ. ඔවුන් අතුරින් යමෙකු නිවසින් බැහැරට යන්නේද, ඔහු සෙසු අයට අවවාද කර කිසිදු ඇලීමකින් තොරවම නිවසින් පිටත් වෙයි. එක් දිනක් බ්‍රාහ්මණයා පුත්‍රයා සමඟ නිවසින් නික්ම කුඹුරට ගොස් සීසෑවේය. පුත්‍රයා වියළි තණකොළ හා කොළ රොඩු එකතු කොට ගිනි තැබීය. එහි සිටි එක් කළු නාගයෙකු ගින්නට බියෙන් ගස් බෙනයකින් නික්ම බ්‍රාහ්මණයාගේ පුත්‍රයාට දෂ්ට කළේය. ඔහු විෂ වේගයෙන් මෝහයට පත්ව එතැනම ඇද වැටී මියගොස්, සක් දෙවි රජව උපන්නේය. බ්‍රාහ්මණයා මියගිය පුත්‍රයා දැක, වැඩපළ අසලින් යන එක් මිනිසෙකුට මෙසේ කීවේය – 'යහළුව, මගේ නිවසට ගොස් බැමිණියට මෙසේ කියන්න: ස්නානය කර පිරිසිදු වස්ත්‍ර හැඳ, එක් අයෙකුට සෑහෙන ආහාර සහ මල් සුවඳ විලවුන් ආදිය ගෙන වහා මෙහි එන්න.' ඔහු එහි ගොස් එලෙසම දැන්වීය, නිවසේ අයද එසේම කළහ. බ්‍රාහ්මණයා ස්නානය කර, අනුභව කොට, සුවඳ විලවුන් ගල්වා, පිරිවර සමඟ එක්ව පුත්‍රයාගේ දේහය දර සෑයට නංවා ගිනි තබා, වියළි දර කඳක් පිලිස්සෙන්නාක් මෙන් කිසිදු ශෝකයක් හෝ තැවීමක් නැතිව, අනිත්‍ය සංඥාව මෙනෙහි කරමින් සිටියේය.

Atha brāhmaṇassa putto sakko hutvā nibbatti, so ca amhākaṃ bodhisatto ahosi. So attano purimajātiṃ katapuññañca paccavekkhitvā pitaraṃ ñātake ca anukampamāno brāhmaṇavesena tattha āgantvā [Pg.58] ñātake asocante disvā ‘‘ambho, migaṃ jhāpetha, amhākaṃ maṃsaṃ detha, chātomhī’’ti āha. ‘‘Na migo, manusso brāhmaṇā’’ti āha. ‘‘Kiṃ tumhākaṃ paccatthiko eso’’ti? ‘‘Na paccatthiko, ure jāto oraso mahāguṇavanto taruṇaputto’’ti āha. ‘‘Kimatthaṃ tumhe tathārūpe guṇavati taruṇaputte mate na socathā’’ti? Taṃ sutvā brāhmaṇo asocanakāraṇaṃ kathento –

එකල්හි බ්‍රාහ්මණයාගේ පුත්‍රයා ශක්‍රයා වී උපන්නේය. ඔහු අපගේ බෝධිසත්වයන් වහන්සේය. ඔහු තමා පෙර ජාතියේ කළ පින් මෙනෙහි කර, පියාට සහ නෑදෑයන්ට අනුකම්පාවෙන් බ්‍රාහ්මණ වේශයකින් එහි පැමිණියේය. එහි නෑදෑයන් ශෝක නොකරනු දැක, 'එම්බා පින්වතුනි, ඔබ මුවෙකු දවන්නේද? අපට මස් දෙන්න, මම බඩගින්නෙමි' යි කීවේය. 'මේ මුවෙකු නොව මිනිසෙකි' යි බ්‍රාහ්මණයා කීවේය. 'මොහු ඔබගේ සතුරෙක්ද?' යැයි විමසූ විට, 'සතුරෙක් නොවෙයි, ලෙහි උපන් මහා ගුණවත් තරුණ පුත්‍රයායි' බ්‍රාහ්මණයා පැවසීය. 'එසේනම් මෙවැනි ගුණවත් තරුණ පුත්‍රයෙකු මියගිය කල ඔබ ශෝක නොවන්නේ මන්ද?' යැයි ඇසූ විට, එය අසා බ්‍රාහ්මණයා ශෝක නොවීමට හේතුව පවසමින් මෙසේ කීවේය –

85.

85.

‘‘Uragova tacaṃ jiṇṇaṃ, hitvā gacchati saṃ tanuṃ;

Evaṃ sarīre nibbhoge, pete kālakate sati.

'සර්පයා තම දිරාගිය පරණ හැව ඉරා දමා යන්නාක් මෙන්, සත්වයාද ආයුෂ අවසන් වූ පසු නිෂ්ප්‍රයෝජන වූ මේ ශරීරය අත්හැර යයි. මෙසේ ශරීරය ප්‍රයෝජනයක් රහිත වූ, පණ නැති, මළ සිරුරක් බවට පත් වූ කල්හි;'

86.

86.

‘‘Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ;

Tasmā etaṃ na rodāmi, gato so tassa yā gatī’’ti. –

'පිලිස්සෙන දේහය නෑයන්ගේ හැඬීම නොදනී. එබැවින් මම ඔහු ගැන නොහඬමි. ඔහු තමාගේ කර්මානුරූපී ගතියට (උපතට) ගියේය.'

Dve gāthā abhāsi.

මෙසේ ගාථා දෙකක් දේශනා කළේය.

85-86. Tattha uragoti urena gacchatīti urago. Sappassetaṃ adhivacanaṃ. Tacaṃ jiṇṇanti jajjarabhāvena jiṇṇaṃ purāṇaṃ attano tacaṃ nimmokaṃ. Hitvā gacchati saṃ tanunti yathā urago attano jiṇṇatacaṃ rukkhantare vā kaṭṭhantare vā mūlantare vā pāsāṇantare vā kañcukaṃ omuñcanto viya sarīrato omuñcitvā pahāya chaḍḍetvā yathākāmaṃ gacchati, evameva saṃsāre paribbhamanto satto porāṇassa kammassa parikkhīṇattā jajjarībhūtaṃ saṃ tanuṃ attano sarīraṃ hitvā gacchati, yathākammaṃ gacchati, punabbhavavasena upapajjatīti attho. Evanti ḍayhamānaṃ puttassa sarīraṃ dassento āha. Sarīre nibbhogeti assa viya aññesampi kāye evaṃ bhogavirahite niratthake jāte. Peteti āyuusmāviññāṇato apagate. Kālakate satīti mate jāte. Tasmāti yasmā ḍayhamāno kāyo apetaviññāṇattā ḍāhadukkhaṃ viya ñātīnaṃ ruditaṃ paridevitampi na jānāti, tasmā etaṃ mama puttaṃ nimittaṃ katvā na rodāmi. Gato so tassa yā gatīti yadi matasattā na ucchijjanti, matassa pana katokāsassa kammassa vasena yā gati pāṭikaṅkhā, taṃ [Pg.59] cutianantarameva gato, so na purimañātīnaṃ ruditaṃ paridevitaṃ vā paccāsīsati, nāpi yebhuyyena purimañātīnaṃ ruditena kāci atthasiddhīti adhippāyo.

85-86. එහි 'උරග' යනු පපුවෙන් (ලෙයින්) යන බැවින් සර්පයාට නමකි. 'තචං ජිණ්‍ණං' යනු දිරාපත් වීම නිසා ජරාවට පත් වූ තමාගේ පරණ හැවයි. සර්පයා තම දිරාගිය හැව ගස් බෙනයක හෝ දර අතර හෝ මුල් අතර හෝ ගල් අතර හෝ දමා සිරුරෙන් ඉවත් වී යන්නාක් මෙන්, සංසාරයේ සැරිසරන සත්වයාද පුරාණ කර්මය ගෙවී ගිය පසු දිරාපත් වූ තම ශරීරය අත්හැර කර්මානුරූපව නැවත උපතකට යයි යන්න අර්ථයයි. 'ඒවං' යන්නෙන් දැවෙන පුත්‍රයාගේ දේහය පෙන්වයි. 'සිරී රේ නිබ්භෝගේ' යනු අන් අයගේ ශරීර මෙන්ම මේ ශරීරයද කිසිදු සුවයක් විඳිය නොහැකි නිෂ්ප්‍රයෝජන තත්ත්වයට පත් වූ කල්හිය. 'පේතේ' යනු ආයුෂ, උෂ්ණත්වය සහ විඤ්ඤාණය පහව ගිය කල්හිය. 'කාලකතේ' යනු මියගිය කල්හිය. යම් හෙයකින් දැවෙන දේහය විඤ්ඤාණය නැති බැවින් පීඩාව නොදනීද, නෑයන්ගේ හැඬීම හෝ වැලපීම නොදනීද, එබැවින් මම මගේ පුත්‍රයා අරමුණු කරගෙන නොහඬමි. 'ගතෝ සෝ තස්ස යා ගතී' යනු මියගිය සත්වයන් සහමුලින්ම විනාශ නොවන බැවින්, කළා වූ කර්ම බලයෙන් යම් උපතක් ලැබිය යුතුද, චුති සිතට අනතුරුවම ඔහු එහි ගියේය. ඔහු පැරණි නෑයන්ගේ හැඬීම හෝ වැලපීම බලාපොරොත්තු නොවන අතර, නෑයන් හැඬීමෙන් කිසිදු යහපතක් ද සිදු නොවන බව මෙහි අදහසයි.

Evaṃ brāhmaṇena attano asocanakāraṇe kathite pariyāyamanasikārakosalle pakāsite brāhmaṇarūpo sakko brāhmaṇiṃ āha – ‘‘amma, tuyhaṃ so mato kiṃ hotī’’ti? ‘‘Dasa māse kucchinā pariharitvā thaññaṃ pāyetvā hatthapāde saṇṭhapetvā saṃvaḍḍhito putto me, sāmī’’ti. ‘‘Yadi evaṃ pitā tāva purisabhāvena mā rodatu, mātu nāma hadayaṃ mudukaṃ, tvaṃ kasmā na rodasī’’ti? Taṃ sutvā sā arodanakāraṇaṃ kathentī –

බ්‍රාහ්මණයා ශෝක නොවීමට හේතුව සහ මනස මෙහෙයවන ආකාරය මෙසේ පැහැදිලි කළ පසු, බ්‍රාහ්මණ වේශයෙන් සිටි ශක්‍රයා බැමිණියගෙන් මෙසේ ඇසීය – 'මෑණියනි, මේ මියගිය තැනැත්තා ඔබට කවුරුන්ද?' 'හිමියනි, මාස දහයක් කුස දරා, කිරි පොවා, අත් පා වර්ධනය කර හදා වඩා ගත් මාගේ පුත්‍රයායි.' 'පියා පිරිමියෙකු බැවින් නොහැඬුවත්, මවකගේ හදවත මෘදුය. ඔබ හඬන්නේ නැත්තේ ඇයි?' එය ඇසූ ඇය නොහැඬීමට හේතුව පවසමින් මෙසේ කීවේය –

87.

87.

‘‘Anabbhito tato āgā, nānuññāto ito gato;

Yathāgato tathā gato, tattha kā paridevanā.

'හිමියනි, මොහු මා විසින් නොකැඳවාම (පෙර භවයෙන්) මෙහි පැමිණියේය. මාගෙන් අවසර නොගෙනම මෙතැනින් නික්ම ගියේය. පැමිණි පරිද්දෙන්ම ඔහු නික්ම ගියේය. එවන් වසඟයේ නැති මරණය හමුවේ හඬා වැලපීමෙන් ඇති පලය කිම?'

88.

88.

‘‘Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ;

Tasmā etaṃ na rodāmi, gato so tassa yā gatī’’ti. –

'පිලිස්සෙන දේහය නෑයන්ගේ හැඬීම නොදනී. එබැවින් මම ඔහු ගැන නොහඬමි. ඔහු තමාගේ කර්මානුරූපී ගතියට ගියේය.'

Gāthādvayamāha. Tattha anabbhitoti anavhāto, ‘‘ehi mayhaṃ puttabhāvaṃ upagacchā’’ti evaṃ apakkosito. Tatoti yattha pubbe ṭhito, tato paralokato. Āgāti āgañchi. Nānuññātoti ananumato, ‘‘gaccha, tāta, paraloka’’nti evaṃ amhehi avissaṭṭho. Itoti idhalokato. Gatoti apagato. Yathāgatoti yenākārena āgato, amhehi anabbhito eva āgatoti attho. Tathā gatoti tenevākārena gato. Yathā sakeneva kammunā āgato, tathā sakeneva kammunā gatoti. Etena kammassakataṃ dasseti. Tattha kā paridevanāti evaṃ avasavattike saṃsārapavatte maraṇaṃ paṭicca kā nāma paridevanā, ayuttā sā paññavatā akaraṇīyāti dasseti.

මෙසේ ගාථා දෙකක් පැවසුවාය. එහි 'අනබ්භිතෝ' යනු 'මගේ පුත්‍රයා වීමට එන්නැයි' ආරාධනා නොකළ බවයි. 'තතෝ' යනු පරලොවින් ආ බවයි. 'නානුඤ්ඤාතෝ' යනු 'පුතණුවනි පරලොව යන්නැයි' අප අවසර නොදුන් නමුත් ඔහු නික්ම ගිය බවයි. 'යථාගතෝ' යනු තමාගේම කර්මයෙන් පැමිණියාක් මෙන් තමාගේම කර්මයෙන් නික්ම ගිය බවයි. මෙයින් කර්මස්සකතාව පෙන්වයි. මෙසේ තමාගේ වසඟයේ නැති සංසාර ගමනේදී මරණය ගැන හැඬීම නුසුදුසු බවත් පඥ්ඥාවන්තයන් විසින් එය නොකළ යුතු බවත් පෙන්වා දෙයි.

Evaṃ brāhmaṇiyā vacanaṃ sutvā tassa bhaginiṃ pucchi – ‘‘amma, tuyhaṃ so kiṃ hotī’’ti? ‘‘Bhātā me, sāmī’’ti. ‘‘Amma, bhaginiyo nāma bhātūsu sinehā, tvaṃ kasmā na rodasī’’ti? Sāpi arodanakāraṇaṃ kathentī –

බැමිණියගේ වචන අසා, සක් දෙවිඳු ඔහුගේ සහෝදරියගෙන් විමසීය – 'නංගිය, මොහු ඔබට කවුරුන්ද?' 'හිමියනි, මොහු මගේ සහෝදරයායි.' 'නංගිය, සහෝදරියන් සහෝදරයන්ට ඉතා ආදරය දක්වනවා නේද? ඔබ හඬන්නේ නැත්තේ ඇයි?' ඇයද නොහැඬීමට හේතුව පවසමින් මෙසේ කීවාය –

89.

89.

‘‘Sace [Pg.60] rode kissa assaṃ, tattha me kiṃ phalaṃ siyā;

Ñātimittasuhajjānaṃ, bhiyyo no aratī siyā.

'හිමියනි, මම හැඬුවහොත් ශරීරය වැහැරී දුර්වල වන්නෙමි. ඉන් මට ඇති ඵලය කිම? මාගේ හැඬීම නිසා මගේ නෑ හිතමිතුරන් තවත් ශෝකයට පත්වීම පමණක් සිදුවනු ඇත.'

90.

90.

‘‘Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ;

Tasmā etaṃ na rodāmi, gato so tassa yā gatī’’ti. –

'පිලිස්සෙන දේහය නෑයන්ගේ හැඬීම නොදනී. එබැවින් මම ඔහු ගැන නොහඬමි. ඔහු තමාගේ කර්මානුරූපී ගතියට ගියේය.'

Gāthādvayamāha. Tattha sace rode kisā assanti yadi ahaṃ rodeyyaṃ, kisā parisukkhasarīrā bhaveyyaṃ. Tattha me kiṃ phalaṃ siyāti tasmiṃ mayhaṃ bhātu maraṇanimitte rodane kiṃ nāma phalaṃ, ko ānisaṃso bhaveyya? Na tena mayhaṃ bhātiko āgaccheyya, nāpi so tena sugatiṃ gaccheyyāti adhippāyo. Ñātimittasuhajjānaṃ, bhiyyo no aratī siyāti amhākaṃ ñātīnaṃ mittānaṃ suhadayānañca mama socanena bhātumaraṇadukkhato bhiyyopi arati dukkhameva siyāti.

ඇය ගාථා දෙකක් ප්‍රකාශ කළාය. එහි “සචේ රොදේ කිසා අස්සං” යනු - මම යම් හෙයකින් හඬන්නෙම් නම්, එවිට ශරීරය වියළී වැහැරී යන්නේය. “තත්ථ මේ කිං ඵලං සියා” යනු - මාගේ සොහොයුරාගේ මරණය නිමිති කරගෙන හඬා වැලපීමෙන් මට ලැබෙන ඵලය කුමක්ද? එයින් ලැබෙන අනිසංසය කුමක්ද? ඒ හැඬීම නිසා මාගේ සොහොයුරා ආපසු නොඑන්නේය; එමෙන්ම ඔහු ඒ මගින් සුගතියට ද නොයන්නේය යනු අදහසයි. “ඤාතිමිත්තසුහජ්ජානං, භිය්‍යෝ නෝ අරතී සියා” යනු - අපගේ නෑ හිතවතුන්ට මාගේ ශෝක කිරීම නිසා සොහොයුරාගේ මරණයේ දුකට වඩා වැඩි නොසතුටක් හෙවත් දුකක්ම ඇති වන්නේය යන්නයි.

Evaṃ bhaginiyā vacanaṃ sutvā tassa bhariyaṃ pucchi – ‘‘tuyhaṃ so kiṃ hotī’’ti? ‘‘Bhattā me, sāmī’’ti. ‘‘Bhadde, itthiyo nāma bhattari sinehā honti, tasmiñca mate vidhavā anāthā honti, kasmā tvaṃ na rodasī’’ti? Sāpi attano arodanakāraṇaṃ kathentī –

මෙසේ සොහොයුරියගේ වචනය අසා (බ්‍රාහ්මණයා) මළ තැනැත්තාගේ බිරිඳගෙන් විමසීය: “ඔහු ඔබට කවුරුන්ද?” “ස්වාමීනි, ඔහු මාගේ ස්වාමිපුරුෂයාය.” “පින්වත් නැගණිය, ස්ත්‍රීන් නාමයෙන් ස්වාමිපුරුෂයා කෙරෙහි ස්නේහවන්ත වෙති. ඔහු මියගිය විට ඔවුහු වැන්දඹු වී අසරණ වෙති. ඔබ හඬන්නේ මන්ද?” ඇය ද තමා නොහඬන හේතුව දක්වමින් මෙසේ පැවසුවාය -

91.

91.

‘‘Yathāpi dārako candaṃ, gacchantamanurodati;

Evaṃsampadamevetaṃ, yo petamanusocati.

“අහසේ ගමන් කරන හඳ ලබා ගැනීමට හඬන බාල දරුවකු මෙන්, මියගිය අයෙකු ගැන ශෝක කරන තැනැත්තාගේ එම ශෝකය ද එවැනිම නිෂ්ඵල වූවකි.”

92.

92.

‘‘Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ;

Tasmā etaṃ na rodāmi, gato so tassa yā gatī’’ti. – gāthādvayamāha;

“(මිනී වතේ) දැවෙන ශරීරය විඤ්ඤාණය නැති බැවින් නෑයන්ගේ හැඬීම නොදනියි. එම නිසා මම ඔහු උදෙසා නොහඬමි. ඔහු තමාගේ කර්මානුරූපව යම් ගතියකට ගියේය.” යනුවෙන් ගාථා දෙකක් පැවසුවාය.

Tattha dārakoti bāladārako. Candanti candamaṇḍalaṃ. Gacchantanti nabhaṃ abbhussukkamānaṃ. Anurodatīti ‘‘mayhaṃ rathacakkaṃ gahetvā dehī’’ti anurodati. Evaṃsampadamevetanti yo petaṃ mataṃ anusocati, tassetaṃ anusocanaṃ evaṃsampadaṃ evarūpaṃ, ākāsena gacchantassa candassa gahetukāmatāsadisaṃ alabbhaneyyavatthusmiṃ icchābhāvatoti adhippāyo.

එහි “දාරකෝ” යනු අඥාන දරුවාය. “චන්දං” යනු චන්ද්‍ර මණ්ඩලයයි. “ගච්ඡන්තං” යනු අහසට නැගී යන බවයි. “අනුරොදති” යනු “මට රථ රෝදයක් ලෙස හඳ ගෙන දෙන්නැයි” නැවත නැවතත් හඬා වැලපීමයි. “ඒවංසම්පදමේවේතං” යනු මියගිය තැනැත්තා ගැන ශෝක කරන තැනැත්තාගේ එම ශෝකය මෙබඳු ස්වභාවයක් ගනී; එනම් අහසේ යන සඳ අල්ලා ගැනීමට කැමති වන්නා සේ, ලබාගත නොහැකි වස්තුවක් කෙරෙහි ඇති ආශාව නිසා ඇති වන්නක් බව අදහසයි.

Evaṃ tassa bhariyāya vacanaṃ sutvā dāsiṃ pucchi – ‘‘amma, tuyhaṃ so kiṃ hotī’’ti? ‘‘Ayyo me, sāmī’’ti. ‘‘Yadi evaṃ tena tvaṃ pothetvā veyyāvaccaṃ [Pg.61] kāritā bhavissasi, tasmā maññe ‘sumuttāhaṃ tenā’ti na rodasī’’ti? ‘‘Sāmi, mā maṃ evaṃ avaca, na cetaṃ anucchavikaṃ, ativiya khantimettānuddayāsampanno yuttavādī mayhaṃ ayyaputto ure saṃvaḍḍhaputto viya ahosī’’ti. Atha ‘‘kasmā na rodasī’’ti? Sāpi attano arodanakāraṇaṃ kathentī –

මෙසේ බිරිඳගේ වචනය ද අසා ඔහු දාසියගෙන් විමසීය: “දරුව, ඔහු ඔබට කවුරුන්ද?” “ස්වාමීනි, ඔහු මාගේ ස්වාමියාය.” “එසේ නම් ඔහු ඔබට තළා පෙළා වැඩ ගත්තා විය හැකිය, ඒ නිසා ‘මම ඔහුගෙන් හොඳින් නිදහස් වීමි’ යැයි සිතා ඔබ නොහඬන්නේද?” “ස්වාමීනි, මට එසේ නොකියන්න, එය නොගැලපේ. මාගේ ස්වාමිපුත්‍රයා ඉතාමත් ඉවසීමෙන්, මෙත් සිතින් හා කරුණාවෙන් පිරි තැනැත්තෙකි. ඔහු සුදුසු දේම පවසන්නෙකි. ඔහු මට මාගේ පපුවෙහි හැදුණු පුතකු වැන්නෙකි.” එවිට “එසේ නම් ඔබ නොහඬන්නේ මන්ද?” යැයි විමසූ කල්හි, ඇය ද තමා නොහඬන හේතුව පවසමින් මෙසේ පැවසුවාය -

93.

93.

‘‘Yathāpi brahme udakumbho, bhinno appaṭisandhiyo;

Evaṃsampadamevetaṃ, yo petamanusocati.

“පින්වත් බ්‍රාහ්මණය, බිඳුණු පැන් කළයක් නැවත සන්ධි කළ නොහැක්කා සේ, මියගිය අයෙකු ගැන ශෝක කරන තැනැත්තාගේ එම ශෝකය ද එවැනිම නිෂ්ඵල වූවකි.”

94.

94.

‘‘Ḍayhamāno na jānāti, ñātīnaṃ paridevitaṃ;

Tasmā etaṃ na rodāmi, gato so tassa yā gatī’’ti. –

“දැවෙන ශරීරය නෑයන්ගේ හැඬීම නොදනියි. එනිසා මම ඔහු උදෙසා නොහඬමි. ඔහු තමාගේ කර්මානුරූප ගතියට ගියේය.”

Gāthādvayamāha. Tattha yathāpi brahme udakubbho, bhinno appaṭisandhiyoti brāhmaṇa seyyathāpi udakaghaṭo muggarappahārādinā bhinno appaṭisandhiyo puna pākatiko na hoti. Sesamettha vuttanayattā uttānatthameva.

යනුවෙන් ගාථා දෙකක් පැවසුවාය. එහි “යථාපි බ්‍රහ්මේ උදකුම්භෝ, භින්නෝ අප්පටිසන්ධියෝ” යනු - පින්වත් බ්‍රාහ්මණය, මුගුරු පහරක් වැදීම ආදියෙන් බිඳුණු පැන් කළයක් නැවත කිසිදා ප්‍රකෘති තත්ත්වයට පත් කළ නොහැක්කාක් මෙනි. මෙහි ඉතිරි කොටස කලින් පැහැදිලි කළ බැවින් එහි අර්ථය පැහැදිලිය.

Sakko tesaṃ kathaṃ sutvā pasannamānaso ‘‘sammadeva tumhehi maraṇassati bhāvitā, ito paṭṭhāya na tumhehi kasiādikaraṇakiccaṃ atthī’’ti tesaṃ gehaṃ sattaratanabharitaṃ katvā ‘‘appamattā dānaṃ detha, sīlaṃ rakkhatha, uposathakammaṃ karothā’’ti ovaditvā attānañca tesaṃ nivedetvā sakaṭṭhānameva gato. Tepi brāhmaṇādayo dānādīni puññāni karontā yāvatāyukaṃ ṭhatvā devaloke uppajjiṃsu.

සක් දෙවිඳුන් ඔවුන්ගේ එම කතාව අසා පැහැදුණු සිතින් යුතුව, “ඔබ සැම මරණානුස්සතිය මැනවින් වඩා ඇත. අද පටන් ඔබට ගොවිතැන් කිරීම ආදී කටයුතු අවශ්‍ය නැත” යැයි පවසා ඔවුන්ගේ නිවස සත් රුවනින් පුරවා, “අප්‍රමාදීව දන් දෙන්න, සිල් රකින්න, උපෝසථ කර්ම කරන්න” යැයි අවවාද කොට, තමා කවුරුන්දැයි හෙළි කර තමාගේ ස්ථානයටම ගියේය. ඒ බ්‍රාහ්මණයා ඇතුළු පිරිස ද දානාදී පින්කම් සිදු කරමින් ජීවිතාන්තය දක්වා සිට දෙව්ලොව උපන්නෝය.

Satthā imaṃ jātakaṃ āharitvā tassa upāsakassa sokasallaṃ samuddharitvā upari saccāni pakāsesi, saccapariyosāne upāsako sotāpattiphale patiṭṭhahīti.

ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙම ජාතක කතාව ගෙන හැර දක්වා, එම උපාසකයාගේ ශෝක නමැති හීසය උදුරා දමා, මතු මත්තෙහි සත්‍යයන් ප්‍රකාශ කළ සේක. සත්‍යය දේශනාව අවසානයේ උපාසක තෙමේ සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටියේය.

Uragapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

උරග ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව නිමවාය.

Iti khuddaka-aṭṭhakathāya petavatthusmiṃ

මෙසේ ඛුද්දක අටුවාවෙහි ප්‍රේත වස්තුවෙහි,

Dvādasavatthupaṭimaṇḍitassa

කථා වස්තු දොළසකින් අලංකාර වූ,

Paṭhamassa uragavaggassa atthasaṃvaṇṇanā niṭṭhitā.

පළමු වන උරග වර්ගයේ අර්ථ වර්ණනාව නිමවාය.

2. Ubbarivaggo

2. උබ්බරි වර්ගය

1. Saṃsāramocakapetivatthuvaṇṇanā

1. සංසාරමෝචක ප්‍රේතී වස්තු වර්ණනාව

Naggā [Pg.62] dubbaṇṇarūpāsīti idaṃ satthari veḷuvane viharante magadharaṭṭhe iṭṭhakavatīnāmake gāme aññataraṃ petiṃ ārabbha vuttaṃ. Magadharaṭṭhe kira iṭṭhakavatī ca dīgharāji cāti dve gāmakā ahesuṃ, tattha bahū saṃsāramocakā micchādiṭṭhikā paṭivasanti. Atīte ca kāle pañcannaṃ vassasatānaṃ matthake aññatarā itthī tattheva iṭṭhakavatiyaṃ aññatarasmiṃ saṃsāramocakakule nibbattitvā micchādiṭṭhivasena bahū kīṭapaṭaṅge jīvitā voropetvā petesu nibbatti.

“නග්ගා දුබ්බණ්ණරූපාසි” යනාදි වශයෙන් ආරම්භ වන මෙම කථා වස්තුව ශාස්තෘන් වහන්සේ වේළුවනාරාමයෙහි වැඩවසන කාලයෙහි මගධ රට ඉට්ඨකවතී නම් ගමෙහි එක්තරා ප්‍රේතියක් අරභයා දේශනා කරන ලදී. මගධ රටෙහි ඉට්ඨකවතී සහ දීඝරාජි යනුවෙන් කුඩා ගම් දෙකක් විය. එහි “සංසාරමෝචක” නම් මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය ගත් බොහෝ පිරිසක් පදිංචිව සිටියහ. අතීත කාලයෙහි, මීට වසර පන්සියයකට පෙර එක්තරා ස්ත්‍රියක් එම ඉට්ඨකවතී ගමෙහිම එක්තරා සංසාරමෝචක පවුලක ඉපදී, මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය ගෙන පණුවන් හා පළඟැටියන් වැනි සතුන් ජීවිතක්ෂයට පත් කොට ප්‍රේත ලෝකයෙහි උපන්නාය.

Sā pañca vassasatāni khuppipāsādidukkhaṃ anubhavitvā amhākaṃ bhagavati loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakke anukkamena rājagahaṃ upanissāya veḷuvane viharante punapi iṭṭhakavatiyaṃyeva aññatarasmiṃ saṃsāramocakakuleyeva nibbattitvā yadā sattaṭṭhavassuddesikakāle aññāhi dārikāhi saddhiṃ rathikāya kīḷanasamatthā ahosi, tadā āyasmā sāriputtatthero tameva gāmaṃ upanissāya aruṇavatīvihāre viharanto ekadivasaṃ dvādasahi bhikkhūhi saddhiṃ tassa gāmassa dvārasamīpena maggena atikkamati. Tasmiṃ khaṇe bahū gāmadārikā gāmato nikkhamitvā dvārasamīpe kīḷantiyo pasannamānasā mātāpitūnaṃ paṭipattidassanena vegenāgantvā theraṃ aññe ca bhikkhū pañcapatiṭṭhitena vandiṃsu. Sā panesā assaddhakulassa dhītā cirakālaṃ aparicitakusalatāya sādhujanācāravirahitā anādarā alakkhikā viya aṭṭhāsi. Thero tassā pubbacaritaṃ idāni ca saṃsāramocakakule nibbattanaṃ āyatiñca niraye nibbattanārahataṃ disvā ‘‘sacāyaṃ maṃ vandissati, niraye na uppajjissati, petesu nibbattitvāpi mamaṃyeva nissāya sampattiṃ paṭilabhissatī’’ti ñatvā karuṇāsañcoditamānaso tā dārikāyo āha – ‘‘tumhe bhikkhū vandatha, ayaṃ pana dārikā alakkhikā viya ṭhitā’’ti. Atha naṃ tā dārikā hatthesu pariggahetvā ākaḍḍhitvā balakkārena therassa pāde vandāpesuṃ.

ඇය වසර පන්සියයක් කුසගින්න හා පිපාසය ආදී දුක් අනුභව කොට, අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලොව පහළ වී උතුම් දම්සක් පවත්වමින් පිළිවෙළින් රජගහ නුවර ඇසුරු කොට වේළුවනාරාමයෙහි වැඩ වසන කල්හි, නැවතත් එම ඉට්ඨකවතී ගමෙහිම එක්තරා සංසාරමෝචක පවුලක ඉපදුණාය. ඇය වයස අවුරුදු හතක් අටක් පමණ වී අන් දැරියන් සමඟ වීදියේ සෙල්ලම් කරමින් සිටි කාලයක, ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත මහරහතන් වහන්සේ එම ගම ඇසුරු කොට අරුණවතී විහාරයෙහි වැඩ වසමින් එක් දිනක් භික්ෂූන් වහන්සේලා දොළොස් නමක් සමඟ එම ගමේ දොරටුව අසල මාර්ගයෙන් ගමන් කළ සේක. ඒ මොහොතේ ගමෙන් පිටතට පැමිණ දොරටුව අසල සෙල්ලම් කරමින් සිටි බොහෝ ගම්බද දැරියෝ පහන් වූ සිතින් යුතුව, තම මවුපියන්ගේ හැසිරීම දැකීමෙන් ලැබූ පුරුද්දෙන් යුතුව වහා පැමිණ තෙරුන් වහන්සේටත් අනෙක් භික්ෂූන් වහන්සේලාටත් පංචපතිට්ඨිතයෙන් වැන්දහ. ශ්‍රද්ධාවක් නැති පවුලක දියණිය වූ ඇය, බොහෝ කලක් තිස්සේ කුසල් රැස් නොකළ බැවින් සත්පුරුෂ චාරිත්‍රවලින් තොරව, ගෞරවයක් නොමැතිව, අවාසනාවන්තියක මෙන් බලා සිටියාය. තෙරුන් වහන්සේ ඇයගේ පෙර හැසිරීමත්, දැන් සංසාරමෝචක පවුලක ඉපදී සිටින බවත්, මතු මත්තෙහි නිරයෙහි ඉපදීමට සුදුසු බවත් දැක, “ඉදින් ඇය මට වඳින්නේ නම්, නිරයෙහි උපදින්නේ නැත. ප්‍රේත ලෝකයෙහි උපන්නත් මා නිසාම ඇය සම්පත් ලබන්නීය” යි සලකා කරුණාවෙන් පෙලඹුණු සිතින් යුතුව ඒ දැරියන්ට මෙසේ වදාළ සේක: “ඔබ සැම භික්ෂූන්ට වඳින්නහුය. නමුත් මෙම දැරිය අවාසනාවන්තියක මෙන් බලා සිටින්නීය” යනුවෙනි. එවිට ඒ දැරියෝ ඇයව අත්වලින් අල්ලා ඇදගෙන විත් බලහත්කාරයෙන් තෙරුන් වහන්සේගේ පාමුල වැන්දවූහ.

Sā [Pg.63] aparena samayena vayappattā dīgharājiyaṃ saṃsāramocakakule aññatarassa kumārassa dinnā paripuṇṇagabbhā hutvā kālakatā petesu uppajjitvā naggā dubbaṇṇarūpā khuppipāsābhibhūtā ativiya bībhacchadassanā vicarantī rattiyaṃ āyasmato sāriputtattherassa attānaṃ dassetvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Taṃ disvā thero –

පසු කලෙක ඇය වැඩිවියට පත්ව, දීඝරාජි ග්‍රාමයේ සංසාරමෝචක කුලයේ එක්තරා කුමාරයෙකුට පාවා දෙන ලදී. ඇය පිරුණු ගැබක් ඇතිව සිටියදී මියගොස්, ප්‍රේත ලෝකයෙහි උපත ලබා, වස්ත්‍ර රහිතව, විරූපී පෙනුමෙන් යුක්තව, සාගින්නෙන් හා පිපාසයෙන් පෙළෙමින් ඉතා පිළිකුල් සහගත දර්ශනයක් සහිතව සැරිසරන්නී, රාත්‍රී කාලයෙහි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත මහ රහතන් වහන්සේට තමන්ව පෙන්වා පසෙක සිටියාය. ඇය දුටු තෙරුන් වහන්සේ -

95.

95.

‘‘Naggā dubbaṇṇarūpāsi, kisā dhamanisanthatā;

Upphāsulike kisike, kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasī’’ti. –

"නිවස්නා වස්ත්‍ර නැති, විරූපී රූපයක් ඇති, නහර ඉලිප්පුණු සිරුරක් ඇති, ඉල ඇට මතු වූ, ඉතා කෙට්ටු වූ තැනැත්තිය, ඔබ කවුද? කුමක් නිසා මෙහි සිටින්නෙහිද?"

Gāthāya pucchi. Tattha dhamanisanthatāti nimmaṃsalohitatāya sirājālehi patthatagattā. Upphāsuliketi uggataphāsulike. Kisiketi kisasarīre. Pubbepi ‘‘kisā’’ti vatvā puna ‘‘kisike’’ti vacanaṃ aṭṭhicammanhārumattasarīratāya ativiya kisabhāvadassanatthaṃ vuttaṃ. Taṃ sutvā petī attānaṃ pavedentī –

යන ගාථාවෙන් විමසූහ. එහි 'ධමනිසන්ථතා' යනු මස් ලේ නොමැති බැවින් නහර ජාලයෙන් වැසුණු සිරුරක් ඇති බවයි. 'උප්ඵාසුලිකේ' යනු ඉල ඇට මතු වූ බවයි. 'කිසිකේ' යනු කෙට්ටු සිරුරක් ඇති බවයි. කලින් 'කිසා' යැයි පවසා නැවත 'කිසිකේ' යැයි කීමෙන් ඇට, සම හා නහර පමණක් ඉතිරි වූ සිරුරේ අතිශය කෙට්ටු බව හා විරූපී ස්වභාවය දැක්වීම අරමුණු කෙරේ. එය ඇසූ ප්‍රේතිය තමන් ගැන පවසන්නී -

96.

96.

‘‘Ahaṃ bhadante petīmhi, duggatā yamalokikā;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. – gāthaṃ vatvā puna therena –

"ස්වාමීනී, මම අවාසනාවන්ත වූ, යම ලෝකයට අයත් ප්‍රේතියක් වෙමි. පව්කම් කොට මෙලොවින් චුතව ප්‍රේත ලෝකයට පැමිණියෙමි" යි ගාථාවෙන් පවසා සිටියාය. නැවත තෙරුන් වහන්සේ විසින් -

97.

97.

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, petalokaṃ ito gatā’’ti. –

"ඔබ කයින්, වචනයෙන් හෝ සිතින් කරන ලද කෙබඳු අකුසලයක් නිසාද, කිනම් කර්ම විපාකයකින් මෙලොවින් චුතව ප්‍රේත ලෝකයට පැමිණියේද?"

Katakammaṃ puṭṭhā ‘‘adānasīlā maccharinī hutvā petayoniyaṃ nibbattitvā evaṃ mahādukkhaṃ anubhavāmī’’ti dassentī tisso gāthā abhāsi –

මෙසේ කරන ලද කර්මය පිළිබඳව විමසූ කල්හි, දන් දෙන ස්වභාවයක් නැති, මසුරු තැනැත්තියක වී ප්‍රේත යෝනියෙහි ඉපදී මෙලෙස මහා දුක් අනුභව කරන බව දක්වමින් ගාථා තුනක් පැවසුවාය.

98.

98.

‘‘Anukampakā mayhaṃ nāhesuṃ bhante, pitā ca mātā athavāpi ñātakā;

Ye maṃ niyojeyyuṃ dadāhi dānaṃ, pasannacittā samaṇabrāhmaṇānaṃ.

"ස්වාමීනී, 'පැහැදුණු සිතින් මහණ බමුණන්ට දන් දෙන්න' යැයි මාව උනන්දු කරවන පියා හෝ මව හෝ නෑදෑයෝ මට අනුකම්පා කරන්නෝ නොවූහ.

99.

99.

‘‘Ito ahaṃ vassasatāni pañca, yaṃ evarūpā vicarāmi naggā;

Khudāya taṇhāya ca khajjamānā, pāpassa kammassa phalaṃ mamedaṃ.

මම මේ ප්‍රේත ආත්මයට පැමිණ වසර පන්සියයක් තිස්සේ මෙලෙස නිර්වස්ත්‍රව සැරිසරමි. කුසගින්නෙන් හා පිපාසයෙන් පීඩා විඳිමි. මෙය මා විසින් කරන ලද පාප කර්මයේ විපාකයයි.

100.

100.

‘‘Vandāmi [Pg.64] taṃ ayya pasannacittā, anukampa maṃ vīra mahānubhāva;

Datvā ca me ādisa yañhi kiñci, mocehi maṃ duggatiyā bhadante’’ti.

ස්වාමීනී, මම පැහැදුණු සිතින් ඔබ වහන්සේට වඳිමි. මහා අනුභාව සම්පන්න වීරයන් වහන්ස, මට අනුකම්පා කළ මැනව. මහණ බමුණන් උදෙසා යම් කිසි දෙයක් දන් දී එම පින මට අනුමෝදන් කොට, ස්වාමීනී, මාව මේ දුගතියෙන් මුදා ගත මැනව" යි පැවසුවාය.

98. Tattha anukampakāti samparāyikena atthena anuggaṇhakā. Bhanteti theraṃ ālapati. Ye maṃ niyojeyyunti mātā vā pitā vā atha vā ñātakā edisā pasannacittā hutvā ‘‘samaṇabrāhmaṇānaṃ dadāhi dāna’’nti ye maṃ niyojeyyuṃ, tādisā anukampakā mayhaṃ nāhesunti yojanā.

98. එහි 'අනුකම්පකා' යනු පරලොව යහපත පිණිස අනුග්‍රහ කරන්නෝය. 'භන්තේ' යනු තෙරුන් වහන්සේ ඇමතීමයි. "මව හෝ පියා හෝ නෑදෑයන් හෝ එවැනි පැහැදුණු සිතක් ඇත්තෝ වී මහණ බමුණන්ට දන් දෙන්න යැයි මාව යොමු කළේ නම්, එවැනි අනුකම්පා කරන්නෝ මට නොවූහ" යනු මෙහි පද සම්බන්ධයයි.

99. Ito ahaṃ vassasatāni pañca, yaṃ evarūpā vicarāmi naggāti idaṃ sā petī ito tatiyāya jātiyā attano petattabhāvaṃ anussaritvā idānipi tathā pañcavassasatāni vicarāmīti adhippāyenāha. Tattha yanti yasmā, dānādīnaṃ puññānaṃ akatattā evarūpā naggā petī hutvā ito paṭṭhāya vassasatāni pañca vicarāmīti yojanā. Taṇhāyāti pipāsāya. Khajjamānāti khādiyamānā, bādhiyamānāti attho.

99. "ඉතෝ අහං වස්සසතානි පන්ච..." යන්නෙන් එම ප්‍රේතිය මෙයට පෙර තුන්වන ආත්මයේ සිට තම ප්‍රේත භාවය සිහිපත් කරමින්, දැන් පවා එලෙසම වසර පන්සියයක් සැරිසරන බව අදහස් කළාය. එහි 'යං' යනු යම් හෙයකින් දානාදී පින්කම් නොකළ බැවින් මෙවැනි නිර්වස්ත්‍ර ප්‍රේතියක වී වසර පන්සියයක් සැරිසැරීමට සිදු වූ බවයි. 'තණ්හාය' යනු පිපාසයෙනි. 'ඛජ්ජමානා' යනු පීඩා විඳිමින් හෝ දවනු ලබමින් යන අර්ථයයි.

100. Vandāmi taṃ ayya pasannacittāti ayya, tamahaṃ pasannacittā hutvā vandāmi, ettakameva puññaṃ idāni mayā kātuṃ sakkāti dasseti. Anukampa manti anuggaṇha mamaṃ uddissa anuddayaṃ karohi. Datvā ca me ādisa yañhi kiñcīti kiñcideva deyyadhammaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ datvā taṃ dakkhiṇaṃ mayhaṃ ādisa, tena me ito petayonito mokkho bhavissatīti adhippāyena vadati. Tenevāha ‘‘mocehi maṃ duggatiyā bhadante’’ti.

100. "වන්දාමි තං අය්‍ය පසන්නචිත්තා" යනු ස්වාමීනී, මම පැහැදුණු සිතින් ඔබ වහන්සේ වඳිමි, දැන් මට කළ හැකි එකම පින මෙය පමණක් යැයි දැක්වීමයි. "අනුකම්ප මං" යනු මට අනුග්‍රහ කරනු මැනව, මා උදෙසා දයාව දක්වනු මැනව යන්නයි. මහණ බමුණන්ට යම් කිසි පූජා වස්තුවක් දී එම පින මට අනුමෝදන් කරනු මැනව, එයින් මට මේ ප්‍රේත යෝනියෙන් මිදීම සිදුවනු ඇතැයි යන අදහසින් පවසයි. එබැවින් "ස්වාමීනී, මාව දුගතියෙන් මුදා ගන්න" යැයි පැවසුවාය. මෙය මෙහි අර්ථයයි.

Evaṃ petiyā vutte yathā so thero paṭipajji, taṃ dassetuṃ saṅgītikārehi tisso gāthā vuttā –

ප්‍රේතිය මෙසේ පැවසූ කල්හි, එම තෙරුන් වහන්සේ කටයුතු කළ ආකාරය දැක්වීම සඳහා සංගීතිකාරක තෙරුන් වහන්සේලා මෙම ගාථා තුන වදාළහ.

101.

101.

‘‘Sādhūti so paṭissutvā, sāriputtonukampako;

Bhikkhūnaṃ ālopaṃ datvā, pāṇimattañca coḷakaṃ;

Thālakassa ca pānīyaṃ, tassā dakkhiṇamādisi.

අනුකම්පා සහගත වූ සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ "යහපතැයි" පවසා ඇගේ වචනය පිළිගෙන, එක්තරා භික්ෂුවකට බත් පිඬක් ද, වියතක් පමණ වූ රෙදි කැබැල්ලක් ද, පැන් බඳුනක් ද පූජා කර එම පින ඇයට අනුමෝදන් කළහ.

102.

102.

‘‘Samanantarānuddiṭṭhe[Pg.65], vipāko udapajjatha;

Bhojanacchādanapānīyaṃ, dakkhiṇāya idaṃ phalaṃ.

පින් අනුමෝදන් කළ සැනින්ම එහි විපාකය පහළ විය. දිව්‍යමය ආහාර, වස්ත්‍ර සහ පැන් පහළ වූ අතර මෙය එම දානයේ විපාකයයි.

103.

103.

‘‘Tato suddhā sucivasanā, kāsikuttamadhārinī;

Vicittavatthābharaṇā, sāriputtaṃ upasaṅkamī’’ti.

ඉන්පසු ඇය ස්නානය කොට පිරිසිදු වූ සිරුරක් ඇතිව, පිරිසිදු වස්ත්‍ර හැඳ, උතුම් වූ කාසි සළු දරා, විවිධ අබරණින් සැරසී සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියාය.

101-103. Tattha bhikkhūnanti bhikkhuno, vacanavipallāsena hetaṃ vuttaṃ. ‘‘Ālopaṃ bhikkhuno datvā’’ti keci paṭhanti. Ālopanti kabaḷaṃ, ekālopamattaṃ bhojananti attho. Pāṇimattañca coḷakanti ekahatthappamāṇaṃ coḷakhaṇḍanti attho. Thālakassa ca pānīyanti ekathālakapūraṇamattaṃ udakaṃ. Sesaṃ khallāṭiyapetavatthusmiṃ vuttanayameva.

101-103. එහි 'භික්ඛූනං' යනු භික්ෂුවකට යන්නයි. මෙය වචන පෙරළියකින් යොදා ඇත. ඇතැම්හු 'ආලෝපං භික්ඛුනෝ දත්වා' ලෙසද කියවති. 'ආලෝපං' යනු බත් පිඬකි, එනම් එක් බත් පිඬක් පමණ වූ ආහාරයයි. 'පාණිමත්තං ච චෝළකං' යනු රියනක් පමණ වූ වස්ත්‍ර කැබැල්ලකි. 'ථාලකස්ස ච පානීයං' යනු එක් බඳුනක් පිරුණු පැන් ප්‍රමාණයකි. ඉතිරි කොටස ඛල්ලාටිය පේතවත්ථුවේ දැක්වෙන පරිදිම වේ.

Athāyasmā sāriputto taṃ petiṃ pīṇindriyaṃ parisuddhachavivaṇṇaṃ dibbavatthābharaṇālaṅkāraṃ samantato attano pabhāya obhāsentiṃ attano santikaṃ upagantvā ṭhitaṃ disvā paccakkhato kammaphalaṃ tāya vibhāvetukāmo hutvā tisso gāthā abhāsi –

ඉන්පසු ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේ, ප්‍රසන්න වූ ඉන්ද්‍රියයන් ඇති, ඉතා පිරිසිදු සිරුරු පැහැයක් ඇති, දිව්‍ය වස්ත්‍රාභරණයෙන් සැරසී තමන්ගේ ප්‍රභාවෙන් හාත්පස ඒකාලෝක කරමින් තමන් ඉදිරියෙහි සිටින එම ප්‍රේතිය දැක, කර්ම විපාකය ප්‍රත්‍යක්ෂ ලෙස ඇයට පැහැදිලි කර දෙනු කැමතිව ගාථා තුනක් වදාළහ.

104.

104.

‘‘Abhikkantena vaṇṇena, yā tvaṃ tiṭṭhasi devate;

Obhāsentī disā sabbā, osadhī viya tārakā.

"පින්වත් දේවතාවිය, ඉතා මනහර රූපයකින් යුක්තව, ඔසධී තාරකාව මෙන් සියලු දිශාවන් බබළවමින් සිටින ඔබ කවුද?"

105.

105.

‘‘Kena tetādiso vaṇṇo, kena te idha mijjhati;

Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manaso piyā.

"කිනම් පිනකින් මෙවැනි පැහැයක් ඔබට ලැබුණේද? කිනම් පිනකින් මෙහිදී ඔබට මෙවැනි සැප සම්පත් ලැබුණේද? ඔබ කැමති වූ යම් තාක් මනහර වස්තූන් වේද, ඒවා ඔබට පහළ වන්නේ කිනම් පිනකින්ද?"

106.

106.

‘‘Pucchāmi taṃ devi mahānubhāve, manussabhūtā kimakāsi puññaṃ;

Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.

"මහා අනුභාව සම්පන්න දේවතාවිය, මම ඔබෙන් විමසමි. ඔබ මිනිස් ලොව සිටියදී කිනම් පිනක් කළෙහිද? කිනම් පිනකින් මෙවැනි දීප්තිමත් අනුභාවයක් ලැබුණේද? ඔබේ ශරීරාලෝකය සියලු දිශාවන් බබළවන්නේ කිනම් පිනකින්ද?"

104. Tattha abhikkantenāti atimanāpena, abhirūpenāti attho. Vaṇṇenāti chavivaṇṇena. Obhāsentī disā sabbāti sabbāpi dasa disā jotentī ekālokaṃ karontī. Yathā kinti āha ‘‘osadhī viya tārakā’’ti. Ussannā pabhā etāya dhīyati, osadhānaṃ vā [Pg.66] anubalappadāyikāti katvā ‘‘osadhī’’ti laddhanāmā tārakā yathā samantato ālokaṃ kurumānā tiṭṭhati, evameva tvaṃ sabbadisā obhāsentīti attho.

104. එහි 'අභික්කන්තේන' යනු ඉතා මනහර වූ, ඉතා රූමත් වූ යන්නයි. 'වණ්ණේන' යනු සිරුරේ පැහැයෙනි. 'ඕභාසෙන්තී දිසා සබ්බා' යනු දස දිශාවන්ම ඒකාලෝක කරමින් යන්නයි. කිනම් ආලෝකයක් මෙන්ද යත්? 'ඔසධී තාරකාව මෙන්' යැයි වදාළහ. අතිශය ප්‍රභාව ඇති බැවින් හෝ ඖෂධයන්ට බලය ලබා දෙන බැවින් 'ඔසධී' නම් වූ තාරකාව යම් සේ හාත්පස ආලෝකවත් කරමින් පවතින්නේද, එලෙසම ඔබ සියලු දිශාවන් බබළවන්නීය යනු අර්ථයයි.

105. Kenāti kiṃ-saddo pucchāyaṃ. Hetuatthe cetaṃ karaṇavacanaṃ, kena hetunāti attho. Teti tava. Etādisoti ediso, etarahi yathādissamānoti vuttaṃ hoti. Kena te idha mijjhatīti kena puññavisesena idha imasmiṃ ṭhāne idāni tayā labbhamānaṃ sucaritaphalaṃ ijjhati nipphajjati. Uppajjantīti nibbattanti. Bhogāti paribhuñjitabbaṭṭhena ‘‘bhogā’’ti laddhanāmā vatthābharaṇādivittūpakaraṇavisesā. Ye kecīti bhoge anavasesato byāpetvā saṅgaṇhāti. Anavasesabyāpako hi ayaṃ niddeso yathā ‘‘ye keci saṅkhārā’’ti. Manaso piyāti manasā piyāyitabbā, manāpiyāti attho.

105. "කේන" යනු ප්‍රශ්නාර්ථයෙහි වැටෙන "කිං" ශබ්දයයි. මෙය හේතු අර්ථයෙහි තෘතියා විභක්ති පදයකි, "කවර හේතුවකින්ද" යනු එහි අර්ථයයි. "තේ" යනු "ඔබට" යන්නයි. "ඒතාදිසෝ" යනු "මෙබඳු වූ" හෙවත් "දැන් දක්නට ලැබෙන පරිදි වූ" යන අර්ථයයි. "කේන තේ ඉධ මිජ්ඣති" යනු "කිනම් කුසල් විශේෂයකින් මෙහි (මේ ස්ථානයෙහි) දැනට ඔබ විසින් ලබනු ලබන සුචරිත ඵලය සමෘද්ධ වන්නේද (සිද්ධ වන්නේද)" යන්නයි. "උප්පජ්ජන්ති" යනු "හටගනිති" හෙවත් "ලැබෙති" යන්නයි. "භෝගා" යනු අනුභව කළ යුතු අර්ථයෙන් "භෝග" යැයි නම් ලත් වස්ත්‍ර, ආභරණ ආදී සම්පත් විශේෂයන්ය. "යේ කේචි" යනු සියලුම භෝගයන් ශේෂයක් නොමැතිව ඇතුළත් කර ගැනීමයි. "යේ කේචි සංඛාරා" යන්නෙහි මෙන් මෙය ශේෂයක් නැතිව පැතිර පවත්නා නිර්දේශයකි. "මනසෝ පියා" යනු සිතින් ප්‍රිය කළ යුතු, සිතට ප්‍රිය වූ යන අර්ථයයි.

106. Pucchāmīti pucchaṃ karomi, ñātuṃ icchāmīti attho. Tanti tvaṃ. Devīti dibbānabhāvasamaṅgitāya, devi. Tenāha ‘‘mahānubhāve’’ti. Manussabhūtāti manussesu jātā manussabhāvaṃ pattā. Idaṃ yebhuyyena sattā manussattabhāve ṭhitā puññāni karontīti katvā vuttaṃ. Ayametāyaṃ gāthānaṃ saṅkhepato attho, vitthārato pana paramatthadīpaniyaṃ vimānavatthuaṭṭhakathāyaṃ vuttanayeneva veditabbo.

106. "පුච්ඡාමි" යනු "විමසමි", "දැනගනු කැමැත්තෙමි" යන අර්ථයයි. "තං" යනු "ඔබව" යන්නයි. "දේවි" යනු දිව්‍යමය ආනුභාවයෙන් යුක්ත බැවින් "දේවිය" යන්නයි. එබැවින් "මහානුභාව සම්පන්න තැනැත්තිය" යැයි පැවසූහ. "මනුස්සභූතා" යනු මිනිසුන් අතර උපන් හෙවත් මනුෂ්‍ය භාවයට පැමිණි යන්නයි. සත්ත්වයන් බොහෝ විට මනුෂ්‍ය භවයෙහි සිට පින්කම් කරන බැවින් මෙසේ පවසන ලදී. මෙය එම ගාථාවන්ගේ සංක්ෂිප්ත අර්ථයයි; විස්තරාත්මකව නම් පරමත්ථදීපනී නම් විමානවත්ථු අට්ඨකථාවෙහි සඳහන් ක්‍රමයටම දත යුතුය.

Evaṃ puna therena puṭṭhā petī tassā sampattiyā laddhakāraṇaṃ pakāsentī sesagāthā abhāsi –

මෙසේ නැවතත් ස්ථවිරයන් වහන්සේ විසින් විමසන ලද ඒ ප්‍රේතිය, තමාට ඒ සම්පත්තිය ලැබීමට හේතුව ප්‍රකාශ කරමින් ඉතිරි ගාථාවන් පැවසුවාය:

107.

107.

‘‘Uppaṇḍukiṃ kisaṃ chātaṃ, naggaṃ sampatitacchaviṃ;

Muni kāruṇiko loke, taṃ maṃ addakkhi duggataṃ.

ඇය මෙසේ පැවසුවාය: "ස්වාමීනි, ලෝකය කෙරෙහි කරුණාවන්ත වූ මුනිවරයෙක්, දුගතියට පත්වූ, සුදුමැලි වූ, කෙට්ටු වූ, කුසගින්නෙන් පීඩිත වූ, නිරුවත් වූ, සම ඉරී ගිය ශරීරයක් ඇති ඒ මා දුටුවේය."

108.

108.

‘‘Bhikkhūnaṃ ālopaṃ datvā, pāṇimattañca coḷakaṃ;

Thālakassa ca pānīyaṃ, mama dakkhiṇamādisi.

"ඒ මුනිවරයා භික්ෂුවකට බත් පිඬක් ද, වියතක් පමණ වූ රෙදි කඩක් ද, පාත්‍රයක් පිරුණු පැන් ද පූජා කර, ඒ පින් මට අනුමෝදන් කළේය."

109.

109.

‘‘Ālopassa phalaṃ passa, bhattaṃ vassasataṃ dasa;

Bhuñjāmi kāmakāminī, anekarasabyañjanaṃ.

"ස්වාමීනි, ඒ බත් පිඬෙහි විපාකය බලන්න. මම වසර දහසක් මුළුල්ලේ කැමති කැමති වස්තූන් පතමින්, නොයෙක් රස ව්‍යංජන සහිත දිව්‍ය භෝජන අනුභව කරමි."

110.

110.

‘‘Pāṇimattassa [Pg.67] coḷassa, vipākaṃ passa yādisaṃ;

Yāvatā nandarājassa, vijitasmiṃ paṭicchadā.

"ස්වාමීනි, ඒ වියතක් පමණ වූ රෙදි කඩෙහි විපාකය කෙබඳු දැයි බලන්න. නන්ද රජුගේ විජිතයෙහි යම් පමණ වස්ත්‍ර හා ආවරණ ඇත්ද,"

111.

111.

‘‘Tato bahutarā bhante, vatthānacchādanāni me;

Koseyyakambalīyāni, khomakappāsikāni ca.

"ස්වාමීනි, මට ඊටත් වඩා බොහෝ වස්ත්‍ර හා ආවරණ තිබේ. සේද වස්ත්‍ර, ලොම් වස්ත්‍ර, හණ වස්ත්‍ර සහ කපු වස්ත්‍ර මට අතිශයින්ම බොහෝය."

112.

112.

‘‘Vipulā ca mahagghā ca, tepākāsevalambare;

Sāhaṃ taṃ paridahāmi, yaṃ yañhi manaso piyaṃ.

"විශාල වූ ද, ඉතා වටිනා වූ ද ඒ වස්ත්‍ර අහසෙහි එල්ලී පවතියි. ඒ මම මාගේ සිතට ප්‍රිය වූ යම් යම් වස්ත්‍රයක් වේද, එයම හඳිමි, එයම පොරවමි."

113.

113.

‘‘Thālakassa ca pānīyaṃ, vipākaṃ passa yādisaṃ;

Gambhīrā caturassā ca, pokkharañño sunimmitā.

"ස්වාමීනි, ඒ පාත්‍රයක් පිරුණු පැන් පූජාවෙහි විපාකය කෙබඳු දැයි බලන්න. ගැඹුරු වූ ද, සතරැස් වූ ද, මැනවින් මවන ලද පොකුණු ලැබී ඇත."

114.

114.

‘‘Setodakā suppatitthā, sītā appaṭigandhiyā;

Padumuppalasañchannā, vārikiñjakkhapūritā.

"සුදු පැහැති දිය ඇති, මැනවින් පිහිටි තොටුපළවල් ඇති, සිසිල් වූ, දුගඳින් තොර වූ, පියුම් හා නිලුපුල් වලින් වැසුණු, රේණු වලින් පිරුණු ජලය ඇති පොකුණු මගේ කුසල් බලයෙන් මවා ඇත."

115.

115.

‘‘Sāhaṃ ramāmi kīḷāmi, modāmi akutobhayā;

Muniṃ kāruṇikaṃ loke, bhante vanditumāgatā’’ti.

"ඒ මම කිසිදු බියක් නොමැතිව එම පොකුණුවල රමිමි, ක්‍රීඩා කරමි, සතුටු වෙමි. ස්වාමීනි, ලෝකය කෙරෙහි කරුණාවන්ත වූ ඒ මුනිවරයාණන් වහන්සේ වඳින්නට මම පැමිණියෙමි."

107. Tattha uppaṇḍukinti uppaṇḍukajātaṃ. Chātanti bubhukkhitaṃ khudāya abhibhūtaṃ. Sampatitacchavinti chinnabhinnasarīracchaviṃ. Loketi idaṃ ‘‘kāruṇiko’’ti ettha vuttakaruṇāya visayadassanaṃ. Taṃ manti tādisaṃ mamaṃ, vuttanayena ekantato karuṇaṭṭhāniyaṃ maṃ. Duggatanti duggatiṃ gataṃ.

107. එහි "උප්පණ්ඩුකිං" යනු පඬු පැහැ ගැන්වුණු හෙවත් වියළි කොළයක් මෙන් සුදුමැලි වූ වර්ණයක් ඇති යන්නයි. "ඡාතං" යනු ආහාර අනුභව කිරීමේ කැමැත්තෙන් හෙවත් කුසගින්නෙන් පෙළුණු යන්නයි. "සම්පතිතච්ඡවිං" යනු කැපී ගිය හා පැළී ගිය ශරීර සමක් ඇති යන්නයි. "ලෝකේ" යනු "කාරුණිකෝ" යන්නෙහි දැක්වෙන කරුණාවට විෂය වන ලෝකය පෙන්වන පදයකි. "තං මං" යනු එවැනි ස්වභාවයකින් යුක්ත වූ, කලින් කී පරිදි ඒකාන්තයෙන්ම කරුණාවට භාජනය විය යුතු වූ මා යන්නයි. "දුග්ගතිං" යනු නරක ගතියට පැමිණි යන්නයි.

108-109. Bhikkhūnaṃ ālopaṃ datvātiādi therena attano karuṇāya katākāradassanaṃ. Tattha bhattanti odanaṃ, dibbabhojananti attho. Vassasataṃ dasāti dasa vassasatāni, vassasahassanti vuttaṃ hoti. Accantasaṃyoge cetaṃ upayogavacanaṃ. Bhuñjāmi kāmakāminī, anekarasabyañjananti aññehipi kāmetabbakāmehi samannāgatā anekarasabyañjanaṃ bhattaṃ bhuñjāmīti yojanā.

108-109. "භික්ඛූනං ආලෝපං දත්වා" යනාදී ගාථාවෙන් ස්ථවිරයන් වහන්සේ තමා කෙරෙහි දැක්වූ කරුණාවන්ත ආකාරය ප්‍රකාශ කරයි. එහි "භත්තං" යනු බත් හෙවත් දිව්‍ය භෝජන යන අර්ථයයි. "වස්සසතං දස" යනු වසර සියයක් දහසක් හෙවත් අවුරුදු දහසක් යන්නයි. මෙය අච්චන්තසංයෝග අර්ථයෙහි යෙදුණු ද්විතීයා විභක්ති පදයකි. "භුඤ්ජාමි කාමකාමිනී අනේක රසබ්‍යඤ්ජනං" යනු අන්‍ය වූ ද කැමති විය යුතු කාමයන්ගෙන් යුක්තව, නොයෙක් රසැති ව්‍යංජන සහිත බත් අනුභව කරමි යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි.

110. Coḷassāti deyyadhammasīsena tabbisayaṃ dānamayaṃ puññameva dasseti. Vipākaṃ passa yādisanti tassa coḷadānassa vipākasaṅkhātaṃ phalaṃ passa, bhante. Taṃ pana yādisaṃ yathārūpaṃ, kinti ceti āha ‘‘yāvatā nandarājassā’’tiādi.

110. "චෝළස්ස" යනු දාන වස්තුව මුල් කරගනිමින් එම දානයට අදාළ පුණ්‍යකර්මයම පෙන්වයි. "විපාකං පස්ස යාදිසං" යනු "ස්වාමීනි, ඒ වස්ත්‍ර දානයෙහි විපාක සංඛ්‍යාත ඵලය බලන්න" යන්නයි. එය කෙබඳු ද යත්, "යාවතා නන්දරාජස්ස" යනාදිය පවසන ලදී.

Tattha [Pg.68] koyaṃ nandarājā nāma? Atīte kira dasavassasahassāyukesu manussesu bārāṇasivāsī eko kuṭumbiko araññe jaṅghāvihāraṃ vicaranto araññaṭṭhāne aññataraṃ paccekabuddhaṃ addasa. So paccekabuddho tattha cīvarakammaṃ karonto anuvāte appahonte saṃharitvāva ṭhapetuṃ āraddho. So kuṭumbiko taṃ disvā, ‘‘bhante, kiṃ karothā’’ti vatvā tena appicchatāya kiñci avuttepi ‘‘cīvaradussaṃ nappahotī’’ti ñatvā attano uttarāsaṅgaṃ paccekabuddhassa pādamūle ṭhapetvā agamāsi. Paccekabuddho taṃ gahetvā anuvātaṃ āropento cīvaraṃ katvā pārupi. So kuṭumbikā jīvitapariyosāne kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane nibbattitvā tattha yāvatāyukaṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā tato cavitvā bārāṇasito yojanamatte ṭhāne aññatarasmiṃ gāme amaccakule nibbatti.

එහි මේ නන්ද රජු යනු කවුද? අතීතයේදී අවුරුදු දසදහසක් ආයුෂ ඇති මිනිසුන් අතර බාරාණසියේ විසූ එක්තරා කුටුම්බියෙක් වනයේ පයින් ඇවිදින්නේ එක්තරා පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ නමක් දුටුවේය. ඒ පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ එහි සිවුරු මසමින් සිටියදී වාටියට රෙදි මදි වූ බැවින් එය හකුළා තැබීමට උත්සාහ කළහ. ඒ කුටුම්බිකයා එය දැක, "ස්වාමීනි, කුමක් කරන සේක්ද?" යැයි විමසූ අතර, ඒ පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ අල්පේච්ඡ බැවින් කිසිවක් වදාළේ නැතත්, සිවුරට රෙදි මදි බව දැනගෙන තම උතුරු සළුව පසේබුදුරජාණන් වහන්සේගේ පාමුල තබා ගියේය. පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ එය ගෙන වාටියට තබා සිවුර සාදා පෙරවා ගත්හ. ඒ කුටුම්බිකයා දිවි කෙළවර කළුරිය කර තව්තිසා භවයෙහි ඉපදී එහි ආයුෂ ඇති තාක් දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කර, එතැනින් චුතව බාරාණසියේ සිට යොදුනක් පමණ දුරින් පිහිටි එක්තරා ගමක ඇමති කුලයක උපන්නේය.

Tassa vayappattakāle tasmiṃ gāme nakkhattaṃ saṅghuṭṭhaṃ ahosi. So mātaraṃ āha – ‘‘amma, sāṭakaṃ me dehi, nakkhattaṃ kīḷissāmī’’ti. Sā sudhotavatthaṃ nīharitvā adāsi. ‘‘Amma, thūlaṃ ida’’nti. Aññaṃ nīharitvā adāsi, tampi paṭikkhipi. Atha naṃ mātā āha – ‘‘tāta, yādise gehe mayaṃ jātā, natthi no ito sukhumatarassa vatthassa paṭilābhāya puñña’’nti. ‘‘Labhanaṭṭhānaṃ gacchāmi, ammā’’ti. ‘‘Gaccha, putta, ahaṃ ajjeva tuyhaṃ bārāṇasinagare rajjapaṭilābhaṃ icchāmī’’ti. So ‘‘sādhu, ammā’’ti mātaraṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā āha – ‘‘gacchāmi, ammā’’ti. ‘‘Gaccha, tātā’’ti. Evaṃ kirassā cittaṃ ahosi – ‘‘kahaṃ gamissati, idha vā ettha vā gehe nisīdissatī’’ti. So pana puññaniyāmena codiyamāno gāmato nikkhamitvā bārāṇasiṃ gantvā maṅgalasilāpaṭṭe sasīsaṃ pārupitvā nipajji. So ca bārāṇasirañño kālakatassa sattamo divaso hoti.

ඔහු වැඩිවියට පත් වූ කල ඒ ගමෙහි නැකත් උත්සවයක් ප්‍රකාශ කරන ලදී. ඔහු මවට මෙසේ කීවේය: "මෑණියනි, මට සළුවක් දෙන්න, මම නැකත් කෙළියට යන්නෙමි." ඇය මැනවින් සෝදන ලද වස්ත්‍රයක් ගෙනැවිත් දුන්නාය. "මෑණියනි, මෙය ගොරෝසු වැඩියි" කී විට වෙනත් එකක් දුන්නාය. එය ද ප්‍රතික්ෂේප කළේය. එවිට මව ඔහුට මෙසේ කීවාය: "පුතේ, අප උපන් මෙවැනි නිවසක මීට වඩා සියුම් වස්ත්‍රයක් ලැබීමට තරම් මට පිනක් නැත." "මෑණියනි, මම එය ලැබෙන තැනකට යන්නෙමි" යැයි කී විට, "පුතේ යන්න, මම අදම ඔබට බාරාණසී නුවර රජකම ලැබීම ප්‍රාර්ථනා කරමි" යැයි පැවසුවාය. ඔහු "මෑණියනි, යහපතක් වේවා" යැයි කියා මව වැඳ, ප්‍රදක්ෂිණා කර "මෑණියනි, මම යන්නෙමි" යැයි කීවේය. "පුතේ යන්න" යැයි කී විට ඇගේ සිතට මෙසේ සිතුණි: "මොහු කොහේ යන්නද, මෙහි හෝ අසල නිවසක හෝ ඉඳගනු ඇත." එහෙත් ඔහු පිනේ මෙහෙයවීමෙන් ගමෙන් නික්ම බාරාණසියට ගොස් මංගල ශිලා පටයෙහි හිස ද සමඟ වස්ත්‍රය පොරවාගෙන නිදාගත්තේය. එදින බාරාණසී රජු කළුරිය කර හත්වැනි දිනය විය.

Amaccā ca purohito ca rañño sarīrakiccaṃ katvā rājaṅgaṇe nisīditvā mantayiṃsu – ‘‘rañño ekā dhītā atthi, putto natthi, arājakaṃ rajjaṃ na tiṭṭhati, phussarathaṃ vissajjemā’’ti. Te kumudavaṇṇe cattāro sindhave yojetvā setacchattappamukhaṃ pañcavidhaṃ rājakakudhabhaṇḍaṃ rathasmiṃyeva ṭhapetvā rathaṃ vissajjetvā pacchato tūriyāni paggaṇhāpesuṃ. Ratho pācīnadvārena nikkhamitvā uyyānābhimukkho ahosi. ‘‘Paricayena uyyānābhimukho gacchati[Pg.69], nivattemā’’ti keci āhaṃsu. Purohito ‘‘mā nivattayitthā’’ti āha. Ratho kumāraṃ padakkhiṇaṃ katvā ārohanasajjo hutvā aṭṭhāsi, purohito pārupanakaṇṇaṃ apanetvā pādatalāni olokento ‘‘tiṭṭhatu ayaṃ dīpo, dvisahassadīpaparivāresu catūsu mahādīpesu ekarajjaṃ kāretuṃ yutto’’ti vatvā ‘‘tūriyāni paggaṇhatha, punapi paggaṇhathā’’ti tikkhattuṃ tūriyāni paggaṇhāpesi.

අමාත්‍යවරුන් සහ පුරෝහිතයන් රජුගේ ආදාහන කටයුතු නිමවා රාජ අංගනයේ රැස්වී මෙසේ සාකච්ඡා කළහ. "රජතුමාට එක් දියණියක් සිටින නමුත් පුතෙකු නැත. රජෙකු නොමැතිව රටක් පැවතිය නොහැක. එබැවින් අපි මංගල රථය (ඵුස්ස රථය) මුදා හරිමු." ඔවුහු මානෙල් මල් වැනි සුදු පැහැති සින්ධව අශ්වයන් හතර දෙනෙකු රථයෙහි යොදා, ශ්වේත ඡත්‍රය ප්‍රමුඛ පංච රාජ කකුධ භාණ්ඩ රථයෙහිම තැන්පත් කර රථය පිටත් කර හැරියහ. පසුව තූර්ය වාදකයන් පිටුපසින් ගමන් කරමින් තූර්ය වාදනය කරවූහ. රථය නැගෙනහිර දොරටුවෙන් පිටවී උයන දෙසට ගමන් කළේය. "පුරුද්ද නිසා රථය උයන දෙසට යයි, අපි මෙය හරවමු" යැයි සමහරු පැවසූහ. එවිට පුරෝහිත, "හරවන්න එපා" යැයි පැවසීය. රථය කුමාරයා වටා පැදකුණු කර ඔහුට නැගීමට සුදුසු පරිදි නතර විය. පුරෝහිත කුමාරයාගේ උතුරු සළුවේ කොණ ඉවත් කර පාද පතුල් බලා, "මේ දඹදිව තබා, දූපත් දෙදහසකින් පිරිවරා ගත් සතර මහාද්වීපයෙහිම ඒකඡත්‍ර රාජ්‍යයක් කිරීමට මොහු සුදුසුය" යැයි පවසා, "තූර්ය වාදනය කරව්, නැවතත් වාදනය කරව්" යැයි තෙවරක් පවසා තූර්ය වාදනය කරවීය.

Atha kumāro mukhaṃ vivaritvā oloketvā ‘‘kena kammena āgatattha, tātā’’ti āha. ‘‘Deva, tumhākaṃ rajjaṃ pāpuṇātī’’ti. ‘‘Tumhākaṃ rājā kaha’’nti? ‘‘Divaṅgato, sāmī’’ti. ‘‘Kati divasā atikkantā’’ti? ‘‘Ajja sattamo divaso’’ti. ‘‘Putto vā dhītā vā natthī’’ti? ‘‘Dhītā atthi, deva, putto natthī’’ti. ‘‘Tena hi karissāmi rajja’’nti. Te tāvadeva abhisekamaṇḍapaṃ katvā rājadhītaraṃ sabbālaṅkārehi alaṅkaritvā uyyānaṃ ānetvā kumārassa abhisekaṃ akaṃsu.

එවිට කුමාරයා දෙනෙත් විවෘත කර බලා, "පින්වතුනි, ඔබලා කුමන කරුණකට පැමිණියාහුද?" යැයි ඇසීය. "දේවයන් වහන්ස, ඔබට රාජ්‍යය හිමි වේ" යැයි ඔවුහු කීහ. "ඔබලාගේ රජු කොහේද?" යැයි ඔහු ඇසූ විට, "ස්වාමීනි, ඔහු දිවංගත විය" යැයි ඔවුහු පැවසූහ. "කී දවසක් ගත වීද?" යැයි ඇසූ විට, "අදට හත්වැනි දිනයයි" යැයි පැවසූහ. "පුතෙකු හෝ දියණියක නැද්ද?" යැයි ඇසූ විට, "දේවයන් වහන්ස, දියණියක් සිටින නමුත් පුතෙකු නැත" යැයි ඔවුහු කීහ. "එසේ නම් මම රාජ්‍යය භාර ගන්නෙමි" යැයි කුමාරයා පැවසීය. ඔවුහු එකෙණෙහිම අභිෂේක මණ්ඩපයක් සාදා, රාජ කුමරිය සියලු ආභරණයෙන් සරසා උයනට කැඳවාගෙන විත් කුමාරයා අභිෂේක කළහ.

Athassa katābhisekassa satasahassagghanikaṃ vatthaṃ upanesuṃ. So ‘‘kimidaṃ, tātā’’ti āha. ‘‘Nivāsanavatthaṃ, devā’’ti. ‘‘Nanu, tātā, thūla’’nti? ‘‘Manussānaṃ paribhogavatthesu ito sukhumataraṃ natthi, devā’’ti. ‘‘Tumhākaṃ rājā evarūpaṃ nivāsesī’’ti? ‘‘Āma, devā’’ti. ‘‘Na maññe puññavā tumhākaṃ rājā (a. ni. aṭṭha. 1.1.191) suvaṇṇabhiṅkāraṃ āharatha, labhissāmi vattha’’nti. Suvaṇṇabhiṅkāraṃ āhariṃsu. So uṭṭhāya hatthe dhovitvā mukhaṃ vikkhāletvā hatthena udakaṃ ādāya puratthimadisāyaṃ abbhukkiri. Tadā ghanapathaviṃ bhinditvā aṭṭha kapparukkhā uṭṭhahiṃsu. Puna udakaṃ gahetvā dakkhiṇāya pacchimāya uttarāyāti evaṃ catūsu disāsu abbhukkiri. Sabbadisāsu aṭṭha aṭṭha katvā dvattiṃsa kapparukkhā uṭṭhahiṃsu. Ekekāya disāya soḷasa soḷasa katvā catusaṭṭhi kammarukkhāti keci vadanti. So ekaṃ dibbadussaṃ nivāsetvā ekaṃ pārupitvā ‘‘nandarañño vijite suttakantikā itthiyo mā suttaṃ kantiṃsūti bheriṃ carāpethā’’ti vatvā chattaṃ ussāpetvā alaṅkatapaṭiyatto hatthikkhandhavaragato nagaraṃ pavisitvā pāsādaṃ āruyha mahāsampattiṃ anubhavi.

ඉන්පසු අභිෂේක ලැබූ ඒ රජුට ලක්ෂයක් වටිනා වස්ත්‍රයක් ඉදිරිපත් කළහ. ඔහු "පින්වතුනි, මෙය කුමක්ද?" යැයි ඇසීය. "දේවයන් වහන්ස, මෙය ඇඳීමට ඇති වස්ත්‍රයයි" යැයි කීහ. "පින්වතුනි, මෙය රළු වැඩියි නේද?" යැයි ඇසූ විට, "දේවයන් වහන්ස, මිනිසුන් පරිභෝජනය කරන වස්ත්‍ර අතර මීට වඩා සියුම් වස්ත්‍රයක් නැත" යැයි ඔවුහු පැවසූහ. "ඔබේ රජු මෙවැනි වස්ත්‍ර ඇන්දේද?" යැයි ඇසූ විට, "එසේය දේවයන් වහන්ස" යැයි කීහ. එවිට රජු, "ඔබේ රජු පින්වන්තයෙකු යැයි මම නොසිතමි. රන් කෙණ්ඩියක් ගෙන එන්න, මට වස්ත්‍ර ලැබෙනු ඇත" යැයි පැවසීය. ඔවුහු රන් කෙණ්ඩියක් ගෙනාහ. ඔහු නැගිට දෑත් සහ මුහුණ සෝදා, අතට පැන් ගෙන පෙරදිග දෙසට ඉසීය. එවිට ඝන පෘථිවිය පලාගෙන කල්ප වෘක්ෂ අටක් පැන නැගුණි. නැවත පැන් ගෙන දකුණ, බටහිර සහ උතුර යන සතර දිසාවටම ඒ අයුරින්ම ඉසීය. එවිට සෑම දිසාවකම අට බැගින් කල්ප වෘක්ෂ තිස් දෙකක් පැන නැගුණි. සමහර ආචාර්යවරුන් පවසන්නේ එක් එක් දිසාවක දහසය බැගින් කල්ප වෘක්ෂ සැට හතරක් පැන නැගුණු බවයි. ඒ නන්ද රජතුමා එක් දිව්‍ය වස්ත්‍රයක් හැඳ, තවත් එකක් පෙරවාගෙන, "නන්ද රජුගේ රාජ්‍යයෙහි නූල් කටින ස්ත්‍රීහු නූල් නොකටිය යුතුය" යැයි අණබෙර යවා, ශ්වේත ඡත්‍රය ඔසවා, මැනවින් සරසා උතුම් මංගල ඇතෙකු පිට නැගී නගරයට පිවිස ප්‍රාසාදයට නැග මහා සම්පත් අනුභව කළේය.

Evaṃ gacchante kāle ekadivasaṃ devī rañño sampattiṃ disvā ‘‘aho tapassī’’ti kāruññākāraṃ dassesi. ‘‘Kimidaṃ, devī’’ti ca puṭṭhā ‘‘atimahatī [Pg.70] te, deva, sampatti. Atīte addhani kalyāṇaṃ akattha, idāni anāgatassa atthāya kusalaṃ na karothā’’ti āha. ‘‘Kassa dema? Sīlavanto natthī’’ti. ‘‘Asuñño, deva, jambudīpo arahantehi, tumhe dānameva sajjetha, ahaṃ arahante lacchāmī’’ti āha. Punadivase rājā mahārahaṃ dānaṃ sajjāpesi. Devī ‘‘sace imissāya disāya arahanto atthi, idhāgantvā amhākaṃ bhikkhaṃ gaṇhantū’’ti adhiṭṭhahitvā uttaradisābhimukhā urena nipajji. Nipannamattāya eva deviyā himavante vasantānaṃ padumavatiyā puttānaṃ pañcasatānaṃ paccekabuddhānaṃ jeṭṭhako mahāpadumapaccekabuddho bhātike āmantesi – ‘‘mārisā nandarājā tumhe nimanteti, adhivāsetha tassā’’ti. Te adhivāsetvā tāvadeva ākāsenāgantvā uttaradvāre otariṃsu. Manussā ‘‘pañcasatā, deva, paccekabuddhā āgatā’’ti rañño ārocesuṃ. Rājā saddhiṃ deviyā āgantvā vanditvā pattaṃ gahetvā paccekabuddhe pāsādaṃ āropetvā tattha tesaṃ dānaṃ datvā bhattakiccāvasāne rājā saṅghattherassa, devī saṅghanavakassa pādamūle nipajjitvā ‘‘ayyā, paccayehi na kilamissanti, mayaṃ puññena na hāyissāma, amhākaṃ idha nivāsāya paṭiññaṃ dethā’’ti paṭiññaṃ kāretvā uyyāne nivāsaṭṭhānāni kāretvā yāvajīvaṃ paccekabuddhe upaṭṭhahitvā tesu parinibbutesu sādhukīḷitaṃ kāretvā gandhadāruādīhi sarīrakiccaṃ kāretvā dhātuyo gahetvā cetiyaṃ patiṭṭhāpetvā ‘‘evarūpānampi nāma mahānubhāvānaṃ mahesīnaṃ maraṇaṃ bhavissati, kimaṅgaṃ pana mādisāna’’nti saṃvegajāto jeṭṭhaputtaṃ rajje patiṭṭhāpetvā sayaṃ tāpasapabbajjaṃ pabbaji. Devīpi ‘‘raññe pabbajite ahaṃ kiṃ karissāmī’’ti pabbaji. Dvepi uyyāne vasantā jhānāni nibbattetvā jhānasukhena vītināmetvā āyupariyosāne brahmaloke nibbattiṃsu. So kira nandarājā amhākaṃ satthu mahāsāvako mahākassapatthero ahosī, tassa aggamahesī bhaddā kāpilānī nāma.

මෙසේ කාලය ගතවන කල, එක් දවසක් දේවිය රජුගේ සම්පත් දැක "අහෝ අසරණයා" යැයි පවසා කරුණාවන්ත අයුරින් කරුණු දැක්වූවාය. "දේවිය, මේ කුමක්ද?" යැයි ඇසූ විට, "දේවයන් වහන්ස, ඔබේ සම්පත් ඉතා විශාලය. ඔබ අතීතයේ පින් කළාහුය, නමුත් දැන් අනාගතයේ යහපත පිණිස පින්කම් නොකරන්නෙහිය" යැයි ඇය පැවසුවාය. "අපි කාට දන් දෙමුද? සිල්වතුන් නැත" යැයි රජු කී විට, "දේවයන් වහන්ස, දඹදිව රහතන් වහන්සේලාගෙන් හිස් නැත. ඔබ දානය සූදානම් කරන්න, මම රහතන් වහන්සේලා සොයා දෙන්නෙමි" යැයි ඇය පැවසුවාය. පසුදින රජු මහාර්ඝ දානයක් පිළියෙළ කරවීය. දේවිය "මේ දිසාවේ රහතන් වහන්සේලා වැඩ සිටිත් නම් මෙහි වැඩම කර අපේ දානය පිළිගන්නා සේක්වා" යි අධිෂ්ඨාන කර උතුරු දිසාවට මුහුණ ලා බිම වැතිරුණාය. දේවිය වැතිරුණු සැණින්ම හිමවත වාසය කරන පදුමවතී දේවියගේ පුතුන් වූ පන්සියයක් පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා අතර වැඩිමහල් මහා පදුම පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ සෙසු සහෝදර පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා අමතා, "නිදුකාණන් වහන්ස, නන්ද රජු ඔබ වහන්සේලාට ආරාධනා කරයි, ඒ ආරාධනාව පිළිගන්නා සේක්වා" යැයි පැවසූහ. උන්වහන්සේලා එය පිළිගෙන එකෙණෙහිම අහසින් වැඩම කර උතුරු දොරටුවෙන් බැස වදාළහ. "දේවයන් වහන්ස, පන්සියයක් පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා වැඩම කළහ" යි මිනිස්සු රජුට දැන්වූහ. රජතුමා දේවිය සමඟ පැමිණ වැඳ, පාත්‍රය ගෙන පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා ප්‍රාසාදයට වැඩම කරවා එහිදී උන්වහන්සේලාට දන් පිළිගැන්වීය. දානය අවසානයේ රජු සංඝස්ථවිරයන් වහන්සේගේ පාමුලත්, දේවිය සංඝනවකයන් වහන්සේගේ පාමුලත් වැතිර, "ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේලා සිව්පසයෙන් පීඩා නොවිඳින සේක්වා, අපි පින්කම්වලින් පිරිහෙන්නේ නැත. මෙහි වැඩ සිටීමට අපට පොරොන්දු වන සේක්වා" යැයි පොරොන්දු කරවාගෙන, උයනේ ආවාස කරවා දිවි ඇති තුර පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලාට උපස්ථාන කළහ. උන්වහන්සේලා පිරිනිවන් පෑ පසු ආදාහන පූජෝත්සව පවත්වා සුවඳ දර ආදියෙන් ආදාහන කටයුතු නිමවා ධාතූන් වහන්සේලා තැන්පත් කර සෑයක් කරවූහ. "මෙවැනි මහානුභාව සම්පන්න උතුමන්ටත් මරණය සිදුවේ නම්, අප වැනි අය ගැන කුමන කතාද?" යැයි සංවේගයට පත්ව වැඩිමහල් පුතු රජ කරවා තමා තාපස පැවිද්දෙන් පැවිදි විය. දේවිය ද "රජු පැවිදි වූ පසු මම කුමක් කරන්නද?" යැයි සිතා පැවිදි වූවාය. දෙදෙනාම උයනේ වාසය කරමින් ධ්‍යාන උපදවා ගෙන, ධ්‍යාන සුඛයෙන් කාලය ගත කර ආයු කෙළවර බඹලොව උපන්නහ. ඒ නන්ද රජතුමා අප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ මහා ශ්‍රාවක වූ මහා කාශ්‍යප මහරහතන් වහන්සේ බවත්, ඔහුගේ අග්‍රමහිෂිය භද්‍රා කාපිලානී රහත් මෙහෙණින් වහන්සේ බවත් කියනු ලැබේ.

Ayaṃ pana nandarājā dasa vassasahassāni sayaṃ dibbavatthāni paridahanto sabbameva attano vijitaṃ uttarakurusadisaṃ karonto āgatāgatānaṃ manussānaṃ [Pg.71] dibbadussāni adāsi. Tayidaṃ dibbavatthasamiddhiṃ sandhāya sā petī āha ‘‘yāvatā nandarājassa, vijitasmiṃ paṭicchadā’’ti. Tattha vijitasminti raṭṭhe. Paṭicchadāti vatthāni. Tāni hi paṭicchādenti etehīti ‘‘paṭicchadā’’ti vuccanti.

මේ නන්ද රජතුමා අවුරුදු දස දහසක් තමාම දිව්‍ය වස්ත්‍ර පරිහරණය කරමින්, මුළු රාජ්‍යයම උතුරුකුරු දිවයිනක් මෙන් පින්වන්ත කරමින්, පැමිණි පැමිණි මිනිසුන්ට දිව්‍ය වස්ත්‍ර පරිත්‍යාග කළේය. ඒ දිව්‍ය වස්ත්‍ර සම්පත්තිය අරභයා ඒ ප්‍රේතිය "නන්ද රජුගේ රාජ්‍යය යම් තාක් ද, ඒ තාක් ආවරණය වන වස්ත්‍ර (නැතහොත් වස්ත්‍ර ඇති තැන්) ඇත" යැයි පැවසුවාය. එහි 'විජිතස්මිං' යනු රටෙහි යන්නයි. 'පටිච්ඡදා' යනු වස්ත්‍රයි. මේවායින් ශරීරය ආවරණය කරන බැවින් 'පටිච්ඡදා' යැයි කියනු ලැබේ.

111. Idāni sā petī ‘‘nandarājasamiddhitopi etarahi mayhaṃ samiddhi vipulatarā’’ti dassentī ‘‘tato bahutarā, bhante, vatthānacchādanāni me’’tiādimāha. Tattha tatoti nandarājassa pariggahabhūtavatthatopi bahutarāni mayhaṃ vatthacchādanānīti attho. Vatthānacchādanānīti nivāsanavatthāni ceva pārupanavatthāni ca. Koseyyakambalīyānīti koseyyāni ceva kambalāni ca. Khomakappāsikānīti khomavatthāni ceva kappāsamayavatthāni ca.

111. දැන් ඒ ප්‍රේතිය, 'නන්ද රජුගේ සම්පත්තියට වඩා මේ කාලයෙහි මගේ සම්පත්තිය අතිශයින් මහත්ය' යන්න පෙන්වා දීමට 'ස්වාමීනි, මට ඊට වඩා බොහෝ වස්ත්‍ර හා ආවරණයන් ඇත' යනාදිය පැවසුවාය. එහි 'තතෝ' යනු නන්ද රජුගේ පරිහරණයට අයත් වස්ත්‍රවලට වඩා මගේ වස්ත්‍ර හා ආවරණයන් බොහෝය යන අර්ථයයි. 'වත්ථානච්ඡාදනානි' යනු හැඳීමට ගන්නා වස්ත්‍ර හා පෙරවීමට ගන්නා වස්ත්‍රයි. 'කෝසෙය්‍ය-කම්බලීයානි' යනු පට පිළී හා ලොම් පිළී යන දෙවර්ගයයි. 'ඛෝම-කප්පාසිකානි' යනු හණ පිළී හා පියලි පිළී යන දෙවර්ගයයි.

112. Vipulāti āyāmato ca vitthārato ca vipulā. Mahagghāti mahagghavasena mahantā mahārahā. Ākāsevalambareti ākāseyeva olambamānā tiṭṭhanti. Yaṃ yañhi manaso piyanti yaṃ yaṃ mayhaṃ manaso piyaṃ, taṃ taṃ gahetvā paridahāmi pārupāmi cāti yojanā.

112. 'විපුලා' යනු දිගින් හා පළලින් විශාල වූ යන්නයි. 'මහග්ඝා' යනු ඉතා අගනා බැවින් උතුම් වූ, උසස් පුද්ගලයන්ට සුදුසු වූ යන්නයි. 'ආකාසෙවලම්බරේ' යනු ආකාශයෙහිම එල්ලෙමින් පවතින බවයි. 'යං යංහි මනසෝ පියන්ති' යනු මගේ සිතට යම් යම් වස්ත්‍රයක් ප්‍රිය වේද, ඒ ඒ වස්ත්‍රය ගෙන මම අඳින්නෙමි, පෙරවන්නෙමි යන අර්ථයයි.

113. Thālakassa ca pānīyaṃ, vipākaṃ passa yādisanti thālakapūraṇamattaṃ pānīyaṃ dinnaṃ anumoditaṃ, tassa pana vipākaṃ yādisaṃ yāva mahantaṃ passāti dassentī ‘‘gambhīrā caturassā cā’’tiādimāha. Tattha gambhīrāti agādhā. Caturassāti caturassasaṇṭhānā. Pokkharaññoti pokkharaṇiyo. Sunimmitāti kammānubhāveneva suṭṭhu nimmitā.

113. 'තාලකස්ස ච පානීයං, විපාකං පස්ස යාදිසං' යනු පාත්‍රයක් පිරෙන ප්‍රමාණයට දුන් පැන් අනුමෝදන් වීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ලැබුණු ඒ මහා විපාකය කෙබඳුදැයි බලනු මැනවයි පෙන්වා දීමට 'ගම්භීරා චතුරස්සා චා' යනාදිය පැවසුවාය. එහි 'ගම්භීරා' යනු ගැඹුරු වූ, පතුලක් නොපෙනෙන යන්නයි. 'චතුරස්සා' යනු සතරැස් හැඩය ඇති බවයි. 'පොක්ඛරඤ්ඤෝ' යනු පොකුණුවලටයි. 'සුනිම්මිතා' යනු කර්ම බලයෙන්ම මැනවින් නිර්මාණය වූ යන්නයි.

114. Setodakāti setaudakā setavālukasamparikiṇṇā. Suppatitthāti sundaratitthā. Sītāti sītalodakā. Appaṭigandhiyāti paṭikūlagandharahitā surabhigandhā. Vārikiñjakkhapūritāti kamalakuvalayādīnaṃ kesarasañchannena vārinā paripuṇṇā.

114. 'සෙතෝදකා' යනු සුදු පැහැති ජලය ඇති, සුදු වැලි විසිරී පවතින යන්නයි. 'සුප්පතිට්ඨා' යනු බැසීමට පහසු වූ මනා තොටුපළවල් ඇති බවයි. 'සීතා' යනු සිසිල් ජලය ඇති බවයි. 'අප්පටිගන්ධියා' යනු පිළිකුල් සහගත ගන්ධයක් නැති, සුවඳවත් වූ යන්නයි. 'වාරිකිඤ්ජක්ඛපූරිතා' යනු නෙළුම්, මානෙල් ආදියෙහි රේණුවලින් වැසී ගිය ජලයෙන් පිරී පවතින යන්නයි.

115. Sāhanti sā ahaṃ. Ramāmīti ratiṃ vindāmi. Kīḷāmīti indriyāni paricāremi. Modāmīti bhogasampattiyā pamuditā homi. Akutobhayāti kutocipi asañjātabhayā, serī sukhavihārinī homi[Pg.72]. Bhante, vanditumāgatāti, bhante, imissā dibbasampattiyā paṭilābhassa kāraṇabhūtaṃ tvaṃ vandituṃ āgatā upagatāti attho. Yaṃ panettha atthato avibhattaṃ, taṃ tattha tattha vuttameva.

115. 'සාහං' යනු ඒ මමයි. 'රමාමි' යනු ඇලුම් කරන්නෙමි. 'කීළාමි' යනු ඉන්ද්‍රියයන් පිනවමින් ක්‍රීඩා කරන්නෙමි. 'මෝදාමි' යනු භෝග සම්පත්තියෙන් සතුටට පත්වන්නෙමි. 'අකුතෝභයා' යනු කිසිම තැනකින් බියක් ඇති නොවන, නිදහසේ සැපසේ වෙසෙන බවයි. 'භන්තේ, වන්දිතුමාගතා' යනු ස්වාමීනි, මට ලැබී ඇති මේ දිව්‍ය සම්පත් ලැබීමට හේතු වූ ඔබ වහන්සේව වැඳීමට පැමිණියෙමි යන අර්ථයයි. එහි අර්ථ වශයෙන් විවරණය නොකළ යමක් වේ නම්, එය ඒ ඒ තැන්හි පවසන ලද්දේමය.

Evaṃ tāya petiyā vutte āyasmā sāriputto iṭṭhakavatiyaṃ dīgharājiyanti gāmadvayavāsikesu attano santikaṃ upagatesu manussesu imamatthaṃ vitthārato kathento saṃvejetvā saṃsāramocanapāpakammato mocetvā upāsakabhāve patiṭṭhāpesi. Sā pavatti bhikkhūsu pākaṭā jātā. Taṃ bhikkhū bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi, sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

ඒ ප්‍රේතිය මෙසේ පැවසූ කල්හි, ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ ඉට්ඨකවතී හා දීඝරාජි යන ගම් දෙකෙහි වාසය කරමින් තමන් වහන්සේ හමුවට පැමිණි මිනිසුන්ට මෙම කරුණ විස්තරාත්මකව දේශනා කරමින් ඔවුන් සංවේගයට පත් කර, සංසාරයේ සැරිසරන්නට සිදුවන පාපකර්මවලින් මුදවා උපාසක භාවයෙහි පිහිටුවූ සේක. ඒ ප්‍රවෘත්තිය භික්ෂූන් වහන්සේලා අතර ප්‍රකට විය. භික්ෂූන් වහන්සේලා එය භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැළ කළහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එය නිමිත්ත කරගෙන පැමිණ සිටි පිරිසට ධර්මය දේශනා කළ සේක. ඒ දේශනාව මහා ජනයාට අතිශයින්ම වැඩදායක විය.

Saṃsāramocakapetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

සංසාරමෝචක පේතවත්ථු වර්ණනාව නිමවා ඇත.

2. Sāriputtattheramātupetivatthuvaṇṇanā

2. සාරිපුත්ත තෙරුන්ගේ මෑණියන් වූ ප්‍රේතිය පිළිබඳ කථා වස්තු වර්ණනාව

Naggā dubbaṇṇarūpāsīti idaṃ satthari veḷuvane viharante āyasmato sāriputtattherassa ito pañcamāya jātiyā mātubhūtaṃ petiṃ ārabbha vuttaṃ. Ekadivasaṃ āyasmā ca sāriputto āyasmā ca mahāmoggallāno āyasmā ca anuruddho āyasmā ca kappino rājagahassa avidūre aññatarasmiṃ araññāyatane viharanti. Tena ca samayena bārāṇasiyaṃ aññataro brāhmaṇo aḍḍho mahaddhano mahābhogo samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavanibbakayācakānaṃ opānabhūto annapānavatthasayanādīni deti. Dento ca āgatāgatānaṃ yathākālaṃ yathārahañca pādodakapādabbhañjanādidānānupubbakaṃ sabbābhideyyaṃ paṭipanno hoti, purebhattaṃ bhikkhū annapānādinā sakkaccaṃ parivisati. So desantaraṃ gacchanto bhariyaṃ āha – ‘‘bhoti, yathāpaññattaṃ imaṃ dānavidhiṃ aparihāpentī sakkaccaṃ anupatiṭṭhāhī’’ti. Sā ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā tasmiṃ pakkante eva tāva bhikkhūnaṃ paññattaṃ dānavidhiṃ pacchindi, addhikānaṃ pana nivāsatthāya upagatānaṃ gehapiṭṭhito chaḍḍitaṃ jarasālaṃ dassesi ‘‘ettha vasathā’’ti. Annapānādīnaṃ atthāya tattha addhikesu āgatesu ‘‘gūthaṃ khādatha, muttaṃ pivatha, lohitaṃ pivatha[Pg.73], tumhākaṃ mātu matthaluṅgaṃ khādathā’’ti yaṃ yaṃ asuci jegucchaṃ, tassa tassa nāmaṃ gahetvā niṭṭhuraṃ vadati.

'නග්ගා දුබ්බණ්ණරූපාසී' යන මෙම කථා වස්තුව ශාස්තෘන් වහන්සේ වේළුවනාරාමයෙහි වැඩවසන සමයෙහි ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේගේ මෙයින් පස්වන ආත්මයෙහි මෑණියන් වූ ප්‍රේතියක් අරභයා දේශනා කරන ලදී. එක් දිනක් ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත, මහා මොග්ගල්ලාන, අනුරුද්ධ සහ කප්පින යන තෙරුන් වහන්සේලා රජගහ නුවරට නුදුරු එක්තරා ආරණ්‍යයක වැඩසිටියහ. ඒ සමයෙහි බරණැස් නුවර අතිශයින් ධනවත් එක්තරා බ්‍රාහ්මණයෙක් ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ට හා දිළිඳු මගී යාචකයන්ට පැන් ලබාදෙන ලිඳක් මෙන් ආහාර පාන, වස්ත්‍ර හා යන්ත්‍ර ආදිය දන් දුන්නේය. ඔහු දන් දෙද්දී පැමිණෙන සෑම කෙනෙකුටම කාලයට හා සුදුසුකමට අනුකූලව පා සේදීමට පැන් දීම, පා තෙල් ගෑම ආදියෙන් පටන් ගෙන අවශ්‍ය සියල්ල පිරිනැමුවේය. දහවල් ආහාරයට පෙර භික්ෂූන් වහන්සේලාට ආහාර පානාදියෙන් ගෞරව සම්ප්‍රයුක්තව සංග්‍රහ කළේය. ඔහු වෙනත් පෙදෙසකට යද්දී තම බිරිඳ අමතා, 'පින්වතිය, පනවන ලද පරිදි මෙම දානමය වැඩපිළිවෙළ පිරිහෙන්නට නොදී ගෞරවයෙන් පවත්වාගෙන යන්න' යැයි පැවසීය. ඇය 'යහපතැයි' පිළිගෙන ඔහු පිටත්ව ගිය පසු භික්ෂූන් උදෙසා පනවා තිබූ දානමය කටයුතු නැවැත්තුවාය. නවාතැන් සොයා ආ මගීන්ට නිවස පිටුපස වූ පරණ ශාලාව පෙන්වා 'මෙහි නවතින්න' යැයි කීවාය. ආහාර පාන සඳහා එහි පැමිණි මගීන්ට 'අසූචි කාපියව්, මුත්‍රා බීපියව්, ලේ බීපියව්, තොපේ මවගේ මොළය කාපියව්' යනාදී වශයෙන් යම් අශුචි පිළිකුල් දෙයක් වේද, ඒ ඒ දේවල නම කියා රළු වචනයෙන් බැණ වැදුණාය.

Sā aparena samayena kālaṃ katvā kammānubhāvukkhittā petayoniyaṃ nibbattitvā attano vacīduccaritānurūpaṃ dukkhaṃ anubhavantī purimajātisambandhaṃ anussaritvā āyasmato sāriputtassa santikaṃ upasaṅkamitukāmā tassa vihāradvāraṃ sampāpuṇi, tassa vihāradvāradevatāyo vihārappavesanaṃ nivāresuṃ. Sā kira ito pañcamāya jātiyā therassa mātubhūtapubbā, tasmā evamāha – ‘‘ahaṃ ayyassa sāriputtattherassa ito pañcamāya jātīyā mātā, detha me dvārappavesanaṃ theraṃ daṭṭhu’’nti. Taṃ sutvā devatā tassā pavesanaṃ anujāniṃsu. Sā pavisitvā caṅkamanakoṭiyaṃ ṭhatvā therassa attānaṃ dassesi. Thero taṃ disvā karuṇāya sañcoditamānaso hutvā –

ඇය කලකට පසු මිය ගොස් තමා කළ කර්ම බලයෙන් ප්‍රේත යෝනියෙහි උපත ලබා, තමා කළ වාග් දුශ්චරිතයට අනුකූලව දුක් විඳිමින්, පෙර ආත්මයේ නෑ සබඳකම් සිහිපත් වී ආයුෂ්මත් සාරිපුත්තයන් වහන්සේ හමුවට පැමිණීමට කැමති වී උන්වහන්සේගේ විහාර ද්වාරයට පැමිණියාය. විහාර දොරටුව රැක සිටි දේවතාවෝ ඇයට ඇතුළු වීමට ඉඩ නොදුන්හ. ඇය මෙයින් පස්වන ජාතියෙහි තෙරුන් වහන්සේගේ මෑණියන් වී සිටි බැවින් මෙසේ පැවසුවාය: 'මම ආර්ය සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේගේ මෙයින් පස්වන ආත්මයේ මෑණියන් වෙමි, තෙරුන් වහන්සේ දකිනු පිණිස මට ඇතුළු වීමට ඉඩ දෙන්න.' එය ඇසූ දේවතාවෝ ඇයට ඇතුළු වීමට අවසර දුන්හ. ඇය ඇතුළු වී සක්මන් මළුවේ කෙළවරක සිට තෙරුන් වහන්සේට තමා පෙනී සිටියාය. තෙරුන් වහන්සේ ඇය දැක කරුණාවෙන් පිරුණු සිතැතිව මෙසේ ඇසුවාය:

116.

116.

‘‘Naggā dubbaṇṇarūpāsi, kisā dhamanisanthatā;

Upphāsulike kisike, kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasī’’ti. –

'නග්නව, විරූපීව, ශරීරයේ නහර ඉලිප්පී ගිය වැහැරුණු සිරුරකින් යුතුව, ඉළ ඇට ඉලිප්පී ගිය කෙට්ටු සිරුරක් ඇති ඔබ කවුරුන්ද? ඇයි මෙහි මෙසේ සිටින්නේ?'

Gāthāya pucchi. Sā therena puṭṭhā paṭivacanaṃ dentī –

යනුවෙන් ගාථාවකින් විමසූ සේක. තෙරුන් වහන්සේ විසින් විමසන ලද ඒ ප්‍රේතිය පිළිතුරු දෙමින් මෙසේ පැවසුවාය:

117.

117.

‘‘Ahaṃ te sakiyā mātā, pubbe aññāsu jātīsu;

Upapannā pettivisayaṃ, khuppipāsasamappitā.

'ස්වාමීනි, මම ඔබ වහන්සේගේම පෙර ආත්මයක මව වෙමි. දැන් මම දැඩි සාගින්නෙන් හා පිපාසයෙන් පෙළෙමින් ප්‍රේත ලෝකයෙහි උපත ලබා සිටිමි.

118.

118.

‘‘Chaḍḍitaṃ khipitaṃ kheḷaṃ, siṅghāṇikaṃ silesumaṃ;

Vasañca ḍayhamānānaṃ, vijātānañca lohitaṃ.

ස්වාමීනි, මිනිසුන් ඉවත දැමූ වමනය, සෙම, කෙළ, සොටු හා සෙම්ප්‍රතිශ්‍යාවද, ගින්නෙන් පිළිස්සෙන මළ සිරුරුවලින් වැගිරෙන තෙල් හා දරුවන් ප්‍රසූත කරන මව්වරුන්ගේ ලේ ද,

119.

119.

‘‘Vaṇikānañca yaṃ ghāna-sīsacchinnāna lohitaṃ;

Khudāparetā bhuñjāmi, icchipurisanissitaṃ.

තුවාලවලින් වැගිරෙන ලේ හා නැහැය සහ හිස කපා දැමූ අයගේ වැගිරෙන ලේ ද, දැඩි සාගින්නෙන් පෙළෙන මම ස්ත්‍රී පුරුෂයන්ට අයත් ඒ සියලු පිළිකුල් දෑ අනුභව කරමි.

120.

120.

‘‘Pubbalohitaṃ bhakkhāmi, pasūnaṃ mānusāna ca;

Aleṇā anagārā ca, nīlamañcaparāyaṇā.

සිව්පාවුන්ගේ හා මිනිසුන්ගේ සැරව හා ලේ මම අනුභව කරමි. පුතණුවනි, මට රැකවරණයක් නැත, නිවසක් ද නැත, මළ සිරුරු දමන සොහොන් ඇඳ මගේ එකම නවාතැන වී ඇත.

121.

121.

‘‘Dehi puttaka me dānaṃ, datvā anvādisāhi me;

Appeva nāma mucceyyaṃ, pubbalohitabhojanā’’ti. – pañcagāthā abhāsi;

පුතණුවනි, මා උදෙසා දානයක් දී මට පින් අනුමෝදන් කරනු මැනව. ඔබ වහන්සේ පින් දීමෙන් මම මේ සැරව හා ලේ අනුභව කරන දුකින් නිදහස් වන්නෙමි' යැයි ගාථා පහකින් පැවසුවාය.

117. Tattha [Pg.74] ahaṃ te sakiyā mātāti ahaṃ tuyhaṃ jananibhāvato sakiyā mātā. Pubbe aññāsu jātīsūti mātā hontīpi na imissaṃ jātiyaṃ, atha kho pubbe aññāsu jātīsu, ito pañcamiyanti daṭṭhabbaṃ. Upapannā pettivisayanti paṭisandhivasena petalokaṃ upagatā. Khuppipāsasamappitāti khudāya ca pipāsāya ca abhibhūtā, nirantaraṃ jighacchāpipāsāhi abhibhuyyamānāti attho.

117. එහි 'මම ඔබගේම මව වෙමි' යනු, ඔබ බිහි කළ හෙයින් මම ඔබගේම මව වෙමි යන්නයි. 'පෙර වෙනත් ජාතීන්හි' යනු, පෙර ආත්මයකදී මව වූවත් මෙම ආත්මයේදී නොවේ. එනම්, මෙයින් පස්වන ආත්මයෙහිදී (මව වූ බව) දත යුතුය. 'ප්‍රේත ලෝකයෙහි උපන්' යනු, ප්‍රතිසන්ධි වශයෙන් ප්‍රේත ලෝකයට පැමිණි බවයි. 'සාගින්නෙන් හා පිපාසයෙන් පෙළෙන' යනු, නිරන්තරයෙන්ම බඩගින්නෙන් හා පිපාසයෙන් පීඩා විඳින බවයි.

118-119. Chaḍḍitanti ucchiṭṭhakaṃ, vantanti attho. Khipitanti khipitena saddhiṃ mukhato nikkhantamalaṃ. Kheḷanti niṭṭhubhaṃ. Siṅghāṇikanti matthaluṅgato vissanditvā nāsikāya nikkhantamalaṃ. Silesumanti semhaṃ. Vasañca ḍayhamānānanti citakasmiṃ ḍayhamānānaṃ kaḷevarānaṃ vasātelañca. Vijātānañca lohitanti pasūtānaṃ itthīnaṃ lohitaṃ, gabbhamalaṃ ca-saddena saṅgaṇhāti. Vaṇikānanti sañjātavaṇānaṃ. Yanti yaṃ lohitanti sambandho. Ghānasīsacchinnānanti ghānacchinnānaṃ sīsacchinnānañca yaṃ lohitaṃ, taṃ bhuñjāmīti yojanā. Desanāsīsametaṃ ‘‘ghānasīsacchinnāna’’nti, yasmā hatthapādādicchinnānampi lohitaṃ bhuñjāmiyeva. Tathā ‘‘vaṇikāna’’nti iminā tesampi lohitaṃ saṅgahitanti daṭṭhabbaṃ. Khudāparetāti jighacchābhibhūtā hutvā. Itthipurisanissitanti itthipurisasarīranissitaṃ yathāvuttaṃ aññañca cammamaṃsanhārupubbādikaṃ paribhuñjāmīti dasseti.

118-119. 'ඉවත දැමූ' යනු ඉඳුල් වූ, 'වමනය කළ' යන්න අර්ථයයි. 'කැහි' යනු කැස්ස සමඟ මුඛයෙන් පිටවන අපවිත්‍ර ද්‍රව්‍යයයි. 'ඛෙළ' යනු කෙළ (කෙළ ගැසීම) යන්නයි. 'සොටු' යනු මොළයෙන් වැගිරී නාසයෙන් පිටවන අපවිත්‍ර ද්‍රව්‍යයයි. 'සෙම්' යනු සෙමයි. 'පිළිස්සෙන ශරීරවල තෙල්' යනු සොහොන් ගොඩේ දැවෙන මළ සිරුරුලින් වැගිරෙන තෙල් යන්නයි. 'වැදූ මව්වරුන්ගේ ලේ' යනු දරුවන් බිහි කළ ස්ත්‍රීන්ගේ ලේ වන අතර, 'ච' ශබ්දයෙන් ගැබ් මල ද ඇතුළත් වේ. 'තුවාල ඇති අයගේ' යනු හටගත් තුවාල ඇති අයගේ යන්නයි. 'යම් ලේ වර්ගයක්' යනු පද සම්බන්ධයයි. 'කැපුණු නාසය හා හිස ඇති අයගේ' යනු නාසය හා හිස කැපුණු අයගේ යම් ලේ ඇත්ද, එය අනුභව කරමි යන්නයි. මෙය දේශනා ශීර්ෂයකි. මන්දයත් අත් පා කැපුණු අයගේ ලේ ද අනුභව කරන බැවිනි. එසේම 'තුවාල ඇති අයගේ' යන මෙයින් ඔවුන්ගේද ලේ ගැනෙන බව දත යුතුය. 'සාගින්නෙන් පෙළෙන' යනු බඩගින්නෙන් මඩන ලදුව යන්නයි. 'ස්ත්‍රී පුරුෂයන් ඇසුරු කළ' යනු ස්ත්‍රී පුරුෂයන්ගේ ශරීරය ඇසුරු කළ, ඉහත කී දෑ සහ සම, මස්, නහර, සැරව ආදිය අනුභව කරන බව දක්වයි.

120-121. Pasūnanti ajagomahiṃsādīnaṃ. Aleṇāti asaraṇā. Anagārāti anāvāsā. Nīlamañcaparāyaṇāti susāne chaḍḍitamalamañcasayanā. Atha vā nīlāti chārikaṅgārabahulā susānabhūmi adhippetā, taṃyeva mañcaṃ viya adhisayanāti attho. Anvādisāhi meti yathā dinnaṃ dakkhiṇaṃ mayhaṃ upakappati, tathā uddisa pattidānaṃ dehi. Appeva nāma mucceyyaṃ, pubbalohitabhojanāti tava uddisanena etasmā pubbalohitabhojanā petajīvikā api nāma mucceyyaṃ.

120-121. 'සතුන්ගේ' යනු එළුවන්, ගවයන්, මී හරකුන් ආදීන්ගේ යන්නයි. 'පිහිටක් නැති' යනු ආරක්ෂාවක් නැති යන්නයි. 'ගෙවල් නැති' යනු වාසස්ථාන රහිත යන්නයි. 'නිල් මැස්සන් සහිත ඇඳන් ඇසුරු කළ' යනු සොහොනෙහි දමන ලද අපවිත්‍ර ඇඳන්හි නිදන්නී යන්නයි. එසේත් නැතිනම්, 'නිල්' යනු අළු හා අඟුරු බහුල සොහොන් බිමයි, එම අඟුරු බහුල සොහොන් බිමම ඇඳක් මෙන් කරගෙන එහි නිදන්නී යන්න අර්ථයයි. 'මට අනුමෝදන් කරන්න' යනු දුන් දක්ෂිණාව මට ලැබෙන පරිදි, පින් අනුමෝදන් කිරීම සිදු කරන්න යන්නයි. 'පැරණි ලේ හා සැරව අනුභවයෙන් මිදෙන්නට ඇත්නම්' යනු ඔබ මට පින් අනුමෝදන් කිරීමෙන්, මෙම ලේ හා සැරව අනුභව කරන ප්‍රේත ජීවිතයෙන් මිදෙන්නට ඇත්නම් යන්නයි.

Taṃ sutvā āyasmā sāriputtatthero dutiyadivase mahāmoggallānattherādike tayo there āmantetvā tehi saddhiṃ rājagahe [Pg.75] piṇḍāya caranto rañño bimbisārassa nivesanaṃ agamāsi. Rājā there disvā vanditvā ‘‘kiṃ, bhante, āgatatthā’’ti āgamanakāraṇaṃ pucchi. Āyasmā mahāmoggallāno taṃ pavattiṃ rañño ārocesi. Rājā ‘‘aññātaṃ, bhante’’ti vatvā there vissajjetvā sabbakammikaṃ amaccaṃ pakkosāpetvā āṇāpesi ‘‘nagarassa avidūre vivitte chāyūdakasampanne ṭhāne catasso kuṭiyo kārehī’’ti. Antepure ca pahonakavisesavasena tidhā vibhajitvā catasso kuṭiyo paṭicchāpesi, sayañca tattha gantvā kātabbayuttakaṃ akāsi. Niṭṭhitāsu kuṭikāsu sabbaṃ balikaraṇaṃ sajjāpetvā annapānavatthādīni buddhappamukhassa cātuddisassa bhikkhusaṅghassa anucchavike sabbaparikkhāre ca upaṭṭhāpetvā āyasmato sāriputtattherassa taṃ sabbaṃ niyyādesi. Atha thero taṃ petiṃ uddissa taṃ sabbaṃ buddhappamukhassa cātuddisassa bhikkhusaṅghassa adāsi. Sā petī taṃ anumoditvā devaloke nibbattitvā sabbakāmasamiddhā ca hutvā aparadivase āyasmato mahāmoggallānattherassa santikaṃ upagantvā vanditvā aṭṭhāsi. Taṃ thero paṭipucchi, sā attano petūpapattiṃ puna devūpapattiñca vitthārato kathesi. Tena vuttaṃ –

එය ඇසූ ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත මහතෙරුන් වහන්සේ, දෙවන දිනයෙහි මහා මොග්ගල්ලාන මහතෙරුන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ තෙරවරුන් තිදෙනෙකු කැඳවා, ඔවුන් සමඟ රජගහ නුවර පිණ්ඩපාතයේ වඩිමින් බිම්බිසාර රජුගේ මාලිගයට වැඩම කළහ. රජතුමා තෙරවරුන් දැක වැඳ, "ස්වාමීනී, කුමන කරුණකට වැඩම කළේදැයි" විමසීය. ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන තෙරුන් වහන්සේ එම පුවත රජුට දැන්වූහ. රජතුමා "ස්වාමීනී, මට වැටහුණා" යැයි පවසා තෙරවරුන් පිටත් කර, සියලු කටයුතු භාර ඇමතිවරයා කැඳවා, "නගරයට නුදුරු, නිසංසල, සෙවණ හා ජලය සහිත ස්ථානයක කුටි හතරක් කරවන්නැයි" අණ කළේය. අන්තඃපුරයෙහි ද තමන්ගේ හැකියාව පරිදි කොටස් තුනකට බෙදා කුටි හතරක් භාර දුන් අතර, රජු ද එහි ගොස් කළ යුතු දෑ සොයා බැලීය. කුටි වැඩ නිම වූ පසු සියලු පූජා භාණ්ඩ පිළියෙල කර, බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ සිව්දිගින් වැඩම කරන මහා සංඝරත්නයට සුදුසු ආහාර පාන, වස්ත්‍ර සහ සියලු පිරිකර පිළියෙල කරවා ආයුෂ්මත් සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේට ඒ සියල්ල භාර කළේය. එවිට තෙරුන් වහන්සේ එම ප්‍රේත මිය අරඹයා ඒ සියල්ල බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ සිව්දිග සංඝයාට පූජා කළහ. එම ප්‍රේත මිය එම පින අනුමෝදන්ව, සියලු සැප සම්පතින් පිරි දිව්‍ය ලෝකයෙහි උපත ලබා, පසු දින ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන තෙරුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ වැඳ සිටියාය. තෙරුන් වහන්සේ ඇයගෙන් විමසූ අතර, ඇය තම ප්‍රේත ලෝකයේ උපත සහ නැවත දෙව්ලොව උපත ගැන විස්තරාත්මකව පැවසුවාය. ඒ බව මෙසේ කියැවේ -

122.

122.

‘‘Mātuyā vacanaṃ sutvā, upatissonukampako;

Āmantayi moggallānaṃ, anuruddhañca kappinaṃ.

"මවගේ වචනය අසා අනුකම්පාව ඇති වූ උපතිස්ස (සාරිපුත්ත) තෙරුන් වහන්සේ, මොග්ගල්ලාන, අනුරුද්ධ සහ කප්පින යන තෙරුන් වහන්සේලා කැඳවූහ.

123.

123.

‘‘Catasso kuṭiyo katvā, saṅghe cātuddise adā;

Kuṭiyo annapānañca, mātu dakkhiṇamādisī.

කුටි හතරක් කරවා සිව්දිග සංඝයාට පූජා කළහ. කුටි ද, ආහාර පාන ද දී මවට පින් අනුමෝදන් කළහ.

124.

124.

‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, vipāko udapajjatha;

Bhojanaṃ pānīyaṃ vatthaṃ, dakkhiṇāya idaṃ phalaṃ.

පින් අනුමෝදන් කළ සැනින් එහි විපාකය පහළ විය. භෝජන, පාන වර්ග සහ වස්ත්‍ර ද ලැබුණි; මෙය දක්ෂිණාවේ (පිනේ) ඵලයයි.

125.

125.

‘‘Tato suddhā sucivasanā, kāsikuttamadhārinī;

Vicittavatthābharaṇā, kolikaṃ upasaṅkamī’’ti.

ඉන්පසු පිරිසිදු වූ, ඉතා පිරිසිදු වස්ත්‍ර හැඳි, උතුම් කසී සළු දරන, විසිතුරු වස්ත්‍ර හා ආභරණයෙන් සැරසුණු ඇය කෝලිත (මොග්ගල්ලාන) තෙරුන් වහන්සේ වෙත පැමිණියාය."

123. Tattha saṅghe cātuddise adāti cātuddisassa saṅghassa adāsi, niyyādesīti attho. Sesaṃ vuttatthameva.

123. එහි 'සිව්දිග සංඝයාට පූජා කළා' යනු සිව්දිගින් වැඩම කරන සංඝරත්නයට පූජා කළා, භාර කළා යන්න අර්ථයයි. සෙසු පද පෙර කී අර්ථ හා සමානයි.

Athāyasmā [Pg.76] mahāmoggallāno taṃ petiṃ –

එවිට ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන තෙරුන් වහන්සේ එම ප්‍රේත මියගෙන් (දේවතාවියගෙන් මෙසේ විමසූහ) -

126.

126.

‘‘Abhikkantena vaṇṇena, yā tvaṃ tiṭṭhasi devate;

Obhāsentī disā sabbā, osadhī viya tārakā.

"පින්වත් දේවතාවිය, ඔබ ඉතා රමණීය වර්ණයෙන් යුක්තව, ඔසධී තාරකාව මෙන් සියලු දිශාවන් බබළවමින් සිටින්නෙහිය.

127.

127.

‘‘Kena tetādiso vaṇṇo, tena te idha mijjhati;

Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manaso piyā.

ඔබට මෙබඳු වර්ණයක් ලැබුණේ කවර පිනකින්ද? මෙහිදී ඔබට මෙබඳු සම්පත් ලැබෙන්නේ කවර පිනකින්ද? සිතට ප්‍රිය වූ යම් සම්පත් ඇත්ද, ඒ සියල්ල ඔබට පහළ වන්නේ කෙසේද?

128.

128.

‘‘Pucchāmi taṃ devi mahānubhāve, manussabhūtā kimakāsi puññaṃ;

Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā,Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti. – pucchi;

මහානුභාව සම්පන්න දේවතාවිය, ඔබෙන් මම විමසමි; ඔබ මිනිස් ලොව සිටියදී කවර පිනක් කළෙහිද? කවර පිනකින් මෙසේ බබළන ආනුභාවයෙන් යුක්ත වූයෙහිද? ඔබගේ වර්ණයෙන් සියලු දිශාවන් බබළවන්නෙහිද?" යි විමසූහ.

129-133. Atha sā ‘‘sāriputtassāhaṃ mātā’’tiādinā vissajjesi. Sesaṃ vuttatthameva. Athāyasmā mahāmoggallāno taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi, sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

129-133. එවිට ඇය "මම සාරිපුත්තයන් වහන්සේගේ මව වෙමි" ආදී වශයෙන් පිළිතුරු දුන්නාය. සෙසු පදවල අර්ථ පෙර පරිදිමය. ඉන්පසු ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන තෙරුන් වහන්සේ එම පුවත බුදුරජාණන් වහන්සේට දැන්වූහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ එම කරුණ නිමිති කරගෙන රැස්ව සිටි පිරිසට ධර්මය දේශනා කළ සේක. එම දේශනාව මහා ජනයාට අතිශය යහපතක් හා අර්ථයක් ගෙන දුන්නේය.

Sāriputtattheramātupetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේගේ මව වූ ප්‍රේත මියගේ කථා වස්තු වර්ණනාව නිම විය.

3. Mattāpetivatthuvaṇṇanā

3. මත්තා ප්‍රේත මියගේ කථා වස්තු වර්ණනාව.

Naggā dubbaṇṇarūpāsīti idaṃ satthari jetavane viharante mattaṃ nāma petiṃ ārabbha vuttaṃ. Sāvatthiyaṃ kira aññataro kuṭumbiko saddho pasanno ahosi. Tassa bhariyā assaddhā appasannā kodhanā vañjhā ca ahosi nāmena mattā nāma. Atha so kuṭumbiko kulavaṃsūpacchedanabhayena sadisakulato tissaṃ nāma aññaṃ kaññaṃ ānesi. Sā ahosi saddhā pasannā sāmino ca piyā manāpā, sā nacirasseva gabbhinī hutvā dasamāsaccayena puttaṃ vijāyi, ‘‘bhūto’’tissa nāmaṃ ahosi. Sā gehassāminī hutvā cattāro bhikkhū sakkaccaṃ upaṭṭhahi, vañjhā pana taṃ usūyati.

'නග්නව විරූපීව සිටින' යන මෙම කථා වස්තුව බුදුරජාණන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සමයෙහි මත්තා නම් ප්‍රේත මිය අරභයා දේශනා කරන ලදී. සැවැත් නුවර එක්තරා සැදැහැවත්, ශ්‍රද්ධාවන්ත සිටුවරයෙක් සිටියේය. ඔහුගේ බිරිඳ ශ්‍රද්ධාව නැති, අසන්තෝෂවත්, ක්‍රෝධ කරන සුළු මෙන්ම වඳ තැනැත්තියක් වූවාය; ඇය නමින් මත්තා නම් විය. එවිට එම සිටුවරයා තම පරම්පරාව නැති වේ යැයි බියෙන්, තමාගේම කුලයට සමාන කුලයකින් තිස්සා නම් තරුණියක් කැඳවාගෙන ආවේය. ඇය ශ්‍රද්ධාවන්ත, ප්‍රියමනාප මෙන්ම ස්වාමියාට ආදරණීය බිරිඳක් වූවාය. ඇය නොබෝ කලකින් ගැබ්ගෙන, දස මසකින් 'භූත' නම් පුතෙකු බිහි කළාය. ඇය නිවසේ ගෘහණිය වී භික්ෂූන් වහන්සේලා සතර නමකට ගෞරවයෙන් උපස්ථාන කළාය. එම වඳ ස්ත්‍රිය (මත්තා) ඇය කෙරෙහි ඊර්ෂ්‍යා කළාය.

Tā ubhopi ekasmiṃ divase sīsaṃ nhatvā allakesā aṭṭhaṃsu, kuṭumbiko guṇavasena tissāya ābaddhasineho manuññena hadayena tāya [Pg.77] saddhiṃ bahuṃ sallapanto aṭṭhāsi. Taṃ asahamānā mattā issāpakatā gehe sammajjitvā ṭhapitaṃ saṅkāraṃ tissāya matthake okiri. Sā aparena samayena kālaṃ katvā petayoniyaṃ nibbattitvā attano kammabalena pañcavidhaṃ dukkhaṃ anubhavati. Taṃ pana dukkhaṃ pāḷito eva viññāyati. Athekadivasaṃ sā petī sañjhāya vītivattāya gehassa piṭṭhipasse nhāyantiyā tissāya attānaṃ dassesi. Taṃ disvā tissā –

එක් දිනක ඒ ස්ත්‍රීන් දෙදෙනාම හිස සෝදා ස්නානය කර, සැරසී සිටියහ. ගෘහපතියා තිස්සා නම් වූ බිරිඳ කෙරෙහි ඇති ගුණවත්කම නිසා ඇයට බොහෝ සේ ආදරය කළ අතර ඇය සමඟ ඉතා ප්‍රියමනාප ලෙස කතා කරමින් සිටියේය. එය ඉවසාගත නොහැකි වූ මත්තා නම් වූ අනෙක් බිරිඳ ඊර්ෂ්‍යාවෙන් පෙළී, නිවස අතුගා එකතු කර තිබූ කුණු රොඩු ගෙන තිස්සාගේ හිස මත හැලුවාය. ඇය පසු කලෙක මියගිය පසු ප්‍රේත ලෝකයේ ඉපිද තමා කළ අකුසල කර්මයේ බලයෙන් පස්වැදෑරුම් දුක් අනුභව කරයි. ඒ දුක්ඛිත තත්ත්වය පාලි පාඨයන්ගෙන් මනාව පැහැදිලි වේ. එක් දිනක ඒ ප්‍රේතී සවස් කාලය පසු වූ පසු නිවස පිටුපස ස්නානය කරමින් සිටි තිස්සාට තමාගේ ස්වරූපය පෙන්වා සිටියාය. ඇයව දුටු තිස්සා මෙසේ ඇසුවාය. —

134.

134.

‘‘Naggā dubbaṇṇarūpāsi, kisā dhamanisanthatā;

Upphāsulike kisike, kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasī’’ti. –

“නිවස්නයක් නොමැති, විරූපී රූපයක් ඇති, ඉතා කෘශ වූ, ශරීරයේ නහර ඉලිප්පී පෙනෙන, ඉළ ඇට පෑදී ගිය පින්වත් ස්ත්‍රිය, ඔබ කවුද? ඇයි ඔබ මෙහි සිටින්නේ?”

Gāthāya paṭipucchi. Itarā –

ඇය ගාථාවකින් මෙසේ විමසුවාය. එවිට අනෙක් තැනැත්තිය (ප්‍රේතී) මෙසේ පිළිතුරු දුන්නාය. —

135.

135.

‘‘Ahaṃ mattā tuvaṃ tissā, sapattī te pure ahuṃ;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. –

“තිස්සා, මම පෙර භවයේ මත්තා නම් වීමි. ඔබ තිස්සා නම් වූවාය. මම පෙර ඔබගේ සපත්තනිය (එකම සැමියා සිටි අනෙක් බිරිඳ) වී සිටියෙමි. මම අකුසල කර්ම කොට මෙලොවින් චුතව ප්‍රේත ලෝකයට පැමිණියෙමි.”

Gāthāya paṭivacanaṃ adāsi. Tattha ahaṃ mattā tuvaṃ tissāti ahaṃ mattā nāma, tuvaṃ tissā nāma. Pureti purimattabhāve. Teti tuyhaṃ sapattī ahuṃ, ahosinti attho. Puna tissā –

ඇය ගාථාවකින් පිළිතුරු දුන්නාය. එහි ‘අහං මත්තා තුවං තිස්සා’ යනු මම මත්තා නමි, ඔබ තිස්සා නමියි යන්නයි. ‘පුරේ’ යනු පෙර ආත්ම භවයේදීය. ‘තේ’ යනු ඔබගේ සපත්තනිය වී සිටියෙමි යන්නයි. නැවත තිස්සා මෙසේ ඇසුවාය. —

136.

136.

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, petalokaṃ ito gatā’’ti. –

“ඔබ කයින්, වචනයෙන් හෝ සිතින් කරන ලද කිනම් අකුසලයක් නිසාද? කිනම් කර්ම විපාකයකින් මෙලොවින් චුතව ප්‍රේත ලෝකයට පැමිණියේද?”

Gāthāya katakammaṃ pucchi. Puna itarā –

ඇය ගාථාවකින් කරන ලද අකුසලය ගැන විමසුවාය. නැවත අනෙක් තැනැත්තිය (ප්‍රේතී) මෙසේ කීවාය. —

137.

137.

‘‘Caṇḍī ca pharusā cāsiṃ, issukī maccharī saṭhā;

Tāhaṃ duruttaṃ vatvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. –

“මම ක්‍රෝධ කරන්නියක්, රළු වචන කතා කරන්නියක්, ඊර්ෂ්‍යා කරන්නියක්, මසුරු තැනැත්තියක් හා කපටි තැනැත්තියක් වීමි. මම ඒ නපුරු වචන කතා කිරීම නිසා මෙලොවින් චුතව ප්‍රේත ලෝකයට පැමිණියෙමි.”

Gāthāya attanā katakammaṃ ācikkhi. Tattha caṇḍīti kodhanā. Pharusāti pharusavacanā. Āsinti ahosiṃ. Tāhanti taṃ ahaṃ. Duruttanti dubbhāsitaṃ niratthakavacanaṃ. Ito parampi tāsaṃ vacanapaṭivacanavaseneva gāthā pavattā –

ඇය ගාථාවකින් තමා කළ අකුසලය පැවසුවාය. එහි ‘චණ්ඩී’ යනු ක්‍රෝධ කරන්නියයි. ‘ඵරුසා’ යනු රළු වචන ඇත්තියයි. ‘ආසිං’ යනු වීමියි. ‘තාහං’ යනු ඒ මමයි. ‘දුරුත්තං’ යනු නරක ලෙස කියන ලද නිෂ්ඵල වචනයයි. මෙතැන් සිට ඔවුන්ගේ ප්‍රශ්නෝත්තර වශයෙන් ගාථා පැවතුණි. —

138.

138.

‘‘Sabbaṃ ahampi jānāmi, yathā tvaṃ caṇḍikā ahu;

Aññañca kho taṃ pucchāmi, kenāsi paṃsukunthitā.

“ඔබ ක්‍රෝධ කරන්නියක වූ බව මම දනිමි. මම ඔබෙන් වෙනත් දෙයක් අසමි. ඔබ කුමන අකුසලයකින් මෙසේ දූවිල්ලෙන් වැසුණු ශරීරයක් ඇත්තියක වීද?”

139.

139.

‘‘Sīsaṃnhātā [Pg.78] tuvaṃ āsi, sucivatthā alaṅkatā;

Ahañca kho adhimattaṃ, samalaṅkatatarā tayā.

“තිස්සා, ඔබ එකල හිස සෝදා ස්නානය කර, පිරිසිදු වස්ත්‍ර හැඳ සැරසී සිටියෙහිය. මම වනාහි ඔබටත් වඩා බොහෝ සේ අලංකාරව සැරසී සිටියෙමි.”

140.

140.

‘‘Tassā me pekkhamānāya, sāmikena samantayi;

Tato me issā vipulā, kodho me samajāyatha.

“ඔබ සැමියා සමඟ කතා කරමින් සිටිනු දැක මට දැඩි ඊර්ෂ්‍යාවක් ඇති විය. මට මහත් කෝපයක් හටගත්තේය.”

141.

141.

‘‘Tato paṃsuṃ gahetvāna, paṃsunā tañhi okiriṃ;

Tassakammavipākena, tenamhi paṃsukunthitā.

“එයින් පසු මම දූවිලි ගෙන ඔබ මත ඉසීමි. ඒ අකුසල කර්මයේ විපාකයෙන් මම මෙසේ දූවිල්ලෙන් වැසුණු ශරීරයක් ඇත්තියක වීමි.”

142.

142.

‘‘Sabbaṃ ahampi jānāmi, paṃsunā maṃ tvamokiri;

Aññañca kho taṃ pucchāmi, kena khajjasi kacchuyā.

“ඔබ මා මත දූවිලි ඉසින ලද බව මම දනිමි. මම ඔබෙන් තවත් දෙයක් අසමි. කුමන අකුසලයකින් ඔබ මෙසේ කැසීම් රෝගයෙන් පීඩා විඳින්නේද?”

143.

143.

‘‘Bhesajjahārī ubhayo, vanantaṃ agamimhase;

Tvañca bhesajjamāhari, ahañca kapikacchuno.

“අපි දෙදෙනාම බෙහෙත් සොයා වනයට ගියෙමු. ඔබ ප්‍රයෝජනවත් ඖෂධ ගෙන ආවෙහිය. මම වනාහි කහඹිලියා කරල් ගෙන ආවෙමි.”

144.

144.

‘‘Tassā tyājānamānāya, seyyaṃ tyāhaṃ samokiriṃ;

Tassakammavipākena, tena khajjāmi kacchuyā.

“ඔබ නොදන්නා වේලාවක මම ඒවා ඔබේ යහන මත ඉසීමි. ඒ අකුසල කර්මයේ විපාකයෙන් මම දැන් කැසීම් රෝගයෙන් පීඩා විඳිමි.”

145.

145.

‘‘Sabbaṃ ahampi jānāmi, seyyaṃ me tvaṃ samokiri;

Aññañca kho taṃ pucchāmi, kenāsi naggiyā tuvaṃ.

“ඔබ මගේ යහනෙහි ඒවා ඉසින ලද බව මම දනිමි. මම ඔබෙන් තවත් දෙයක් අසමි. ඔබ කුමන අකුසලයකින් මෙසේ නිරුවත් වී සිටින්නේද?”

146.

146.

‘‘Sahāyānaṃ samayo āsi, ñātīnaṃ samitī ahu;

Tvañca āmantitā āsi, sasāminī no ca khohaṃ.

“මිතුරන්ගේ හා නෑදෑයන්ගේ උත්සවයක් තිබූ දිනක, සැමියා සමඟ ඔබට ආරාධනා ලැබුණි. මට ආරාධනා නොලැබුණි.”

147.

147.

‘‘Tassā tyājānamānāya, dussaṃ tyāhaṃ apānudiṃ;

Tassakammavipākena, tenamhi naggiyā ahaṃ.

“එවිට ඔබ නොදන්නා වේලාවක මම ඔබේ වස්ත්‍රය සොරකම් කළෙමි. ඒ අකුසල කර්මයේ විපාකයෙන් මම මෙසේ නිරුවත් වීමි.”

148.

148.

‘‘Sabbaṃ ahampi jānāmi, dussaṃ me tvaṃ apānudi;

Aññañca kho taṃ pucchāmi, kenāsi gūthagandhinī.

“ඔබ මගේ වස්ත්‍රය සොරකම් කළ බව මම දනිමි. මම ඔබෙන් තවත් දෙයක් අසමි. කුමන අකුසලයකින් ඔබ මෙසේ අසූචි ගඳ හමන තැනැත්තියක වීද?”

149.

149.

‘‘Tava gandhañca mālañca, paccagghañca vilepanaṃ;

Gūthakūpe atāresiṃ, taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā;

Tassakammavipākena, tenamhi gūthagandhinī.

“මම ඔබේ අලුත් සුවඳ විලවුන්, මල් හා ආලේපන අසූචි වළකට දැමීමි. මම ඒ අකුසලය කළෙමි. ඒ කර්මයේ විපාකයෙන් මම දැන් අසූචි ගඳ හමන තැනැත්තියක වීමි.”

150.

150.

‘‘Sabbaṃ [Pg.79] ahampi jānāmi, taṃ pāpaṃ pakataṃ tayā;

Aññañca kho taṃ pucchāmi, kenāsi duggatā tuvaṃ.

“ඔබ ඒ අකුසලය කළ බව මම දනිමි. මම ඔබෙන් තවත් දෙයක් අසමි. කුමන අකුසලයකින් ඔබ මෙසේ දුගතිගාමී වීද?”

151.

151.

‘‘Ubhinnaṃ samakaṃ āsi, yaṃ gehe vijjate dhanaṃ;

Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākāsimattano;

Tassakammavipākena, tenamhi duggatā ahaṃ.

“නිවසේ තිබූ ධනය අප දෙදෙනාටම පොදු විය. දන් දීමට වස්තුව තිබියදීත් මම මතු භවය උදෙසා පින් නමැති ද්වීපයක් (පිහිටක්) කර නොගත්තෙමි. ඒ මසුරුකම නිසා මම මෙසේ දුගතියට පත් වීමි.”

152.

152.

‘‘Tadeva maṃ tvaṃ avaca, pāpakammaṃ nisevasi;

Na hi pāpehi kammehi, sulabhā hoti suggati.

“එකල ඔබ මට මෙසේ කීවෙහිය: ‘ඔබ අකුසල කර්මවල නියැලෙන්නෙහිය. අකුසල කර්ම කරන්නන්ට සුගතිය ලැබීම පහසු නැත’ කියා ඔබ එදා මට කීවෙහිය.”

153.

153.

‘‘Vāmato maṃ tvaṃ paccesi, athopi maṃ usūyasi;

Passa pāpānaṃ kammānaṃ, vipāko hoti yādiso.

“පෙර ඔබ මා දෙස විරුද්ධවාදියෙකු ලෙස බැලුවාය. මට ඊර්ෂ්‍යා කළාය. අකුසල කර්මවල විපාක කෙබඳු දැයි දැන් ඔබ ප්‍රත්‍යක්ෂවම බලන්න.”

154.

154.

‘‘Te gharā tā ca dāsiyo, tānevābharaṇānime;

Te aññe paricārenti, na bhogā honti sassatā.

“ඔබට අයත්ව තිබූ ඒ නිවාස, ඒ මෙහෙකාරියන් හා ඒ ආභරණ අදත් එසේමය. නමුත් දැන් ඒවා වෙනත් අය පරිහරණය කරති. සම්පත් සදාකාලික නොවේ. එබැවින් ඒ සම්පත් උදෙසා ඊර්ෂ්‍යාව හෝ මසුරුකම නොකළ යුතුය.”

155.

155.

‘‘Idāni bhūtassa pitā, āpaṇā gehamehiti;

Appeva te dade kiñci, mā su tāva ito agā.

“දැන් භූතගේ පියා වෙළඳපොළේ සිට නිවසට පැමිණෙනු ඇත. ඔහු ඔබට යමක් දිය හැකිය. ඔහු එනතුරු ඔබ මෙතැනින් පිටව නොයන්නැයි (ප්‍රේතී) ඉල්ලා සිටියාය.”

156.

156.

‘‘Naggā dubbaṇṇarūpāmhi, kisā dhamanisanthatā;

Kopīnametaṃ itthīnaṃ, mā maṃ bhūtapitāddasa.

“මම නිරුවත්ය, විරූපීය, ඉතා කෘශව ශරීරයේ නහර ඉලිප්පී සිටිමි. මෙය ස්ත්‍රීන්ට ලැජ්ජාවකි. එබැවින් භූතගේ පියා මාව නොදකීවා!”

157.

157.

‘‘Handa kiṃ vā tyāhaṃ dammi, kiṃ vā teca karomahaṃ;

Yena tvaṃ sukhitā assa, sabbakāmasamiddhinī.

“මත්තා, මම ඔබට කුමක් දෙන්නද? ඔබ වෙනුවෙන් කුමක් කරන්නද? ඔබ සැපවත් වී සියලු කැමති සම්පත්වලින් පූර්ණ වන්නේ කෙසේදැයි මට කියන්න.”

158.

158.

‘‘Cattāro bhikkhū saṅghato, cattāro pana puggale;

Aṭṭha bhikkhū bhojayitvā, mama dakkhiṇamādisa;

Tadāhaṃ sukhitā hessaṃ, sabbakāmasamiddhinī.

“සංඝයා වහන්සේලා අතරින් සිව්නමක්ද, පෞද්ගලිකව සිව්නමක්ද වශයෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලා අටනමකට දන් දී මට පින් අනුමෝදන් කරන්න. එවිට මම සැපවත් වී සියලු සම්පත්වලින් පූර්ණ වන්නෙමි.”

159.

159.

‘‘Sādhūti sā paṭissutvā, bhojayitvāṭṭha bhikkhavo;

Vatthehacchādayitvāna, tassā dakkhiṇamādisī.

තිස්සා තොමෝ 'යහපතැ'යි පිළිගෙන, භික්ෂූන් වහන්සේලා අට නමකට දන් දී, වස්ත්‍ර පූජා කර, එම පින මත්තා නම් වූ ප්‍රේතියට අනුමෝදන් කළාය.

160.

160.

‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, vipāko udapajjatha;

Bhojanacchādanapānīyaṃ, dakkhiṇāya idaṃ phalaṃ.

පින් අනුමෝදන් කළ සැණින්ම, එම දානයේ විපාකය පහළ විය. දිව්‍යමය වූ ආහාර, වස්ත්‍ර සහ පානයන් එම දානයේ ඵලය ලෙස ඇයට ලැබුණි.

161.

161.

‘‘Tato [Pg.80] suddhā sucivasanā, kāsikuttamadhārinī;

Vicittavatthābharaṇā, sapattiṃ upasaṅkami.

ඉන්පසු පිරිසිදු වූ, පවිත්‍ර වස්ත්‍ර හැඳි, උතුම් කසී සළු දරන, විසිතුරු වස්ත්‍රාභරණයෙන් සැරසුණු එම මත්තා තොමෝ තම සපත්තනිය වූ තිස්සා වෙත පැමිණියාය.

162.

162.

‘‘Abhikkantena vaṇṇena, yā tvaṃ tiṭṭhasi devate;

Obhāsentī disā sabbā, osadhī viya tārakā.

පින්වත් දේවතාවියනි, ඔබ අතිශයින්ම මනහර වර්ණයෙන් යුක්තව, ඔෂධී තාරකාව මෙන් සියලු දිශාවන් බබුළුවමින් සිටින්නෙහිය.

163.

163.

‘‘Kena tetādiso vaṇṇo, kena te idha mijjhati;

Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manaso piyā.

කිනම් පින්කමක් නිසා ඔබට මෙවැනි වර්ණයක් ලැබුණේද? කිනම් පින්කමක් නිසා මෙහිදී ඔබගේ ප්‍රාර්ථනාවන් ඉටු වේද? සිතට ප්‍රිය වූ යම් වස්තූන් වේද, ඒ සියල්ල ඔබට ලැබෙන්නේ කිනම් පින්කමක් නිසාද?

164.

164.

‘‘Pucchāmi taṃ devi mahānubhāve, manussabhūtā kimakāsī puññaṃ;

Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatīti.

මහානුභාව සම්පන්න දේවතාවියනි, මම ඔබෙන් විමසමි. ඔබ මනුෂ්‍ය ලොව සිටියදී කිනම් පින්කමක් කළෙහිද? ඔබගේ ආනුභාවය මෙතරම් දීප්තිමත් වීමටත්, ඔබේ සිරුරේ වර්ණයෙන් සියලු දිශාවන් බැබළීමටත් හේතුව කුමක්ද?

165.

165.

‘‘Ahaṃ mattā tuvaṃ tissā, sapattī te pure ahuṃ;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.

තිස්සාවෙනි, මම මත්තා වෙමි. ඔබ තිස්සාය. පෙර භවයේ මම ඔබේ සපත්තනිය වීමි. මම පව්කම් කොට මෙලොවින් චුතව ප්‍රේත ලෝකයට ගියෙමි. දැන් ඔබ දුන් දානය හේතුවෙන් මම බියෙන් තොරව සතුටින් වෙසෙමි.

166.

166.

‘‘Tava dinnena dānena, modāmi akutobhayā;

Ciraṃ jīvāhi bhagini, saha sabbehi ñātibhi;

Asokaṃ virajaṃ ṭhānaṃ, āvāsaṃ vasavattinaṃ.

සහෝදරියනි, ඔබ සියලු නෑයන් සමඟ බොහෝ කාලයක් ජීවත් වන්න. ශෝක රහිත වූ, කෙලෙස් රහිත වූ, වසවර්ති දිව්‍ය ලෝකයෙහි ඇති දිව්‍ය වාසස්ථානයට පැමිණෙන්න.

167.

167.

‘‘Idha dhammaṃ caritvāna, dānaṃ datvāna sobhane;

Vineyya maccheramalaṃ samūlaṃ, aninditā saggamupehi ṭhāna’’nti.

පින්වත් තිස්සාවෙනි, මෙලොවෙහි ධර්මයේ හැසිරී, දන් දී, මසුරුකම මුලින්ම උදුරා දමා, නින්දාවට පත් නොවී ස්වර්ග ලෝකයට පැමිණෙන්න.

138. Tattha sabbaṃ ahampi jānāmi, yathā tvaṃ caṇḍikā ahūti ‘‘caṇḍī ca pharusā cāsi’’nti yaṃ tayā vuttaṃ, taṃ sabbaṃ ahampi jānāmi, yathā tvaṃ caṇḍikā kodhanā pharusavacanā issukī maccharī saṭhā ca ahosi. Aññañca kho taṃ pucchāmīti aññaṃ puna taṃ idāni pucchāmi. Kenāsi paṃsukunthitāti kena kammena saṅkārapaṃsūti oguṇṭhitā sabbaso okiṇṇasarīrā ahūti attho.

138. එහි 'මම ඒ සියල්ල දනිමි' යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ, ඔබ මීට පෙර පැවසූ ඔබ සැර පරුෂ වූ බවත්, ක්‍රෝධ කරන සුළු වූ බවත්, රළු වචන කතා කළ බවත්, ඊර්ෂ්‍යාව, මසුරුකම සහ කෛරාටිකකමින් යුක්ත වූ බවත් මම දන්නා බවයි. 'වෙනත් දෙයක් අසමි' යන්නෙන් දැන් නැවතත් ඔබෙන් වෙනත් කරුණක් අසන බව කියැවේ. 'කිනම් කරුණකින් දූවිල්ලෙන් වැසුණේද' යනු කිනම් අකුසලයකින් කුණු කසළ සහ දූවිල්ලෙන් මුළු සිරුරම වැසී ගියේද යන්නයි.

139-40. Sīsaṃnhātāti sasīsaṃ nhātā. Adhimattanti adhikataraṃ. Samalaṅkatatarāti sammā atisayena alaṅkatā. ‘‘Adhimattā’’ti vā pāṭho, ativiya mattā mānamadamattā, mānanissitāti attho. Tayāti bhotiyā[Pg.81]. Sāmikena samantayīti sāmikena saddhiṃ allopasallāpavasena kathesi.

139-40. 'හිස නා' යනු හිස පටන් නෑමයි. 'අධිමත්ත' යනු අතිශයින්ම යන්නයි. 'සමලංකතතරා' යනු මනාව ඉතා විශිෂ්ට ලෙස සැරසුණු බවයි. 'අධිමත්තා' යන්නෙන් මාන්නයෙන් අතිශයින් මත්ව සිටීම ද අදහස් වේ. 'තයා' යනු පින්වතිය විසින් යන්නයි. 'සැමියා සමඟ කතා කළා' යනු ඔබ සමඟ පිළිසඳරෙහි යෙදුණු බවයි.

142-144. Khajjasi kacchuyāti kacchurogena khādīyasi, bādhīyasīti attho. Bhesajjahārīti bhesajjahāriniyo osadhahārikāyo. Ubhayoti duve, tvañca ahañcāti attho. Vanantanti vanaṃ. Tvañca bhesajjamāharīti tvaṃ vejjehi vuttaṃ attano upakārāvahaṃ bhesajjaṃ āhari. Ahañca kapikacchunoti ahaṃ pana kapikacchuphalāni duphassaphalāni āhariṃ. Kapikacchūti vā sayaṃbhūtā vuccati, tasmā sayaṃbhūtāya pattaphalāni āharinti attho. Seyyaṃ tyāhaṃ samokirinti tava seyyaṃ ahaṃ kapikacchuphalapattehi samantato avakiriṃ.

142-144. 'කසන රෝගයෙන් පෙළෙන්නෙහිද' යනු රෝගයකින් පීඩා විඳින්නෙහිද යන්නයි. 'බේත් සොයන්නියෝ' යනු ඔසු ගෙන එන අයයි. 'දෙදෙනාම' යනු ඔබ සහ මම යන දෙදෙනාමය. 'වනාන්තරය' යනු වනයයි. 'ඔබ බේත් ගෙනාවා' යනු වෙදැදුරන් පැවසූ පරිදි ඔබට ප්‍රයෝජනවත් වන ඖෂධ ඔබ ගෙනා බවයි. 'මම කහඹිලියා ගෙනාවා' යනු ස්පර්ශයෙන් පීඩා දෙන කහඹිලියා ඵල මම ගෙනා බවයි. 'ඔබේ යහනෙහි ඉස්සා' යනු ඔබේ යහන මත මම කහඹිලියා ගෙඩි සහ කොළ හැම තැනම ඉසින ලද බවයි.

146-147. Sahāyānanti mittānaṃ. Samayoti samāgamo. Ñātīnanti bandhūnaṃ. Samitīti sannipāto. Āmantitāti maṅgalakiriyāvasena nimantitā. Sasāminīti sabhattikā, saha bhattunāti attho. No ca khohanti no ca kho ahaṃ āmantitā āsinti yojanā. Dussaṃ tyāhanti dussaṃ te ahaṃ. Apānudinti corikāya avahariṃ aggahosiṃ.

146-147. 'සගයන්ගේ' යනු මිතුරන්ගේය. 'සමය' යනු රැස්වීමයි. 'නෑයන්ගේ' යනු බන්ධූන්ගේය. 'සමිතිය' යනු රැස්වීමයි. 'ආරාධනා කරන ලද' යනු මංගල කටයුත්තක් සඳහා ඇරයුම් කළ බවයි. 'සැමියා සමඟ' යනු භාර්යාව සැමියා සමඟ සිටින බවයි. 'මම ආරාධනා නොලැබුවෙමි' යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි. 'ඔබේ වස්ත්‍රය' යනු ඔබගේ වස්ත්‍රයයි. 'ඉවත් කළෙමි' යනු සොරකම් කොට ගත් බවයි.

149. Paccagghanti abhinavaṃ, mahagghaṃ vā. Atāresinti khipiṃ. Gūthagandhinīti gūthagandhagandhinī karīsavāyinī.

149. 'අලුත්' යනු අලුත්ම වූ හෝ ඉතා වටිනා වූ යන්නයි. 'දැමුවෙමි' යනු විසි කළෙමි යන්නයි. 'අසූචි ගඳැති' යනු අසූචි මෙන් ගඳ හමන යන්නයි.

151. Yaṃ gehe vijjate dhananti yaṃ gehe dhanaṃ upalabbhati, taṃ tuyhaṃ mayhañcāti amhākaṃ ubhinna samakaṃ tulyameva āsi. Santesūti vijjamānesu. Dīpanti patiṭṭhaṃ, puññakammaṃ sandhāya vadati.

151. 'ගෙදර ඇති ධනය' යනු නිවසේ ඇති යම් ධනයක් වේද, එය ඔබටත් මටත් දෙදෙනාටම සමාන වූ බවයි. 'ඇති කල්හි' යනු විද්‍යමාන වන කල්හි යන්නයි. 'දීපය' යනු පිහිට වූ පින්කම අරභයා පවසන ලද්දකි.

152. Evaṃ sā petī tissāya pucchitamatthaṃ katthetvā puna pubbe tassā vacanaṃ akatvā attanā kataṃ aparādhaṃ pakāsentī ‘‘tadeva maṃ tva’’ntiādimāha. Tattha tadevāti tadā eva, mayhaṃ manussattabhāve ṭhitakāleyeva. Tathevāti vā pāṭho, yathā etarahi jātaṃ, taṃ tathā evāti attho. Manti attānaṃ niddisati, tvanti tissaṃ. Avacāti abhaṇi. Yathā pana avaca, taṃ dassetuṃ ‘‘pāpakamma’’ntiādi vuttaṃ. ‘‘Pāpakammānī’’ti [Pg.82] pāḷi. ‘‘Tvaṃ pāpakammāniyeva karosi, pāpehi pana kammehi sugati sulabhā na hoti, atha kho duggati eva sulabhā’’ti yathā maṃ tvaṃ pubbe avaca ovadi, taṃ tathevāti vadati.

152. මෙලෙස එම ප්‍රේතිය තිස්සා විසින් විමසන ලද කරුණ කියා දී, පෙර ඇගේ වචනයට කන් නොදී තමා කළ වරද ප්‍රකාශ කරමින් 'එදා ඔබ මට' යනාදිය පැවසුවාය. එහි 'එදා' යනු මා මනුෂ්‍ය ආත්මයක සිටි කාලයයි. 'එසේම' යනුවෙන්ද පාඨයක් ඇත. 'මං' යන්නෙන් තමා හඳුන්වන අතර, 'ත්වං' යන්නෙන් තිස්සා හඳුන්වයි. 'ඔබ පව්කම්ම කරයි, පව්කම් කිරීමෙන් සුගතිය ලැබිය නොහැක, දුගතියම ලැබේ' යනුවෙන් එදා ඔබ මට කළ අවවාදය සත්‍යයක්ම වූ බව ඇය පවසයි.

153. Taṃ sutvā tissā ‘‘vāmato maṃ tvaṃ paccesī’’tiādinā tisso gāthā āha. Tattha vāmato maṃ tvaṃ paccesīti vilomato maṃ tvaṃ adhigacchasi, tuyhaṃ hitesimpi vipaccanīkakāriniṃ katvā maṃ gaṇhāsi. Maṃ usūyasīti mayhaṃ usūyasi, mayi issaṃ karosi. Passa pāpānaṃ kammānaṃ, vipāko hoti yādisoti pāpakānaṃ nāma kammānaṃ vipāko yādiso yathā ghorataro, taṃ paccakkhato passāti vadati.

153. එය ඇසූ තිස්සා 'ඔබ මාව සතුරු ලෙස දකියි' යනාදී ගාථා තුන පැවසුවාය. එහි 'ඔබ මාව සතුරු ලෙස දකියි' යනු ඔබ මාව විරුද්ධ ලෙස තේරුම් ගත් බවයි, ඔබේ යහපත කැමති වූවත් මාව සතුරෙකු සේ සලකා කටයුතු කළාය. 'මට ඊර්ෂ්‍යා කළාය' යනු මා කෙරෙහි ඊර්ෂ්‍යාවෙන් කටයුතු කළ බවයි. 'බලන්න, පාපකර්මයන්ගේ විපාකය මෙවැනි වේ' යනු පව්කම්වල විපාකය කොතරම් දරුණුද යන්න ප්‍රත්‍යක්ෂ ලෙස දැකගන්න යන අර්ථයයි.

154. Te aññe paricārentīti te ghare dāsiyo ābharaṇāni ca imāni tayā pubbe pariggahitāni idāni aññe paricārenti paribhuñjanti. ‘‘Ime’’ti hi liṅgavipallāsena vuttaṃ. Na bhogā honti sassatāti bhogā nāmete na sassatā anavaṭṭhitā tāvakālikā mahāyagamanīyā, tasmā tadatthaṃ issāmacchariyādīni na kattabbānīti adhippāyo.

154. 'අන් අය ඒවා පරිහරණය කරති' යනු ඔබේ නිවසේ සිටි දාසයන් සහ පෙර ඔබ පරිහරණය කළ ආභරණ දැන් වෙනත් අය පරිහරණය කරන බවයි. 'භෝගයන් සදාකාලික නොවේ' යනු මේ සම්පත් ස්ථිර නොවන, තාවකාලික දෙයක් බවත්, ඒවා හැර දමා යා යුතු බවත්ය. එබැවින් ඒ වෙනුවෙන් ඊර්ෂ්‍යාව හෝ මසුරුකම නොකළ යුතු බව මෙහි අදහසයි.

155. Idāni bhūtassa pitāti idāneva bhūtassa mayhaṃ puttassa pitā kuṭumbiko. Āpaṇāti āpaṇato imaṃ gehaṃ ehiti āgamissati. Appeva te dade kiñcīti gehaṃ āgato kuṭumbiko tuyhaṃ dātabbayuttakaṃ kiñci deyyadhammaṃ api nāma dadeyya. Mā su tāva ito agāti ito gehassa pacchā vatthuto mā tāva agamāsīti taṃ anukampamānā āha.

155. 'දැන් භූතගේ පියා' යනු මගේ පුත් භූතගේ පියා වූ ගෘහපතියාය. ඔහු දැන් කඩමණ්ඩියෙන් නිවසට පැමිණෙනු ඇත. 'යමක් ඔබට දේවි' යනු නිවසට පැමිණි ගෘහපතියා ඔබට දිය යුතු යම් දෙයක් දීමට ඉඩ ඇති බවයි. 'මෙතැනින් නොයන්න' යනු නිවසේ පිටුපසින් දැන්ම යන්න එපා යන්නයි. ඇය කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් තිස්සා එසේ පැවසුවාය.

156. Taṃ sutvā petī attano ajjhāsayaṃ pakāsentī ‘‘naggā dubbaṇṇarūpāmhī’’ti gāthamāha. Tattha kopīnametaṃ itthīnanti etaṃ naggadubbaṇṇatādikaṃ paṭicchādetabbatāya itthīnaṃ kopīnaṃ rundhanīyaṃ. Mā maṃ bhūtapitāddasāti tasmā bhūtassa pitā kuṭumbiko maṃ mā addakkhīti lajjamānā vadati.

156. එය ඇසූ ප්‍රේතිය තම අදහස පවසමින් 'නිරුවත් වූ මම...' යනාදී ගාථාව පැවසුවාය. එහි 'ස්ත්‍රීන්ට ලජ්ජා සහගත' යනු නිරුවත් වීම සහ රූපය අවලස්සන වීම ස්ත්‍රීන් විසින් වසාගත යුතු ලජ්ජා සහගත කරුණක් බවයි. 'භූතගේ පියා මාව නොදකීවා' යනු ගෘහපතියා මාව නොදකීවා යනුවෙන් ඇය ලජ්ජාවෙන් යුතුව පවසයි.

157. Taṃ [Pg.83] sutvā tissā sañjātanuddayā ‘‘handa kiṃ vā tyāhaṃ dammī’’ti gāthamāha. Tattha handāti codanatthe nipāto. Kiṃ vā tyāhaṃ dammīti kiṃ te ahaṃ dammi, kiṃ vatthaṃ dassāmi, udāhu bhattanti. Kiṃ vā tedha karomahanti kiṃ vā aññaṃ te idha imasmiṃ kāle upakāraṃ karissāmi.

157. එය ඇසූ තිස්සා උපන් අනුකම්පාවෙන් යුතුව, ‘‘එන්න, මම ඔබට කුමක් දෙම්ද’’ යන ගාථාව පැවසුවාය. එහි ‘හන්ද’ යනු උනන්දු කරවීමේ අර්ථයෙහි නිපාතයකි. ‘කුමක් ඔබට දෙම්ද’ යනු ඇඳුම් දෙන්නද නැතහොත් ආහාර දෙන්නද යන්නයි. ‘මෙහි තව කුමක් ඔබට කරම්ද’ යනු මේ අවස්ථාවෙහි ඔබට කළ හැකි වෙනත් උපකාරය කුමක්ද යන්නයි.

158. Taṃ sutvā petī ‘‘cattāro bhikkhū saṅghato’’ti gāthamāha. Tattha cattāro bhikkhū saṅghato, cattāro pana puggaleti bhikkhusaṅghato saṅghavasena cattāro bhikkhū, puggalavasena cattāro bhikkhūti evaṃ aṭṭha bhikkhū yathāruciṃ bhojetvā taṃ dakkhiṇaṃ mama ādisa, mayhaṃ pattidānaṃ dehi. Tadāhaṃ sukhitā hessanti yadā tvaṃ dakkhiṇaṃ mama uddisissasi, tadā ahaṃ sukhitā sukhappattā sabbakāmasamiddhinī bhavissāmīti attho.

158. එය ඇසූ ප්‍රේත දූතයා ‘සංඝයා කෙරෙන් භික්ෂූන් සතර නමක්’ යන ගාථාව පැවසුවාය. එහි ‘සංඝයා කෙරෙන් භික්ෂූන් සතර නමක්, පුද්ගල වශයෙන් සතර නමක්’ යනු සංඝයා වශයෙන් භික්ෂූන් සතර නමක් සහ පුද්ගල වශයෙන් භික්ෂූන් සතර නමක් වශයෙන් භික්ෂූන් අට නමකට කැමැත්ත පරිදි දන් දී එම දක්ෂිණාව මට අනුමෝදන් කරන්න, මට පින් දෙන්න යන්නයි. ‘එවිට මම සුඛිත වන්නෙමි’ යනු ඔබ මට එම දක්ෂිණාව උදෙසන කල්හි, එවිට මම සැපවත් වූ, සැපයට පත් වූ, සියලු සම්පත්වලින් පිරිපුන් තැනැත්තියක වන්නෙමි යන්න අර්ථයයි.

159-161. Taṃ sutvā tissā tamatthaṃ attano sāmikassa ārocetvā dutiyadivase aṭṭha bhikkhū bhojetvā tassā dakkhiṇamādisi, sā tāvadeva paṭiladdhadibbasampattikā puna tissāya santikaṃ upasaṅkami. Tamatthaṃ dassetuṃ saṅgītikārehi ‘‘sādhūti sā paṭissutvā’’tiādikā tisso gāthā ṭhapitā.

159-161. එය ඇසූ තිස්සා ඒ බව තම සැමියාට පවසා, දෙවන දිනයේ භික්ෂූන් අට නමකට දන් දී ඇයට පින් අනුමෝදන් කළාය. ඇය එම මොහොතේම දිව්‍ය සම්පත් ලැබ නැවත තිස්සා වෙත පැමිණියාය. ඒ බව දැක්වීමට සංගීතිකාරකයන් වහන්සේලා ‘ඇය සාධු යැයි පිළිගෙන’ යනුවෙන් ආරම්භ වන ගාථා තුන තැබූහ.

162-167. Upasaṅkamitvā ṭhitaṃ pana naṃ tissā ‘‘abhikkantena vaṇṇenā’’tiādīhi tīhi gāthāhi paṭipucchi. Itarā ‘‘ahaṃ mattā’’ti gāthāya attānaṃ ācikkhitvā ‘‘ciraṃ jīvāhī’’ti gāthāya tassā anumodanaṃ datvā ‘‘idha dhammaṃ caritvānā’’ti gāthāya ovādaṃ adāsi. Tattha tava dinnenāti tayā dinnena. Asokaṃ virajaṃ ṭhānanti sokābhāvena asokaṃ, sedajallikānaṃ pana abhāvena virajaṃ dibbaṭṭhānaṃ, sabbametaṃ devalokaṃ sandhāya vadati. Āvāsanti ṭhānaṃ. Vasavattinanti dibbena ādhipateyyena attano vasaṃ vattentānaṃ. Samūlanti salobhadosaṃ. Lobhadosā hi macchariyassa mūlaṃ nāma. Aninditāti agarahitā pāsaṃsā, saggamupehi ṭhānanti rūpādīhi visayehi suṭṭhu aggattā ‘‘sagga’’nti laddhanāmaṃ dibbaṭṭhānaṃ upehi, sugatiparāyaṇā hohīti attho. Sesaṃ uttānameva.

162-167. පැමිණ සිටි ඇයගෙන් තිස්සා ‘අතික්‍රාන්ත වර්ණයෙන්’ යනාදී ගාථා තුනෙන් විමසුවාය. අනෙක් තැනැත්තිය (මත්තා) ‘මම මත්තා වෙමි’ යන ගාථාවෙන් තමා ගැන පවසා, ‘චිරාත් කාලයක් ජීවත් වන්න’ යන ගාථාවෙන් ඇයට අනුමෝදනා පවත්වා, ‘මෙහි ධර්මයෙහි හැසිර’ යන ගාථාවෙන් අවවාද කළාය. එහි ‘ඔබ විසින් දෙන ලද දෙයින්’ යනු ඔබ දුන් දානයෙනි. ‘අශෝක වූ විරජ වූ ස්ථානය’ යනු ශෝකයක් නොමැති බැවින් අශෝක වූ ද, කෙලෙස් රජස් නොමැති බැවින් විරජ වූ ද දිව්‍ය ස්ථානයයි, මෙය මුළුමනින්ම දිව්‍ය ලෝකය පිළිබඳව කියනු ලබන්නකි. ‘ආවාස’ යනු ස්ථානයයි. ‘වසවත්තිනං’ යනු දිව්‍යමය ආධිපත්‍යයෙන් තම වසඟයෙහි පවත්වන යන අර්ථයයි. ‘සමූලං’ යනු ලෝභ ද්වේෂ සහිතව යන්නයි. ලෝභය හා ද්වේෂය මසුරුකමේ මූලයයි. ‘අනින්දිතා’ යනු නින්දා නොකළ යුතු, ප්‍රශංසනීය වූ යන්නයි. ‘ස්වර්ගයට පැමිණෙන්න’ යනු රූපාදී අරමුණුවලින් ඉතා උසස් බැවින් ‘ස්වර්ගය’ යැයි නම් ලද දිව්‍ය ස්ථානයට පැමිණෙන්න, සුගතිය පරයනය කරගන්න යන්න අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ සහිතය.

Atha [Pg.84] tissā taṃ pavattiṃ kuṭumbikassa ārocesi, kuṭumbiko bhikkhūnaṃ ārocesi, bhikkhū bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi, taṃ sutvā mahājano paṭiladdhasaṃvego vineyya maccherādimalaṃ dānasīlādirato sugatiparāyaṇo ahosīti.

ඉන්පසු තිස්සා ඒ පුවත සිටුතුමාට (සැමියාට) පැවසුවාය, සිටුතුමා භික්ෂූන් වහන්සේලාට දැන්වීය, භික්ෂූන් වහන්සේලා බුදුරජාණන් වහන්සේට ඒ බව සැල කළහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ එම කරුණ නිමිත්තක් කරගෙන පැමිණ සිටි පිරිසට ධර්මය දේශනා කළ සේක. එය ඇසූ මහා ජනයා සංවේගයට පත්ව, මසුරුකම ආදී කෙලෙස් මල දුරු කොට, දාන ශීලාදී කටයුතුවල නිරත වෙමින් සුගතිගාමී වූහ.

Mattāpetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

මත්තා ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව නිම විය.

4. Nandāpetivatthuvaṇṇanā

4. නන්දා ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව

Kāḷī dubbaṇṇarūpāsīti idaṃ satthari jetavane viharante nandaṃ nāma petiṃ ārabbha vuttaṃ. Sāvatthiyā kira avidūre aññatarasmiṃ gāmake nandiseno nāma upāsako ahosi saddho pasanno. Bhariyā panassa nandā nāma assaddhā appasannā maccharinī caṇḍī pharusavacanā sāmike agāravā aggatissā sassuṃ corivādena akkosati paribhāsati. Sā aparena samayena kālaṃ katvā petayoniyaṃ nibbattitvā tasseva gāmassa avidūre vicarantī ekadivasaṃ nandisenassa upāsakassa gāmato nikkhamantassa avidūre attānaṃ dassesi. So taṃ disvā –

‘කළු වූ, දුර්වර්ණ වූ’ යන මේ වස්තුව බුදුරජාණන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සමයෙහි නන්දා නම් ප්‍රේත කාන්තාවක අරභයා දේශනා කරන ලද්දකි. සැවැත් නුවරට නුදුරු එක්තරා ගමක නන්දිසේන නම් වූ ශ්‍රද්ධාවන්ත, ප්‍රසන්න උපාසකයෙක් වාසය කළේය. එහෙත් ඔහුගේ බිරිඳ වූ නන්දා ශ්‍රද්ධාව නැති, අප්‍රසන්න, මසුරු, චණ්ඩ, රළු වචන කතා කරන, සැමියාට ගෞරවයක් නැති, කීකරු නොවන තැනැත්තියක වූ අතර ඇය තම නැන්දම්මාට ‘සොරා’ යැයි කියමින් නින්දා අපහාස කළාය. ඇය පසු කලෙක මියගොස් ප්‍රේත ලෝකයෙහි උපත ලබා එම ගමට නුදුරින් සැරිසරද්දී, එක් දිනක් ගමෙන් බැහැරට යන නන්දිසේන උපාසකයාට නුදුරින් පෙනී සිටියාය. ඔහු ඇය දැක –

168.

168.

‘‘Kāḷī dubbaṇṇarūpāsi, pharusā bhīrudassanā;

Piṅgalāsi kaḷārāsi, na taṃ maññāmi mānusi’’nti. –

‘‘ඔබ කළුය, දුර්වර්ණ රූපයක් ඇත්තියකි, රළුය, බියකරු දර්ශනයක් ඇත්තියකි. පිංගල නෙත් ඇත්තියකි, විරූපී දත් ඇත්තියකි. මම ඔබ මනුෂ්‍ය කාන්තාවකැයි නොසිතමි.’’

Gāthāya ajjhabhāsi. Tattha kāḷīti kāḷavaṇṇā, jhāmaṅgārasadiso hissā vaṇṇo ahosi. Pharusāti kharagattā. Bhīrudassanāti bhayānakadassanā sappaṭibhayākārā. ‘‘Bhārudassanā’’ti vā pāṭho, bhāriyadassanā, dubbaṇṇatādinā duddasikāti attho. Piṅgalāti piṅgalalocanā. Kaḷārāti kaḷāradantā. Na taṃ maññāmi mānusinti ahaṃ taṃ mānusinti na maññāmi, petimeva ca taṃ maññāmīti adhippāyo. Taṃ sutvā petī attānaṃ pakāsentī –

යනුවෙන් ගාථාවකින් පැවසුවේය. එහි ‘කාලී’ යනු කළු පැහැති වර්ණයයි. සැබවින්ම ඇගේ ශරීරය පිළිස්සුණු අඟුරු වැනි විය. ‘ඵරුසා’ යනු රළු ශරීරයක් ඇති බවයි. ‘භීරුදස්සනා’ යනු බියකරු පෙනුමයි, භයානක ස්වභාවයයි. ‘භාරුදස්සනා’ යනුද පාඨයකි, ඉන් අදහස් වන්නේ දැකීමට අපහසු, දුර්වර්ණ වූ බැවින් දැකීමට ප්‍රිය නොවන බවයි. ‘පිංගලා’ යනු රතු හෝ කහ මිශ්‍ර නෙත් ඇති බවයි. ‘කළාරා’ යනු විකෘති වූ දත් ඇති බවයි. ‘මම ඔබ මනුෂ්‍ය කාන්තාවකැයි නොසිතමි’ යන්නෙන් අදහස් වන්නේ ඔබ මනුෂ්‍යයෙකු යැයි මම නොසිතන බවත්, ප්‍රේත කාන්තාවක යැයි සිතන බවත්ය. එය ඇසූ ප්‍රේත කාන්තාව තමා කවුදැයි පවසමින් –

169.

169.

‘‘Ahaṃ nandā nandisena, bhariyā te pure ahuṃ;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. –

‘‘නන්දිසේන, මම නන්දා වෙමි. පෙර මම ඔබේ බිරිඳ වුණෙමි. පව්කම් කොට මෙයින් ප්‍රේත ලෝකයට ගියෙමි.’’

Gāthamāha[Pg.85]. Tattha ahaṃ nandā nandisenāti sāmi nandisena ahaṃ nandā nāma. Bhariyā te pure ahunti purimajātiyaṃ tuyhaṃ bhariyā ahosiṃ. Ito paraṃ –

යන ගාථාව පැවසුවාය. එහි ‘නන්දිසේන, මම නන්දා වෙමි’ යනු හිමි නන්දිසේන, මම නන්දා නම් වන්නෙමි යන්නයි. ‘පෙර ඔබේ බිරිඳ වුණෙමි’ යනු පෙර ජාතියේ ඔබේ බිරිඳව සිටියෙමි යන්නයි. මෙයින් පසු –

170.

170.

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissa kammavipākena, petalokaṃ ito gatā’’ti. –

‘‘ඔබ කයින්, වචනයෙන් හෝ සිතින් කරන ලද කිනම් අකුසලයක් කළෙහිද? කිනම් කර්මයක විපාකයෙන් මෙයින් ප්‍රේත ලෝකයට ගියෙහිද?’’

Tassa upāsakassa pucchā. Athassa sā –

මෙය එම උපාසකයාගේ ප්‍රශ්නයයි. එවිට ඇය –

171.

171.

‘‘Caṇḍī ca pharusā cāsiṃ, tayi cāpi agāravā;

Tāhaṃ duruttaṃ vatvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. –

‘‘මම චණ්ඩ වූයෙමි, රළු වචන කතා කළෙමි, ඔබ කෙරෙහිද අගෞරව කළෙමි. මම එම දුෂ්ඨ වචන කතා කිරීම නිසා මෙයින් ප්‍රේත ලෝකයට ගියෙමි.’’

Vissajjesi. Puna so –

යනුවෙන් පිළිතුරු දුන්නාය. නැවතත් ඔහු –

172.

172.

‘‘Handuttarīyaṃ dadāmi te, imaṃ dussaṃ nivāsaya;

Imaṃ dussaṃ nivāsetvā, ehi nessāmi taṃ gharaṃ.

‘‘මෙන්න මම මගේ උතුරු සළුව ඔබට දෙමි, මේ වස්ත්‍රය ඇඳගන්න. මේ වස්ත්‍රය ඇඳගෙන එන්න, මම ඔබව නිවසට රැගෙන යන්නෙමි.’’

173.

173.

‘‘Vatthañca annapānañca, lacchasi tvaṃ gharaṃ gatā;

Putte ca te passissasi, suṇisāyo ca dakkhasī’’ti. – athassa sā –

‘‘නිවසට ගිය පසු ඔබට වස්ත්‍ර හා ආහාර පාන ලැබෙනු ඇත. ඔබේ දරුවන්ද, ලේළියන්ද දැකගත හැකි වනු ඇත.’’ එවිට ඇය –

174.

174.

‘‘Hatthena hatthe te dinnaṃ, na mayhaṃ upakappati;

Bhikkhū ca sīlasampanne, vītarāge bahussute.

‘‘ඔබේ අතින් මගේ අතට දෙන දේ මට නොලැබේ. සිල්වත් වූ, වීතරාගී වූ, බහුශ්‍රුත වූ භික්ෂූන් වහන්සේලාට ආහාර පානයෙන් –

175.

175.

‘‘Tappehi annapānena, mama dakkhiṇamādisa;

Tadāhaṃ sukhitā hessaṃ, sabbakāmasamiddhinī’’ti. –

‘‘සන්තර්පණය කොට මට පින් අනුමෝදන් කරන්න. එවිට මම සියලු සම්පත්වලින් පිරිපුන්ව සතුටට පත් වන්නෙමි.’’

Dve gāthā abhāsi. Tato –

යනුවෙන් ගාථා දෙකක් පැවසුවාය. ඉන්පසු –

176.

176.

‘‘Sādhūti so paṭissutvā, dānaṃ vipulamākiri;

Annaṃ pānaṃ khādanīyaṃ, vatthasenāsanāni ca;

Chattaṃ gandhañca mālañca, vividhā ca upāhanā.

‘‘ඔහු ‘යහපතැ’යි පිළිගෙන මහත් වූ දානයක් පිරිනැමුවේය. ආහාර, පාන, කැවිලි පෙවිලි, වස්ත්‍ර, සේනාසන, කුඩ, සුවඳ විලවුන්, මල් මාලා සහ විවිධ පාවහන් පූජා කළේය.’’

177.

177.

‘‘Bhikkhū ca sīlasampanne, vītarāge bahussute;

Tappetvā annapānena, tassā dakkhiṇamādisī.

‘‘සිල්වත් වූ, වීතරාගී වූ, බහුශ්‍රුත වූ භික්ෂූන් වහන්සේලා ආහාර පානයෙන් සන්තර්පණය කොට ඇයට එම දක්ෂිණාව අනුමෝදන් කළේය.’’

178.

178.

‘‘Samanantarānuddiṭṭhe[Pg.86], vipāko udapajjatha;

Bhojanacchādanapānīyaṃ, dakkhiṇāya idaṃ phalaṃ.

‘‘පින් අනුමෝදන් කළ සැනින් එහි විපාකය හටගත්තේය. දක්ෂිණාවේ ඵලයක් ලෙස දිව්‍යමය ආහාර, ඇඳුම් පැළඳුම් හා පාන වර්ග පහළ විය.’’

179.

179.

‘‘Tato suddhā sucivasanā, kāsikuttamadhārinī;

Vicittavatthābharaṇā, sāmikaṃ upasaṅkamī’’ti. –

‘‘ඉන්පසු පිරිසිදු වූ, පවිත්‍ර වස්ත්‍ර හැඳගත්, උතුම් කසී සළු දරන, විසිතුරු ඇඳුම් හා ආභරණයෙන් සැරසුණු ඇය තම ස්වාමියා වෙත පැමිණියාය.’’

Catasso gāthā saṅgītikārehi vuttā. Tato paraṃ –

යනුවෙන් ගාථා සතරක් සංගීතිකාරකයන් වහන්සේලා විසින් දේශනා කරන ලදී. ඉන්පසු –

180.

180.

‘‘Abhikkantena vaṇṇena, yā tvaṃ tiṭṭhasi devate;

Obhāsentī disā sabbā, osadhī viya tārakā.

‘‘දිව්‍ය දුවණියනි, ඔසධී තාරකාව මෙන් සියලු දිශාවන් ආලෝකවත් කරමින් අතිශය රමණීය වර්ණයෙන් යුතුව සිටින ඔබ කවුද?’’

181.

181.

‘‘Kena tetādiso vaṇṇo, kena te idha mijjhati;

Uppajjanti ca te bhogā, ye keci manaso piyā.

‘‘පින්වත් දේවතාවිය, කිනම් කුසල කර්මයක් නිසා ඔබට මෙබඳු රූප සෝභාවක් ලැබුණේද? කිනම් හේතුවකින් මෙහිදී ඔබට ඔබගේ සුචරිතයේ ඵලය සමෘද්ධිමත් වේද? සිතට ප්‍රිය වූ යම්තාක් වස්තු සම්පත් ඇද්ද, ඒ සියල්ල ඔබට ලැබෙන්නේ කිනම් පින්කමක් නිසාද?’’

182.

182.

‘‘Pucchāmi taṃ devi mahānubhāve, manussabhūtā kimakāsi puññaṃ;

Kenāsi evaṃ jalitānubhāvā, vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsatī’’ti.

‘‘මහානුභාව සම්පන්න දේවතාවිය, මම ඔබෙන් විමසමි. ඔබ මනුෂ්‍ය ලෝකයේ සිටියදී කිනම් පින්කමක් කළෙහිද? මෙලෙස බැබළෙන ආනුභාවයක් ඇති වීමටත්, ඔබගේ ශරීරාලෝකය සියලු දිශාවන් ඒකාලෝක කිරීමටත් හේතු වූ පින්කම කුමක්ද?’’

183.

183.

‘‘Ahaṃ nandā nandisena, bhariyā te pure ahuṃ;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.

‘‘ස්වාමීනි නන්දිසේන, මම ඔබගේ පෙර භවයේ බිරිඳ වූ නන්දා වෙමි. මම අකුසල කර්ම කොට මෙයින් චුතව ප්‍රේත ලෝකයේ උපන්නෙමි. දැන් වනාහි,’’

184.

184.

‘‘Tava dinnena dānena, modāmi akutobhayā;

Ciraṃ jīva gahapati, saha sabbehi ñātibhi;

‘‘ඔබ පිරිනැමූ දානය හේතුවෙන් මම දැන් කිසිදු බියක් රහිතව සතුටින් වෙසෙමි. ගෘහපතිය, ඔබ සියලු ඥාතීන් සමඟ දීර්ඝ කාලයක් ජීවත් වන්න;’’

Asokaṃ virajaṃ khemaṃ, āvāsaṃ vasavattinaṃ.

‘‘ශෝක රහිත වූ, ක්ලේශ රජස් රහිත වූ, ආරක්ෂිත වූ, වසවර්ති දිව්‍ය වාසස්ථානයට (ඔබ පැමිණේවා).’’

185.

185.

‘‘Idha dhammaṃ caritvāna, dānaṃ datvā gahapati;

Vineyya maccheramalaṃ samūlaṃ, anindito saggamupehi ṭhāna’’nti. –

‘‘ගෘහපතිය, මේ ලෝකයෙහි ධර්මයෙහි හැසිර, දානමානාදී පින්කම් කොට, මසුරුකම නමැති කිලුට මුල් සහිතව දුරු කොට, නින්දාවට පත් නොවී ස්වර්ග රාජ්‍යයට පැමිණෙන්න.’’

Upāsakassa ca petiyā ca vacanapaṭivacanagāthā.

උපාසකයා සහ ප්‍රේතිය අතර ඇති වූ කථාබහ ඇතුළත් ගාථාවන් මෙසේ නිමාවිය.

176. Tattha dānaṃ vipulamākirīti ukkhiṇeyyakhette deyyadhammabījaṃ vippakiranto viya mahādānaṃ pavattesi. Sesaṃ anantaravatthusadisameva.

176. එහි 'දානං විපුලමාකිරි' යනු දක්ෂිණෙය්‍ය පුද්ගලයන් නමැති කුඹුරෙහි දේයධර්ම නමැති බීජ වපුරන්නාක් මෙන් මහා දානයක් පැවැත්වූයේය යන්නයි. ඉතිරි කොටස මීට පෙර කථා වස්තුවට සමාන වේ.

Evaṃ sā attano dibbasampattiṃ tassā ca kāraṇaṃ nandisenassa vibhāvetvā attano vasanaṭṭhānameva gatā. Upāsako taṃ pavattiṃ bhikkhūnaṃ ārocesi[Pg.87], bhikkhū bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

මෙසේ ඇය තමාගේ දිව්‍ය සම්පත්තිය සහ එයට හේතුව නන්දිසේනට පැහැදිලි කර දී තමා වසන ස්ථානයටම ගියාය. උපාසකයා ඒ පුවත භික්ෂූන් වහන්සේලාට සැළ කළේය. භික්ෂූන් වහන්සේලා භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැළ කළහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම කරුණ නිමිත්ත කොට ගෙන රැස්ව සිටි පිරිසට ධර්ම දේශනා කළ සේක. එම දේශනාව මහා ජනයාට අතිශයින්ම වැඩදායක විය.

Nandāpetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

නන්දා ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව මෙසේ අවසන් වේ.

5. Maṭṭhakuṇḍalīpetavatthuvaṇṇanā

5. මට්ඨකුණ්ඩලී ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව

Alaṅkato maṭṭhakuṇḍalīti idaṃ satthari jetavane viharante maṭṭhakuṇḍalidevaputtaṃ ārabbha vuttaṃ. Tattha yaṃ vattabbaṃ, taṃ paramatthadīpaniyaṃ vimānavatthuvaṇṇanāyaṃ maṭṭhakuṇḍalīvimānavatthuvaṇṇanāya (vi. va. aṭṭha. 1206 maṭṭhakuṇḍalīvimānavaṇṇanā) vuttameva, tasmā tattha vuttanayeneva veditabbaṃ.

‘‘අලංකතෝ මට්ඨකුණ්ඩලී’’ යන මේ කථා පුවත ශාස්තෘන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන කාලයෙහි මට්ඨකුණ්ඩලී දේවපුත්‍රයා අරභයා දේශනා කරන ලදී. එහි කිව යුතු යමක් වේ නම්, එය පරමත්ථදීපනී නම් වූ විමානවත්ථු අටුවාවෙහි මට්ඨකුණ්ඩලී විමාන වස්තු වර්ණනාවෙහි පවසන ලද්දේමය. එබැවින් එහි සඳහන් වූ ක්‍රමයටම මෙය ද තේරුම් ගත යුතුය.

Ettha ca maṭṭhakuṇḍalīdevaputtassa vimānadevatābhāvato tassa vatthu yadipi vimānavatthupāḷiyaṃ saṅgahaṃ āropitaṃ, yasmā pana so devaputto adinnapubbakabrāhmaṇassa puttasokena susānaṃ gantvā āḷāhanaṃ anupariyāyitvā rodantassa sokaharaṇatthaṃ attano devarūpaṃ paṭisaṃharitvā haricandanussado bāhā paggayha kandanto dukkhābhibhūtākārena peto viya attānaṃ dassesi. Manussattabhāvato apetattā petapariyāyopi labbhati evāti tassa vatthu petavatthupāḷiyampi saṅgahaṃ āropitanti daṭṭhabbaṃ.

මට්ඨකුණ්ඩලී දේවපුත්‍රයා දිව්‍ය විමානයක වසන දේවතාවෙක් බැවින් ඔහුගේ කථා වස්තුව විමානවත්ථු පාළියෙහි ඇතුළත් වුවද, අදින්නපුබ්බක බ්‍රාහ්මණයාගේ පුත්‍ර ශෝකය දුරු කිරීම සඳහා ඔහු සුසානයට ගොස් හඬමින් සිටින බ්‍රාහ්මණයා ඉදිරියෙහි ප්‍රේතයෙකුගේ ස්වරූපයෙන් පෙනී සිටි බැවින්, මනුෂ්‍ය භවයෙන් බැහැර වූ බැවින් මෙය ප්‍රේත වස්තුවක් ලෙසද සැලකේ. එම නිසා ඔහුගේ කථා වස්තුව පේතවත්ථු පාළියෙහි ද ඇතුළත් කර ඇති බව දත යුතුය.

Maṭṭhakuṇḍalīpetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

මට්ඨකුණ්ඩලී ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව නිමවා ඇත.

6. Kaṇhapetavatthuvaṇṇanā

6. කණ්හ ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව

Uṭṭhehi kaṇha kiṃ sesīti idaṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ mataputtaṃ upāsakaṃ ārabbha kathesi. Sāvatthiyaṃ kira aññatarassa upāsakassa putto kālamakāsi. So tena sokasallasamappito na nhāyati, na bhuñjati, na kammante vicāreti, na buddhupaṭṭhānaṃ gacchati, kevalaṃ, ‘‘tāta piyaputtaka, maṃ ohāya kahaṃ paṭhamataraṃ gatosī’’tiādīni vadanto vippalapati. Satthā paccūsasamaye lokaṃ olokento tassa [Pg.88] sotāpattiphalūpanissayaṃ disvā punadivase bhikkhusaṅghaparivuto sāvatthiyaṃ piṇḍāya caritvā katabhattakicco bhikkhū uyyojetvā ānandattherena pacchāsamaṇena tassa gharadvāraṃ agamāsi. Satthu āgatabhāvaṃ upāsakassa ārocesuṃ. Athassa gehajano gehadvāre āsanaṃ paññāpetvā satthāraṃ nisīdāpetvā upāsakaṃ pariggahetvā satthu santikaṃ upanesi. Ekamantaṃ nisinnaṃ taṃ disvā ‘‘kiṃ, upāsaka, socasī’’ti vatvā ‘‘āma, bhante’’ti vutte, ‘‘upāsaka, porāṇakapaṇḍitā paṇḍitānaṃ kathaṃ sutvā mataputtaṃ nānusociṃsū’’ti vatvā tena yācito atītaṃ āhari.

‘‘උට්ඨේහි කණ්හ කිං සේසී’’ යන මේ කථා වස්තුව ශාස්තෘන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන කාලයෙහි, පුත්‍රයා මියගිය එක්තරා උපාසකයෙකු අරභයා දේශනා කළ සේක. සැවැත් නුවර එක්තරා උපාසකයෙකුගේ පුත්‍රයෙකු මිය ගියේය. ඔහු ඒ පුත්‍ර ශෝකයෙන් පීඩිතව ස්නානය නොකරයි, ආහාර නොගනියි, වැඩකටයුතු ගැන නොසලකයි, බුදුන් වහන්සේ වෙත උපස්ථානයට ද නොයයි. ‘‘පින්වත් පුත්‍රය, මාව දමා කොහි පළමුව ගියෙහිද?’’ යනාදී වචන කියමින් හඬා වැළපෙයි. ශාස්තෘන් වහන්සේ අලුයම් කාලයෙහි ලොව බලන සේක්, ඔහුගේ සෝවාන් ඵලයට ඇති උපනිශ්‍රය දැක, පසු දින භික්ෂූන් වහන්සේලා පිරිවරාගෙන සැවැත් නුවර පිඬුසිඟා වැඩ, දන් වළඳා භික්ෂූන් වහන්සේලා ආපසු යවා ආනන්ද හිමියන් සමඟ එම උපාසකයාගේ නිවසට වැඩම කළ සේක. උපාසකයාට බුදුන් වහන්සේගේ පැමිණීම සැළ කළහ. එවිට ඔහුගේ නිවැසියන් නිවස අසල අසුනක් පනවා බුදුන් වහන්සේව වඩා හිඳුවා උපාසකයා පිරික්සා බුදුන් වහන්සේ වෙතට කැඳවාගෙන ආහ. එහි හිඳගත් උපාසකයා දැක, ‘‘උපාසක, ඔබ ශෝක කරන්නේ මන්ද?’’ යි විමසා, ‘‘එසේය ස්වාමීනි’’ යි පැවසූ විට, ‘‘උපාසක, පැරණි පණ්ඩිතවරු පණ්ඩිතයන්ගේ අවවාද අසා මියගිය පුතුන් වෙනුවෙන් ශෝක නොවූහ’’ යි පවසා ඔහුගේ ආරාධනාවෙන් අතීත කථාව වදාළ සේක.

Atīte dvāravatīnagare dasa bhātikarājāno ahesuṃ – vāsudevo baladevo candadevā sūriyadevo aggidevo varuṇadevo ajjuno pajjuno ghaṭapaṇḍito aṅkuro cāti. Tesu vāsudevamahārājassa piyaputto kālamakāsi. Tena rājā sokapareto sabbakiccāni pahāya mañcassa aṭaniṃ pariggahetvā vippalapanto nipajji. Tasmiṃ kāle ghaṭapaṇḍito cintesi – ‘‘ṭhapetvā maṃ añño koci mama bhātu sokaṃ pariharituṃ samattho nāma natthi, upāyenassa sokaṃ harissāmī’’ti. So ummattakavesaṃ gahetvā ‘‘sasaṃ me detha, sasaṃ me dethā’’ti ākāsaṃ olokento sakalanagaraṃ vicari. ‘‘Ghaṭapaṇḍito ummattako jāto’’ti sakalanagaraṃ saṅkhubhi.

අතීතයෙහි ද්වාරවතී නුවර වාසුදේව, බලදේව, චන්ද්‍රදේව, සූර්යදේව, අග්ගිදේව, වරුණදේව, අර්ජුන, පජ්ජුන, ඝටපණ්ඩිත සහ අංකුර යන සහෝදර රජවරු දස දෙනෙක් වූහ. ඔවුන් අතරින් වාසුදේව මහරජුගේ ප්‍රියතම පුත්‍රයා මිය ගියේය. රජතුමා පුත්‍ර ශෝකයෙන් සියලු කටයුතු අත්හැර ඇඳෙහි වැළපෙමින් වැතිර සිටියේය. එකල ඝටපණ්ඩිතයන් මෙසේ සිතීය: ‘‘මා හැර අන් කිසිවෙකුට මගේ සහෝදරයාගේ ශෝකය දුරු කිරීමට නොහැක. මම උපක්‍රමයකින් ඔහුගේ ශෝකය දුරු කරන්නෙමි.’’ ඔහු උමතු වෙස් ගෙන ‘‘මට හාවා දෙන්න, මට හාවා දෙන්න’’ යැයි කියමින් අහස දෙස බලමින් මුළු නගරය පුරා ඇවිද ගියේය. ‘‘ඝටපණ්ඩිත උමතු වී ඇතැයි’’ මුළු නගරයම කැළඹුණි.

Tasmiṃ kāle rohiṇeyyo nāma amacco vāsudevarañño santikaṃ gantvā tena saddhiṃ kathaṃ samuṭṭhāpento –

එකල්හි රෝහිණෙය්‍ය නම් අමාත්‍යයා වාසුදේව රජු වෙත ගොස් ඔහු සමඟ කථාබහ ආරම්භ කරමින් මෙසේ කීවේය:

207.

207.

‘‘Uṭṭhehi kaṇha kiṃ sesi, ko attho supanena te;

Yo ca tuyhaṃ sako bhātā, hadayaṃ cakkhu ca dakkhiṇaṃ;

Tassa vātā balīyanti, sasaṃ jappati kesavā’’ti. – imaṃ gāthamāha;

‘‘කණ්හ නුවල උපන් කේසව රජතුමනි, නැගිටින්න. නිදා සිටීමෙන් ඔබට ඇති ඵලය කුමක්ද? ඔබේ හදවත වැනි වූ, දකුණු ඇස වැනි වූ, ඔබේම සහෝදර ඝටපණ්ඩිතයාට උමතු වාතය බලවත් වී ඇත. කේසව රජතුමනි, ඔහු 'හාවා දෙන්නැයි' කියමින් වැළපෙන්නේය.’’ යනුවෙන් මෙම ගාථාව පැවසුවේය.

207. Tattha kaṇhāti vāsudevaṃ gottenālapati. Ko attho supanena teti supanena tuyhaṃ kā nāma vaḍḍhi. Sako bhātāti sodariyo bhātā. Hadayaṃ cakkhu ca dakkhiṇanti hadayena ceva dakkhiṇacakkhunā ca sadisoti attho. Tassa vātā balīyantīti tassa aparāparaṃ [Pg.89] uppajjamānā ummādavātā balavanto honti vaḍḍhanti abhibhavanti. Sasaṃ jappatīti ‘‘sasaṃ me dethā’’ti vippalapati. Kesavāti so kira kesānaṃ sobhanānaṃ atthitāya ‘‘kesavo’’ti voharīyati. Tena naṃ nāmena ālapati.

207. එහි 'කණ්හ' යනු වාසුදේව රජුගේ ගෝත්‍ර නාමයයි. 'නිදා සිටීමෙන් ඇති ඵලය කිම' යනු නිදා සිටීමෙන් ඔබට ඇතිවන දියුණුව කුමක්ද යන්නයි. 'සකෝ භාතා' යනු එකම කුස උපන් සහෝදරයායි. 'හදවත සහ දකුණු ඇස' යනු හදවතට සහ දකුණු ඇසට සමාන වූ යන්නයි. 'ඔහුට වාතය බලවත් වී ඇත' යනු ඔහු තුළ කලින් කලට උපදින උමතු වාතය බලවත් වී වැඩි වී ඇති බවයි. 'හාවා ගැන මුමුණයි' යනු 'මට හාවා දෙන්නැයි' වැළපීමයි. 'කේසව' යනු රජුගේ ශෝභන කේශ කලාපය නිසා හඳුන්වන නමකි. ඒ නමින් ඔහුට ඇමතුවේය.

Tassa vacanaṃ sutvā sayanato uṭṭhitabhāvaṃ dīpento satthā abhisambuddho hutvā –

ඔහුගේ වචනය අසා රජු යහනෙන් නැගිටි බව දක්වමින් බුදුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

208.

208.

‘‘Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, rohiṇeyyassa kesavo;

Taramānarūpo vuṭṭhāsi, bhātu sokena aṭṭito’’ti. – imaṃ gāthamāha;

‘‘රෝහිණෙය්‍ය අමාත්‍යයාගේ ඒ වචනය අසා, කේසව රජු සහෝදරයා කෙරෙහි ඇති වූ ශෝකයෙන් පීඩිතව වහාම නැගිට්ටේය.’’ යනුවෙන් මෙම ගාථාව වදාළ සේක.

Rājā uṭṭhāya sīghaṃ pāsādā otaritvā ghaṭapaṇḍitassa santikaṃ gantvā ubhosu hatthesu naṃ daḷhaṃ gahetvā tena saddhiṃ sallapanto –

රජතුමා වහා නැගිට ප්‍රාසාදයෙන් බැස ඝටපණ්ඩිතයන් වෙත ගොස්, ඔහුගේ දෑත් තදින් අල්ලාගෙන ඔහු සමඟ කථා කරමින් මෙසේ කීවේය:

209.

209.

‘‘Kiṃ nu ummattarūpova, kevalaṃ dvārakaṃ imaṃ;

Saso sasoti lapasi, kīdisaṃ sasamicchasi.

‘‘භද්‍රමුඛ ඝටපණ්ඩිතයෙනි, ඔබ ඇයි මේ උමතු වූවෙකු මෙන්, මුළු ද්වාරවතී නගරය පුරාම ඇවිදිමින් ‘හාවා, හාවා’ යැයි පවසන්නේ? ඔබ කෙබඳු හාවෙකුටද කැමති?’’

210.

210.

‘‘Sovaṇṇamayaṃ maṇimayaṃ, lohamayaṃ atha rūpiyamayaṃ;

Saṅkhasilāpavāḷamayaṃ, kārayissāmi te sasaṃ.

‘‘ඔබට රනින් කළ හාවෙකු අවශ්‍යද? මිණිවලින් කළ හාවෙකු අවශ්‍යද? තඹවලින් කළ හාවෙකු අවශ්‍යද? එසේත් නැතිනම් රිදියෙන් කළ හාවෙකු අවශ්‍යද? හක්, පළිඟු හෝ පබළුවලින් කළ හාවෙකු වුවද මම ඔබ වෙනුවෙන් කරවා දෙන්නෙමි.’’

211.

211.

‘‘Santi aññepi sasakā, araññavanagocarā;

Tepi te ānayissāmi, kīdisaṃ sasamicchasī’’ti. –

‘‘වනයෙහි හැසිරෙන වෙනත් හාවුන්ද සිටිති. මම ඔවුන්වද ඔබ වෙත ගෙන එන්නෙමි. ඔබ ඇත්තටම කැමති කෙබඳු හාවෙකුටද?’’

Tisso gāthāyo abhāsi.

රජතුමා මෙම ගාථා තුන පැවසීය.

209-211. Tattha ummattarūpovāti ummattako viya. Kevalanti sakalaṃ. Dvārakanti dvāravatīnagaraṃ vicaranto. Saso sasoti lapasīti saso sasoti vilapasi. Sovaṇṇamayanti suvaṇṇamayaṃ. Lohamayanti tambalohamayaṃ. Rūpiyamayanti rajatamayaṃ. Yaṃ icchasi taṃ vadehi, atha kena socasi. Aññepi araññe vanagocarā sasakā atthi, te te ānayissāmi, vada, bhadramukha, kīdisaṃ sasamicchasīti ghaṭapaṇḍitaṃ ‘‘sasena atthiko’’ti adhippāyena sasena nimantesi. Taṃ sutvā ghaṭapaṇḍito –

209-211. එහි ‘උම්මත්තරූපෝව’ යනු උමතු වූවෙකු මෙනි. ‘කේවලං’ යනු මුළුමනින්මය. ‘ද්වාරකං’ යනු ද්වාරවතී නගරයෙහි ඇවිදිමිනි. ‘සසෝ සසෝති ලපසි’ යනු හාවා හාවා යැයි හඬා වැලපීමයි. ‘සෝවණ්ණමයං’ යනු රනින් කළ දෑය. ‘ලෝහමයං’ යනු තඹවලින් කළ දෑය. ‘රූපියමයං’ යනු රිදියෙන් කළ දෑය. ‘ඔබ කැමති දෙයක් පවසන්න, ඇයි ඔබ මෙසේ ශෝක වන්නේ’ යැයි පවසා, ‘වනයෙහි වසන වෙනත් හාවුන් සිටිති, ඔවුන් ගෙනැවිත් දෙන්නෙමි, භද්‍රමුඛය, පවසන්න ඔබට කෙබඳු හාවෙකු අවශ්‍යද’ යැයි ඝටපණ්ඩිතයන්ගෙන් විමසුවේ හාවෙකු ලබාදීමේ අදහසිනි. එය ඇසූ ඝටපණ්ඩිතයෝ මෙසේ පැවසූහ.

212.

212.

‘‘Nāhamete [Pg.90] sase icche, ye sasā pathavissitā;

Candato sasamicchāmi, taṃ me ohara kesavā’’ti. –

‘‘කේශව රජතුමනි, මම මේ පොළොවෙහි වසන හාවුන්ට කැමති නැත. මම කැමති චන්ද්‍රයා මත සිටින හාවාටය. ඒ හාවාව මට පහළට ගෙනැවිත් දෙන්න.’’

Gāthamāha. Tattha oharāti ohārehi. Taṃ sutvā rājā ‘‘nissaṃsayaṃ me bhātā ummattako jāto’’ti domanassappatto –

මෙම ගාථාව පැවසීය. එහි ‘ඕහර’ යනු පහළට ගෙනැවිත් දෙන්න යන්නයි. එය ඇසූ රජතුමා ‘‘මගේ මල්ලී නිසැකවම උමතු වී ඇතැයි’’ සිතා දැඩි සේ සෝකයට පත්ව මෙසේ කීය.

213.

213.

‘‘So nūna madhuraṃ ñāti, jīvitaṃ vijahissasi;

Apatthiyaṃ patthayasi, candato sasamicchasī’’ti. –

‘‘මාගේ ඥාතියෙනි, ඔබ පතන්නේ පතන්නට නුසුදුසු දෙයකි. හඳෙන් හාවෙකු පතන ඔබ, ඔබේ මේ මිහිරි ජීවිතය නිසැකවම විනාශ කරගන්නෙහිය.’’

Gāthamāha. Tattha ñātīti kaniṭṭhaṃ ālapati. Ayamettha attho – mayhaṃ piyañāti yaṃ atimadhuraṃ attano jīvitaṃ, taṃ vijahissasi maññe, yo apatthayitabbaṃ patthesīti.

මෙම ගාථාව පැවසීය. එහි ‘ඥාති’ යනු බාල සොහොයුරා ඇමතීමයි. මෙහි අදහස නම්: ‘මාගේ ප්‍රිය ඥාතියෙනි, පතන්නට නුසුදුසු දෙයක් පතන ඔබ, ඔබේ ඉතා මිහිරි වූ ජීවිතය අත්හරිනු ඇතැයි මම සිතමි’ යන්නයි.

Ghaṭapaṇḍito rañño vacanaṃ sutvā niccalova ṭhatvā ‘‘bhātika, tvaṃ candato sasaṃ patthentassa taṃ alabhitvā jīvitakkhayo bhavissatīti jānanto kasmā mataṃ puttaṃ alabhitvā anusocasī’’ti imamatthaṃ dīpento –

ඝටපණ්ඩිතයෝ රජුගේ වචනය අසා නිශ්චලව සිට, ‘‘සොහොයුර, චන්ද්‍රයාගෙන් හාවෙකු පතන මට එය නොලැබීමෙන් මා මරණයට පත්වනු ඇතැයි ඔබ දන්නේ නම්, මියගිය පුත්‍රයාව නැවත ලබාගත නොහැකිව ඔබ ඇයි මෙතරම් ශෝක වන්නේද?’’ යන්න පැහැදිලි කරමින් මෙසේ පැවසූහ.

214.

214.

‘‘Evaṃ ce kaṇha jānāsi, yathaññamanusāsasi;

Kasmā pure mataṃ puttaṃ, ajjāpi manusocasī’’ti. –

‘‘කණ්හයෙනි, ඔබ අන් අයට යමක් ලබාගත නොහැකි බව පවසමින් අනුශාසනා කරන්නේ නම්, ඇයි ඔබ මීට පෙර මියගිය ඔබේ පුත්‍රයා ගැන අදටත් මෙසේ ශෝක කරන්නේ?’’

Gāthamāha. Tattha evaṃ ce, kaṇha, jānāsīti, bhātika, kaṇhanāmaka mahārāja, ‘‘alabbhaneyyavatthu nāma na patthetabba’’nti yadi evaṃ jānāsi. Yathaññanti evaṃ jānantova yathā aññaṃ anusāsasi, tathā akatvā. Kasmā pure mataṃ puttanti atha kasmā ito catumāsamatthake mataṃ puttaṃ ajjāpi anusocasīti.

මෙම ගාථාව පැවසීය. එහි ‘ඒවං චේ කණ්හ ජානාසි’ යනු, ‘සොහොයුරු කණ්හ මහරජතුමනි, ලබාගත නොහැකි දෙයක් නොපැතිය යුතු බව ඔබ දන්නේ නම්’ යන්නයි. ‘යථඤ්ඤං’ යනු එසේ දැන සිටියදීත් අන් අයට අනුශාසනා කරන්නාක් මෙන් තමන් ක්‍රියා නොකරන්නේ මන්ද යන්නයි. ‘කස්මා පුරේ මතං පුත්තං’ යනු එසේ දැන සිටියදීත් ඇයි මාස හතරකට පෙර මියගිය පුත්‍රයා ගැන අදටත් ශෝක වන්නේද යන්නයි.

Evaṃ so antaravīthiyaṃ ṭhitakova ‘‘ahaṃ tāva evaṃ paññāyamānaṃ patthemi, tvaṃ pana apaññāyamānassatthāya socasī’’ti vatvā tassa dhammaṃ desento –

මෙසේ ඔහු මාවත මැද සිටගෙනම, ‘‘මම පෙනෙන්නට තිබෙන දෙයක් පතමි, නමුත් ඔබ පෙනෙන්නට නැති (මියගිය) කෙනෙකු වෙනුවෙන් ශෝක වන්නේය’’ යැයි පවසා රජුට ධර්මය දේශනා කළේය.

215.

215.

‘‘Na yaṃ labbhā manussena, amanussena vā pana;

Jāto me mā mari putto, kuto labbhā alabbhiyaṃ.

‘‘මිනිසෙකුට හෝ අමනුෂ්‍යයෙකුට වුවද ‘මාගේ උපන් පුත්‍රයා නොමැරේවා’ යන්න පතා ලබාගත නොහැකිය. මෙසේ ලබාගත නොහැකි දෙයක් කෙසේ නම් ලබන්නද?’’

216.

216.

‘‘Na [Pg.91] mantā mūlabhesajjā, osadhehi dhanena vā;

Sakkā ānayituṃ kaṇha, yaṃ petamanusocasī’’ti. – gāthādvayamāha;

‘‘කණ්හයෙනි, මියගිය තැනැත්තෙකු මන්ත්‍ර බලයෙන් හෝ, බෙහෙත් මුල්වලින් හෝ, ඖෂධවලින් හෝ, ධනයෙන් හෝ නැවත ගෙන ඒමට නොහැකිය. එසේ තිබියදී ඔබ ඇයි ඔහු ගැන මෙතරම් ශෝක වන්නේ?’’ යනුවෙන් ගාථා දෙකක් පැවසීය.

215. Tattha yanti, bhātika, yaṃ ‘‘evaṃ jāto me putto mā marī’’ti manussena vā devena vā pana na labbhā na sakkā laddhuṃ, taṃ tvaṃ patthesi, taṃ panetaṃ kuto labbhā, kena kāraṇena laddhuṃ sakkā. Yasmā alabbhiyaṃ alabbhaneyyavatthu nāmetanti attho.

215. එහි ‘යං’ යනු, ‘සොහොයුර, උපන් මගේ පුත්‍රයා නොමැරේවා’ යන්න මිනිසෙකුට හෝ දෙවියෙකුට වුවද පතා ලබාගත නොහැකි බවයි. ඔබ පතන්නේ එවැනි දෙයකි. එය කෙසේ නම් ලබන්නද? එය ලබාගත නොහැකි දෙයක් වන බැවිනි.

216. Mantāti mantappayogena. Mūlabhesajjāti mūlabhesajjena. Osadhehīti nānāvidhehi osadhehi. Dhanena vāti koṭisatasaṅkhena dhanena vāpi. Idaṃ vuttaṃ hoti – yaṃ petamanusocasi, taṃ etehi mantappayogādīhipi ānetuṃ na sakkāti.

216. ‘මන්තා’ යනු මන්ත්‍ර ප්‍රයෝගයෙනි. ‘මූලභේසජ්ජා’ යනු බෙහෙත් මුල් මගිනි. ‘ඕසධේහි’ යනු විවිධ ඖෂධ වර්ග මගිනි. ‘ධනේන’ යනු කෝටි සිය ගණන් ධනයෙනි. මෙයින් කියැවෙන්නේ, ඔබ ශෝක කරන මියගිය තැනැත්තා මන්ත්‍ර ප්‍රයෝග ආදී කිසිවකින් නැවත ගෙන ඒමට නොහැකි බවයි.

Puna ghaṭapaṇḍito ‘‘bhātika, idaṃ maraṇaṃ nāma dhanena vā jātiyā vā vijjāya vā sīlena vā bhāvanāya vā na sakkā paṭibāhitu’’nti dassento –

නැවතත් ඝටපණ්ඩිතයෝ, ‘‘සොහොයුර, මරණය යනු ධනයෙන්, ජාතියෙන්, ශිල්පයෙන්, සීලයෙන් හෝ භාවනාවෙන් වැළැක්විය නොහැකි දෙයකි’’ යන්න පෙන්වා දෙමින් මෙසේ පැවසූහ.

217.

217.

‘‘Mahaddhanā mahābhogā, raṭṭhavantopi khattiyā;

Pahūtadhanadhaññāse, tepi no ajarāmarā.

‘‘මහත් ධන සම්පත් ඇති, විශාල භෝග සම්පත් ඇති, රාජ්‍යයන් හිමි, බොහෝ රන් රිදී ධාන්‍ය ඇති ක්ෂත්‍රිය රජවරු පවා අජරාමර (නොමියෙන සුලු) නොවෙති.’’

218.

218.

‘‘Khattiyā brāhmaṇā vessā, suddā caṇḍālapukkussā;

Ete caññe ca jātiyā, tepi no ajarāmarā.

‘‘ක්ෂත්‍රියයෝ, බ්‍රාහ්මණයෝ, වෛශ්‍යයෝ, ක්ෂුද්‍රයෝ, චණ්ඩාලයෝ සහ පුක්කුසයෝ යන මොවුන් සහ අනෙකුත් ජාතීහුද අජරාමර නොවෙති.’’

219.

219.

‘‘Ye mantaṃ parivattenti, chaḷaṅgaṃ brahmacintitaṃ;

Ete caññe ca vijjāya, tepi no ajarāmarā.

‘‘බ්‍රහ්මයා විසින් පවසන ලද අංග හයකින් යුත් මන්ත්‍ර (වේද) හදාරන බ්‍රාහ්මණයෝද, ශිල්ප ශාස්ත්‍ර දන්නා අනෙක් පිරිසද අජරාමර නොවෙති.’’

220.

220.

‘‘Isayo vāpi ye santā, saññatattā tapassino;

Sarīraṃ tepi kālena, vijahanti tapassino.

‘‘ශාන්ත වූ, සංවර වූ, තපස් රකින සෘෂිවරු පවා කලක් පැමිණි කල්හි තම ශරීරය අත්හැර දමති.’’

221.

221.

‘‘Bhāvitattā arahanto, katakiccā anāsavā;

Nikkhipanti imaṃ dehaṃ, puññapāpaparikkhayā’’ti. –

‘‘භාවනා කළ සිත් ඇති, කළ යුතු දෑ නිම කළ, ආශ්‍රව රහිත රහතන් වහන්සේලා පවා පින් පව් ක්ෂය වීමෙන් මේ ශරීරය අත්හැර දමති (පිරිනිවන් පාති).’’

Pañcahi gāthāhi rañño dhammaṃ desesi.

ගාථා පහකින් රජුට ධර්මය දේශනා කළේය.

217. Tattha [Pg.92] mahaddhanāti nidhānagatasseva mahato dhanassa atthitāya bahudhanā. Mahābhogāti devabhogasadisāya mahatiyā bhogasampattiyā samannāgatā. Raṭṭhavantoti sakalaraṭṭhavanto. Pahūtadhanadhaññāseti tiṇṇaṃ catunnaṃ vā saṃvaccharānaṃ atthāya nidahitvā ṭhapetabbassa niccaparibbayabhūtassa dhanadhaññassa vasena apariyantadhanadhaññā. Tepi no ajarāmarāti tepi evaṃ mahāvibhavā mandhātumahāsudassanādayo khattiyā ajarāmarā nāhesuṃ, aññadatthu maraṇamukhameva anupaviṭṭhāti attho.

217. එහි ‘මහද්ධනා’ යනු නිධන්ගත කළ මහත් ධනය ඇති බැවින් ‘බහුධනා’ යන්නයි. ‘මහාභෝගා’ යනු දිව්‍ය සම්පත් බඳු භෝග සම්පත් ඇති බවයි. ‘රට්ඨවන්තෝ’ යනු මුළු රාජ්‍යයම හිමි බවයි. ‘පහූතධනධඤ්ඤාසේ’ යනු වසර තුන හතරකට සෑහෙන පරිදි තැන්පත් කළ ධාන්‍ය හා ධනය ඇති බවයි. ‘තේපි නෝ අජරාමරා’ යනු මන්ධාතු, මහාසුදස්සන වැනි මහත් තේජස් ඇති රජවරු පවා මරණයට පත් වූ බවයි.

218. Eteti yathāvuttakhattiyādayo. Aññeti aññatarā evaṃbhūtā ambaṭṭhādayo. Jātiyāti attano jātinimittaṃ ajarāmarā nāhesunti attho.

218. ‘ඒතේ’ යනු ඉහත කී ක්ෂත්‍රිය ආදීන්ය. ‘අඤ්ඤේ’ යනු අම්බට්ඨ ආදී වෙනත් කුලවල අයයි. ‘ජාතියා’ යනු තම ජාතිය නිසා මරණයෙන් බේරීමට කිසිවෙකුට නොහැකි බවයි.

219. Mantanti vedaṃ. Parivattentīti sajjhāyanti vācenti ca. Atha vā parivattentīti vedaṃ anuparivattentā homaṃ karontā japanti. Chaḷaṅganti sikkhākappaniruttibyākaraṇajotisatthachandovicitisaṅkhātehi chahi aṅgehi yuttaṃ. Brahmacintitanti brāhmaṇānamatthāya brahmanā cintitaṃ kathitaṃ. Vijjāyāti brahmasadisavijjāya samannāgatā, tepi no ajarāmarāti attho.

219. ‘මන්තං’ යනු වේදයයි. ‘පරිවත්තෙන්ති’ යනු තමන් හදාරන අතර අන් අයටද උගන්වන බවයි. ‘ඡළංගං’ යනු ශික්ෂා, කල්ප ආදී අංග හයකින් යුත් වේදයයි. ‘බ්‍රහ්මචින්තිතං’ යනු බ්‍රහ්මයා විසින් පවසන ලද බවයි. මෙවැනි ශිල්ප හා මන්ත්‍ර දන්නා අය පවා අජරාමර නොවන බව මෙහි අදහසයි.

220-221. Isayoti yamaniyamādīnaṃ paṭikūlasaññādīnañca esanaṭṭhena isayo. Santāti kāyavācāhi santasabhāvā. Saññatattāti rāgādīnaṃ saṃyamena saṃyatacittā. Kāyatapanasaṅkhāto tapo etesaṃ atthīti tapassino. Puna tapassinoti saṃvarakā. Tena evaṃ tapanissitakā hutvā sarīrena ca vimokkhaṃ pattukāmāpi saṃvarakā sarīraṃ vijahanti evāti dasseti. Atha vā isayoti adhisīlasikkhādīnaṃ esanaṭṭhena isayo, tadatthaṃ tappaṭipakkhānaṃ pāpadhammānaṃ vūpasamena santā, ekārammaṇe cittassa saṃyamena saññatattā, sammappadhānayogato vīriyatāpena tapassino, sappayogā rāgādīnaṃ santapanena tapassinoti [Pg.93] yojetabbaṃ. Bhāvitattāti catusaccakammaṭṭhānabhāvanāya bhāvitacittā.

220-221. "ඉසයෝ" යනු සංයමය, පටික්කූල සංඥා ආදිය සොයන බැවින් ඍෂිවරු වෙති. "සන්තා" යනු කයින් හා වචනයෙන් ශාන්ත වූ ස්වභාවයක් ඇත්තෝ ය. "සඤ්ඤතත්තා" යනු රාගාදී කෙලෙස් මැඩපැවැත්වීමෙන් සංවර කරගත් සිත් ඇත්තෝ ය. ශරීරයට තැවීම් ලබාදෙන තපස ඇති බැවින් "තපස්සිනෝ" නම් වෙති. නැතහොත් අධිසීල ශික්ෂා ආදිය සොයන බැවින් ඍෂිවරු වෙති. එම අධිසීලාදිය වෙනුවෙන් අකුසල ධර්මයන් සන්සිඳුවා ගැනීමෙන් ශාන්ත වෙති. එකඟ වූ අරමුණක සිත සංවර කරගැනීමෙන් සංවර වූ සිත් ඇත්තෝ වෙති. සම්‍යක් ප්‍රධාන වීර්යය වැඩීමෙන් ලැබෙන තැවීම (වීර්යය) ඇති බැවින් තපස්වී වෙති. රාගාදී කෙලෙස් තවන බැවින් ද තපස්වී වෙති. "භාවිතත්තා" යනු චතුරාර්ය සත්‍ය කර්මස්ථාන භාවනාවෙන් වඩන ලද සිත් ඇත්තෝ ය.

Evaṃ ghaṭapaṇḍitena dhamme kathite taṃ sutvā rājā apagatasokasallo pasannamānaso ghaṭapaṇḍitaṃ pasaṃsanto –

මෙලෙස ඝට පණ්ඩිතයන් විසින් ධර්මය දේශනා කළ කල්හි, එය අසා රජතුමා ශෝක නමැති හුල පහව ගිය බැවින් පැහැදුණු සිතින් යුතුව ඝට පණ්ඩිතයන්ට ප්‍රශංසා කරමින් මෙසේ පැවසීය:

222.

222.

‘‘Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghaṭasittaṃva pāvakaṃ;

Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ.

"ඇවිළී ගිය ගින්නකට පැන් වත්කරන්නාක් මෙන්, ශෝකයෙන් ඇවිළී ගිය මාගේ සියලු හදගිනි ඔබ නිවා දැමුවේය."

223.

223.

‘‘Abbahī vata me sallaṃ, sokaṃ hadayanissitaṃ;

Yo me sokaparetassa, puttasokaṃ apānudi.

"ශෝකයෙන් පීඩිත වූ මාගේ පුත්‍ර ශෝකය දුරු කළ ඔබ, සැබවින්ම මාගේ හදවතේ රැඳී තිබූ ශෝක නමැති හුල උදුරා දැමුවේය."

224.

224.

‘‘Svāhaṃ abbūḷhasallosmi, sītibhūtosmi nibbuto;

Na socāmi na rodāmi, tava sutvāna bhātika.

"සහෝදරය, ඔබගේ වචනය අසා මම දැන් උදුරා දැමූ හුල ඇත්තෙක් වෙමි. සන්සුන් වූවෙක් වෙමි. කෙලෙස් ගිනි නිවුණු මම දැන් ශෝක නොකරමි, නොහඬමි."

225.

225.

‘‘Evaṃ karonti sappaññā, ye honti anukampakā;

Nivattayanti sokamhā, ghaṭo jeṭṭhaṃva bhātaraṃ.

"අනුකම්පා කරන ප්‍රඥාවන්තයෝ, ඝට පණ්ඩිතයා තම වැඩිමහල් සොහොයුරා ශෝකයෙන් මුදාගත්තාක් මෙන්, මෙලෙසම අන් අයවද ශෝකයෙන් මුදාගනිති."

226.

226.

‘‘Yassa etādisā honti, amaccā paricārakā;

Subhāsitena anventi, ghaṭo jeṭṭhaṃva bhātara’’nti. – sesagāthā abhāsi;

"යමෙකුට මෙවැනි ප්‍රඥාවන්ත ඇමතියන් හා පිරිවර සිටීද, ඔවුහු යහපත් වචනයෙන් අනුශාසනා කරති; ඝට පණ්ඩිතයා තම වැඩිමහල් සොහොයුරාට කළාක් මෙනි." යනාදී වශයෙන් ඉතිරි ගාථාවන් දේශනා කළේය.

225. Tattha ghaṭo jeṭṭhaṃva bhātaranti yathā ghaṭapaṇḍito attano jeṭṭhabhātaraṃ mataputtasokābhibhūtaṃ attano upāyakosallena ceva dhammakathāya ca tato puttasokato vinivattayi, evaṃ aññepi sappaññā ye honti anukampakā, te ñātīnaṃ upakāraṃ karontīti attho.

225. එහි "ඝටෝ ජෙට්ඨංව භාතරං" යනු: ඝට පණ්ඩිතයා මියගිය පුත්‍රයා කෙරෙහි වූ ශෝකයෙන් පීඩිත තම වැඩිමහල් සොහොයුරා තම උපාය කෞශල්‍යයෙන් හා ධර්ම කථාවෙන් එම පුත්‍ර ශෝකයෙන් මුදාගත්තා සේ, අනුකම්පා කරන අනෙක් ප්‍රඥාවන්තයෝ ද තම නෑදෑයන්ට මෙලෙස උපකාර කරති යන්න අර්ථයයි.

226. Yassa etādisā hontīti ayaṃ abhisambuddhagāthā. Tassattho – yathā yena kāraṇena puttasokaparetaṃ rājānaṃ vāsudevaṃ ghaṭapaṇḍito sokaharaṇatthāya subhāsitena anvesi anuesi, yassa aññassāpi etādisā paṇḍitā amaccā paṭiladdhā assu, tassa kuto sokoti! Sesagāthā heṭṭhā vuttatthā evāti.

226. "යස්ස ඒතාදිසා හොන්ති" යනු අභිසම්බුද්ධ ගාථාවයි. එහි අර්ථය නම්: යම් හේතුවකින් පුත්‍ර ශෝකයෙන් පීඩිත වාසුදේව රජුට ශෝකය දුරු කිරීම පිණිස ඝට පණ්ඩිතයා සුභාෂිතයෙන් අනුශාසනා කළාක් මෙන්, යම් වෙනත් අයෙකුට මෙවැනි ප්‍රඥාවන්ත ඇමතියන් ලැබෙත්ද, ඔහුට ශෝකයක් කොහින්ද? යන්නයි. ඉතිරි ගාථාවන්හි අර්ථය පෙර කියන ලද අර්ථයන් හා සමාන වේ.

Satthā [Pg.94] imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā ‘‘evaṃ, upāsaka, porāṇakapaṇḍitā paṇḍitānaṃ kathaṃ sutvā puttasokaṃ hariṃsū’’ti vatvā saccāni pakāsetvā jātakaṃ samodhānesi. Saccapariyosāne upāsako sotāpattiphale patiṭṭhahīti.

ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙම ධර්ම දේශනාව ගෙනහැර දක්වා, "උපාසකය, මෙලෙස අතීතයේ පණ්ඩිතයෝ ද පණ්ඩිතයන්ගේ වචන අසා පුත්‍ර ශෝකය දුරු කළහ" යි වදාරා සත්‍යයන් ප්‍රකාශ කර ජාතකය ගළපා වදාළ සේක. සත්‍ය දේශනාව අවසානයේ එම උපාසක තෙමේ සෝවාන් ඵලයේ පිහිටියේය.

Kaṇhapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

කණ්හපේත වස්තු වර්ණනාව නිම විය.

7. Dhanapālaseṭṭhipetavatthuvaṇṇanā

7. ධනපාල මහාසිටු ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව.

Naggo dubbaṇṇarūposīti idaṃ satthari jetavane viharante dhanapālapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Anuppanne kira buddhe paṇṇaraṭṭhe erakacchanagare dhanapālako nāma seṭṭhi ahosi assaddho appasanno kadariyo natthikadiṭṭhiko. Tassa kiriyā pāḷito eva viññāyati. So kālaṃ katvā marukantāre peto hutvā nibbatti. Tassa tālakkhandhappamāṇo kāyo ahosi, samuṭṭhitacchavi pharuso, virūpakeso, bhayānako, dubbaṇṇo ativiya virūpo bībhacchadassano. So pañcapaṇṇāsa vassāni bhattasitthaṃ vā udakabinduṃ vā alabhanto visukkhakaṇṭhoṭṭhajivho jighacchāpipāsābhibhūto ito cito ca paribbhamati.

"නග්ගෝ දුබ්බණ්ණරූපෝසි" යන මෙම වස්තුව ශාස්තෘන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන කාලයේ ධනපාල ප්‍රේතයා අරභයා දේශනා කරන ලදී. බුදුන් වහන්සේ ලොව පහළ වීමට පෙර පණ්ණ රටේ ඒරකච්ඡ නගරයෙහි ධනපාලක නම් සිටුවරයෙක් විය. ඔහු අශ්‍රද්ධාවන්තයෙක්, අප්‍රසන්න වූවෙක්, මසුරු වූවෙක් සහ නාස්තික දෘෂ්ටිකයෙක් විය. ඔහුගේ ක්‍රියාවන් පාලියෙන්ම පැහැදිලි වේ. ඔහු මියගොස් මරු කතරක ප්‍රේතයෙකු වී උපන්නේය. ඔහුගේ ශරීරය තල් කඳක් පමණ විය. සම ඉදිමී ගොරෝසු වී, බියකරු පෙනුමකින් යුක්ත විය. අතිශයින්ම විරූපී වූ පිළිකුල් සහගත පෙනුමක් ඔහුට තිබුණි. ඔහු වසර පනස් පහක් පුරා බත් ඇටයක් හෝ පැන් බින්දුවක් නොලැබ, වියළී ගිය උගුර, තොල් හා දිව ඇතිව, සාගින්නෙන් හා පිපාසයෙන් පීඩිතව එහා මෙහා ඇවිද ගියේය.

Atha amhākaṃ bhagavati loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakke anukkamena sāvatthiyaṃ viharante sāvatthivāsino vāṇijā pañcamattāni sakaṭasatāni bhaṇḍassa pūretvā uttarāpathaṃ gantvā bhaṇḍaṃ vikkiṇitvā paṭiladdhabhaṇḍaṃ sakaṭesu āropetvā paṭinivattamānā sāyanhasamaye aññataraṃ sukkhanadiṃ pāpuṇitvā tattha yānaṃ muñcitvā rattiyaṃ vāsaṃ kappesuṃ. Atha so peto pipāsābhibhūto pānīyassatthāya āgantvā tattha bindumattampi pānīyaṃ alabhitvā vigatāso chinnamūlo viya tālo chinnapādo pati. Taṃ disvā vāṇijā –

ඉන්පසු අප භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලොව පහළ වී උතුම් ධර්ම චක්‍රය පවත්වා පිළිවෙළින් සැවැත් නුවර වැඩවසන කල්හි, සැවැත් වැසි වෙළෙන්දෝ පන්සියයක් පමණ ගැල් බඩු පුරවා උත්තරාපථයට ගොස් බඩු විකුණා, නැවත මිලදී ගත් බඩු ගැල්වල පටවාගෙන පෙරළා එන අතරේ සන්ධ්‍යා කාලයේ එක්තරා වියළි ගංගාවක් අසලට පැමිණ, එහි ගැල් ලිහා රාත්‍රිය ගත කළහ. එවිට පිපාසයෙන් පීඩිත වූ එම ප්‍රේතයා පැන් සොයා එහි පැමිණ පැන් බින්දුවක් පවා නොලැබ, බලාපොරොත්තු සුන්ව, මුල් සිඳුණු තල් ගසක් මෙන් බිම ඇද වැටුණි. ඔහු දැක වෙළෙන්දෝ මෙසේ ඇසූහ:

227.

227.

‘‘Naggo dubbaṇṇarūposi, kiso dhamanisanthato;

Upphāsuliko kisiko, ko nu tvamasi mārisā’’ti. –

"පින්වත, ඔබ නිරුවත්ය, විරූපීය, කෘශය, ශරීරය නහරවලින් වැසී ඇත. ඉළ ඇට ඉලිප්පී ඇටයි හමයි පමණක් ඉතිරිව ඇති ඔබ කවුරුන්ද?"

Imāya gāthāya pucchiṃsu. Tato peto –

යන මෙම ගාථාවෙන් විමසූහ. එවිට ප්‍රේතයා මෙසේ කීය:

228.

228.

‘‘Ahaṃ [Pg.95] bhadante petomhi, duggato yamalokiko;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gato’’ti. –

"පින්වතුනි, මම යම ලොවට අයත් දුකට පත් ප්‍රේතයෙක් වෙමි. පව්කම් කොට මෙලොවින් ප්‍රේත ලෝකයට පැමිණියෙමි."

Attānaṃ āvikatvā puna tehi –

තමා කවුදැයි හෙළි කළ පසු නැවත ඔවුහු මෙසේ ඇසූහ:

229.

229.

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, petalokaṃ ito gato’’ti. –

"ඔබ විසින් කයින්, වචනයෙන් හෝ සිතින් කරන ලද වැරදි මොනවාද? කිනම් කර්මයක විපාකයෙන්ද ඔබ මෙලොවින් ප්‍රේත ලෝකයට පැමිණියේ?"

Katakammaṃ pucchito pubbe nibbattaṭṭhānato paṭṭhāya atītaṃ paccuppannaṃ anāgatañca attano pavattiṃ dassento tesañca ovādaṃ dento –

කරන ලද කර්මය ගැන විමසූ කල්හි, පෙර උපන් ස්ථානයේ සිට අතීත, වර්තමාන සහ අනාගත තොරතුරු දක්වමින් ඔවුන්ට අවවාද දෙනු පිණිස මෙසේ කීය:

230.

230.

‘‘Nagaraṃ atthi paṇṇānaṃ, erakacchanti vissutaṃ;

Tattha seṭṭhi pure āsiṃ, dhanapāloti maṃ vidū.

"පණ්ණ රටෙහි ඒරකච්ඡ නමින් ප්‍රසිද්ධ නගරයක් ඇත. එහි පෙර මම ධනපාල නම් සිටුවරයෙක්ව සිටියෙමි."

231.

231.

‘‘Asīti sakaṭavāhānaṃ, hiraññassa ahosi me;

Pahūtaṃ me jātarūpaṃ, muttā veḷuriyā bahū.

"මට රිදී කහවණු පටවන ලද ගැල් අසූවක් තිබුණි. බොහෝ රන් ද, මුතු සහ වෛදූර්ය ද තිබුණි."

232.

232.

‘‘Tāva mahaddhanassāpi, na me dātuṃ piyaṃ ahu;

Pidahitvā dvāraṃ bhuñjiṃ, mā maṃ yācanakāddasuṃ.

"එතරම් මහත් ධනයක් තිබුණද, දන් දීම මට ප්‍රිය නොවීය. යාචකයන් මා නොදකිනු පිණිස දොරවල් වසාගෙන මම අනුභව කළෙමි."

233.

233.

‘‘Assaddho maccharī cāsiṃ, kadariyo paribhāsako;

Dadantānaṃ karontānaṃ, vārayissaṃ bahū jane.

"මම අශ්‍රද්ධාවන්ත, මසුරු, තද මසුරුකමෙන් යුක්ත හා දන් දෙන්නන්ට පරිභව කරන්නෙක් වුණෙමි. දන් දෙන, පින් කරන බොහෝ පිරිසක් මම ඉන් වැළැක්වීමි."

234.

234.

‘‘Vipāko natthi dānassa, saṃyamassa kuto phalaṃ;

Pokkharaññodapānāni, ārāmāni ca ropite;

Papāyo ca vināsesiṃ, dugge saṅkamanāni ca.

"දානයේ විපාකයක් නැත, සංයමයේ (සංවරයේ) ඵලයක් කොහින්දැයි මිථ්‍යා දෘෂ්ටිකයෙක් වුණෙමි. පොකුණු, ළිං, වවන ලද උයන්, පැන්හල් සහ දුෂ්කර මාවත්වල තැනූ ඒදඬු පවා මම විනාශ කළෙමි."

235.

235.

‘‘Svāhaṃ akatakalyāṇo, katapāpo tato cuto;

Upapanno pettivisayaṃ, khuppipāsasamappito.

"යහපතක් නොකළ, පව් කළ මම එතැනින් චුත වී, සාගින්නෙන් හා පිපාසයෙන් පීඩිතව ප්‍රේත ලෝකයේ උපන්නෙමි."

236.

236.

‘‘Pañcapaṇṇāsa vassāni, yato kālaṅkato ahaṃ;

Nābhijānāmi bhuttaṃ vā, pītaṃ vā pana pāniyaṃ.

"මම මියගොස් වසර පනස් පහක් ගත වන තුරු අනුභව කළ ආහාරයක් හෝ බීවාවූ පැන් බින්දුවක් ගැන මතකයක් පවා නැත."

237.

237.

‘‘Yo saṃyamo so vināso, yo vināso so saṃyamo;

Petā hi kira jānanti, yo saṃyamo so vināso.

"යම් මසුරුකමක් (නොදීමක්) ඇද්ද එය විනාශයයි, යම් විනාශයක් ඇද්ද එය මසුරුකමයි. යම් මසුරුකමක් ඇද්ද එය විනාශය බව සැබවින්ම ප්‍රේතයෝ දනිති."

238.

238.

‘‘Ahaṃ [Pg.96] pure saṃyamissaṃ, nādāsiṃ bahuke dhane;

Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākāsimattano;

Svāhaṃ pacchānutappāmi, attakammaphalūpago.

"මම පෙර ධනය තිබියදීත් මසුරු වීමි, දන් දිය යුතු වස්තූන් තිබියදීත් මම දන් නොදුන්නෙමි. මා වෙනුවෙන් පිහිටක් වන පින්කමක් නොකළෙමි. තමා කළ කර්මයේ විපාක විඳින මම දැන් පසුව තැවෙමි."

239.

239.

‘‘Uddhaṃ catūhi māsehi, kālakiriyā bhavissati;

Ekantakaṭukaṃ ghoraṃ, nirayaṃ papatissahaṃ.

‘‘තව මාස සතරකින් මාගේ මරණය සිදුවන්නේය. මම ඒකාන්තයෙන්ම කටුක වූ ද දරුණු වූ ද නිරයට (අවීචියට) වැටෙන්නෙමි.

240.

240.

‘‘Catukkaṇṇaṃ catudvāraṃ, vibhattaṃ bhāgaso mitaṃ;

Ayopākārapariyantaṃ, ayasā paṭikujjitaṃ.

එම නිරය සිව්කොණකින් හා දොරටු සතරකින් යුක්තය. එය කොටස් වශයෙන් මැනවින් බෙදා වෙන් කර ඇත. යකඩ තාප්පයකින් වටවී ඇති අතර යකඩ පියනකින් වසා තිබේ.

241.

241.

‘‘Tassa ayomayā bhūmi, jalitā tejasā yutā;

Samantā yojanasataṃ, pharitvā tiṭṭhati sabbadā.

එහි පොළොව යකඩින් නිමවා ඇත. ගින්නෙන් ඇවිළී තේජසින් යුක්තය. එහි ගිනිදැල් හාත්පසින්ම යොදුන් සියයක් පැතිර ගොස් සෑම කල්හිම පවතී.

242.

242.

‘‘Tatthāhaṃ dīghamaddhānaṃ, dukkhaṃ vedissa vedanaṃ;

Phalaṃ pāpassa kammassa, tasmā socāmahaṃ bhusaṃ.

එහි මම දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ දුක්ඛ වේදනාවන් විඳින්නෙමි. එය මා විසින් කරන ලද පාප කර්මයේ විපාකයයි. එබැවින් මම දැඩි ලෙස ශෝක වෙමි.

243.

243.

‘‘Taṃ vā vadāmi bhaddaṃ vo, yāvantettha samāgatā;

Mākattha pāpakaṃ kammaṃ, āvi vā yadi vā raho.

මෙහි රැස්ව සිටින ඔබ සැමට මම මෙසේ පවසමි. ඔබට යහපතක්ම වේවා! ප්‍රසිද්ධියේ හෝ රහසිගතව හෝ කිසිදු පාප කර්මයක් නොකරන්න.

244.

244.

‘‘Sace taṃ pāpakaṃ kammaṃ, karissatha karotha vā;

Na vo dukkhā pamutyatthi, uppaccāpi palāyataṃ.

ඔබ ඒ පාප කර්මය මින් මතු කළහොත් හෝ දැන් කරන්නේ නම්, අහසට පැන පලා ගියද ඔබට ඒ දුකෙන් මිදීමක් නැත.

245.

245.

‘‘Matteyyā hotha petteyyā, kule jeṭṭhāpacāyikā;

Sāmaññā hotha brahmaññā, evaṃ saggaṃ gamissathā’’ti. –

මවට උපස්ථාන කරන්නන් වන්න. පියාට උපස්ථාන කරන්නන් වන්න. කුලයේ වැඩිහිටියන්ට ගරු කරන්නන් වන්න. ශ්‍රමණයන්ට හා උතුම් ගුණැත්තන්ට උපස්ථාන කරන්නන් වන්න. මෙලෙස පින්කම් කිරීමෙන් ඔබ ස්වර්ගයට යන්නාහුය.’’

Imā gāthā abhāsi.

(ප්‍රේතයා) මෙම ගාථාවන් පැවසීය.

230-231. Tattha paṇṇānanti paṇṇānāmaraṭṭhassa evaṃnāmakānaṃ rājūnaṃ. Erakacchanti tassa nagarassa nāmaṃ. Tatthāti tasmiṃ nagare. Pureti pubbe atītattabhāve. Dhanapāloti maṃ vidūti ‘‘dhanapālaseṭṭhī’’ti maṃ jānanti. Tayidaṃ nāmaṃ tadā mayhaṃ atthānugatamevāti dassento ‘‘asītī’’ti gāthamāha. Tattha asīti sakaṭavāhānanti vīsatikhāriko vāho, yo sakaṭanti vuccati. Tesaṃ sakaṭavāhānaṃ asīti hiraññassa tathā kahāpaṇassa ca me ahosīti yojanā. Pahūtaṃ me jātarūpanti suvaṇṇampi pahūtaṃ anekabhāraparimāṇaṃ ahosīti sambandho.

230-231. එහි 'පණ්ණානං' යනු පණ්ණා නම් රටෙහි මෙබඳු නාම ඇති රජවරුන්ගේ යන්නයි. 'ඒරකච්ඡං' යනු ඒ නගරයේ නමයි. 'තත්ථ' යනු ඒ නගරයෙහි ය. 'පුරේ' යනු පෙර අතීත ආත්මයේදී ය. 'ධනපාලෝති මං විදූ' යනු මාව 'ධනපාල සිටුවරයා' ලෙස හඳුනන බවයි. එම ධනපාල යන නාමය එකල මට අර්ථයට අනුකූලවම ලැබුණු බව දක්වමින් 'අසීති' යන ගාථාව පැවසීය. එහි 'අසීති සකටවාහානං' යනු ඛාරි විස්සක් එක් වහක් (බරක්) වන අතර, එම වහයක් යනු කරත්ත එකකි. රන් හා කහවනු පිරවූ එවැනි කරත්ත අසූවක් මට තිබූ බව මෙහි අර්ථයයි. 'පහූතං මේ ජාතරූපං' යනු රන් ඇතුළු බොහෝ වූ අනේක විධ වස්තුව මට තිබූ බවට කෙරෙන සම්බන්ධයයි.

232-233. Na [Pg.97] me dātuṃ piyaṃ ahūti dānaṃ dātuṃ mayhaṃ piyaṃ nāhosi. Mā maṃ yācanakāddasunti ‘‘yācakā mā maṃ passiṃsū’’ti pidahitvā gehadvāraṃ bhuñjāmi. Kadariyoti thaddhamaccharī. Paribhāsakoti dānaṃ dente disvā bhayena santajjako. Dadantānaṃ karontānanti upayogatthe sāmivacanaṃ, dānāni dadante puññāni karonte. Bahū janeti bahū satte. Dadantānaṃ vā karontānaṃ vā samudāyabhūtaṃ bahuṃ janaṃ puññakammato vārayissaṃ nivāresiṃ.

232-233. 'න මේ දාතුං පියං අහූ' යනු දන් දීමට මා අකමැති වූ බවයි. 'මා මං යාචනකාද්දසුං' යනු 'යාචකයන් මාව නොදකිත්වා' යැයි සිතා ගෙදර දොර වසාගෙන අනුභව කළ බවයි. 'කදරියෝ' යනු දැඩි මසුරු බවයි. 'පරිභාසකෝ' යනු දන් දෙන අය දැක බියෙන් ඔවුන්ට තර්ජනය කරන්නායි. 'දදන්තානං කරොන්තානං' යනු දන් දෙන්නා වූ හා පින් කරන්නා වූ බොහෝ දෙනා පින්කම්වලින් වැළැක්වූ බවයි. 'බහූ ජනේ' යනු බොහෝ සත්ත්වයන් යන්නයි. දන් දෙන හෝ පින් කරන බොහෝ පිරිස පින්කම්වලින් වැළැක්වූයෙමි.

234-236. Vipāko natthi dānassātiādi dānādīnaṃ nivāraṇe kāraṇadassanaṃ. Tattha vipāko natthi dānassāti dānakammassa phalaṃ nāma natthi, kevalaṃ puññaṃ puññanti dhanavināso evāti dīpeti. Saṃyamassāti sīlasaṃyamassa. Kuto phalanti kuto nāma phalaṃ labbhati, niratthakameva sīlarakkhaṇanti adhippāyo. Ārāmānīti ārāmūpavanānīti attho. Papāyoti pānīyasālā. Duggeti udakacikkhallānaṃ vasena duggamaṭṭhānāni. Saṅkamanānīti setuyo. Tato cutoti tato manussalokato cuto. Pañcapaṇṇāsāti pañcapaññāsa. Yato kālaṅkato ahanti yadā kālakatā ahaṃ, tato paṭṭhāya. Nābhijānāmīti ettakaṃ kālaṃ bhuttaṃ vā pītaṃ vā kiñci na jānāmi.

234-236. 'විපාකෝ නත්ථි දානස්ස' යනාදියෙන් දානාදිය වැළැක්වීමට හේතු දැක්වීය. එහි 'විපාකෝ නත්ථි දානස්ස' යනු දානමය කර්මයේ ප්‍රතිඵලයක් නැති බවත්, පින යනු හුදෙක් ධනය විනාශ වීමක් පමණක් බවත් දැක්වීමයි. 'සංයමස්ස' යනු සීල සංයමයයි. 'කුතෝ ඵලං' යනු සීලය රැකීමෙන් කුමන ප්‍රතිඵලයක් ලැබේද, එය නිෂ්ඵල ක්‍රියාවක් පමණක්ම බවයි. 'ආරාමානි' යනු උයන් හා මල් වතු ය. 'පපායෝ' යනු පැන්හල් ය. 'දුග්ගේ' යනු මඩ සහිත ගමන් කිරීමට අපහසු ස්ථානවල ඉදි කළ 'සංකමනානි' හෙවත් ඒදඬු හා පාලම් ය. 'තතෝ චුතෝ' යනු ඒ මනුෂ්‍ය ලෝකයෙන් චුතව යන්නයි. 'පඤ්චපණ්ණාසා' යනු පනස්පස් වසරකි. 'යතෝ කාලංකතෝ අහං' යනු මා මියගිය දින පටන් යන්නයි. 'නාභිජානාමි' යනු මේ තාක් කල් කිසිදු ආහාරයක් හෝ පානයක් ලැබූ බවක් නොදන්නෙමි යන්නයි.

237-38. Yo saṃyamo so vināsoti lobhādivasena yaṃ saṃyamanaṃ kassaci adānaṃ, so imesaṃ sattānaṃ vināso nāma petayoniyaṃ nibbattapetānaṃ mahābyasanassa hetubhāvato. ‘‘Yo vināso so saṃyamo’’ti iminā yathāvuttassa atthassa ekantikabhāvaṃ vadati. Petā hi kira jānantīti ettha hi-saddo avadhāraṇe, kira-saddo arucisūcane. ‘‘Saṃyamo deyyadhammassa apariccāgo vināsahetū’’ti imamatthaṃ petā eva kira jānanti paccakkhato anubhuyyamānattā, na manussāti. Nayidaṃ yuttaṃ manussānampi petānaṃ viya khuppipāsādīhi abhibhuyyamānānaṃ dissamānattā. Petā pana purimattabhāve katakammassa pākaṭabhāvato tamatthaṃ suṭṭhutaraṃ jānanti. Tenāha – ‘‘ahaṃ pure saṃyamissa’’ntiādi. Tattha saṃyamissanti sayampi dānādipuññakiriyato saṃyamanaṃ saṅkocaṃ akāsiṃ. Bahuke dhaneti mahante dhane vijjamāne.

237-38. 'යෝ සංයමෝ සෝ විනාසෝ' යනු ලෝභය ආදිය නිසා දන් නොදී සිටීම එම සත්ත්වයන්ගේ විනාශය බවයි. මන්දයත් ප්‍රේත ලෝකයේ උපන් ප්‍රේතයන්ගේ මහා විනාශයට එය හේතු වන බැවිනි. 'යෝ විනාසෝ සෝ සංයමෝ' යන්නෙන් පවසන්නේ ඉහත කී අර්ථය ඒකාන්තයෙන්ම සත්‍ය බවයි. 'පේතා හි කිර ජානන්ති' යන්නෙහි 'හි' සද්දයෙන් අවධාරණය ද 'කිර' සද්දයෙන් අකමැත්ත ද පළ කෙරේ. දිය යුතු දේ පරිත්‍යාග නොකිරීම විනාශයට හේතු වන බව ප්‍රේතයෝම අත්දැකීමෙන් දනිති, මනුෂ්‍යයෝ නොදනිති යනු මෙහි පිළිතුරයි. මනුෂ්‍යයන්ටද ප්‍රේතයන් මෙන් සා පිපාසාදියෙන් පෙළෙනු පෙනෙන බැවින් මෙය මනුෂ්‍යයන්ට නොගැලපෙන්නේ නොවේ. එහෙත් ප්‍රේතයන්ට පෙර ආත්මයේ කළ කර්මය ප්‍රකටව පෙනෙන බැවින් ඔවුහු එය මැනවින් දනිති. එබැවින් 'අහං පුරේ සංයමිස්සං' යනාදිය පැවසීය. එහි 'සංයමිස්සං' යනු මම ද දානාදි පින්කම්වලින් වැළකී සිටියෙමි යන්නයි. 'බහුකේ ධනේ' යනු විශාල ධනයක් තිබියදීත් යන්නයි.

243. Tanti [Pg.98] tasmā. Voti tumhe. Bhaddaṃ voti bhaddaṃ kalyāṇaṃ sundaraṃ tumhākaṃ hotūti vacanaseso. Yāvantettha samāgatāti yāvanto yāvatakā ettha samāgatā, te sabbe mama vacanaṃ suṇāthāti adhippāyo. Āvīti pakāsanaṃ paresaṃ pākaṭavasena. Rahoti paṭicchannaṃ apākaṭavasena. Āvi vā pāṇātipātādimusāvādādikāyavacīpayogavasena, yadi vā raho abhijjhādivasena pāpakaṃ lāmakaṃ akusalakammaṃ mākattha mā karittha.

243. 'තං' යනු එබැවින් ය. 'වෝ' යනු ඔබ සැම ය. 'භද්දං වෝ' යනු ඔබට යහපතක්ම වේවා යන්නයි. 'යාවන්තෙත්ථ සමාගතා' යනු මෙහි රැස්ව සිටින ඔබ සියලු දෙනා මාගේ වචනයට සවන් දෙන්න යන අදහසයි. 'ආවිං' යනු අන් අයට පෙනෙන සේ ප්‍රසිද්ධියේ කිරීමයි. 'රහෝ' යනු රහසිගතව අප්‍රසිද්ධියේ කිරීමයි. ප්‍රාණාඝාතාදි කයින් කෙරෙන හා මුසාවාදාදි වචනයෙන් කෙරෙන පාපයන් ප්‍රසිද්ධියේ හෝ අභිජ්ඣාදි මනසින් කෙරෙන පාපයන් රහසිගතව හෝ නොකරන්න.

244. Sace taṃ pāpakaṃ kammanti atha pana taṃ pāpakammaṃ āyatiṃ karissatha, etarahi vā karotha, nirayādīsu catūsu apāyesu manussesu ca appāyukatādivasena tassa phalabhūtā dukkhato pamutti pamokkho nāma natthi. Uppaccāpi palāyatanti uppatitvā ākāsena gacchantānampi mokkho natthiyevāti attho. ‘‘Upeccā’’tipi pāḷi, ito vā etto vā palāyante tumhe anubandhissatīti adhippāyena upecca sañcicca palāyantānampi tumhākaṃ tato mokkho natthi, gatikālādipaccayantarasamavāye pana sati vipaccatiyevāti attho. Ayañca attho –

244. 'සචේ තං පාපකං කම්මං' යනු ඉදින් ඔබ මින් මතු හෝ දැනට ඒ පාප කර්මය කරන්නේ නම්, නිරය ආදී සතර අපායේ හෝ මනුෂ්‍ය ලෝකයේ අල්පායුෂ්ක වීම ආදී වශයෙන් එහි විපාක විඳීමට සිදු වන අතර ඒ දුකෙන් මිදීමක් නැත. 'උප්පච්චාපි පලායතං' යනු අහසට පැන පලා ගියත් මෝක්ෂයක් (මිදීමක්) නැති බවයි. 'උපේච්ච' යනුවෙන්ද පාඨයක් ඇත. මෙතැනින් හෝ එතැනින් පලා ගියත් කර්මය ඔබ පසුපස ලුහුබඳිනු ඇත යන අදහසින් දැන දැනම පලා ගියත් කර්මයෙන් මිදීමක් නැත. ගති කාලාදි ප්‍රත්‍යයන් සම්පූර්ණ වූ විට විපාක දීම සිදුවන බව මෙහි අර්ථයයි. එම අර්ථය මෙසේය:

‘‘Na antalikkhe na samuddamajjhe, na pabbatānaṃ vivaraṃ pavissa;

Na vijjatī so jagatippadeso, yatthaṭṭhito mucceyya pāpakammā’’ti. (dha. pa. 127;

mi. pa. 4.2.4) –

‘‘අහසෙහි සිටියත්, මුහුද මැදට ගියත්, පර්වත ගුහාවකට වැදුණත්, පාප කර්මයෙන් මිදිය හැකි ස්ථානයක් මෙලොව කොතැනකවත් නැත.’’

Imāya gāthāya dīpetabbo.

මෙම ගාථාවෙන් එම කරුණ පැහැදිලි කළ යුතුය.

245. Matteyyāti mātuhitā. Hothāti tesaṃ upaṭṭhānādīni karotha. Tathā petteyyāti veditabbā. Kule jeṭṭhāpacāyikāti kule jeṭṭhakānaṃ apacāyanakarā. Sāmaññāti samaṇapūjakā. Tathā brahmaññāti bāhitapāpapūjakāti attho. Evaṃ saggaṃ gamissathāti iminā mayā vuttanayena puññāni katvā devalokaṃ upapajjissathāti attho. Yaṃ panettha atthato na vibhattaṃ, taṃ heṭṭhā khallāṭiyapetavatthuādīsu vuttanayeneva veditabbaṃ.

245. 'මත්තෙය්‍යා' යනු මවට හිතවත්ව සිටීමයි. 'හෝථ' යනු ඔවුන්ට උපස්ථාන කරන්න යන්නයි. 'පෙත්තෙය්‍යා' යන්නද එසේම දත යුතුය. 'කුලේ ජෙට්ඨාපචායිකා' යනු කුලයේ වැඩිහිටියන්ට ගරු සරු කරන්නන් ය. 'සාමඤ්ඤා' යනු ශ්‍රමණයන්ට පූජා කරන්නන් ය. 'බ්‍රහ්මඤ්ඤා' යනු පව් දුරු කළ උතුමන්ට පූජා කරන්නන් ය. 'ඒවං සග්ගං ගමිස්සථ' යනු මා කී පරිදි පින්කම් කොට දෙව්ලොව උපදින්නහුය යන්නයි. මෙහි යම් පදයක් විස්තර නොකළේ නම්, එය පෙර සඳහන් වූ ඛල්ලාටියපේතවස්තුව ආදියේ දැක්වූ පරිදිම දත යුතුය.

Te [Pg.99] vāṇijā tassa vacanaṃ sutvā saṃvegajātā taṃ anukampamānā bhājanehi pānīyaṃ gahetvā taṃ sayāpetvā mukhe āsiñciṃsu. Tato mahājanena bahuvelaṃ āsittaṃ udakaṃ tassa petassa pāpabalena adhogaḷaṃ na otiṇṇaṃ, kuto pipāsaṃ paṭivinessati. Te taṃ pucchiṃsu – ‘‘api te kāci assāsamattā laddhā’’ti. So āha – ‘‘yadi me ettakehi janehi ettakaṃ velaṃ āsiñcamānaṃ udakaṃ ekabindumattampi paragaḷaṃ paviṭṭhaṃ, ito petayonito mokkho mā hotū’’ti. Atha te vāṇijā taṃ sutvā ativiya saṃvegajātā ‘‘atthi pana koci upāyo pipāsāvūpasamāyā’’ti āhaṃsu. So āha – ‘‘imasmiṃ pāpakamme khīṇe tathāgatassa vā tathāgatasāvakānaṃ vā dāne dinne mama dānamuddisissati, ahaṃ ito petattato muccissāmī’’ti. Taṃ sutvā vāṇijā sāvatthiṃ gantvā bhagavantaṃ upasaṅkamitvā taṃ pavattiṃ ārocetvā saraṇāni sīlāni ca gahetvā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa sattāhaṃ dānaṃ datvā tassa petassa dakkhiṇaṃ ādisiṃsu. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā catunnaṃ parisānaṃ dhammaṃ desesi. Mahājano ca lobhādimaccheramalaṃ pahāya dānādipuññābhirato ahosīti.

එම වෙළෙන්දෝ එම ප්‍රේතයාගේ වචනය අසා සංවේගයට පත්ව, ඔහු කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් භාජනවලින් පැන් ගෙන, ඔහුව සතප්වා (නිදිකරවා) මුඛයට වත් කළහ. ඉන්පසු බොහෝ ජනයා විසින් බොහෝ වේලාවක් වත් කරන ලද ඒ පැන්, එම ප්‍රේතයාගේ පාප බලයෙන් උගුරෙන් පහළට නොබැස්සේය. එසේ තිබියදී පිපාසය කෙසේ නම් සංසිඳෙන්නද? ඔවුහු ඔහුගෙන් මෙසේ ඇසූහ – "ඔබට යම් පමණක හෝ සහනයක් ලැබුණේද?" ඔහු මෙසේ කීවේය – "මෙපමණ ජනයා විසින් මෙපමණ වේලාවක් වත් කරන ලද පැන්වලින් එක බිඳුවක් හෝ මාගේ උගුරෙන් පහළට ගියේ නම්, මට මේ ප්‍රේත යෝනියෙන් මිදීමක් නොවේවා!" එකල ඒ වෙළෙන්දෝ එය අසා බෙහෙවින් සංවේගයට පත්ව, "පිපාසය සංසිඳුවා ගැනීමට යම් උපායක් තිබේද?" යි ඇසූහ. ඔහු මෙසේ කීවේය – "මේ අකුසල කර්මය ගෙවී ගිය පසු, තථාගතයන් වහන්සේට හෝ තථාගත ශ්‍රාවකයන් වහන්සේට හෝ දානයක් දී මට අනුමෝදන් කළහොත්, මම මේ ප්‍රේත භවයෙන් මිදෙන්නෙමි." එය ඇසූ වෙළෙන්දෝ සැවැත් නුවරට ගොස්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත එළඹ, ඒ පුවත සැළකර, සරණශීලයෙහි පිහිටා, බුදුපාමොක් මහ සඟනට සත් දිනක් දන් දී, එම ප්‍රේතයාට පින් අනුමෝදන් කළහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම කරුණ අර්ථෝත්පත්තියක් (නිමිත්තක්) කරගෙන සිව්වනක් පිරිසට දහම් දෙසූ සේක. මහාජනයා ද ලෝභාදී මසුරු මල දුරු කොට දානාදී පින්කම්හි නිරත වූහ.

Dhanapālaseṭṭhipetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ධනපාල සිටු ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව නිමවා ඇත.

8. Cūḷaseṭṭhipetavatthuvaṇṇanā

8. චූළසෙට්ඨි ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව

Naggo kiso pabbajitosi, bhanteti idaṃ satthari veḷuvane viharante cūḷaseṭṭhipetaṃ ārabbha vuttaṃ. Bārāṇasiyaṃ kira eko gahapati assaddho appasanno maccharī kadariyo puññakiriyāya anādaro cūḷaseṭṭhi nāma ahosi. So kālaṃ katvā petesu nibbatti, tassa kāyo apagatamaṃsalohito aṭṭhinhārucammamatto muṇḍo apetavattho ahosi. Dhītā panassa anulā andhakavinde sāmikassa gehe vasantī pitaraṃ uddissa brāhmaṇe bhojetukāmā taṇḍulādīni dānūpakaraṇāni sajjesi. Taṃ ñatvā peto āsāya ākāsena tattha gacchanto rājagahaṃ sampāpuṇi. Tena ca samayena rājā ajātasattu devadattena [Pg.100] uyyojito pitaraṃ jīvitā voropetvā tena vippaṭisārena dussupinena ca niddaṃ anupagacchanto uparipāsādavaragato caṅkamanto taṃ petaṃ ākāsena gacchantaṃ disvā imāya gāthāya pucchi –

"ස්වාමීනි, ඔබ වස්ත්‍ර රහිතය, කෘශය, පැවිද්දෙකි" යන මේ (ගාථාව) ශාස්තෘන් වහන්සේ වේළුවනාරාමයෙහි වැඩවසන කල චූළසෙට්ඨි ප්‍රේතයා අරභයා වදාරන ලද්දකි. අසන්නට ලැබෙන පරිදි, බරණැස් නුවර කර්ම ඵල පිළිබඳ විශ්වාසයක් නැති, අප්‍රසන්න වූ, මසුරු වූ, තද මසුරුකම් ඇති, පින්කම් කෙරෙහි අනාදර වූ 'චූළසෙට්ඨි' නම් එක් සිටුවරයෙක් විය. ඔහු කළුරිය කොට ප්‍රේත ලෝකයෙහි උපන්නේය. ඔහුගේ ශරීරය මස් ලේ රහිත වූ, ඇට නහර හා සම පමණක් ඉතිරි වූ, හිස මුඩු වූ, වස්ත්‍ර රහිත එකක් විය. ඔහුගේ දියණිය වූ අනුලා, අන්ධකවින්ද නගරයෙහි ස්වාමියාගේ නිවෙසෙහි වසමින්, පියා උදෙසා බමුණන්ට භෝජනය කරවනු කැමැත්තෙන් සහල් ආදී දානෝපකරණ පිළියෙල කළාය. එය දැනගත් ප්‍රේතයා (ආහාර කෙරෙහි) ආශාවෙන් අහසින් එහි යන්නේ රජගහ නුවරට පැමිණියේය. එකල අජාසත්ත රජු දේවදත්තයා විසින් පොළඹවන ලද්දේ, සිය පියාණන් (බිම්බිසාර රජු) ජීවිතයෙන් තොර කොට, ඒ පිළිබඳව ඇති වූ පසුතැවිල්ල හා නපුරු සිහින හේතුවෙන් නින්ද නොලබා, උතුම් ප්‍රාසාදය මතුපිට සක්මන් කරමින් සිටියදී, අහසින් යන එම ප්‍රේතයා දැක මේ ගාථාවෙන් විමසුවේය.

246.

246.

‘‘Naggo kiso pabbajitosi bhante, rattiṃ kuhiṃ gacchasi kissahetu;

Ācikkha me taṃ api sakkuṇemu, sabbena vittaṃ paṭipādaye tuva’’nti.

"ස්වාමීනි, ඔබ වස්ත්‍ර රහිතය, කෘශය, පැවිද්දෙකි. රාත්‍රියෙහි කුමන හේතුවක් නිසා කොහේ යන්නෙහිද? මට ඒ බව පවසන්න. ඔබගේ කැමැත්ත පරිදි සියලු සම්පත්වලින් ඔබව සන්තර්පණය කිරීමට අපි සමත් වන්නෙමු (සමහර විට)."

Tattha pabbajitoti samaṇo. Rājā kira taṃ naggattā muṇḍattā ca ‘‘naggo samaṇo aya’’nti saññāya ‘‘naggo kiso pabbajitosī’’tiādimāha. Kissahetūti kinnimittaṃ. Sabbena vittaṃ paṭipādaye tuvanti vittiyā upakaraṇabhūtaṃ vittaṃ sabbena bhogena tuyhaṃ ajjhāsayānurūpaṃ, sabbena vā ussāhena paṭipādeyyaṃ sampādeyyaṃ. Tathā kātuṃ mayaṃ appeva nāma sakkuṇeyyāma, tasmā ācikkha me taṃ, etaṃ tava āgamanakāraṇaṃ mayhaṃ kathehīti attho.

එහි 'පබ්බජිතෝ' යනු ශ්‍රමණයෙකි. රජතුමා ඔහු වස්ත්‍ර රහිත බැවින් හා හිස මුඩු බැවින් "මොහු නිරුවත් ශ්‍රමණයෙකි" යන හැඟීමෙන් "නග්ගෝ කිසෝ පබ්බජිතෝසි" යනාදිය කීවේය. 'කිස්සහේතු' යනු කුමන කරුණක් නිසාද යන්නයි. 'සබ්බේන විත්තං පටිපාදයේ තුවං' යනු සැපයට උපකරණ වූ සම්පත්, සියලු භෝගයන්ගෙන් ඔබගේ අදහසට අනුරූපව හෝ සියලු උත්සාහයෙන් සම්පූර්ණ කරන්නෙමි යන්නයි. "එසේ කිරීමට අපි සමහර විට හැකි වන්නෙමු, එබැවින් මට එය පවසන්න, ඔබ මෙහි පැමිණීමට හේතුව මට කියන්න" යනු අර්ථයයි.

Evaṃ raññā puṭṭho peto attano pavattiṃ kathento tisso gāthā abhāsi –

මෙසේ රජු විසින් අසන ලද ප්‍රේතයා තමාගේ තොරතුරු පවසමින් ගාථා තුනක් දේශනා කළේය.

247.

247.

‘‘Bārāṇasī nagaraṃ dūraghuṭṭhaṃ, tatthāhaṃ gahapati aḍḍhako ahu dīno;

Adātā gedhitamano āmisasmiṃ, dussīlyena yamavisayamhi patto.

"මහරජ, දුර බැහැර පවා ගුණ කීර්තිය පැතිරුණු බරණැස් නුවරෙක් විය. එහි මම මහත් ධනයක් ඇති සිටුවරයෙක් වීමි. එහෙත් මම මසුරු වූයෙමි, දන් නොදෙන්නෙක් වීමි, ආමිසයෙහි (කාම සම්පත්හි) ඇලුණු සිත් ඇත්තෙක් වීමි. ඒ දුස්සීලභාවය නිසා මම යම විෂයයට (ප්‍රේත ලෝකයට) පැමිණියෙමි."

248.

248.

‘‘So sūcikāya kilamito tehi,Teneva ñātīsu yāmi āmisakiñcikkhahetu;

Adānasīlā na ca saddahanti,‘Dānaphalaṃ hoti paramhi loke’.

"මම ඒ (අකුසල්) නිසා කුසගින්නෙන් (සූචිකාවෙන්) පීඩිත වීමි. ඒ නිසාම යම් ආමිසයක් ලබා ගැනීමේ අදහසින් ඥාතීන් වෙත යමි. දන් නොදෙන ස්වභාවය ඇති මිනිස්සු 'පරලොවදී දානයෙහි විපාක ලැබේ' යයි විශ්වාස නොකරති. ඔවුන්ද මා මෙන්ම ප්‍රේතයන් වී මහත් දුක් විඳිති."

249.

249.

‘‘Dhītā ca mayhaṃ lapate abhikkhaṇaṃ, dassāmi dānaṃ pitūnaṃ pitāmahānaṃ;

Tamupakkhaṭaṃ parivisayanti brāhmaṇā, yāmi ahaṃ andhakavindaṃ bhuttu’’nti.

"මාගේ දියණිය 'මම මවුපියන්ට හා මුතුන් මිත්තන්ට පින් පිණිස දන් දෙන්නෙමි' යි නිතර පවසන්නීය. ඇය විසින් පිළියෙල කරන ලද ඒ දානය බමුණෝ අනුභව කරති. මම (එය) අනුභව කරනු පිණිස අන්ධකවින්ද නුවරට යමි" යි පැවසීය.

247. Tattha [Pg.101] dūraghuṭṭhanti dūrato eva guṇakittanavasena ghositaṃ, sabbattha vissutaṃ pākaṭanti attho. Aḍḍhakoti aḍḍho mahāvibhavo. Dīnoti nihīnacitto adānajjhāsayo. Tenāha ‘‘adātā’’ti. Gedhitamano āmisasminti kāmāmise laggacitto gedhaṃ āpanno. Dussīlyena yamavisayamhi pattoti attanā katena dussīlakammunā yamavisayaṃ petalokaṃ patto amhi.

247. එහි 'දූරඝුට්ඨං' යනු දුර සිටම ගුණ කීර්තනය නිසා ප්‍රසිද්ධ වූ, හැමතැනම ප්‍රකට වූ යන අර්ථයයි. 'අඩ්ඪකෝ' යනු සමෘද්ධිමත්, මහත් වස්තුවක් ඇති යන්නයි. 'දීනෝ' යනු හීන සිත් ඇති, දන් දීමේ අදහසක් නැති යන්නයි. එබැවින් 'අදාතා' (දන් නොදෙන්නා) යි කීවේය. 'ගෙධිතමනෝ ආමිසස්මිං' යනු කාම ආමිසයන්හි ඇලුණු සිත් ඇති, ගිජු බවට පත් වූ යන්නයි. 'දුස්සීල්‍යෙන යමවිසයම්හි පත්තෝ' යනු තමා විසින් කරන ලද දුස්සීල කර්මය නිසා යම රජුගේ විෂය වූ ප්‍රේත ලෝකයට පැමිණියෙමි යන්නයි.

248. So sūcikāya kilamitoti so ahaṃ vijjhanaṭṭhena sūcisadisatāya ‘‘sūcikā’’ti laddhanāmāya jighacchāya kilamito nirantaraṃ vijjhamāno. ‘‘Kilamatho’’ti icceva vā pāṭho. Tehīti ‘‘dīno’’tiādinā vuttehi pāpakammehi kāraṇabhūtehi. Tassa hi petassa tāni pāpakammāni anussarantassa ativiya domanassaṃ uppajji, tasmā evamāha. Tenevāti teneva jighacchādukkhena. Ñātīsu yāmīti ñātīnaṃ samīpaṃ yāmi gacchāmi. Āmisakiñcikkhahetūti āmisassa kiñcikkhanimittaṃ, kiñci āmisaṃ patthentoti attho. Adānasīlā na ca saddahanti, ‘dānaphalaṃ hoti paramhi loke’ti yathā ahaṃ, tathā evaṃ aññepi manussā adānasīlā ‘‘dānassa phalaṃ ekaṃsena paraloke hotī’’ti na ca saddahanti. Yato ahaṃ viya tepi petā hutvā mahādukkhaṃ paccanubhavantīti adhippāyo.

248. 'සෝ සූචිකාය කිලමිතෝ' යනු ඇනීමේ අර්ථයෙන් හා ඉදිකටුවකට සමාන බැවින් 'සූචිකා' නම් වූ කුසගින්නෙන් පීඩිත වූ, නිරන්තරයෙන් විදින්නාක් වැනි වේදනාවෙන් යුතු වූ මම යන්නයි. 'කිලමතෝ' කියා ද පාඨයක් ඇත. 'තේහි' යනු 'දීනෝ' යනාදී ලෙස පවසන ලද අකුසල් කර්ම හේතූන් නිසාය. ඒ ප්‍රේතයාට එම අකුසල් සිහි වන විට මහත් දොම්නසක් ඇති වන බැවින් එසේ කීවේය. 'තේනේව' යනු ඒ සා පිපාසා දුක නිසාමය. 'ඥාතීසු යාමි' යනු ඥාතීන් සමීපයට යමි යන්නයි. 'ආමිසකිඤ්චික්ඛහේතු' යනු යම් ආමිසයක් බලාපොරොත්තුවෙන් යන්නයි. 'අදානසීලා න ච සද්දහන්ති...' යනාදියෙන් අදහස් කරන්නේ "මා මෙන්ම අනෙකුත් දන් නොදෙන මිනිස්සු ද 'දානයෙහි විපාක පරලොවදී ඒකාන්තයෙන් ලැබේ' යයි විශ්වාස නොකරති. මා මෙන්ම ඔවුන් ද ප්‍රේතයන් වී මහත් දුක් විඳිති" යන්නයි.

249. Lapateti katheti. Abhikkhaṇanti abhiṇhaṃ bahuso. Kinti lapatīti āha ‘‘dassāmi dānaṃ pitūnaṃ pitāmahāna’’nti. Tattha pitūnanti mātāpitūnaṃ, cūḷapitumahāpitūnaṃ vā. Pitāmahānanti ayyakapayyakānaṃ. Upakkhaṭanti sajjitaṃ. Parivisayantīti bhojayanti. Andhakavindanti evaṃnāmakaṃ nagaraṃ. Bhuttunti bhuñjituṃ. Tato parā saṅgītikārakehi vuttā –

249. 'ලපතේ' යනු පවසයි. 'අභික්ඛණං' යනු නිරන්තරයෙන්, බොහෝ වාරයක් යන්නයි. ඇය පවසන්නේ කුමක්ද? 'දස්සාමි දානං පිතුනං පිතාමහානං' යන්නයි. එහි 'පිතුනං' යනු මවුපියන්ට හෝ බාප්පා, මහප්පා වැන්නවුන්ටය. 'පිතාමහානං' යනු මුතුන් මිත්තන්ටය. 'උපක්ඛටං' යනු පිළියෙල කරන ලද යන්නයි. 'පරිවිසයන්ති' යනු වළඳවති (අනුභව කරවති) යන්නයි. 'අන්ධකවින්දං' යනු ඒ නමින් ඇති නගරයයි. 'භුත්තුං' යනු අනුභව කිරීම පිණිසයි. ඉන්පසු ගාථා සංගීතිකාරකයන් විසින් වදාරන ලදී.

250.

250.

‘‘Tamavoca rājā ‘anubhaviyāna tampi,Eyyāsi khippaṃ ahamapi kassaṃ pūjaṃ;

Ācikkha me taṃ yadi atthi hetu,Saddhāyitaṃ hetuvaco suṇoma’.

රජතුමා ඔහුට මෙසේ කීවේය – "එය ද අනුභව කොට ඉක්මනින් මා වෙත එන්න. මම ද ඔබට පූජාවක් (පිනක්) කරන්නෙමි. යම් හෙතුවක් ඇත්නම් මට පවසන්න. ඔබගේ විශ්වාසවන්ත වූ හේතු සහිත වචනය අපි අසන්නෙමු."

251.

251.

‘‘Tathāti [Pg.102] vatvā agamāsi tattha, bhuñjiṃsu bhattaṃ na ca dakkhiṇārahā;

Paccāgami rājagahaṃ punāparaṃ, pāturahosi purato janādhipassa.

"එසේය" යි පවසා ඔහු එහි (අන්ධකවින්දයට) ගියේය. (එහෙත් එහිදී) දක්ෂිණාවට නුසුදුසු වූ (දුස්සීල) පිරිස් දානය අනුභව කළහ. ඔහු නැවත රජගහ නුවරට පැමිණ නරපති අජාසත්ත රජු ඉදිරියෙහි පෙනී සිටියේය.

252.

252.

‘‘Disvāna petaṃ punadeva āgataṃ, rājā avoca ‘ahamapi kiṃ dadāmi;

Ācikkha me taṃ yadi atthi hetu, yena tuvaṃ cirataraṃ pīṇito siyā’.

නැවත පැමිණි ඒ ප්‍රේතයාව දුටු අජාසත්ත රජතුමා මෙසේ ඇසීය: "මම ඔබට කුමක් දිය යුතුද? යම් කරුණක් නිසා ඔබ දීර්ඝ කාලයක් සතුටට පත්වන්නේ නම්, ඒ කරුණ මට පවසන්න."

253.

253.

‘‘Buddhañca saṅghaṃ parivisiyāna rāja, annena pānena ca cīvarena;

Taṃ dakkhiṇaṃ ādisa me hitāya, evaṃ ahaṃ cirataraṃ pīṇito siyā.

"රජතුමනි, බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නයට දානයෙන්, පැන්වලින් සහ සිවුරු පිරිකරින් උපස්ථාන කොට, එම පින් මාගේ යහපත පිණිස අනුමෝදන් කරන්න. එවිට මම දීර්ඝ කාලයක් සතුටට පත් වන්නෙමි."

254.

254.

‘‘Tato ca rājā nipatitvā tāvade, dānaṃ sahatthā atulaṃ daditvā saṅghe;

Ārocesi pakataṃ tathāgatassa, tassa ca petassa dakkhiṇaṃ ādisittha.

ඉන්පසු රජතුමා වහාම මාලිගයෙන් නික්ම ගොස්, සියතින්ම මහා සංඝරත්නයට අතිමහත් දානයක් පූජා කළේය. පසුව එම ප්‍රේතයා වෙනුවෙන් සිදුකළ දානය පිළිබඳව බුදුරජාණන් වහන්සේට සැළකර සිටි අතර, එම දානයේ පින් ඒ ප්‍රේතයාට අනුමෝදන් කළේය.

255.

255.

‘‘So pūjito ativiya sobhamāno, pāturahosi purato janādhipassa;

Yakkhohamasmi paramiddhipatto, na mayhamatthi samā sadisā mānusā.

දාන පින් ලැබූ ඒ ප්‍රේතයා ඉතා රූමත්ව බැබළෙමින් රජු ඉදිරියේ පෙනී සිට මෙසේ කීවේය: "මම උතුම් වූ සෘද්ධි බලයට පත් දෙවියෙක්මි. මා හා සමාන වූ හෝ මට වඩා උසස් වූ මිනිසුන් කිසිවකු නැත."

256.

256.

‘‘Passānubhāvaṃ aparimitaṃ mamayidaṃ, tayānudiṭṭhaṃ atulaṃ datvā saṅghe;

Santappito satataṃ sadā bahūhi, yāmi ahaṃ sukhito manussadevā’’ti.

"මාගේ මේ අප්‍රමාණ වූ ආනුභාවය දෙස බලන්න. මා පෙන්වා දුන් පරිදි ඔබ මහා සංඝරත්නයට අපරිමිත දානයක් පූජා කිරීම නිසා මම නිරන්තරයෙන්ම තෘප්තිමත් වීමි. මනුෂ්‍යයන්ට දෙවියෙකු වැනි රජතුමනි, දැන් මම සැපවත් වූවෙක්ව රිසි තැනකට යන්නෙමි."

250. Tattha tamavoca rājāti taṃ petaṃ tathā vatvā ṭhitaṃ rājā ajātasattu avoca. Anubhaviyāna tampīti taṃ tava dhītuyā upakkhaṭaṃ dānampi anubhavitvā. Eyyāsīti āgaccheyyāsi. Kassanti karissāmi. Ācikkha [Pg.103] me taṃ yadi atthi hetūti sace kiñci kāraṇaṃ atthi, taṃ kāraṇaṃ mayhaṃ ācikkha kathehi. Saddhāyitanti saddhāyitabbaṃ. Hetuvacoti hetuyuttavacanaṃ, ‘‘amukasmiṃ ṭhāne asukena pakārena dāne kate mayhaṃ upakappatī’’ti sakāraṇaṃ vacanaṃ vadāti attho.

250. එහි 'තමවොච රාජා' යනු, එම ප්‍රේතයා එසේ පවසා සිටි කල්හි අජාසත්ත රජු පැවසූ වචනයයි. 'අනුභවියාන තම්පි' යනු ඔබගේ දියණිය විසින් පූජා කරන ලද දානය අනුභව කිරීමයි. 'එය්‍යාසි' යනු පැමිණිය යුතු බවයි. 'කස්සං' යනු කරන්නෙමි යන්නයි. 'ආචික්ඛ මේ තං යදි අත්ථි හේතු' යනු කිසියම් කරුණක් ඇත්නම් එය මට පවසන්න යන්නයි. 'සද්ධායිතං' යනු විශ්වාස කටයුතු වූ යන්නයි. 'හේතුවචො' යනු හේතු යුක්ත වූ වචනයයි. එනම් "අහවල් ස්ථානයේදී අහවල් ආකාරයට දානයක් දුන් විට මට එය උපකාරී වේ" යැයි සකල කරුණු සහිතව පවසන්න යන අර්ථයයි.

251. Tathāti vatvāti sādhūti vatvā. Tatthāti tasmiṃ andhakavinde parivesanaṭṭhāne. Bhuñjiṃsu bhattaṃ na ca dakkhiṇārahāti bhattaṃ bhuñjiṃsu dussīlabrāhmaṇā, na ca pana dakkhiṇārahā sīlavanto bhuñjiṃsūti attho. Punāparanti puna aparaṃ vāraṃ rājagahaṃ paccāgami.

251. 'තථාති වත්වා' යනු "යහපතැයි" කියායි. 'තත්ථ' යනු ඒ අන්ධකවින්දයේ දානය පිළියෙළ කළ ස්ථානයයි. 'භුඤ්ජිංසු භත්තං න ච දක්ඛිණාරහා' යනු දුශ්ශීල බ්‍රාහ්මණයන් බත් අනුභව කළ බවත්, දක්ෂිණාවට සුදුසු වූ සිල්වතුන් අනුභව නොකළ බවත් අර්ථයයි. 'පුනාපරං' යනු නැවතත් රජගහ නුවරට පැමිණි බවයි.

252. Kiṃ dadāmīti ‘‘kīdisaṃ te dānaṃ dassāmī’’ti rājā petaṃ pucchi. Yena tuvanti yena kāraṇena tvaṃ. Cirataranti cirakālaṃ. Pīṇitoti titto siyā, taṃ kathehīti attho.

252. 'කිං දදාමි' යනු "මම ඔබට කෙබඳු දානයක් දිය යුතුද?" කියා රජු ප්‍රේතයාගෙන් විමසීමයි. 'යේන තුවං' යනු යම් කරුණක් නිසා ඔබ යන්නයි. 'චිරතරං' යනු බොහෝ කාලයක් යන්නයි. 'පීණිතො' යනු තෘප්තිමත් වන්නේද, ඒ කරුණ පවසන්න යන අර්ථයයි.

253. Parivisiyānāti bhojetvā. Rājāti ajātasattuṃ ālapati. Me hitāyāti mayhaṃ hitatthāya petattabhāvato parimuttiyā.

253. 'පරිවිසියාන' යනු වළඳවා යන්නයි. 'රාජා' යනු අජාසත්ත රජු ඇමතීමයි. 'මේ හිතාය' යනු මාගේ යහපත පිණිස, එනම් ප්‍රේත ආත්මයෙන් මිදීම පිණිස යන්නයි.

254. Tatoti tasmā tena vacanena, tato vā pāsādato. Nipatitvāti nikkhamitvā. Tāvadeti tadā eva aruṇuggamanavelāya. Yamhi peto paccāgantvā rañño attānaṃ dassesi, tasmiṃ purebhatte eva dānaṃ adāsi. Sahatthāti sahatthena. Atulanti appamāṇaṃ uḷāraṃ paṇītaṃ. Datvā saṅgheti saṅghassa datvā. Ārocesi pakataṃ tathāgatassāti ‘‘idaṃ, bhante, dānaṃ aññataraṃ petaṃ sandhāya pakata’’nti taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Ārocetvā ca yathā taṃ dānaṃ tassa upakappati, evaṃ tassa ca petassa dakkhiṇaṃ ādisittha ādisi.

254. 'තතො' යනු ඒ නිසා හෝ එම මාලිගයෙන් යන්නයි. 'නිපතිත්වා' යනු නික්ම ගොස් යන්නයි. 'තාවදේ' යනු එකෙණෙහිම හිරු උදාවන වේලාවේදී යන්නයි. ප්‍රේතයා පැමිණ රජුට පෙනී සිටි ඒ වේලාවේම, එනම් පෙරබත් වේලාවෙහිම දානය පූජා කළේය. 'සහත්ථා' යනු සියතින්ම යන්නයි. 'අතුලං' යනු අප්‍රමාණ වූ, උදාර වූ සහ ප්‍රණීත වූ යන්නයි. 'දත්වා සංඝේ' යනු මහා සංඝරත්නයට පූජා කොට යන්නයි. 'ආරෝචේසි පකතං තථාගතස්ස' යනු "ස්වාමීනී, මේ දානය එක්තරා ප්‍රේතයෙකු උදෙසා පූජා කරන ලද්දකි" යැයි එම පුවත බුදුරජාණන් වහන්සේට සැළකිරීමයි. සැළකොට, එම දානය ප්‍රේතයාට පින් ලෙස අනුමෝදන් කළේය.

255. Soti so peto. Pūjitoti dakkhiṇāya diyyamānāya pūjito. Ativiya sobhamānoti dibbānubhāvena ativiya virocamāno. Pāturahosīti pātubhavi, rañño purato attānaṃ dassesi. Yakkhohamasmīti petattabhāvato mutto yakkho ahaṃ jāto devabhāvaṃ pattosmi. Na mayhamatthi samā sadisā mānusāti mayhaṃ ānubhāvasampattiyā samā vā bhogasampattiyā sadisā vā manussā na santi.

255. 'සො' යනු ඒ ප්‍රේතයායි. 'පූජිතො' යනු පින් අනුමෝදන් කිරීමෙන් පුදන ලද්දේ යන්නයි. 'අතිවිය සොභමානො' යනු දිව්‍ය ආනුභාවයෙන් ඉතාමත් බැබළෙන්නා වූ යන්නයි. 'පාතුරහෝසි' යනු පෙනී සිටියේය යන්නයි. 'යක්ඛොහමස්මි' යනු ප්‍රේත ආත්මයෙන් මිදී මම දෙවියෙක්ව උපන්නෙමි, දිව්‍ය භාවයට පත්වුණෙමි යන්නයි. 'න මය්හමත්ථි සමා සදිසා මානුසා' යනු මාගේ ආනුභාවයට හා සම්පත්තියට සමාන වූ මිනිසුන් නැත යන්නයි.

256. Passānubhāvaṃ [Pg.104] aparimitaṃ mamayidanti ‘‘mama idaṃ aparimāṇaṃ dibbānubhāvaṃ passā’’ti attano sampattiṃ paccakkhato rañño dassento vadati. Tayānudiṭṭhaṃ atulaṃ datvā saṅgheti ariyasaṅghassa atulaṃ uḷāraṃ dānaṃ datvā mayhaṃ anukampāya tayā anudiṭṭhaṃ. Santappito satataṃ sadā bahūhīti annapānavatthādīhi bahūhi deyyadhammehi ariyasaṅghaṃ santappentena tayā sadā sabbakālaṃ yāvajīvaṃ tatthāpi satataṃ nirantaraṃ ahaṃ santappito pīṇito. Yāmi ahaṃ sukhito manussadevāti ‘‘tasmā ahaṃ idāni sukhito manussadeva mahārāja yathicchitaṭṭhānaṃ yāmī’’ti rājānaṃ āpucchi.

256. 'පස්සානුභාවං අපරිමිතං මමායිදං' යනු මාගේ මේ අපරිමිත දිව්‍ය ආනුභාවය බලන්නැයි තමාගේ සම්පත්තිය රජුට පෙන්වමින් පවසන බවයි. 'තයානුදිට්ඨං අතුලං දත්වා සංඝේ' යනු මහා සංඝරත්නයට උදාර දානයක් පූජා කොට මා කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් ඔබ අනුශාසනා කළ පරිදි යන්නයි. 'සන්තප්පිතො සතතං සදා බහූහි' යනු ආහාර පාන වස්ත්‍ර ආදී බොහෝ පූජා වස්තූන්ගෙන් සංඝරත්නය තෘප්තිමත් කළ ඔබ, මා ද නිරන්තරයෙන්ම සතුටට පත් කළ බවයි. 'යාමි අහං සුඛිතො මනුස්සදේව' යනු "මනුෂ්‍යයන්ට දෙවියකු වැනි රජතුමනි, දැන් මම සැපවත් වූවෙමි, මා කැමති ස්ථානයකට යන්නෙමි" යැයි රජුගෙන් සමුගැනීමයි.

Evaṃ pete āpucchitvā gate rājā ajātasattu tamatthaṃ bhikkhūnaṃ ārocesi, bhikkhū bhagavato santikaṃ upasaṅkamitvā ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Taṃ sutvā mahājano maccheramalaṃ pahāya dānādipuññābhirato ahosīti.

මෙසේ ඒ ප්‍රේතයා සමුගෙන ගිය පසු අජාසත්ත රජතුමා ඒ පුවත භික්ෂූන් වහන්සේලාට සැළ කළේය. භික්ෂූන් වහන්සේලා බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත වැඩම කර ඒ බව සැළ කළහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ එම කරුණ නිමිත්ත කරගෙන රැස්ව සිටි පිරිසට ධර්ම දේශනා කළ සේක. එය ඇසූ මහජනයා මසුරු මල දුරු කොට දානාදී පින්කම්හි නිරත වූහ.

Cūḷāseṭṭhipetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

චූළසෙට්ඨි ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව නිමවා ඇත.

9. Aṅkurapetavatthuvaṇṇanā

9. අංකුර ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව

Yassa atthāya gacchāmāti idaṃ satthā sāvatthiyaṃ viharanto aṅkurapetaṃ ārabbha kathesi. Kāmañcettha aṅkuro peto na hoti, tassa pana caritaṃ yasmā petasambandhaṃ, tasmā taṃ ‘‘aṅkurapetavatthū’’ti vuttaṃ.

"යස්ස අත්ථාය ගච්ඡාම" යන මෙම දේශනාව බුදුරජාණන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩවසන සමයෙහි අංකුර ප්‍රේතයා නිමිත්ත කරගෙන වදාළ සේක. මෙහි අංකුර යනු සැබවින්ම ප්‍රේතයෙකු නොවේ. එහෙත් ඔහුගේ චරිතය ප්‍රේතයන් හා සම්බන්ධ බැවින් මෙය "අංකුර ප්‍රේත වස්තුව" ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ.

Tatrāyaṃ saṅkhepakathā – ye te uttaramadhurādhipatino rañño mahāsāgarassa puttaṃ upasāgaraṃ paṭicca uttarāpathe kaṃsabhoge asitañjananagare mahākaṃsassa dhītuyā devagabbhāya kucchiyaṃ uppannā añjanadevī vāsudevo baladevo candadevo sūriyadevo aggidevo varuṇadevo ajjuno pajjuno ghaṭapaṇḍito aṅkuro cāti vāsudevādayo dasa bhātikāti ekādasa khattiyā ahesuṃ, tesu vāsudevādayo bhātaro asitañjananagaraṃ ādiṃ katvā dvāravatīpariyosānesu sakalajambudīpe tesaṭṭhiyā nagarasahassesu sabbe rājāno cakkena [Pg.105] jīvitakkhayaṃ pāpetvā dvāravatiyaṃ vasamānā rajjaṃ dasa koṭṭhāse katvā vibhajiṃsu. Bhaginiṃ pana añjanadeviṃ na sariṃsu. Puna saritvā ‘‘ekādasa koṭṭhāse karomā’’ti vutte tesaṃ sabbakaniṭṭho aṅkuro ‘‘mama koṭṭhāsaṃ tassā detha, ahaṃ vohāraṃ katvā jīvissāmi, tumhe attano attano janapadesu suṅkaṃ mayhaṃ vissajjethā’’ti āha. Te ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā tassa koṭṭhāyaṃ bhaginiyā datvā nava rājāno dvāravatiyaṃ vasiṃsu.

මෙහි සංක්ෂිප්ත කතාව මෙසේය: උත්තර මධුරා රාජධානියේ මහාසාගර රජුගේ පුත් උපසාගර කුමරුට දාව, අසිතඤ්ජන නුවරදී මහාසාගර රජුගේ දියණිය වූ දේවගබ්භා දේවියගේ කුසින් අඤ්ජනා දේවිය මෙන්ම වාසුදේව, බලදේව, චන්දදේව, සූරියදේව, අග්ගිදේව, වරුණදේව, අජ්ජුන, පජ්ජුන, ඝටපණ්ඩිත සහ අංකුර යන කුමාරවරුන් දස දෙනා උපත ලැබූහ. මෙසේ ක්ෂත්‍රියයන් එකොළොස් දෙනෙක් වූහ. ඔවුන් අතර වාසුදේව ඇතුළු සොහොයුරන් අසිතඤ්ජන නුවර සිට ද්වාරවතී නුවර දක්වා මුළු දඹදිව පුරා නගර හැට තුන් දහසක රජවරුන් මරා ද්වාරවතී නුවර පාලනය කළහ. ඔවුහු රාජ්‍යය කොටස් දහයකට බෙදා ගත්හ. එහෙත් තමන්ගේ සහෝදරිය වූ අඤ්ජනා දේවිය ඔවුන්ට අමතක විය. පසුව ඇය ගැන සිහි වී කොටස් එකොළොස් කරමු යැයි කී විට, බාලයා වූ අංකුර කුමරු මෙසේ කීවේය: "මාගේ කොටස ඇයට දෙන්න, මම වෙළඳාම් කර ජීවත් වන්නෙමි. ඔබලා ඔබලාගේ ජනපදවල බදු මා හට නිදහස් කරන්න." ඔවුහු එය පිළිගෙන අංකුරගේ කොටස සහෝදරියට දී රජවරුන් නව දෙනෙකු ලෙස ද්වාරවතී නුවර වාසය කළහ.

Aṅkuro pana vaṇijjaṃ karonto niccakālaṃ mahādānaṃ deti. Tassa paneko dāso bhaṇḍāgāriko atthakāmo ahosi. Aṅkuro pasannamānaso tassa ekaṃ kuladhītaraṃ gahetvā adāsi. So putte gabbhagateyeva kālamakāsi. Aṅkuro tasmiṃ jāte tassa pituno dinnaṃ bhattavetanaṃ tassa adāsi. Atha tasmiṃ dārake vayappatte ‘‘dāso na dāso’’ti rājakule vinicchayo uppajji. Taṃ sutvā añjanadevī dhenūpamaṃ vatvā ‘‘mātu bhujissāya puttopi bhujisso evā’’ti dāsabyato mocesi.

අංකුර කුමරු වෙළඳාම් කරමින් නිරන්තරයෙන් මහා දානය පිරිනැමීය. ඔහුට ඔහුගේ යහපත කැමති වූ එක් දාස භාණ්ඩාගාරිකයෙක් විය. අංකුර කුමරු පැහැදුණු සිතින් ඔහුට එක් කුල දියණියක සරණ කර දුන්නේය. එම දාසයා ඇය ගැබ්ගෙන සිටියදීම මියගියේය. අංකුර කුමරු දරුවා උපන් පසු එම පියාට දුන් බත් වැටුපම දරුවාටත් ලබා දුන්නේය. පසුව එම දරුවා වැඩිවියට පත් වූ විට, ඔහු 'දාසයෙක්ද නැද්ද' යන්න පිළිබඳව රජගෙදර විනිශ්චයක් ඇති විය. එය අසා අංජන දේවිය දෙනකගේ උපමාව කියා, 'මව නිදහස් තැනැත්තියක නම් පුතාද නිදහස් අයෙකුම වේ' යැයි පවසමින් ඔහුව දාස භාවයෙන් මුදා ගත්තාය.

Dārako pana lajjāya tattha vasituṃ avisahanto roruvanagaraṃ gantvā tattha aññatarassa tunnavāyassa dhītaraṃ gahetvā tunnavāyasippena jīvikaṃ kappesi. Tena samayena roruvanagare asayhamahāseṭṭhi nāma ahosi. So samaṇabrāhmaṇakapaṇaddhikavanibbakayācakānaṃ mahādānaṃ deti. So tunnavāyo seṭṭhino gharaṃ ajānantānaṃ pītisomanassajāto hutvā asayhaseṭṭhino nivesanaṃ dakkhiṇabāhuṃ pasāretvā dassesi ‘‘ettha gantvā laddhabbaṃ labhantū’’ti. Tassa kammaṃ pāḷiyaṃyeva āgataṃ.

එම දරුවා ලැජ්ජාව නිසා එහි වාසය කිරීමට අකමැතිව රෝරුව නගරයට ගොස් එහි එක්තරා සන්නාලියෙකුගේ දියණියක සරණ කරගෙන සන්නාලි කර්මාන්තයෙන් ජීවත් විය. එකල රෝරුව නගරයේ අසය්හ නම් මහා සිටුවරයෙක් විය. ඔහු මහණ බමුණන්ට, අසරණයන්ට, මගීන්ට හා යාචකයන්ට මහා දානය පිරිනැමීය. එම සන්නාලියා සිටු මැදුර නොදන්නා දානපතීන් කෙරෙහි ප්‍රීති සෝමනස්සයට පත්ව, අසය්හ සිටු මැදුර දෙසට දකුණු අත දිගු කරමින් 'මෙතැනට ගොස් ලැබිය යුතු දෑ ලබාගන්න' යැයි පෙන්වා දුන්නේය. ඔහුගේ එම කර්මය පාලි පාඨයන්හි සඳහන් වේ.

So aparena samayena kālaṃ katvā marubhūmiyaṃ aññatarasmiṃ nigrodharukkhe bhummadevatā hutvā nibbatti, tassa dakkhiṇahattho sabbakāmadado ahosi. Tasmiṃyeva ca roruve aññataro puriso asayhaseṭṭhino dāne byāvaṭo assaddho appasanno micchādiṭṭhiko puññakiriyāya anādaro kālaṃ katvā tassa devaputtassa vasanaṭṭhānassa avidūre peto hutvā nibbatti. Tena ca katakammaṃ pāḷiyaṃyeva āgataṃ. Asayhamahāseṭṭhi pana kālaṃ katvā tāvatiṃsabhavane sakkassa devarañño sahabyataṃ upagato.

ඔහු පසු කලෙක මියගොස් වැලි කන්තාරයක එක්තරා නුග ගසක භූමාටු දේවතාවෙක්ව උපන්නේය. ඔහුගේ දකුණු අත සියලු කැමති දෑ ලබා දෙන්නක් විය. එම රෝරුව නගරයේම අසය්හ සිටුහුගේ දානයෙහි සංවිධාන කටයුතුවල නිරත වූ, එහෙත් අශ්‍රද්ධාවන්ත, නොපැහැදුණු, මිථ්‍යාදෘෂ්ටික, පින්කම් කෙරෙහි අනාදර වූ එක්තරා පුරුෂයෙක් මියගොස් එම දේවපුත්‍රයා වසන ස්ථානයට නුදුරින් ප්‍රේතයෙක්ව උපන්නේය. ඔහු කළ ඒ කර්මයද පාලියෙහිම දැක්වේ. අසය්හ මහා සිටුවරයා මියගොස් තව්තිසා භවනයේ සක් දෙවිඳුන්ගේ සහචරයෙක් බවට පත් විය.

Atha [Pg.106] aparena samayena aṅkuro pañcahi sakaṭasatehi, aññataro ca brāhmaṇo pañcahi sakaṭasatehīti dvepi janā sakaṭasahassena bhaṇḍaṃ ādāya marukantāramaggaṃ paṭipannā maggamūḷhā hutvā bahuṃ divasaṃ tattheva vicarantā parikkhīṇatiṇodakāhārā ahesuṃ. Aṅkuro assadūtehi catūsu disāsu pāniyaṃ maggāpesi. Atha so kāmadadahattho yakkho taṃ tesaṃ byasanappattiṃ disvā aṅkurena pubbe attano kataṃ upakāraṃ cintetvā ‘‘handa dāni imassa mayā avassayena bhavitabba’’nti attano vasanavaṭarukkhaṃ dassesi. So kira vaṭarukkho sākhāviṭapasampanno ghanapalāso sandacchāyo anekasahassapāroho āyāmena vitthārena ubbedhena ca yojanaparimāṇo ahosi. Taṃ disvā aṅkuro haṭṭhatuṭṭho tassa heṭṭhā khandhāvāraṃ bandhāpesi. Yakkho attano dakkhiṇahatthaṃ pasāretvā paṭhamaṃ tāva pānīyena sabbaṃ janaṃ santappesi. Tato yo yo yaṃ yaṃ icchati, tassa tassa taṃ taṃ adāsi.

ඉන්පසු කලෙක අංකුර කුමරු ගැල් පන්සියයකින්ද, තවත් එක් බ්‍රාහ්මණයෙක් ගැල් පන්සියයකින්ද යන දෙදෙනාම ගැල් දහසකින් බඩුබාහිරාදිය රැගෙන වැලි කන්තාර මඟකට පිවිස, එහිදී මංමුළා වී බොහෝ දිනක් එහිම සැරිසරමින් තණකොළ, ජලය හා ආහාර අවසන් වූවෝ වූහ. අංකුර කුමරු අසුන් පිට දූතයන් යවා සිවු දිශාවෙහි ජලය සෙවූහ. එවිට කැමති දෑ දෙන අතක් ඇති එම දේවතාවා ඔවුන් විපතට පත්ව සිටිනු දැක, පෙර අංකුර තමාට කළ උපකාරය සිහිපත් කර, 'දැන් මා මොහුට පිළිසරණක් විය යුතුය' යි සිතා තමා වසන නුග ගස පෙන්වා දුන්නේය. එම නුග ගස අතුපතරින් හා ඝන කොළවලින් පිරි සිසිල් සෙවන ඇති, දහස් ගණන් අහස් මුල් සහිත දිගින්, පළලින් හා උසින් යොදුන් සතරක පමණ වූවකි. එය දුටු අංකුර කුමරු සතුටට පත්ව ඒ යට කඳවුරු බැඳවීය. දේවතාවා තම දකුණු අත දිගු කර පළමුව සියලු දෙනා පැන් වලින් තෘප්තිමත් කළේය. ඉන්පසු යමෙක් යමක් කැමති වූයේද, ඔහුට ඒ ඒ දෙය ලබා දුන්නේය.

Evaṃ tasmiṃ mahājane nānāvidhena annapānādinā yathākāmaṃ santappite pacchā vūpasante maggaparissame so brāhmaṇavāṇijo ayoniso manasikaronto evaṃ cintesi – ‘‘dhanalābhāya ito kambojaṃ gantvā mayaṃ kiṃ karissāma, imameva pana yakkhaṃ yena kenaci upāyena gahetvā yānaṃ āropetvā amhākaṃ nagarameva gamissāmā’’ti. Evaṃ cintetvā tamatthaṃ aṅkurassa kathento –

මෙසේ එම මහජනයා විවිධ අන්නපානාදියෙන් කැමති පරිදි තෘප්තිමත් වූ පසු, මඟ විඩාව සංසිඳුණු කල්හි, එම බ්‍රාහ්මණ වෙළෙන්දා අයෝනිසෝ මනසිකාරයෙන් (වැරදි ලෙස) මෙසේ සිතුවේය: 'ධනය සෙවීම පිණිස මෙතැන සිට කම්බෝජ දේශයට ගොස් අපි කුමක් කරමුද? අපි කෙසේ හෝ මේ දේවතාවාව යම් උපක්‍රමයකින් අල්ලාගෙන යානයක නංවාගෙන අපගේ නගරයටම යමු' යි සිතා ඔහු ඒ කරුණ අංකුරට පවසමින් මෙසේ කීය.

257.

257.

‘‘Yassa atthāya gacchāma, kambojaṃ dhanahārakā;

Ayaṃ kāmadado yakkho, imaṃ yakkhaṃ nayāmase.

අපි යම් ධනයක් ලබාගැනීම සඳහා කම්බෝජයට යන්නෙමුද, මේ දේවතාවා කැමති සියල්ල ලබා දෙන්නෙකි. එබැවින් අපි මේ දේවතාවාව රැගෙන යමු.

258.

258.

‘‘Imaṃ yakkhaṃ gahetvāna, sādhukena pasayha vā;

Yānaṃ āropayitvāna, khippaṃ gacchāma dvāraka’’nti. –

මෙම දේවතාවාව (ඉල්ලීමෙන්) හොඳින් හෝ බලහත්කාරයෙන් අල්ලාගෙන, යානයක නංවාගෙන වහාම ද්වාරකා නගරයට යමු.

Gāthādvayamāha. Tattha yassa atthāyāti yassa kāraṇā. Kambojanti kambojaraṭṭhaṃ. Dhanahārakāti bhaṇḍavikkayena laddhadhanahārino. Kāmadadoti icchiticchitadāyako. Yakkhoti devaputto. Nayāmaseti nayissāma[Pg.107]. Sādhukenāti yācanena. Pasayhāti abhibhavitvā balakkārena, yānanti sukhayānaṃ. Dvārakanti dvāravatīnagaraṃ. Ayaṃ hetthādhippāyo – yadatthaṃ mayaṃ ito kambojaṃ gantukāmā, tena gamanena sādhetabbo attho idheva sijjhati. Ayañhi yakkho kāmadado, tasmā imaṃ yakkhaṃ yācitvā tassa anumatiyā vā, sace saññattiṃ na gacchati, balakkārena vā yānaṃ āropetvā yāne pacchābāhaṃ bandhitvā taṃ gahetvā itoyeva khippaṃ dvāravatīnagaraṃ gacchāmāti.

ඔහු එලෙස ගාථා දෙකක් පැවසීය. එහි 'යස්ස අත්ථාය' යනු යම් කරුණක් නිසා යන්නයි. 'කම්බෝජං' යනු කම්බෝජ රාජ්‍යයයි. 'ධනහාරකා' යනු වෙළඳාමෙන් ලැබෙන ධනය සොයන්නන්ය. 'කාමදදෝ' යනු කැමති කැමති දෑ ලබා දෙන්නාය. 'යක්ඛෝ' යනු දේවපුත්‍රයාය. 'නයාමසේ' යනු ගෙන යමු යන්නයි. 'සාධුකේන' යනු අයැදීමෙනි. 'පසය්හ' යනු බලහත්කාරයෙනි. 'යානං' යනු සුවපහසු යානයයි. 'ද්වාරකං' යනු ද්වාරවතී නගරයයි. මෙහි අදහස මෙයයි: අප මෙතැන සිට කම්බෝජයට යාමට කැමති වන්නේ යම් ධනයක් සඳහාද, ඒ ගමනින් ඉටු කරගත යුතු අරමුණ මෙහිදීම ඉටු වේ. සැබවින්ම මේ දේවතාවා කැමති දෑ ලබා දෙන්නෙකි. එබැවින් මොහුගෙන් ඉල්ලා ඔහුගේ කැමැත්තෙන් හෝ, ඉදින් ඔහු එකඟ නොවන්නේ නම් බලහත්කාරයෙන් හෝ යානයක නංවා, යානයෙහි අත් පස්සට තබා බැඳ, මොහුව අල්ලාගෙන මෙතැන සිට වහාම ද්වාරවතී නගරයට යමු යන්නයි.

Evaṃ pana brāhmaṇena vutto aṅkuro sappurisadhamme ṭhatvā tassa vacanaṃ paṭikkhipanto –

බ්‍රාහ්මණයා විසින් මෙසේ කියන ලද අංකුර කුමරු සත්පුරුෂ ධර්මයෙහි පිහිටා ඔහුගේ වචනය ප්‍රතික්ෂේප කරමින් මෙසේ පැවසීය.

259.

259.

‘‘Yassa rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā;

Na tassa sākhaṃ bhañjeyya, mittadubbho hi pāpako’’ti. –

යම් ගසක සෙවණෙහි හිඳින්නේ හෝ නිදන්නේ වේද, එහි අත්තක් පවා නොකැඩිය යුතුය. මන්ද යත්, මිත්‍රද්‍රෝහියා ලාමක පවිටු අයෙකු වන බැවිනි.

Gāthamāha. Tattha na bhañjeyyāti na chindeyya. Mittadubbhoti mittesu dubbhanaṃ tesaṃ anatthuppādanaṃ. Pāpakoti abhaddako mittadubbho. Yo hi sītacchāyo rukkho ghammābhitattassa purisassa parissamavinodako, tassāpi nāma pāpakaṃ na cintetabbaṃ, kimaṅkaṃ pana sattabhūtesu. Ayaṃ devaputto sappuriso pubbakārī amhākaṃ dukkhapanūdako bahūpakāro, na tassa kiñci anatthaṃ cintetabbaṃ, aññadatthu so pūjetabbo evāti dasseti.

ඔහු එම ගාථාව පැවසීය. එහි 'න භඤ්ජෙය්‍ය' යනු නොකැඩිය යුතුය/විනාශ නොකළ යුතුය යන්නයි. 'මිත්තදුබ්භෝ' යනු මිතුරන්ට ද්‍රෝහිකම් කිරීම හෙවත් ඔවුන්ට අහිත පිණිස කටයුතු කිරීමයි. 'පාපකෝ' යනු අයහපත් වූ මිත්‍රද්‍රෝහියාය. සැබවින්ම, සිසිල් සෙවණ දෙන යම් ගසක් දැඩි රශ්මියෙන් පෙළෙන මිනිසාගේ විඩාව නිවන්නේද, එවැනි ගසකට පවා අහිතක් නොසිතිය යුතුය. එසේ නම් සජීවී සත්ත්වයන් කෙරෙහි කවර කතාද? මේ දේවපුත්‍රයා සත්පුරුෂයෙකි, අපට පෙර උපකාර කළ කෙනෙකි, අපගේ දුක දුරු කළ බොහෝ උපකාර ඇති කෙනෙකි. ඔහුට කිසිදු අහිතක් නොසිතිය යුතුය, ඔහු පිදිය යුතුම කෙනෙකි යන බව මෙයින් පෙන්වා දෙයි.

Taṃ sutvā brāhmaṇā ‘‘atthassa mūlaṃ nikativinayo’’ti nītimaggaṃ nissāya aṅkurassa paṭilomapakkhe ṭhatvā –

එය අසා බ්‍රාහ්මණයා 'ධනයෙහි මූලය කපටිකමයි' යන නීති මාර්ගය ඇසුරු කරමින් අංකුරගේ අදහසට ප්‍රතිවිරුද්ධ වෙමින් මෙසේ පැවසීය.

260.

260.

‘‘Yassa rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā;

Khandhampi tassa chindeyya, attho ce tādiso siyā’’ti. –

යම් ගසක සෙවණෙහි හිඳින්නේ හෝ නිදන්නේ වේද, ඉදින් එවැනි අවශ්‍යතාවක් (ප්‍රයෝජනයක්) ඇත්නම් එහි කඳ පවා කපා දැමිය යුතුය.

Gāthamāha. Tattha attho ce tādiso siyāti tādisena dabbasambhārena sace attho bhaveyya, tassa rukkhassa khandhampi chindeyya, kimaṅgaṃ pana sākhādayoti adhippāyo.

ඔහු එම ගාථාව පැවසීය. එහි 'අත්ථෝ චේ තාදිසෝ සියා' යනු එවැනි දැව දඬු ප්‍රයෝජනයක් ඇත්නම්, එම ගසේ කඳ පවා කපා දැමිය යුතුය, එසේ නම් අතුපතර ගැන කවර කතාද යන්න අදහසයි.

Evaṃ [Pg.108] brāhmaṇena vutte aṅkuro sappurisadhammaṃyeva paggaṇhanto –

බ්‍රාහ්මණයා මෙසේ කී කල්හි අංකුර කුමරු සත්පුරුෂ ධර්මයම මතු කරමින් -

261.

261.

‘‘Yassa rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā;

Na tassa pattaṃ bhindeyya, mittadubbho hi pāpako’’ti. –

“අချင်း බ්‍රාහ්මණය, යම් ගසක සෙවණෙහි යමෙක් හිඳින්නේ හෝ නිදන්නේ හෝ වේ ද, ඔහු ඒ ගසෙහි පත්‍රයක් පවා නොබිඳිය යුතුය. මක්නිසාද යත්, මිත්‍රද්‍රෝහියා සැබැවින්ම පවිටු පුද්ගලයෙකි.”

Imaṃ gāthamāha. Tattha na tassa pattaṃ bhindeyyāti tassa rukkhassa ekapaṇṇamattampi na pāteyya, pageva sākhādiketi adhippāyo.

මෙසේ මෙම ගාථාව පැවසීය. එහි ‘න තස්ස පත්තං භින්දෙය්‍ය’ යන්නෙන් අදහස් වන්නේ, ඒ ගසෙහි එකදු කොළයක් පමණක්වත් නොබිඳිය යුතුය යන්නයි. අතු පතර ආදිය බිඳීම ගැන කවර කතා ද? මෙහි අදහස එයයි.

Punapi brāhmaṇo attano vādaṃ paggaṇhanto –

නැවතත් බ්‍රාහ්මණයා තමාගේ මතය තහවුරු කරනු පිණිස මෙසේ කීවේය.

262.

262.

‘‘Yassa rukkhassa chāyāya, nisīdeyya sayeyya vā;

Samūlampi taṃ abbuhe, attho ce tādiso siyā’’ti. –

“පින්වත් අංකුර කුමාරය, යම් ගසක සෙවණෙහි යමෙක් හිඳින්නේ හෝ නිදන්නේ හෝ වේ ද, යම් හෙයකින් එවැනි දෙයකින් (එම ගසෙන්) ප්‍රයෝජනයක් ඇත්නම්, ඒ ගස මුලිනුපුටා දැමුව ද වරදක් නැත.”

Gāthamāha. Tattha samūlampi taṃ abbuheti taṃ tattha samūlampi saha mūlenapi abbuheyya, uddhareyyāti attho.

මෙසේ ගාථාව පැවසීය. එහි ‘සමූලම්පි තං අබ්බුහෙ’ යන්නෙහි අර්ථය නම්, ඒ ගස මුලත් සමඟම උදුරා දැමිය යුතුය, උපුටා දැමිය යුතුය යන්නයි.

Evaṃ brāhmaṇena vutte puna aṅkuro taṃ nītiṃ niratthakaṃ kātukāmo –

බ්‍රාහ්මණයා මෙසේ කී විට, නැවතත් අංකුර කුමාරයා එම පිළිවෙත අර්ථශුන්‍ය කිරීමට කැමති වූයේ මෙසේ කීවේය.

263.

263.

‘‘Yassekarattimpi ghare vaseyya, yatthannapānaṃ puriso labhetha;

Na tassa pāpaṃ manasāpi cintaye, kataññutā sappurisehi vaṇṇitā.

“අချင်း බ්‍රාහ්මණය, යමෙකුගේ නිවසෙහි එක් රැයක් පමණක් වුව ද වාසය කරන්නේ ද, යමෙකුගෙන් පුරුෂයෙක් ආහාර පාන ලබන්නේ ද, සිතින්වත් ඔහුට අයහපතක් නොසිතිය යුතුය. මක්නිසාද යත්, සත්පුරුෂයන් විසින් කෘතඥතාව (ගුණසීල බව) වර්ණනා කරන ලදී. එබැවින් අයහපතක් නොසිතිය යුතුය.”

264.

264.

‘‘Yassekarattimpi ghare vaseyya, annena pānena upaṭṭhito siyā;

Na tassa pāpaṃ manasāpi cintaye, adubbhapāṇī dahate mittadubbhiṃ.

“අချင်း බ්‍රාහ්මණය, යමෙකුගේ නිවසෙහි එක් රැයක් පමණක් වුව ද වාසය කරන්නේ ද, ආහාර පානයෙන් උපස්ථාන ලැබුවේ ද, සිතින්වත් ඔහුට අයහපතක් නොසිතිය යුතුය. මක්නිසාද යත්, ද්‍රෝහි නොවන දෑත් ඇත්තා (කෘතඥ පුද්ගලයා) මිත්‍රද්‍රෝහියා විනාශ කරයි. එබැවින් අයහපතක් නොසිතිය යුතුය.”

265.

265.

‘‘Yo pubbe katakalyāṇo, pacchā pāpena hiṃsati;

Allapāṇihato poso, na so bhadrāni passatī’’ti. –

“අချင်း බ්‍රාහ්මණය, යමෙක් පෙර කරන ලද යහපත් උපකාර ඇත්තේ ද, පසුව ඔහුට පාපයකින් හිංසා කරයි ද, දන් දී සෝදාගත් තෙත දෑත් ඇති ඒ උපකාරකයාට හිංසා කරන පුද්ගලයා කිසිදු යහපතක් අත්කර නොගනියි. එබැවින් ඔහුට හිංසා නොකළ යුතුය.” මෙසේ පැවසීය.

Imā tisso gāthā abhāsi.

මෙම ගාථා තුන වදාළේය.

263. Tattha yassāti yassa puggalassa. Ekarattimpīti ekarattimattampi kevalaṃ gehe vaseyya. Yatthannapānaṃ puriso labhethāti yassa santike koci puriso annapānaṃ vā yaṃkiñci bhojanaṃ vā labheyya. Na tassa pāpaṃ manasāpi cintayeti tassa puggalassa abhaddakaṃ anatthaṃ [Pg.109] manasāpi na cinteyya na piheyya, pageva kāyavācāhi. Kasmāti ce? Kataññutā sappurisehi vaṇṇitāti kataññutā nāma buddhādīhi uttamapurisehi pasaṃsitā.

263. එහි ‘යස්ස’ යනු යම් පුද්ගලයෙකුගේ යන්නයි. ‘ඒකරත්තිම්පි’ යනු එක් රැයක් පමණක් වුව ද කෙවල වශයෙන් නිවසෙහි වාසය කරන්නේ නම් යන්නයි. ‘යත්ථන්නපානං පුරිසෝ ලභේථ’ යනු යම් පුද්ගලයෙකු සමීපයෙහි යම් පුරුෂයෙක් ආහාරයක් හෝ පැන් හෝ යම්කිසි භෝජනයක් හෝ ලබන්නේ නම් යන්නයි. ‘න තස්ස පාපං මනසාපි චින්තයේ’ යනු ඒ පුද්ගලයාට අභාග්‍යයක් හෝ අනර්ථයක් සිතින්වත් නොසිතිය යුතුය, ඔහුට හිංසා නොකළ යුතුය, කයින් හෝ වචනයෙන් හිංසා කිරීම ගැන කවර කතා ද යන්නයි. ඒ මක්නිසාද? ‘කතඤ්ඤුතා සප්පුරිසේහි වණ්ණිතා’ යනු කෘතඥතාව නම් වූ ගුණය බුද්ධාදී උත්තම පුරුෂයන් විසින් ප්‍රශංසා කරන ලද්දක් වන බැවිනි.

264. Upaṭṭhitoti payirupāsito ‘‘idaṃ gaṇha idaṃ bhuñjā’’ti annapānādinā upaṭṭhito. Adubbhapāṇīti ahiṃsakahattho hatthasaṃyato. Dahate mittadubbhinti taṃ mittadubbhiṃ puggalaṃ dahati vināseti, appaduṭṭhe hitajjhāsayasampanne puggale parena kato aparādho avisesena tasseva anatthāvaho, appaduṭṭho puggalo atthato taṃ dahati nāma. Tenāha bhagavā –

264. ‘උපට්ඨිතෝ’ යනු ඇසුරු කරන ලද, “මෙය ගන්න, මෙය අනුභව කරන්න” යැයි ආහාර පානාදියෙන් උපස්ථාන කරන ලද යන්නයි. ‘අදුබ්භිපාණී’ යනු හිංසා නොකරන දෑත් ඇති, සංවර වූ දෑත් ඇති තැනැත්තායි. ‘දහතේ මිත්තදුබ්භිං’ යනු ඒ මිත්‍රද්‍රෝහී පුද්ගලයා විනාශ කරයි යන්නයි. සත්‍යයකි, ද්වේෂයක් නැති, හිතවත් අදහස්වලින් යුත් පුද්ගලයෙකුට අන්‍යයෙකු විසින් කරන ලද අපරාධය, කිසිදු වෙනසක් නැතිව ඔහුටම අනර්ථය පිණිස පවතියි. ද්වේෂයක් නැති පුද්ගලයා අර්ථය අනුව ඔහු විනාශ කරන්නෙකු බඳු වේ. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක:

‘‘Yo appaduṭṭhassa narassa dussati, suddhassa posassa anaṅgaṇassa;

Tameva bālaṃ pacceti pāpaṃ, sukhumo rajo paṭivātaṃva khitto’’ti. (dha. pa. 125;

jā. 1.5.94;

saṃ. ni. 1.22);

“යමෙක් ද්වේෂයක් නැති, පිරිසිදු වූ, කෙලෙස් රහිත වූ උතුම් පුරුෂයෙකුට වරදක් කරයි ද, උඩු සුළඟට දැමූ සියුම් දූවිල්ලක් මෙන් ඒ පාපය ඒ අඥාන පුද්ගලයා කරාම පෙරළා එන්නේය.”

265. Yo pubbe katakalyāṇoti yo puggalo kenaci sādhunā katabhaddako katūpakāro. Pacchā pāpena hiṃsatīti taṃ pubbakārinaṃ aparabhāge pāpena abhaddakena anatthakena bādhati. Allapāṇihato posoti allapāṇinā upakārakiriyāya allapāṇinā dhotahatthena pubbakārinā heṭṭhā vuttanayena hato bādhito, tassa vā pubbakārino bādhanena hato allapāṇihato nāma, akataññupuggalo. Na so bhadrāni passatīti so yathāvuttapuggalo idhaloke ca paraloke ca iṭṭhāni na passati, na vindati, na labhatīti attho.

265. ‘යෝ පුබ්බේ කතකල්‍යාණෝ’ යනු යම් පුද්ගලයෙකුට යම් සත්පුරුෂයෙකු විසින් යහපතක් හෝ උපකාරයක් කරන ලද්දේ ද යන්නයි. ‘පච්ඡා පාපේන හිංසති’ යනු ඒ පූර්ව උපකාරකයාට පසුව පාපයකින්, අභාග්‍යයකින් හෝ අනර්ථයකින් පීඩා කරයි යන්නයි. ‘අල්ලපාණිහතෝ පෝසෝ’ යනු උපකාර කිරීමෙන් තෙත්වූ දෑත් ඇති, සෝදාගත් දෑත් ඇති පූර්ව උපකාරකයාට ඉහත සඳහන් කළ ක්‍රමයෙන් පීඩා කරන ලද්දේ වේ ද, නොඑසේ නම් පූර්ව උපකාරකයාට පීඩා කිරීමෙන් තමාම විනාශ වූ, කෘතවේදී නොවන ඒ පුද්ගලයායි. ‘න සෝ භද්‍රානි පස්සති’ යනු ඉහත කී පුද්ගලයා මෙලොව දී හෝ පරලොව දී කිසිදු යහපතක් නොදකියි, නොලබයි යන්න අර්ථයයි.

Evaṃ sappurisadhammaṃ paggaṇhantena aṅkurena abhibhavitvā vutto so brāhmaṇo niruttaro tuṇhī ahosi. Yakkho pana tesaṃ dvinnaṃ vacanapaṭivacanāni sutvā brāhmaṇassa kujjhitvāpi ‘‘hotu imassa duṭṭhabrāhmaṇassa kattabbaṃ pacchā jānissāmī’’ti attano kenaci anabhibhavanīyatameva tāva dassento –

මෙසේ සත්පුරුෂ ධර්මය මතු කරමින් අංකුර කුමාරයා විසින් පරාජය කරනු ලැබූ ඒ බ්‍රාහ්මණයා පිළිතුරක් දිය නොහැකිව නිශ්ශබ්ද විය. යක්ෂයා (දිව්‍ය පුත්‍රයා) ඒ දෙදෙනාගේ සංවාදය අසා බ්‍රාහ්මණයා කෙරෙහි කෝප වූයේ වුව ද, “මෙම දුෂ්ට බ්‍රාහ්මණයාට කළ යුතු දේ පසුව බලාගන්නෙමි” යි සිතා, තමා කිසිවෙකුට යටත් කළ නොහැකි බව පෙන්වනු පිණිස මෙසේ කීවේය.

266.

266.

‘‘Nāhaṃ [Pg.110] devena vā manussena vā, issariyena vā haṃ suppasayho;

Yakkhohamasmi paramiddhipatto, dūraṅgamo vaṇṇabalūpapanno’’ti. –

“පින්වතුනි, දෙවියෙකුට හෝ මිනිසෙකුට හෝ කිසිදු අධිපති බලයකට හෝ මාව පහසුවෙන් මැඬපැවැත්විය නොහැකිය. මම මහා සෘද්ධි ඇති, ඇසිපිය හෙලන සැණින් දුර ගමන් කළ හැකි, රූප සම්පත්තියෙන් හා ශරීර ශක්තියෙන් පිරිපුන් යක්ෂයෙක් (දිව්‍ය පුත්‍රයෙක්) වෙමි.”

Gāthamāha. Tattha devena vāti yena kenaci devena vā. Manussena vāti etthāpi eseva nayo. Issariyena vāti devissariyena vā manussissariyena vā. Tattha devissariyaṃ nāma catumahārājikasakkasuyāmādīnaṃ deviddhi, manussissariyaṃ nāma cakkavattiādīnaṃ puññiddhi. Tasmā issariyaggahaṇena mahānubhāve devamanusse saṅgaṇhāti. Mahānubhāvāpi hi devā attano puññaphalūpatthambhite manussepi asati payogavipattiyaṃ abhibhavituṃ na sakkonti, pageva itare. Hanti asahane nipāto. Na suppasayhoti appadhaṃsiyo. Yakkhohamasmi paramiddhipattoti attano puññaphalena ahaṃ yakkhattaṃ upagato asmi, yakkhova samāno na yo vā so vā, atha kho paramiddhipatto paramāya uttamāya yakkhiddhiyā samannāgato. Dūraṅgamoti khaṇeneva dūrampi ṭhānaṃ gantuṃ samattho. Vaṇṇabalūpapannoti rūpasampattiyā sarīrabalena ca upapanno samannāgatoti tīhipi padehi mantappayogādīhi attano anabhibhavanīyataṃyeva dasseti. Rūpasampanno hi paresaṃ bahumānito hoti, rūpasampadaṃ nissāya visabhāgavatthunāpi anākaḍḍhaniyovāti vaṇṇasampadā anabhibhavanīyakāraṇanti vuttā.

මෙසේ ගාථාව පැවසීය. එහි ‘දේවේන වා’ යනු යම්කිසි දෙවියෙකු විසින් හෝ යන්නයි. ‘මනුස්සේන වා’ යන්නෙහි ද අර්ථය එයමය. ‘ඉස්සරියේන වා’ යනු දිව්‍යමය අධිපති බලයෙන් හෝ මිනිස් අධිපති බලයෙන් හෝ යන්නයි. එහි දිව්‍යමය අධිපති බලය නම් සතර වරම් දෙවිවරුන්, සක් දෙවිඳු, සුයාම ආදී දෙවිවරුන්ගේ සෘද්ධි බලයයි. මිනිස් අධිපති බලය නම් සක්විති රජවරුන් ආදීන්ගේ පින් බලයයි. එබැවින් ‘ඉස්සරිය’ යන වචනයෙන් මහානුභාව සම්පන්න දෙවි මිනිසුන් ඇතුළත් වේ. සත්‍යයකි, මහානුභාව සම්පන්න දෙවිවරු පවා තම පින් ඵලයෙන් උදව් ලබන මිනිසුන් කෙරෙහි ප්‍රයෝග විපත්තියක් නැති කල්හි ඔවුන්ව මැඬපැවැත්වීමට සමත් නොවේ නම්, අනෙක් අය ගැන කවර කතා ද? ‘හං’ යනු නොඉවසීම යන අර්ථය දෙන නිපාත පදයකි. ‘න සුප්පසය්හෝ’ යනු විනාශ කළ නොහැකි යන්නයි. ‘යක්ඛෝහමස්මි පරමිද්ධිපත්තෝ’ යනු මම මාගේ පින් ඵලයෙන් යක්ෂ භාවයට පැමිණියෙමි, එසේ පැමිණි මම යම්කිසි සාමාන්‍ය යක්ෂයෙක් නොවෙමි, මහා සෘද්ධි ඇති, උතුම් වූ යක්ෂ සෘද්ධියෙන් යුක්ත වූවෙක් වෙමි යන්නයි. ‘දූරංගමෝ’ යනු මොහොතකින් ඉතා දුර බැහැර ස්ථානයකට වුව ද යාමට සමත් වූ යන්නයි. ‘වණ්ණබලූපපන්නෝ’ යනු රූප සම්පත්තියෙන් හා ශරීර ශක්තියෙන් යුක්ත වූ යන්නයි. මේ පද තුනෙන්ම මන්ත්‍ර හෝ ප්‍රයෝග ආදියෙන් තමා මැඬපැවැත්විය නොහැකි බව පෙන්වයි. රූප සම්පන්න පුද්ගලයා අන්‍යයන්ගේ ගෞරවයට පාත්‍ර වේ. රූප සම්පත්තිය නිසා අනවශ්‍ය දේවල් කරා ඇදී නොයන බැවින් රූප සම්පත්තිය ද මැඬපැවැත්විය නොහැකි වීමට හේතුවක් ලෙස දක්වා ඇත.

Ito paraṃ aṅkurassa ca devaputtassa ca vacanapaṭivacanakathā hoti –

මෙතැන් සිට අංකුර කුමාරයා සහ දිව්‍ය පුත්‍රයා අතර සංවාදය සිදුවේ.

267.

267.

‘‘Pāṇi te sabbasovaṇṇo, pañcadhāro madhussavo;

Nānārasā paggharanti, maññehaṃ taṃ purindadaṃ.

“පින්වත් දේවතාවුනි, ඔබගේ අත්ල සම්පූර්ණයෙන්ම රන්වන්ය, ඇඟිලි පහෙන් මිහිරි දෑ වැගිරෙයි. විවිධ රසයන් ගලා එයි. මම ඔබව පෙර දන් දුන් සක් දෙවිඳු (පුරින්දද) යැයි සිතමි.”

268.

268.

‘‘Nāmhi devo na gandhabbo, nāpi sakko purindado;

Petaṃ maṃ aṅkura jānāhi, roruvamhā idhāgataṃ.

“අංකුරය, මම දෙවියෙක් නොවෙමි, ගාන්ධර්වයෙක් ද නොවෙමි, පුරින්දද වූ සක් දෙවිඳු ද නොවෙමි. මම රෝරුව නගරයේ සිට මෙහි පැමිණි ප්‍රේතයෙකු බව දැනගන්න.”

269.

269.

‘‘Kiṃsīlo kiṃsamācāro, roruvasmiṃ pure tuvaṃ;

Kena te brahmacariyena, puññaṃ pāṇimhi ijjhati.

“පින්වත් දේවතාවුනි, ඔබ පෙර රෝරුව නගරයේ වසන විට කවර නම් ශීලයක් ඇත්තෙක් වීද? කවර නම් හැසිරීමක් ඇත්තෙක් වීද? කවර උතුම් හැසිරීමකින් ඔබගේ අතේ මෙවන් පින් ඵලයක් පහළ වූයේද?”

270.

270.

‘‘Tunnavāyo [Pg.111] pure āsiṃ, roruvasmiṃ tadā ahaṃ;

Sukicchavutti kapaṇo, na me vijjati dātave.

“අංකුරය, මම පෙර රෝරුව නගරයේ ඇඳුම් මසන්නෙක් (දන්නවායෙක්) වීමි. එකල මම ඉතා දුෂ්කර ජීවිතයක් ගෙවූ දිළින්දෙක් වීමි. දන් දීමට මා සතුව කිසිවක් නොවීය.”

271.

271.

‘‘Nivesanañca me āsi, asayhassa upantike;

Saddhassa dānapatino, katapuññassa lajjino.

“එහෙත් මාගේ නිවස පිහිටා තිබුණේ, ශ්‍රද්ධාවන්ත වූ, දානපතියෙකු වූ, පින් කළා වූ, පවට ලැජ්ජා ඇත්තා වූ අසය්හ සිටුවරයාගේ නිවසට නුදුරිනි.”

272.

272.

‘‘Tattha yācanakāyanti, nānāgottā vanibbakā;

Te ca maṃ tattha pucchanti, asayhassa nivesanaṃ.

“එහි විවිධ ගෝත්‍රවලට අයත් යාචකයෝ සහ ගුණ වර්ණනා කරමින් යදින්නෝ පැමිණෙති. ඔවුහු එහිදී මාගෙන් අසය්හ සිටුතුමාගේ නිවස කොහේදැයි විමසති.”

273.

273.

‘‘Kattha gacchāma bhaddaṃ vo, kattha dānaṃ padīyati;

Tesāhaṃ puṭṭho akkhāmi, asayhassa nivesanaṃ.

“‘අප කොහේ යමුද? ඔබ සැමට යහපතක් වේවා, කොහි දන් දෙන්නේද?’ කියා විමසන ඔවුන්ට මම අසය්හ සිටුතුමාගේ නිවස පෙන්වා දෙමි.”

274.

274.

‘‘Paggayha dakkhiṇaṃ bāhuṃ, ettha gacchatha bhaddaṃ vo;

Ettha dānaṃ padīyati, asayhassa nivesane.

‘‘මම දකුණු අත ඔසවා මෙසේ පැවසුවෙමි: ‘ඔබට යහපතක් වේවා, මෙහි යන්න; අසය්හ සිටුතුමාගේ නිවසෙහි මෙහි දානය දෙනු ලැබේ.’

275.

275.

‘‘Tena pāṇi kāmadado, tena pāṇi madhussavo;

Tena me brahmacariyena, puññaṃ pāṇimhi ijjhati.

‘‘ඒ හේතුවෙන් මාගේ දකුණු අත කැමති සියල්ල ලබා දෙන්නක් වෙයි, ඒ හේතුවෙන් මාගේ අතින් මධුර රස වැගිරෙයි; ඒ උතුම් හැසිරීම (බ්‍රහ්මචරියාව) නිසා මාගේ අතෙහි පිනේ විපාකය සමෘද්ධ වෙයි.

276.

276.

‘‘Na kira tvaṃ adā dānaṃ, sakapāṇīhi kassaci;

Parassa dānaṃ anumodamāno, pāṇiṃ paggayha pāvadi.

‘‘පින්වත් දෙවියනි, ඔබ ස්වකීය දෑතින් කිසිවෙකුටත් දානයක් නුදුන්නේ යැයි කියනු ලැබේ. අනුන් දෙන දානය ගැන සතුටු වෙමින් (අනුමෝදන් වෙමින්), ඔබ කළේ අත ඔසවා ඒ මඟ පෙන්වා දීම පමණි.

277.

277.

‘‘Tena pāṇi kāmadado, tena pāṇi madhussavo;

Tena te brahmacariyena, puññaṃ pāṇimhi ijjhati.

‘‘ඒ හේතුවෙන් ඔබගේ අත කැමති සියල්ල ලබා දෙන්නක් වෙයි, ඒ හේතුවෙන් ඔබගේ අතින් මධුර රස වැගිරෙයි; ඒ උතුම් හැසිරීම නිසා ඔබගේ අතෙහි පිනේ විපාකය සමෘද්ධ වෙයි. පින්වත් දෙවියනි, මට අසන්නට ලැබුණේ මෙලෙසය.

278.

278.

‘‘Yo so dānamadā bhante, pasanno sakapāṇibhi;

So hitvā mānusaṃ dehaṃ, kiṃ nu so disataṃ gato.

‘‘ස්වාමීනි, කර්ම පල අදහා පැහැදුණු සිතින් තමාගේම දෑතින් දන් දුන් ඒ අසය්හ සිටුතුමා, මිනිස් සිරුර හැර දමා ගොස් කිනම් දිශාවක (උපතක) උපන්නේ ද?

279.

279.

‘‘Nāhaṃ pajānāmi asayhasāhino, aṅgīrasassa gatiṃ āgatiṃ vā;

Sutañca me vessavaṇassa santike, sakkassa sahabyataṃ gato asayho.

‘‘ශරීරයෙන් නික්මෙන රැස් ඇති, ත්‍යාගශීලී අසය්හ සිටුතුමාගේ ගතිය (උපන් තැන) හෝ ආගතිය මම හරියටම නොදනිමි. එහෙත් අසය්හ සිටුතුමා ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයාගේ සහායකත්වයට (සමාගමයට) පත් වූ බව වෛශ්‍රවණ (වෙස්සවණ) දිව්‍ය රාජයා සමීපයේදී මට අසන්නට ලැබුණි.

280.

280.

‘‘Alameva kātuṃ kalyāṇaṃ, dānaṃ dātuṃ yathārahaṃ;

Pāṇiṃ kāmadadaṃ disvā, ko puññaṃ na karissati.

‘‘පින්වතුනි, යහපත් දේ කිරීමටත්, ශක්ති ප්‍රමාණයෙන් දන් දීමටත් මෙයම සෑහෙයි. කැමති දේ ලබා දෙන මේ අත දැක පිනක් නොකරන්නේ කවරෙක් ද?

281.

281.

‘‘So [Pg.112] hi nūna ito gantvā, anuppatvāna dvārakaṃ;

Dānaṃ paṭṭhapayissāmi, yaṃ mamassa sukhāvahaṃ.

‘‘එබැවින් මම ද මෙතැනින් නික්ම ගොස්, ද්වාරකා නුවරට පැමිණ, මට සැපය ගෙන දෙන යම් දානයක් වේ නම් එය නොකඩවා පවත්වන්නෙමි.

282.

282.

‘‘Dassāmannañca pānañca, vatthasenāsanāni ca;

Papañca udapānañca, dugge saṅkamanāni cā’’ti. –

‘‘මම ආහාර ද පාන ද වස්ත්‍ර ද සේනාසන ද පැන්හල් ද ළිං ද මඩ සහිත දුෂ්කර මංමාවත්වල පාලම් ද සාදවා දන් දෙන්නෙමි.’’

Pannarasa vacanapaṭivacanagāthā honti.

මෙහි ප්‍රශ්න සහ පිළිතුරු වශයෙන් ගාථා පහළොවක් වෙති.

267. Tattha pāṇi teti tava dakkhiṇahattho. Sabbasovaṇṇoti sabbaso suvaṇṇavaṇṇo. Pañcadhāroti pañcahi aṅgulīhi parehi kāmitavatthūnaṃ dhārā etassa santīti pañcadhāro. Madhussavoti madhurarasavissandako. Tenāha ‘‘nānārasā paggharantī’’ti, madhurakaṭukakasāvādibhedā nānāvidhā rasā vissandantīti attho. Yakkhassa hi kāmadade madhurādirasasampannāni vividhāni khādanīyabhojanīyāni hatthe vissajjante madhurādirasā paggharantīti vuttaṃ. Maññehaṃ taṃ purindadanti maññe ahaṃ taṃ purindadaṃ sakkaṃ, ‘‘evaṃmahānubhāvo sakko devarājā’’ti taṃ ahaṃ maññāmīti attho.

267. එහි 'පාණි තේ' යනු ඔබගේ දකුණු අතයි. 'සබ්බසෝවණ්ණෝ' යනු මුළුමනින්ම රන්වන් පැහැති බවයි. 'පඤ්චධාරෝ' යනු පස් ඇඟිලිවලින් අනුන් කැමති වස්තූන්ගේ ධාරාවන් වැගිරෙන බැවින් එසේ කියනු ලැබේ. 'මධුස්සවෝ' යනු මධුර රස වැගිරෙන්නා වූ යන්නයි. එහෙයින් 'නනා රසා පග්ඝරන්ති' යැයි වදාළ සේක. මධුර, කටුක, කසාය ආදී විවිධ රසයන් වැගිරෙන්නේ යන අර්ථයයි. සැබවින්ම ඒ දේවතාවාගේ කැමති දේ ලබා දෙන අතින් මධුර රසයෙන් යුත් විවිධ ඛාද්‍ය භෝජ්‍යයන් වැගිරෙන බව මෙයින් ප්‍රකාශ වේ. 'මඤ්ඤේහං තං පුරින්දදං' යනු 'මම ඔබව පෙර දන් දුන් ශක්‍රයා යැයි සිතමි' යන්නයි. 'මහානුභාව සම්පන්න වූ ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා මොහු විය යුතුය' යැයි මම සිතමි යනු අර්ථයයි.

268. Nāmhi devoti vessavaṇādiko pākaṭadevo na homi. Na gandhabboti gandhabbakāyikadevopi na homi. Nāpi sakko purindadoti purimattabhāve pure dānassa paṭṭhapitattā ‘‘purindado’’ti laddhanāmo sakko devarājāpi na homi. Kataro pana ahosīti āha ‘‘petaṃ maṃ aṅkura jānāhī’’tiādi. Aṅkurapetūpapattikaṃ maṃ jānāhi, ‘‘aññataro petamahiddhiko’’ti maṃ upadhārehi. Roruvamhā idhāgatanti roruvanagarato cavitvā marukantāre idha imasmiṃ nigrodharukkhe upapajjanavasena āgataṃ, ettha nibbattanti attho.

268. 'නාම්හි දේවෝ' යනු වෛශ්‍රවණ ආදී ප්‍රකට දෙවියෙක් නොවෙමි යන්නයි. 'න ගන්ධබ්බෝ' යනු ගන්ධබ්බ කායික දෙවියෙක් ද නොවෙමි යන්නයි. 'නාපි සක්කෝ පුරින්දදෝ' යනු පෙර ආත්මයක දානය මුල් කළ බැවින් 'පුරින්දද' යන නම ලත් ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා ද නොවෙමි යන්නයි. 'එසේ නම් ඔබ කවුද?' යන්නට 'පේතං මං අංකුර ජානාහි' ආදිය වදාළේය. 'අංකුරය, මම ප්‍රේත ලෝකයේ උපන් කෙනෙකු බව දැනගන්න, මම මහා ඍද්ධි ඇති එක්තරා ප්‍රේතයෙකි' යි සලකන්න. 'රෝරුවම්හා ඉධාගතං' යනු රෝරුව නගරයෙන් චුත වී, මේ කාන්තාරයේ පිහිටි නුග රුකෙහි පටිසන්ධි වශයෙන් උපත ලැබූ බවයි. මෙහි උපන්නේය යනු අර්ථයයි.

269. Kiṃsīlo kiṃsamācāro, roruvasmiṃ pure tuvanti pubbe purimattabhāve roruvanagare vasanto tvaṃ kiṃsīlo kiṃsamācāro ahosi, pāpato nivattanalakkhaṇaṃ kīdisaṃ sīlaṃ samādāya saṃvattitapuññakiriyālakkhaṇena samācārena kiṃsamācāro, dānādīsu kusalasamācāresu kīdiso samācāro ahosīti attho. Kena te brahmacariyena[Pg.113], puññaṃ pāṇimhi ijjhatīti kīdisena seṭṭhacariyena idaṃ evarūpaṃ tava hatthesu puññaphalaṃ idāni samijjhati nipphajjati, taṃ kathehīti attho. Puññaphalañhi idha uttarapadalopena ‘‘puñña’’nti adhippetaṃ. Tatthā hi taṃ ‘‘kusalānaṃ, bhikkhave, dhammānaṃ samādānahetu evamidaṃ puññaṃ pavaḍḍhatī’’tiādīsu (dī. ni. 3.80) puññanti vuttaṃ.

269. 'කිංසීලෝ කිංසමාචාරෝ' යන්නෙන් පෙර ආත්මයේ රෝරුව නගරයේ වසන කාලයේ ඔබ කෙබඳු සීලයකින් හා කෙබඳු හැසිරීමකින් යුක්ත වූයෙහි ද යන්න විමසයි. පවෙන් වැළකීමේ ලක්ෂණය ඇති සීලයත්, කුසල්හි යෙදීමේ ලක්ෂණය ඇති මනා හැසිරීම් අතර දානාදී කුසල්හි කෙබඳු ප්‍රවෘත්තියක් තිබුණේ ද යනු අර්ථයයි. 'කේන තේ බ්‍රහ්මචරියේන' යනු ඔබගේ අතෙහි මෙබඳු වූ පින් විපාකයක් හටගන්නට හේතු වූ ඒ උතුම් හැසිරීම කුමක්ද? එය පවසන්න යනු අර්ථයයි. 'පුණ්ණං' යන වචනයෙන් මෙහි අදහස් කරන්නේ පිනේ විපාකයයි. සැබවින්ම 'මහණෙනි, කුසල් දහම් සමාදන් වීම හේතුවෙන් මෙසේ පින (විපාකය) වැඩෙයි' යනාදී තැන්වල පින යනු විපාකයට නමකි.

270. Tunnavāyoti tunnakāro. Sukicchavuttīti suṭṭhu kicchaputtiko ativiya dukkhajīviko. Kapaṇoti varāko, dīnoti attho. Na me vijjati dātaveti addhikānaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ dātuṃ kiñci dātabbayuttakaṃ mayhaṃ natthi, cittaṃ pana me dānaṃ dinnanti adhippāyo.

270. 'තුන්නවායෝ' යනු ඇඳුම් මහන්නා හෙවත් සන්නාලියා ය. 'සුකිච්ඡවුත්ති' යනු ඉතා අමාරුවෙන් ජීවිකාව ගෙන ගිය, ඉතා දුක්බර දිවියක් ගත කළ තැනැත්තා ය. 'කපණෝ' යනු අසරණ වූ තැනැත්තා යනු අර්ථයයි. 'න මේ විජ්ජති දාතවේ' යනු පැමිණෙන ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ට දීමට සුදුසු කිසිම වස්තුවක් මා සතුව නොතිබුණි, එහෙත් මාගේ සිතින් දානය දෙන ලදී යනු අදහසයි.

271. Nivesananti gharaṃ, kammakaraṇasālā vā. Asayhassa upantiketi asayhassa mahāseṭṭhino gehassa samīpe. Saddhassāti kammaphalasaddhāya samannāgatassa. Dānapatinoti dāne nirantarappavattāya pariccāgasampattiyā lobhassa ca abhibhavena patibhūtassa. Katapuññassāti pubbe katasucaritakammassa. Lajjinoti pāpajigucchanasabhāvassa.

271. 'නිවේසනං' යනු නිවසයි, නැතහොත් වැඩ කරන ශාලාවයි. 'අසය්හස්ස උපන්තිකේ' යනු අසය්හ මහා සිටුතුමාගේ නිවස සමීපයේ යන්නයි. 'සද්ධස්ස' යනු කර්ම පල අදහන ශ්‍රද්ධාවෙන් යුක්ත වූ යන්නයි. 'දානපතිනෝ' යනු නිරන්තරව දන් දීමෙන් හා ලෝභය මැඬපැවැත්වීමෙන් දානයෙහි අධිපති වූ යන්නයි. 'කතපුඤ්ඤස්ස' යනු පෙර කරන ලද සුචරිත කර්ම ඇති යන්නයි. 'ලජ්ජිනෝ' යනු පවට ලජ්ජා වන හෙවත් පිළිකුල් කරන ස්වභාවය ඇති යන්නයි.

272. Tatthāti tasmiṃ mama nivesane. Yācanakāyantīti yācanakā janā asayhaseṭṭhiṃ kiñci yācitukāmā āgacchanti. Nānāgottāti nānāvidhagottāpadesā. Vanibbakāti vaṇṇadīpakā, ye dāyakassa puññaphalādiñca guṇakittanādimukhena attano atthikabhāvaṃ pavedentā vicaranti. Te ca maṃ tattha pucchantīti tatthāti nipātamattaṃ, te yācakādayo maṃ asayhaseṭṭhino nivesanaṃ pucchanti. Akkharacintakā hi īdisesu ṭhānesu kammadvayaṃ icchanti.

272. 'තත්ථ' යනු මාගේ ඒ නිවසේදී යන්නයි. 'යාචනකායන්ති' යනු අසය්හ සිටුතුමාගෙන් යමක් ඉල්ලනු කැමතිව පැමිණෙන යාචක ජනයා ය. 'නානාගොත්තා' යනු විවිධ ගෝත්‍රවලට අයත් අයයි. 'වණිබ්බකා' යනු දායකයාගේ ගුණ වර්ණනා කරමින් තමන්ගේ අවශ්‍යතාව පවසමින් ඇවිදින අයයි. 'තේ ච මං තත්ථ පුච්ඡන්ති' යන්නෙහි 'තත්ථ' යනු නිපාත පදයකි; ඒ යාචකාදීහු අසය්හ සිටුතුමාගේ නිවස කොහේදැයි මගෙන් විමසති යන්න අර්ථයයි. වියරණ උගතුන් මෙවැනි තැන්වල කර්ම දෙකක් අපේක්ෂා කරති.

273. Kattha gacchāma bhaddaṃ vo, kattha dānaṃ padīyatīti tesaṃ pucchanākāradassanaṃ. Ayaṃ pettha attho – bhaddaṃ tumhākaṃ hotu, mayaṃ ‘‘asayhamahāseṭṭhinā dānaṃ padīyatī’’ti sutvā āgatā, kattha dānaṃ padīyati, kattha vā mayaṃ gacchāma, kattha gatena dānaṃ sakkā laddhunti. Tesāhaṃ puṭṭho akkhāmīti evaṃ tehi addhikajanehi labhanaṭṭhānaṃ puṭṭho [Pg.114] ‘‘ahaṃ pubbe akatapuññatāya idāni īdisānaṃ kiñci dātuṃ asamattho jāto, dānaggaṃ pana imesaṃ dassento lābhassa upāyācikkhaṇena pītiṃ uppādento ettakenapi bahuṃ puññaṃ pasavāmī’’ti gāravaṃ uppādetvā dakkhiṇaṃ bāhuṃ pasāretvā tesaṃ asayhaseṭṭhissa nivesanaṃ akkhāmi. Tenāha ‘‘paggayha dakkhiṇaṃ bāhu’’ntiādi.

273. 'කොහේ යමුද, ඔබට යහපතක් වේවා, කොහේ දානය දෙනවාද' යනු ඔවුන් විමසන ආකාරයයි. මෙහි අර්ථය නම් - 'ඔබට යහපතක් වේවා, අසය්හ සිටුතුමා දන් දෙන බව අසා අපි ආවෙමු, කොහේ ද දන් දෙන්නේ? අප කොහේ යා යුතුද? කොහේ ගියහොත් දානය ලබාගත හැකිද?' යන්නයි. 'තේසාහං පුට්ඨෝ අක්ඛාමි' යනු ඒ මගීන් විසින් විමසන ලද මම, 'පෙර පින් නොකිරීම නිසා දැන් මෙවැනි අයට කිසිවක් දීමට මම අසමත් වෙමි, එහෙත් මොවුන්ට දන්හල පෙන්වා දීමෙන් ලැබෙන මඟ පවසමින්, ඔවුන් තුළ ප්‍රීතිය ඇති කරමින් මම ද පින් රැස් කරගන්නෙමි' යි ගෞරවය උපදවා, දකුණු අත දිගු කර ඔවුන්ට අසය්හ සිටුතුමාගේ නිවස පෙන්වා දුන්නෙමි. එහෙයින් 'පග්ගය්හ දක්ඛිණං බාහුං' යනාදිය වදාළේය.

274. Tena pāṇi kāmadadoti tena paradānapakāsanena parena katassa dānassa sakkaccaṃ anumodanamattena hetunā idāni mayhaṃ hattho kapparukkho viya santānakalatā viya ca kāmaduho icchiticchitadāyī kāmadado hoti. Kāmadado ca honto tena pāṇi madhussavo iṭṭhavatthuvissajjanako jāto.

274. 'තේන පාණි කාමදදෝ' යනු අනුන්ගේ දානය ප්‍රකාශ කිරීම සහ අනුන් කළ දානය ගෞරවයෙන් අනුමෝදන් වීමේ හේතුවෙන්, දැන් මාගේ අත කල්ප වෘක්ෂයක් මෙන් ද, සන්තානක ලතාවක් මෙන් ද, කැමති කැමති දේ ලබා දෙන 'කාමදද' එකක් වී ඇත. එසේ කැමති දේ ලබා දෙන අතරම ඒ හේතුවෙන් අතින් මධුර රස වැගිරෙන, ඉෂ්ට වස්තූන් ප්‍රදානය කරන අතක් බවට පත් විය.

276. Na kira tvaṃ adā dānanti kirāti anussavanatthe nipāto, tvaṃ kira attano santakaṃ na pariccaji, sakapāṇīhi sahatthehi yassa kassaci samaṇassa vā brāhmaṇassa vā kiñci dānaṃ na adāsi. Parassa dānaṃ anumodamānoti kevalaṃ pana parena kataṃ parassa dānaṃ ‘‘aho dānaṃ pavattesī’’ti anumodamānoyeva vihāsi.

276. "න කිර ත්වං අදා දානං" යන්නෙහි 'කිර' යනු අනුශ්‍රවණාර්ථයෙහි (ඇසූ දේ ප්‍රකාශ කරන අරුතෙහි) නිපාතයකි. ඔබ ඔබේ සම්පත්තිය අත නොහළ බවත්, තමන්ගේම දෑතින් කිසිදු මහණෙකුට හෝ බමුණෙකුට කිසිදු දානයක් නොදුන් බවත් කියැවේ. "පරස්ස දානං අනුමෝදමානෝ" යනු හුදෙක් අන් අය විසින් දෙන ලද දානය දැක "අහෝ! මොහු උතුම් දානයක් පවත්වයි" යනුවෙන් සතුටු වෙමින් පමණක් වාසය කළ බවයි.

277. Tena pāṇi kāmadadoti tena tuyhaṃ pāṇi evaṃ kāmadado, aho acchariyā vata puññānaṃ gatīti adhippāyo.

277. "තේන පාණි කාමදදෝ" යනු ඒ හේතුවෙන් ඔබේ අත මෙසේ අභිමත දෙය ලබා දෙන්නක් වී ඇති බවයි. "පින්වල විපාක ලැබෙන ආකාරය සැබවින්ම පුදුම සහගතයි" යන්න මෙහි අදහසයි.

278. Yo so dānamadā, bhante, pasanno sakapāṇibhīti devaputtaṃ gāravena ālapati. Bhante, parena katassa dānānumodakassa tāva tuyhaṃ īdisaṃ phalaṃ evarūpo ānubhāvo, yo pana so asayhamahāseṭṭhi mahādānaṃ adāsi, pasannacitto hutvā sahatthehi tadā mahādānaṃ pavattesi. So hitvā mānusaṃ dehanti so idha manussattabhāvaṃ pahāya. Kinti kataraṃ. Nu soti nūti nipātamattaṃ. Disataṃ gatoti disaṃ ṭhānaṃ gato, kīdisī tassa gato nipphattīti asayhaseṭṭhino abhisamparāyaṃ pucchi.

278. "යෝ සෝ දානමදා භන්තේ පසන්නෝ සකපාණිභි" යන්නෙන් දේවපුත්‍රයාට ගෞරවයෙන් අමතයි. "ස්වාමීනි, අනුන් දුන් දානය අනුමෝදන් වූ ඔබට මෙබඳු ඵලයක්, මෙබඳු ආනුභාවයක් ලැබුණේ නම්, යම් අසය්හ මහා සිටුවරයෙක් පැහැදුණු සිතින් යුතුව තම දෑතින්ම එකල මහා දානයක් දුන්නේද, ඔහු මනුෂ්‍ය ශරීරය අත්හැර (මිය ගොස්) කොහේ ගියේද?" යනු අසය්හ සිටුවරයාගේ පරලොව ගතිය පිළිබඳව විමසීමයි.

279. Asayhasāhinoti aññehi maccharīhi lobhābhibhūtehi sahituṃ vahituṃ asakkuṇeyyassa pariccāgādivibhāgassa sappurisadhurassa sahanato [Pg.115] asayhasāhino. Aṅgīrasassāti aṅgato nikkhamanakajutissa. Rasoti hi jutiyā adhivacanaṃ. Tassa kira yācake āgacchante disvā uḷāraṃ pītisomanassaṃ uppajjati, mukhavaṇṇo vippasīdati, taṃ attano paccakkhaṃ katvā evamāha. Gatiṃ āgatiṃ vāti tassa ‘‘asukaṃ nāma gatiṃ, ito gato’’ti gatiṃ vā ‘‘tato vā pana asukasmiṃ kāle idhāgamissatī’’ti āgatiṃ vā nāhaṃ jānāmi, avisayo esa mayhaṃ. Sutañca me vessavaṇassa santiketi apica kho upaṭṭhānaṃ gatena vessavaṇassa mahārājassa santike sutametaṃ mayā. Sakkassa sahabyataṃ gato asayhoti asayhaseṭṭhi sakkassa devānamindassa sahabyataṃ gato ahosi, tāvatiṃsabhavane nibbattoti attho.

279. "අසය්හසාහිනෝ" යනු මසුරු වූත්, ලෝභයෙන් මඩනා ලද්දා වූත් අන් අයට උසුලාගත නොහැකි වූ දන්දීම ආදී සත්පුරුෂ ධර්මයන් නමැති ධුරය (බර) දරා සිටි බැවින් අසය්හ සාහී නම් වේ. "අංගී රසස්ස" යනු සිරුරෙන් විහිදෙන රශ්මිය ඇති තැනැත්තාටයි. 'රස' යනු රශ්මියට නමකි. ඒ සිටුවරයා තමන් වෙත එන යාචකයන් දැක මහත් වූ ප්‍රීති සෝමනස්සයට පත්වෙයි, මුහුණ පැහැපත් වෙයි. ඔහු යාචකයා දැක තමා ඉදිරියෙහි මෙසේ කීවේය: "මොහු මෙතැනින් ගොස් අසවල් තැන උපන්නේය යන ගතිය හෝ නැවත මෙබඳු කාලයක මෙහි එන්නේය යන ආගතිය හෝ මම නොදනිමි. එය මාගේ විෂය පථය ඉක්මවා යන්නකි. එහෙත් වෛශ්‍රවණ මහාරාජයාණන් වෙත සේවයට ගිය අවස්ථාවකදී මා විසින් මෙය අසන ලදී: අසය්හ සිටුවරයා දෙවියන්ට අධිපති සක් දෙවිඳුන්ගේ සහභාගීත්වයට (එක්වීමට) ගොස් තව්තිසා භවනයෙහි උපන් බවයි."

280. Alameva kātuṃ kalyāṇanti yaṃkiñci kalyāṇaṃ kusalaṃ puññaṃ kātuṃ yuttameva patirūpameva. Tattha pana yaṃ sabbasādhāraṇaṃ sukatataraṃ, taṃ dassetuṃ ‘‘dānaṃ dātuṃ yathāraha’’nti vuttaṃ, attano vibhavabalānurūpaṃ dānaṃ dātuṃ alameva. Tattha kāraṇamāha ‘‘pāṇiṃ kāmadadaṃ disvā’’ti. Yatra hi nāma parakatapuññānumodanapubbakena dānapatinivesanamaggācikkhaṇamattena ayaṃ hattho kāmadado diṭṭho, imaṃ disvā. Ko puññaṃ na karissatīti mādiso ko nāma attano patiṭṭhānabhūtaṃ puññaṃ na karissatīti.

280. "අලමේව කාතුං කල්‍යාණං" යනු යම්කිසි කල්‍යාණ වූ කුසල් දහමක් කිරීමට ඉතා සුදුසුමය, යෝග්‍යමය. එහිදී සියල්ලන්ටම පොදු වූ, පහසුවෙන් කළ හැකි දේ පෙන්වීමට "යථාරහං දානං දාතුං" (තමන්ට හැකි පමණින් දන් දීමට) යැයි කියන ලදී. තමන්ගේ විභවයට හා ශක්තියට අනුකූලව දන් දීම සුදුසුය. ඒ සඳහා හේතුව ලෙස "ප්‍රාර්ථනා කළ දෑ ලබාදෙන අත දැක" යන්න දක්වන ලදී. අනුන් කළ පින් අනුමෝදන් වීමෙන් හා දන් දෙන ස්ථානයට මඟ පෙන්වීමෙන් පමණක් මේ අත මෙසේ අභිමත දෑ ලබා දෙන්නක් වී ඇත්නම්, එය දැක මා වැන්නෙකු තමාට පිහිට වන පිනක් නොකර සිටින්නේ කෙසේද යන්න මෙහි අදහසයි.

281. Evaṃ aniyamavasena puññakiriyāya ādaraṃ dassetvā idāni attani taṃ niyametvā dassento ‘‘so hi nūnā’’tiādigāthādvayamāha. Tattha soti so ahaṃ. Hīti avadhāraṇe nipāto, nūnāti parivitakke. Ito gantvāti ito marubhūmito apagantvā. Anuppatvāna dvārakanti dvāravatīnagaraṃ anupāpuṇitvā. Paṭṭhapayissāmīti pavattayissāmi.

281. මෙසේ නියමයක් නොමැතිව පින්කම් කිරීමෙහි ආදරය දක්වා, දැන් තමා පිළිබඳව එය ස්ථිර කරමින් "සෝ හි නූනා" යනාදී ගාථා දෙක වදාළේය. එහි "සෝ" යනු ඒ මමයි. "හි" යනු නිශ්චයාර්ථයෙහි නිපාතයකි. "නූන" යනු විතර්ක අර්ථයෙහි නිපාතයකි. "ඉතෝ ගන්ත්වා" යනු මේ කාන්තාරයෙන් නික්ම ගොස්, "අනුප්පත්වාන ද්වාරකං" යනු ද්වාරවතී නගරයට පැමිණ, "පට්ඨපයිස්සාමි" යනු (දානය) පවත්වන්නෙමි යන්නයි.

Evaṃ aṅkurena ‘‘dānaṃ dassāmī’’ti paṭiññāya katāya yakkho tuṭṭhamānaso ‘‘mārisa, tvaṃ vissattho dānaṃ dehi, ahaṃ pana te sahāyakiccaṃ karissāmi, yena te deyyadhammo na parikkhayaṃ gamissati, tena pakārena karissāmī’’ti taṃ dānakiriyāya samuttejetvā ‘‘brāhmaṇa vāṇija, tvaṃ kira mādise balakkārena netukāmo attano pamāṇaṃ na jānāsī’’ti tassa [Pg.116] bhaṇḍamantaradhāpetvā taṃ yakkhavibhiṃsakāya bhiṃsāpento santajjesi. Atha naṃ aṅkuro nānappakāraṃ yācitvā brāhmaṇena khamāpento pasādetvā sabbabhaṇḍaṃ pākatikaṃ kārāpetvā rattiyā upagatāya yakkhaṃ vissajjetvā gacchanto tassa avidūre aññataraṃ ativiya bībhacchadassanaṃ petaṃ disvā tena katakammaṃ pucchanto –

මෙසේ අංකුර කුමරු විසින් "මම දන් දෙන්නෙමි" යි පොරොන්දු වූ කල්හි, යක්ෂයා සතුටු සිතින් යුතුව "නිබයව දන් දෙන්න, මම ඔබට උපකාර කරන්නෙමි, ඔබේ දෙය්‍යධර්මයන් ක්ෂය නොවන ලෙස මම කටයුතු කරන්නෙමි" යි පවසා ඔහු දන් දීමෙහි උනන්දු කරවා, "බ්‍රාහ්මණ වෙළෙන්ද, ඔබ මා වැනි උපකාරකයෙකු බලහත්කාරයෙන් ගෙන යන්නට හදන්නේ ඔබේ ප්‍රමාණය නොදැනයි" කියා ඔහුගේ බඩුබාහිරාදිය අතුරුදන් කරවා යක්ෂ විලාසයෙන් බිය ගන්වා තර්ජනය කළේය. ඉන්පසු අංකුර කුමරු නොයෙක් ලෙසින් ඉල්ලා සිටීම නිසා බමුණා ලවා සමාව ගන්වා, සිත පහදවා සියලු බඩුබාහිරාදිය යථා තත්ත්වයට පත් කරවා, රාත්‍රිය පැමිණි කල්හි යක්ෂයා විසින් නිදහස් කරනු ලැබ යද්දී, ඔහුට නුදුරින් ඉතා පිළිකුල් සහගත දර්ශනයක් ඇති එක්තරා ප්‍රේතයෙකු දැක, ඔහු කළ කර්මය විමසනු පිණිස –

283.

283.

‘‘Kena te aṅgulī kuṇā, mukhañca kuṇalīkataṃ;

Akkhīni ca paggharanti, kiṃ pāpaṃ pakataṃ tayā’’ti. –

"ඔබේ ඇඟිලි ඇද වී ඇත්තේ ඇයි? මුහුණ විකෘති වී ඇත්තේ ඇයි? ඇස්වලින් කඳුළු හා කුණු වැගිරෙන්නේ ඇයි? ඔබ පෙර කිනම් පවක් කළෙහිද?" යැයි ගාථාව පැවසීය.

Gāthamāha. Tattha kuṇāti kuṇikā paṭikuṇikā anujubhūtā. Kuṇalīkatanti mukhavikārena vikuṇitaṃ saṃkuṇitaṃ. Paggharantīti asuciṃ vissandanti.

එහි "කුණා" යනු ඇද වූ, සෘජු නොවන බවයි. "කුණලීකතං" යනු මුහුණේ විකෘති ස්වභාවයෙන් හැකිළුණු බවයි. "පග්ඝරන්ති" යනු අපිරිසිදු දෑ වැගිරෙන බවයි.

Athassa peto –

එවිට ඒ ප්‍රේතයා ඔහුට මෙසේ කීවේය.

284.

284.

‘‘Aṅgīrasassa gahapatino, saddhassa gharamesino;

Tassāhaṃ dānavissagge, dāne adhikato ahuṃ.

"ගිහි ගෙයි වසන්නා වූ, ශ්‍රද්ධාවන්ත වූ, සිරුරෙන් රශ්මිය විහිදෙන ඒ අසය්හ සිටුවරයාගේ දානශාලාවෙහි දන් දීමේ කටයුතු භාරව සිටියේ මමයි."

285.

285.

‘‘Tattha yācanake disvā, āgate bhojanatthike;

Ekamantaṃ apakkamma, akāsiṃ kuṇaliṃ mukhaṃ.

"එහිදී ආහාර සොයා පැමිණි යාචකයන් දැක, මම පසෙකට වී මගේ මුහුණ විකෘති (ඇද) කර ගත්තෙමි."

286.

286.

‘‘Tena me aṅgulī kuṇā, mukhañca kuṇalīkataṃ;

Akkhīni me paggharanti, taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā’’ti. –

"ඒ හේතුවෙන් මාගේ ඇඟිලි ඇද වී ඇත, මුහුණ විකෘති වී ඇත, ඇස්වලින් අපිරිසිදු දෑ වැගිරෙයි. ඒ පව මා විසින් කරන ලද්දකි."

Tisso gāthā abhāsi.

යනුවෙන් ගාථා තුනක් පැවසීය.

284. Tattha ‘‘aṅgīrasassā’’tiādinā asayhaseṭṭhiṃ kitteti. Gharamesinoti gharamāvasantassa gahaṭṭhassa. Dānavissaggeti dānagge pariccāgaṭṭhāne. Dāne adhikato ahunti deyyadhammassa pariccajane dānādhikāre adhikato ṭhapito ahosiṃ.

284. එහි "අංගී රසස්ස" යනාදී වශයෙන් අසය්හ සිටුවරයා පිළිබඳව පවසයි. "ඝරමේසිනෝ" යනු ගිහි ගෙයි වසන්නා වූ තැනැත්තාටයි. "දානවීසග්ගේ" යනු දන් දෙන ස්ථානයෙහි හෙවත් දානශාලාවෙහි යන්නයි. "දානේ අධිකතෝ අහුං" යනු දාන වස්තූන් පරිත්‍යාග කිරීමේදී දානය පිළිබඳ ප්‍රධානියා ලෙස පත් කර සිටි බවයි.

285. Ekamantaṃ apakkammāti yācanake bhojanatthike āgate disvā dānabyāvaṭena dānaggato anapakkamma yathāṭhāneyeva ṭhatvā sañjātapītisomanassena [Pg.117] vippasannamukhavaṇṇena sahatthena dānaṃ dātabbaṃ, parehi vā patirūpehi dāpetabbaṃ, ahaṃ pana tathā akatvā yācanake āgacchante dūratova disvā attānaṃ adassento ekamantaṃ apakkamma apakkamitvā. Akāsiṃ kuṇaliṃ mukhanti vikuṇitaṃ saṅkucitaṃ mukhaṃ akāsiṃ.

285. "ඒකමන්තං අපක්කම්ම" යනු ආහාර සොයා පැමිණි යාචකයන් දැක, දානයෙහි නියුතු වූවන් දානශාලාවෙන් ඉවත් නොවී සිටි තැනම රැඳී සිට, හටගත් ප්‍රීති සෝමනස්සයෙන් හා ප්‍රසන්න මුහුණින් යුතුව තම දෑතින්ම දන් දිය යුතුය, නැතහොත් සුදුසු අන් අය ලවා දන් දිය යුතුය. එහෙත් මම එසේ නොකොට යාචකයන් එනු දුරදීම දැක, මා පෙනී නොසිට පසෙකට වී, "අකාසිං කුණලී මුඛං" යනු මගේ මුහුණ විකෘති කර ගත්තෙමි, හැකිළුවෙමි යන්නයි.

286. Tenāti yasmā tadāhaṃ sāminā dānādhikāre niyutto samāno dānakāle upaṭṭhite macchariyāpakato dānaggato apakkamanto pādehi saṅkocaṃ āpajjiṃ, sahatthehi dātabbe tathā akatvā hatthasaṅkocaṃ āpajjiṃ, pasannamukhena bhavitabbe mukhasaṅkocaṃ āpajjiṃ, piyacakkhūhi oloketabbe cakkhukālusiyaṃ uppādesiṃ, tasmā hatthaṅguliyo ca pādaṅguliyo ca kuṇitā jātā, mukhañca kuṇalīkataṃ virūparūpaṃ saṅkucitaṃ, akkhīni asucīduggandhajegucchāni assūni paggharantīti attho. Tena vuttaṃ –

286. "Tenāti" යනු, එකල මම ස්වාමියා විසින් දානමය කටයුතුවල නියුක්ත කරනු ලැබ සිටියදී, දන් දෙන වේලාව පැමිණි කල්හි මසුරුකමින් මඩනා ලදුව, දන්හලෙන් ඉවත්ව යමින් පාදයන්ගේ ඇකිලීමකට (කොරවීමකට) පත් වීමි. තමාගේ දෑතින්ම දිය යුතු දෑ එසේ නොකොට අත් හැකිලීමට (කොරවීමට) පත් වීමි. ප්‍රසන්න මුහුණින් සිටිය යුතු කල්හි මුහුණ හකුළුවා ගතිමි. ප්‍රියශීලී දෑසින් බැලිය යුතු කල්හි නෙත්වල කැලඹීමක් (ද්වේෂයක්) ඇති කළෙමි. එබැවින් අත් ඇඟිලි හා පය ඇඟිලි ඇද විය. මුහුණ ද රැලි වැටී විරූපී ලෙස හැකිලී ගියේය. දෑසින් අපවිත්‍ර වූ, දුර්ගන්ධවත්, පිළිකුල් සහගත කඳුළු ගලා යයි යන අර්ථයයි. එහෙයින් මෙසේ කියන ලදී –

‘‘Tena me aṅgulī kuṇā, mukhañca kuṇalīkataṃ;

Akkhīni me paggharanti, taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā’’ti.

"එබැවින් මගේ ඇඟිලි ඇද වී ඇත, මුහුණ ද රැලි වැටී ඇත. මා විසින් කරන ලද ඒ පාපය හේතුවෙන් මගේ දෑසින් කඳුළු ගලා යයි."

Taṃ sutvā aṅkuro petaṃ garahanto –

එය ඇසූ අංකුර කුමාරයා ප්‍රේතයාට ගර්හා කරමින් මෙසේ කීවේය –

287.

287.

‘‘Dhammena te kāpurisa, mukhañca kuṇalīkataṃ;

Akkhīni ca paggharanti, yaṃ taṃ parassa dānassa;

Akāsi kuṇaliṃ mukha’’nti. –

"අධම පුරුෂය, නුඹ අනුන්ගේ දානයෙහිදී මුහුණ හකුළුවා ගත් බැවින්, යුක්ති සහගත හේතුවක් ඇතුවම නුඹේ මුහුණ රැලි වැටී ඇත, දෑසින් කඳුළු ද ගලා යයි."

Gāthamāha. Tattha dhammenāti yutteneva kāraṇena. Teti tava. Kāpurisāti lāmakapurisa. Yanti yasmā. Parassa dānassāti parassa dānasmiṃ. Ayameva vā pāṭho.

යනුවෙන් ගාථාව වදාළේය. එහි "dhammena" යනු සුදුසු වූම හේතුවෙනි. "te" යනු නුඹේය. "kāpurisā" යනු ලාමක වූ පුරුෂයාය. "yaṃ" යනු යම් හෙයකින් ද යන්නයි. "parassa dānassa" යනු අනුන්ගේ දානයෙහිදී යන්නයි. මෙම පාඨයම හෝ වේ.

Puna aṅkuro taṃ dānapatiṃ seṭṭhiṃ garahanto –

නැවතත් අංකුර කුමාරයා දානපතියකුව සිටි ඒ සිටුවරයාට දොස් පවරමින් –

288.

288.

‘‘Kathañhi dānaṃ dadamāno, kareyya parapattiyaṃ;

Annapānaṃ khādanīyaṃ, vatthasenāsanāni cā’’ti. –

"දන් දෙන තැනැත්තා ආහාර පාන, කෑයුතු දෑ, වස්ත්‍ර හා සෙනසුන් දීම අනුන් ලවා කරවන්නේ කෙසේද?"

Gāthamāha. Tassattho – dānaṃ dadanto puriso kathañhi nāma taṃ parapattiyaṃ parena pāpetabbaṃ sādhetabbaṃ kareyya, attapaccakkhameva katvā sahattheneva [Pg.118] dadeyya, sayaṃ vā tattha byāvaṭo bhaveyya, aññathā attano deyyadhammo aṭṭhāne viddhaṃsiyetha, dakkhiṇeyyā ca dānena parihāyeyyunti.

යනුවෙන් ගාථාව වදාළේය. එහි අර්ථය නම් – දන් දෙන පුරුෂයා ඒ දානය අනුන් ලවා ඉටු කරවිය යුත්තේ කෙසේද? එය තමා ඉදිරියෙහිම කරවා ගනිමින් තමාගේම දෑතින් දිය යුතුය. නැතහොත් තමාම එහි නිරත විය යුතුය. එසේ නොවුවහොත් තමාගේ දාන වස්තුව අස්ථානයෙහි විනාශ විය හැකිය. දක්ෂිණෙය්‍ය පුද්ගලයන්ට ද දානය අහිමි වී යා හැකිය යන්නයි.

Evaṃ taṃ garahitvā idāni attanā paṭipajjitabbavidhiṃ dassento –

මෙසේ ඔහුට ගර්හා කොට, දැන් තමා විසින් පිළිපැදිය යුතු ක්‍රමය දක්වමින් –

289.

289.

‘‘So hi nūna ito gantvā, anuppatvāna dvārakaṃ;

Dānaṃ paṭṭhapayissāmi, yaṃ mamassa sukhāvahaṃ.

"මම දැන් මෙතැනින් නික්ම ගොස්, ද්වාරකාවට පැමිණි පසු මට සැපය ගෙන දෙන දානය පවත්වන්නෙමි."

290.

290.

‘‘Dassāmannañca pānañca, vatthasenāsanāni ca;

Papañca udapānañca, dugge saṅkamanāni cā’’ti. –

"මම ආහාර පාන, වස්ත්‍ර හා සෙනසුන් ද, පැන්හල් හා ළිං ද, දුෂ්කර මාර්ගයන්හි ඒදඬු පාලම් ද ලබා දෙන්නෙමි."

Gāthādvayamāha, taṃ vuttatthameva.

යනුවෙන් ගාථා දෙකක් වදාළේය. එහි අර්ථය පෙර කියන ලද පරිදිමය.

291.

291.

‘‘Tato hi so nivattitvā, anuppatvāna dvārakaṃ;

Dānaṃ paṭṭhapayi aṅkuro, yaṃtumassa sukhāvahaṃ.

"ඉන්පසු ඒ අංකුර කුමාරයා ආපසු හැරී ද්වාරකාවට පැමිණ, තමාට සැපය ගෙන දෙන ඒ මහා දානය පටන් ගත්තේය."

292.

292.

‘‘Adā annañca pānañca, vatthasenāsanāni ca;

Papañca udapānañca, vippasannena cetasā.

"ප්‍රසන්න වූ සිතින් යුතුව ආහාර පාන, වස්ත්‍ර හා සෙනසුන් ද, පැන්හල් හා ළිං ද පරිත්‍යාග කළේය."

293.

293.

‘‘Ko chāto ko ca tasito, ko vatthaṃ paridahissati;

Kassa santāni yoggāni, ito yojentu vāhanaṃ.

"බඩගිනි වූයේ කවුද? පිපාසිත වූයේ කවුද? වස්ත්‍ර හඳින්නේ කවුද? කාගේ වාහන වෙහෙසට පත්ව තිබේද? මෙතැනින් වාහන සතුන් බැඳගනිත්වා."

294.

294.

‘‘Ko chatticchati gandhañca, ko mālaṃ ko upāhanaṃ;

Itissu tattha ghosenti, kappakā sūdamāgadhā;

Sadā sāyañca pāto ca, aṅgurassa nivesane’’ti. –

"කුඩයක් අවශ්‍ය කවුද? සුවඳ විලවුන් අවශ්‍ය කවුද? මල්මාලා හා සෙරෙප්පු අවශ්‍ය කවුද? මෙසේ අංකුර කුමාරයාගේ නිවසෙහි කරණවෑමියෝ ද, සූපවේදීහු ද, සුවඳ ද්‍රව්‍ය සපයන්නෝ ද නිරන්තරයෙන් උදේ සවස හඬ නගා ප්‍රකාශ කරති."

Catasso gāthā aṅgurassa paṭipattiṃ dassetuṃ saṅgītikārehi ṭhapitā.

අංකුර කුමාරයාගේ පිළිවෙත දැක්වීම සඳහා සංගීතිකාරක හිමිවරුන් විසින් මෙම ගාථා සතර තබන ලදී.

291. Tattha tatoti marukantārato. Nivattitvāti paṭinivattitvā. Anuppatvāna dvārakanti dvāravatīnagaraṃ anupāpuṇitvā. Dānaṃ paṭṭhapayi aṅguroti yakkhena paripūritasakalakoṭṭhāgāro sabbapātheyyakaṃ mahādānaṃ so aṅguro paṭṭhapesi. Yaṃtumassa sukhāvahanti yaṃ attano sampati āyatiñca sukhanibbattakaṃ.

291. එහි "tato" යනු මරු කතරින් යන්නයි. "nivattitvā" යනු ආපසු හැරී යන්නයි. "anuppatvāna dvārakaṃ" යනු ද්වාරවතී නුවරට පැමිණ යන්නයි. "dānaṃ paṭṭhapayi aṅguro" යනු යක්ෂයෙකු විසින් සියලු අටුකොටු පුරවන ලද බැවින්, සියලු පිරිකර සහිත මහා දානය අංකුර කුමාරයා ආරම්භ කළේය යන්නයි. "yaṃtumassa sukhāvahaṃ" යනු තමාට වර්තමානයෙහි හා අනාගතයෙහි සැපය ලබා දෙන දානය යන්නයි.

293. Ko [Pg.119] chātoti ko jighacchito, so āgantvā yathāruci bhuñjatūti adhippāyo. Eseva nayo sesesupi. Tasitoti pipāsito. Paridahissatīti nivāsessati pārupissati cāti attho. Santānīti parissamappattāni. Yoggānīti rathavāhanāni. Ito yojentu vāhananti ito yoggasamūhato yathārucitaṃ gahetvā vāhanaṃ yojentu.

293. "ko chāto" යනු කවුරුන් බඩගිනි වී සිටින්නේද, ඔහු පැමිණ කැමති පරිදි අනුභව කෙරේවා යන්න අදහසයි. සෙසු පදවල ද ක්‍රමය මෙයමය. "tasito" යනු පිපාසිත වූ යන්නයි. "paridahissati" යනු අඳින්නේ හා පෙරවන්නේය යන අර්ථයයි. "santāni" යනු දැඩි වෙහෙසට පත් වූ යන්නයි. "yoggāni" යනු රථ හා වාහනය. "ito yojentu vāhanaṃ" යනු මේ රථ සමූහයෙන් කැමති වාහනයක් ගෙන බැඳගනිත්වා යන්නයි.

294. Ko chatticchatīti ko kilañjachattādibhedaṃ chattaṃ icchati, so gaṇhātūti adhippāyo. Sesesupi eseva nayo. Gandhanti catujjātiyagandhādikaṃ gandhaṃ. Mālanti ganthitāganthitabhedaṃ pupphaṃ. Upāhananti khallabaddhādibhedaṃ upāhanaṃ. Itissūti ettha sūti nipātamattaṃ, iti evaṃ ‘‘ko chāto, ko tasito’’tiādināti attho. Kappakāti nhāpitakā. Sūdāti bhattakārakā. Māgadhāti gandhino. Sadāti sabbakālaṃ divase divase sāyañca pāto ca tattha aṅgurassa nivesane ghosenti ugghosentīti yojanā.

294. "ko chatticchati" යනු පැදුරු කුඩ ආදී විවිධ කුඩ වර්ග කැමති කවුද, ඔහු එය ගනීවා යන්න අදහසයි. සෙසු පදවල ද ක්‍රමය මෙයමය. "gandhaṃ" යනු සිවු වැදෑරුම් සුවඳ විලවුන් ආදියයි. "mālaṃ" යනු අමුණන ලද හෝ නොඅමුණන ලද විවිධ මල් වර්ගයි. "upāhanaṃ" යනු සම්වලින් නිම කළ සෙරෙප්පු ආදියයි. "itissū" යන්නෙහි 'sū' යනු නිපාත පදයකි. "බඩගිනි කවුද, පිපාසිත කවුද" යනාදී වශයෙන් හඬ නැගූහ යන අර්ථයයි. "kappakā" යනු නහවන්නන් (කරණවෑමියන්) ය. "sūdā" යනු බත් පිසින්නන්ය. "māgadhā" යනු සුවඳ විලවුන් සාදන්නන්ය. "sadā" යනු සෑම කල්හිම දිනපතා සවස හා උදෑසන අංකුර කුමාරයාගේ නිවසේ හඬ නගා කියති යනු සම්බන්ධයයි.

Evaṃ mahādānaṃ pavattentassa gacchante kāle tittibhāvato atthikajanehi pavivittaṃ viraḷaṃ dānaggaṃ ahosi. Taṃ disvā aṅkuro dāne uḷārajjhāsayatāya atuṭṭhamānaso hutvā attano dāne niyuttaṃ sindhakaṃ nāma māṇavaṃ āmantetvā –

මෙසේ මහා දානය පවත්වද්දී, කාලය ගතවත්ම තෘප්තිමත් වූ බැවින් යාචකයන්ගෙන් තොරව දන්හල පාළු විය. එය දැක අංකුර කුමාරයා දානයෙහි ඇති උදාර අභිලාෂය නිසාම නොසතුටු සිත් ඇත්තෙකු වී, තමාගේ දාන කටයුතුවල නියුක්ත 'සින්දක' නම් මාණවකයා කැඳවා මෙසේ කීවේය –

295.

295.

‘‘Sukhaṃ supati aṅkuro, iti jānāti maṃ jano;

Dukkhaṃ supāmi sindhaka, yaṃ na passāmi yācake.

"සින්දක, අංකුර කුමාරයා සැපසේ නිදයි කියා ලෝකයා මා ගැන දනිති. නමුත් මම යාචකයන් නොදකින බැවින් දුකසේ නිදමි."

296.

296.

‘‘Sukhaṃ supati aṅkuro, iti jānāti maṃ jano;

Dukkhaṃ supāmi sindhaka, appake su vanibbake’’ti. –

"සින්දක, අංකුර කුමාරයා සැපසේ නිදයි කියා ලෝකයා මා ගැන දනිති. නමුත් වණිබ්බකයන් අල්ප වූ කල්හි මම දුකසේ නිදමි."

Gāthādvayamāha. Tattha sukhaṃ supati aṅkuro, iti jānāti maṃ janoti ‘‘aṅkuro rājā yasabhogasamappito dānapati attano bhogasampattiyā dānasampattiyā ca sukhaṃ supati, sukheneva niddaṃ upagacchati, sukhaṃ paṭibujjhatī’’ti evaṃ maṃ jano sambhāveti. Dukkhaṃ supāmi sindhakāti ahaṃ pana sindhaka dukkhameva supāmi. Kasmā? Yaṃ na passāmi yācaketi, yasmā mama ajjhāsayānurūpaṃ [Pg.120] deyyadhammapaṭiggāhake bahū yācake na passāmi, tasmāti attho. Appake su vanibbaketi vanibbakajane appake katipaye jāte dukkhaṃ supāmīti yojanā. Sūti ca nipātamattaṃ, appake vanibbakajane satīti attho.

යනුවෙන් ගාථා දෙකක් වදාළේය. එහි "sukhaṃ supati aṅkuro, iti jānāti maṃ jano" යනු, පිරිවර හා සම්පත්වලින් පිරිපුන් දානපති අංකුර රජතුමා තමාගේ සම්පත් හා දාන සම්පත්තිය නිසා සැපසේ නිදයි, සුවසේ නින්දට යයි, සුවසේ පිබිදෙයි කියා ජනයා මා ගැන සිතති යන්නයි. "dukkhaṃ supāmi sindhaka" යනු, සින්දක මම වනාහි දුකසේම නිදමි යන්නයි. ඒ මන්ද? "yaṃ na passāmi yācake" යනු මගේ අභිලාෂයට අනුව දන් පිළිගන්නා බොහෝ යාචකයන් නොදකින බැවිනි යන අර්ථයයි. "appake su vanibbaketi" යනු වණිබ්බක ජනයා දෙතුන් දෙනෙකු වැනි අල්ප පිරිසක් සිටින කල්හි දුකසේ නිදමි යන්නයි. 'sū' යන්න නිපාතයකි.

Taṃ sutvā sindhako tassa uḷāraṃ dānādhimuttiṃ pākaṭataraṃ kātukāmo –

එය ඇසූ සින්දක ඔහුගේ උදාර දානමය අභිලාෂය වඩාත් ප්‍රකට කිරීමට කැමතිව මෙසේ කීවේය –

297.

297.

‘‘Sakko ce te varaṃ dajjā, tāvatiṃsānamissaro;

Kissa sabbassa lokassa, varamāno varaṃ vare’’ti. –

"තව්තිසා වැසි දෙවියන්ට හා මුළු ලෝකයටම අධිපති සක් දෙවිඳු ඉදින් ඔබට වරයක් දෙන්නේ නම්, වරයක් පතන ඔබ කවර ආකාරයේ වරයක් ඉල්ලන්නේද?"

Gāthamāha. Tassattho – tāvatiṃsānaṃ devānaṃ sabbassa ca lokassa issaro sakko ‘‘varaṃ varassu, aṅkura, yaṃkiñci manasicchita’’nti tuyhaṃ varaṃ dajjā dadeyya ce, varamāno patthayamāno kissa kīdisaṃ varaṃ vareyyāsīti attho.

යනුවෙන් ගාථාව වදාළේය. එහි අර්ථය නම් – තව්තිසා වැසි දෙවියන්ට හා මුළු ලෝකයාටම අධිපති සක් දෙවිඳු, "අංකුර, සිතෙහි ඇති යම් වරයක් වේ නම් එය ඉල්ලන්න" කියා ඔබට වරයක් දෙන්නේ නම්, වරයක් පතන ඔබ කිනම් ආකාරයේ වරයක් ඉල්ලන්නේද යන අර්ථයයි.

Atha aṅkuro attano ajjhāsayaṃ yāthāvato pavedento –

ඉන්පසු අංකුර කුමාරයා තම අභිප්‍රාය නිවැරදිව ප්‍රකාශ කරමින් මෙසේ කීවේය.

298.

298.

‘‘Sakko ce me varaṃ dajjā, tāvatiṃsānamissaro;

Kāluṭṭhitassa me sato, sūriyuggamanaṃ pati;

Dibbā bhakkhā pātubhaveyyuṃ, sīlavanto ca yācakā.

"තව්තිසා වැසි දෙවියන්ට අධිපති වූ ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා මට වරයක් දෙන්නේ නම්, මා අලුයම පිබිදී සිටින කල්හි සූර්ය උදාවත් සමඟ මට දිව්‍ය භෝජනයන් පහළ වේවා! සිල්වත් යාචකයෝ ද එහි පහළ වෙත්වා!"

299.

299.

‘‘Dadato me na khīyetha, datvā nānutapeyyahaṃ;

Dadaṃ cittaṃ pasādeyyaṃ, etaṃ sakkaṃ varaṃ vare’’ti. – dve gāthā abhāsi;

"මම දන් දෙන කල්හි මා සතු දෑ ගෙවී නොයත්වා! දන් දී මම පසුතැවිලි නොවෙමි. දන් දෙන අතරතුර මම සිත පහදවා ගනිමි. ශක්‍රයෙනි, මම මෙබඳු වරයක් පතමි." මෙලෙස ගාථා දෙකක් ප්‍රකාශ කළේය.

298. Tattha kāluṭṭhitassa me satoti kāle pāto vuṭṭhitassa atthikānaṃ dakkhiṇeyyānaṃ apacāyanapāricariyādivasena uṭṭhānavīriyasampannassa me samānassa. Sūriyuggamanaṃ patīti sūriyuggamanavelāyaṃ. Dibbā bhakkhā pātubhaveyyunti devalokapariyāpannā āhārā uppajjeyyuṃ. Sīlavanto ca yācakāti yācakā ca sīlavanto kalyāṇadhammā bhaveyyuṃ.

298. එහි 'කාළුට්ඨිතස්ස මෙ සතො' යනු සුදුසු කාලයෙහි එනම් අලුයම පිබිදුණු, අවශ්‍යතාවයන් ඇති දක්ෂිණෙය්‍ය පුද්ගලයන්ට ගරුසරු දැක්වීම් හා උපස්ථාන කිරීම් ආදී වශයෙන් උත්සාහය හා වීර්යයෙන් යුක්ත වූ මා හට යන්නයි. 'සූරියුග්ගමනං පති' යනු සූර්යයා උදාවන අවස්ථාවෙහි යන්නයි. 'දිබ්බා භක්ඛා පාතුභවෙය්‍යුං' යනු දෙව්ලොවට අයත් වූ ආහාරයන් පහළ වේවා යන්නයි. 'සීලවන්තො ච යාචකා' යනු යාචකයෝ ද සිල්වත් වූ, යහපත් ගතිගුණ ඇති අය වෙත්වා යන්නයි.

299. Dadato [Pg.121] me na khīyethāti āgatāgatānaṃ dānaṃ dadato ca me deyyadhammo na khīyetha, na parikkhayaṃ gaccheyya. Datvā nānutapeyyahanti tañca dānaṃ datvā kiñcideva appasādakaṃ disvā tena ahaṃ pacchā nānutapeyyaṃ. Dadaṃ cittaṃ pasādeyyanti dadamāno cittaṃ pasādeyyaṃ, pasannacittoyeva hutvā dadeyyaṃ. Etaṃ sakkaṃ varaṃ vareti sakkaṃ devānamindaṃ ārogyasampadā, deyyadhammasampadā, dakkhiṇeyyasampadā, deyyadhammassa aparimitasampadā, dāyakasampadāti etaṃ pañcavidhaṃ varaṃ vareyyaṃ. Ettha ca ‘‘kāluṭṭhitassa me sato’’ti etena ārogyasampadā, ‘‘dibbā bhakkhā pātubhaveyyu’’nti etena deyyadhammasampadā, ‘‘sīlavanto ca yācakā’’ti etena dakkhiṇeyyasampadā, ‘‘dadato me na khīyethā’’ti etena deyyadhammassa aparimitasampadā, ‘‘datvā nānutapeyyahaṃ, dadaṃ cittaṃ pasādeyya’’nti etehi dāyakasampadāti ime pañca atthā varabhāvena icchitā. Te ca kho dānamayapuññassa yāvadeva uḷārabhāvāyāti veditabbā.

299. 'දදතො මෙ න ඛීයෙථ' යනු පැමිණෙන සියල්ලන්ටම දන් දෙන්නා වූ මාගේ දෙයධර්මයෝ (දන් වස්තූන්) අවසන් නොවේවා, ගෙවී නොයත්වා යන්නයි. 'දත්වා නානුතපෙය්‍යහං' යනු එම දානය දී යම්කිසි අප්‍රසාදජනක කරුණක් දැක පසුව ඒ ගැන පසුතැවිලි නොවෙමි යන්නයි. 'දදං චිත්තං පසාදෙය්‍යං' යනු දන් දෙන අතරතුර සිත පහදවා ගනිමි, පැහැදුණු සිතින් යුක්තවම දන් දෙන්නෙමි යන්නයි. 'එතං සක්කං වරං වරෙ' යනු ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයාගෙන් නිරෝගී සම්පත්තිය, දෙයධර්ම සම්පත්තිය, දක්ෂිණෙය්‍ය සම්පත්තිය, දෙයධර්මයන්ගේ අපරිමිත සම්පත්තිය සහ දායක සම්පත්තිය යන මේ පස්වැදෑරුම් වරයන් පතමි යන්නයි. මෙහි 'කාළුට්ඨිතස්ස මෙ සතො' යන්නෙන් නිරෝගී සම්පත්තිය ද, 'දිබ්බා භක්ඛා පාතුභවෙය්‍යුං' යන්නෙන් දෙයධර්ම සම්පත්තිය ද, 'සීලවන්තො ච යාචකා' යන්නෙන් දක්ෂිණෙය්‍ය සම්පත්තිය ද, 'දදතො මෙ න ඛීයෙථ' යන්නෙන් දෙයධර්මයන්ගේ අපරිමිත සම්පත්තිය ද, 'දත්වා නානුතපෙය්‍යහං, දදං චිත්තං පසාදෙය්‍යං' යන මෙයින් දායක සම්පත්තිය ද යන මේ කරුණු පහ වරයන් ලෙස පතන ලදි. ඒවා දානමය පින්කමෙහි මහත් බව සඳහාම හේතු වන බව දත යුතුය.

Evaṃ aṅkurena attano ajjhāsaye pavedite tattha nisinno nītisatthe kataparicayo sonako nāma eko puriso taṃ atidānato vicchinditukāmo –

මෙසේ අංකුර කුමාරයා තම අභිප්‍රාය ප්‍රකාශ කළ කල්හි, එහි වාඩි වී සිටි, නීති ශාස්ත්‍රයෙහි නිපුණ සෝනක නම් පුද්ගලයෙක් ඔහු අධික ලෙස දන් දීමෙන් වළක්වනු කැමතිව මෙසේ කීවේය.

300.

300.

‘‘Na sabbavittāni pare pavecche, dadeyya dānañca dhanañca rakkhe;

Tasmā hi dānā dhanameva seyyo, atippadānena kulā na honti.

"සියලු සම්පත් අනුන්ට නොදිය යුතුය. දානය ද දිය යුතුය, ධනය ද ආරක්ෂා කළ යුතුය. එම නිසා දානයට වඩා ධනයම ශ්‍රේෂ්ඨ වේ. අධික ලෙස දන් දීමෙන් පවුල් වැනසී යති."

301.

301.

‘‘Adānamatidānañca nappasaṃsanti paṇḍitā,Tasmā hi dānā dhanameva seyyo,Samena vatteyya sa dhīradhammo’’ti. –

"නොදීමත්, අතිශයින් දීමත් යන දෙකම පණ්ඩිතයෝ ප්‍රශංසා නොකරති. එම නිසා දානයට වඩා ධනයම ශ්‍රේෂ්ඨ වේ. මධ්‍යස්ථව පිළිපැදිය යුතුය, එය ප්‍රඥාවන්තයන්ගේ ස්වභාවයයි."

Dve gāthā abhāsi. Sindhako evaṃ punapi vīmaṃsitukāmo ‘‘na sabbavittānī’’tiādimāhāti apare.

ඔහු මෙලෙස ගාථා දෙකක් පැවසීය. සින්ධක (ශක්‍රයා) නැවතත් අංකුරව පරීක්ෂා කරනු පිණිස 'න සබ්බවිත්තානි' යනාදිය පැවසූ බව ඇතැම් ආචාර්යවරු කියති.

300. Tattha sabbavittānīti saviññāṇakaaviññāṇakappabhedāni sabbāni vittūpakaraṇāni, dhanānīti attho. Pareti paramhi, parassāti attho[Pg.122]. Na paveccheti na dadeyya, ‘‘dakkhiṇeyyā laddhā’’ti katvā kiñci asesetvā sabbasāpateyyapariccāgo na kātabboti attho. Dadeyya dānañcāti sabbena sabbaṃ dānadhammo na kātabbo, atha kho attano āyañca vayañca jānitvā vibhavānurūpaṃ dānañca dadeyya. Dhanañca rakkheti aladdhalābhaladdhaparirakkhaṇarakkhitasambandhavasena dhanaṃ paripāleyya.

300. එහි 'සබ්බවිත්තානි' යනු සවිඤ්ඤාණක හා අවිඤ්ඤාණක වශයෙන් වූ සියලු වස්තු උපකරණ හා ධනයන් යන්නයි. 'පරෙ' යනු අන්‍යයන්ට යන්නයි. 'න පවච්ඡෙ' යනු නොදිය යුතුය යන්නයි. 'දක්ෂිණෙය්‍ය පුද්ගලයන් ලැබුණා' යයි සිතා කිසිවක් ඉතිරි නොකර සියලු වස්තුව පරිත්‍යාග නොකළ යුතුය යනු අදහසයි. 'දදෙය්‍ය දානඤ්ච' යනු සම්පූර්ණයෙන්ම දන් දීම අත් නොහළ යුතුය, තමන්ගේ ආදායම හා වියදම දැන වත්කම් අනුව දන් දිය යුතුය යන්නයි. 'ධනඤ්ච රක්ඛෙ' යනු නොලැබුණු සම්පත් ලබා ගැනීමෙන් හා ලැබුණු සම්පත් ආරක්ෂා කර ගැනීමෙන් ධනය රැකගත යුතුය යන්නයි.

‘‘Ekena bhoge bhuñjeyya, dvīhi kammaṃ payojaye;

Catutthañca nidhāpeyya, āpadāsu bhavissatī’’ti. (dī. ni. 3.265) –

"එක් කොටසකින් තමා පරිභෝජනය කළ යුතුය, කොටස් දෙකකින් ව්‍යාපාර කටයුතු කළ යුතුය, සතරවන කොටස ආපදාවකදී ප්‍රයෝජනයට ගැනීමට තැන්පත් කළ යුතුය."

Vuttavidhinā vā dhanaṃ rakkheyya tammūlakattā dānassa. Tayopi maggā aññamaññavisodhanena paṭisevitabbāti hi nīticintakā. Tasmā hīti yasmā dhanañca rakkhanto dānañca karonto ubhayalokahitāya paṭipanno hoti dhanamūlakañca dānaṃ, tasmā dānato dhanameva seyyo sundarataroti atidānaṃ na kātabbanti adhippāyo. Tenāha ‘‘atippadānena kulā na hontī’’ti, dhanassa pamāṇaṃ ajānitvā dānassa taṃ nissāya atippadānapasaṅgena kulāni na honti nappavattanti, ucchijjantīti attho.

ඉහත කී ක්‍රමයට අනුව දානයට මූලික වන ධනය ආරක්ෂා කළ යුතුය. නීතිවේදීන් පවසන්නේ ඒ මාර්ග තුනම එකිනෙකාට පටහැනි නොවන පරිදි අනුගමනය කළ යුතු බවයි. 'තස්මා හි' යනු යම් හෙයකින් ධනය රකිමින් ද දන් දෙමින් ද දෙලොව යහපතෙහි යෙදෙන්නේ වේ ද, දානයට මුල ධනය බැවින් දානයට වඩා ධනයම උතුම් බවත්, එබැවින් අතිශයින් දන් නොදිය යුතු බවත් අදහසයි. එබැවින් 'අතිප්පදානෙන කුලා න හොන්ති' යැයි කීවේය. ධනයෙහි ප්‍රමාණය නොදැන දානය පිණිස පමණ ඉක්මවා දීම නිසා පවුල් පවතින්නේ නැත, වැනසී යති යනු එහි අර්ථයයි.

301. Idāni viññūnaṃ pasaṃsitamevatthaṃ patiṭṭhapento ‘‘adānamatidānañcā’’ti gāthamāha. Tattha adānamatidānañcāti sabbena sabbaṃ kaṭacchubhikkhāyapi taṇḍulamuṭṭhiyāpi adānaṃ, pamāṇaṃ atikkamitvā pariccāgasaṅkhātaṃ atidānañca paṇḍitā buddhimanto sapaññajātikā nappasaṃsanti na vaṇṇayanti. Sabbena sabbaṃ adānena hi samparāyikato atthato paribāhiro hoti. Atidānena diṭṭhadhammikapaveṇī na pavattati. Samena vatteyyāti avisamena lokiyasarikkhakena samāhitena majjhimena ñāyena pavatteyya. Sa dhīradhammoti yā yathāvuttā dānādānappavatti, so dhīrānaṃ dhitisampannānaṃ nītinayakusalānaṃ dhammo, tehi gatamaggoti dīpeti.

301. දැන් පණ්ඩිතයන් විසින් ප්‍රශංසා කරන ලද එම අර්ථයම තහවුරු කරමින් 'අදානමතිදානඤ්ච' යන ගාථාව පැවසීය. එහි 'අදානමතිදානඤ්ච' යනු සම්පූර්ණයෙන්ම නොදීම එනම් හැන්දකින් දෙන බිකක් හෝ සහල් මිටක් හෝ නොදීමත්, සීමාව ඉක්මවා ගිය අධික පරිත්‍යාගයත් යන මේ දෙකම බුද්ධිමත් පණ්ඩිතයෝ ප්‍රශංසා නොකරති. සම්පූර්ණයෙන්ම නොදීමෙන් පරලොව යහපතෙන් බැහැර වේ. අතිශයින් දීමෙන් මෙලොව ජීවන ක්‍රමය පවත්වාගත නොහැකි වේ. 'සමෙන වත්තෙය්‍ය' යනු සමාජයට අනුකූලව මධ්‍යස්ථව පිළිපැදිය යුතුය යන්නයි. 'ස ධීරධම්මො' යනු ඉහත කී පරිදි දීම හා නොදීම පිළිබඳ මනා පිළිවෙතයි. එය ධෛර්යවන්ත නීතිගරුක ප්‍රඥාවන්තයන්ගේ පිළිවෙත බවත්, ඔවුන් ගමන් කළ මඟ බවත් දක්වයි.

Taṃ [Pg.123] sutvā aṅkuro tassa adhippāyaṃ parivattento –

එය ඇසූ අංකුර කුමාරයා ඔහුගේ අදහස වෙනස් කරනු පිණිස මෙසේ කීවේය.

302.

302.

‘‘Aho vata re ahameva dajjaṃ, santo ca maṃ sappurisā bhajeyyuṃ;

Meghova ninnāni paripūrayanto, santappaye sabbavanibbakānaṃ.

"අහෝ! මම ම දන් දෙන්නෙම් නම් කෙතරම් යහපත්ද? ශාන්ත වූ සත්පුරුෂයෝ මා වෙත පැමිණෙත්වා! පහත් බිම් පුරවන වර්ෂා මේඝයක් මෙන් මම සියලු යාචකයන්ගේ අභිප්‍රායන් ඉටු කරමින් ඔවුන් සතුටු කරවන්නෙමි."

303.

303.

‘‘Yassa yācanake disvā, mukhavaṇṇo pasīdati;

Datvā attamano hoti, taṃ gharaṃ vasato sukhaṃ.

"යමෙක් යාචකයන් දැක මුහුණේ පැහැය දීප්තිමත් කරගන්නේ ද, දන් දී සතුටු වූ සිත් ඇත්තේ ද, ගිහි ගෙයි වසන ඔහුට එය සැපයකි."

304.

304.

‘‘Yassa yācanake disvā, mukhavaṇṇo pasīdati;

Datvā attamano hoti, esā yaññassa sampadā.

"යමෙක් යාචකයන් දැක මුහුණ පැහැපත් කරගන්නේ ද, දන් දී සතුටු වූ සිත් ඇත්තේ ද, එය දානයෙහි සම්පූර්ණත්වයයි."

305.

305.

‘‘Pubbeva dānā sumano, dadaṃ cittaṃ pasādaye;

Datvā attamano hoti, esā yaññassa sampadā’’ti. –

"දන් දීමට පෙර ද සතුටු වූයේ, දන් දෙන අතරතුර ද සිත පහදවා ගන්නේ, දන් දී පසුව ද සතුටු වන්නේ යමෙක් ද, එය දානයෙහි සම්පූර්ණත්වයයි."

Catūhi gāthāhi attanā paṭipajjitabbavidhiṃ pakāsesi.

මෙසේ ගාථා සතරකින් තමන් අනුගමනය කළ යුතු පිළිවෙත ප්‍රකාශ කළේය.

302. Tattha aho vatāti sādhu vata. Reti ālapanaṃ. Ahameva dajjanti ahaṃ dajjameva. Ayañhettha saṅkhepattho – māṇava, ‘‘dānā dhanameva seyyo’’ti yadi ayaṃ nītikusalānaṃ vādo tava hotu, kāmaṃ ahaṃ dajjameva. Santo ca maṃ sappurisā bhajeyyunti tasmiñca dāne santo upasantakāyavacīmanosamācārā sappurisā sādhavo maṃ bhajeyyuṃ upagaccheyyuṃ. Meghova ninnāni paripūrayantoti ahaṃ abhippavassanto mahāmegho viya ninnāni ninnaṭṭhānāni sabbesaṃ vanibbakānaṃ adhippāye paripūrayanto aho vata te santappeyyanti.

302. එහි ‘අහෝ වත’ යනු ‘අහෝ ඒකාන්තයෙන්ම යහපති’ යන්නයි. ‘රේ’ යනු ආමන්ත්‍රණයකි. ‘අහමේව දජ්ජං’ යනු මමම දෙන්නෙමි යන්නයි. මෙහි සංක්ෂිප්ත අර්ථය නම් – ‘පින්වත් ලුහුණ, දානයට වඩා ධනයම ශ්‍රේෂ්ඨය’ කියා නීති ශාස්ත්‍රයෙහි දක්ෂයන්ගේ මතය ඔබ සතු වේවා, මම නම් කැමැත්තෙන්ම දානයම දෙන්නෙමි යන්නයි. ‘සන්තෝ ච මං සප්පුරිසා භජෙය්‍යුං’ යනු ඒ දානයෙහිදී කය, වචනය හා සිත යන තිදොරින් ශාන්ත වූ පැවතුම් ඇති සත්පුරුෂයෝ මා කරා පැමිණෙත්වා, මා ඇසුරු කරත්වා යන්නයි. ‘මේඝෝව නින්නානි පරිපූරයන්තෝ’ යනු අධික ලෙස වසිනා මහා මේඝයක් මෙන් මමද මිටියාවත් හා පහත් බිම් පුරවන්නාක් මෙන්, සියලුම යාචකයන්ගේ අභිප්‍රායන් ඉටු කරමින්, අහෝ ඒකාන්තයෙන්ම ඔවුන් සතුටු කරන්නෙම් නම් කෙතරම් යහපත්ද යන අර්ථයයි.

303. Yassa yācanake disvāti yassa puggalassa gharamesino yācanake disvā ‘‘paṭhamaṃ tāva upaṭṭhitaṃ vata me puññakkhetta’’nti saddhājātassa mukhavaṇṇo pasīdati, yathāvibhavaṃ pana tesaṃ dānaṃ datvā attamano pītisomanassehi gahitacitto hoti. Tanti yadettha yācakānaṃ dassanaṃ[Pg.124], tena ca disvā cittassa pasādanaṃ, yathārahaṃ dānaṃ datvā ca attamanatā.

303. ‘යස්ස යාචනකේ දිස්වා’ යනු යම් පුද්ගලයෙක් නිවෙස් සොයා එන යාචකයන් දැක, ‘මා හට පළමුවෙන්ම පින්කෙතක් එළඹ සිටියේය’ යැයි හටගත් ශ්‍රද්ධාවෙන් යුතුව මුහුණ පැහැපත් කරගන්නේද, තම වත්කම් ප්‍රමාණයට ඔවුන්ට දන් දී සතුටු සිතින් යුතුව ප්‍රීති සෝමනස්සයෙන් පිරුණු සිතක් ඇති කරගන්නේද යන්නයි. එනම් යාචකයන් දැකීම, ඔවුන් දැක සිත පහදවා ගැනීම සහ සුදුසු පරිදි දන් දී සිතේ සතුට ඇති කර ගැනීමයි.

304. Esā yaññassa sampadāti esā yaññassa sampatti pāripūri, nipphattīti attho.

304. ‘ඒසා යඤ්ඤස්ස සම්පදා’ යනු මෙය යාගයේ හෙවත් දානයේ සම්පත්තියයි, සම්පූර්ණ වීමයි, සාර්ථක වීමයි යන අර්ථයයි.

305. Pubbeva dānā sumanoti ‘‘sampattīnaṃ nidānaṃ anugāmikaṃ nidhānaṃ nidhessāmī’’ti muñcanacetanāya pubbe eva dānūpakaraṇassa sampādanato paṭṭhāya sumano somanassajāto bhaveyya. Dadaṃ cittaṃ pasādayeti dadanto deyyadhammaṃ dakkhiṇeyyahatthe patiṭṭhāpento ‘‘asārato dhanato sārādānaṃ karomī’’ti attano cittaṃ pasādeyya. Datvā attamano hotīti dakkhiṇeyyānaṃ deyyadhammaṃ pariccajitvā ‘‘paṇḍitapaññattaṃ nāma mayā anuṭṭhitaṃ, aho sādhu suṭṭhū’’ti attamano pamuditamano pītisomanassajāto hoti. Esā yaññassa sampadāti yā ayaṃ pubbacetanā muñjacetanā aparacetanāti imesaṃ kammaphalasaddhānugatānaṃ somanassapariggahitānaṃ tissannaṃ cetanānaṃ pāripūri, esā yaññassa sampadā dānassa sampatti, na ito aññathāti adhippāyo.

305. ‘පුබ්බේව දානා සුමනෝ’ යනු ‘සම්පත්වලට හේතු වූ, තමා පසුපස එන නිධානයක් තැන්පත් කරන්නෙමි’ යැයි දන් දීමේ චේතනාවෙන්, දාන වස්තූන් රැස් කරන අවස්ථාවේ සිටම සතුටු වූ සෝමනස්සයට පත් වූවෙකු විය යුතුය යන්නයි. ‘දදං චිත්තං පසාදයෙ’ යනු දන් දෙන තැනැත්තා දිය යුතු වස්තුව දක්ෂිණෙය්‍යයන්ගේ (පිළිගන්නා අයගේ) අතෙහි තබන විට ‘සාරයක් නැති ධනයෙන් මම සාරය (පින) ලබා ගනිමි’ යැයි තම සිත පැහැදවිය යුතුය යන්නයි. ‘දත්වා අත්තමනෝ හෝති’ යනු දක්ෂිණෙය්‍යයන් උදෙසා දිය යුතු දෑ පරිත්‍යාග කර, ‘පණ්ඩිතයන් විසින් පෙන්වා දුන් පිළිවෙත මා විසින් ඉටු කරන ලදී, අහෝ එය ඉතා යහපත්ය’ යැයි සතුටු වූ, ප්‍රමෝදයට පත් වූ ප්‍රීති සෝමනස්ස සහගත වූවෙකු වේ යන්නයි. ‘ඒසා යඤ්ඤස්ස සම්පදා’ යනු යම් මේ පූර්ව චේතනාව, මුඤ්චන චේතනාව සහ අපර චේතනාව යන කර්ම ඵල විශ්වාසය මත පදනම් වූ සෝමනස්සයෙන් යුත් චේතනා තුනෙහි සම්පූර්ණ වීමක් ඇත්ද, එයම යාගයේ (දානයේ) සම්පත්තියයි. මෙයින් බැහැරව වෙනත් දෙයක් නොවේ යනු අභිප්‍රායයි.

Evaṃ aṅkuro attano paṭipajjanavidhiṃ pakāsetvā bhiyyosomattāya abhivaḍḍhamānadānajjhāsayo divase divase mahādānaṃ pavattesi. Tena tadā sabbarajjāni unnaṅgalāni katvā mahādāne diyyamāne paṭiladdhasabbūpakaraṇā manussā attano attano kammante pahāya yathāsukhaṃ vicariṃsu, tena rājūnaṃ koṭṭhāgārāni parikkhayaṃ agamaṃsu. Tato rājāno aṅkurassa dūtaṃ pāhesuṃ – ‘‘bhoto dānaṃ nissāya amhākaṃ āyassa vināso ahosi, koṭṭhāgārāni parikkhayaṃ gatāni, tattha yuttamattaṃ ñātabba’’nti.

මෙසේ අංකුර කුමාරයා තමා පිළිපදින ආකාරය ප්‍රකාශ කර, දන් දීමේ අදහස තව තවත් වර්ධනය කරගනිමින් දිනපතා මහා දානයක් පැවැත්වීය. ඒ හේතුවෙන් එකල සත් රාජ්‍යයකම වෙළඳාම් කටයුතු ඇනහිට, මහා දානය දෙන විට සියලු පහසුකම් ලත් මිනිස්සු තමන්ගේ කර්මාන්ත අත්හැර කැමති පරිදි හැසිරුණහ. ඒ නිසා රජවරුන්ගේ ධාන්‍යාගාර පිරිහීමට පත්විය. එවිට රජවරු අංකුර කුමාරයා වෙත දූතයෙකු යවා – ‘පින්වත, ඔබගේ දානය නිසා අපගේ ආදායම විනාශ විය, ධාන්‍යාගාර හිස් විය, එබැවින් එහි සුදුසු ප්‍රමාණය දැනගත යුතුය’ යැයි දන්වා යැවූහ.

Taṃ sutvā aṅkuro dakkhiṇāpathaṃ gantvā damiḷavisaye samuddassa avidūraṭṭhāne mahatiyo anekadānasālāyo kārāpetvā mahādānāni pavattento yāvatāyukaṃ ṭhatvā kāyassa bhedā paraṃ [Pg.125] maraṇā tāvatiṃsabhavane nibbatti. Tassa dānavibhūtiñca saggūpapattiñca dassento saṅgītikārā –

එය ඇසූ අංකුර කුමාරයා දකුණු දේශයට (දක්ඛිණාපථයට) ගොස් දෙමළ දේශයෙහි සමුද්‍රයට නුදුරු ස්ථානයක විශාල වූ නොයෙක් දාන ශාලා කරවා, මහා දානයන් පවත්වමින් දිවි ඇති තෙක් සිට කය බිඳී මරණින් මතු තව්තිසා භවයෙහි උපන්නේය. ඔහුගේ ඒ දාන විභූතිය සහ ස්වර්ගෝප්පත්තිය පෙන්වමින් සංගීතිකාරක තෙරවරු මෙසේ පැවසූහ:

306.

306.

‘‘Saṭṭhi vāhasahassāni, aṅkurassa nivesane;

Bhojanaṃ dīyate niccaṃ, puññapekkhassa jantuno.

‘පින් කැමති සත්වයන් උදෙසා අංකුරයාගේ නිවෙසෙහි නිරන්තරයෙන්ම දිනපතා කරත්ත හැට දහසක (ප්‍රමාණයේ) ආහාර දෙන ලදී.’

307.

307.

‘‘Tisahassāni sūdā hi, āmuttamaṇikuṇḍalā;

Aṅkuraṃ upajīvanti, dāne yaññassa vāvaṭā.

‘පළඳින ලද මිණි කොඬොලින් යුත් තුන් දහසක් සුපවේදීහු (ඉවුම් පිහුම් කරන්නෝ) මහා යාගයෙහි (දානයෙහි) නියැලෙමින් අංකුරයා ඇසුරු කරමින් ජීවත් වූහ.’

308.

308.

‘‘Saṭṭhi purisasahassāni, āmuttamaṇikuṇḍalā;

Aṅkurassa mahādāne, kaṭṭhaṃ phālenti māṇavā.

‘පළඳින ලද මිණි කොඬොලින් යුත් හැට දහසක් තරුණයෝ අංකුරයාගේ මහා දානයෙහි (ආහාර) පිසීම සඳහා දර පළති.’

309.

309.

‘‘Soḷasitthisahassāni, sabbālaṅkārabhūsitā;

Aṅkurassa mahādāne, vidhā piṇḍenti nāriyo.

‘සියලු අබරණින් සැරසුණු සොළොස් දහසක් ස්ත්‍රීහු අංකුරයාගේ මහා දානයෙහි විවිධ වූ ආහාර වර්ග පිළියෙළ කරති.’

310.

310.

‘‘Soḷasitthisahassāni, sabbālaṅkārabhūsitā;

Aṅkurassa mahādāne, dabbigāhā upaṭṭhitā.

‘සියලු අබරණින් සැරසුණු සොළොස් දහසක් ස්ත්‍රීහු අංකුරයාගේ මහා දානයෙහි හැඳි ගෙන (බෙදීම සඳහා) එළඹ සිටියහ.’

311.

311.

‘‘Bahuṃ bahūnaṃ pādāsi, ciraṃ pādāsi khattiyo;

Sakkaccañca sahatthā ca, cittīkatvā punappunaṃ.

‘ඒ ක්ෂත්‍රියයා බොහෝ අයට බොහෝ දෑ දුන්නේය, බොහෝ කලක් දුන්නේය, ගෞරව සහිතව තම අතින්ම නැවත නැවතත් සකස් කොට දුන්නේය.’

312.

312.

‘‘Bahū māse ca pakkhe ca, utusaṃvaccharāni ca;

Mahādānaṃ pavattesi, aṅkuro dīghamantaraṃ.

‘බොහෝ මාස, පක්ෂ, ඍතු හා වර්ෂ ගණනාවක් මුළුල්ලේ දීර්ඝ කාලයක් අංකුරයා මහා දානය පැවැත්වීය.’

313.

313.

‘‘Evaṃ datvā yajitvā ca, aṅkuro dīghamantaraṃ;

So hitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsūpago ahū’’ti. – gāthā āhaṃsu;

‘මෙසේ දීර්ඝ කාලයක් දන් දී පූජා පවත්වා, ඒ අංකුරයා මිනිස් සිරුර හැර දමා තව්තිසා වැසියෙකු විය’ යැයි ගාථාවන් පැවසූහ.

306. Tatha saṭṭhi vāhasahassānīti vāhānaṃ saṭṭhisahassāni gandhasālitaṇḍulādipūritavāhānaṃ saṭṭhisahassāni. Puññapekkhassa dānajjhāsayassa dānādhimuttassa aṅkurassa nivesane niccaṃ divase divase jantuno sattakāyassa bhojanaṃ dīyateti yojanā.

306. එහි ‘සට්ඨි වාහ සහස්සානි’ යනු කරත්ත හැට දහසකි; එනම් සුවඳැල් සහල් ආදියෙන් පිරුණු කරත්ත හැට දහසකි. පින් කැමති, දානයෙහි ඇලුණු, දානයට නැඹුරු වූ අංකුරයාගේ නිවෙසෙහි නිරන්තරයෙන් දිනපතා සත්ව ප්‍රජාව උදෙසා ආහාර දෙන ලදී යනු මෙහි සම්බන්ධයයි.

307-8. Tisahassāni sūdā hīti tisahassamattā sūdā bhattakārakā. Te ca kho pana padhānabhūtā adhippetā, tesu ekamekassa pana [Pg.126] vacanakarā anekāti veditabbā. ‘‘Tisahassāni sūdāna’’nti ca paṭhanti. Āmuttamaṇikuṇḍalāti nānāmaṇivicittakuṇḍaladharā. Nidassanamattañcetaṃ, āmuttakaṭakakaṭisuttādiābharaṇāpi te ahesuṃ. Aṅkuraṃ upajīvantīti taṃ upanissāya jīvanti, tappaṭibaddhajīvikā hontīti attho. Dāne yaññassa vāvaṭāti mahāyāgasaññitassa yaññassa dāne yajane vāvaṭā ussukkaṃ āpannā. Kaṭṭhaṃ phālenti māṇavāti nānappakārānaṃ khajjabhojjādiāhāravisesānaṃ pacanāya alaṅkatapaṭiyattā taruṇamanussā kaṭṭhāni phālenti vidālenti.

307-8. ‘තිසහස්සානි සූදා හි’ යනු තුන් දහසක් පමණ වූ සුපවේදීන් හෙවත් බත් පිසින්නන්ය. ඔවුන් ප්‍රධානීන් ලෙස අදහස් කරන ලද අතර, ඔවුන්ගෙන් එක් අයෙකු යටතේ නියෝග පිළිපදින බොහෝ දෙනෙකු සිටි බව දත යුතුය. ‘තිසහස්සානි සූදානං’ කියාද කියවනු ලැබේ. ‘ආමුත්ත මණිකුණ්ඩලා’ යනු නොයෙක් මැණික්වලින් විසිතුරු වූ කුණ්ඩලාභරණ දැරූ යන්නයි. මෙය නිදසුනක් පමණක් වන අතර, ඔවුන් වළලු හා ඉඟපටි ආදී ආභරණද පැළඳ සිටියහ. ‘අංකුරං උපජීවන්ති’ යනු ඔහු ඇසුරු කරමින්, ඔහු මත පදනම් වූ ජීවනෝපායක් ඇතිව සිටිති යන්නයි. ‘දානේ යඤ්ඤස්ස වාවටා’ යනු මහා යාගය යනුවෙන් හැඳින්වෙන දානය දීමේදී උත්සාහයෙන් යුතුව නියැලී සිටි බවයි. ‘කට්ඨං ඵාලෙන්ති මාණවා’ යනු නොයෙක් ආකාර වූ ඛජ්ජ භෝජ්ජාදී ආහාර විශේෂයන් පිසීම සඳහා සැරසී සිටි තරුණයෝ දර පළති යන්නයි.

309. Vidhāti vidhātabbāni bhojanayoggāni kaṭukabhaṇḍāni. Piṇḍentīti pisanavasena payojenti.

309. ‘විධා’ යනු පිළියෙළ කළ යුතු, ආහාරයට සුදුසු වූ කුළුබඩු ආදියයි. ‘පිණ්ඩෙන්ති’ යනු ඇඹරීම ආදී ක්‍රම මගින් එක් කරති යන්නයි.

310. Dabbigāhāti kaṭacchugāhikā. Upaṭṭhitāti parivesanaṭṭhānaṃ upagantvā ṭhitā honti.

310. ‘දබ්බිගාහා’ යනු හැඳි ගත් අයයි. ‘උපට්ඨිතා’ යනු බෙදන ස්ථානයට පැමිණ සිටි අයයි.

311. Bahunti mahantaṃ pahūtikaṃ. Bahūnanti anekesaṃ. Pādāsīti pakārehi adāsi. Cīranti cirakālaṃ. Vīsativassasahassāyukesu hi manussesu so uppanno. Bahuṃ bahūnaṃ cirakālañca dento yathā adāsi, taṃ dassetuṃ ‘‘sakkaccañcā’’tiādi vuttaṃ. Tattha sakkaccanti sādaraṃ, anapaviddhaṃ anavaññātaṃ katvā. Sahatthāti sahatthena, na āṇāpanamattena. Cittīkatvāti gāravabahumānayogena cittena karitvā pūjetvā. Punappunanti bahuso na ekavāraṃ, katipayavāre vā akatvā anekavāraṃ pādāsīti yojanā.

311. "බහු" යනු බොහෝ වූ හෙවත් විශාල වූ ප්‍රමාණයකි. "බහූනං" යනු බොහෝ දෙනාට යන්නයි. "පාදාසි" යනු නානාප්‍රකාරයෙන් දන් දුන්නේය යන්නයි. "චිරං" යනු දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ යන්නයි. ඔහු අවුරුදු විසිදහසක් ආයුෂ ඇති මිනිසුන් අතර උපත ලැබුවේය. ඔහු බොහෝ දේ, බොහෝ දෙනෙකුට, දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ කෙසේ දන් දුන්නේද යන්න දැක්වීමට "සක්කච්චඤ්ච" යනාදිය වදාරන ලදී. එහි "සක්කච්චං" යනු ගෞරව සහිතව, නොසලකා හැරීමෙන් තොරව හා පහත් කොට නොසලකා දන් දීමයි. "සහත්ථා" යනු තම අතින්ම මිස අණ කිරීමෙන් පමණක් නොවේ. "චිත්තීකත්වා" යනු ගෞරව බහුමාන සහිත සිතින් යුක්තව පූජා කිරීමයි. "පුනප්පුනං" යනු බොහෝ වාරයක් මිස එක් වරක් නොවේ; කිහිප වතාවක් නොව බොහෝ වාරයක් දන් දුන්නේය යනු මෙහි යෝජනාවයි.

312. Idāni tameva punappunaṃ karaṇaṃ vibhāvetuṃ ‘‘bahū māse cā’’ti gāthamāhaṃsu. Tattha bahū māseti cittamāsādike bahū aneke māse. Pakkheti kaṇhasukkabhede bahū pakkhe. Utusaṃvaccharāni cāti vasantagimhādike bahū utū ca saṃvaccharāni ca, sabbattha accantasaṃyoge upayogavacanaṃ. Dīghamantaranti dīghakālamantaraṃ. Ettha ca ‘‘ciraṃ pādāsī’’ti cirakālaṃ dānassa pavattitabhāvaṃ vatvā puna tassa nirantarameva pavattitabhāvaṃ dassetuṃ ‘‘bahū māse’’tiādi vuttanti daṭṭhabbaṃ.

312. දැන් එම දන් දීමම නැවත නැවතත් සිදු කළ බව විස්තර කිරීම සඳහා "බහූ මාසේ ච" යන ගාථාව වදාරන ලදී. එහි "බහූ මාසේ" යනු බක් මහ ආදී වූ බොහෝ මාසයන් මුළුල්ලේ යන්නයි. "පක්ඛේ" යනු කළු පක්‍ෂය හා සුදු පක්‍ෂය වශයෙන් වූ බොහෝ පක්‍ෂයන් මුළුල්ලේ යන්නයි. "උතුසංවච්ඡරානි ච" යනු වසන්ත හා ගිම්හාන ආදී බොහෝ සෘතුන් සහ වර්ෂයන් මුළුල්ලේ යන්නයි. සෑම තැනකම අඛණ්ඩ කාලයක් හැඟවීමට ද්විතීයා විභක්තිය යෙදී ඇත. "දීඝමන්තරං" යනු දීර්ඝ කාලයක් වූ ප්‍රාන්තරයයි. මෙහි "චිරං පාදාසි" යන්නෙන් දීර්ඝ කාලයක් දානය පැවැත්වූ බව පවසා, නැවත එම දානය නොකඩවාම පැවැත්වූ බව දැක්වීමට "බහූ මාසේ" යනාදිය වදාරන ලද බව දත යුතුය.

313. Evanti [Pg.127] vuttappakārena. Datvā yajitvā cāti atthato ekameva, kesañci dakkhiṇeyyānaṃ ekaccassa deyyadhammassa pariccajanavasena datvā, puna ‘‘bahuṃ bahūnaṃ pādāsī’’ti vuttanayena atthikānaṃ sabbesaṃ yathākāmaṃ dento mahāyāgavasena yajitvā. So hitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsūpago ahūti so aṅkuro āyupariyosāne manussatthabhāvaṃ pahāya paṭisandhiggahaṇavasena tāvatiṃsadevanikāyūpago ahosi.

313. "ඒවං" යනු වදාරන ලද ආකාරයටයි. "දත්වා යජිත්වා ච" යනු අර්ථය වශයෙන් එකක්මය; ඇතැම් දක්‍ෂිණෙය්‍යයන් හට ඇතැම් දෙය්‍යධර්මයන් පරිත්‍යාග කිරීමෙන් "දත්වා" (දී) යන්නත්, නැවත "බොහෝ දේ බොහෝ දෙනාට දුන්නේය" යන කී පරිද්දෙන් සියලුම ප්‍රාර්ථනාවන් ඉටු කරමින් මහා යාගයක් ලෙස "යජිත්වා" (පූජා කර) යන්නත් කියැවේ. "සෝ හිත්වා මානුසං දේහං, තාවතිංසූපගෝ අහූ" යනු එම අංකුර තෙමේ ආයුෂ අවසානයේ මිනිස් බව හැර දමා, ප්‍රතිසන්ධි වශයෙන් තාවතිංසා දිව්‍ය ලෝකයෙහි උපන්නේය යන්නයි.

Evaṃ tasmiṃ tāvatiṃsesu nibbattitvā dibbasampattiṃ anubhavante amhākaṃ bhagavato kāle indako nāma māṇavo āyasmato anuruddhattherassa piṇḍāya carantassa pasannamānaso kaṭacchubhikkhaṃ dāpesi. So aparena samayena kālaṃ katvā khettagatassa puññassa ānubhāvena tāvatiṃsesu mahiddhiko mahānubhāvo devaputto hutvā nibbatto dibbehi rūpādīhi dasahi ṭhānehi aṅkuraṃ devaputtaṃ abhibhavitvā virocati. Tena vuttaṃ –

මෙසේ එම අංකුර දිව්‍ය පුත්‍රයා තාවතිංසා භවනයෙහි ඉපිද දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කරන කල්හි, අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ සමයෙහි ඉන්දක නම් තරුණයෙක් පිණ්ඩපාතයෙහි වැඩියා වූ ආයුෂ්මත් අනුරුද්ධ මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ කෙරෙහි පහන් වූ සිතින් යුක්තව හැඳි එකක දානයක් දුන්නේය. ඔහු පසුව කළුරිය කොට, පිනට සුදුසු උතුම් ක්ෂේත්‍රයක (දක්‍ෂිණෙය්‍ය පුද්ගලයකුට) සිදු කළ පිනෙහි ආනුභාවයෙන් තාවතිංසා දෙව්ලොව මහත් සෘද්ධි ඇති, මහත් ආනුභාව ඇති දිව්‍ය පුත්‍රයෙක්ව ඉපිද, දිව්‍යමය වූ රූප ආදී දස වැදෑරුම් කරුණු වලින් අංකුර දිව්‍ය පුත්‍රයා අභිබවා බබළයි. එහෙයින් මෙසේ වදාරන ලදී -

314.

314.

‘‘Kaṭacchubhikkhaṃ datvāna, anuruddhassa indako;

So hitvā mānusaṃ dehaṃ, tāvatiṃsūpago ahu.

"අනුරුද්ධ තෙරුන් වහන්සේට හැඳි එකක දානයක් දී ඉන්දක තෙමේ ඒ මිනිස් සිරුර හැර දමා තාවතිංසා දෙව්ලොවට ගියේය."

315.

315.

‘‘Dasahi ṭhānehi aṅkuraṃ, indako atirocati;

Rūpe sadde rase gandhe, phoṭṭhabbe ca manorame.

"ඉන්දක තෙමේ මනස්කාන්ත වූ රූප, ශබ්ද, ගන්ධ, රස, ස්පර්ශ යන පංචේන්ද්‍රිය අරමුණු වලින් අංකුර දිව්‍ය පුත්‍රයා අභිබවා බබළයි."

316.

316.

‘‘Āyunā yasasā ceva, vaṇṇena ca sukhena ca;

Ādhipaccena aṅkuraṃ, indako atirocatī’’ti.

"ඉන්දක තෙමේ ආයුෂයෙන් ද, යසසින් ද, වර්ණයෙන් ද, සැපයෙන් ද, ආධිපත්‍යයෙන් ද අංකුර දිව්‍ය පුත්‍රයාව අභිබවා බබළයි."

314-5. Tattha rūpeti rūpahetu, attano rūpasampattinimittanti attho. Saddetiādīsupi eseva nayo. Āyunāti jīvitena. Nanu ca devānaṃ jīvitaṃ paricchinnappamāṇaṃ vuttaṃ. Saccaṃ vuttaṃ, taṃ pana yebhuyyavasena. Tathā hi ekaccānaṃ devānaṃ yogavipattiādinā antarāmaraṇaṃ hotiyeva. Indako pana tisso vassakoṭiyo saṭṭhi ca vassasahassāni paripūretiyeva. Tena vuttaṃ ‘‘āyunā atirocatī’’ti. Yasasāti mahatiyā parivārasampattiyā. Vaṇṇenāti saṇṭhānasampattiyā. Vaṇṇadhātusampadā pana ‘‘rūpe’’ti iminā vuttāyeva. Ādhipaccenāti issariyena.

314-5. එහි "රූපේ" යනු රූපය හේතු කොට ගෙන, තමාගේ රූප සම්පත්තිය නිමිත්තෙන් යන අර්ථයයි. "සද්දේ" යනාදී අනෙක් පදයන්හි ද මේ ක්‍රමයම වේ. "ආයුනා" යනු ජීවිත කාලයෙනි. දෙවියන්ගේ ආයුෂ සීමා සහිත ප්‍රමාණයක් බව වදාරා තිබේ නොවේද? සැබෑවකි, එය වදාරන ලද්දේ බහුතරයක් වශයෙන් සලකාය. මන්ද යත්, ඇතැම් දෙවියන්ට වීර්යයේ දුර්වලතා ආදිය නිසා අතරමැද මරණය සිදු වන බැවිනි. එහෙත් ඉන්දක තෙමේ අවුරුදු කෝටි තිහක් සහ හැට දහසක් වූ සම්පූර්ණ ආයුෂම ලබයි. එහෙයින් "ආයුෂයෙන් අභිබවා බබළයි" යනුවෙන් වදාරන ලදී. "යසසා" යනු මහත් වූ පිරිවර සම්පත්තියෙනි. "වණ්ණේන" යනු ශරීර සන්ඨානයෙහි සම්පත්තියෙනි. ශරීර පැහැයේ සම්පත්තිය "රූපේ" යන පදයෙන්ම කියැවිණි. "ආධිපච්චේන" යනු ඊශ්වරභාවය හෙවත් ප්‍රධානත්වයෙනි.

Evaṃ aṅkure ca indake ca tāvatiṃsesu nibbattitvā dibbasampattiṃ anubhavantesu amhākaṃ bhagavā abhisambodhito sattame saṃvacchare āsāḷhipuṇṇamāyaṃ [Pg.128] sāvatthinagaradvāre kaṇḍambarukkhamūle yamakapāṭihāriyaṃ katvā anukkamena tipadavikkamena tāvatiṃsabhavanaṃ gantvā pāricchattakamūle paṇḍukambalasilāyaṃ yugandharapabbate bālasūriyo viya virocamāno dasahi lokadhātūhi sannipatitāya devabrahmaparisāya jutiṃ attano sarīrappabhāya abhibhavanto abhidhammaṃ desetuṃ nisinno avidūre nisinnaṃ indakaṃ, dvādasayojanantare nisinnaṃ aṅkurañca disvā dakkhiṇeyyasampattivibhāvanatthaṃ –

මෙසේ අංකුර සහ ඉන්දක යන දෙදෙනා තාවතිංසා දෙව්ලොව ඉපිද දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කරන කල්හි, අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බුද්ධත්වයෙන් සත්වැනි වර්ෂයෙහි ඇසළ පුර පසළොස්වක පොහෝ දින ශ්‍රාවස්තී නුවර ද්වාරයෙහි කණ්ඩම්බ රුක් මූලයේදී යමක මහා ප්‍රාතිහාර්යය පා, අනුපිළිවෙළින් තාවතිංසා භවනයට වැඩම කොට, පාරිච්ඡත්තක වෘක්ෂ මූලයෙහි පණ්ඩුකම්බල ශෛලාසනය මත යුගන්ධර පර්වතයෙහි උදෑසන හිරු මඬලක් මෙන් බබළමින්, දස දහසක් ලෝක ධාතුන්ගෙන් රැස්වූ දිව්‍ය බ්‍රහ්ම පිරිස මැද තම ශරීර ප්‍රභාවෙන් ඔවුන්ගේ තේජස අභිබවමින් අභිධර්මය දේශනා කරනු පිණිස වැඩසිටි සේක. එහි නුදුරින් හිඳගෙන සිටි ඉන්දක දිව්‍ය පුත්‍රයාව ද, යොදුන් දොළසක් ඈතින් හිඳගෙන සිටි අංකුර දිව්‍ය පුත්‍රයාව ද දැක, දක්‍ෂිණෙය්‍ය සම්පත්තිය විදහා දැක්වීම සඳහා -

‘‘Mahādānaṃ tayā dinnaṃ, aṅkura dīghamantaraṃ;

Atidūre nisinnosi, āgaccha mama santike’’ti. –

"අංකුරය, ඔබ විසින් දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ මහා දානයක් දෙන ලදී. ඔබ ඉතා ඈතින් හිඳගෙන සිටින්නෙහිය; මාගේ සමීපයට එන්න" යැයි වදාළ සේක.

Gāthamāha. Taṃ sutvā aṅkuro ‘‘bhagavā mayā cirakālaṃ bahuṃ deyyadhammaṃ pariccajitvā pavattitampi mahādānaṃ dakkhiṇeyyasampattivirahena akhette vuttabījaṃ viya na uḷāraphalaṃ ahosi, indakassa pana kaṭacchubhikkhādānampi dakkhiṇeyyasampattiyā sukhette vuttabījaṃ viya ativiya uḷāraphalaṃ jāta’’nti āha. Tamatthaṃ dassente saṅgītikārā –

එය ඇසූ අංකුර මෙසේ කීවේය: "ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මා විසින් දීර්ඝ කාලයක් බොහෝ දේ පරිත්‍යාග කරමින් මහා දානයක් පවත්වන ලද මුත්, දක්‍ෂිණෙය්‍ය සම්පත්තිය නොමැති වීම නිසා, නිසරු කෙතක වපුරන ලද බීජයක් මෙන් එය මහත් ඵල නොවීය. එහෙත් ඉන්දකගේ හැඳි එකක දානය වුවද, දක්‍ෂිණෙය්‍ය සම්පත්තිය නිසා සරු කෙතක වපුරන ලද බීජයක් මෙන් ඉතා මහත් ඵල විය." මේ කරුණ දැක්වීම සඳහා සංගීතිකාරක ස්ථවිරයන් වහන්සේලා මෙසේ වදාළහ -

317.

317.

‘‘Tāvatiṃse yadā buddho, silāyaṃ paṇḍukambale;

Pāricchattayamūlamhi, vihāsi purisuttamo.

"යම් කලෙක පුරුෂෝත්තම වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ තාවතිංසා දෙව්ලොව පාරිච්ඡත්තක රුක් සෙවණෙහි පණ්ඩුකම්බල ශෛලාසනයෙහි වැඩසිටි සේක් ද,"

318.

318.

‘‘Dasasu lokadhātūsu, sannipatitvāna devatā;

Payirupāsanti sambuddhaṃ, vasantaṃ nagamuddhani.

"එකල්හි දස දහසක් ලෝක ධාතුන්ගෙන් රැස් වූ දේවතාවෝ මහාමේරු පර්වත මුදුනෙහි වැඩ වසන සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට උපස්ථාන කළහ."

319.

319.

‘‘Na koci devo vaṇṇena, sambuddhaṃ atirocati;

Sabbe deve atikkamma, sambuddhova virocati.

"කිසිදු දෙවියෙක් තේජසින් බුදුරජාණන් වහන්සේව අභිබවා නොබබළයි; සියලු දෙවියන් ඉක්මවා බුදුරජාණන් වහන්සේම බබළන සේක."

320.

320.

‘‘Yojanāni dasa dve ca, aṅkuroyaṃ tadā ahu;

Avidūreva buddhassa, indako atirocati.

"එකල්හි මේ අංකුර තෙමේ බුදුරජාණන් වහන්සේගෙන් යොදුන් දොළසක් ඈතින් සිටියේය. බුදුරජාණන් වහන්සේට නුදුරින් සිටි ඉන්දක තෙමේ අංකුරට වඩා බබළයි."

321.

321.

‘‘Oloketvāna sambuddho, aṅkurañcāpi indakaṃ;

Dakkhiṇeyyaṃ sambhāvento, idaṃ vacanamabravi.

"එකල්හි සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ අංකුර ද ඉන්දක ද දෙස බලා, දක්‍ෂිණෙය්‍ය ගුණය ප්‍රකට කරමින් මෙම වචනය වදාළ සේක."

322.

322.

‘‘Mahādānaṃ tayā dinnaṃ, aṅkuraṃ dīghamantaraṃ;

Atidūre nisinnosi, āgaccha mama santike.

"අංකුරය, ඔබ විසින් දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ මහා දානයක් දෙන ලදී. ඔබ ඉතා ඈතින් හිඳගෙන සිටින්නෙහිය; මාගේ සමීපයට එන්න."

323.

323.

‘‘Codito [Pg.129] bhāvitattena, aṅkuro idamabravi;

Kiṃ mayhaṃ tena dānena, dakkhiṇeyyena suññataṃ.

"භාවනා මනසින් යුතු බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් විමසන ලද අංකුර තෙමේ මෙසේ කීවේය: 'ස්වාමීනි, දක්‍ෂිණෙය්‍ය ගුණයෙන් තොර වූ එම දානයෙන් මට ඇති පලය කුමක්ද?'"

324.

324.

‘‘Ayaṃ so indako yakkho, dajjā dānaṃ parittakaṃ;

Atirocati amhehi, cando tāragaṇe yathā.

"තාරකා සමූහයා මැද චන්ද්‍රයා බබළන්නා සේ, ස්වල්ප වූ දානයක් දුන් මේ ඉන්දක දිව්‍ය පුත්‍රයා අප සැමට වඩා අතිශයින් බබළයි."

325.

325.

‘‘Ujjaṅgale yathā khette, bījaṃ bahumpi ropitaṃ;

Na vipulaṃ phalaṃ hoti, napi toseti kassakaṃ.

"කර්කශ වූ නිසරු කෙතක වපුරන ලද බීජය බොහෝ වුවද, එය මහත් ඵල ලබා නොදෙන්නා සේම ගොවියා ද සතුටු නොකරයි."

326.

326.

‘‘Tatheva dānaṃ bahukaṃ, dussīlesu patiṭṭhitaṃ;

Na vipulaṃ phalaṃ hoti, napi toseti dāyakaṃ.

"එලෙසම දුස්සීලයන් කෙරෙහි පිහිටුවන ලද දානය බොහෝ වුවද, එය මහත් ඵල ලබා නොදෙයි; දායකයාව ද සතුටු නොකරයි."

327.

327.

‘‘Yathāpi bhaddake khette, bījaṃ appampi ropitaṃ;

Sammā dhāraṃ pavecchante, phalaṃ tosesi kassakaṃ.

"සරු කෙතක වපුරන ලද බීජය ස්වල්ප වුවද, මනා ලෙස වැසි වසින කල්හි එය ගොවියා සතුටු කරන මහා අස්වැන්නක් ලබා දෙන්නා සේම,"

328.

328.

‘‘Tatheva sīlavantesu, guṇavantesu tādisu;

Appakampi kataṃ kāraṃ, puññaṃ hoti mahapphala’’nti. – gāthāyo avocuṃ;

‘‘එසේම, සිල්වත් වූ, ගුණවත් වූ, (අෂ්ට ලෝක ධර්මයෙන් කම්පා නොවන) ඒ උතුමන් කෙරෙහි කරන ලද ස්වල්ප වූ ද උපකාරය (පින) මහත් ඵල මහානිසංස වන්නේය’’ යනුවෙන් ගාථාවන් වදාළහ.

317. Tattha tāvatiṃseti tāvatiṃsabhavane. Silāyaṃ paṇḍukambaleti paṇḍukambalanāmake silāsane purisuttamo buddho yadā vihāsīti yojanā.

317. එහි 'තාවතිංසෙ' යනු තව්තිසා භවනයෙහි යන්නයි. 'සිලායං පණ්ඩුකම්බලෙ' යනු පාණ්ඩුකම්බල නම් වූ ශෛලාසනයෙහි පුරුෂෝත්තම වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ යම් කලෙක වැඩසිටි සේක් ද යනු මෙහි සම්බන්ධයයි.

318. Dasasu lokadhātūsu, sannipatitvāna devatāti jātikhettasaññitesu dasasu cakkavāḷasahassesu kāmāvacaradevatā brahmadevatā ca buddhassa bhagavato payirupāsanāya dhammassavanatthañca ekato sannipatitvā. Tenāha ‘‘payirupāsanti sambuddhaṃ, vasantaṃ nagamuddhanī’’ti, sinerumuddhanīti attho.

318. 'දසසු ලෝකධාතූසු සන්නිපතිත්වාන දේවතා' යනු ජාති ක්ෂේත්‍රය ලෙස හඳුන්වන දස දහසක් සක්වළෙහි වසන කාමාවචර දේවතාවන් සහ බ්‍රහ්ම දේවතාවන් භාග්‍යවත් බුදුරජාණන් වහන්සේව වැඳපුදා ගැනීමට සහ ධර්මය ශ්‍රවණය කිරීමට එක්ව රැස් වූ බවයි. එබැවින් 'පර්වත මුදුනෙහි (මහමෙර මුදුනෙහි) වැඩ වසන සම්බුදුරජාණන් වහන්සේව වැඳපුදා ගනිති' යයි වදාළහ. 'නගමුද්ධනී' යනු සිනේරු පර්වත මුදුනෙහි යනු අර්ථයයි.

320. Yojanāni dasa dve ca, aṅkuroyaṃ tadā ahūti ayaṃ yathāvuttacarito aṅkuro tadā satthu sammukhakāle dasa dve yojanāni antaraṃ katvā ahu. Satthu nisinnaṭṭhānato dvādasayojanantare ṭhāne nisinno ahosīti attho.

320. 'යෝජනානි දස ද්වේ ච අංකුරෝයං තදා අහු' යනු කලින් සඳහන් කළ අංකුර දිව්‍යපුත්‍රයා එකල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේ ඉදිරියෙහි යොදුන් දොළොසක පරතරයක් තබා සිටි බවයි. එනම් ශාස්තෘන් වහන්සේ වැඩසිටි ස්ථානයේ සිට යොදුන් දොළොසක් දුරින් ඔහු අසුන් ගෙන සිටියේය යනු අර්ථයයි.

323. Codito [Pg.130] bhāvitattenāti pāramiparibhāvitāya ariyamaggabhāvanāya bhāvitattena sammāsambuddhena codito. Kiṃ mayhaṃ tenātiādikā satthu paṭivacanavasena aṅkurena vuttagāthā. Dakkhiṇeyyena suññatanti yaṃ dakkhiṇeyyena suññataṃ rittakaṃ virahitaṃ tadā mama dānaṃ, tasmā ‘‘kiṃ mayhaṃ tenā’’ti attano dānapuññaṃ hīḷento vadati.

323. 'චෝදිතෝ භාවිතත්තේන' යනු පාරමිතාවන්ගෙන් පිරිපුන් වූ, ආර්ය මාර්ග භාවනාවෙන් වැඩුණු සිතක් ඇති සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් විමසන ලද (මෙහෙයවන ලද) යන්නයි. 'කිං මය්හං තේන' යනාදී ගාථාව ශාස්තෘන් වහන්සේට පිළිතුරු වශයෙන් අංකුර විසින් පවසන ලද්දකි. 'දක්ඛිණෙය්යෙන සුඤ්ඤතං' යනු 'එකල්හි මාගේ දානය දක්ෂිණාර්හ උතුමන්ගෙන් තොර වූයේ, හිස් වූයේ, රහිත වූයේ වේ, එබැවින් මට එයින් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද?' යනුවෙන් තමාගේ දානමය පින හෙළා දකිමින් පවසන ලද්දකි.

324. Yakkhoti devaputto. Dajjāti datvā. Atirocati amhehīti attanā mādisehi ativiya virocati. Hīti vā nipātamattaṃ, amhe atikkamitvā abhibhavitvā virocatīti attho. Yathā kinti āha ‘‘cando tāragaṇe yathā’’ti.

324. 'යක්ඛෝ' යනු දිව්‍ය පුත්‍රයායි. 'දජ්ජා' යනු දී (දන් දී) යන්නයි. 'අතිරෝචති අම්හේහි' යනු මා වැනි අය අභිබවා බෙහෙවින් බබළයි යන්නයි. 'හි' යනු නිපාත පදයකි; අප ඉක්මවා, අප අභිබවා බබළයි යනු අර්ථයයි. එය කෙසේද යත්? 'තරු පිරිවර මැද සඳ මෙන්' යයි වදාළහ.

325-6. Ujjaṅgaleti ativiya thaddhabhūmibhāge. ‘‘Ūsare’’ti keci vadanti. Ropitanti vuttaṃ, vapitvā vā uddharitvā vā puna ropitaṃ. Napi tosetīti na nandayati, appaphalatāya vā tuṭṭhiṃ na janeti. Tathevāti yathā ujjaṅgale khette bahumpi bījaṃ ropitaṃ vipulaphalaṃ uḷāraphalaṃ na hoti, tato eva kassakaṃ na toseti, tathā dussīlesu sīlavirahitesu bahukampi dānaṃ patiṭṭhāpitaṃ vipulaphalaṃ mahapphalaṃ na hoti, tato eva dāyakaṃ na tosetīti attho.

325-6. 'උජ්ජංගලේ' යනු ඉතා තද (නිසරු) භූමි භාගයක යන්නයි. ඇතැම්හු 'ඌසරේ' (නිසරු පොළොව) යයි ද පවසති. 'රෝපිතං' යනු වපුරන ලද හෝ උදුරා නැවත සිටුවන ලද යන්නයි. 'නපි තෝසේති' යනු සතුටට පත් නොකරයි, නැතහොත් අල්ප වූ ඵල දෙන බැවින් තෘප්තියක් ඇති නොකරයි යන්නයි. 'තථේවා' යනු යම් සේ නිසරු කෙතක බොහෝ බීජ වැපිරුවද ඒවා විපුල ඵල මහා ඵල ලබා නොදෙන්නේද, එබැවින් ගොවියා සතුටට පත් නොකරන්නේද, එසේම සිල් නැති ගුණ නැති අය කෙරෙහි දුන් බොහෝ දානය ද විපුල ඵල මහා ඵල ලබා නොදෙයි, එබැවින් දායකයා සතුටට පත් නොකරයි යනු අර්ථයයි.

327-8. Yathāpi bhaddaketi gāthādvayassa vattavipariyāyena atthayojanā veditabbā. Tattha sammā dhāraṃ pavecchanteti vuṭṭhidhāraṃ sammadeva pavattente, anvaḍḍhamāsaṃ anudasāhaṃ anupañcāhaṃ deve vassanteti attho. Guṇavantesūti jhānādiguṇayuttesu. Tādisūti iṭṭhādīsu tādilakkhaṇappattesu. Kāranti liṅgavipallāsena vuttaṃ, upakāroti attho. Kīdiso upakāroti āha ‘‘puñña’’nti.

327-8. 'යථාපි භද්දකේ' යන ගාථා දෙකෙහි අර්ථ සම්බන්ධය කලින් කී දෙයට ප්‍රතිලෝම අර්ථයෙන් දත යුතුය. එහි 'සම්මා ධාරං පවේච්ඡන්තේ' යනු වැසි ධාරාවන් මැනවින් වස්වමින්, අඩ මසකට වරක්, දස දවසකට වරක් හෝ පස් දවසකට වරක් වැසි වසින කල්හි යනු අර්ථයයි. 'ගුණවන්තේසු' යනු ධ්‍යානාදී ගුණ සහිත උතුමන් කෙරෙහි යන්නයි. 'තාදීසු' යනු ඉෂ්ටානිෂ්ට අරමුණු හමුවේ කම්පා නොවන ලක්ෂණයෙන් යුතු උතුමන් කෙරෙහි යන්නයි. 'කාරං' යනු ලිංග විපර්යාසයෙන් කියවුණ ද 'උපකාරය' යනු අර්ථයයි. ඒ කෙබඳු උපකාරයක්ද යත්? 'පුඤ්ඤං' (පින) යයි වදාළහ.

329.

329.

‘‘Viceyya dānaṃ dātabbaṃ, yattha dinnaṃ mahapphalaṃ;

Viceyya dānaṃ datvāna, saggaṃ gacchanti dāyakā.

‘‘යම් තැනක දීමෙන් මහත් ඵල ලැබේද, එතැන විමසා බලා දන් දිය යුතුය. විමසා බලා දන් දී දායකයෝ ස්වර්ගයට යති’’.

330.

330.

‘‘Viceyya dānaṃ sugatappasaṭṭhaṃ, ye dakkhiṇeyyā idha jīvaloke;

Etesu dinnāni mahapphalāni, bījāni vuttāni yathā sukhette’’ti. –

‘‘විමසා බලා දන් දීම බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් පසසන ලදී. මේ ලෝකයෙහි යම් දක්ෂිණාර්හ උතුම් කෙනෙක් වෙත්ද, ඔවුන් කෙරෙහි දෙන ලද දානය සරු කෙතක වපුරන ලද බීජයන් මෙන් මහත් ඵල මහානිසංස ගෙන දෙන්නේය’’.

Ayaṃ saṅgītikārehi ṭhapitā gāthā.

මෙම ගාථාව සංගීතිකාරක මහරහතන් වහන්සේලා විසින් තබන ලද්දකි.

329. Tattha [Pg.131] viceyyāti vicinitvā, puññakkhettaṃ paññāya upaparikkhitvā. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

329. එහි 'විචෙය්ය' යනු තෝරා බේරා ගෙන, පින්කෙත ප්‍රඥාවෙන් විමසා බලා යන්නයි. සෙසු පද සියල්ල සෑම තැනකදීම පැහැදිලි අර්ථ ඇති ඒවාමය.

Tayidaṃ aṅkurapetavatthu satthārā tāvatiṃsabhavane dasasahassacakkavāḷadevatānaṃ purato dakkhiṇeyyasampattivibhāvanatthaṃ ‘‘mahādānaṃ tayā dinna’’ntiādinā attanā samuṭṭhāpitaṃ, tattha tayo māse abhidhammaṃ desetvā mahāpavāraṇāya devagaṇaparivuto devadevo devalokato saṅkassanagaraṃ otaritvā anukkamena sāvatthiṃ patvā jetavane viharanto catuparisamajjhe dakkhiṇeyyasampattivibhāvanatthameva ‘‘yassa atthāya gacchāmā’’tiādinā vitthārato desetvā catusaccakathāya desanāya kūṭaṃ gaṇhi. Desanāvasāne tesaṃ anekakoṭipāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosīti.

මෙම අංකුර පේත වස්තුව ශාස්තෘන් වහන්සේ විසින් තව්තිසා භවනයේදී දස දහසක් සක්වළ දේවතාවන් ඉදිරියෙහි දක්ෂිණාර්හ පුද්ගලයන්ගේ සම්පත්තිය විස්තර කරනු පිණිස 'මහා දානං තයා දින්නං' යනාදී වශයෙන් ස්වයංව ආරම්භ කරන ලද්දකි. එහි තුන් මසක් අභිධර්මය දේශනා කොට මහා පවාරණ දිනයෙහි දේව සමූහයා පිරිවරා දේවදේව වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ දෙව්ලොවින් සංකස්ස නගරයට වැඩම කළ සේක. පිළිවෙළින් සැවැත් නුවරට පැමිණ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසමින් සිව්වනක් පිරිස මැද දක්ෂිණාර්හ සම්පත්තිය විස්තර කරනු පිණිසම 'යස්ස අත්ථාය ගච්ඡාම' යනාදී දේශනාවෙන් විස්තරාත්මකව දේශනා කොට චතුරාර්ය සත්‍ය කථාවෙන් දේශනාව නිමාවට පත් කළ සේක. දේශනාව අවසානයෙහි අනේක කෝටි සංඛ්‍යාත ප්‍රාණීන් හට ධර්මාවබෝධය විය.

Aṅkurapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

අංකුර පේත වස්තු වර්ණනාව නිමවා ඇත.

10. Uttaramātupetivatthuvaṇṇanā

10. උත්තරමාතෘ පේත වස්තු වර්ණනාව

Divāvihāragataṃ bhikkhunti idaṃ uttaramātupetivatthu. Tatrāyaṃ atthavibhāvanā – satthari parinibbute paṭhamamahāsaṅgītiyā pavattitāya āyasmā mahākaccāyano dvādasahi bhikkhūhi saddhiṃ kosambiyā avidūre aññatarasmiṃ araññāyatane vihāsi. Tena ca samayena rañño udenassa aññataro amacco kālamakāsi, tena ca pubbe nagare kammantā adhiṭṭhitā ahesuṃ. Atha rājā tassa puttaṃ uttaraṃ nāma māṇavaṃ pakkosāpetvā ‘‘tvañca pitarā adhiṭṭhite kammante samanusāsā’’ti tena ṭhitaṭṭhāne ṭhapesi.

'දිවාවිහාරගතං භික්ඛුං' යනු උත්තරමාතෘ පේත වස්තුවයි. එහි අර්ථ විවරණය මෙසේයි: ශාස්තෘන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ පසු ප්‍රථම මහා සංගායනාව පවත්වන කල්හි ආයුෂ්මත් මහා කච්චායන මහරහතන් වහන්සේ භික්ෂූන් වහන්සේලා දොළොස් නමක සමඟ කොසඹෑ නුවරට නුදුරු එක්තරා ආරණ්‍යයක වැඩසිටි සේක. එකල්හි උදේන රජුගේ එක්තරා ඇමතියෙක් මියගියේය. ඔහු මින් පෙර නගරයේ කටයුතු පාලනය කළේය. ඉක්බිති රජු ඔහුගේ පුත් 'උත්තර' නම් ලුහුඬුවා කැඳවා, 'නුඹ පියා විසින් පාලනය කළ ඒ කටයුතු මෙහෙයවන්න' යයි පවසා ඔහුව එම තනතුරෙහි තැබීය.

So ca sādhūti sampaṭicchitvā ekadivasaṃ nagarapaṭisaṅkharaṇiyānaṃ dārūnaṃ atthāya vaḍḍhakiyo gahetvā araññaṃ gato. Tattha āyasmato mahākaccāyanattherassa vasanaṭṭhānaṃ upagantvā theraṃ tattha paṃsukūlacīvaradharaṃ vivittaṃ nisinnaṃ disvā iriyāpatheyeva pasīditvā katapaṭisanthāro vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Thero tassa dhammaṃ kathesi. So dhammaṃ [Pg.132] sutvā ratanattaye sañjātappasādo saraṇesu patiṭṭhāya theraṃ nimantesi – ‘‘adhivāsetha me, bhante, svātanāya bhattaṃ saddhiṃ bhikkhūhi anukampaṃ upādāyā’’ti. Adhivāsesi thero tuṇhībhāvena. So tato nikkhamitvā nagaraṃ gantvā aññesaṃ upāsakānaṃ ācikkhi – ‘‘thero mayā svātanāya nimantito, tumhehipi mama dānaggaṃ āgantabba’’nti.

හෙතෙම 'යහපතැයි' පිළිගෙන එක් දිනක් නගරය පිළිසකර කිරීමට අවශ්‍ය දැව සඳහා වඩුවන් රැගෙන වනයට ගියේය. එහිදී ආයුෂ්මත් මහා කච්චායන මහරහතන් වහන්සේ වැඩසිටින ස්ථානයට ගොස්, එහි පාංශුකූල සිවුරු දරා විවේකීව වැඩසිටින මහරහතන් වහන්සේ දැක, උන්වහන්සේගේ ඉරියව් කෙරෙහිම පැහැදී, පිළිසඳරෙහි යෙදී, වැඳ එකත්පසෙක අසුන් ගත්තේය. මහරහතන් වහන්සේ ඔහුට ධර්මය දේශනා කළ සේක. හෙතෙම ධර්මය අසා රත්නත්‍රය කෙරෙහි උපන් පැහැදීම ඇතිව සරණ ශීලයෙහි පිහිටා, 'ස්වාමීනි, මා කෙරෙහි අනුකම්පා කර හෙට දින දානය සඳහා භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ වඩිනු මැනවි' යයි ආරාධනා කළේය. මහරහතන් වහන්සේ නිශ්ශබ්දව එය පිළිගත් සේක. හෙතෙම එතැනින් පිටත්ව නගරයට ගොස් අනෙකුත් උපාසකවරුන්ට මෙසේ කීවේය: 'මම මහරහතන් වහන්සේට හෙට දින දානය සඳහා ආරාධනා කළෙමි, ඔබලා ද මාගේ දාන ශාලාවට පැමිණිය යුතුය.'

So dutiyadivase kālasseva paṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ paṭiyādāpetvā kālaṃ ārocāpetvā saddhiṃ bhikkhūhi āgacchantassa therassa paccuggamanaṃ katvā vanditvā purakkhatvā gehaṃ pavesesi. Atha mahārahakappiyapaccattharaṇaatthatesu āsanesu there ca bhikkhūsu ca nisinnesu gandhapupphadhūpehi pūjaṃ katvā paṇītena annapānena te santappetvā sañjātappasādo katañjalī anumodanaṃ suṇitvā katabhattānumodane there gacchante pattaṃ gahetvā anugacchanto nagarato nikkhamitvā paṭinivattanto ‘‘bhante, tumhehi niccaṃ mama gehaṃ pavisitabba’’nti yācitvā therassa adhivāsanaṃ ñatvā nivatti. Evaṃ so theraṃ upaṭṭhahanto tassa ovāde patiṭṭhāya sotāpattiphalaṃ pāpuṇi, vihārañca kāresi, sabbe ca attano ñātake sāsane abhippasanne akāsi.

එම උත්තර නම් තරුණයා දෙවැනි දිනයෙහි හිමිදිරියේම ප්‍රණීත ඛාද්‍ය භෝජ්‍ය පිළියෙළ කරවා, දානය සඳහා කාලය දැනුම් දී, භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ වඩින මහා කච්චායන තේරුන් වහන්සේ ඉදිරියට ගොස් පිළිගෙන, වැඳ නමස්කාර කර, උන්වහන්සේ පෙරදැඩි කරගෙන නිවසට වැඩම කරවීය. ඉන්පසු ඉතා අගනා පිරිකර ඇති අසුන්වල තේරුන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ භික්ෂූන් වහන්සේලා වැඩ සිටි කල්හි, සුවඳ මල් හා සුවඳ දුම් පූජා පවත්වා, ප්‍රණීත ආහාර පානයෙන් උන්වහන්සේලා සන්තර්පණය කර, මහත් වූ ප්‍රසාදයට පත්ව, දොහොත් මුදුන් දී අනුමෝදනාව ශ්‍රවණය කළේය. දාන අනුමෝදනාව සිදු කළ තේරුන් වහන්සේ වඩින කල්හි උන්වහන්සේගේ පාත්‍රය දරාගෙන පසුපසින් ගොස්, නගරයෙන් පිටතට පැමිණ ආපසු හැරෙන විට "ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේ නිරන්තරයෙන්ම මාගේ නිවසට වැඩම කළ මැනව"යි ආරාධනා කර, තේරුන් වහන්සේගේ එකඟතාවය දැනගෙන ආපසු හැරුණේය. මෙසේ තේරුන් වහන්සේට උපස්ථාන කළ එම තරුණයා උන්වහන්සේගේ අවවාදයේ පිහිටා සෝවාන් ඵලයට පත් විය. විහාරයක් ද කරවා තම සියලු නෑදෑයන් ශාසනය කෙරෙහි අතිශයින් පැහැදුණු පිරිසක් බවට පත් කළේය.

Mātā panassa maccheramalapariyuṭṭhitacittā hutvā evaṃ paribhāsi – ‘‘yaṃ tvaṃ mama anicchantiyā eva samaṇānaṃ annapānaṃ desi, taṃ te paraloke lohitaṃ sampajjatū’’ti. Ekaṃ pana morapiñchakalāpaṃ vihāramahadivase diyyamānaṃ anujāni. Sā kālaṃ katvā petayoniyaṃ uppajji, morapiñchakalāpadānānumodanena panassā kesā nīlā siniddhā vellitaggā sukhumā dīghā ca ahesuṃ. Sā yadā gaṅgānadiṃ ‘‘pānīyaṃ pivissāmī’’ti otarati, tadā nadī lohitapūrā hoti. Sā pañcapaṇṇāsa vassāni khuppipāsābhibhūtā vicaritvā ekadivasaṃ kaṅkhārevatattheraṃ gaṅgāya tīre divāvihāraṃ nisinnaṃ disvā attānaṃ attano kesehi paṭicchādetvā upasaṅkamitvā pānīyaṃ yāci. Taṃ sandhāya vuttaṃ –

එහෙත් ඔහුගේ මව මසුරුකම නමැති කිලුටෙන් වැසුණු සිත් ඇතිව මෙසේ බැණ වැදුණාය: "මාගේ අකමැත්තෙන්ම ඔබ ශ්‍රමණයන් වහන්සේලාට යම් ආහාර පානයක් දෙන්නේ ද, එය පරලොවදී ඔබට ලේ බවට පත් වේවා" යන්නයි. එහෙත් විහාර පූජා දිනයේදී එක් මයුර පිල් කළඹක් පූජා කිරීමට ඇය අනුමත කළාය. ඇය කළුරිය කර ප්‍රේත ලෝකයෙහි උපන්නාය. මයුර පිල් කළඹ පූජා කිරීමට අනුමෝදන් වූ පින් බලයෙන් ඇගේ කෙස් කළඹ නිල් පැහැ වූ, සිනිඳු වූ, අග රැලි ගැසුණු, සියුම් වූ මෙන්ම දිගු වූ ද විය. ඇය ගංගා නදියට "පැන් බොන්නෙමි" යි බසින සෑම විටකම නදිය ලේවලින් පිරී යයි. ඇය පනස් පස් වසරක් සාගින්නෙන් හා පවසින් පීඩිතව ඇවිද ගොස්, එක් දවසක ගංගා තීරයෙහි දිවා විහරණයෙහි යෙදී සිටි කංඛාරේවත තේරුන් වහන්සේ දැක, තම කෙස් කළඹින් සිරුර වසාගෙන උන්වහන්සේ වෙත පැමිණ පැන් ඉල්ලා සිටියාය. ඒ පිළිබඳව මෙසේ කියන ලදී:

331.

331.

‘‘Divāvihāragataṃ bhikkhuṃ, gaṅgātīre nisinnakaṃ;

Taṃ petī upasaṅkamma, dubbaṇṇā bhīrudassanā.

ගංගා තීරයෙහි දිවා විහරණය පිණිස වැඩ සිටි භික්ෂූන් වහන්සේ වෙත, දුර්වර්ණ වූ, බියකරු දර්ශනයක් ඇති ඒ ප්‍රේතිය පැමිණියාය.

332.

332.

‘‘Kesā [Pg.133] cassā atidīghā, yāvabhūmāvalambare;

Kesehi sā paṭicchannā, samaṇaṃ etadabravī’’ti. –

ඇගේ කෙස් කළඹ ඉතා දිගු වූ අතර පොළොව දක්වා එල්ලී වැටුණේය. කෙස්වලින් සිරුර වසාගත් ඇය ශ්‍රමණයන් වහන්සේට මෙසේ පැවසුවාය.

Imā dve gāthā saṅgītikārakehi idha ādito ṭhapitā.

සංගීතිකාරක තේරුන් වහන්සේලා විසින් මෙම ගාථා දෙක මෙහි ආරම්භයෙහි තබන ලදී.

Tattha bhīrudassanāti bhayānakadassanā. ‘‘Ruddadassanā’’ti vā pāṭho, bībhacchabhāriyadassanāti attho. Yāvabhūmāvalambareti yāva bhūmi, tāva olambanti. Pubbe ‘‘bhikkhu’’nti ca pacchā ‘‘samaṇa’’nti ca kaṅkhārevatattherameva sandhāya vuttaṃ.

එහි 'භීරැදස්සනා' යනු බියකරු දර්ශනයක් ඇති යන්නයි. 'රුද්දදස්සනා' යනුවෙන් ද පාඨයක් ඇත, එහි අර්ථය පිළිකුල් සහගත බියකරු පෙනුමයි. 'යාවභූමාවලම්බරේ' යනු පොළොව දක්වාම එල්ලී වැටෙන බවයි. මුලින් 'භික්ඛුං' ලෙසත් පසුව 'සමණං' ලෙසත් පවසන ලද්දේ කංඛාරේවත තේරුන් වහන්සේව අරභයාමය.

Sā pana petī theraṃ upasaṅkamitvā pānīyaṃ yācantī –

ඒ ප්‍රේතිය තේරුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ පැන් ඉල්ලමින් -

333.

333.

‘‘Pañcapaṇṇāsa vassāni, yato kālakatā ahaṃ;

Nābhijānāmi bhuttaṃ vā, pītaṃ vā pana pāniyaṃ;

Dehi tvaṃ pāniyaṃ bhante, tasitā pāniyāya me’’ti. – imaṃ gāthamāha;

ස්වාමීනි, මා මියගොස් පනස් පස් වසරක් ගත වී ඇතත්, කිසිදු ආහාරයක් අනුභව කළ හෝ පැන් පොදක් බී ඇති බවක් මම නොදනිමි. ස්වාමීනි, පවසින් පෙළෙමින් පැන් සොයා ඇවිදින මට පැන් ස්වල්පයක් ලබා දෙනු මැනව. යනුවෙන් මෙම ගාථාව පැවසුවාය.

333. Tattha nābhijānāmi bhuttaṃ vāti evaṃ dīghamantare kāle bhojanaṃ bhuttaṃ vā pānīyaṃ pītaṃ vā nābhijānāmi, na bhuttaṃ na pītanti attho. Tasitāti pipāsitā. Pāniyāyāti pānīyatthāya āhiṇḍantiyā me pānīyaṃ dehi, bhanteti yojanā.

333. මෙහි 'නාභිජානාමි භුත්තං වා' යනු මෙතරම් දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලෙහි ආහාරයක් ගත් බවක් හෝ පැන් පානය කළ බවක් නොදනීමයි. අනුභව නොකළ, පානය නොකළ යන අර්ථයයි. 'තසිතා' යනු පවසින් පෙළුණු බවයි. 'පානියායා' යනු පැන් පිණිස ඇවිදින මට ස්වාමීනි පැන් දුන මැනව යන යෝජනාවයි.

Ito paraṃ –

මීට පසුව -

334.

334.

‘‘Ayaṃ sītodikā gaṅgā, himavantato sandati;

Piva etto gahetvāna, kiṃ maṃ yācasi pāniyaṃ.

පින්වත් ස්ත්‍රිය, මෙම සිහිල් දිය ඇති ගංගාව හිමවන්ත පර්වතයේ සිට ගලා බසී. මෙයින් පැන් ගෙන බොන්න. කුමක් හෙයින් මගෙන් පැන් ඉල්ලන්නේ ද?

335.

335.

‘‘Sacāhaṃ bhante gaṅgāya, sayaṃ gaṇhāmi pāniyaṃ;

Lohitaṃ me parivattati, tasmā yācāmi pāniyaṃ.

ස්වාමීනි, ඉදින් මම ම ගොස් ගංගාවෙන් පැන් ගැනීමට උත්සාහ කළහොත්, මාගේ අකුසල කර්ම විපාකය නිසා ගලා යන ඒ දිය මට ලේ බවට පත් වේ. එබැවින් මම ඔබ වහන්සේගෙන් පැන් ඉල්ලමි.

336.

336.

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, gaṅgā te hoti lohitaṃ.

පින්වත් ස්ත්‍රිය, ඔබ පෙර භවයේදී කයින්, වචනයෙන් හෝ සිතින් කරන ලද දුශ්චරිතය කුමක් ද? කිනම් අකුසල කර්මයක විපාකයෙන් ගංගා ජලය ඔබට ලේ බවට පත් වූයේ ද?

337.

337.

‘‘Putto me uttaro nāma, saddho āsi upāsako;

So ca mayhaṃ akāmāya, samaṇānaṃ pavecchati.

ස්වාමීනි, පෙර මාගේ පුත්‍රයා 'උත්තර' නමින් ශ්‍රද්ධාවන්ත උපාසකයෙක් විය. ඔහු මාගේ අකමැත්තෙන් වුව ද ශ්‍රමණයන් වහන්සේලාට පූජාවන් සිදු කළේය.

338.

338.

‘‘Cīvaraṃ [Pg.134] piṇḍapātañca, paccayaṃ sayanāsanaṃ;

Tamahaṃ paribhāsāmi, maccherena upaddutā.

ඔහු චීවර, පිණ්ඩපාත, ගිලානප්‍රත්‍ය හා සේනාසන පූජා කළේය. මසුරුකමින් පීඩිත වූ මම ඒ පූජාවන්ට මෙසේ බැණ වැදුණෙමි.

339.

339.

‘‘Yaṃ tvaṃ mayhaṃ akāmāya, samaṇānaṃ pavecchasi;

Cīvaraṃ piṇḍapātañca, paccayaṃ sayanāsanaṃ.

මාගේ අකමැත්තෙන් ඔබ ශ්‍රමණයන් වහන්සේලාට යම් චීවරයක්, පිණ්ඩපාතයක්, ගිලානප්‍රත්‍යයක් හෝ සේනාසනයක් පූජා කරන්නේ ද,

340.

340.

‘‘Etaṃ te paralokasmiṃ, lohitaṃ hotu uttara;

Tassakammavipākena, gaṅgā me hoti lohita’’nti. –

උත්තර, එය පරලොවදී ඔබට ලේ බවට පත් වේවා! ස්වාමීනි, ඒ අකුසල කර්ම විපාකයෙන් ගංගා ජලය මට ලේ බවට පත් වේ යැයි පැවසුවාය.

Imā therassa ca petiyā ca vacanapaṭivacanagāthā.

මේවා තේරුන් වහන්සේගේ සහ ප්‍රේතියගේ වචන හා පිළිතුරු ඇතුළත් ගාථා වේ.

334. Tattha himavantatoti mahato himassa atthitāya ‘‘himavā’’ti laddhanāmato pabbatarājato. Sandatīti pavattati. Ettoti ito mahāgaṅgāto. Kinti kasmā maṃ yācasi pānīyaṃ, gaṅgānadiṃ otaritvā yathāruci pivāti dasseti.

334. එහි 'හිමවන්තතෝ' යනු හිම ඇති බැවින් 'හිමවා' යන නම ලද පර්වත රාජයාගෙනි. 'සන්දති' යනු ගලා බසී. 'එත්තෝ' යනු මේ මහා ගංගාවෙනි. 'කිං' යනු කුමක් හෙයින් මගෙන් පැන් ඉල්ලන්නේ ද, ගංගාවට බැස රිසි සේ බොන්නැයි දැක්වූහ.

335. Lohitaṃ me parivattatīti udakaṃ sandamānaṃ mayhaṃ pāpakammaphalena lohitaṃ hutvā parivattati pariṇamati, tāya gahitamattaṃ udakaṃ lohitaṃ jāyati.

335. 'ලෝහිතං මේ පරිවත්තති' යනු ගලා යන ජලය මාගේ පාප කර්ම විපාකය නිසා ලේ බවට පත්ව පෙරළෙයි. ඇය පැන් ගත් සැණින් එම ජලය ලේ බවට පත් වේ.

337-40. Mayhaṃ akāmāyāti mama anicchantiyā. Pavecchatīti deti. Paccayanti gilānapaccayaṃ. Etanti yaṃ etaṃ cīvarādikaṃ paccayajātaṃ samaṇānaṃ pavecchasi desi, etaṃ te paralokasmiṃ lohitaṃ hotu uttarāti abhisapanavasena kataṃ pāpakammaṃ, tassa vipākenāti yojanā.

337-40. 'මය්හං අකාමායා' යනු මාගේ අකමැත්තෙනි. 'පවේච්ඡති' යනු දෙයි. 'පච්චයං' යනු ගිලානප්‍රත්‍යයයි. 'ඒතං' යනු යම් මේ චීවරාදී පිරිකර සමූහයක් ශ්‍රමණයන් වහන්සේලාට පූජා කරන්නේ ද, එය පරලොවදී ඔබට ලේ වේවායි උත්තර තරුණයාට ශාප කරමින් කළ පාප කර්ම විපාකයෙන් යනු මෙහි යෝජනාවයි.

Athāyasmā revato taṃ petiṃ uddissa bhikkhusaṅghassa pānīyaṃ adāsi, piṇḍāya caritvā bhattaṃ gahetvā bhikkhūnamadāsi, saṅkārakūṭādito paṃsukūlaṃ gahetvā dhovitvā bhisiñca cimilikañca katvā bhikkhūnaṃ adāsi, tena cassā petiyā dibbasampattiyo ahesuṃ. Sā therassa santikaṃ gantvā attanā laddhadibbasampattiṃ therassa dassesi. Thero taṃ pavattiṃ attano santikaṃ upagatānaṃ catunnaṃ parisānaṃ pakāsetvā dhammakathaṃ [Pg.135] kathesi. Tena mahājano sañjātasaṃvego vigatamalamacchero hutvā dānasīlādikusaladhammābhirato ahosīti. Idaṃ pana petavatthu dutiyasaṅgītiyaṃ saṅgahaṃ āruḷhanti daṭṭhabbaṃ.

ඉන්පසු ආයුෂ්මත් රේවත තේරුන් වහන්සේ ඒ ප්‍රේතිය උදෙසා භික්ෂු සංඝයාට පැන් පූජා කළහ. පිඬුසිඟා වැඩ ලබාගත් ආහාර භික්ෂූන් වහන්සේලාට පූජා කළහ. කසළ ගොඩවල් ආදියෙන් පාංශුකූල රෙදි ගෙන, සෝදා, බුමුතුරුණු හා පාපිසි සාදා භික්ෂූන් වහන්සේලාට පූජා කළහ. එසේ ඇය උදෙසා පින් අනුමෝදන් කිරීම නිසා ඒ ප්‍රේතියට දිව්‍ය සම්පත් ලැබුණි. ඇය තේරුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ තමන් ලැබූ දිව්‍ය සම්පත් පෙන්වූවාය. තේරුන් වහන්සේ එම පුවත තමන් වෙත පැමිණි පිරිසට ප්‍රකාශ කර ධර්ම දේශනා කළහ. ඒ අසා මහජනයා සංවේගයට පත්ව, මසුරුකම් දුරු කර දාන සීලාදී කුසල් දහම්වල නිරත වූහ. මෙම පේත වස්තුව දෙවන සංගීතියේදී සංග්‍රහයට ඇතුළත් කළ බව දත යුතුය.

Uttaramātupetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

උත්තරමාතෘ ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව නිම විය.

11. Suttapetavatthuvaṇṇanā

11. සූත්‍ර පේත වස්තු වර්ණනාව.

Ahaṃ pure pabbajitassa bhikkhunoti idaṃ suttapetavatthu. Tassa kā uppatti? Sāvatthiyā kira avidūre aññatarasmiṃ gāmake amhākaṃ satthari anuppanneyeva sattannaṃ vassasatānaṃ upari aññataro dārako ekaṃ paccekabuddhaṃ upaṭṭhahi. Tassa mātā tasmiṃ vayappatte tassatthāya samānakulato aññataraṃ kuladhītaraṃ ānesi. Vivāhadivaseyeva ca so kumāro sahāyehi saddhiṃ nhāyituṃ gato ahinā daṭṭho kālamakāsi, ‘‘yakkhagāhenā’’tipi vadanti. So paccekabuddhassa upaṭṭhānena bahuṃ kusalakammaṃ katvā ṭhitopi tassā dārikāya paṭibaddhacittatāya vimānapeto hutvā nibbatti, mahiddhiko pana ahosi mahānubhāvo.

‘අහං පුරේ පබ්බජිතස්ස භික්ඛුනෝ’ යනුවෙන් ඇරඹෙන මේ කථා පුවත සූත්‍ර පේත වස්තුවයි. එහි උපත කෙසේද යත්? අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ ලොව පහළ වීමට වසර හත්සියයකට පෙර, සැවැත් නුවරට නුදුරු එක්තරා ගමක එක්තරා තරුණයෙක් එක් පසේබුදු රජාණන් වහන්සේ නමකට උපස්ථාන කළේය. එම තරුණයා නිසි වයසට පැමිණි කල්හි, ඔහුගේ මව ඔහුට සුදුසු කුලයකින් එක්තරා කුල දියණියක් කැඳවාගෙන ආවාය. විවාහ මංගල්‍යය පැවැත්වූ දිනම, එම තරුණයා සිය යහළුවන් සමඟ දිය නෑමට ගිය අතර එහිදී සර්පයෙකු දෂ්ට කිරීමෙන් ඔහු කළුරිය කළේය. ‘යක්ෂයෙකු ආවේශ වීමෙන්’ මියගිය බව ද ඇතැම්හු පවසති. ඔහු පසේබුදු රජාණන් වහන්සේට උපස්ථාන කිරීමෙන් බොහෝ කුසල් රැස් කරගෙන සිටියද, එම තරුණිය කෙරෙහි වූ ඇල්ම හා බැඳුණු සිත නිසා වෙමානික ප්‍රේතයෙකු වී උපන්නේය. ඔහු මහත් වූ සෘද්ධි ඇති, මහා ආනුභාව සම්පන්න ප්‍රේතයෙකු විය.

Atha so taṃ dārikaṃ attano vimānaṃ netukāmo ‘‘kena nu kho upāyena esā diṭṭhadhammavedanīyakammaṃ katvā mayā saddhiṃ idha abhirameyyā’’ti tassā dibbabhogasampattiyā anubhavanahetuṃ vīmaṃsanto paccekabuddhaṃ cīvarakammaṃ karontaṃ disvā manussarūpena gantvā vanditvā ‘‘kiṃ, bhante, suttakena attho atthī’’ti āha. ‘‘Cīvarakammaṃ karomi, upāsakā’’ti. ‘‘Tena hi, bhante, asukasmiṃ ṭhāne suttabhikkhaṃ carathā’’ti tassā dārikāya gehaṃ dassesi. Paccekabuddho tattha gantvā gharadvāre aṭṭhāsi. Atha sā paccekabuddhaṃ tattha ṭhitaṃ disvā pasannamānasā ‘‘suttakena me ayyo atthiko’’ti ñatvā ekaṃ suttaguḷaṃ adāsi. Atha so amanusso manussarūpena tassa dārikāya gharaṃ gantvā tassā mātaraṃ yācitvā tāya saddhiṃ katipāhaṃ vasitvā tassā mātuyā anuggahatthaṃ tasmiṃ gehe sabbabhājanāni hiraññasuvaṇṇassa pūretvā sabbattha upari nāmaṃ likhi ‘‘idaṃ devadattiyaṃ dhanaṃ na kenaci gahetabba’’nti, tañca dārikaṃ gahetvā attano [Pg.136] vimānaṃ agamāsi. Tassā mātā pahūtaṃ dhanaṃ labhitvā attano ñātakānaṃ kapaṇaddhikādinañca datvā attanā ca paribhuñjitvā kālaṃ karontī ‘‘mama dhītā āgacchati ce, idaṃ dhanaṃ dassethā’’ti ñātakānaṃ kathetvā kālamakāsi.

ඉන්පසු එම වෙමානික ප්‍රේතයා, ඒ තරුණිය සිය විමානයට ගෙන යාමට කැමති විය. ‘කුමන උපායකින් ඇය මේ ජීවිතයේදීම විපාක දෙන කුසලයක් කොට මා සමඟ මෙහි විනෝදයෙන් වාසය කරාවිදැයි’ සිතමින්, ඇයට දිව්‍ය සැප සම්පත් අනුභව කිරීමට හේතු වන පිනක් සොයද්දී, සිවුරු මසමින් සිටි පසේබුදු රජාණන් වහන්සේ නමක දැක, මනුෂ්‍ය වේශයකින් උන්වහන්සේ වෙත ගොස් වැඳ, ‘ස්වාමීනි, ඔබට නූල්වලින් අවශ්‍යතාවක් තිබේද?’ යැයි ඇසීය. පසේබුදු රජාණන් වහන්සේ ‘උපාසකය, මම සිවුරු මසමි’ යැයි වදාළ සේක. ‘එසේ නම් ස්වාමීනි, අසවල් ස්ථානයට නූල් පිණිස වැඩම කළ මැනව’ යැයි පවසමින් එම තරුණියගේ නිවස පෙන්වා දුන්නේය. පසේබුදු රජාණන් වහන්සේ එහි වැඩම කොට නිවසේ දොරටුව අසල වැඩ සිටියහ. එවිට ඒ තරුණිය පසේබුදු රජාණන් වහන්සේ එහි වැඩ සිටිනු දැක, පැහැදුණු සිතින් යුතුව ‘මගේ ස්වාමීන් වහන්සේට නූල් අවශ්‍ය වී ඇතැයි’ දැන, නූල් බෝලයක් පූජා කළාය. ඉන්පසු ඒ අමනුෂ්‍යයා මනුෂ්‍ය වේශයෙන් ඒ තරුණියගේ නිවසට ගොස් ඇගේ මවගෙන් ඇයව ඉල්ලා සිටියේය. ඔහු ඇය සමඟ දින කිහිපයක් එහි වාසය කොට, ඇගේ මවට උපකාරයක් ලෙස එම නිවසේ වූ සියලු භාජන රන් රිදීවලින් පුරවා, ඒ සියල්ල මත ‘මෙය දෙවියන් විසින් දෙන ලද ධනයකි, කිසිවෙකු විසින් නොගත යුතුය’ යැයි නම ලියා තැබීය. ඉන්පසු එම තරුණිය කැඳවාගෙන සිය විමානයට ගියේය. ඇගේ මව බොහෝ ධනය ලබා, සිය ඥාතීන්ටත්, දිළින්දන්ටත්, මඟීන්ටත් දන් දී තමාද අනුභව කර මිය යන අවස්ථාවේදී ‘මගේ දියණිය පැමිණියහොත් ඇයට මේ ධනය පෙන්වන්න’ යැයි ඥාතීන්ට පවසා මියගියාය.

Tato sattannaṃ vassasatānaṃ accayena amhākaṃ bhagavati loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakke anukkamena sāvatthiyaṃ viharante tassā itthiyā tena amanussena saddhiṃ vasantiyā ukkaṇṭhā uppajji. Sā taṃ ‘‘sādhu, ayyaputta, maṃ sakaññeva gehaṃ paṭinehī’’ti vadantī –

ඉන්පසු වසර හත්සියයක් ඇවෑමෙන් අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලොව පහළ වී උතුම් දම්සක් පවත්වා අනුපිළිවෙලින් සැවැත් නුවර වැඩ වසන කල්හි, එම අමනුෂ්‍යයා සමඟ වාසය කළ ඒ කාන්තාවට (විමානය පිළිබඳ) කලකිරීමක් ඇති විය. ඇය ඔහුට පවසන්නේ ‘හිමියනි, මැනවි, මාව මාගේම නිවසට නැවත ගෙන ගොස් ඇරලවන්න’ යැයි පවසමින් මේ ගාථාවන් කීවාය.

341.

341.

‘‘Ahaṃ pure pabbajitassa bhikkhuno,Suttaṃ adāsiṃ upasaṅkamma yācitā;

Tassa vipāko vipulaphalūpalabbhati,Bahukā ca me uppajjare vatthakoṭiyo.

‘මම පෙර ආත්මයේදී වැඩම කොට ඉල්ලා සිටි කල්හි, කෙලෙසුන් කෙරෙන් වෙන් වූ භික්ෂුවකට (පසේබුදු රජාණන් වහන්සේට) නූල් පූජා කළෙමි. එහි විපාක වශයෙන් දැන් මට විපුල ඵල ලෙැබී ඇත. මට කෝටි සංඛ්‍යාත වස්ත්‍ර බොහෝ සෙයින් උපදී.’

342.

342.

‘‘Pupphābhikiṇṇaṃ ramitaṃ vimānaṃ, anekacittaṃ naranārisevitaṃ;

Sāhaṃ bhuñjāmi ca pārupāmi ca, pahūtavittā na ca tāva khīyati.

‘මල්වලින් ගැවසී ගත්, සිත්කළු වූ, විවිධ චිත්‍ර කර්මාන්තයෙන් යුක්ත වූ, ස්ත්‍රී පුරුෂයන් විසින් සේවනය කරනු ලබන මේ විමානය ඉතා රමණීයය. මම එය පරිභෝජනය කරමි, වස්ත්‍ර දරමි. මට බොහෝ වස්තු සම්පත් ඇත, ඒවා මෙතෙක් ගෙවී අවසන් නොවේ.’

343.

343.

‘‘Tasseva kammassa vipākamanvayā, sukhañca sātañca idhūpalabbhati;

Sāhaṃ gantvā punadeva mānusaṃ, kāhāmi puññāni nayayyaputta ma’’nti. –

‘එම කර්මයේම විපාකයක් ලෙස මේ විමානයෙහි සැපයත්, මිහිරියාවත් ලැබී ඇත. මම නැවත මනුෂ්‍ය ලෝකයට ගොස් පින්කම් කරන්නෙමි. හිමියනි, මාව මනුෂ්‍ය ලෝකයට ගෙන යන්න.’

Imā gāthā abhāsi.

ඈ මේ ගාථාවන් පැවසුවාය.

341. Tattha ‘‘pabbajitassa bhikkhuno’’ti idaṃ paccekabuddhaṃ saddhāya vuttaṃ. So hi kāmādimalānaṃ attano santānato anavasesato pabbājitattā pahīnattā paramatthato ‘‘pabbajito’’ti, bhinnakilesattā ‘‘bhikkhū’’ti ca vattabbataṃ arahati. Suttanti kappāsiyasuttaṃ. Upasaṅkammāti mayhaṃ gehaṃ upasaṅkamitvā. Yācitāti ‘‘uddissa ariyā tiṭṭhanti, esā ariyāna yācanā’’ti (jā. 1.7.59) evaṃ vuttāya kāyaviññattipayogasaṅkhātāya bhikkhācariyāya [Pg.137] yācitā. Tassāti tassa suttadānassa. Vipāko vipulaphalūpalabbhatīti vipulaphalo uḷāraudayo mahāudayo vipāko etarahi upalabbhati paccanubhavīyati. Bahukāti anekā. Vatthakoṭiyoti vatthānaṃ koṭiyo, anekasatasahassapabhedāni vatthānīti attho.

341. එහි ‘පබ්බජිතස්ස භික්ඛුනෝ’ යනු පසේබුදු රජාණන් වහන්සේ අරභයා පවසන ලද්දකි. උන්වහන්සේ කාම ආදී කෙලෙස් මලයන් තමන්ගේ සන්තානයෙන් සහමුලින්ම බැහැර කළ (පබ්බාජිත) බැවින් පරමාර්ථ වශයෙන් ‘පැවිදි’ නම ලැබීමටත්, කෙලෙස් බිඳ දැමූ (භින්නකිලේස) බැවින් ‘භික්ෂු’ නම ලැබීමටත් සුදුසු වන සේක. ‘සුත්තං’ යනු කපු නූල්ය. ‘උපසංකම්මා’ යනු මාගේ නිවසට පැමිණ යන්නයි. ‘යාචිතා’ යනු ‘ආර්යයන් වහන්සේලා නිහඬව වැඩ සිටිති, එය ආර්යයන්ගේ ඉල්ලීමයි’ යනුවෙන් දැක්වෙන පරිදි, ශරීරය මෙහෙයවා කරන ලද පිණ්ඩපාත චාරිකාව මගින් කරන ලද ඉල්ලීමයි. ‘තස්ස’ යනු එම නූල් පූජාවයි. ‘විපාකෝ විපුලඵලූපලබ්භති’ යනු මහත් වූ උදාර විපාකයක් දැන් ලබන බවත් අනුභව කරන බවත්ය. ‘බහුකා’ යනු බොහෝ වූ යන්නයි. ‘වත්ථකෝටියෝ’ යනු වස්ත්‍ර කෝටි ගණනක්, එනම් ලක්ෂ සංඛ්‍යාත විවිධ වස්ත්‍රයන් යන අර්ථයයි.

342. Anekacittanti nānāvidhacittakammaṃ, anekehi vā muttāmaṇiādīhi ratanehi vicittarūpaṃ. Naranārisevitanti paricārakabhūtehi narehi nārīhi ca upasevitaṃ. Sāhaṃ bhuñjāmīti sā ahaṃ taṃ vimānaṃ paribhuñjāmi. Pārupāmīti anekāsu vatthakoṭīsu icchiticchitaṃ nivāsemi ceva paridahāmi ca. Pahūtavittāti pahūtavittūpakaraṇā mahaddhanā mahābhogā. Na ca tāva khīyatīti tañca vittaṃ na khīyati, na parikkhayaṃ pariyādānaṃ gacchati.

342. ‘අනේකචිත්තං’ යනු විවිධ වර්ගයේ චිත්‍ර කර්මාන්තයන් සහිත වූ, එසේත් නැතිනම් මුතු මැණික් ආදී බොහෝ රත්නයන්ගෙන් විචිත්‍රවත් වූ ස්වභාවයයි. ‘නරනාරිසේවිතං’ යනු පිරිවර වූ ස්ත්‍රී පුරුෂයන් විසින් සේවනය කරනු ලබන බවයි. ‘සාහං භුඤ්ජාමි’ යනු එවන් වූ මම ඒ විමානය පරිභෝජනය කරමි යන්නයි. ‘පාරුපාමි’ යනු කෝටි ගණනක් වූ වස්ත්‍ර අතරින් කැමති කැමති වස්ත්‍ර අඳිමි, පෙරවමි යන්නයි. ‘පහූතවිත්තා’ යනු බොහෝ වූ වස්තු උපකරණ ඇති, මහා ධනවත්, මහා භෝග සම්පත් ඇති යන්නයි. ‘න ච තාව ඛීයති’ යනු එම වස්තුව ගෙවී නොයන බවත්, ක්ෂය වී අවසන් නොවන බවත්ය.

343. Tasseva kammassa vipākamanvayāti tasseva suttadānamayapuññakammassa anvayā paccayā hetubhāvena vipākabhūtaṃ sukhaṃ, iṭṭhamadhurasaṅkhātaṃ sātañca idha imasmiṃ vimāne upalabbhati. Gantvā punadeva mānusanti puna eva manussalokaṃ upagantvā. Kāhāmi puññānīti mayhaṃ sukhavisesanipphādakāni puññāni karissāmi, yesaṃ vā mayā ayaṃ sampatti laddhāti adhippāyo. Nayayyaputta manti, ayyaputta, maṃ manussalokaṃ naya, nehīti attho.

343. ‘තස්සේව කම්මස්ස විපාකමන්වයා’ යනු එම නූල් පූජාමය කුසල් කර්මයේ හේතුවෙන්, විපාකයක් ලෙස ලැබුණු සැපය හා මනා වූ මිහිරි බව මේ විමානයෙහි අත්විඳින බවයි. ‘ගන්ත්වා පුනදේව මානුසං’ යනු නැවත මනුෂ්‍ය ලෝකයට ගොස් යන්නයි. ‘පුඤ්ඤානි කාහාමි’ යනු මට විශේෂ සැප ලබා දෙන පින්කම් කරන්නෙමි, නැතහොත් යම් පිනක් නිසා මට මේ සම්පත්තිය ලැබුණේද එම පින්කම් කරන්නෙමි යනු අදහසයි. ‘නයය්‍යපුත්ත මං’ යනු හිමියනි, මාව මනුෂ්‍ය ලෝකයට ගෙන යන්න, පමුණුවන්න යන අර්ථයයි.

Taṃ sutvā so amanusso tassā paṭibaddhacittatāya anukampāya gamanaṃ anicchanto –

ඇගේ ඒ ඉල්ලීම ඇසූ එම අමනුෂ්‍යයා, ඇය කෙරෙහි වූ ඇල්ම හා අනුකම්පාව නිසා ඇයව යැවීමට අකමැති ව මෙසේ කීවේය.

344.

344.

‘‘Satta tuvaṃ vassasatā idhāgatā,Jiṇṇā ca vuḍḍhā ca tahiṃ bhavissasi;

Sabbeva te kālakatā ca ñātakā,Kiṃ tattha gantvāna ito karissasī’’ti. –

‘ඔබ මෙහි පැමිණ දැන් වසර හත්සියයක් ගත වී ඇත. ඔබ එහි ගියහොත් මහලු වූ දිරාපත් වූ අයෙකු වනු ඇත. ඔබගේ ඥාතීන් සියලු දෙනාම මියගොස් ඇත. මෙතැනින් එහි ගොස් ඔබ කරන්නේ කුමක්ද?’

Gāthamāha. Tattha sattāti vibhattilopena niddeso, nissakke vā etaṃ paccattavacanaṃ. Vassasatāti vassasatato, sattahi vassasatehi uddhaṃ tuvaṃ idhāgatā imaṃ vimānaṃ āgatā, idhāgatāya tuyhaṃ satta vassasatāni [Pg.138] hontīti attho. Jiṇṇā ca vuḍḍhā ca tahiṃ bhavissasīti idha dibbehi utuāhārehi upathambhitattabhāvā kammānubhāvena ettakaṃ kālaṃ daharākāreneva ṭhitā. Ito pana gatā kammassa ca parikkhīṇattā manussānañca utuāhāravasena jarājiṇṇā vayovuḍḍhā ca tahiṃ manussaloke bhavissasi. Kinti? Sabbeva te kālakatā ca ñātakāti dīghassa addhuno gatattā tava ñātayopi sabbe eva matā, tasmā ito devalokato tattha manussalokaṃ gantvā kiṃ karissasi, avasesampi āyuñca idheva khepehi, idha vasāhīti adhippāyo.

ගාථාව පැවසීය. එහි ‘සත්ත’ (හත) යනු විභක්ති ලෝපයෙන් කරන ලද හැඳින්වීමකි. එසේත් නැතහොත් එය පංචමී විභක්තියේ අර්ථයෙහි යෙදුණු ප්‍රථමා විභක්ති පදයකි. ‘වස්සසතා’ යනු වසර සියයෙන් හෙවත් වසර හත්සියයකට පසුව ඔබ මෙහි පැමිණියේය. මේ විමානයට පැමිණි ඔබට වසර හත්සියයක් ගත වී ඇත යනු අර්ථයයි. ‘ජිණ්ණා ච වුඩ්ඪා ච තහිං භවිස්සසි’ යනු මෙහි (දෙව්ලොව) දිව්‍යමය සෘතු හා ආහාරයන්ගෙන් පෝෂණය වූ ශරීර ඇති බැවින් කර්මානුභාවයෙන් මෙපමණ කාලයක් තරුණ ස්වරූපයෙන්ම සිටියේය. මින් මනුෂ්‍ය ලෝකයට ගිය පසු, කර්මය ගෙවී ගිය බැවින් සහ මිනිසුන්ගේ සෘතු හා ආහාරයන්ගේ බලපෑමෙන්, ඒ මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහිදී ඔබ ජරාවට පත් වූ, වයසින් මුහුකුරා ගිය තැනැත්තියක වන්නෙහිය. කුමක් නිසාද? ‘සබ්බේව තේ කාලකතා ච ඤාතකා’ යනු දීර්ඝ කාලයක් ගත වූ බැවින් ඔබේ සියලු ඥාතීහු මිය ගොස් ඇත. එබැවින් මේ දෙව්ලොවින් මනුෂ්‍ය ලෝකයට ගොස් කුමක් කරන්නෙහිද? ඉතිරි ආයු කාලයද මෙහිම ගෙවන්න, මෙහිම වාසය කරන්න යනු අදහසයි.

Evaṃ tena vuttā sā tassa vacanaṃ asaddahantī punadeva –

ඔහු විසින් මෙසේ පවසන ලදුව, ඇය ඔහුගේ වචනය විශ්වාස නොකර නැවතත් මෙසේ කීවාය.

345.

345.

‘‘Satteva vassāni idhāgatāya me, dibbañca sukhañca samappitāya;

Sāhaṃ gantvā punadeva mānusaṃ, kāhāmi puññāni nayayyaputta ma’’nti. –

‘ස්වාමිපුත්‍රයාණෙනි, මෙහි පැමිණි මට දිව්‍ය සැප විඳිමින් ගත වූයේ වසර හතක් පමණි. මම නැවත මනුෂ්‍ය ලෝකයට ගොස් පින් දහම් කරන්නෙමි. ස්වාමිනි, මාව මනුෂ්‍ය ලෝකයට රැගෙන යන්න.’

Gāthamāha. Tattha satteva vassāni idhāgatāya meti, ayyaputta, mayhaṃ idhāgatāya satteva vassāni maññe vītivattāni. Satta vassasatāni dibbasukhasamappitāya bahumpi kālaṃ gataṃ asallakkhentī evamāha.

ගාථාව පැවසීය. එහි ‘සත්තේව වස්සානි ඉධාගතාය මේ’ යනු, ස්වාමිනි, මෙහි පැමිණි මට ගත වූයේ වසර හතක් පමණකැයි මම සිතමි. ඇය දිව්‍ය සැපයෙහි ඇලී වසර හත්සියයක් වැනි බොහෝ කාලයක් ගතවී තිබියදීත් එය නොදැන මෙසේ පැවසුවාය.

Evaṃ pana tāya vutto so vimānapeto nānappakāraṃ taṃ anusāsitvā ‘‘tvaṃ idāni sattāhato uttari tattha na jīvissasi, mātuyā te nikkhittaṃ mayā dinnaṃ dhanaṃ atthi, taṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ datvā idheva uppattiṃ patthehī’’ti vatvā taṃ bāhāyaṃ gahetvā gāmamajjhe ṭhapetvā ‘‘idhāgate aññepi jane ‘yathābalaṃ puññāni karothā’ti ovadeyyāsī’’ti vatvā gato. Tena vuttaṃ –

ඇය විසින් මෙසේ පවසන ලද එම විමාන ප්‍රේතයා විවිධ අයුරින් ඇයට අවවාද කර, ‘ඔබ දැන් මනුෂ්‍ය ලෝකයට ගිය පසු දින හතකට වඩා ජීවත් නොවන්නෙහිය. ඔබේ මව විසින් සඟවන ලද, මා විසින් දෙන ලද ධනයක් ඇත. එය ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් හට දන් දී නැවත මෙහිම උපත පතන්න’ යැයි කියා, ඇයව අතින් අල්ලාගෙන ගොස් ගම මැද නතර කර, ‘මෙහි පැමිණෙන අනෙක් මිනිසුන්ටද තම ශක්ති ප්‍රමාණයෙන් පින් දහම් කරන්නැයි අවවාද කරන්න’ යැයි පවසා නික්ම ගියේය. ඒ බව මෙසේ දක්වා ඇත -

346.

346.

‘‘So taṃ gahetvāna pasayha bāhāyaṃ, paccānayitvāna theriṃ sudubbalaṃ;

Vajjesi ‘aññampi janaṃ idhāgataṃ, karotha puññāni sukhūpalabbhatī’’’ti.

‘ඔහු ඇයව බලහත්කාරයෙන් මෙන් අතින් අල්ලාගෙන ගොස්, ඇය උපන් ගමට නැවත පමුණුවා, අතිශය දුබල වූ ඒ මහලු ස්ත්‍රියට මෙසේ කීවේය: ‘මෙහි පැමිණෙන අනෙක් මිනිසුන්ටද පින් කරන්න, පිනෙන් සැප ලැබෙන්නේය’ යැයි පවසන්න.’

Tattha soti so vimānapeto. Tanti taṃ itthiṃ. Gahetvāna pasayha bāhāyanti pasayha netā viya bāhāyaṃ taṃ gahetvā. Paccānayitvānāti [Pg.139] tassā jātasaṃvuḍḍhagāmaṃ punadeva ānayitvā. Therinti thāvariṃ, jiṇṇaṃ vuḍḍhanti attho. Sudubbalanti jarājiṇṇatāya eva suṭṭhu dubbalaṃ. Sā kira tato vimānato apagamanasamanantarameva jiṇṇā vuḍḍhā mahallikā addhagatā vayoanuppattā ahosi. Vajjesīti vadeyyāsi. Vattabbavacanākārañca dassetuṃ ‘‘aññampi jana’’ntiādi vuttaṃ. Tassattho – bhadde, tvampi puññaṃ kareyyāsi, aññampi janaṃ idha tava dassanatthāya āgataṃ ‘‘bhadramukhā, ādittaṃ sīsaṃ vā celaṃ vā ajjhupekkhitvāpi dānasīlādīni puññāni karothāti, kate ca puññe ekaṃseneva tassa phalabhūtaṃ sukhaṃ upalabbhati, na ettha saṃsayo kātabbo’’ti vadeyyāsi ovadeyyāsīti.

එහි ‘සෝ’ යනු ඒ විමාන ප්‍රේතයාය. ‘තං’ යනු ඒ ස්ත්‍රියයි. ‘ගහෙත්වාන පසය්හ බාහායං’ යනු බලහත්කාරයෙන් මෙන් ඇයව අතින් අල්ලාගෙන යන්නාක් මෙනි. ‘පච්චානයිත්වාන’ යනු ඇය ඉපිද හැදුණු වැඩුණු ගමට නැවත ගෙන ගොස් යන්නයි. ‘ථේරිං’ යනු දිරාපත් වූ, මහලු වූ යන්නයි. ‘සුදුබ්බලං’ යනු මහලු බව නිසාම ඉතා දුර්වල වූ යන්නයි. අසන්නට ලැබෙන පරිදි ඇය ඒ විමානයෙන් ඉවත් වූ සැණින්ම දිරාපත් වූ, වයෝවෘද්ධ වූ, මහලු වූ, ආයුෂ ගෙවුණු තැනැත්තියක වූවාය. ‘වජ්ජේසි’ යනු පවසන්න යන්නයි. පැවසිය යුතු ආකාරය දැක්වීමට ‘අඤ්ඤම්පි ජනං’ යනාදිය පවසන ලදී. එහි අර්ථය - පින්වත් ස්ත්‍රිය, ඔබත් පින් කරන්න, ඔබව දැකීමට මෙහි පැමිණෙන අනෙක් මිනිසුන්ටද මෙසේ පවසන්න: ‘පින්වතුනි, තම හිස හෝ ඇඳුම ගිනි ගත් විට එය නොතකා හෝ දාන සීලාදී පින්කම් කරන්න, පින් කළ විට නිසැකවම එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සැප ලැබේ, මේ ගැන සැක නොකරන්න’ යැයි අවවාද කරන්න යන්නයි.

Evañca vatvā tasmiṃ gate sā itthī attano ñātakānaṃ vasanaṭṭhānaṃ gantvā tesaṃ attānaṃ jānāpetvā tehi niyyāditadhanaṃ gahetvā samaṇabrāhmaṇānaṃ dānaṃ dentī attano santikaṃ āgatāgatānaṃ –

මෙසේ පවසා ඔහු ගිය පසු, ඒ ස්ත්‍රිය තම ඥාතීන් වසන තැනට ගොස් ඔවුන්ට තමා කවුදැයි හඳුන්වා දී, ඔවුන් භාරයේ තිබූ ධනය ගෙන ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් හට දන් දෙමින්, තමා වෙත පැමිණි අයට මෙසේ පැවසුවාය -

347.

347.

‘‘Diṭṭhā mayā akatena sādhunā, petā vihaññanti tatheva manussā;

Kammañca katvā sukhavedanīyaṃ, devā manussā ca sukhe ṭhitā pajā’’ti. –

‘යහපත් වූ පින්කම් නොකිරීම නිසා ප්‍රේතයන් දුක් විඳිනු මම දුටුවෙමි. එසේම මනුෂ්‍යයන්ද (දුක් විඳිනු දුටුවෙමි). සැප විපාක දෙන පින්කම් කොට, ඒ පින නිසා දෙවියන් සහ මිනිසුන් සැපයෙන් වසනු මම දුටුවෙමි.’

Gāthāya ovādamadāsi.

මෙම ගාථාවෙන් ඇය අවවාද කළාය.

Tattha akatenāti anibbattitena attanā anupacitena. Sādhunāti kusalakammena, itthambhūtalakkhaṇe karaṇavacanaṃ. Vihaññantīti vighātaṃ āpajjanti. Sukhavedanīyanti sukhavipākaṃ puññakammaṃ. Sukhe ṭhitāti sukhe patiṭṭhitā. ‘‘Sukhedhitā’’ti vā pāṭho, sukhena abhivuḍḍhā phītāti attho. Ayañhettha adhippāyo – yathā petā tatheva manussā akatena kusalena, katena ca akusalena vihaññamānā khuppipāsādinā vighātaṃ āpajjantā mahādukkhaṃ anubhavantā diṭṭhā mayā. Sukhavedanīyaṃ pana kammaṃ katvā tena katena kusalakammena, akatena ca akusalakammena devamanussapariyāpannā pajā sukhe ṭhitā diṭṭhā mayā, attapaccakkhametaṃ, tasmā pāpaṃ dūratova parivajjentā puññakiriyāya yuttapayuttā hothāti.

එහි ‘අකතේන’ යනු තමා විසින් සිදු නොකරන ලද, රැස් නොකරන ලද යන්නයි. ‘සාධුනා’ යනු කුසල් කර්මයයි. ‘විහඤ්ඤන්ති’ යනු පීඩාවට පත්වෙති යන්නයි. ‘සුඛවේදනීයාං’ යනු සැප විපාක ඇති පින්කමයි. ‘සුඛේ ඨිතා’ යනු සැපයෙහි පිහිටි යන්නයි. ‘සුඛේධිතා’ යන්නද පාඨයකි, සැපයෙන් වැඩුණු යන්න එහි අර්ථයයි. මෙහි අදහස මෙයයි - යම් සේ ප්‍රේතයන් දුක් විඳින්නේද, එමෙන්ම කුසල් නොකළ සහ අකුසල් කළ මිනිසුන් බඩගින්න පිපාසය ආදියෙන් පීඩා විඳිමින් මහා දුක් අනුභව කරනු මා විසින් දකින ලදී. සැප විපාක දෙන පින්කම් කොට, ඒ කුසල් කර්මය හේතුවෙන් දෙවි මිනිසුන් අතර ඉපිද සැපයෙන් වසන සත්වයන්ද මා විසින් දකින ලදී. මෙය මා විසින්ම ප්‍රත්‍යක්ෂ කරගන්නා ලද්දකි. එබැවින් පාපයෙන් දුරස්ව පින්කම් කිරීමෙහි නිරත වන්න යන්නයි.

Evaṃ pana ovādaṃ dentī samaṇabrāhmaṇādīnaṃ sattāhaṃ mahādānaṃ pavattetvā sattame divase kālaṃ katvā tāvatiṃsesu nibbatti. Bhikkhū taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya [Pg.140] dhammaṃ desesi, visesato ca paccekabuddhesu pavattitadānassa mahapphalataṃ mahānisaṃsatañca pakāsesi. Taṃ sutvā mahājano vigatamalamacchero dānādipuññābhirato ahosīti.

මෙසේ අවවාද කරමින් ඇය ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් හට සත් දිනක් මහා දන් දී, සත්වන දිනයේ කළුරිය කර තව්තිසා දෙව්ලොව උපන්නාය. භික්ෂූන් වහන්සේලා ඒ පුවත භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැළ කළහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ කරුණ නිමිති කරගෙන රැස්ව සිටි පිරිසට ධර්මය දේශනා කළ සේක. විශේෂයෙන්ම පසේබුදුරජාණන් වහන්සේලා උදෙසා දෙන ලද දානයේ මහා පල මහා ආනිසංස ප්‍රකාශ කළ සේක. එය අසා මහා ජනයා මසුරු මළ දුරු කර දානාදී පින්කම්හි නිරත වූහ.

Suttapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

සුත්තපේතවත්ථු වර්ණනාව නිමවා ලදී.

12. Kaṇṇamuṇḍapetivatthuvaṇṇanā

12. කණ්ණමුණ්ඩපේතී වස්තු වර්ණනාව

Soṇṇasopānaphalakāti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante kaṇṇamuṇḍapetiṃ ārabbha vuttaṃ. Atīte kira kassapabuddhakāle kimilanagare aññataro upāsako sotāpanno pañcahi upāsakasatehi saddhiṃ samānacchando hutvā ārāmaropanasetubandhanacaṅkamanakaraṇādīsu puññakammesu pasuto hutvā viharanto saṅghassa vihāraṃ kāretvā tehi saddhiṃ kālena kālaṃ vihāraṃ gacchati. Tesaṃ bhariyāyopi upāsikā hutvā aññamaññaṃ samaggā mālāgandhavilepanādihatthā kālena kālaṃ vihāraṃ gacchantiyo antarāmagge ārāmasabhādīsu vissamitvā gacchanti.

‘සොණ්ණසෝපානඵලකා’ යනාදී මේ වස්තුව ශාස්තෘන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩවසන සමයෙහි කණ්ණමුණ්ඩ ප්‍රේතිය අරභයා දේශනා කරන ලදී. අතීතයේ කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි කිමිල නුවර එක්තරා සෝවාන් වූ උපාසකයෙක් පන්සියයක් උපාසකයන් සමඟ එක්ව එක හා සමාන අදහසින් යුතුව ආරාම කරවීම, ඒදඬු පාලම් තැනීම, සක්මන් මලු කරවීම ආදී පින්කම්හි නිරතව වසමින්, සංඝයා උදෙසා විහාරයක් කරවා ඔවුන් සමඟ කලින් කලට විහාරයට යයි. ඔවුන්ගේ භාර්යාවන්ද උපාසිකාවන් වී, ඔවුනොවුන් සමඟ සමගියෙන් යුතුව මල්, සුවඳ විලවුන් ආදිය අතින් ගෙන කලින් කලට විහාරයට යන්නාහු අතරමඟ ඇති සිසිල් ආරාම, ශාලා ආදියෙහි විවේක ගනිමින් යති.

Athekadivasaṃ katipayā dhuttā ekissā sabhāya sannisinnā tāsu tattha vissamitvā gatāsu tāsaṃ rūpasampattiṃ disvā paṭibaddhacittā hutvā tāsaṃ sīlācāraguṇasampannataṃ ñatvā kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ ‘‘ko etāsu ekissāpi sīlabhedaṃ kātuṃ samattho’’ti. Tattha aññataro ‘‘ahaṃ samattho’’ti āha. Te tena ‘‘sahassena abbhutaṃ karomā’’ti abbhutaṃ akaṃsu. So anekehi upāyehi vāyamamāno tāsu sabhaṃ āgatāsu sumuñcitaṃ sattatantiṃ madhurassaraṃ vīṇaṃ vādento madhureneva sarena kāmapaṭisaṃyuttagītāni gāyanto gītasaddena tāsu aññataraṃ itthiṃ sīlabhedaṃ pāpento aticāriniṃ katvā te dhutte sahassaṃ parājesi. Te sahassaparājitā tassā sāmikassa ārocesuṃ. Sāmiko taṃ pucchi – ‘‘kiṃ tvaṃ evarūpā, yathā te [Pg.141] purisā avocu’’nti. Sā ‘‘nāhaṃ īdisaṃ jānāmī’’ti paṭikkhipitvā tasmiṃ asaddahante samīpe ṭhitaṃ sunakhaṃ dassetvā sapathaṃ akāsi ‘‘sace mayā tādisaṃ pāpakammaṃ kataṃ, ayaṃ chinnakaṇṇo kāḷasunakho tattha tattha bhave jātaṃ maṃ khādatū’’ti. Itarāpi pañcasatā itthiyo taṃ itthiṃ aticāriniṃ jānantī kiṃ ayaṃ tathārūpaṃ pāpaṃ akāsi, udāhu nākāsī’’ti coditā ‘‘na mayaṃ evarūpaṃ jānāmā’’ti musā vatvā ‘‘sace mayaṃ jānāma, bhave bhave etissāyeva dāsiyo bhaveyyāmā’’ti sapathaṃ akaṃsu.

එක් දිනක් ධූර්තයන් (සල්ලාලයන්) කිහිපදෙනෙකු එක් සභා ශාලාවක රැස්ව සිටියහ. එහිදී උපාසිකාවන් පිරිසක් විවේක ගෙන නික්ම යන විට ඔවුන්ගේ රූප සම්පත්තිය දැක ඒ කෙරෙහි ඇලුණු සිත් ඇති කරගත් ඔවුහු, එම උපාසිකාවන්ගේ සීලාචාර ගුණවත් බව දැන, “මොවුන් අතරින් එක් අයෙකුගේ හෝ සීලය බිඳීමට සමත් වන්නේ කවුද?” යනුවෙන් සාකච්ඡාවක් ඇති කරගත්හ. එහිදී එක් අයෙක් “මම එයට සමත් වෙමි” යි පැවසීය. එවිට සෙසු පිරිස ඔහු සමඟ කහවණු දහසක ඔට්ටුවක් තැබූහ. එම ධූර්තයා නොයෙක් උපායන්ගෙන් උත්සාහ කරමින්, එම උපාසිකාවන් සභා ශාලාවට පැමිණි විටෙක, තත් සතකින් යුත් මනහර හඬක් ඇති වීණාවක් වයමින්, මිහිරි ස්වරයෙන් කාමයට අදාළ ගීත ගායනා කළේය. ඒ ගීත හඬින් ඔවුන් අතරින් එක් ස්ත්‍රියකගේ සීලය බිඳෙන ලෙස කටයුතු කර ඇය ලවා කාමමිථ්‍යාචාරයෙහි හැසිරවීමට සලස්වා, අර ධූර්තයන්ගෙන් කහවණු දහසක් දිනා ගත්තේය. කහවණු දහසක් පැරදුණු එම පිරිස ස්ත්‍රියගේ ස්වාමිපුරුෂයාට මේ බව දැනුම් දුන්හ. ස්වාමිපුරුෂයා ඇයගෙන්, “අර මිනිසුන් පවසන පරිදි ඔබ එවැනි ක්‍රියාවක් කළේ දැයි” ඇසීය. ඇය “මම එවැනි දෙයක් නොදනිමි” යි එය ප්‍රතික්ෂේප කළාය. ඔහු එය විශ්වාස නොකළ විට, ඇය අසල සිටි බල්ලෙකු පෙන්වා මෙසේ දිවුරුම් දුන්නාය: “සැබවින්ම මා එවැනි පාපකර්මයක් කළේ නම්, කන් කැපුණු මෙම කළු බල්ලා උපදින උපදින භවයක් පාසා මා කා දමාවා!” ඇයගේ තොරතුරු දැන සිටි සෙසු පන්සියයක් ස්ත්‍රීන්ගෙන් ද “මේ ස්ත්‍රිය එවැනි පාපයක් කළාද? නැද්ද?” යනුවෙන් ප්‍රශ්න කළ විට, “අපි එවැනි දෙයක් නොදනිමු” යි බොරු පවසා, “අපි එය දැන සිටියේ නම්, භවයක් පාසා ඇයගේම දාසියන් වෙමු” යි දිවුරුම් දුන්හ.

Atha sā aticārinī itthī teneva vippaṭisārena ḍayhamānahadayā sussitvā na cireneva kālaṃ katvā himavati pabbatarāje sattannaṃ mahāsarānaṃ aññatarassa kaṇṇamuṇḍadahassa tīre vimānapetī hutvā nibbatti. Vimānasāmantā cassā kammavipākānubhavanayoggā ekā pokkharaṇī nibbatti. Sesā ca pañcasatā itthiyo kālaṃ katvā sapathakammavasena tassāyeva dāsiyo hutvā nibbattiṃsu. Sā tattha pubbe katassa puññakammassa phalena divasabhāgaṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā aḍḍharatte pāpakammabalasañcoditā sayanato uṭṭhahitvā pokkharaṇitīraṃ gacchati. Tattha gataṃ gajapotakappamāṇo eko kāḷasunakho bheravarūpo chinnakaṇṇo tikhiṇāyatakathinadāṭho suvipphulitakhadiraṅgārapuñjasadisanayano nirantarappavattavijjulatāsaṅghātasadisajivho kathinatikhiṇanakho kharāyatadubbaṇṇalomo tato āgantvā taṃ bhūmiyaṃ nipātetvā atisayajighacchābhibhūto viya pasayha khādanto aṭṭhisaṅkhalikamattaṃ katvā dantehi gahetvā pokkharaṇiyaṃ khipitvā antaradhāyati. Sā ca tattha pakkhittasamanantarameva pakatirūpadhārinī hutvā vimānaṃ abhiruyha sayane nipajjati. Itarā pana tassā dāsabyameva dukkhaṃ anubhavanti. Evaṃ tāsaṃ tattha vasantīnaṃ paññāsādhikāni pañca vassasatāni vītivattāni.

ඉන්පසු කාමමිථ්‍යාචාරයෙහි හැසිරුණු එම ස්ත්‍රිය ඒ පිළිබඳ ඇති වූ පසුතැවිල්ලෙන් හදවත දැවී, ශරීරය වැහැරී ගොස් නොබෝ කලකින් මිය ගොස්, හිමවත් පර්වත රාජයා අසල වූ සත් මහා විල් අතරින් එකක් වූ කණ්ණමුණ්ඩ විල් තෙරෙහි වෙමානික ප්‍රේතියක වී උපන්නාය. ඇයගේ විමනට නුදුරින් ඇයගේ කර්ම විපාකය අනුභව කිරීම සඳහා සුදුසු එක් පොකුණක් ද පහළ විය. සෙසු පන්සියයක් ස්ත්‍රීහු ද මිය ගොස්, තම දිවුරුම් දීමේ කර්ම බලයෙන් ඇයගේම දාසියන් වී උපන්හ. එම ප්‍රේතිය එහි පෙර කරන ලද මිශ්‍ර කුසල් කර්මයේ ඵලයක් ලෙස දිවා කාලයෙහි දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කර, මධ්‍යම රාත්‍රියේදී අකුසල කර්මයේ බලයෙන් පෙළඹී යහනින් නැගිට පොකුණු තෙරට යන්නීය. එහි ගිය විට, ඇත් පැටවෙකු බඳු ප්‍රමාණයක් ඇති, බියකරු පෙනුමැති, කන් කැපුණු, ඉතා මුවහත් වූත් දිගු වූත් දළ ඇති, රතු වී ගිය ගිනි අඟුරු බඳු ඇස් ඇති, නිරතුරුව දිදුලන විදුලි ලතාවක් බඳු දිවක් ඇති, ඉතා තියුණු නියපොතු ඇති, රළු වූත් අවලස්සන වූත් ලෝම ඇති එක් කළු බල්ලෙක් පැමිණ ඇය බිම දමා, අධික කුසගින්නෙන් පෙළෙන්නෙකු මෙන් ඇයව බලාත්කාරයෙන් සපා කමින් ඇටසැකිල්ලක් පමණක් ඉතිරි වන සේ අනුභව කරයි. පසුව ඇට කැබලි දත්වලින් අල්ලා පොකුණට දමා අතුරුදන් වෙයි. ඇය පොකුණට දැමූ සැණින් නැවත සාමාන්‍ය රූපය ලබා විමනට ගොස් යහනෙහි සැතපෙන්නීය. සෙසු පිරිස ඇයට දාසීකම් කිරීමේ දුකම අනුභව කරති. මෙසේ එහි වාසය කළ ඔවුන්ට පන්සිය පනස් වසරක් ගත විය.

Atha tāsaṃ purisehi vinā dibbasampattiṃ anubhavantīnaṃ ukkaṇṭhā ahesuṃ. Tattha ca kaṇṇamuṇḍadahato niggatā pabbatavivarena āgantvā gaṅgaṃ nadiṃ anupaviṭṭhā ekā nadī atthi. Tāsañca vasanaṭṭhānasamīpe eko dibbaphalehi ambarukkhehi panasalabujādīhi ca upasobhito ārāmasadiso araññappadeso atthi. Tā evaṃ samacintesuṃ – ‘‘handa, mayaṃ imāni ambaphalāni imissā nadiyā pakkhipissāma, appeva nāma imaṃ phalaṃ disvā phalalobhena [Pg.142] kocideva puriso idhāgaccheyya, tena saddhiṃ ramissāmāti. Tā tathā akaṃsu. Tāhi pana pakkhittāni ambaphalāni kānici tāpasā gaṇhiṃsu, kānici vanacarakā, kānici kākā vilujjiṃsu, kānici tīre laggiṃsu. Ekaṃ pana gaṅgāya sotaṃ patvā anukkamena bārāṇasiṃ sampāpuṇi.

ඉන්පසු පුරුෂයන්ගෙන් තොරව දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කළ ඔවුන්ට මහත් කලකිරීමක් (අසතුටක්) ඇති විය. එහි කණ්ණමුණ්ඩ විලෙන් නික්ම පර්වත සිදුරක් ඔස්සේ ගලා ගොස් ගංගා නදියට වැටෙන එක් ගංගාවක් ඇත. ඔවුන් වාසය කරන ස්ථානය අසල දිව්‍යමය ඵල සහිත අඹ ගස්වලින් ද කොස් හා බෑලැක්ක ආදී ගස්වලින් ද අලංකාර වූ උයනක් බඳු වනාන්තර ප්‍රදේශයක් විය. ඔවුහු මෙසේ සිතූහ: “අපි මෙම අඹ ගෙඩි මෙම ගඟට දමමු. එවිට මෙම අඹ දැක අඹ කෑමේ ලෝභයෙන් යම් පුරුෂයෙකු මෙහි පැමිණිය හැකිය, එවිට අපට ඔහු සමඟ වාසය කළ හැකිය.” ඔවුහු සිතූ පරිදිම ක්‍රියා කළහ. ඔවුන් දැමූ අඹ ගෙඩිවලින් සමහරක් තාපසවරුන් ද සමහරක් වනචරයන් ද ගත්හ. සමහරක් කපුටන් විසින් කා දමන ලදී, සමහරක් ඉවුරේ රැඳිණි. එක් අඹ ගෙඩියක් ගංගාවේ සැඩ පහරට හසු වී අනුපිළිවෙළින් බරණැස් නුවර අසලට පැමිණියේය.

Tena ca samayena bārāṇasirājā lohajālaparikkhitte gaṅgājale nhāyati. Atha taṃ phalaṃ nadisotena vuyhamānaṃ anukkamena āgantvā lohajāle laggi. Taṃ vaṇṇagandharasasampannaṃ mahantaṃ dibbaṃ ambaphalaṃ disvā rājapurisā rañño upanesuṃ. Rājā tassa ekadesaṃ gahetvā vīmaṃsanatthāya ekassa bandhanāgāre ṭhapitassa vajjhacorassa khādituṃ adāsi. So taṃ khāditvā ‘‘deva, mayā evarūpaṃ na khāditapubbaṃ, dibbamidaṃ maññe ambaphala’’nti āha. Rājā punapi tassa ekaṃ khaṇḍaṃ adāsi. So taṃ khāditvā vigatavalitapalito ativiya manohararūpo yobbane ṭhito viya ahosi. Taṃ disvā rājā acchariyabbhutajāto taṃ ambaphalaṃ paribhuñjitvā sarīre visesaṃ labhitvā manusse pucchi – ‘‘kattha evarūpāni dibbaambaphalāni saṃvijjantī’’ti? Manussā evamāhaṃsu – ‘‘himavante kira, deva, pabbatarāje’’ti. ‘‘Sakkā pana tāni ānetu’’nti? ‘‘Vanacarakā, deva, jānantī’’ti.

එසමයෙහි බරණැස් රජතුමා යකඩ දැල්වලින් වට කරන ලද ගංගා ජලයේ ස්නානය කරමින් සිටියේය. එවිට ගංගා දිය පහරෙහි පාවී ආ එම අඹ ගෙඩිය අනුපිළිවෙළින් පැමිණ යකඩ දැලෙහි රැඳුණි. වර්ණයෙන්, සුවඳින් හා රසයෙන් පිරිපුන් එම විශාල දිව්‍ය අඹ ගෙඩිය දැක රාජ පුරුෂයෝ එය රජුට පිළිගැන්වූහ. රජතුමා එම අඹ ගෙඩියෙන් කොටසක් ගෙන එය පරීක්ෂා කර බැලීම සඳහා සිරගෙදර සිටි මරණ දඬුවම නියම වූ එක් සොරෙකුට කෑමට දුන්නේය. ඔහු එය අනුභව කර, “දේවයන් වහන්ස, මා මෙවැනි ඵලයක් පෙර කිසි දිනක අනුභව කර නැත, මෙය දිව්‍යමය අඹ ගෙඩියක් යැයි සිතමි” යි පැවසීය. රජතුමා නැවතත් ඔහුට තවත් කැබැල්ලක් දුන්නේය. ඔහු එය කෑ පසු, ඔහුගේ සම රැළි වැටීම හා කෙස් පැසීම දුරු වී, යෞවනයෙකු මෙන් ඉතා මනහර රූපයක් ඇත්තෙකු විය. එය දැක රජතුමා මවිතයට පත්ව, අඹ ගෙඩිය අනුභව කර ශරීරයේ විශේෂ වෙනසක් ලැබ, “මෙවැනි දිව්‍ය අඹ ගෙඩි කොහේ තිබේදැයි” මිනිසුන්ගෙන් විමසීය. “දේවයන් වහන්ස, හිමවත් පර්වත රාජයාගේ (හිමාලයේ) ඒවා ඇති බව අසන්නට ලැබී ඇතැයි” මිනිසුන් පැවසූහ. “ඒවා ගෙන ඒමට හැකිදැයි” රජු ඇසූ විට, “දේවයන් වහන්ස, වනචරයන් ඒ ගැන දනිති” යි ඔවුහු පැවසූහ.

Rājā vanacarake pakkosāpetvā tesaṃ tamatthaṃ ācikkhitvā tehi sammantetvā dinnassa ekassa vanacarakassa sahassaṃ datvā taṃ vissajjesi – ‘‘gaccha, sīghaṃ taṃ me ambaphalaṃ ānehī’’ti. So taṃ kahāpaṇasahassaṃ puttadārassa datvā pātheyyaṃ gahetvā paṭigaṅgaṃ kaṇṇamuṇḍadahābhimukho gantvā manussapathaṃ atikkamitvā kaṇṇamuṇḍadahato oraṃ saṭṭhiyojanappamāṇe padese ekaṃ tāpasaṃ disvā tena ācikkhitamaggena gacchanto puna tiṃsayojanappamāṇe padese ekaṃ tāpasaṃ disvā, tena ācikkhitamaggena gacchanto puna pannarasayojanappamāṇe ṭhāne aññaṃ tāpasaṃ disvā, tassa attano āgamanakāraṇaṃ kathesi. Tāpaso taṃ anusāsi – ‘‘ito paṭṭhāya imaṃ mahāgaṅgaṃ pahāya imaṃ khuddakanadiṃ nissāya paṭisotaṃ gacchanto yadā pabbatavivaraṃ passasi, tadā rattiyaṃ ukkaṃ gahetvā paviseyyāsi. Ayañca nadī rattiyaṃ nappavattati, tena [Pg.143] te gamanayoggā hoti, katipayayojanātikkamena te ambe passissasī’’ti. So tathā katvā udayante sūriye vividharatanaraṃsijālapajjotitabhūmibhāgaṃ phalabhārāvanatasākhāvitānatarugaṇopasobhitaṃ nānāvidhavihaṅgagaṇūpakūjitaṃ ativiya manoharaṃ ambavanaṃ sampāpuṇi.

රජතුමා වැද්දන් කැඳවා ඔවුන්ට ඒ අඹ පල පිළිබඳ කාරණය පවසා, ඔවුන් සමඟ සාකච්ඡා කොට එක් වැද්දෙකුට කහවනු දහසක් දී, "යන්න, වහාම මට ඒ අඹ ගෙඩිය රැගෙන එන්න" යැයි පවසා ඔහු පිටත් කර හැරියේය. ඒ වැද්දා එම කහවනු දහස අඹුදරුවන්ට දී, මඟ වියදම් රැගෙන ගංගා නදිය දිගේ කණ්ණමුණ්ඩ විල දෙසට ගොස්, මිනිස් පථය ඉක්මවා කණ්ණමුණ්ඩ විලට මෙපිටින් යොදුන් හැටක් පමණ දුර ස්ථානයක එක් තාපසයෙකු දැක, ඔහු පැවසූ මඟ ඔස්සේ යමින් නැවත යොදුන් තිහක් පමණ දුරකදී තවත් තාපසයෙකු දැක, ඔහු දැක්වූ මඟ ඔස්සේ යමින් නැවත යොදුන් පහළොවක් පමණ දුරකදී තවත් තාපසයෙකු දැක, ඔහුට තමන් පැමිණි කාරණය පැවසීය. එම තාපසයා ඔහුට මෙසේ අනුශාසනා කළේය: "මෙහි සිට මේ මහා ගංගාව හැර දමා මේ කුඩා නදිය ඇසුරු කරමින් උඩුගං බලා යන විට කඳු බෙනයක් දක්නට ලැබේවි. එතැන් සිට රාත්‍රී කාලයේදී පන්දමක් ගෙන ගමන් කරන්න. මේ නදිය රාත්‍රියට නොගලයි, එබැවින් ඔබට ගමන් කිරීමට සුදුසු වේ. යොදුන් කිහිපයක් ගිය පසු ඔබට ඒ අඹ ගස් දැකගත හැකි වනු ඇත." ඔහු ඒ ආකාරයෙන්ම කොට, සූර්යයා උදා වන කල්හි විවිධ රත්න රශ්මි ජාලයෙන් බබළන භූමි ප්‍රදේශයක් ඇති, පලබරින් නැමුණු අතු නමැති වියන් සහිත වෘක්ෂ සමූහයෙන් අලංකාර වූ, නානාවිධ පක්ෂීන්ගේ නාදයෙන් ගිගුම් දෙන, අතිශයින් මනෝහර වූ අඹ වනයට පැමිණියේය.

Atha naṃ tā amanussitthiyo dūratova āgacchantaṃ disvā ‘‘esa mama pariggaho, esa mama pariggaho’’ti upadhāviṃsu. So pana tāhi saddhiṃ tattha dibbasampattiṃ anubhavituṃ yoggassa puññakammassa akatattā tā disvāva bhīto viravanto palāyitvā anukkamena bārāṇasiṃ patvā taṃ pavattiṃ rañño ārocesi. Rājā taṃ sutvā tā itthiyo daṭṭhuṃ ambaphalāni ca paribhuñjituṃ sañjātābhilāso rajjabhāraṃ amaccesu āropetvā migavāpadesena sannaddhadhanukalāpo khaggaṃ bandhitvā katipayamanussaparivāro teneva vanacarakena dassitamaggena gantvā katipayayojanantare ṭhāne manussepi ṭhapetvā vanacarakameva gahetvā anukkamena gantvā tampi tato nivattāpetvā udayante divākare ambavanaṃ pāvisi. Atha naṃ tā itthiyo abhinavauppannamiva devaputtaṃ disvā paccuggantvā ‘‘rājā’’ti ñatvā sañjātasinehabahumānā sakkaccaṃ nhāpetvā dibbehi vatthālaṅkāramālāgandhavilepanehi sumaṇḍitapasādhitaṃ katvā vimānaṃ āropetvā nānaggarasaṃ dibbabhojanaṃ bhojetvā tassa icchānurūpaṃ payirupāsiṃsu.

එකල්හි ඒ අමනුෂ්‍ය ස්ත්‍රීන් (වේමානික ප්‍රේතියන්) දුරදීම එන්නා වූ ඒ වැද්දා දැක, "මොහු මාගේ සැමියාය, මොහු මාගේ සැමියාය" යැයි පවසමින් ඔහු දෙසට දිව ආහ. එහෙත් ඒ වැද්දා එහි දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කිරීමට සුදුසු පින්කම් කොට නොතිබූ බැවින්, ඒ ස්ත්‍රීන් දුටු සැනින් බියපත් වී කෑගසමින් පලා ගොස් පිළිවෙළින් බාරාණසී නුවරට පැමිණ ඒ පුවත රජුට සැළ කළේය. රජතුමා එය අසා ඒ ස්ත්‍රීන් දැකීමටත්, අඹ පල අනුභව කිරීමටත් මහත් ආශාවක් ඇති වී, රාජ්‍යය අමාත්‍යවරුන්ට පවරා, මුව දඩයමේ යන මුවාවෙන් දුනු ඊතල සන්නද්ධව කඩුවක් ද බැඳගෙන මිනිසුන් කිහිප දෙනෙකු පිරිවරා ඒ වැද්දා පෙන්වූ මඟ ඔස්සේ ගොස්, යොදුන් කිහිපයක දුරින් සෙසු මිනිසුන් නවත්වා වැද්දා පමණක් කැඳවාගෙන ගොස්, පසුව ඔහුද එතැනින් හරවා යවා, සූර්යයා උදා වන කල්හි අඹ වනයට ඇතුළු විය. එකල්හි ඒ ස්ත්‍රීන් අලුතින් උපන් දිව්‍ය පුත්‍රයෙකු වැනි රජු දැක, පෙරගමන් කොට රජු බව දැන, උපන් සෙනෙහසින් හා ගෞරවයෙන් යුතුව ගෞරවාන්විතව නාවා, දිව්‍යමය වස්ත්‍රාභරණ, මල් හා සුවඳ විලවුන්වලින් මැනවින් සරසා විමානයට පමුණුවා, අනේකවිධ ප්‍රණීත රසැති දිව්‍ය භෝජන අනුභව කරවා, රජුගේ කැමැත්ත පරිදි උපස්ථාන කළහ.

Atha diyaḍḍhavassasate atikkante rājā aḍḍharattisamaye uṭṭhahitvā nisinno taṃ aticāriniṃ petiṃ pokkharaṇitīraṃ gacchantiṃ disvā ‘‘kiṃ nu kho esā imāya velāya gacchatī’’ti vīmaṃsitukāmo anubandhi. Atha naṃ tattha gataṃ sunakhena khajjamānaṃ disvā ‘‘kiṃ nu kho ida’’nti ajānanto tayo ca divase vīmaṃsitvā ‘‘eso etissā paccāmitto bhavissatī’’ti nisitena usunā vijjhitvā jīvitā voropetvā tañca itthiṃ pothetvā pokkharaṇiṃ otāretvā paṭiladdhapurimarūpaṃ disvā –

ඉක්බිති වසර එකසිය පනහක් ගත වූ පසු, දිනක් රජතුමා මධ්‍යම රාත්‍රියේ අවදිව හිඳිනා විට, වැරදි ලෙස හැසිරෙන ඒ ප්‍රේතිය පොකුණු තීරයට යනු දැක, "ඈ මේ වේලාවේ කොහේ යන්නේදැයි" පරීක්ෂා කරනු පිණිස ඇය පසුපස ගියේය. එහිදී ඇය බල්ලෙකු විසින් කනු ලබනු දැක, "මේ කුමක්දැයි" නොදැන තුන් දිනක් පුරා පරීක්ෂා කොට, "මේ බල්ලා ඇගේ සතුරෙකු විය යුතුය" යි සිතා මුවහත් කළ ඊතලයකින් විද බල්ලා මරා දමා, ඒ ස්ත්‍රියටද තළා පොකුණට බස්සවා, ඇය යළිත් පැරණි රූපය ලබාගත් බව දැක මෙසේ විමසීය:

348.

348.

‘‘Soṇṇasopānaphalakā[Pg.144], soṇṇavālukasanthatā;

Tattha sogandhiyā vaggū, sucigandhā manoramā.

රන් සෝපාන පුවරු ඇති, රන් වැල්ලෙන් අතුරන ලද, එහි සුවඳවත් වූ, යහපත් වූ, පිරිසිදු සුවඳැති මනෝඥ සුළං හමයි.

349.

349.

‘‘Nānārukkhehi sañchannā, nānāgandhasameritā;

Nānāpadumasañchannā, puṇḍarīkasamotatā.

නානාවිධ වෘක්ෂයන්ගෙන් වැසුණු, නානාවිධ සුවඳ විහිදුවන, නානාවිධ පියුම්වලින් වැසුණු, සුදු නෙලුම්වලින් ගැවසුණු (ඔබේ පොකුණ පවතී).

350.

350.

‘‘Surabhiṃ sampavāyanti, manuññā māluteritā;

Haṃsakoñcābhirudā ca, cakkavakkābhikūjitā.

මඳ පවනින් සැලෙන සුවඳවත් වූ මනෝඥ සුළඟ මැනවින් හමයි. හංසයන් හා කොස් ලිහිණියන්ගේ හඬ පතළ වූ, චක්‍රවාක පක්ෂීන් කූජනය කරන මනරම් හඬ ඇත්තේය.

351.

351.

‘‘Nānādijagaṇākiṇṇā, nānāsaragaṇāyutā;

Nānāphaladharā rukkhā, nānāpupphadharā vanā.

නානාවිධ පක්ෂි සමූහයාගෙන් පිරුණු, නානාවිධ නාදයන්ගෙන් යුක්ත වූ, නානාවිධ පල දරන වෘක්ෂයන් හා නානාවිධ පුෂ්පයන් දරන උයන් ඔබට ඇත්තේය.

352.

352.

‘‘Na manussesu īdisaṃ, nagaraṃ yādisaṃ idaṃ;

Pāsādā bahukā tuyhaṃ, sovaṇṇarūpiyāmayā;

Daddallamānā ābhenti, samantā caturo disā.

මිනිසුන් අතර මෙබඳු නුවරක් නැත. රනින් හා රිදියෙන් කළ ඔබගේ බොහෝ ප්‍රාසාදයන් සතර දිශාවන් බබළවමින් හාත්පස බැබළෙයි.

353.

353.

‘‘Pañca dāsisatā tuyhaṃ, yā temā paricārikā;

Tā kambukāyūradharā, kañcanāveḷabhūsitā.

ඔබට උපස්ථාන කරන ඒ පන්සියයක් සේවිකාවෝ වෙති. ඔවුහු වළලු හා රන් ආභරණවලින් සැරසුණු කෙස් කළඹක් ඇත්තාහ.

354.

354.

‘‘Pallaṅkā bahukā tuyhaṃ, sovaṇṇarūpiyāmayā;

Kadalimigasañchannā, sajjā gonakasanthatā.

ඔබට රනින් හා රිදියෙන් කළ, මුව සමින් හා ලොම් පලසින් වැසුණු, සයනය කිරීමට සුදුසු බොහෝ පර්යංකයන් ඇත්තේය.

355.

355.

‘‘Yattha tuvaṃ vāsūpagatā, sabbakāmasamiddhinī;

Sampattāyaḍḍharattāya, tato uṭṭhāya gacchasi.

සෑම කැමැත්තක්ම සම්පූර්ණ වී ඇති ඔබ, යම් පර්යංකයක සයනය කරන්නෙහිද, මධ්‍යම රාත්‍රිය පැමිණි කල්හි එතැනින් නැගිට යන්නෙහිය.

356.

356.

‘‘Uyyānabhūmiṃ gantvāna, pokkharaññā samantato;

Tassā tīre tuvaṃ ṭhāsi, harite saddale subhe.

උයනට ගොස් පොකුණ අවට ඇති, ඒ පොකුණේ තීරයෙහි වූ නිල් තණකොළ සහිත මනරම් බිමෙහි ඔබ සිටින්නෙහිය.

357.

357.

‘‘Tato te kaṇṇamuṇḍo sunakho, aṅgamaṅgāni khādati;

Yadā ca khāyitā āsi, aṭṭhisaṅkhalikā katā;

Ogāhasi pokkharaṇiṃ, hoti kāyo yathā pure.

එවිට කන් කැපී ගිය කළු බල්ලෙක් ඔබේ අතපය කයි. ඔබ ඇටසැකිල්ලක් පමණක් වූ කල්හි, පොකුණට බසින්නෙහිය. එවිට ඔබේ ශරීරය පෙර පරිදිම වෙයි.

358.

358.

‘‘Tato tvaṃ aṅgapaccaṅgī, sucāru piyadassanā;

Vatthena pārupitvāna, āyāsi mama santikaṃ.

ඉන්පසු ඔබ මනරම් අඟපසඟ ඇති, ප්‍රිය දර්ශන ඇති තැනැත්තියක වී, වස්ත්‍රයක් හැඳ මා වෙත එන්නෙහිය.

359.

359.

‘‘Kiṃ [Pg.145] nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, kaṇṇamuṇḍo sunakho tava;

Aṅgamaṅgāni khādatī’’ti. –

ඔබ කයින්, වචනයෙන් හෝ සිතින් කළ වැරදි ක්‍රියාව කුමක්ද? කවර අකුසල කර්මයක විපාකයෙන් මේ කන් කැපී ගිය බල්ලා ඔබේ අතපය කන්නේද?

Dvādasahi gāthāhi taṃ tassa pavattiṃ paṭipucchi.

ගාථා දොළොසකින් ඇයගෙන් ඒ ප්‍රවෘත්තිය විමසුවේය.

348. Tattha soṇṇasopānaphalakāti suvaṇṇamayasopānaphalakā. Soṇṇavālukasanthatāti samantato suvaṇṇamayāhi vālukāhi santhatā. Tatthāti pokkharaṇiyaṃ. Sogandhiyāti sogandhikā. Vaggūti sundarā rucirā. Sucigandhāti manuññagandhā.

348. එහි 'සෝණසොපානඵලකා' යනු රනින් කළ තරප්පු පුවරුය. 'සෝණවාලුකසන්ථතා' යනු හාත්පස රන් වැල්ලෙන් අතුරන ලද යන්නයි. 'තත්ථ' යනු ඒ පොකුණෙහිය. 'සොගන්ධියා' යනු සුවඳවත් වූ යන්නයි. 'වග්ගු' යනු යහපත් හෙවත් රුචි උපදවන යන්නයි. 'සුචිගන්ධා' යනු මනෝඥ සුවඳ ඇති යන්නයි.

349. Nānāgandhasameritāti nānāvidhasurabhigandhavasena gandhavāyunā samantato eritā. Nānāpadumasañchannāti nānāvidharattapadumasañchāditasalilatalā. Puṇḍarīkasamotatāti setapadumehi ca samokiṇṇā.

349. 'නානාගන්ධසමේරිතා' යනු නානාවිධ සුගන්ධවත් සුවඳේ බලයෙන් හාත්පසින් හමන සුළඟින් යුත් යන්නයි. 'නානාපදුමසඤ්ඡන්නා' යනු නානාවිධ රතු නෙලුම්වලින් වැසුණු ජලතලයක් ඇති යන්නයි. 'පුණ්ඩරීකසමොතතා' යනු සුදු නෙලුම්වලින් ද ගැවසුණු යන්නයි.

350. Surabhiṃ sampavāyantīti sammadeva sugandhaṃ vāyati pokkharaṇīti adhippāyo. Haṃsakoñcābhirudāti haṃsehi ca koñcehi ca abhināditā.

350. 'සුරභිං සම්පවායන්ති' යනු පොකුණ මැනවින් සුවඳ විහිදුවයි යන අදහසයි. 'හංසකොඤ්චාභිරුදා' යනු හංසයන් හා කොස් ලිහිණියන් විසින් නාද කරන ලද යන්නයි.

351. Nānādijagaṇākiṇṇāti nānādijagaṇākiṇṇā. Nānāsaragaṇāyutāti nānāvidhavihaṅgamābhirudasamūhayuttā. Nānāphaladharāti nānāvidhaphaladhārino sabbakālaṃ vividhaphalabhāranamitasākhattā. Nānāpupphadharā vanāti nānāvidhasurabhikusumadāyikāni vanānīti attho. Liṅgavipallāsena hi ‘‘vanā’’ti vuttaṃ.

351. 'නානාදිජගණාකිණ්ණා' යනු නානාවිධ පක්ෂීන්ගෙන් පිරුණු යන්නයි. 'නානාසරගණායුතා' යනු නානාවිධ පක්ෂීන්ගේ නාද සමූහයෙන් යුක්ත වූ යන්නයි. 'නානාඵලධරා' යනු හැම කල්හිම විවිධ පලබරින් නැමුණු අතු ඇති බැවින් නානාවිධ ඵල දරන වෘක්ෂයන් යන්නයි. 'නානාපුප්ඵධරා වනා' යනු නානාවිධ සුවඳ මල් ලබා දෙන උයන් යන්න අර්ථයයි. ස්ත්‍රී පුරුෂ ලිංග භේදය වෙනස් වීම නිසා මෙහි 'වනා' යැයි යෙදී ඇත.

352. Na manussesu īdisaṃ nagaranti yādisaṃ tava idaṃ nagaraṃ, īdisaṃ manussesu natthi, manussaloke na upalabbhatīti attho. Rūpiyamayāti rajatamayā. Daddallamānāti ativiya virocamānā. Ābhentīti sobhayanti. Samantā caturo disāti samantato catassopi disāyo.

352. ‘න මනුස්සේසු ඊදිසං නගරං’ යනු ඔබගේ මේ නගරය යම්බඳුද, එබඳු නගරයක් මිනිසුන් අතර නැත, මිනිස් ලොවෙහි දක්නට නොලැබේ යන අර්ථයයි. ‘රූපියමයා’ යනු රිදියෙන් නිමවන ලද යන්නයි. ‘දද්දල්ලමානා’ යනු ඉතා බබළන්නා වූ යන්නයි. ‘ආභෙන්තී’ යනු බැබළෙන්නා වූ (සෝභමාන) යන්නයි. ‘සමන්තා චතුරෝ දිසා’ යනු අවට සතර දිශාවන්ම යන්නයි.

353. Yā temāti yā te imā. Paricārikāti veyyāvaccakāriniyo. Tāti tā paricārikāyo. Kambukāyūradharāti saṅkhavalayakāyūravibhūsitā. Kañcanāveḷabhūsitāti suvaṇṇavaṭaṃsakasamalaṅkatakesahatthā.

353. ‘යා තේමා’ යනු යම් මේ ඔබගේ (පරිවාර ස්ත්‍රීහු) යන්නයි. ‘පරිචාරිකා’ යනු වතාවත් කරන ස්ත්‍රීහුය. ‘තා’ යනු ඒ පරිවාර ස්ත්‍රීහුය. ‘කම්බුකායූරධරා’ යනු හක්ගෙඩි වළලු හා බාහු මාලාවලින් සැරසුණු යන්නයි. ‘කඤ්චනාවේළභූසිතා’ යනු ස්වර්ණමය වූ මල් හා ආභරණවලින් මනාව සරසන ලද කේශ කලාපයන් ඇත්තා වූ යන්නයි.

354. Kadalimigasañchannāti [Pg.146] kadalimigacammapaccattharaṇatthatā. Sajjāti sajjitā sayituṃ yuttarūpā. Gonakasanthatāti dīghalomakena kojavena santhatā.

354. ‘කදලිමිගසඤ්ඡන්නා’ යනු කදලි මුව සමින් කළ ඇතිරිලිවලින් වසන ලද යන්නයි. ‘සජ්ජා’ යනු නිදා ගැනීමට සුදුසු පරිදි සකස් කරන ලද යන්නයි. ‘ගෝණකසන්ථතා’ යනු දිගු ලොම් සහිත ලොම් ඇතිරිලි (බුමුතුරුණු) එලන ලද යන්නයි.

355. Yatthāti yasmiṃ pallaṅke. Vāsūpagatāti vāsaṃ upagatā, sayitāti attho. Sampattāyaḍḍharattāyāti aḍḍharattiyā upagatāya. Tatoti pallaṅkato.

355. ‘යත්ථ’ යනු යම් පර්යංකයෙක්හි (ඇඳක) යන්නයි. ‘වාසූපගතා’ යනු වාසය සඳහා පැමිණි, එනම් නිදාගත් යන අර්ථයයි. ‘සම්පත්තායඩ්ඪරත්තායා’ යනු මධ්‍යම රාත්‍රිය පැමිණි කල්හි යන්නයි. ‘තතෝ’ යනු ඒ පර්යංකයෙන් යන්නයි.

356. Pokkharaññāti pokkharaṇiyā. Hariteti nīle. Saddaleti taruṇatiṇasañchanne. Subheti suddhe. Subheti vā tassā ālapanaṃ. Bhadde, samantato harite saddale tassā pokkharaṇiyā tīre tvaṃ gantvāna ṭhāsi tiṭṭhasīti yojanā.

356. ‘පොක්ඛරඤ්ඤා’ යනු පොකුණෙහි යන්නයි. ‘හරිතේ’ යනු නිල් පැහැති වූ යන්නයි. ‘සද්දලේ’ යනු ළපටි තණකොළවලින් වැසුණු යන්නයි. ‘සුභේ’ යනු පිරිසිදු වූ යන්නයි. එසේත් නැතහොත් ‘සුභේ’ යනු ඇයට කෙරෙන ඇමතීමකි. පින්වතිය, අවට නිල් පැහැති ළපටි තණකොළවලින් වැසුණු ඒ පොකුණේ ඉවුරට ඔබ ගොස් සිටියෙහිය යනු මෙහි සම්බන්ධයයි.

357. Kaṇṇamuṇḍoti khaṇḍitakaṇṇo chinnakaṇṇo. Khāyitā āsīti khāditā ahosi. Aṭṭhisaṅkhalikā katāti aṭṭhisaṅkhalikamattā katā. Yathā pureti sunakhena khādanato pubbe viya.

357. ‘කණ්ණමුණ්ඩෝ’ යනු කන් කැපී ගිය හෙවත් කන් නැති යන්නයි. ‘ඛායිතා ආසී’ යනු අනුභව කරන ලද්දී වූවාය යන්නයි. ‘අට්ඨිසංඛලිකා කතා’ යනු ඇටසැකිල්ලක් පමණක් ඉතිරි කරන ලද්දී යන්නයි. ‘යථා පුරේ’ යනු බල්ලා විසින් කෑමට පෙර පැවති පරිදිම යන්නයි.

358. Tatoti pokkharaṇiṃ ogāhanato pacchā. Aṅgapaccaṅgīti paripuṇṇasabbaṅgapaccaṅgavatī. Sucārūti suṭṭhu manoramā. Piyadassanāti dassanīyā. Āyāsīti āgacchasi.

358. ‘තතෝ’ යනු පොකුණට බැසීමෙන් පසුව යන්නයි. ‘අංගපච්චංගී’ යනු සියලු අඟ පසඟින් පරිපූර්ණ වූ යන්නයි. ‘සුචාරූ’ යනු ඉතා සිත්කළු වූ යන්නයි. ‘පියදස්සනා’ යනු දැකීමට ප්‍රියජනක රූපයක් ඇති යන්නයි. ‘ආයාසී’ යනු ඔබ පැමිණෙන්නෙහිය යන්නයි.

Evaṃ tena raññā pucchitā sā petī ādito paṭṭhāya attano pavattiṃ tassa kathentī –

මෙසේ ඒ රජු විසින් විමසන ලද ඒ ප්‍රේතිය, ආරම්භයේ සිට තමන්ගේ තොරතුරු ඔහුට පවසන්නී මෙසේ කීවාය.

360.

360.

‘‘Kimilāyaṃ gahapati, saddho āsi upāsako;

Tassāhaṃ bhariyā āsiṃ, dussīlā aticārinī.

“දේවයන් වහන්ස, පෙර කිමිලා නුවර ශ්‍රද්ධාවන්ත උපාසක ගෘහපතියෙක් සිටියේය. මම ඔහුගේ බිරිඳ වූවෙමි. මම දුශ්ශීල වූ, පරපුරුෂ සේවනයෙහි යෙදුණු තැනැත්තියක් වීමි.”

361.

361.

‘‘So maṃ aticaramānāya, sāmiko etadabravi;

‘Netaṃ taṃ channaṃ patirūpaṃ, yaṃ tvaṃ aticarāsi maṃ’.

“මෙසේ පරපුරුෂ සේවනයෙහි යෙදෙන මට මගේ ස්වාමියා මෙසේ කීවේය: ‘ඔබ මා ඉක්මවා පරපුරුෂයන් කරා යෑම නුසුදුසුය, නොගැලපෙන්නකි’ කියායි.”

362.

362.

‘‘Sāhaṃ ghorañca sapathaṃ, musāvādañca bhāsisaṃ;

‘Nāhaṃ taṃ aticarāmi, kāyena uda cetasā.

“එවිට මම දරුණු ලෙස දිවුරා බොරු කීවෙමි: ‘මම කයින් හෝ සිතින් හෝ ඔබ ඉක්මවා පරපුරුෂ සේවනයක නොයෙදෙමි’ කියායි.”

363.

363.

‘‘‘Sacāhaṃ [Pg.147] taṃ aticarāmi, kāyena uda cetasā;

Kaṇṇamuṇḍoyaṃ sunakho, aṅgamaṅgāni khādatu’.

“‘ඉදින් මම කයින් හෝ සිතින් හෝ ඔබ ඉක්මවා පරපුරුෂ සේවනයක යෙදෙන්නී නම්, කන් කැපී ගිය මේ බල්ලා මගේ අඟ පසඟ අනුභව කෙරේවා’ (යැයි මම පැවසුවෙමි).”

364.

364.

‘‘Tassa kammassa vipākaṃ, musāvādassa cūbhayaṃ;

Satteva vassasatāni, anubhūtaṃ yato hi me;

Kaṇṇamuṇḍo ca sunakho, aṅgamaṅgāni khādatī’’ti. – pañca gāthā āha;

“මම යම් හෙයකින් ඒ අකුසල කර්මයේත්, මුසාවාදයේත් යන දෙකෙහිම විපාකය වසර හත්සියයක් තිස්සේ වින්දෙමි. ඒ හේතුවෙන් මේ කන් කැපී ගිය බල්ලා මගේ අඟ පසඟ අනුභව කරයි” යනුවෙන් ගාථා පහක් පැවසුවාය.

360-1. Tattha kimilāyanti evaṃnāmake nagare. Aticārinīti bhariyā hi patiṃ atikkamma caraṇato ‘‘aticārinī’’ti vuccati. Aticaramānāya mayi so sāmiko maṃ etadabravīti yojanā. Netaṃ channantiādi vuttākāradassanaṃ. Tattha netaṃ channanti na etaṃ yuttaṃ. Na patirūpanti tasseva vevacanaṃ. Yanti kiriyāparāmasanaṃ. Aticarāsīti aticarasi, ayameva vā pāṭho. Yaṃ maṃ tvaṃ aticarasi, tattha yaṃ aticaraṇaṃ, netaṃ channaṃ netaṃ patirūpanti attho.

360-1. එහි ‘කිමිලායං’ යනු ඒ නමින් යුත් නගරයෙහි යන්නයි. ‘අතිචාරිනී’ යනු බිරිඳ තම ස්වාමියා ඉක්මවා හැසිරෙන බැවින් ඇයට ‘අතිචාරිනී’ යැයි කියනු ලැබේ. ‘අතිචරමානාය මයි’ යනු මා පරපුරුෂ සේවනයෙහි යෙදෙන කල්හි ඒ ස්වාමියා මට මෙය කීවේය යනු සම්බන්ධයයි. ‘නේතං ඡන්නං’ ආදියෙන් පැවසූ ආකාරය දක්වයි. එහි ‘නේතං ඡන්නං’ යනු මෙය නුසුදුසුය යන්නයි. ‘න පතිරූපං’ යන්න එහිම පර්යාය වචනයකි. ‘යං’ යනු ක්‍රියාව ඇමතීමකි. ‘අතිචරාසී’ යනු පරපුරුෂ සේවනයෙහි යෙදෙන්නෙහිය යන්නයි, මෙයම පාඨයයි. ඔබ මා ඉක්මවා යම් පරපුරුෂ සේවනයක් කරයිද, ඒ පරපුරුෂ සේවනය නුසුදුසුය, නොගැලපෙන්නකි යනු අර්ථයයි.

362-4. Ghoranti dāruṇaṃ. Sapathanti sapanaṃ. Bhāsisanti abhāsiṃ. Sacāhanti sace ahaṃ. Tanti tvaṃ. Tassa kammassāti tassa pāpakammassa dussīlyakammassa. Musāvādassa cāti ‘‘nāhaṃ taṃ aticarāmī’’ti vuttamusāvādassa ca. Ubhayanti ubhayassa vipākaṃ. Anubhūtanti anubhūyamānaṃ mayāti attho. Yatoti yato pāpakammato.

362-4. ‘ඝෝරං’ යනු දරුණු වූ යන්නයි. ‘සපථං’ යනු දිවුරීමයි. ‘භාසිසං’ යනු පැවසුවෙමි යන්නයි. ‘සචාහං’ යනු ඉදින් මම යන්නයි. ‘තං’ යනු ඔබව යන්නයි. ‘තස්ස කම්මස්ස’ යනු ඒ පාප කර්මයේ හෙවත් දුශ්ශීල කර්මයේ යන්නයි. ‘මුසාවාදස්ස ච’ යනු ‘මම ඔබ ඉක්මවා නොයමි’ යැයි පැවසූ බොරුවේද යන්නයි. ‘උභයං’ යනු ඒ කර්ම දෙකෙහිම විපාකය යන්නයි. ‘අනුභූතං’ යනු මා විසින් අනුභව කරන ලදී යන අර්ථයයි. ‘යතෝ’ යනු යම් පාප කර්මයක් හේතුවෙන්ද යන්නයි.

Evañca pana vatvā tena attano kataṃ upakāraṃ kittentī –

මෙසේ පවසා නැවතත් ඔහු තමන්ට කළ උපකාරය වර්ණනා කරමින් මෙසේ පැවසුවාය:

365.

365.

‘‘Tvañca deva bahukāro, atthāya me idhāgato;

Sumuttāhaṃ kaṇṇamuṇḍassa, asokā akutobhayā.

“දේවයන් වහන්ස, ඔබ මට බොහෝ උපකාර කළ කෙනෙකි. මාගේ යහපත පිණිස මෙහි පැමිණියේය. දැන් මම ඒ කන් කැපී ගිය බල්ලාගෙන් මනාව මිදුණෙමි, සෝක රහිත වූවෙමි, කිසිදු බියක් නැති තැනැත්තියක් වීමි.”

366.

366.

‘‘Tāhaṃ deva namassāmi, yācāmi pañjalīkatā;

Bhuñja amānuse kāme, rama deva mayā sahā’’ti. –

“දේවයන් වහන්ස, මම ඔබට නමස්කාර කරමි, දොහොත් මුදුන් දී අයැද සිටිමි. මේ දිව්‍යමය වූ කාම සම්පත් අනුභව කරන්න, රජතුමනි, මා සමඟ සතුටු වන්න.”

Dve gāthā āha. Tattha devāti rājānaṃ ālapati. Kaṇṇamuṇḍassāti kaṇṇamuṇḍato. Nissakke hi idaṃ sāmivacanaṃ. Atha rājā tattha vāsena nibbinnamānaso gamanajjhāsayaṃ pakāsesi. Taṃ sutvā petī rañño paṭibaddhacittā tatthevassa vāsaṃ yācantī ‘‘tāhaṃ, deva, namassāmī’’ti gāthamāha.

යනුවෙන් ගාථා දෙකක් පැවසුවාය. එහි ‘දේවා’ යනු රජු ඇමතීමකි. ‘කණ්ණමුණ්ඩස්සා’ යනු කන් කැපී ගිය බල්ලාගෙන් යන්නයි. මෙහි ‘කණ්ණමුණ්ඩස්ස’ යන්න සප්තමී විභක්තිය වෙනුවට ෂෂ්ඨී විභක්තියෙන් යෙදී ඇත. ඉක්බිති රජු එහි වාසය කිරීමෙන් කලකිරුණු සිත් ඇත්තේ යෑමට කැමැත්ත පළ කළේය. එය ඇසූ ප්‍රේතිය රජු කෙරෙහි බැඳුණු සිත් ඇතිව, එහිම රඳවා ගැනීමට අයැද සිටිමින් ‘තාහං දේව නමස්සාමි’ යන ගාථාව පැවසුවාය.

Puna [Pg.148] rājā ekaṃsena nagaraṃ gantukāmova hutvā attano ajjhāsayaṃ pavedento –

නැවතත් රජු නියත වශයෙන්ම නගරයට යනු කැමැත්තෙන්ම තමාගේ අදහස පවසමින් මෙසේ කීවේය:

367.

367.

‘‘Bhuttā amānusā kāmā, ramitomhi tayā saha;

Tāhaṃ subhage yācāmi, khippaṃ paṭinayāhi ma’’nti. –

“දිව්‍යමය කාම සම්පත් අනුභව කරන ලදී. ඔබ සමඟ සතුටු වූයෙමි. පින්වතිය, මම ඔබෙන් අයැද සිටිමි, වහාම මාව නැවත (මාගේ නුවරට) පමුණුවන්න.”

Osānagāthamāha. Tattha tāhanti taṃ ahaṃ. Subhageti subhagayutte. Paṭinayāhi manti mayhaṃ nagarameva maṃ paṭinehi. Sesaṃ sabbattha pākaṭameva.

යනුවෙන් අවසාන ගාථාව පැවසුවාය. එහි ‘තාහං’ යනු ඒ මම යන්නයි. ‘සුභගේ’ යනු සුන්දරත්වයෙන් යුත් තැනැත්තිය යන්නයි. ‘පටිනයාහි මං’ යනු මාගේ නගරයටම මා පමුණුවන්න යන්නයි. ඉතිරිය සෑම තැනකම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේය.

Atha sā vimānapetī rañño vacanaṃ sutvā viyogaṃ asahamānā sokāturatāya byākulahadayā vedhamānasarīrā nānāvidhehi upāyehi āyācitvāpi taṃ tattha vāsetuṃ asakkontī bahūhi mahārahehi ratanehi saddhiṃ rājānaṃ nagaraṃ netvā pāsādaṃ āropetvā kanditvā paridevitvā attano vasanaṭṭhānameva gatā. Rājā pana taṃ disvā sañjātasaṃvego dānādīni puññakammāni katvā saggaparāyaṇo ahosi. Atha amhākaṃ bhagavati loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakke anukkamena sāvatthiyaṃ viharante ekadivasaṃ āyasmā mahāmoggallāno pabbatacārikaṃ caramāno taṃ itthiṃ saparivāraṃ disvā tāya katakammaṃ pucchi. Sā ādito paṭṭhāya sabbaṃ therassa kathesi. Thero tāsaṃ dhammaṃ desesi. Taṃ pavattiṃ thero bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Mahājano paṭiladdhasaṃvego pāpato oramitvā dānādīni puññakammāni katvā saggaparāyaṇo ahosīti.

එවිට ඒ විමාන ප්‍රේතිය රජුගේ වචනය අසා, වෙන්වීම ඉවසාගත නොහැකිව ශෝකයෙන් පීඩිතව, කැළඹුණු හදවතින් හා වෙව්ලන සිරුරින් යුතුව නන්විධ උපක්‍රමවලින් අයැද සිටියද, රජු එහි නවත්වා ගැනීමට අපොහොසත් වූවාය. පසුව ඇය ඉතා වටිනා රත්න රාශියක් සමඟ රජු නගරයට පමුණුවා, මාලිගයට ඇතුළු කර, හඬා වැලපෙමින් තමා වසන ස්ථානයටම ගියාය. රජු ද ඇය දැක හටගත් සංවේගය ඇතිව දානාදී පින්කම් කොට ස්වර්ග පරායණය විය. පසුව අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලොව පහළ වී උතුම් දම්සක් පැවැත් වූ කල්හි, පිළිවෙළින් සැවැත් නුවර වැඩවසන සමයෙහි, එක් දිනක ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන තෙරණුවෝ පර්වත චාරිකාවෙහි හැසිරෙන අතරතුර පිරිවර සහිත ඒ ස්ත්‍රිය දැක, ඇය විසින් කරන ලද කර්මය පිළිබඳව විමසූහ. ඇය මුල සිට සියල්ල තෙරුන් වහන්සේට පැවසුවාය. තෙරුන් වහන්සේ ඔවුන්ට ධර්මය දේශනා කළහ. තෙරුන් වහන්සේ ඒ තොරතුරු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැල කළහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ කරුණ නිමිත්ත කොට පැමිණි පිරිසට ධර්මය දේශනා කළ සේක. මහා ජනයා සංවේගයට පත්ව පව්කම්වලින් දුරු වී දානාදී පින්කම් කොට ධර්මයෙහි ඇලී ස්වර්ග පරායණය වූහ.

Kaṇṇamuṇḍapetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

කණ්ණමුණ්ඩ ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

13. Ḍhubbaripetavatthuvaṇṇanā

13. උපරි ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව

Ahu rājā brahmadattoti idaṃ ubbaripetavatthuṃ satthā jetavane viharanto aññataraṃ upāsikaṃ ārabbha kathesi. Sāvatthiyaṃ kira aññatarāya upāsikāya sāmiko kālamakāsi. Sā pativiyogadukkhāturā socantī āḷāhanaṃ gantvā rodati. Bhagavā tassā sotāpattiphalassa upanissayasampattiṃ disvā karuṇāya sañcoditamānaso hutvā [Pg.149] tassā gehaṃ gantvā paññatte āsane nisīdi. Upāsikā satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Atha naṃ satthā ‘‘kiṃ, upāsike, socasī’’ti vatvā ‘‘āma, bhagavā, piyavippayogena socāmī’’ti vutte tassā sokaṃ apanetukāmo atītaṃ āhari.

"බ්‍රහ්මදත්ත නම් රජෙක් විය" යනුවෙන් ඇරඹෙන මෙම උබ්බරී පේත වස්තුව ශාස්තෘන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන කාලයෙහි එක්තරා උපාසිකාවක් අරභයා දේශනා කළ සේක. සැවැත් නුවර එක්තරා උපාසිකාවකගේ ස්වාමිපුරුෂයා මියගියේය. ඇය ස්වාමි වියෝගය නිසා ඇති වූ දුකෙන් පෙළෙමින්, ශෝක කරමින් සොහොනට ගොස් හඬන්නීය. ඇයගේ සෝවාන් ඵලය ලැබීමට ඇති උපනිශ්‍රය සම්පත්තිය දුටු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, කරුණාවෙන් මෙහෙයවන ලද සිතින් යුක්තව ඇයගේ නිවසට වැඩම කර පනවන ලද ආසනයෙහි වැඩ සිටි සේක. උපාසිකාව ද ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත පැමිණ වැඳ එකත්පස්ව වාඩි වූවාය. එකල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේ ඇයට "පින්වත් උපාසිකාව, ඔබ ශෝක කරනවාද?" යි විමසූ සේක. "එසේය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, ප්‍රිය විප්‍රයෝගය නිසා ශෝක වෙමි" යි පැවසූ කල්හි, ඇයගේ ශෝකය දුරු කරනු පිණිස අතීත කතාවක් ගෙනහැර දැක්වූ සේක.

Atīte pañcālaraṭṭhe kapilanagare cūḷanībrahmadatto nāma rājā ahosi. So agatigamanaṃ pahāya attano vijite pajāya hitakaraṇanirato dasa rājadhamme akopetvā rajjaṃ anusāsamāno kadāci ‘‘attano rajje kiṃ vadantī’’ti sotukāmo tunnavāyavesaṃ gahetvā eko adutiyo nagarato nikkhamitvā gāmato gāmaṃ janapadato janapadaṃ vicaritvā sabbarajjaṃ akaṇṭakaṃ anupapīḷaṃ manusse sammodamāne apārutaghare maññe viharante disvā somanassajāto nivattitvā nagarābhimukho āgacchanto aññatarasmiṃ gāme ekissā vidhavāya duggatitthiyā gehaṃ pāvisi. Sā taṃ disvā āha – ‘‘ko nu tvaṃ, ayyo, kuto vā āgatosī’’ti? ‘‘Ahaṃ tunnavāyo, bhadde, bhatiyā tunnavāyakammaṃ karonto vicarāmi. Yadi tumhākaṃ tunnavāyakammaṃ atthi, bhattañca vetanañca detha, tumhākampi kammaṃ karomī’’ti. ‘‘Natthamhākaṃ kammaṃ bhattavetanaṃ vā, aññesaṃ karohi, ayyā’’ti. So tattha katipāhaṃ vasanto dhaññapuññalakkhaṇasampannaṃ tassā dhītaraṃ disvā mātaraṃ āha – ‘‘ayaṃ dārikā kiṃ kenaci katapariggahā, udāhu akatapariggahā. Sace pana kenaci akatapariggahā, imaṃ mayhaṃ detha, ahaṃ tumhākaṃ sukhena jīvanūpāyaṃ kātuṃ samattho’’ti. ‘‘Sādhu, ayyā’’ti sā tassa taṃ adāsi.

අතීතයෙහි පංචාල රට කපිල නුවර චූළනී බ්‍රහ්මදත්ත නම් රජෙක් විය. ඒ රජතුමා අගතියෙන් තොරව තම රාජ්‍යයේ වැසියන්ගේ යහපතෙහි නිරතව, දස රාජ ධර්මයන් නොකඩ කොට රාජ්‍යය පාලනය කළේය. දිනක් ඔහු "මගේ රාජ්‍යයේ මිනිසුන් (මා ගැන) කුමක් පවසන්නේදැයි" දැනගනු පිණිස, සන්නාලියෙකුගේ වෙස් ගෙන තනිවම නගරයෙන් පිටව ගම් දනව් පීරා ඇවිද ගියේය. මුළු රාජ්‍යයම සොරුන් වැනි උවදුරු වලින් තොරව, පීඩාවන්ගෙන් තොරව, මිනිසුන් සතුටින් වෙසෙන අයුරු සහ නිවෙස්වල දොරවල් පවා විවෘතව තබාගෙන වෙසෙන අයුරු දැක සතුටු වූ රජු, නැවත නගරය දෙසට එන අතරමගදී එක්තරා ගමක දිළිඳු වැන්දඹු ස්ත්‍රියකගේ නිවසකට පිවිසියේය. ඇය ඔහු දැක, "ස්වාමීනි, ඔබ කවුද? කොහේ සිට පැමිණියෙහිද?" යි ඇසුවාය. "පින්වතිය, මම සන්නාලියෙක් වෙමි. කුලියට ඇඳුම් මසමින් ඇවිද යමි. ඉදින් ඔබට යම් මැසීමේ වැඩක් ඇත්නම්, ආහාර සහ කුලියක් දෙන්න, මම ඔබ වෙනුවෙන් වැඩ කර දෙන්නෙමි" යි ඔහු පැවසීය. "ස්වාමීනි, අපට කිසිදු කාර්යයක් හෝ දීමට ආහාරයක් හෝ කුලියක් නැත, වෙනත් කෙනෙකුගේ වැඩක් කරගන්න" යි ඇය පැවසුවාය. රජතුමා එහි දින කිහිපයක් නවාතැන් ගෙන සිටියදී, පින්වත් ලක්ෂණ වලින් යුතු ඇගේ දියණිය දැක මවට මෙසේ කීවේය: "මේ තරුණිය කවරෙකු හෝ විවාහ කරගෙන තිබේද? නැතහොත් නැද්ද? ඉදින් ඇය කිසිවෙකුට අයත් නැතිනම් ඇයව මට දෙන්න. මම ඔබ සැමට සැපවත් ජීවිතයක් ලබා දීමට සමත් වෙමි." "යහපති ස්වාමීනි" යි පවසා ඇය එම දියණියව ඔහුට දුන්නාය.

So tāya saddhiṃ katipāhaṃ vasitvā tassā kahāpaṇasahassaṃ datvā ‘‘ahaṃ katipāheneva nivattissāmi. Bhadde, tvaṃ mā ukkaṇṭhasī’’ti vatvā attano nagaraṃ gantvā, nagarassa ca tassa gāmassa ca antare maggaṃ samaṃ kārāpetvā alaṅkārāpetvā mahatā rājānubhāvena tattha gantvā taṃ dārikaṃ kahāpaṇarāsimhi ṭhapetvā suvaṇṇarajatakalasehi nhāpetvā ‘‘ubbarī’’ti nāmaṃ kārāpetvā aggamahesiṭṭhāne ṭhapetvā tañca gāmaṃ tassā ñātīnaṃ datvā mahatā rājānubhāvena taṃ nagaraṃ ānetvā tāya saddhiṃ abhiramamāno yāvajīvaṃ rajjasukhaṃ anubhavitvā āyupariyosāne [Pg.150] kālamakāsi. Kālakate ca tasmiṃ, kate ca sarīrakicce ubbarī pativiyogena sokasallasamappitahadayā āḷāhanaṃ gantvā bahū divase gandhapupphādīhi pūjetvā rañño guṇe kittetvā ummādappattā viya kandantī paridevantī āḷāhanaṃ padakkhiṇaṃ karoti.

රජතුමා ඇය සමග දින කිහිපයක් වාසය කර, ඇයට කහවණු දහසක් දී, "මම දින කිහිපයකින් නැවත එන්නෙමි, පින්වතිය ඔබ කලබල නොවන්න" යි පවසා තම නගරයට ගියේය. නගරයත් එම ගම්මානයත් අතර මාර්ගය සමතලා කරවා සරසා, මහත් රාජානුභාවයෙන් යුතුව එහි ගොස්, ඒ තරුණියව කහවණු රාශියක් මත තබා, රන් රිදී කලස්වලින් නහවා, 'උබ්බරී' යන නාමය ලබා දී අගමෙහෙසිය තනතුරෙහි පිහිටුවීය. එම ගම්මානයද ඇගේ නෑදෑයින්ට ලබා දී, මහත් රාජානුභාවයෙන් ඇයව නගරයට කැඳවාගෙන විත්, ඇය සමග සතුටින් වෙසෙමින් දිවි ඇති තෙක් රාජ්‍ය සැප විඳ, ආයුෂ කෙළවර මියගියේය. රජතුමා මියගොස් ආදාහන කටයුතු නිම වූ පසු, උබ්බරිය තම ස්වාමි වියෝගයෙන් හටගත් ශෝක හීයෙන් පහළ වූ හදවතින් යුතුව සොහොනට ගොස්, දින ගණනාවක් පුරා සුවඳ මල් ආදියෙන් පූජා කරමින් රජුගේ ගුණ වර්ණනා කරමින්, උමතු වූවෙකු මෙන් හඬමින් වැලපෙමින් සොහොන වටා පැදකුණු කළාය.

Tena ca samayena amhākaṃ bhagavā bodhisattabhūto isipabbajjaṃ pabbajitvā adhigatajjhānābhiñño himavantassa sāmantā aññatarasmiṃ araññāyatane viharanto sokasallasamappitaṃ ubbariṃ dibbena cakkhunā disvā ākāsena āgantvā dissamānarūpo ākāse ṭhatvā tattha ṭhite manusse pucchi – ‘‘kassidaṃ āḷāhanaṃ, kassatthāya cāyaṃ itthī ‘brahmadatta, brahmadattā’ti kandantī paridevatī’’ti. Taṃ sutvā manussā ‘‘brahmadatto nāma pañcālānaṃ rājā, so āyupariyosāne kālamakāsi, tassidaṃ āḷāhanaṃ, tassa ayaṃ aggamahesī ubbarī nāma ‘brahmadatta, brahmadattā’ti tassa nāmaṃ gahetvā kandantī paridevatī’’ti āhaṃsu. Tamatthaṃ dīpentā saṅgītikārā –

ඒ කාලයෙහි අප මහා බෝසතාණන් වහන්සේ ඍෂි ප්‍රව්‍රජ්‍යාවෙන් පැවිදිව, දැහැන් හා අභිඥා ලබා හිමාලය අසල එක්තරා ආරණ්‍යයක වාසය කළ සේක. ශෝක හීයෙන් පීඩිතව සිටින උබ්බරිය දිවැසින් දැක, අහසින් වැඩම කර, රූපය පෙනෙන ලෙස අහසේ සිට එහි සිටි මිනිසුන්ගෙන් මෙසේ විමසූ සේක: "මේ සොහොන කාගේද? මේ ස්ත්‍රිය 'බ්‍රහ්මදත්ත, බ්‍රහ්මදත්ත' යි කියමින් කා වෙනුවෙන් හඬමින් වැලපෙන්නේද?" එය ඇසූ මිනිස්සු "බ්‍රහ්මදත්ත නම් වූ පංචාල රජු ආයු කෙළවර මියගියේය. මේ ඔහුගේ සොහොනයි. ඔහුගේ අගමෙහෙසිය වන උබ්බරී 'බ්‍රහ්මදත්ත, බ්‍රහ්මදත්ත' යි රජුගේ නම කියමින් හඬමින් වැලපෙන්නීය" යි පැවසූහ. ඒ අර්ථය පැහැදිලි කරමින් සංගීතිකාරක තේරණුවෝ මෙසේ වදාළහ:

368.

368.

‘‘Ahu rājā brahmadatto, pañcālānaṃ rathesabho;

Ahorattānamaccayā, rājā kālamakrubbatha.

"පංචාල රටෙහි රථවලට අධිපති වූ බ්‍රහ්මදත්ත නම් රජෙක් විය. දහවල් හා රාත්‍රීන් ගෙවී යාමෙන් පසු (කාලය ගෙවී ගිය පසු) රජතුමා මියගියේය."

369.

369.

‘‘Tassa āḷāhanaṃ gantvā, bhariyā kandati ubbari;

Brahmadattaṃ apassantī, brahmadattāti kandati.

"ඔහුගේ සොහොනට ගොස්, බිරිඳ වූ උබ්බරිය බ්‍රහ්මදත්ත රජු දැකීමට නොලැබ හඬමින් 'බ්‍රහ්මදත්ත' යි හඬ නගා කියයි."

370.

370.

‘‘Isi ca tattha āgacchi, sampannacaraṇo muni;

So ca tattha apucchittha, ye tattha su samāgatā.

"සීලාදී ගුණවලින් පිරිපුන් මුනිවරයෙකු වූ ඍෂිවරයෙකු එහි පැමිණියේය. ඔහු එහි රැස්ව සිටි මිනිසුන්ගෙන් (මෙසේ) විමසීය."

371.

371.

‘‘‘Kassa idaṃ āḷāhanaṃ, nānāgandhasameritaṃ;

Kassāyaṃ kandati bhariyā, ito dūragataṃ patiṃ;

Brahmadattaṃ apassantī, brahmadattāti kandati’.

"විවිධ සුවඳ විහිදෙන මේ සොහොන කාගේද? මෙලොවින් පරලොව ගිය ස්වාමියා වූ බ්‍රහ්මදත්ත රජු දැකීමට නොලැබ 'බ්‍රහ්මදත්ත' යි පවසමින් මේ බිරිඳ හඬන්නේ කා වෙනුවෙන්ද?"

372.

372.

‘‘Te ca tattha viyākaṃsu, ye tattha su samāgatā;

Brahmadattassa bhaddante, brahmadattassa mārisa.

"එහි රැස්ව සිටි මිනිස්සු එහිදී මෙසේ පිළිතුරු දුන්හ: 'නිදුකාණන් වහන්ස, මේ බ්‍රහ්මදත්ත රජුගේ සොහොනයි, බ්‍රහ්මදත්ත රජු වෙනුවෙන් ඇය හඬන්නීය.'"

373.

373.

‘‘Tassa [Pg.151] idaṃ āḷāhanaṃ, nānāgandhasameritaṃ;

Tassāyaṃ kandati bhariyā, ito dūragataṃ patiṃ;

Brahmadattaṃ apassantī, brahmadattāti kandatī’’ti. – cha gāthā ṭhapesuṃ;

"විවිධ සුවඳ විහිදෙන මේ සොහොන ඔහුගේමය. මෙලොවින් පරලොව ගිය ස්වාමියා වූ බ්‍රහ්මදත්ත රජු දැකීමට නොලැබ 'බ්‍රහ්මදත්ත' යි පවසමින් ඔහුගේ මේ බිරිඳ හඬන්නීය" යනුවෙන් ගාථා සයක් තැබූහ.

368-9. Tattha ahūti ahosi. Pañcālānanti pañcālaraṭṭhavāsīnaṃ, pañcālaraṭṭhasseva vā. Ekopi hi janapado janapadikānaṃ rājakumārānaṃ vasena ruḷhiyā ‘‘pañcālāna’’nti bahuvacanena niddisīyati. Rathesabhoti rathesu usabhasadiso, mahārathoti attho. Tassa āḷāhananti tassa rañño sarīrassa daḍḍhaṭṭhānaṃ.

368-9. එහි 'අහු' යනු 'විය' යන්නයි. 'පඤ්චාලානං' යනු පංචාල රටවැසියන්ගේ හෙවත් පංචාල රටේමය. එක් ජනපදයක් වුවද එහි වෙසෙන රාජකුමාරවරුන් අනුව රූඪි වශයෙන් 'පංචාලානං' යැයි බහුවචනයෙන් දැක්වේ. 'රථෙසභෝ' යනු රථ අතරෙහි වෘෂභයෙකු බඳු වූ (උතුම් වූ), මහාරථිකයා යන අර්ථයයි. 'තස්ස ආළාහනං' යනු ඒ රජුගේ ශරීරය ආදාහනය කළ ස්ථානයයි.

370. Isīti jhānādīnaṃ guṇānaṃ esanaṭṭhena isi. Tatthāti tasmiṃ ubbariyā ṭhitaṭṭhāne, susāneti attho. Āgacchīti agamāsi. Sampannacaraṇoti sīlasampadā, indriyesu guttadvāratā, bhojane mattaññutā, jāgariyānuyogo, saddhādayo satta saddhammā, cattāri rūpāvacarajhānānīti imehi pannarasahi caraṇasaṅkhātehi guṇehi sampanno samannāgato, caraṇasampannoti attho. Munīti attahitañca parahitañca munāti jānātīti muni. So ca tattha apucchitthāti so tasmiṃ ṭhāne ṭhite jane paṭipucchi. Ye tattha su samāgatāti ye manussā tattha susāne samāgatā. Sūti nipātamattaṃ. ‘‘Ye tatthāsuṃ samāgatā’’ti vā pāṭho. Āsunti ahesunti attho.

370. ‘ඉසි’ යනු ධ්‍යානාදී ගුණයන් සොයන බැවින් ‘ඉසි’ (ඍෂි) නම් වේ. ‘තත්ථ’ යනු උබ්බරී දේවිය සිටි ඒ සොහොන් බිමෙහි යන අර්ථයයි. ‘ආගච්ඡි’ යනු පැමිණියේය යන්නයි. ‘සම්පන්නචරණො’ යනු ශීල සම්පදාව, ඉන්ද්‍රියයන්හි සංවරභාවය, භෝජනයෙහි මාත්‍රඥතාව, නිදි වැරීමෙහි යෙදීම, ශ්‍රද්ධාදී සප්ත සද්ධර්මයන් සහ රූපාවචර ධ්‍යාන සතර යන මෙම පසළොස් චරණ ධර්මයන්ගෙන් සමන්විත වූයේ යන අර්ථයයි. ‘මුනි’ යනු තමාගේත් අන් අයගේත් යහපත දන්නා බැවින් ‘මුනි’ නම් වේ. ඒ ඍෂිවරයා එහි සිටි ජනයන්ගෙන් විමසුවේය. ‘යේ තත්ථ සුසමාගතා’ යනු යම් මනුෂ්‍ය කෙනෙක් ඒ සොහොන් බිමෙහි රැස්වූවාහුද යන්නයි. ‘සු’ යනු නිපාත මාත්‍රයකි. ‘යේ තත්ථ ආසුං සමාගතා’ යනුද පාඨයකි. ‘ආසුං’ යනු ‘වූහ’ යන අර්ථයයි.

371. Nānāgandhasameritanti nānāvidhehi gandhehi samantato eritaṃ upavāsitaṃ. Itoti manussalokato. Dūragatanti paralokaṃ gatattā vadati. Brahmadattāti kandatīti brahmadattāti evaṃ nāmasaṃkittanaṃ katvā paridevanavasena avhāyati.

371. ‘නානාගන්ධසමේරිතං’ යනු නන්විධ සුවඳින් හාත්පසින් හමන ලද (සුවඳවත් වූ) යන්නයි. ‘ඉතො’ යනු මනුෂ්‍ය ලෝකයෙන් යන්නයි. ‘දූරගතං’ යනු පරලොව ගිය බැවින් පවසයි. ‘බ්‍රහ්මදත්තොති කන්දති’ යනු බ්‍රහ්මදත්ත යන නාමය ප්‍රකාශ කරමින් හැඬීම් සහිතව හඬගසයි (විලාප දෙයි) යන්නයි.

372-3. Brahmadattassa bhaddante, brahmadattassa mārisāti mārisa, nirāmayakāyacitta mahāmuni brahmadattassa rañño idaṃ āḷāhanaṃ, tasseva brahmadattassa rañño ayaṃ bhariyā, bhaddaṃ te tassa ca brahmadattassa bhaddaṃ hotu, tādisānaṃ mahesīnaṃ hitānucintanena paraloke ṭhitānampi hitasukhaṃ hotiyevāti adhippāyo.

372-3. ‘බ්‍රහ්මදත්තස්ස භද්දන්තේ, බ්‍රහ්මදත්තස්ස මාරිසා’ යනු නිදුකාණන් වහන්ස, පිරිසිදු කය හා සිත ඇති මහා මුණිවරයාණෙනි, මෙය බ්‍රහ්මදත්ත රජුගේ සොහොනයි. මේ බ්‍රහ්මදත්ත රජුගේ බිරිඳයි. ඔබටත් යහපතක් වේවා, ඒ බ්‍රහ්මදත්ත රජුටත් යහපතක් වේවා. මෙබඳු ශ්‍රේෂ්ඨ ඍෂිවරුන්ගේ යහපත් ප්‍රාර්ථනාවෙන් පරලොව සිටින අයටද හිතසුව පිණිසම වන්නේය යනු මෙහි අදහසයි.

Atha [Pg.152] so tāpaso tesaṃ vacanaṃ sutvā anukampaṃ upādāya ubbariyā santikaṃ gantvā tassā sokavinodanatthaṃ –

ඉන්පසු ඒ තාපසයා ඔවුන්ගේ වචනය අසා අනුකම්පාවෙන් යුතුව උබ්බරී දේවිය වෙත ගොස් ඇගේ ශෝකය දුරු කරනු පිණිස මෙසේ කීවේය.

374.

374.

‘‘Chaḷāsītisahassāni, brahmadattassanāmakā;

Imasmiṃ āḷāhane daḍḍhā, tesaṃ kamanusocasī’’ti. –

“අසූහය දහසක් බ්‍රහ්මදත්ත නම් වූ රජවරු මේ සොහොන් බිමෙහි දවන ලදහ. ඔවුන් අතුරින් ඔබ කවර බ්‍රහ්මදත්තයෙකු ගැන මෙලෙස ශෝක කරන්නේද?”

Gāthamāha. Tattha chaḷāsītisahassānīti chasahassādhikaasītisahassasaṅkhā. Brahmadattassanāmakāti brahmadattoti evaṃnāmakā. Tesaṃ kamanusocasīti tesaṃ chaḷāsītisahassasaṅkhātānaṃ brahmadattānaṃ katamaṃ brahmadattaṃ tvaṃ anusocasi, katamaṃ paṭicca te soko uppannoti pucchi.

මෙසේ ගාථාව පැවසීය. එහි ‘ඡළාසීතිසහස්සානි’ යනු අසූහය දහසක් යන සංඛ්‍යාවයි. ‘බ්‍රහ්මදත්තස්සනාමකා’ යනු බ්‍රහ්මදත්ත යන නාමය ඇති රජවරු යන්නයි. ‘තේසං කමනුසෝචසි’ යනු ඒ අසූහය දහසක් බ්‍රහ්මදත්ත රජවරුන් අතුරින් කිනම් බ්‍රහ්මදත්තයෙකු ගැන ඔබ ශෝක කරන්නේද, කවරෙකු අරභයා ඔබට මේ ශෝකය හටගත්තේ දැයි විමසීය.

Evaṃ pana tena isinā pucchitā ubbarī attanā adhippetaṃ brahmadattaṃ ācikkhantī –

ඒ ඍෂිවරයා විසින් මෙසේ විමසනු ලැබූ උබ්බරී දේවිය, තමා අදහස් කළ බ්‍රහ්මදත්ත රජු ගැන මෙසේ පවසන්නීය.

375.

375.

‘‘Yo rājā cūḷanīputto, pañcālānaṃ rathesabho;

Taṃ bhante anusocāmi, bhattāraṃ sabbakāmada’’nti. –

“පින්වත් ස්වාමීනි, චූළනී රජුගේ පුත්‍ර වූ, පංචාල දේශයේ රථ වාහනයෙන් උතුම් වූ යම් රජෙක් මියගියේද, සියලු කැමැත්තන් ඉටු කළා වූ ඒ මාගේ ස්වාමිපුරුෂයා ගැන මම ශෝක කරමි.”

Gāthamāha. Tattha cūḷanīputtoti evaṃnāmassa rañño putto. Sabbakāmadanti mayhaṃ sabbassa icchiticchitassa dātāraṃ, sabbesaṃ vā sattānaṃ icchitadāyakaṃ.

මෙසේ ගාථාව පැවසුවාය. එහි ‘චූළනීපුත්තො’ යනු චූළනී නම් රජුගේ පුත්‍රයා වූ යන්නයි. ‘සබ්බකාමදං’ යනු මා හට සියලු රුචි අරමුණු ලබා දුන් හෝ සියලු සත්වයන්ට කැමැත්ත ලබා දෙන්නා වූ යන්නයි.

Evaṃ ubbariyā vutte puna tāpaso –

උබ්බරී දේවිය මෙසේ කී කල්හි තාපසයා නැවතත් මෙසේ කීවේය.

376.

376.

‘‘Sabbevāhesuṃ rājāno, brahmadattassanāmakā;

Sabbeva cūḷanīputtā, pañcālānaṃ rathesabhā.

“ඒ සියලු රජවරු බ්‍රහ්මදත්ත යන නාමයම ඇත්තාහ. ඔවුන් සියල්ලෝම චූළනී රජුගේ පුත්‍රයෝ වූහ, පංචාල දේශයේ රථයන්ගෙන් උතුම් වූවෝ වූහ.

377.

377.

‘‘Sabbesaṃ anupubbena, mahesittamakārayi;

Kasmā purimake hitvā, pacchimaṃ anusocasī’’ti. – gāthādvayamāha;

ඔබ ඒ සියලු දෙනාගේම අනුපිළිවෙළින් අගමෙහෙසිය වූවාය. එසේ තිබියදී පැරණි රජවරුන් අත හැර අවසානයට මියගිය තැනැත්තා ගැන පමණක් කුමට ශෝක කරන්නේද?” මෙසේ ගාථා දෙකක් පැවසීය.

376. Tattha sabbevāhesunti sabbeva te chaḷāsītisahassasaṅkhā rājāno brahmadattassa nāmakā cūḷanīputtā pañcālānaṃ rathesabhāva ahesuṃ. Ime rājabhāvādayo visesā tesu ekassāpi nāhesuṃ.

376. එහි ‘සබ්බේවාහේසුං’ යනු ඒ අසූහය දහසක්ම රජවරු බ්‍රහ්මදත්ත නාමයෙන් හා චූළනී පුත්‍ර ලෙසත්, පංචාලයන්ගේ රජවරු ලෙසත් වූහ යන්නයි. මෙම රජකම ආදී විශේෂත්වයන් ඔවුන් අතුරින් එක් අයෙකුට පමණක් සීමා වූයේ නැත.

377. Mahesittamakārayīti tvañca tesaṃ sabbesampi anupubbena aggamahesibhāvaṃ akāsi, anuppattāti attho. Kasmāti guṇato ca sāmikabhāvato [Pg.153] ca avisiṭṭhesu ettakesu janesu purimake rājāno pahāya pacchimaṃ ekaṃmeva kasmā kena kāraṇena anusocasīti pucchi.

377. ‘මහේසිත්තමකාරයී’ යනු ඔබ ඒ සියලු දෙනාගේම අනුපිළිවෙළින් අගමෙහෙසිය බවට පත් වූවාය යන අර්ථයයි. ‘කස්මා’ යනු ගුණයෙන් හා ස්වාමිභාවයෙන් වෙනසක් නොමැති මෙතරම් පිරිසක් අතුරින් පෙර සිටි රජවරුන් අතහැර අවසාන රජු ගැන පමණක් කිනම් කරුණක් නිසා ශෝක කරන්නේ දැයි විමසුවේය.

Taṃ sutvā ubbarī saṃvegajātā puna tāpasaṃ –

එය අසා උබ්බරී දේවිය සංවේගයට පත්ව නැවතත් තාපසයාගෙන් මෙසේ විමසුවාය.

378.

378.

‘‘Ātume itthibhūtāya, dīgharattāya mārisa;

Yassā me itthibhūtāya, saṃsāre bahubhāsasī’’ti. –

“පින්වත, ස්ත්‍රී බවට පත්ව සිටින, දීර්ඝ කාලයක් මුළුල්ලේ මෙසේ සිටින මා හට, ඒ සා විශාල සංසාරයක අගමෙහෙසිය වූ බව ඔබ වහන්සේ පවසති. පින්වත, ස්ත්‍රී බවට පත් වූ මා හට දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ ස්ත්‍රී බවම පවතීද?”

Gāthamāha. Tattha ātumeti attani. Itthibhūtāyāti itthibhāvaṃ upagatāya. Dīgharattāyāti dīgharattaṃ. Ayañhettha adhippāyo – itthibhūtāya attani sabbakālaṃ itthīyeva hoti, udāhu purisabhāvampi upagacchatīti. Yassā me itthibhūtāyāti yassā mayhaṃ itthibhūtāya evaṃ tāva bahusaṃsāre mahesibhāvaṃ mahāmuni tvaṃ bhāsasi kathesīti attho. ‘‘Āhu me itthibhūtāyā’’ti vā pāṭho. Tattha āti anussaraṇatthe nipāto. Āhu meti sayaṃ anussaritaṃ aññātamidaṃ mayā, itthibhūtāya itthibhāvaṃ upagatāya evaṃ mayhaṃ ettakaṃ kālaṃ aparāparuppatti ahosi. Kasmā? Yasmā yassā me itthibhūtāya sabbesaṃ anupubbena mahesittamakārayi, kiṃ tvaṃ, mahāmuni, saṃsāre bahuṃ bhāsasīti yojanā.

මෙසේ ගාථාව පැවසුවාය. එහි ‘ආතුමේ’ යනු තමා පිළිබඳවයි. ‘ඉත්ථීභූතාය’ යනු ස්ත්‍රී භාවයට පත් වූ යන්නයි. ‘දීඝරත්තාය’ යනු දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ යන්නයි. මෙහි අදහස නම්, ස්ත්‍රී භාවයට පත් වූ තමා සැමදාම ස්ත්‍රියක්ම වේද? නැතහොත් පුරුෂ භාවයටද පත්වේද? යන්නයි. ‘යස්සා මේ ඉත්ථීභූතාය’ යනු මෙබඳු සංසාරයක අගමෙහෙසියක වූ බව මහා මුණිවරයාණන් වහන්ස ඔබ පවසන්නේ යැයි අර්ථයයි. ‘ආහු මේ ඉත්ථීභූතාය’ යනුද පාඨයකි. එහි ‘ආ’ යනු අනුස්මරණ අර්ථයේ නිපාතයකි. ‘ආහු මේ’ යනු ස්ත්‍රී බවට පත් වූ මා විසින් මෙය අනුස්මරණය කරන ලදී, අවබෝධ කරන ලදී යන්නයි. මෙතරම් කාලයක් මා හට නැවත නැවත ඉපදීම සිදු විය. එය කෙසේද යත්, අසූහය දහසක් බ්‍රහ්මදත්ත රජවරුන්ගේ අනුපිළිවෙළින් අගමෙහෙසිය කළා වූ මා හට සංසාරය ගැන ඔබ වහන්සේ බොහෝ දේ පවසති යනු මෙහි සම්බන්ධයයි.

Taṃ sutvā tāpaso ayaṃ niyamo saṃsāre natthi ‘‘itthī itthīyeva hoti, puriso puriso evā’’ti dassento –

එය අසා තාපසයා, ‘සංසාරයෙහි ස්ත්‍රිය ස්ත්‍රියක්ම වේය, පුරුෂයා පුරුෂයෙක්ම වේය’ යන මෙබඳු නියමයක් නොමැති බව පෙන්වා දෙමින් මෙසේ කීවේය.

379.

379.

‘‘Ahu itthī ahu puriso, pasuyonimpi āgamā;

Evametaṃ atītānaṃ, pariyanto na dissatī’’ti. –

“ඔබ කලෙක ස්ත්‍රියක් වූවාය, කලෙක පුරුෂයෙක් වූවාය, තිරිසන් යෝනියෙහිද උපන්නාය. මෙසේ ස්ත්‍රී, පුරුෂ හා තිරිසන් ආදී භවයන්ට පත් වූ ඔබගේ අතීත ආත්මභාවයන්ගේ කෙළවරක් නොපෙනේ.”

Gāthamāha. Tattha ahu itthī ahu purisoti tvaṃ kadāci itthīpi ahosi, kadāci purisopi ahosi. Na kevalaṃ itthipurisabhāvameva, atha kho pasu yonimpi agamāsi, kadāci pasubhāvampi agamāsi, tiracchānayonimpi upagatā ahosi. Evametaṃ atītānaṃ, pariyanto na dissatīti evaṃ yathāvuttaṃ etaṃ itthibhāvaṃ purisabhāvaṃ tiracchānādibhāvañca upagatānaṃ atītānaṃ attabhāvānaṃ pariyanto ñāṇacakkhunā mahatā ussāhena passantānampi na dissati. Na kevalaṃ taveva, atha kho sabbesampi [Pg.154] saṃsāre paribbhamantānaṃ sattānaṃ attabhāvassa pariyanto na dissateva na paññāyateva. Tenāha bhagavā –

මෙසේ ගාථාව පැවසීය. එහි ‘අහු ඉත්ථී අහු පුරිසෝ’ යනු ඔබ කලෙක ස්ත්‍රියක් වූ අතර කලෙක පුරුෂයෙක්ද වූවාය. ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය පමණක් නොව තිරිසන් යෝනියටද පැමිණියාය, කලෙක තිරිසන් සතෙක්වද උපන්නාය යන්නයි. ‘ඒවමේතං අතීතානං පරියන්තො න දිස්සති’ යනු මෙසේ පවසන ලද ස්ත්‍රී, පුරුෂ හා තිරිසන් ආදී භවයන්ට පත් වූ ඔබගේ අතීත ආත්මභාවයන්ගේ අවසානය මහා ප්‍රඥා ඇසින් මහත් වෙහෙසක් ගෙන බලන්නෙකුට වුවද නොපෙනේ. ඔබගේ පමණක් නොව සංසාරයෙහි සැරිසරන සියලු සත්වයන්ගේම ආත්මභාවයන්ගේ කෙළවරක් නොපෙනේ, ප්‍රඥාවට හසු නොවේ. එබැවින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක.

‘‘Anamataggoyaṃ, bhikkhave, saṃsāro, pubbā koṭi na paññāyati avijjānīvaraṇānaṃ sattānaṃ taṇhāsaṃyojanānaṃ sandhāvataṃ saṃsarata’’nti (saṃ. ni. 2.124).

“මහණෙනි, මේ සංසාරය අගක් මුලක් නොපෙනෙන්නේය (අනමතග්ගය). අවිද්‍යාවෙන් වැසුණු, තෘෂ්ණාවෙන් බැඳුණු, භවයෙන් භවයට දිවයන්නා වූ, සැරිසරන්නා වූ සත්වයන්ගේ මුල් කෙළවරක් පැන නොනගී (නොපෙනේ).”

Evaṃ tena tāpasena saṃsārassa apariyantataṃ kammassakatañca vibhāventena desitaṃ dhammaṃ sutvā saṃsāre saṃviggahadayā dhamme ca pasannamānasā vigatasokasallā hutvā attano pasādaṃ sokavigamanañca pakāsentī –

මෙසේ ඒ තාපසයා විසින් සංසාරයේ නිමාවක් නොමැති බවත් කර්මය ස්වකීය කොට ඇති බවත් පැහැදිලි කරමින් දේශනා කරන ලද ධර්මය අසා, සංසාරය පිළිබඳ සංවේගයට පත් සිත් ඇතිව, ධර්මය කෙරෙහි ප්‍රසන්න වූ මනසින් යුතුව, ශෝක නමැති හීය දුරු වූවක්ව, තමාගේ ප්‍රසාදයත් ශෝකය දුරු වීමත් ප්‍රකාශ කරන්නී මෙසේ පැවසුවාය.

380.

380.

‘‘Ādittaṃ vata maṃ santaṃ, ghatasittaṃva pāvakaṃ;

Vārinā viya osiñcaṃ, sabbaṃ nibbāpaye daraṃ.

ගිතෙල් වත් කරන ලද ගින්නක් ජලයෙන් නිවන්නාක් මෙන්, (සෝක නැමති) ගින්නෙන් දැවෙමින් සිටි මාගේ සියලු සිත් තැවුල් ඔබ වහන්සේ සැබවින්ම නිවා දැමූ සේක.

381.

381.

‘‘Abbahī vata me sallaṃ, sokaṃ hadayanissitaṃ;

Yo me sokaparetāya, patisokaṃ apānudi.

සැබවින්ම ඔබ වහන්සේ මාගේ හදවතෙහි තැන්පත් වී තිබූ සෝක නැමති හුල උදුරා දැමූ සේක. ස්වාමියා අහිමි වීම නිසා වූ ශෝකයෙන් පීඩිතව සිටි මාගේ ඒ ශෝකය ඔබ වහන්සේ දුරු කළ සේක.

382.

382.

‘‘Sāhaṃ abbūḷhasallāsmi, sītibhūtāsmi nibbutā;

Na socāmi na rodāmi, tava sutvā mahāmunī’’ti. –

මහාමුනිඳුන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේගේ (ධර්ම) වචනය අසා, උදුරා දැමූ සෝක හුලක් ඇති මම දැන් ශීතල වූයෙමි, නිවුණු සිත් ඇත්තියක් වූයෙමි. මම දැන් ශෝක නොකරමි, හඬා වැලපෙන්නේද නැත.

Tisso gāthā abhāsi. Tāsaṃ attho heṭṭhā vuttoyeva.

ඕ තොමෝ මෙම ගාථා තුන පැවසුවාය. ඒවායේ අර්ථය පෙර සඳහන් කරන ලදී.

Idāni saṃviggahadayāya ubbariyā paṭipattiṃ dassento satthā –

දැන් සංවේගයට පත් වූ හදවතක් ඇති උබ්බරී දේවියගේ පිළිවෙත දක්වමින් ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක –

383.

383.

‘‘Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, samaṇassa subhāsitaṃ;

Pattacīvaramādāya, pabbaji anagāriyaṃ.

ඒ තාපසයාණන්ගේ මැනවින් වදාළ ඒ වචනය අසා, පා සිවුරු ගෙන ගිහිගෙය අතහැර උතුම් පැවිදි බවට පත් වූවාය.

384.

384.

‘‘Sā ca pabbajitā santā, agārasmā anagāriyaṃ;

Mettacittaṃ ābhāvesi, brahmalokūpapattiyā.

ගිහිගෙයින් නික්ම පැවිදි වූ ඕ තොමෝ ශාන්ත වූවාය, බඹලොව උපත ලැබීම පිණිස මෛත්‍රී සිත වැඩුවාය.

385.

385.

‘‘Gāmā gāmaṃ vicarantī, nigame rājadhāniyo;

Uruveḷā nāma so gāmo, yattha kālamakrubbatha.

ගමින් ගමට, නියම්ගම්වල හා රාජධානීන්හි සැරිසරමින් සිටි ඇය, යම් ගමකදී කළුරිය කළාද, ඒ ගම උරුවේල නම් විය.

386.

386.

‘‘Mettacittaṃ ābhāvetvā, brahmalokūpapattiyā;

Itthicittaṃ virājetvā, brahmalokūpagā ahū’’ti. – catasso gāthā abhāsi;

බඹලොව උපත ලැබීම පිණිස මෛත්‍රී සිත වඩා, ස්ත්‍රී භාවය පිළිබඳ ඇල්ම දුරු කොට, ඕ තොමෝ බඹලොව උපන්නාය. ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙසේ මෙම ගාථා සතර වදාළ සේක.

383-4. Tattha [Pg.155] tassāti tassa tāpasassa. Subhāsitanti suṭṭhu bhāsitaṃ, dhammanti attho. Pabbajitā santāti pabbajjaṃ upagatā samānā, pabbajitvā vā hutvā santakāyavācā. Mettacittanti mettāsahagataṃ cittaṃ. Cittasīsena mettajjhānaṃ vadati. Brahmalokūpapattiyāti tañca sā mettacittaṃ bhāventī brahmalokūpapattiyā abhāvesi, na vipassanāpādakādiatthaṃ. Anuppanne hi buddhe brahmavihārādike bhāventā tāpasaparibbājakā yāvadeva bhavasampattiatthameva bhāvesuṃ.

383-4. එහි 'තස්ස' යනු ඒ තාපසයාගේ ය. 'සුභාසිතං' යනු මැනවින් වදාල ධර්මය යන අර්ථයයි. 'පබ්බජිතා සන්තා' යනු පැවිදි බවට පත්වූවා වූ හෝ පැවිදි වී කය හා වචනය සංවර කරගත් වූ යන්නයි. 'මෙත්තචිත්තං' යනු මෛත්‍රිය සහගත සිතයි. සිත මුල් කොටගෙන මෛත්‍රී ධ්‍යානයන් ගැන කියවේ. 'බ්‍රහ්මලෝකූපපත්තියා' යනු ඕ තොමෝ එම මෛත්‍රී සිත වැඩීමේදී බ්‍රහ්ම ලෝකයේ උපත ලැබීම සඳහාම වැඩුවා මිස විපස්සනාවට පදක වන පිණිස නොවේ. මක්නිසාද යත්, බුදුවරුන් පහළ නොවූ කාලවලදී බ්‍රහ්මවිහාරාදිය වඩන තාපස පරිබ්‍රාජකයෝ භව සම්පත්තිය ලැබීම සඳහාම ඒවා වඩන බැවිනි.

385-6. Gāmā gāmanti gāmato aññaṃ gāmaṃ. Ābhāvetvāti vaḍḍhetvā brūhetvā. ‘‘Abhāvetvā’’ti keci paṭhanti, tesaṃ a-kāro nipātamattaṃ. Itthicittaṃ virājetvāti itthibhāve cittaṃ ajjhāsayaṃ abhiruciṃ virājetvā itthibhāve virattacittā hutvā. Brahmalokūpagāti paṭisandhiggahaṇavasena brahmalokaṃ upagamanakā ahosi. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānameva.

385-6. 'ගාමා ගාමං' යනු එක් ගමක සිට තවත් ගමකට යන්නයි. 'ආභාවෙත්වා' යනු වඩා, දියුණු කොට යන්නයි. සමහරු 'අභාවෙත්වා' ලෙස කියවති, ඔවුන්ගේ මතය අනුව 'අ' යන්න නිපාත මාත්‍රයකි. 'ඉත්ථිචිත්තං විරාජෙත්වා' යනු ස්ත්‍රී භාවය කෙරෙහි වූ කැමැත්ත, අභිරුචිය දුරු කොට ස්ත්‍රී භාවයෙන් වෙන් වූ සිත් ඇතිව යන්නයි. 'බ්‍රහ්මලෝකූපගා' යනු ප්‍රතිසන්ධි වශයෙන් බ්‍රහ්ම ලෝකයට ගිය බවයි. ඉතිරිය කලින් කියූ ක්‍රමයට පැහැදිලිය.

Satthā imaṃ dhammadesanaṃ āharitvā tassā upāsikāya sokaṃ vinodetvā upari catusaccadesanaṃ akāsi. Saccapariyosāne sā upāsikā sotāpattiphale patiṭṭhahi. Sampattaparisāya ca desanā sātthikā ahosīti.

ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙම ධර්ම දේශනාව ගෙනහැර දක්වා, එම උපාසිකාවගේ ශෝකය දුරු කරවා, ඉන්පසු සතර සත්‍ය දේශනාව වදාළ සේක. සත්‍ය දේශනාව අවසානයේ එම උපාසිකාව සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටියාය. රැස්ව සිටි පිරිසටද එම දේශනාව අර්ථවත් විය.

Ubbaripetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

උබ්බරී පේත වස්තු වර්ණනාව නිමාවට පත් විය.

Iti khuddaka-aṭṭhakathāya petavatthusmiṃ

මෙසේ ඛුද්දක අටුවාවෙහි පේතවත්ථු ප්‍රකරණයෙහි,

Terasavatthupaṭimaṇḍitassa

වස්තු දහතුනකින් සැරසුණා වූ,

Dutiyassa ubbarivaggassa atthasaṃvaṇṇanā niṭṭhitā.

දෙවන උබ්බරී වර්ගයේ අර්ථ වර්ණනාව නිමාවට පත් විය.

3. Cūḷavaggo

3. චූළ වර්ගය.

1. Abhijjamānapetavatthuvaṇṇanā

1. අභිජ්ජමාන පේත වස්තු වර්ණනාව.

Abhijjamāne [Pg.156] vārimhīti idaṃ satthari veḷuvane viharante aññataraṃ luddapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Bārāṇasiyaṃ kira aparadisābhāge pāragaṅgāya vāsabhagāmaṃ atikkamitvā cundaṭṭhilanāmake gāme eko luddako ahosi. So araññe mige vadhitvā varamaṃsaṃ aṅgāre pacitvā khāditvā avasesaṃ paṇṇapuṭe bandhitvā kājena gahetvā gāmaṃ āgacchati. Taṃ bāladārakā gāmadvāre disvā ‘‘maṃsaṃ me dehi, maṃsaṃ me dehī’’ti hatthe pasāretvā upadhāvanti. So tesaṃ thokaṃ thokaṃ maṃsaṃ deti. Athekadivasaṃ maṃsaṃ alabhitvā uddālakapupphaṃ piḷandhitvā bahuñca hatthena gahetvā gāmaṃ gacchantaṃ taṃ dārakā gāmadvāre disvā ‘‘maṃsaṃ me dehi, maṃsaṃ me dehī’’ti hatthe pasāretvā upadhāviṃsu. So tesaṃ ekekaṃ pupphamañjariṃ adāsi.

'අභිජ්ජමානේ වාරිම්හි' යන මෙම වස්තුව ශාස්තෘන් වහන්සේ වේළුවනයෙහි වැඩවසන කාලයේ එක්තරා වැදි පේතයෙකු අරභයා වදාළ සේක. බරණැස් නුවරට බටහිර දෙසින් ගංගා නදියෙන් එතර වසභ ග්‍රාමය පසු කළ විට හමුවන චුන්දට්ඨිල නම් ගමෙහි එක් වැද්දෙක් සිටියේය. ඔහු වනයෙහි මුවන් මරා, මනාව මස් පිළියෙළ කර අනුභව කොට, ඉතිරි මස් කොළ ගොටුවල බඳින ලද කදකින් ගෙන ගමට එයි. ගම් දොරටුවේදී කුඩා දරුවන් ඔහුව දැක 'මට මස් දෙන්න, මට මස් දෙන්න' යැයි කියමින් දෑත් දිගු කරමින් ඔහු පසුපස දුවති. ඔහු ඔවුන්ට මස් ස්වල්පය බැගින් දෙයි. එක් දිනක ඔහුට මස් නොලැබුණු බැවින් ඇහැළ මල් පැළඳගෙන, තවත් මල් රැසක් අතින් ගෙන ගමට යන විට, දරුවන් පෙර පරිදිම මස් ඉල්ලා දෑත් දිගු කර ඔහු පසුපස දිවූහ. ඔහු ඔවුන්ට එක එක මල් මංජරිය බැගින් දුන්නේය.

Atha aparena samayena kālaṃ katvā petesu nibbatto naggo virūparūpo bhayānakadassano supinepi annapānaṃ ajānanto sīse ābandhitauddālakakusumamālākalāpo ‘‘cundaṭṭhilāyaṃ ñātakānaṃ santike kiñci labhissāmī’’ti gaṅgāya udake abhijjamāne paṭisotaṃ padasā gacchati. Tena ca samayena koliyo nāma rañño bimbisārassa mahāmatto kupitaṃ paccantaṃ vūpasametvā paṭinivattento hatthiassādiparivārabalaṃ thalapathena pesetvā sayaṃ gaṅgāya nadiyā anusotaṃ nāvāya āgacchanto taṃ petaṃ tathā gacchantaṃ disvā pucchanto –

ඉන්පසු කලකදී ඔහු මියගොස් පේත ලෝකයෙහි උපන්නේය. නිරුවත් වූ, විරූපී වූ, බියකරු පෙනුම ඇති ඔහු සිහිනයෙන් පවා ආහාර පාන නොදක්නා ලද්දෙක් විය. ඔහු හිසෙහි බඳින ලද ඇහැළ මල් මාලාවන්ගෙන් යුක්ත වූයේ 'චුන්දට්ඨිල ගමෙහි ඥාතීන්ගෙන් කිසිවක් ලැබෙතැයි' සිතා ගංගා නදියේ නොබිඳෙන ජලය මතුපිට උඩුගං බලා පයින් ගමන් කළේය. ඒ අවස්ථාවේ බිම්බිසාර රජුගේ කෝලිය නම් මහා ඇමතියා කැරලි මැඬපවත්වා පෙරළා එමින් සිටියේය. ඔහු තමන්ගේ ඇත් අස් සේනාව ගොඩබිම මාර්ගයෙන් යවා, තමා ගංගා නදියේ පහළට ඔරුවකින් එන විට, මෙසේ ගමන් කරන පේතයාව දැක ප්‍රශ්න කරමින් මෙසේ විමසුවේය –

387.

387.

‘‘Abhijjamāne vārimhi, gaṅgāya idha gacchasi;

Naggo pubbaddhapetova, māladhārī alaṅkato;

Kuhiṃ gamissasi peta, kattha vāso bhavissatī’’ti. –

නොබිඳෙන ගංගා ජලය මතුපිට ඔබ මෙහි ගමන් කරන්නේය. නිරුවත් වූවත්, කයෙහි උඩු කොටස මලින් සරසන ලද දේව පුත්‍රයෙකු මෙනි. පේතය, ඔබ කොහි යන්නේද? ඔබේ වාසය කොහේද?

Gāthamāha. Tattha abhijjamāneti padanikkhepena abhijjamāne saṅghāte, vārimhi gaṅgāyāti gaṅgāya nadiyā udake. Idhāti imasmiṃ ṭhāne. Pubbaddhapetovāti kāyassa purimaddhena apeto viya apetayoniko devaputto [Pg.157] viya. Kathaṃ? Māladhārī alaṅkatoti, mālāhi piḷandhitvā alaṅkatasīsaggoti attho. Kattha vāso bhavissatīti katarasmiṃ gāme dese vā tuyhaṃ nivāso bhavissati, taṃ kathehīti attho.

යන ගාථාව පැවසීය. එහි 'අභිජ්ජමානේ' යනු පියවර තබන විට නොබිඳෙන යන්නයි. 'වාරිම්හි ගංගාය' යනු ගංගා නදියේ ජලයෙහි යන්නයි. 'ඉධ' යනු මේ ස්ථානයෙහි ය. 'පුබ්බඩ්ඪපේතෝව' යනු ශරීරයේ ඉදිරි (ඉහළ) කොටසින් දිව්‍ය පුත්‍රයෙකු මෙන් වූ යන්නයි. කෙසේද? 'මාලාධාරී අලංකතෝ' යනු මල් පැළඳ අලංකාර කරන ලද හිසක් ඇති බැවිනි. 'කත්ථ වාසෝ භවිස්සති' යනු කිනම් ගමක හෝ ප්‍රදේශයක ඔබේ වාසය වේද, එය පවසන්න යන්න අර්ථයයි.

Idāni yaṃ tadā tena petena koliyena ca vuttaṃ, taṃ dassetuṃ saṅgītikārā –

දැන් එකල ඒ පේතයා සහ කෝලිය ඇමතියා අතර වූ සංවාදය දැක්වීමට සංගීතිකාරක රහතන් වහන්සේලා මෙසේ වදාළහ –

388.

388.

‘‘Cundaṭṭhilaṃ gamissāmi, peto so iti bhāsati;

Antare vāsabhagāmaṃ, bārāṇasiñca santike.

මම චුන්දට්ඨිල ගමට යන්නෙමි' යි ඒ පේතයා පැවසීය. එය වසභ ග්‍රාමය හා බරණැස් නුවර අතර පිහිටා ඇත.

389.

389.

‘‘Tañca disvā mahāmatto, koliyo iti vissuto;

Sattuṃ bhattañca petassa, pītakañca yugaṃ adā.

ඔහුව දැක කෝලිය නම් වූ ප්‍රසිද්ධ මහා ඇමතියා අග්ගලා, බත් සහ කහ පැහැති වස්ත්‍ර යුගලක් පේතයා උදෙසා පූජා කළේය.

390.

390.

‘‘Nāvāya tiṭṭhamānāya, kappakassa adāpayi;

Kappakassa padinnamhi, ṭhāne petassa dissatha.

ඔරුවේ සිටියදීම (ඇමතියා) එය කරණවෑමියෙකු ලවා පූජා කරවීය. කරණවෑමියාට පූජා කළ සැණින් එය පේතයාට ලැබුණි (පේතයා කෙරෙන් දක්නට ලැබුණි).

391.

391.

‘‘Tato suvatthavasano, māladhārī alaṅkato;

Ṭhāne ṭhitassa petassa, dakkhiṇā upakappatha;

Tasmā dajjetha petānaṃ, anukampāya punappuna’’nti. – gāthāyo avocuṃ;

ඉන්පසු ඔහු මැනවින් වස්ත්‍ර හැඳ, මලින් සැරසුණේය. පේතයාට පූජා කළ දක්ෂිණාව එසැණින්ම ලැබුණි. එබැවින් අනුකම්පාවෙන් පේතයන් උදෙසා නැවත නැවතත් දානය දිය යුතුය.

388. Tattha cundaṭṭhilanti evaṃnāmakaṃ gāmaṃ. Antare vāsabhagāmaṃ, bārāṇasiñca santiketi vāsabhagāmassa ca bārāṇasiyā ca vemajjhe. Antarā-saddayogena hetaṃ sāmyatthe upayogavacanaṃ. Bārāṇasiyā santike hi so gāmoti. Ayañhettha attho – antare vāsabhagāmassa ca bārāṇasiyā ca yo cundaṭṭhilanāmako gāmo bārāṇasiyā avidūre, taṃ gāmaṃ gamissāmīti.

388. එහි 'චුන්දට්ඨිලං' යනු ඒ නම ඇති ගමයි. 'අන්තරේ වසභගාමං...' යනු වසභ ග්‍රාමය හා බරණැස් නුවර අතර මැද යන්නයි. ව්‍යාකරණ අනුව මෙය 'අන්තරා' ශබ්දය හා යෙදීමෙන් වූවකි. බරණැස් නුවරට නුදුරින් වූ වසභ ග්‍රාමය හා බරණැස් නුවර අතර ඇති චුන්දට්ඨිල නම් ගමට යන්නෙමි යනු අර්ථයයි.

389. Koliyo iti vissutoti koliyoti evaṃpakāsitanāmo. Sattuṃ bhattañcāti sattuñceva bhattañca. Pītakañca yugaṃ adāti pītakaṃ suvaṇṇavaṇṇaṃ ekaṃ vatthayugañca adāsi.

389. “කෝළිය” යනු එම නාමයෙන්ම ප්‍රකට වූවෙකි. “සත්තුං භත්තඤ්ච” යනු අග්ගලා හා බත් ද යන්නයි. “පීතකඤ්ච යුගං අදා” යනු රන්වන් වූ එක් වස්ත්‍ර යුගලක් පූජා කළේය යන්නයි.

390. Kadā adāsīti ce āha nāvāya tiṭṭhamānāya. Kappakassa adāpayīti gacchantiṃ nāvaṃ ṭhapetvā tattha ekassa nhāpitassa upāsakassa dāpesi[Pg.158], dinnamhi vatthayugeti yojanā. Ṭhāneti ṭhānaso taṅkhaṇaññeva. Petassa dissathāti petassa sarīre paññāyittha, tassa nivāsanapārupanavatthaṃ sampajji. Tenāha ‘‘tato suvatthavasano, māladhārī alaṅkato’’ti, suvatthavasano mālābharaṇehi sumaṇḍitapasādhito. Ṭhāne ṭhitassa petassa, dakkhiṇā upakappathāti dakkhiṇeyyaṭṭhāne ṭhitā panesā dakkhiṇā tassa petassa yasmā upakappati, viniyogaṃ agamāsi. Tasmā dajjetha petānaṃ, anukampāya punappunanti petānaṃ anukampāya pete uddissa punappunaṃ dakkhiṇaṃ dadeyyāti attho.

390. කවදා දුන්නේද? නැවෙහි රැඳී සිටින කල්හි ය. “කප්පකස්ස අදාපයී” යනු ගමන් ගන්නා නැව නවත්වා, එහි සිටි එක්තරා කරණවෑමි උපාසකයෙකු ලවා දානය දිය කරවීය. වස්ත්‍ර යුගලය දන් දුන් කල්හි (එය ප්‍රේතයාට ලැබුණි) යනු මෙහි සම්බන්ධයයි. “ඨානේ” යනු එම දානය දුන් මොහොතේම යන්නයි. “පේතස්ස දිස්සථ” යනු ප්‍රේතයාගේ ශරීරයෙහි වස්ත්‍ර පහළ වූ බව පෙනෙන්නට විය, එය ඔහුට හැඳීමට හා පෙරවීමට සුදුසු වස්ත්‍රයක් ලෙස සම්පූර්ණ විය. එබැවින් “එතැන් සිට යහපත් වස්ත්‍ර හැඳ, මල් මාලා දරා සැරසුණේය” යි පවසන ලදී. “සුවත්ථවසනෝ” යනු මල් හා ආභරණවලින් මැනවින් සරසන ලද බවයි. “ඨානේ ඨිතස්ස පේතස්ස දක්ඛිණා උපකප්පථ” යනු දක්ෂිණාර්හ වූ ස්ථානයෙහි පිහිටි බැවින් එම දානය ඒ ප්‍රේතයාට පල දුන්නේය යන්නයි. “තස්මා දජ්ජේථ පේතානං අනුකම්පාය පුනප්පුනං” යනු ප්‍රේතයන් කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් ඔවුන් උදෙසා නැවත නැවතත් දක්ෂිණාවන් දිය යුතුය යන්න අර්ථයයි.

Atha so koliyamahāmatto taṃ petaṃ anukampamāno dānavidhiṃ sampādetvā anusotaṃ āgantvā sūriye uggacchante bārāṇasiṃ sampāpuṇi. Bhagavā ca tesaṃ anuggahatthaṃ ākāsena āgantvā gaṅgātīre aṭṭhāsi. Koliyamahāmattopi nāvāto otaritvā haṭṭhapahaṭṭho bhagavantaṃ nimantesi – ‘‘adhivāsetha me, bhante, bhagavā ajjatanāya bhattaṃ anukampaṃ upādāyā’’ti. Adhivāsesi bhagavā tuṇhībhāvena. So bhagavato adhivāsanaṃ viditvā tāvadeva ramaṇīye bhūmibhāge mahantaṃ sākhāmaṇḍapaṃ upari catūsu ca passesu nānāvirāgavaṇṇavicittavividhavasanasamalaṅkataṃ kāretvā tattha bhagavato āsanaṃ paññāpetvā adāsi. Nisīdi bhagavā paññatte āsane.

ඉක්බිති ඒ කෝළිය මහාමාත්‍යවරයා ප්‍රේතයා කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් දානමය කටයුතු සම්පාදනය කොට, ගඟ දිගේ පැමිණ සූර්යයා උදාවන වේලාවෙහි බාරාණසී නුවරට පැමිණියේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද ඔවුන්ට අනුග්‍රහ පිණිස අහසින් වැඩම කොට ගංගා තීරයෙහි වැඩ සිටි සේක. කෝළිය මහාමාත්‍යවරයා ද නැවෙන් බැස ඉතා සතුටට පත්ව භාග්‍යවතුන් වහන්සේට මෙසේ ආරාධනා කළේය: “ස්වාමීනි, භාග්‍යවතුන් වහන්ස, අද දින අනුකම්පා කර මාගේ දානය පිළිගන්නා සේක්වා.” භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිශ්ශබ්දතාවයෙන් එය පිළිගත් සේක. උන්වහන්සේගේ කැමැත්ත දැනගත් මහාමාත්‍යවරයා වහාම රමණීය භූමි භාගයක මහා ශාඛා මණ්ඩපයක් කරවා, උඩින් හා සිව්පසින් විවිධ වර්ණවත් වස්ත්‍රවලින් සරසා, එහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේට අසුනක් පනවා පූජා කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පනවන ලද ඒ අසුනෙහි වැඩ සිටි සේක.

Atha so mahāmatto bhagavantaṃ upasaṅkamitvā gandhapupphādīhi pūjetvā vanditvā ekamantaṃ nisinno heṭṭhā attano vuttavacanaṃ petassa ca paṭivacanaṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā ‘‘bhikkhusaṅgho āgacchatū’’ti cintesi. Cintitasamanantarameva buddhānubhāvasañcodito suvaṇṇahaṃsagaṇo viya dhataraṭṭhahaṃsarājaṃ bhikkhusaṅgho dhammarājaṃ samparivāresi. Tāvadeva mahājano sannipati ‘‘uḷārā dhammadesanā bhavissatī’’ti. Taṃ disvā pasannamānaso mahāmatto buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ paṇītena khādanīyena bhojanīyena santappesi. Bhagavā katabhattakicco mahājanassa anukampāya ‘‘bārāṇasisamīpagāmavāsino sannipatantū’’ti adhiṭṭhāsi. Sabbe ca te iddhibalena mahājanā sannipatiṃsu, uḷāre cassa pete pākaṭe akāsi. Tesu keci chinnabhinnapilotikakhaṇḍadharā, keci attano keseheva [Pg.159] paṭicchāditakopinā, keci naggā yathājātarūpā khuppipāsābhibhūtā tacapariyonaddhā aṭṭhimattasarīrā ito cito ca paribbhamantā mahājanassa paccakkhato paññāyiṃsu.

ඉක්බිති ඒ මහාමාත්‍යවරයා භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ සුවඳ මල් ආදියෙන් පුදා වැඳ එකත්පසක හිඳ, මින් පෙර තමා ප්‍රේතයාට පැවසූ වචන හා ප්‍රේතයා දුන් පිළිතුර භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැල කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ “භික්ෂු සංඝයා වැඩම කෙරෙත්වා” යි සිතූ සේක. සිතූ සැනින් බුද්ධානුභාවයෙන් පෙළඹුණු භික්ෂු සංඝයා, ධතරට්ඨ හංස රාජයා පිරිවරන රන් හංස සමූහයක් මෙන් ධර්මරාජයාණන් වහන්සේ පිරිවරා ගත්හ. එකෙණෙහිම මහා ජනයා ද “මහා ධර්ම දේශනාවක් පවත්වනු ඇතැයි” සිතා රැස් වූහ. ඒ දැක ප්‍රසන්න වූ සිතින් යුත් මහාමාත්‍යවරයා බුදුන් ප්‍රමුඛ භික්ෂු සංඝයාට ප්‍රණීත ආහාර පානයෙන් සංග්‍රහ කළේය. වළඳා අවසානයේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මහා ජනයා කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් “බාරාණසී නුවර අවට ගම්වාසීහු රැස්වෙත්වා” යි අධිෂ්ඨාන කළ සේක. සෘද්ධි බලයෙන් ඒ සියලු මහා ජනයා රැස් වූහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔවුන්ට ඒ ප්‍රේතයන් ප්‍රකට කර පෙන්වූ සේක. ඔවුන් අතර ඇතැමෙක් ඉරී ගිය කඩමාලු ඇඳ සිටියහ, ඇතැමෙක් තම කෙස්වලින්ම විළි වසාගෙන සිටියහ, ඇතැමෙක් නිරුවතින්ම සිටියහ. සා පිපාසාවෙන් පීඩිතව, හම හා ඇට පමණක් ඉතිරි වූ ශරීර ඇතිව ඔවුහු එහා මෙහා ඇවිදිමින් මහා ජනයා ඉදිරියෙහි පෙනෙන්නට වූහ.

Atha bhagavā tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi, yathā te ekajjhaṃ sannipatitvā attanā kataṃ pāpakammaṃ mahājanassa pavedesuṃ. Tamatthaṃ dīpentā saṅgītikārā –

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, එම ප්‍රේතයන් එක්ව රැස්ව තමන් කළ පාපකර්ම මහා ජනයාට පවසන පරිදි එවැනි සෘද්ධිමය විපර්යාසයක් කළ සේක. ඒ කරුණ ප්‍රකට කරමින් සංගීතිකාරක හිමිවරු මෙසේ පැවසූහ:

392.

392.

‘‘Sātunnavasanā eke, aññe kesanivāsanā;

Petā bhattāya gacchanti, pakkamanti disodisaṃ.

ඇතැම් ප්‍රේතයෝ ඉරී ගිය වැරහැලි ඇඳ සිටිති, ඇතැමෙක් කෙස්වලින් ශරීරය වසාගෙන සිටිති. ඔවුහු ආහාර සොයා දසත දුවති, එක දිසාවක සිට තවත් දිසාවකට යති.

393.

393.

‘‘Dūre eke padhāvitvā, aladdhāva nivattare;

Chātā pamucchitā bhantā, bhūmiyaṃ paṭisumbhitā.

ඇතැමෙක් බොහෝ දුර දුව ගොස් ආහාරයක් නොලැබී ආපසු එති. ඔවුහු සාගින්නෙන් මූර්ඡා වී, කරකැවී බිම ඇද වැටෙති.

394.

394.

‘‘Keci tattha papatitvā, bhūmiyaṃ paṭisumbhitā;

Pubbe akatakalyāṇā, aggidaḍḍhāva ātape.

ඇතැම්හු එහි බිම ඇද වැටී පෙරළෙති. පෙර පින් නොකළ ඔවුහු, අව්වේ දැවෙන ගින්නෙන් මෙන් සා පිපාසාව නැමති ගින්නෙන් දැවී මහා දුක් විඳිති.

395.

395.

‘‘Mayaṃ pubbe pāpadhammā, gharaṇī kulamātaro;

Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākamha attano.

අපි පෙර ගෘහිණියන්ව, කුල මාතාවන්ව සිටියදී, පාපී ස්වභාවය ඇත්තෝ වීමු. දිය යුතු දෑ ඕනෑතරම් තිබියදීත්, අපගේම යහපත පිණිස කිසිදු පිනක් කර නොගත්තෙමු.

396.

396.

‘‘Pahūtaṃ annapānampi, apissu avakirīyati;

Sammaggate pabbajite, na ca kiñci adamhase.

බහුලව ආහාර පාන තිබියදී පවා ඒවා විසි කර දමනු ලැබීය. එහෙත් යහපත් මගට පිළිපන් පැවිද්දෙකුට කිසිවක් පූජා නොකළෙමු.

397.

397.

‘‘Akammakāmā alasā, sādukāmā mahagghasā;

Ālopapiṇḍadātāro, paṭiggahe paribhāsimhase.

අපි පින් කිරීමට අකමැති, කම්මැලි, ප්‍රණීත ආහාරම කැමති, ගිජු වූවෝ වීමු. බත් පිඬක් දෙන දායකයන්ට මෙන්ම දන් ලබන්නන්ට ද අපි පරිභව කළෙමු.

398.

398.

‘‘Te gharā tā ca dāsiyo, tānevābharaṇāni no;

Te aññe paricārenti, mayaṃ dukkhassa bhāgino.

අප සතුව තිබූ ඒ ගෙවල්, ඒ දාසියන් හා ඒ ආභරණ දැන් අපේ නොවේ. ඒවා වෙනත් අය පරිහරණය කරති. අපි දුකට උරුමකරුවෝ වීමු.

399.

399.

‘‘Veṇī vā avaññā honti, rathakārī ca dubbhikā;

Caṇḍālī kapaṇā honti, kappakā ca punappunaṃ.

මසුරු අය මිනිසුන් අතර උපත ලැබුවත්, නැවත නැවතත් වේණි කුලවල හෝ රථකාර කුලවල උපදිති. අන් අයගේ නින්දාවට පත්වන සැඩොල් කුලවල, දිළිඳු කුලවල හෝ කරණවෑමි කුලවල ඔවුහු උපදිති.

400.

400.

‘‘Yāni yāni nihīnāni, kulāni kapaṇāni ca;

Tesu tesveva jāyanti, esā maccharino gati.

යම් හීන වූ හෝ අසරණ වූ කුල ඇද්ද, මසුරු තැනැත්තාගේ ගතිය එවැනි ය. ඔවුන් උපදින්නේ එවැනිම කුලවලය.

401.

401.

‘‘Pubbe [Pg.160] ca katakalyāṇā, dāyakā vītamaccharā;

Saggaṃ te paripūrenti, obhāsenti ca nandanaṃ.

පෙර පින් කළ, මසුරුකම දුරු කළ දායකයෝ දෙව්ලොව පුරවති. ඔවුහු නන්දන වනය ඒකාලෝක කරති.

402.

402.

‘‘Vejayante ca pāsāde, ramitvā kāmakāmino;

Uccākulesu jāyanti, sabhogesu tato cutā.

වෛජයන්ත ප්‍රාසාදවල සිතු පරිදි සැප විඳින ඔවුහු, එතැනින් චුතව මහා සම්පත් ඇති උසස් කුලවල උපදිති.

403.

403.

‘‘Kūṭāgāre ca pāsāde, pallaṅke ponakatthate;

Bījitaṅgā morahatthehi, kule jātā yasassino.

උසස් කුලවල ඉපිද කූටාගාරවල හා ප්‍රාසාදවල, පලස් එලූ පර්යංක මත වැඩ හිඳිමින්, මොණර පිල්වලින් තැනූ වල්විදුනාවලින් පවන් සලනු ලබමින් යස පිරිවර ඇතිව සැප විඳිති.

404.

404.

‘‘Aṅkato aṅkaṃ gacchanti, māladhārī alaṅkatā;

Dhātiyo upatiṭṭhanti, sāyaṃ pātaṃ sukhesino.

කුඩා කාලයේ පවා එක් උකුලකින් තවත් උකුලකට යමින්, සැප කැමති කිරිමව්වරුන් විසින් මල් මාලා දරා සැරසී උදේ සවස උවටැන් කරනු ලබති.

405.

405.

‘‘Nayidaṃ akatapuññānaṃ, katapuññānamevidaṃ;

Asokaṃ nandanaṃ rammaṃ, tidasānaṃ mahāvanaṃ.

පින් නොකළ අයට මෙවැනි සැප නැත. ශෝක රහිත වූ රමණීය වූ දෙවියන්ගේ මේ නන්දන වනය ලැබෙන්නේ පින් කළ අයටමය.

406.

406.

‘‘Sukhaṃ akatapuññānaṃ, idha natthi parattha ca;

Sukhañca katapuññānaṃ, idha ceva parattha ca.

පින් නොකළ අයට මෙලොවත් සැප නැත, පරලොවත් සැප නැත. පින් කළ අයට මෙලොවත් පරලොවත් දෙලොවම සැප ඇත්තේය.

407.

407.

‘‘Tesaṃ sahabyakāmānaṃ, kattabbaṃ kusalaṃ bahuṃ;

Katapuññā hi modanti, sagge bhogasamaṅgino’’ti. – gāthāyo avocuṃ;

එබැවින් දෙවියන් හා එක්ව සැප විඳිනු කැමති අය බොහෝ පින් කළ යුතුය. පින් කළෝ දෙව්ලොව සම්පත් විඳිමින් සතුටු වෙති” යි එම ගාථාවලින් පැවසුණි.

392. Tattha sātunnavasanāti chinnabhinnapilotikakhaṇḍanivāsanā. Eketi ekacce. Kesanivāsanāti keseheva paṭicchāditakopinā. Bhattāya gacchantīti ‘‘appeva nāma ito gatā yattha vā tattha vā kiñci ucchiṭṭhabhattaṃ vā vamitabhattaṃ vā gabbhamalādikaṃ vā labheyyāmā’’ti katthacideva aṭṭhatvā ghāsatthāya gacchanti. Pakkamanti disodisanti disato disaṃ anekayojanantarikaṃ ṭhānaṃ pakkamanti.

392. එහි “සාතුන්නවසනා” යනු ඉරී ගිය වැරහැලි කඩ රෙදි හැඳ සිටීමයි. “ඒකේ” යනු ඇතැම් අයයි. “කේසනිවාසනා” යනු කෙස්වලින්ම විළි වසා ගත් බවයි. “භත්තාය ගච්ඡන්ති” යනු “මෙතැනින් ගොස් කොතැනක හෝ ඉඳුල් බතක්, වමනය කළ බතක් හෝ කුසෙහි අපවිත්‍ර දෙයක් හෝ ලැබේ දැයි බලමු” යනුවෙන් කොතැනකවත් නොරැඳී ආහාර සොයා යාමයි. “පක්කමන්ති දිසෝදිසං” යනු එක් දිසාවක සිට තවත් යොදුන් ගණනක් දුර ප්‍රදේශ කරා ඇවිද යාමයි.

393. Dūreti dūreva ṭhāne. Eketi ekacce petā. Padhāvitvāti ghāsatthāya upadhāvitvā. Aladdhāva nivattareti kiñci ghāsaṃ vā pānīyaṃ vā alabhitvā eva nivattanti. Pamucchitāti khuppipāsādidukkhena sañjātamucchā. Bhantāti [Pg.161] paribbhamantā. Bhūmiyaṃ paṭisumbhitāti tāya eva mucchāya uppattiyā ṭhatvā avakkhittamattikāpiṇḍā viya vissussitvā pathaviyaṃ patitā.

393. "දූරේ" යනු දුර බැහැර ස්ථානයක යන්නයි. ඇතැම් ප්‍රේතයෝ ආහාර සෙවීම සඳහා වේගයෙන් දුව ගොස්, කිසිදු ආහාරයක් හෝ පානයක් නොලැබී ආපසු හැරී එති. "පමුච්ඡිතා" යනු කුසගින්න සහ පිපාසය වැනි දුක් නිසා ඇති වූ මූර්ඡාවෙන් (සිහිමුර්ඡා ගතියෙන්) යුක්ත වූවෝ ය. "භන්තා" යනු ඒ මේ අත කැරකෙමින් සක්මන් කරන අර්ථයයි. "භූමියං පටිසුම්භිතා" යනු එම මූර්ඡාව නිසා ම බිම හෙළන ලද මැටි පිඩක් මෙන් වියළී පොළොව මත ඇද වැටුණු බවයි.

394. Tatthāti gataṭṭhāne. Bhūmiyaṃ paṭisumbhitāti papāte patitā viya jighacchādidukkhena ṭhātuṃ asamatthabhāvena bhūmiyaṃ patitā, tattha vā gataṭṭhāne ghāsādīnaṃ alābhena chinnāsā hutvā kenaci paṭimukhaṃ sumbhitā pothitā viya bhūmiyaṃ patitā hontīti attho. Pubbe akatakalyāṇāti purimabhave akatakusalā. Aggidaḍḍhāva ātapeti nidāghakāle ātapaṭṭhāne agginā daḍḍhā viya, khuppipāsagginā ḍayhamānā mahādukkhaṃ anubhavantīti attho.

394. "තත්ථ" යනු ගිය ස්ථානයයි. "භූමියං පටිසුම්භිතා" යනු ප්‍රපාතයක ඇද වැටෙන්නාක් මෙන් කුසගින්න ආදී දුක් නිසා කෙළින් සිට ගැනීමට නොහැකිව පොළොව මත ඇද වැටීමයි. එසේත් නැතහොත් ගිය ස්ථානයේ දී ආහාර ආදිය නොලැබීමෙන් බලාපොරොත්තු සුන් වී, යමෙකු විසින් මූණට පහර දී බිම හෙළුවාක් මෙන් පොළොව මත ඇද වැටෙන බව අර්ථයයි. "පුබ්බේ අකටකල්‍යාණා" යනු පෙර භවයේ දී කුසල් නොකළ අය යන්නයි. "අග්ගිදඩ්ඪාව ආතපේ" යනු ග්‍රීෂ්ම කාලයේ අව්වේ ගින්නෙන් දැවෙන්නාක් මෙන්, කුසගින්න සහ පිපාසය නමැති ගින්නෙන් දැවෙමින් මහත් දුක් අනුභව කරන බව අර්ථයයි.

395. Pubbeti atītabhave. Pāpadhammāti issukīmaccharīādibhāvena lāmakasabhāvā. Gharaṇīti gharasāminiyo. Kulamātaroti kuladārakānaṃ mātaro, kulapurisānaṃ vā mātaro. Dīpanti patiṭṭhaṃ, puññanti attho. Tañhi sattānaṃ sugatīsu patiṭṭhābhāvato ‘‘patiṭṭhā’’ti vuccati. Nākamhāti na karimha.

395. "පුබ්බේ" යනු අතීත භවයේ දී ය. "පාපධම්මා" යනු ඉරිෂ්‍යාව, මසුරුකම ආදිය නිසා ඇති වූ ලාමක (පහත්) ස්වභාවයයි. "ඝරණී" යනු ගෘහණියන් හෙවත් නිවෙස්වල ස්වාමිනිවරුන් ය. "කුලමාතරෝ" යනු කුල දරුවන්ගේ මව්වරුන් හෝ කුල පුරුෂයන්ගේ මව්වරුන් ය. "දීපං" යනු පිළිසරණ හෙවත් පින යන අර්ථයයි. සත්ත්වයන්ට සුගතියෙහි පිහිටක් වන බැවින් පින "පිළිසරණ" (දීප) යැයි කියනු ලැබේ. "නාකම්හා" යනු අපි (එම පින) නොකළෙමු යන්නයි.

396. Pahūtanti bahuṃ. Annapānampīti annañca pānañca. Apissu avakirīyatīti sūti nipātamattaṃ, api avakirīyati chaṭṭīyati. Sammaggateti sammā gate sammā paṭipanne sammā paṭipannāya. Pabbajiteti pabbajitāya. Sampadāne hi idaṃ bhummavacanaṃ. Sammaggate vā pabbajite sati labbhamāneti attho. Na ca kiñci adamhaseti ‘‘kiñcimattampi deyyadhammaṃ nādamhā’’ti vippaṭisārābhibhūtā vadanti.

396. "පහූතං" යනු බොහෝ වූ යන්නයි. "අන්නපානම්පි" යනු ආහාර සහ පාන වර්ග ද යන්නයි. "අපිස්සු අවකිරීයති" යන මෙහි "ස්සු" යනු නිපාත මාත්‍රයකි. "අපි අවකිරීයති" යනු ඉවත දමනු ලැබුවත් යන අර්ථයයි. "සම්මග්ගතේ" යනු මැනවින් ගමන් කළ, මැනවින් පිළිපන් තැනැත්තා හට යන්නයි. "පබ්බජිතේ" යනු පැවිදි තැනැත්තියක හට යන්නයි. මෙහි "පබ්බජිතේ" යන සප්තමී විභක්තිය සම්ප්‍රදාන අර්ථයෙහි යෙදී ඇත. එසේත් නැතහොත් මැනවින් පිළිපන් පැවිද්දෙකු සිටියදී හෝ ලබන්නට සිටියදී යන අර්ථයයි. "න ච කිඤ්චි අදම්හසේ" යනු "කිසිදු දෙයක්, ඉතා සුළු දාන වස්තුවක් පවා අපි නුදුන්නෙමු" යැයි පසුතැවිල්ලෙන් යුතුව පවසන බවයි.

397. Akammakāmāti sādhūti akattabbaṃ kammaṃ akusalaṃ kāmentīti akammakāmā, sādhūhi vā kattabbaṃ kusalaṃ kāmentīti kammakāmā, na kammakāmāti akammakāmā, kusaladhammesu acchandikāti attho. Alasāti kusītā kusalakammakaraṇe nibbīriyā. Sādukāmāti sātamadhuravatthupiyā. Mahagghasāti mahābhojanā, ubhayenāpi sundarañca madhurañca bhojanaṃ labhitvā atthikānaṃ kiñci adatvā sayameva bhuñjitāroti [Pg.162] dasseti. Ālopapiṇḍadātāroti ālopamattassapi bhojanapiṇḍassa dāyakā. Paṭiggaheti tassa paṭiggaṇhanake. Paribhāsimhaseti paribhavaṃ karontā bhāsimha, avamaññimha uppaṇḍimhā cāti attho.

397. "අකම්මකාමා" යනු සත්පුරුෂයන් විසින් නොකළ යුතු අකුසල කර්මයන්ට කැමති වන අයයි. එසේත් නැතහොත් සත්පුරුෂයන් කළ යුතු කුසලයට කැමති අය "කම්මකාම" වන අතර, කුසලයට අකැමැති බැවින් "අකම්මකාම" නම් වෙති. එනම් කුසල ධර්මයන් කෙරෙහි කැමැත්තක් නැති අය යන අර්ථයයි. "අලසා" යනු කුසල් කිරීමට උත්සාහයක් නැති කම්මැලි අයයි. "සාදුකාමා" යනු මිහිරි රසවත් වස්තූන්ට ප්‍රිය කරන අයයි. "මහග්ඝසා" යනු ගිජු ලෙස බොහෝ ආහාර අනුභව කරන අයයි. මොවුන් යහපත් වූ ද මිහිරි වූ ද ආහාර ලැබී, ඒවා අවශ්‍ය අයට කිසිවක් නොදී තමන් ම අනුභව කරන බව මින් දැක්වේ. "ආලෝපපිණ්ඩදාතාරෝ" යනු බත් පිඩක් හෝ දන් දෙන දායකයන් ය. "පටිග්ගහේ" යනු එම දානය පිළිගන්නා අය කෙරෙහි ය. "පරිභාසිම්හසේ" යනු නින්දා කරමින් කතා කළෙමු, අවඥා කළෙමු සහ උසුළු විසුළු කළෙමු යන අර්ථයයි.

398. Te gharāti yattha mayaṃ pubbe ‘‘amhākaṃ ghara’’nti mamattaṃ akarimhā, tāni gharāni yathāṭhitāni, idāni no na kiñci upakappatīti adhippāyo. Tā ca dāsiyo tānevābharaṇāni noti etthāpi eseva nayo. Tattha noti amhākaṃ. Teti te gharādike. Aññe paricārenti, paribhogādivasena viniyogaṃ karontīti attho. Mayaṃ dukkhassa bhāginoti mayaṃ pana pubbe kevalaṃ kīḷanappasutā hutvā sāpateyyaṃ pahāya gamanīyaṃ anugāmikaṃ kātuṃ ajānantā idāni khuppipāsādidukkhassa bhāgino bhavāmāti attānaṃ garahantā vadanti.

398. "තේ ඝරා" යනු "අපේ නිවෙස්" යැයි යම් නිවසක අපි පෙර මමත්වය කළෙමු ද, ඒ නිවෙස් එලෙසම තිබේ, නමුත් දැන් ඒවායින් අපට කිසිදු ප්‍රයෝජනයක් නැත යන්න අදහසයි. "ඒ දාසියන් ද ඒ ආභරණ ද අප සතු නොවේ" යන තැන ද මේ ක්‍රමයම වේ. එහි "නෝ" යනු අපගේ යන්නයි. "තේ" යනු ඒ නිවාස ආදියයි. "අන්‍යයෝ පරිභෝජනය කරති" යනු පරිභෝජනය කිරීම් ආදියෙන් අන් අය ඒවා පරිහරණය කරන බවයි. "මයං දුක්ඛස්ස භාගිනෝ" යනු අපි පෙර හුදෙක් කෙළිලොලෙහි ම නිරත වී, තමා සතු ධනය අතහැර යන කල තමා පසුපස එන කුසල් කිරීමට නොදැන, දැන් කුසගින්න ආදී දුක්වල කොටස්කරුවෝ වී සිටිමු යැයි තමන්ට ම ගර්හා කරගනිමින් පවසන බවයි.

399. Idāni yasmā petayonito cavitvā manussesu uppajjantāpi sattā yebhuyyena tasseva kammassa vipākāvasesena hīnajātikā kapaṇavuttinova honti, tasmā tamatthaṃ dassetuṃ ‘‘veṇivā’’tiādinā dve gāthā vuttā. Tattha veṇivāti venajātikā, vilīvakārā naḷakārā hontīti attho. Vā-saddo aniyamattho. Avaññāti avaññeyyā, avajānitabbāti vuttaṃ hoti. ‘‘Vambhanā’’ti vā pāṭho, parehi bādhanīyāti attho. Rathakārīti cammakārino. Dubbhikāti mittadubbhikā mittānaṃ bādhikā. Caṇḍālīti caṇḍālajātikā. Kapaṇāti vanibbakā ativiya kāruññappattā. Kappakāti kappakajātikā, sabbattha ‘‘honti punappuna’’nti yojanā, aparāparampi imesu nihīnakulesu uppajjantīti vuttaṃ hoti.

399. දැන්, යම් හෙයකින් ප්‍රේත යෝනියෙන් චුත වී මනුෂ්‍ය ලෝකයේ උපදින සත්ත්වයන් ද බොහෝ විට එම අකුසල කර්මයේ ම ඉතිරි විපාක වශයෙන් පහත් කුලවල උපදින දිළිඳු අය ම වන බැවින්, එම කරුණ දැක්වීම සඳහා "වේණි වා" යනාදී වශයෙන් ගාථා දෙකක් වදාරන ලදී. එහි "වේණි වා" යනු වේණ කුලයේ උපන්, පන් හෝ බට ආදියෙන් භාණ්ඩ සාදන අය යන අර්ථයයි. "වා" යන්න අනිශ්චිත අර්ථයක යෙදේ. "අවඤ්ඤා" යනු අවඥාවට ලක්විය යුතු, පහත් කොට සැලකිය යුතු කුලයන් යන්නයි. "වම්භනා" යනුවෙන් ද පාඨයක් ඇත, එහි අර්ථය අන්‍යයන් විසින් පීඩා කරනු ලබන අය යන්නයි. "රථකාරී" යනු සම් කර්මාන්තයේ යෙදෙන අයයි. "දුබ්භිකා" යනු මිතුරන්ට ද්‍රෝහි වන, මිතුරන්ට පීඩා කරන අයයි. "චණ්ඩාලී" යනු චණ්ඩාල කුලයේ උපන් අයයි. "කපණා" යනු අතිශයින් ම අනුකම්පාවට පත් වූ යාචකයෝ ය. "කප්පකා" යනු කරණවෑමි කුලයේ උපන් අයයි. සෑම තැනක ම "නැවත නැවතත් උපදිති" යන්න සම්බන්ධ වේ. නැවත නැවතත් මෙවැනි නීච කුලවල උපදින බව මින් කියවේ.

400. Tesu tesveva jāyantīti yāni yāni aññānipi nesādapukkusakulādīni kapaṇāni ativiya vambhaniyāni paramaduggatāni ca, tesu tesu eva nihīnakulesu macchariyamalena petesu nibbattitvā tato cutā nibbattanti. Tenāha ‘‘esā maccharino gatī’’ti.

400. "තේසු තේස්වේව ජායන්ති" යනු වැදි, පුක්කුස (අසූචි අදින) ආදී වූ අන්‍ය වූ යම් පහත් කුල කෙනෙක් වෙත් ද, අතිශයින් ගැරහිය යුතු ඉතා දිළිඳු වූ ඒ ඒ පහත් කුලවල ම, මසුරුකම නමැති කිලුට නිසා ප්‍රේත ලෝකවල ඉපිද එයින් චුත වූවෝ නැවත උපදිති. එබැවින් "මසුරු අයගේ ගතිය මෙයයි" යැයි වදාරන ලදී.

401. Evaṃ [Pg.163] akatapuññānaṃ sattānaṃ gatiṃ dassetvā idāni katapuññānaṃ gatiṃ dassetuṃ ‘‘pubbe ca katakalyāṇā’’ti satta gāthā vuttā. Tattha saggaṃ te paripūrentīti ye pubbe purimajātiyaṃ katakalyāṇā dāyakā dānapuññābhiratā vigatamalamaccherā, te attano rūpasampattiyā ceva parivārasampattiyā ca saggaṃ devalokaṃ paripūrenti paripuṇṇaṃ karonti. Obhāsenti ca nandananti na kevalaṃ paripūrentiyeva, atha kho kapparukkhādīnaṃ pabhāhi sabhāveneva obhāsamānampi nandanavanaṃ attano vatthābharaṇajutīhi sarīrappabhāya ca abhibhavitvā ceva obhāsetvā ca jotenti.

401. මෙසේ පින් නොකළ සත්ත්වයන්ගේ ගතිය දක්වා, දැන් පින් කළ අයගේ ගතිය දැක්වීම පිණිස "පුබ්බේ ච කතකල්‍යාණා" යනාදී වශයෙන් ගාථා හතක් වදාරන ලදී. එහි "සග්ගං තේ පරිපූරේන්ති" යනු පෙර ජාතියේ දී යහපත් පින් කළ, දීමට කැමති, දානමය පිනෙහි ඇලුනු, මසුරුකම නමැති මලකඩ දුරු කළ යම් සත්ත්ව කෙනෙක් වෙත් ද, ඔවුහු තමන්ගේ රූප සම්පත්තියෙන් ද පිරිවාර සම්පත්තියෙන් ද ස්වර්ග ලෝකය පිරී ඉතිරී යන්නට සලස්වති. "ඕභාසේන්ති ච නන්දනං" යනු හුදෙක් දෙව්ලොව පිරවීම පමණක් නොව, කල්ප වෘක්ෂාදියෙහි ප්‍රභාවෙන් හා ස්වභාවයෙන් ම බැබළෙන නන්දන වනය පවා තමන්ගේ වස්ත්‍රාභරණවල දීප්තියෙන් හා ශරීරාලෝකයෙන් අභිබවා බබළවන බවයි.

402. Kāmakāminoti yathicchitesu kāmaguṇesu yathākāmaṃ paribhogavanto. Uccākulesūti uccesu khattiyakulādīsu kulesu. Sabhogesūti mahāvibhavesu. Tato cutāti tato devalokato cutā.

402. "කාමකාමිනෝ" යනු රුචි පරිදි කාම ගුණයන් අනුභව කරන බවයි. "උච්චාකුලේසු" යනු උසස් වූ ක්ෂත්‍රිය ආදී කුලවල ය. "සභෝගේසු" යනු මහත් වූ භෝග සම්පත් ඇති තැන්වල ය. "තතෝ චුතා" යනු ඒ දිව්‍ය ලෝකයෙන් චුත වූ පසුව ය.

403. Kūṭāgāre ca pāsādeti kūṭāgāre ca pāsāde ca. Bījitaṅgāti bījiyamānadehā. Morahatthehīti morapiñchapaṭimaṇḍitabījanīhatthehi. Yasassinoti parivāravanto ramantīti adhippāyo.

403. "කූටාගාරේ ච පාසාදේ" යනු කූටාගාරවල ද ප්‍රාසාදවල ද යන්නයි. "බීජිතංගා" යනු පවන් සලනු ලබන ශරීර ඇතිව යන්නයි. "මෝරහත්තේහි" යනු මොනර පිල්වලින් අලංකාර කරන ලද පවන්පත් අතින් ගත් අය විසින් පවන් සලනු ලැබීමයි. "යසස්සිනෝ" යනු පිරිවර සහිතව සතුටු වන බව අදහසයි.

404. Aṅkato aṅkaṃ gacchantīti dārakakālepi ñātīnaṃ dhātīnañca aṅkaṭṭhānato aṅkaṭṭhānameva gacchanti, na bhūmitalanti adhippāyo. Upatiṭṭhantīti upaṭṭhānaṃ karonti. Sukhesinoti sukhamicchantā, ‘‘mā sītaṃ vā uṇhaṃ vā’’ti appakampi dukkhaṃ pariharantā upatiṭṭhantīti adhippāyo.

404. "අංකතෝ අංකං ගච්ඡන්ති" යනු කුඩා කාලයේ දී පවා නෑයන්ගේ සහ කිරිමව්වරුන්ගේ උකුළෙන් උකුළට ම මාරු වෙමින් යනවා මිස, බිම පය නොතබන බව අදහසයි. "උපතිට්ඨන්ති" යනු උපස්ථාන කරන බවයි. "සුඛේසිනෝ" යනු සැප කැමති අයයි. ශීත හෝ උෂ්ණ වැනි ඉතා සුළු වූ ද දුකක් වළක්වා ගනිමින් පිරිවර ජනයා ඔවුන්ට උපස්ථාන කරන බව අර්ථයයි.

405. Nayidaṃ akatapuññānanti idaṃ sokavatthuabhāvato asokaṃ rammaṃ ramaṇīyaṃ tidasānaṃ tāvatiṃsadevānaṃ mahāvanaṃ mahāupavanabhūtaṃ nandanaṃ nandanavanaṃ akatapuññānaṃ na hoti, tehi laddhuṃ na sakkāti attho.

405. "පින් නොකළවුන් හට මෙය නැත" යනු, ශෝකයට කරුණක් නොවන බැවින් ශෝක රහිත වූ, සිත් ඇදගන්නා සුළු වූ, තව්තිසා වැසි දෙවියන්ගේ උතුම් උයනක් වූ, පින් කළවුන් නිරන්තරයෙන් වසන්නා වූ මේ නන්දන උයන පින් නොකළවුන් හට අත් නොවන බවයි. ඔවුන්ට එය ලැබිය නොහැකිය යනු අර්ථයයි.

406. Idhāti imasmiṃ manussaloke visesato puññaṃ karīyati, taṃ sandhāyāha. Idhāti vā diṭṭhadhamme. Paratthāti samparāye.

406. "මෙහි (ඉධ)" යනු විශේෂයෙන් පින් කරනු ලබන මේ මිනිස් ලොවෙහි යන්නයි. එය අරමුණු කොට පවසන ලදී. නැතහොත් "ඉධ" යනු මෙලොවෙහි යන්නයි. "පරත්ථ" යනු පරලොවෙහි යන්නයි.

407. Tesanti tehi yathāvuttehi devehi. Sahabyakāmānanti sahabhāvaṃ icchantehi. Bhogasamaṅginoti bhogehi samannāgatā, dibbehi [Pg.164] pañcakāmaguṇehi samappitā modantīti attho. Sesaṃ uttānatthameva.

407. "ඔවුන්ගේ" යනු ඉහත කී ඒ දෙවියන් සමඟයි. "සහභාවය කැමති වන්නන්" යනු ඔවුන් සමඟ එක්ව වාසය කිරීම කැමති වන්නන් හටයි. "භෝග සම්පත්තියෙන් යුක්ත වූවෝ" යනු සැප සම්පත්තියෙන් සමන්විතව, දිව්‍යමය වූ පංච කාම ගුණයන්ගෙන් පිනා ගොස් සතුටු වන්නෝ යනු අර්ථයයි. ඉතිරිය පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

Evaṃ tehi petehi sādhāraṇato attanā katakammassa ca gatiyā puññakammassa ca gatiyā paveditāya saṃviggamanassa koḷiyāmaccapamukhassa tattha sannipatitassa mahājanassa ajjhāsayānurūpaṃ bhagavā vitthārena dhammaṃ desesi. Desanāpariyosāne caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosīti.

මෙසේ ඒ ප්‍රේතයන් විසින් තමන් කළ අකුසල කර්මයේ විපාකය හා කුසල කර්මයේ විපාකය පොදුවේ ප්‍රකාශ කළ කල්හි, මහත් සංවේගයට පත් කෝලිය ඇමතිවරයා ප්‍රමුඛ එහි රැස්ව සිටි මහා ජනයාගේ අදහස්වලට අනුකූල වන පරිදි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විස්තරාත්මකව ධර්මය දේශනා කළ සේක. දේශනාව කෙළවර අසූ හතර දහසක් ප්‍රාණීන් හට ධර්මාවබෝධය විය.

Abhijjamānapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

අභිජ්ජමාන ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව නිමවා ලදී.

2. Sāṇavāsittherapetavatthuvaṇṇanā

2. සාණවාසී තෙර ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව.

Kuṇḍināgariyo theroti idaṃ satthari veḷuvane viharante āyasmato sāṇavāsittherassa ñātipete ārabbha vuttaṃ. Atīte kira bārāṇasiyaṃ kitavassa nāma rañño putto uyyānakīḷaṃ kīḷitvā nivattanto sunettaṃ nāma paccekabuddhaṃ piṇḍāya caritvā nagarato nikkhamantaṃ disvā issariyamadamatto hutvā ‘‘kathañhi nāma mayhaṃ añjaliṃ akatvā ayaṃ muṇḍako gacchatī’’ti paduṭṭhacitto hatthikkhandhato otaritvā ‘‘kacci te piṇḍapāto laddho’’ti ālapanto hatthato pattaṃ gahetvā pathaviyaṃ pātetvā bhindi. Atha naṃ sabbattha tādibhāvappattiyā nibbikāraṃ karuṇāvipphārasomanassanipātapasannacittameva olokentaṃ aṭṭhānāghātena dūsitacitto ‘‘kiṃ maṃ kitavassa rañño puttaṃ na jānāsi, tvaṃ olokayanto mayhaṃ kiṃ karissasī’’ti vatvā avahasanto pakkāmi. Pakkantamattasseva cassa narakaggidāhapaṭibhāgo balavasarīradāho uppajji. So tena mahāsantāpenābhibhūtakāyo atibāḷhaṃ dukkhavedanābhitunno kālaṃ katvā avīcīmahāniraye nibbatti.

"කුණ්ඩිනාගරියෙහි තෙරුන් වහන්සේ" යන මේ ප්‍රේත වස්තුව ශාස්තෘන් වහන්සේ වේළුවනාරාමයෙහි වැඩ වසන කල ආයුෂ්මත් සාණවාසී තෙරුන් වහන්සේගේ ඥාති ප්‍රේතයන් අරභයා දේශනා කරන ලදී. විස්තරය මෙසේය: අතීතයෙහි බාරාණසී නුවර කිතවස්ස නම් රජුගේ පුත්‍රයා උයන් කෙළි නිමවා පෙරළා එන අතරතුර, පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිර නගරයෙන් නික්මෙන සුනෙත්ත නම් පසේබුදුන් වහන්සේ නමක දැක, තමාගේ ඓශ්චර්යය නිසා ඇති වූ මදයෙන් මත්ව, "මේ මුඩු මහණ මට ආචාර නොකර යන්නේ කුමක් නිසාද?" යි දූෂිත සිතින් යුතුව ඇත් කඳින් බැස, "ඔබට පිණ්ඩපාතය ලැබුණේ දැයි" අසමින් උන්වහන්සේගේ අතින් පාත්‍රය ගෙන පොළොවේ ගසා කඩා දැමීය. එකල්හි සියල්ලෙහි මැදහත් බවට පත් බැවින් කිසිදු වෙනසක් නොවී, කරුණාවෙන් හා සෝමනස්සයෙන් පිරි පැහැදුණු සිතින් යුතුව තමා දෙස බලන පසේබුදුන් වහන්සේ දැක, ඔහු අතපොළොසන් දී "මම කිතවස්ස රජුගේ පුත්‍රයා බව ඔබ නොදන්නේද? මා දෙස බලා සිට ඔබ මට කුමක් කරන්නේද?" යි අවඥාවෙන් පවසා නික්ම ගියේය. ඔහු නික්ම යනවාත් සමඟම ශරීරයෙහි නිරය ගින්නට බඳු වූ බලවත් දැවිල්ලක් හටගත්තේය. හෙතෙම ඒ මහා දැවිල්ලෙන් පීඩිත කය ඇතිව, දැඩි දුක් වේදනාවෙන් පෙළී කළුරිය කොට අවීචි මහා නිරයෙහි උපන්නේය.

So tattha dakkhiṇapassena vāmapassena uttāno avakujjoti bahūhi pakārehi parivattitvā caturāsīti vassasahassāni paccitvā tato [Pg.165] cuto petesu apirimitakālaṃ khuppipāsādidukkhaṃ anubhavitvā tato cuto imasmiṃ buddhuppāde kuṇḍinagarassa samīpe kevaṭṭagāme nibbatti. Tassa jātissarañāṇaṃ uppajji, tena so pubbe attanā anubhūtapubbaṃ dukkhaṃ anussaranto vayappattopi pāpabhayena ñātakehipi saddhiṃ macchabandhanatthaṃ na gacchati. Tesu gacchantesu macche ghātetuṃ anicchanto nilīyati, gato ca jālaṃ bhindati, jīvante vā macche gahetvā udake vissajjeti, tassa taṃ kiriyaṃ arocantā ñātakā gehato taṃ nīhariṃsu. Eko panassa bhātā sinehabaddhahadayo ahosi.

හෙතෙම ඒ අවීචි මහා නිරයෙහි දකුණු පසට, වම් පසට, උඩුබැලිව හා මුப்புறට පෙරළෙමින් බොහෝ ආකාරයෙන් වසර අසූ හතර දහසක් පැසී, එයින් චුතව ප්‍රේත ලෝකයෙහි අප්‍රමාණ කාලයක් සා පිපාසාදී දුක් අනුභව කොට, එයින් චුතව මේ බුද්ධෝත්පාද කාලයෙහි කුණ්ඩිනගරය අසල වූ ධීවර ගමක උපන්නේය. ඔහුට ජාතිස්මරණ ඥානය පහළ විය. එයින් හෙතෙම පෙර තමා අනුභව කළ දුක් සිහිපත් කරමින්, වයසට පත් වූවත් පවට ඇති බිය නිසා කිසිදු ඥාතියකු සමඟ මසුන් මැරීම සඳහා නොගියේය. ඔවුන් යන විට මසුන් මැරීමට අකමැතිව සැඟවී සිටියි. ගියහොත් දැල ඉරා දමයි. පණ ඇති මසුන් ගෙන දියට මුදා හරියි. ඔහුගේ ඒ ක්‍රියාව අකමැති වූ ඥාතීන් ඔහු නිවසින් පිටමං කළහ. එහෙත් ඔහුගේ එක් සොහොයුරෙක් ඔහු කෙරෙහි සෙනෙහසින් බැඳී සිටියේය.

Tena ca samayena āyasmā ānando kuṇḍinagaraṃ upanissāya sāṇapabbate viharati. Atha so kevaṭṭaputto ñātakehi pariccatto hutvā ito cito ca paribbhamanto taṃ padesaṃ patto bhojanavelāya therassa santikaṃ upasaṅkami. Thero taṃ pucchitvā bhojanena atthikabhāvaṃ ñatvā tassa bhattaṃ datvā katabhattakicco sabbaṃ taṃ pavattiṃ ñatvā dhammakathāya pasannamānasaṃ ñatvā ‘‘pabbajissasi, āvuso’’ti? ‘‘Āma, bhante, pabbajissāmī’’ti. Thero taṃ pabbājetvā tena saddhiṃ bhagavato santikaṃ agamāsi. Atha naṃ satthā āha – ‘‘ānanda, imaṃ sāmaṇeraṃ anukampeyyāsī’’ti. So ca akatakusalattā appalābho ahosi. Atha naṃ satthā anuggaṇhanto bhikkhūnaṃ paribhogatthāya pānīyaghaṭānaṃ paripūraṇe niyojesi. Taṃ disvā upāsakā tassa bahūni niccabhattāni paṭṭhapesuṃ.

ඒ සමයෙහි ආයුෂ්මත් ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ කුණ්ඩිනගරය ඇසුරු කොට සාණ පර්වතයෙහි වැඩ වසන සේක. එකල්හි ඥාතීන් විසින් අත්හරින ලද ඒ ධීවර පුත්‍රයා ඔබ මොබ ඇවිදින්නේ ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ වැඩසිටි ඒ පෙදෙසට පැමිණ ආහාර වේලෙහි තෙරුන් වහන්සේ හමුවට ගියේය. තෙරුන් වහන්සේ ඔහුගෙන් විමසා ආහාර අවශ්‍ය බව දැන ඔහුට බත් දී, ආහාර අනුභව කර අවසන් වූ පසු සියලු තොරතුරු දැනගෙන, ධර්ම කථාව කෙරෙහි පැහැදුණු සිතක් ඇති බව දැන, "ඇවැත්නි, මහණ වන්නේදැයි" ඇසූහ. "එසේය ස්වාමීනි, මහණ වන්නෙමි" යි පැවසූ කල්හි තෙරුන් වහන්සේ ඔහු මහණ කරවා ඔහු සමඟ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හමුවට වැඩම කළහ. එකල්හි ශාස්තෘන් වහන්සේ, "ආනන්ද, මේ සාමණේරයන් කෙරෙහි අනුකම්පා කරන්න" යි වදාළ සේක. ඔහු පෙර පින් නොකළ බැවින් අල්ප ලාභී විය. එවිට ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහුට සංග්‍රහ කරනු කැමතිව භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පරිභෝජනය සඳහා පැන් කළ පිරවීමට ඔහු යෙදවූ සේක. එය දැක උපාසකවරු ඔහුට බොහෝ නිත්‍ය බත් පිළියෙල කළහ.

So aparena samayena laddhūpasampado arahattaṃ patvā thero hutvā dvādasahi bhikkhūhi saddhiṃ sāṇapabbate vasi. Tassa pana ñātakā pañcasatamattā anupacitakusalakammā upacitamaccherādipāpadhammā kālaṃ katvā petesu nibbattiṃsu. Tassa pana mātāpitaro ‘‘esa amhehi pubbe gehato nikkaḍḍhito’’ti sārajjamānā taṃ anupasaṅkamitvā tasmiṃ baddhasinehaṃ bhātikaṃ pesesuṃ. So therassa gāmaṃ piṇḍāya paviṭṭhasamaye dakkhiṇajāṇumaṇḍalaṃ pathaviyaṃ patiṭṭhāpetvā katañjalī attānaṃ dassetvā [Pg.166] ‘‘mātā pitā ca te, bhante’’tiādigāthā avoca. Kuṇḍināgariyo therotiādayo pana ādito pañca gāthā tāsaṃ sambandhadassanatthaṃ dhammasaṅgāhakehi ṭhapitā.

හෙතෙම පසු කලෙක උපසම්පදාව ලබා අර්හත්වයට පත්ව සාණවාසී තෙරුන් ලෙස භික්ෂූන් වහන්සේලා දොළොස් නමක සමඟ සාණ පර්වතයෙහි විසූහ. එහෙත් උන්වහන්සේගේ පන්සියයක් පමණ වූ ඥාතීන් කුසල් නොකළ බැවින් හා මසුරුකම ආදී පාප ධර්මයන් රැස් කළ බැවින් මියගොස් ප්‍රේත ලෝකයෙහි උපන්හ. උන්වහන්සේගේ මවුපියෝ, "මොහු පෙර අප විසින් නිවසින් පිටමං කරන ලද්දෙකි" යි ලජ්ජා වෙමින් තෙරුන් වහන්සේ වෙතට නොපැමිණ, උන්වහන්සේ කෙරෙහි සෙනෙහස ඇති සොහොයුරා පිටත් කර යැවූහ. ඔහු තෙරුන් වහන්සේ පිණ්ඩපාතය සඳහා ගමට වැඩම කළ වේලාවක දකුණු දණමඬල පොළොවේ තබා දොහොත් මුදුන් දී තමා පෙනී සිටිමින් "ස්වාමීනි, ඔබගේ මෑණියන් හා පියාණන්..." යනාදී ගාථාවන් පැවසීය. "කුණ්ඩිනාගරියෙහි තෙරුන් වහන්සේ" යනාදී ආරම්භක ගාථා පහ ධර්ම සංගායකාචාර්ය වහන්සේලා විසින් ඔවුන්ගේ සම්බන්ධය දැක්වීම සඳහා තබන ලදී.

408.

408.

‘‘Kuṇḍināgariyo thero, sāṇavāsinivāsiko;

Poṭṭhapādoti nāmena, samaṇo bhāvitindriyo.

කුණ්ඩිනගරයෙහි උපන්, සාණ පර්වතයෙහි වාසය කරන සාණවාසී තෙරුන් වහන්සේ පෝට්ඨපාද යන නමින් ප්‍රසිද්ධ වූ, ඉන්ද්‍රියයන් වැඩූ රහතන් වහන්සේ නමක් වූහ.

409.

409.

‘‘Tassa mātā pitā bhātā, duggatā yamalokikā;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.

උන්වහන්සේගේ මෑණියන්, පියාණන් සහ සොහොයුරා දුගතියට පත්ව යම ලොවෙහි උපන් ප්‍රේතයෝ වූහ. ඔවුහු අකුසල් කොට මෙලොවින් ප්‍රේත ලෝකයට ගියහ.

410.

410.

‘‘Te duggatā sūcikaṭṭā, kilantā naggino kisā;

Uttasantā mahattāsā, na dassenti kurūrino.

ඒ දුගතියට පත් වූවෝ කුසගින්නෙන් දැඩි ලෙස පෙළෙන, විඩාවට පත්, නිරුවත් හා කෘශ වූ ශරීර ඇති ප්‍රේතයෝ වූහ. ඔවුහු තැතිගත් සිතින් හා මහා බියෙන් යුතුව, තමන් කළ රළු ක්‍රියා නිසා පෙනී නොසිටිති.

411.

411.

‘‘Tassa bhātā vitaritvā, naggo ekapathekako;

Catukuṇḍiko bhavitvāna, therassa dassayītumaṃ.

උන්වහන්සේගේ සොහොයුරා බිය දුරු කොට, නිරුවත්ව තනිවම ඒ මාර්ගයෙහි සතර ගාතයෙන් බිම ඇණ තබාගෙන සිට තෙරුන් වහන්සේට තමා පෙනී සිටියේය.

412.

412.

‘‘Thero cāmanasikatvā, tuṇhībhūto atikkami;

So ca viññāpayī theraṃ, ‘bhātā petagato ahaṃ’.

තෙරුන් වහන්සේ ඔහු පිළිබඳව අවධානයක් නොදක්වා නිහඬවම වැඩම කළ සේක. එවිට ඒ ප්‍රේතයා, "මම ඔබ වහන්සේගේ සොහොයුරා වෙමි, දැන් ප්‍රේතයෙක්ව පැමිණ සිටිමි" යි තෙරුන් වහන්සේට දැන්වීය.

413.

413.

‘‘Mātā pitā ca te bhante, duggatā yamalokikā;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.

"ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේගේ මෑණියන් හා පියාණන් දුගතියට පත්ව යම ලොව උපන් ප්‍රේතයෝ වෙති. ඔවුහු අකුසල් කොට මෙලොවින් ප්‍රේත ලෝකයට ගියහ."

414.

414.

‘‘Tena duggatā sūcikaṭṭā, kilantā naggino kisā;

Uttasantā mahattāsā, na dassenti kurūrino.

"එයින් ඔවුහු දුගතියට පත්ව, කුසගින්නෙන් දැඩි ලෙස පෙළෙන, විඩාවට පත්, නිරුවත් හා කෘශ වූ ශරීර ඇත්තෝ වූහ. ඔවුහු තැතිගත් සිතින් හා මහා බියෙන් යුතුව, තමන් කළ රළු ක්‍රියා නිසා පෙනී නොසිටිති."

415.

415.

‘‘Anukampassu kāruṇiko, datvā anvādisāhi no;

Tava dinnena dānena, yāpessanti kurūrino’’ti.

"කරුණාවන්ත වූ ස්වාමීනි, අප කෙරෙහි අනුකම්පා කරනු මැනව. දානයක් දී අපට පින් අනුමෝදන් කරනු මැනව. ඔබ වහන්සේ දෙන ඒ දානයෙන් මේ පව් කළ ප්‍රේතයෝ යැපෙන්නාහ."

408-9. Tattha kuṇḍināgariyo theroti evaṃnāmake nagare jātasaṃvaḍḍhatthero, ‘‘kuṇḍikanagaro thero’’tipi pāṭho, so evattho. Sāṇavāsinivāsikoti sāṇapabbatavāsī. Poṭṭhapādoti nāmenāti nāmena poṭṭhapādo nāma. Samaṇoti samitapāpo. Bhāvitindriyoti ariyamaggabhāvanāya bhāvitasaddhādiindriyo, arahāti attho. Tassāti tassa sāṇavāsittherassa. Duggatāti duggatigatā.

408-9. එහි 'කුණ්ඩිනාගරියො ථෙරො' යනු එම නම ඇති නගරයෙහි ඉපදී හැදී වැඩුණු තෙරුන් වහන්සේය. 'කුණ්ඩිකනගරො ථෙරො' යනුද පාඨයකි. එහි අර්ථයද එයමය. 'සාණවාසිනිවාසිකො' යනු සාණ පර්වතයෙහි වසන තැනැත්තාය. 'පොට්ඨපාදොති නාමෙන' යනු නමින් 'පොට්ඨපාද' නම් වූ තැනැත්තාය. 'සමණො' යනු සංසිඳුවා ගත් පව් ඇති තැනැත්තාය. 'භාවිතින්ද්‍රියො' යනු ආර්ය මාර්ග භාවනාව මගින් වඩන ලද ශ්‍රද්ධාදී ඉන්ද්‍රියයන් ඇති රහතන් වහන්සේ යන අර්ථයයි. 'තස්ස' යනු ඒ සාණවාසී තෙරුන්ගේය. 'දුග්ගතා' යනු දුගතියට පැමිණියා වූ යන්නයි.

410. Sūcikaṭṭāti [Pg.167] pūtinā lūkhagattā aṭṭakā, sūcikāti laddhanāmāya khuppipāsāya aṭṭā pīḷitā. ‘‘Sūcikaṇṭhā’’ti keci paṭhanti, sūcichiddasadisamukhadvārāti attho. Kilantāti kilantakāyacittā. Nagginoti naggarūpā niccoḷā. Kisāti aṭṭhittacamattasarīratāya kisadehā. Uttasantāti ‘‘ayaṃ samaṇo amhākaṃ putto’’ti ottappena utrāsaṃ āpajjantā. Mahattāsāti attanā pubbe katakammaṃ paṭicca sañjātamahābhayā. Na dassentīti attānaṃ na dassenti, sammukhībhāvaṃ na gacchanti. Kurūrinoti dāruṇakammantā.

410. 'සූචිකට්ඨා' යනු කුණු වීම නිසා රළු ශරීර ඇතිව වෙහෙසට පත් වූවෝය. 'සූචිකා' නම් වූ කුසගින්නෙන් හා පවසින් පීඩා විඳින්නෝය. සමහරෙක් 'සූචිකණ්ඨා' යැයිද කියවති. එහි අර්ථය ඉදිකටු සිදුරක් වැනි මුඛ ද්වාර ඇති යන්නයි. 'කිලන්තා' යනු පීඩාවට පත් වූ කය හා සිත ඇති තැනැත්තෝය. 'නග්ගිනො' යනු නිර්වස්ත්‍රව නිරුවත් රූප ඇති තැනැත්තෝය. 'කිසා' යනු ඇට සම් පමණක් ශේෂ වූ සිරුර ඇති නිසා වැහැරුණු සිරුරු ඇති තැනැත්තෝය. 'උත්තසන්තා' යනු 'මේ ශ්‍රමණයන් වහන්සේ අපගේ පුත්‍රයාය' යන ලැජ්ජාවෙන් හා බියෙන් තැති ගැන්මට පත් වූවෝය. 'මහත්තාසා' යනු තමා පෙර කරන ලද අකුසල් කර්මයන් නිසා ඇති වූ මහා බිය ඇත්තෝය. 'න දස්සෙන්ති' යනු තමන් පෙනී නොසිටිති, ඉදිරියට නොඑති යන්නයි. 'කුරූරිනො' යනු දාරුණ කර්ම (කුරිරු ක්‍රියා) කරන්නෝය.

411. Tassa bhātāti sāṇavāsittherassa bhātā. Vitaritvāti vitiṇṇo hutvā, ottappasantāsabhayāti attho. Vituritvāti vā pāṭho, turito hutvā, taramānarūpo hutvāti vuttaṃ hoti. Ekapatheti ekapadikamagge. Ekakoti ekiko adutiyo. Catukuṇḍiko bhavitvānāti catūhi aṅgehi kuṇḍeti attabhāvaṃ pavattetīti catukuṇḍiko, dvīhi jāṇūhi dvīhi hatthehi gacchanto tiṭṭhanto ca, evaṃbhūto hutvāti attho. So hi evaṃ purato kopīnapaṭicchādanā hotīti tathā akāsi. Therassa dassayītumanti therassa attānaṃ uddisayi dassesi.

411. 'තස්ස භාතා' යනු සාණවාසී තෙරුන්ගේ සොහොයුරාය. 'විතරිත්වා' යනු (බිය) ඉක්මවා ගොස්, ලැජ්ජාව හා තැතිගැන්ම සහිතව යන්නයි. 'විතුරිත්වා' යනුද පාඨයකි. එහි තේරුම ඉක්මන් වූ ස්වභාවයක් ඇතිව යන්නයි. 'එකපථෙ' යනු තනි මාවතක (අඩි පාරක) යන්නයි. 'එකකො' යනු කිසිවෙකුගේ සහායක් නැතිව තනිවම යන්නයි. 'චතුකුණ්ඩිකො භවිත්වාන' යනු අත් දෙක සහ දණහිස් දෙක යන අංග හතරෙන්ම ඇවිදින්නා වූ යන්නයි. එනම් දණහිස් දෙක සහ දෑත් පොළොවට තබා යමින් හා සිටිමින් එවැනි ස්වභාවයකට පත්ව යන්නයි. ඔහු ඉදිරියෙන් විලි වසා ගැනීම සඳහා එසේ කළේය. 'ථෙරස්ස දස්සයිතුමං' යනු තෙරුන් වහන්සේට තමා කවුදැයි පෙන්වනු පිණිසය.

412. Amanasikatvāti ‘‘ayaṃ nāma eso’’ti evaṃ manasi akaritvā anāvajjetvā. So cāti so peto. Bhātā petagato ahanti ‘‘ahaṃ atītattabhāve bhātā, idāni petabhūto idhāgato’’ti vatvā viññāpayi theranti yojanā.

412. 'අමනසිකත්වා' යනු 'මොහු අසවලාය' කියා සිතෙහි ධාරණය නොකර, මෙනෙහි නොකර යන්නයි. 'සො ච' යනු ඒ ප්‍රේතයාය. 'භාතා පේතගතො අහං' යනු 'මම පෙර ආත්මයේ ඔබේ සොහොයුරාය, දැන් ප්‍රේතයෙකු වී මෙහි පැමිණියෙමි' යි කියා තෙරුන් වහන්සේට දැන්වීය යනුවෙන් සම්බන්ධය වේ.

413-5. Yathā pana viññāpayi, taṃ dassetuṃ ‘‘mātā pitā cā’’tiādinā tisso gāthā vuttā. Tattha mātā pitā ca teti tava mātā ca pitā ca. Anukampassūti anuggaṇha anudayaṃ karohi. Anvādisāhīti ādisa. Noti amhākaṃ. Tava dinnenāti tayā dinnena.

413-5. යම් අයුරකින් ඔහු දැන්වූයේද, එය දැක්වීමට 'මාතා පිතා ච' යනාදී ගාථා තුන වදාරන ලදී. එහි 'මාතා පිතා ච තෙ' යනු ඔබේ මව සහ පියා යන අර්ථයයි. 'අනුකම්පස්සු' යනු අනුග්‍රහ කරන්න, අනුකම්පාව දක්වන්න යන්නයි. 'අන්වාදිසාහි' යනු (පින්) පමුණුවන්න යන්නයි. 'නො' යනු අපටය. 'තව දින්නෙන' යනු ඔබ විසින් දෙන ලද දෙයෙනි.

Taṃ [Pg.168] sutvā thero yathā paṭipajji, taṃ dassetuṃ –

එය අසා තෙරුන් වහන්සේ යම් අයුරකින් කටයුතු කළේද, එය පෙන්වීමට -

416.

416.

‘‘Thero caritvā piṇḍāya, bhikkhū aññe ca dvādasa;

Ekajjhaṃ sannipatiṃsu, bhattavissaggakāraṇā.

තෙරුන් වහන්සේ පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිර ආපසු වැඩි සේක. තවත් භික්ෂූන් වහන්සේලා දොළොස් නමක්ද පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිර, දවල් දානය වැළඳීමේ කටයුත්ත සඳහා එක් තැනකට රැස් වූහ.

417.

417.

‘‘Thero sabbeva te āha, yathāladdhaṃ dadātha me;

Saṅghabhattaṃ karissāmi, anukampāya ñātinaṃ.

එවිට තෙරුන් වහන්සේ ඒ සියලු භික්ෂූන්ට මෙසේ වදාළ සේක: 'ඔබ වහන්සේලාට ලැබුණු පිණ්ඩපාතය මට දෙන්න, මම මගේ ඥාතීන්ට අනුකම්පාවෙන් සංඝික දානයක් පවත්වන්නෙමි'.

418.

418.

‘‘Niyyādayiṃsu therassa, thero saṅghaṃ nimantayi;

Datvā anvādisi thero, mātu pitu ca bhātuno;

‘Idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’.

ඒ භික්ෂූහු තම දානය තෙරුන් වහන්සේට පැවරූහ. තෙරුන් වහන්සේ සංඝයාට ආරාධනා කර, ඒ දානය පූජා කොට මෙසේ පින් පැමිණවූ සේක: 'මෙම දානය මගේ මවට, පියාට සහ සොහොයුරාට වේවා! මගේ සියලු ඥාති ප්‍රේතයෝ මෙම දාන ඵලය අනුභව කොට සුවපත් වෙත්වා!'

419.

419.

‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, bhojanaṃ udapajjatha;

Suciṃ paṇītaṃ sampannaṃ, anekarasabyañjanaṃ.

පින් පැමිණවූ සැනින්ම, පිරිසිදු වූ, ප්‍රණීත වූ, රසවත් වූ, නොයෙක් ව්‍යංජන සහිත භෝජනය පහළ විය.

420.

420.

‘‘Tato uddassayī bhātā, vaṇṇavā balavā sukhī;

Pahūtaṃ bhojanaṃ bhante, passa naggāmhase mayaṃ;

Tathā bhante parakkama, yathā vatthaṃ labhāmase.

ඉන්පසු පැහැපත් වූ, ශක්තිමත් වූ, සුවපත් වූ සොහොයුරු ප්‍රේතයා පෙනී සිට මෙසේ කීවේය: 'ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේගේ දාන ආනුභාවයෙන් අපට බොහෝ භෝජන ලැබුණි. නමුත් බලන්න, අපි තවමත් නිර්වස්ත්‍රව සිටිමු. ස්වාමීනි, අපට වස්ත්‍ර ලැබෙන පරිදි යම් උත්සාහයක් දරන්න'.

421.

421.

‘‘Thero saṅkārakūṭamhā, uccinitvāna nantake;

Pilotikaṃ paṭaṃ katvā, saṅghe cātuddise adā.

තෙරුන් වහන්සේ කසළ ගොඩවල් වලින් ඉවත දැමූ වැරහලි (පරණ රෙදි කැබලි) එකතු කොට, ඉන් සිවුරක් මසා සිව් දිගින් වැඩම කළ මහා සංඝයාට පූජා කළ සේක.

422.

422.

‘‘Datvā anvādisī thero, mātu pitu ca bhātuno;

‘Idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’.

දානය පූජා කර තෙරුන් වහන්සේ මවට, පියාට සහ සොහොයුරාට මෙසේ පින් පැමිණවූ සේක: 'මෙම දානය මගේ ඥාතීන්ට වේවා, මගේ ඥාතීහු සුවපත් වෙත්වා!'

423.

423.

‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, vatthāni udapajjisuṃ;

Tato suvatthavasano, therassa dassayītumaṃ.

පින් පැමිණවූ සැනින්ම වස්ත්‍ර පහළ විය. ඉන්පසු යහපත් වස්ත්‍ර හැඳගත් සොහොයුරු ප්‍රේතයා තෙරුන් වහන්සේට පෙනී සිටියේය.

424.

424.

‘‘Yāvatā nandarājassa, vijitasmiṃ paṭicchadā;

Tato bahutarā bhante, vatthānacchādanāni no.

'ස්වාමීනි, නන්ද රජුගේ රාජධානියෙහි යම් පමණ වස්ත්‍ර තිබේද, අපට ලැබී ඇති වස්ත්‍ර ඊට වඩා බොහෝ වැඩිය'.

425.

425.

‘‘Koseyyakambalīyāni, khomakappāsikāni ca;

Vipulā ca mahagghā ca, tepākāsevalambare.

'ඉතා පුළුල් වූ, මහාර්ඝ වූ, පට රෙදි, ලොම් රෙදි, හණ සහ කපු රෙදි ආදිය තිබේ. ඒවා අහසෙහි එල්ලී පවතී'.

426.

426.

‘‘Te [Pg.169] mayaṃ paridahāma, yaṃ yañhi manaso piyaṃ;

Tathā bhante parakkama, yathā gehaṃ labhāmase.

'අපගේ සිතට ප්‍රිය වූ යම් යම් වස්ත්‍ර තිබේද, අපි ඒවා අඳින්නෙමු. ස්වාමීනි, අපට වාසය කිරීමට ගෙවල් නැත. අපට නිවාස ලැබෙන පරිදි යම් උත්සාහයක් දරන්න'.

427.

427.

‘‘Thero paṇṇakuṭiṃ katvā, saṅghe cātuddise adā;

Datvā ca anvādisī thero, mātu pitu ca bhātuno;

‘Idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’.

තෙරුන් වහන්සේ පන්සලක් (කොළ සෙවිලි කළ කුටියක්) කරවා සිව් දිගින් වැඩම කළ සංඝයාට පූජා කළ සේක. පූජා කොට මවට, පියාට සහ සොහොයුරාට මෙසේ පින් පැමිණවූ සේක: 'මෙම දානය මගේ ඥාතීන්ට වේවා, මගේ ඥාතීහු සුවපත් වෙත්වා!'

428.

428.

‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, gharāni udapajjisuṃ;

Kūṭāgāranivesanā, vibhattā bhāgaso mitā.

පින් පැමිණවූ සැනින්ම නිවාස පහළ විය. ඒවා විවිධ කොටස් වලට බෙදුණු, මැනවින් ප්‍රමාණ කළ, කූටාගාර සහිත මාලිගා වැනි නිවාස විය.

429.

429.

‘‘Na manussesu īdisā, yādisā no gharā idha;

Api dibbesu yādisā, tādisā no gharā idha.

'මිනිසුන් අතර මෙහි අපට ඇති නිවාස වැනි ගෙවල් නැත. දෙවිවරුන් අතර ඇති නිවාස වැනි මනරම් නිවාස මෙහි අපට පහළ වී තිබේ'.

430.

430.

‘‘Daddallamānā ābhenti, samantā caturo disā;

Tathā bhante parakkama, yathā pānīyaṃ labhāmase.

'ඒවා බබළමින් සිව් දිශාවම ආලෝකමත් කරයි. ස්වාමීනි, අපට තවමත් පැන් (බීමට ජලය) නැත. අපට පැන් ලැබෙන පරිදි යම් උත්සාහයක් දරන්න'.

431.

431.

‘‘Thero karaṇaṃ pūretvā, saṅghe cātuddise adā;

Datvā anvādisī thero, mātu pitu ca bhātuno;

‘Idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’.

තෙරුන් වහන්සේ ධම්මකරකය (පෙරහන් කඩය) පැන් වලින් පුරවා සංඝයාට පූජා කළ සේක. පූජා කොට මවට, පියාට සහ සොහොයුරාට මෙසේ පින් පැමිණවූ සේක: 'මෙම දානය මගේ ඥාතීන්ට වේවා, මගේ ඥාතීහු සුවපත් වෙත්වා!'

432.

432.

‘‘Samanantarānuddiṭṭhe, pānīyaṃ udapajjatha;

Gambhīrā caturassā ca, pokkharañño sunimmitā.

පින් පැමිණවූ සැනින්ම පානීය ජලය පහළ විය. ගැඹුරු වූත්, හතරැස් වූත්, මැනවින් නිම කළ පොකුණු පහළ විය.

433.

433.

‘‘Sītodikā suppatitthā, sītā appaṭigandhiyā;

Padumuppalasañchannā, vārikiñjakkhapūritā.

පොකුණු සිසිල් දියෙන් පිරී තිබුණි, මැනවින් තැනූ තොටුපළවල් තිබුණි, දුගඳින් තොර විය, නෙළුම් හා මානෙල් මල් වලින් වැසී තිබුණි, ජලය මල් රේණු වලින් පිරී තිබුණි.

434.

434.

‘‘Tattha nhatvā pivitvā ca, therassa paṭidassayuṃ;

Pahūtaṃ pānīyaṃ bhante, pādā dukkhā phalanti no.

ප්‍රේතයෝ එහි ස්නානය කොට පැන් බී තෙරුන් වහන්සේට පෙනී සිට මෙසේ කීහ: 'ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේගේ දාන ආනුභාවයෙන් බොහෝ පැන් ලැබුණි. එහෙත් අපගේ පාද රිදෙයි, ඒවා පැළී ඇත'.

435.

435.

‘‘Āhiṇḍamānā khañjāma, sakkhare kusakaṇṭake;

Tathā bhante parakkama, yathā yānaṃ labhāmase.

'ඇවිදින විට ගල් කැට සහ කුස තණ කටු ඇනී අපි කොර ගසමින් යමු. ස්වාමීනි, අපට යානයක් ලැබෙන පරිදි යම් උත්සාහයක් දරන්න'.

436.

436.

‘‘Thero sipāṭikaṃ laddhā, saṅghe cātuddise adā;

Datvā anvādisī thero, mātu pitu ca bhātuno;

‘Idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’.

තෙරුන් වහන්සේ පාවහන් යුගලක් ලබාගෙන සංඝයාට පූජා කළ සේක. පූජා කොට මවට, පියාට සහ සොහොයුරාට මෙසේ පින් පැමිණවූ සේක: 'මෙම දානය මගේ ඥාතීන්ට වේවා, මගේ ඥාතීහු සුවපත් වෙත්වා!'

437.

437.

‘‘Samanantarānuddiṭṭhe[Pg.170], petā rathena māgamuṃ;

Anukampitamha bhadante, bhattenacchādanena ca.

පින් පැමිණවූ සැනින්ම ප්‍රේතයෝ රියකින් පැමිණ මෙසේ කීහ: 'ස්වාමීනි, දානයෙන් හා වස්ත්‍ර වලින් අපට අනුකම්පා කරන ලදී'.

438.

438.

‘‘Gharena pānīyadānena, yānadānena cūbhayaṃ;

Muniṃ kāruṇikaṃ loke, bhante vanditumāgatā’’ti. – gāthāyo āhaṃsu;

'නිවාස දානයෙන්, පැන් දානයෙන් සහ රිය දානයෙන් යන ආකාර දෙකෙන්ම අපට අනුකම්පා කරන ලදී. ස්වාමීනි, ලොවට අනුකම්පා කරන, පින් පව් දන්නා මුණිවරයෙකු වූ ඔබ වහන්සේ වැඳීමට අපි පැමිණියෙමු' යැයි ප්‍රේතයෝ ගාථා පැවසූහ.

416-7. Tattha thero caritvā piṇḍāyāti thero piṇḍāpātacārikāya caritvā. Bhikkhū aññe ca dvādasāti therena saha vasantā aññe ca dvādasa bhikkhū ekajjhaṃ ekato sannipatiṃsu. Kasmāti ce? Bhattavissaggakāraṇāti bhattakiccakāraṇā bhuñjananimittaṃ. Teti te bhikkhū. Yathāladdhanti yaṃ yaṃ laddhaṃ. Dadāthāti detha.

416-7. එහි 'ථෙරො චරිත්වා පිණ්ඩයා' යනු තෙරුන් වහන්සේ පිණ්ඩපාතයෙහි හැසිර ආපසු වැඩි සේක යන්නයි. 'භික්ඛූ අඤ්ඤෙ ච ද්වාදස' යනු තෙරුන් වහන්සේ සමග වසන තවත් භික්ෂූන් දොළොස් නමක් එක් තැනකට රැස් වූහ යන්නයි. ඒ කුමකටද යත්? 'භත්තවිස්සග්ගකාරණා' යනු දානය වැළඳීමේ කටයුත්ත සඳහාය. 'තෙ' යනු ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලාය. 'යථාලද්ධං' යනු ලැබුණු පරිදි යන්නයි. 'දදාථ' යනු දෙන්න යන්නයි.

418. Niyyādayiṃsūti adaṃsu. Saṅghaṃ nimantayīti te eva dvādasa bhikkhū saṅghuddesavasena taṃ bhattaṃ dātuṃ nimantesi. Anvādisīti ādisi. Tattha yesaṃ anvādisi, te dassetuṃ ‘‘mātu pitu ca bhātuno, idaṃ me ñātīnaṃ hotu, sukhitā hontu ñātayo’’ti vuttaṃ.

418. "නිය්‍යාදයිංසු" යනු දුන්හ යන්නයි. "සංඝං නිමන්තයී" යනු ඒ භික්ෂූන් වහන්සේලා දොළොස් නමම සංඝයා උදෙසා එම දානය පිරිනැමීම පිණිස ආරාධනා කළේය යන්නයි. "අන්වාදිසි" යනු අනුමෝදන් කළේය (පින් දුන්නේය) යන්නයි. එහි යම් පිරිසකට පින් අනුමෝදන් කළේද, ඔවුන් දැක්වීම පිණිස "මවුපියන්ට සහ සහෝදරයාට ද, මාගේ ඥාතීන්ට මෙය වේවා, ඥාතීහු සුවපත් වෙත්වා" යි පවසන ලදී.

419. Samanantarānuddiṭṭheti uddiṭṭhasamanantarameva. Bhojanaṃ udapajjathāti tesaṃ petānaṃ bhojanaṃ uppajji. Kīdisanti āha ‘‘suci’’ntiādi. Tattha anekarasabyañjananti nānārasehi byañjanehi yuttaṃ, atha vā anekarasaṃ anekabyañjanañca. Tatoti bhojanalābhato pacchā.

419. "සමනන්තරානුද්දිට්ඨේ" යනු පින් අනුමෝදන් කළ සැණින්ම යන්නයි. "භෝජනං උදපජ්ජථ" යනු ඒ ප්‍රේතයන්ට ආහාර පහළ විය යන්නයි. කෙබඳු ආහාරයක්දැයි දැක්වීමට "සුචිං" යනාදිය වදාරන ලදී. එහි "අනේකරසබ්‍යඤ්ජනං" යනු නොයෙක් රසයන්ගෙන් හා ව්‍යංජනයන්ගෙන් යුක්ත වූ, එසේත් නැත්නම් බොහෝ රස ඇති සහ බොහෝ ව්‍යංජන ඇති යන්නයි. "තතෝ" යනු ආහාර ලැබීමෙන් පසුවය.

420. Uddassayī bhātāti bhātikabhūto peto therassa attānaṃ dassesi. Vaṇṇavā balavā sukhīti tena bhojanalābhena tāvadeva rūpasampanno balasampanno sukhitova hutvā. Pahūtaṃ bhojanaṃ, bhanteti, bhante, tava dānānubhāvena pahūtaṃ anappakaṃ bhojanaṃ amhehi laddhaṃ. Passa naggāmhaseti olokehi, naggikā pana amha, tasmā tathā, bhante, parakkama payogaṃ karohi. Yathā vatthaṃ labhāmaseti yena pakārena yādisena payogena sabbeva mayaṃ vatthāni labheyyāma, tathā vāyamathāti attho.

420. "උද්දස්සයී භාතා" යනු සහෝදරයෙකු වී සිටි ප්‍රේතයා තෙරුන් වහන්සේට තමා ප්‍රදර්ශනය කළේය යන්නයි. "වණ්ණවා බලවා සුඛී" යනු ඒ ආහාරය ලැබීමෙන් එකෙණෙහිම රූප සම්පත්තියෙන්, බල සම්පත්තියෙන් හා සුවපත් භාවයෙන් යුක්ත වී යන්නයි. "පහූතං භෝජනං භන්තේ" යනු ස්වාමීනී, ඔබ වහන්සේගේ දානයේ ආනුභාවයෙන් අපට බොහෝ වූ අප්‍රමාණ ආහාර ලැබුණි යන්නයි. "පස්ස නග්ගාම්හසේ" යනු බලන්න, එහෙත් අපි නිරුවත් වෙමු, එබැවින් ස්වාමීනී, ඒ ආකාරයෙන් තවත් උත්සාහයක් ගත් මැනවි. "යථා වත්ථං ලභාමසේ" යනු යම් ආකාරයකින්, යම්බඳු උත්සාහයකින් අප සියල්ලන්ටම වස්ත්‍ර ලැබෙන්නේද, ඒ ආකාරයෙන් උත්සාහ කළ මැනව යනු අර්ථයයි.

421. Saṅkārakūṭamhāti tattha tattha saṅkāraṭṭhānato. Uccinitvānāti gavesanavasena gahetvā. Nantaketi chinnapariyante chaḍḍitadussakhaṇḍe[Pg.171]. Te pana yasmā khaṇḍabhūtā pilotikā nāma honti, tāhi ca thero cīvaraṃ katvā saṅghassa adāsi, tasmā āha ‘‘pilotikaṃ paṭaṃ katvā, saṅghe cātuddise adā’’ti. Tattha saṅghe cātuddise adāti catūhipi disāhi āgatabhikkhusaṅghassa adāsi. Sampadānatthe hi idaṃ bhummavacanaṃ.

421. "සංකාරකූටම්හා" යනු ඒ ඒ කුණු ගොඩවල් වලින් යන්නයි. "උච්චිනිත්වාන" යනු සොයා ගෙන යන්නයි. "නන්තකේ" යනු දාරවල් කැඩී ගිය, ඉවත දැමූ රෙදි කැබලි යන්නයි. ඒවා කැබලි වූ බැවින් පාංශුකූල රෙදි (පිළොතිකා) නම් වේ. තෙරුන් වහන්සේ ඒවායින් සිවුරක් සාදා සංඝයාට පූජා කළ සේක. එබැවින් "පිළොතිකා රෙදි කඩින් සිවුරක් කොට සිව්දිගින් වඩිනා සංඝයාට පූජා කළේය" යි පවසන ලදී. එහි "සංඝේ චාතුද්දිසේ අදා" යනු සතර දිශාවෙන්ම වැඩි මහා සංඝරත්නයට පූජා කළේය යන්නයි. මෙහි "සංඝේ" යන සප්තමී විභක්ති පදය සම්ප්‍රදාන අර්ථයෙහි වැටී ඇත.

423-4. Suvatthavasanoti sundaravatthavasano. Therassa dassayītumanti therassa attānaṃ dassayi dassesi, pākaṭo ahosi. Paṭicchādayati etthāti paṭicchadā.

423-4. "සුවත්ථවසනෝ" යනු මනාව වස්ත්‍ර හැඳගත් යන්නයි. "ථේරස්ස දස්සයිතුමං" යනු තෙරුන් වහන්සේට තමා පෙනී සිටියේය, ප්‍රකට විය යන්නයි. "පටිච්ඡාදයති එත්ථා" යනු මෙයින් ශරීරය වසනු ලබයි, එබැවින් එය "පටිච්ඡදා" (ඇඳුම) නම් වේ.

428-9. Kūṭāgāranivesanāti kūṭāgārabhūtā tadaññanivesanasaṅkhātā ca gharā. Liṅgavipallāsavasena hetaṃ vuttaṃ. Vibhattāti samacaturassaāyatavaṭṭasaṇṭhānādivasena vibhattā. Bhāgaso mitāti bhāgena paricchinnā. Noti amhākaṃ. Idhāti imasmiṃ petaloke. Api dibbesūti apīti nipātamattaṃ, devalokesūti attho.

428-9. "කූටාගාරනිවේසනා" යනු කූටාගාර වූ ද, ඊට අන්‍ය වූ නිවාස යැයි කියනු ලබන ගෙවල් ද වේ. මෙය ලිංග විපර්යාස වශයෙන් පවසන ලද්දකි. "විභත්තා" යනු සමචතුරස්්‍ර, දීර්ඝචතුරස්්‍ර, වටකුරු ආදී හැඩතල අනුව මනාව බෙදා වෙන් කළ යන්නයි. "භාගසෝ මිතා" යනු කොටස් වශයෙන් වෙන් කරන ලද යන්නයි. "නෝ" යනු අපට යන්නයි. "ඉධ" යනු මේ ප්‍රේත ලෝකයෙහි යන්නයි. "අපි දිබ්බේසු" යන්නෙහි "අපි" යනු නිපාත මාත්‍රයකි, "දේව ලෝකයන්හි ද" යනු එහි අර්ථයයි.

431. Karaṇanti dhamakaraṇaṃ. Pūretvāti udakassa pūretvā. Vārikiñjakkhapūritāti tattha tattha vārimatthake padumuppalādīnaṃ kesarabhārehi sañchāditavasena pūritā. Phalantīti pupphanti, paṇhikapariyantādīsu vidālentīti attho.

431. "කරණං" යනු ධම්මකරකය (පෙරහන් කඩ) යි. "පූරෙත්වා" යනු ජලයෙන් පුරවා යන්නයි. "වාරිකිඤ්ජක්ඛපූරිතා" යනු ඒ ඒ ජලය මතුපිට නෙළුම්, මානෙල් ආදියෙහි රේණු සමූහයෙන් වැසී ගිය බැවින් පිරී පවත්නා යන්නයි. "ඵලන්ති" යනු පිපෙති, විවර වෙති; විලුඹ ආදී ප්‍රදේශයන්හි පැළී යති යනු අර්ථයයි.

435-6. Āhiṇḍamānāti vicaramānā. Khañjāmāti khañjanavasena gacchāma. Sakkhare kusakaṇṭaketi sakkharavati kusakaṇṭakavati ca bhūmibhāge, sakkhare kusakaṇṭake ca akkamantāti attho. Yānanti rathavayhādikaṃ yaṃkiñci yānaṃ. Sipāṭikanti ekapaṭalaupāhanaṃ.

435-6. "ආහිණ්ඩමානා" යනු ඇවිදිනාහු යන්නයි. "ඛඤ්ජාමා" යනු කොර ගසමින් ඇවිදිමු යන්නයි. "සක්ඛරේ කුසකණ්ටකේ" යනු ගල් කැට සහිත හා කුස තණ සහිත භූමි භාගයෙහි, ගල් කැට හා කුස තණ කටු පෑගීමෙන් යනු අර්ථයයි. "යානං" යනු රථයක් හෝ වාහනයක් වැනි යම්කිසි යානයකි. "සිපාටිකං" යනු තනි පටක් ඇති පාවහන් යන්නයි.

437-8. Rathena māgamunti makāro padasandhikaro, rathena āgamaṃsu. Ubhayanti ubhayena dānena, yānadānena ceva bhattādicatupaccayadānena ca. Pānīyadānena hettha bhesajjadānampi saṅgahitaṃ. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānamevāti.

437-8. "රථේන මාගමුං" යන්නෙහි 'ම' යන්න පද සන්ධිය පිණිස යෙදුණකි, රථයකින් පැමිණියහ යන්නයි. "උභයං" යනු යාන දානය සහ ආහාර ආදී සතර පසය පූජා කිරීම යන දාන දෙකෙන්ම යන්නයි. මෙහි පැන් පූජා කිරීමෙන් බෙහෙත් පූජාව ද සංග්‍රහ වී ඇත. සෙසු පද යට කියන ලද ක්‍රමයටම පැහැදිලි බැවින් ප්‍රකටය.

Thero [Pg.172] taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā ‘‘yathā ime etarahi, evaṃ tvampi ito anantarātīte attabhāve peto hutvā mahādukkhaṃ anubhavī’’ti vatvā therena yācito suttapetavatthuṃ kathetvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Taṃ sutvā mahājano sañjātasaṃvego dānasīlādipuññakammanirato ahosīti.

තෙරුන් වහන්සේ ඒ පුවත භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැල කළ සේක. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ කරුණ නිමිත්ත කොටගෙන, "යම් සේ මොවුහු දැන් ප්‍රේතව සිටිත්ද, එමෙන්ම ඔබ ද මීට පෙර ආත්මයෙහි ප්‍රේතයෙකු වී මහත් දුක් වින්දෙහිය" යි වදාරා, තෙරුන් වහන්සේගේ ආරාධනයෙන් සුත්ත පේතවත්ථුව දේශනා කොට පැමිණ සිටි පිරිසට ධර්මය දේශනා කළ සේක. එය අසා මහජනයා හට සංවේගය හටගෙන දාන සීලාදී පින්කම්හි නිරත වූහ.

Sāṇavāsittherapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

සාණවාසී තෙර ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව නිමවා ලදි.

3. Rathakārapetivatthuvaṇṇanā

3. රථකාර ප්‍රේති වස්තු වර්ණනාව.

Veḷuriyathambhaṃ ruciraṃ pabhassaranti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante aññataraṃ petiṃ ārabbha vuttaṃ. Atīte kira kassapassa bhagavato kāle aññatarā itthī sīlācārasampannā kalyāṇamittasannissayena sāsane abhippasannā suvibhattavicitrabhittithambhasopānabhūmitalaṃ ativiya dassanīyaṃ ekaṃ āvāsaṃ katvā tattha bhikkhū nisīdāpetvā paṇītena āhārena parivisitvā bhikkhusaṅghassa niyyādesi. Sā aparena samayena kālaṃ katvā aññassa pāpakammassa vasena himavati pabbatarāje rathakāradahaṃ nissāya vimānapetī hutvā nibbatti. Tassā saṅghassa āvāsadānapuññānubhāvena sabbaratanamayaṃ uḷāraṃ ativiya samantato pāsādikaṃ manoharaṃ ramaṇīyaṃ pokkharaṇiyaṃ nandanavanasadisaṃ upasobhitaṃ vimānaṃ nibbatti, sayañca suvaṇṇavaṇṇā abhirūpā dassanīyā pāsādikā ahosi.

"වේළුරියත්ථම්භං රුචිරං පභස්සරං" යන මේ ගාථාව ශාස්තෘන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩවසන සමයෙහි එක්තරා ප්‍රේතියක අරභයා වදාරන ලදී. අතීතයෙහි කස්සප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කාලයෙහි සීලාචාර ගුණයෙන් යුක්ත වූ එක්තරා ස්ත්‍රියක් කල්‍යාණ මිත්‍රයන් ඇසුරු කිරීමෙන් ශාසනයෙහි අතිශයින් පැහැදී, මනාව බෙදන ලද විසිතුරු බිත්ති, ටැම්, පඩිපෙළවල් හා බිම් තලයන්ගෙන් යුත් අතිශයින්ම දර්ශනීය වූ එක් ආවාසයක් කරවා, එහි භික්ෂූන් වහන්සේලා වඩාහිඳුවා ප්‍රණීත ආහාරයෙන් වළඳවා මහා සංඝරත්නයට පූජා කළාය. ඇය පසු කලෙක මියගොස් වෙනත් අකුසල කර්මයක බලයෙන් හිමාල පර්වත රාජයා අසල රථකාර විල ඇසුරු කොට විමාන ප්‍රේතියකව උපන්නාය. සංඝයාට ආවාසයක් පූජා කිරීමේ පින් බලයෙන් ඇයට සියලු රත්නයන්ගෙන් සැදි, අතිශයින් උදාර වූ, හාත්පසින්ම ප්‍රසාදජනක වූ, මනෝඥ වූ, රමණීය වූ පොකුණකින් යුත්, නන්දන වනය හා සමාන වූ අතිශයින් ශෝභමාන වූ විමානයක් පහළ විය. ඇය ද රන්වන් පැහැති, ඉතා රූමත්, දර්ශනීය, ප්‍රසාදජනක තැනැත්තියක් වූවාය.

Sā tattha purisehi vināva dibbasampattiṃ anubhavantī viharati. Tassā tattha dīgharattaṃ nippurisāya vasantiyā anabhirati uppannā. Sā ukkaṇṭhitā hutvā ‘‘attheso upāyo’’ti cintetvā dibbāni ambapakkāni nadiyaṃ pakkhipati. Sabbaṃ kaṇṇamuṇḍapetivatthusmiṃ āgatanayeneva veditabbaṃ. Idha pana bārāṇasivāsī eko māṇavo gaṅgāya tesu ekaṃ ambaphalaṃ disvā tassa pabhavaṃ gavesanto anukkamena taṃ ṭhānaṃ gantvā nadiṃ disvā tadanusārena tassā vasanaṭṭhānaṃ gato. Sā taṃ disvā attano vasanaṭṭhānaṃ [Pg.173] netvā paṭisanthāraṃ karontī nisīdi. So tassā vasanaṭṭhānasampattiṃ disvā pucchanto –

ඇය එහි පුරුෂයන්ගෙන් තොරව දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කරමින් වාසය කළාය. එහි බොහෝ කලක් පුරුෂයෙකු නොමැතිව වාසය කළ ඇයට කළකිරීමක් (අරතියක්) හටගත්තේය. ඇය උකටලී වී "මෙය උපක්‍රමයකි" යි සිතා දිව්‍යමය ඉදුණු අඹ ගංගාවට දැමුවාය. සියල්ල කණ්ණමුණ්ඩ ප්‍රේත වස්තුවෙහි ආ ආකාරයටම දත යුතුය. මෙහිදී බරණැස් නුවර වැසි එක්තරා මාණවකයෙක් ගංගාවෙහි එවැනි එක් අඹ ගෙඩියක් දැක එහි ප්‍රභවය සොයන්නේ අනුපිළිවෙළින් ඒ ස්ථානයට ගොස් ගංගාව දැක, ඒ දිගේම ඇය වසන ස්ථානයට ගියේය. ඇය ඔහුව දැක තමා වසන ස්ථානයට කැඳවාගෙන ගොස් පිළිසඳරෙහි යෙදෙමින් සිටියාය. ඔහු ඇගේ වාසස්ථානයෙහි සම්පත්තිය දැක ප්‍රශ්න කරන්නේ -

439.

439.

‘‘Veḷuriyathambhaṃ ruciraṃ pabhassaraṃ, vimānamāruyha anekacittaṃ;

Tatthacchasi devi mahānubhāve, pathaddhani pannaraseva cando.

"මහානුභාව සම්පන්න දේවිය, වෛදූර්යමය ටැම්වලින් යුත්, සිත්කළු වූ, දිලිසෙන සුළු වූ, නොයෙක් විසිතුරු දේවලින් පිරි මේ විමානයට නැගී, පසළොස්වක පොහොය දින අහසෙහි බබළන චන්ද්‍රයා මෙන් ඔබ එහි වැඩහිඳින්නීය."

440.

440.

‘‘Vaṇṇo ca te kanakassa sannibho, uttattarūpo bhusa dassaneyyo;

Pallaṅkaseṭṭhe atule nisinnā, ekā tuvaṃ natthi ca tuyha sāmiko.

"ඔබගේ ශරීර පැහැය රන්වන්ය, උණු කළ රන් බඳු වූ රූපයක් ඇත්තීය, අතිශයින් දර්ශනීයය. අසදෘශ වූ උතුම් පල්ලැක්කියක ඔබ තනිවම හිඳගෙන සිටින්නීය, ඔබට ස්වාමියෙක් නැද්ද?"

441.

441.

‘‘Imā ca te pokkharaṇī samantā, pahūtamalyā bahupuṇḍarīkā;

Suvaṇṇacuṇṇehi samantamotthatā, na tattha paṅko paṇako ca vijjati.

ඔබගේ මෙම පොකුණු හාත්පසින්ම බොහෝ රතු නෙළුම් හා සුදු නෙළුම්වලින් ගහණය. රන්වන් වැලිවලින් මුළුමනින්ම වැසී ඇති එම පොකුණුවල මඩ හෝ පාසි දක්නට නැත.

442.

442.

‘‘Haṃsā cime dassanīyā manoramā, udakasmimanupariyanti sabbadā;

Samayya vaggūpanadanti sabbe, bindussarā dundubhīnaṃva ghoso.

නැරඹීමට සුදුසු වූ, සිත් ඇදගන්නා සුළු මෙම හංසයෝ නිරන්තරයෙන් ජලයෙහි සැරිසරති. බෙර හඬක් බඳු වූ ඒකාකාරී මිහිරි ස්වරයක් පවත්වමින් සියලු හංසයෝ සැමකල්හිම එක්ව මනහර ලෙස නාද කරති.

443.

443.

‘‘Daddallamānā yasasā yasassinī, nāvāya ca tvaṃ avalamba tiṭṭhasi;

Āḷārapamhe hasite piyaṃvade, sabbaṅgakalyāṇi bhusaṃ virocasi.

මහත් පිරිවර සම්පතින් යුත් පින්වත් දේවතාවිය, ඔබ ඉතා දිදුලමින් නැවෙහි වාරු වී සිටින්නෙහිය. වක් වූ ඇසිපිය ඇති, මදහස පෑමෙන් යුත්, ප්‍රිය තෙපුල් පවසන, සියලු අඟපසඟින් අතිශය සුන්දර වූ ඔබ අතිශයින් බැබළෙන්නෙහිය.

444.

444.

‘‘Idaṃ vimānaṃ virajaṃ same ṭhitaṃ, uyyānavantaṃ ratinandivaḍḍhanaṃ;

Icchāmahaṃ nāri anomadassane, tayā saha nandane idha moditu’’nti. –

කෙලෙස් රහිත වූ, සම භූමියක පිහිටි මෙම විමන නන්දන උයනකින් යුක්ත වූ, ඇල්ම හා සතුට වඩවන සුළුය. මනා පෙනුමක් ඇති දේවතාවිය, මම මේ නන්දන වනයෙහි ඔබ සමඟ සතුටින් විනෝද වීමට කැමැත්තෙමි.

Imā gāthā abhāsi.

(එම තරුණයා) මෙම ගාථාවන් පැවසුවේය.

439. Tattha [Pg.174] tatthāti tasmiṃ vimāne. Acchasīti icchiticchitakāle nisīdasi. Devīti taṃ ālapati. Mahānubhāveti mahatā dibbānubhāvena samannāgate. Pathaddhanīti attano pathabhūte addhani, gaganatalamaggeti attho. Pannaraseva candoti puṇṇamāsiyaṃ paripuṇṇamaṇḍalo cando viya vijjotamānāti attho.

439. එහි 'තත්ථ' යනු ඒ විමනයෙහිය. 'අච්ඡසි' යනු කැමති කැමති වේලාවට වාඩි වී සිටීමයි. 'දේවි' යනු ඇයට කළ ආමන්ත්‍රණයයි. 'මහානුභාවේ' යනු මහත් වූ දිව්‍ය අනුභාවයෙන් යුක්ත වූ යන අර්ථයයි. 'පථද්ධනී' යනු තමාගේ මාවත වූ අහස් තලයේදී යන්නයි. 'පන්නරසේව චන්දෝ' යනු පසළොස්වක දිනයෙහි පරිපූර්ණ වූ සඳ මඬල මෙන් බබළන යන අර්ථයයි.

440. Vaṇṇo ca te kanakassa sannibhoti tava vaṇṇo ca uttattasiṅgīsuvaṇṇena sadiso ativiya manoharo. Tenāha ‘‘uttattarūpo bhusa dassaneyyo’’ti. Atuleti mahārahe. Atuleti vā devatāya ālapanaṃ, asadisarūpeti attho. Natthi ca tuyha sāmikoti tuyhaṃ sāmiko ca natthi.

440. 'වණ්ණෝ ච තේ කනකස්ස සන්නිභෝ' යනු ඔබගේ ශරීර වර්ණය මැනවින් තැවූ රන්වන් පැහැයට සමාන වූ අතිශයින් මනහර වූවකි. එබැවිනුයි 'උත්තත්තරූපෝ භුස දස්සනෙය්‍යෝ' (උණු කළ රන් වැනි රූපය ඉතා දැකුම්කළුය) යැයි වදාළේය. 'අතුලේ' යනු අගනා වූ හෝ අසදෘශ රූපයක් ඇති දේවතාවියට කළ ආමන්ත්‍රණයකි. 'නත්ථි ච තුය්හ සාමිකෝ' යනු ඔබට ස්වාමියෙකු නැත යන්නයි.

441. Pahūtamalyāti kamalakuvalayādibahuvidhakusumavatiyo. Suvaṇṇacuṇṇehīti suvaṇṇavālukāhi. Samantamotthatāti samantato okiṇṇā. Tatthāti tāsu pokkharaṇīsu. Paṅko paṇako cāti kaddamo vā udakapicchillo vā na vijjati.

441. 'පහූතමල්‍යා' යනු නෙළුම්, මානෙල් ආදී බොහෝ විධි මල්වලින් පිරි පොකුණු ඇත්තා වූ යන්නයි. 'සුවණ්ණචුණ්ණේහි' යනු රන්වන් වැලිවලින් යන්නයි. 'සමන්තමොත්ථතා' යනු හාත්පසින් විසිරුණු යන්නයි. 'තත්ථ' යනු ඒ පොකුණුවලය. 'පංකෝ පණකෝ' යනු මඩ හෝ ජලයෙහි ඇති සෙවල හෝ පාසි එහි දක්නට නැත යන්නයි.

442. Haṃsā cime dassanīyā manoramāti ime haṃsā ca dassanasukhā manoramā ca. Anupariyantīti anuvicaranti. Sabbadāti sabbesu utūsu. Samayyāti saṅgamma. Vaggūti madhuraṃ. Upanadantīti vikūjanti. Bindussarāti avisaṭassarā sampiṇḍitassarā. Dundubhīnaṃva ghosoti vaggubindussarabhāvena dundubhīnaṃ viya tava pokkharaṇiyaṃ haṃsānaṃ ghosoti attho.

442. 'හංසා චිමේ දස්සනීයා මනොරමා' යනු දැකීමට ප්‍රියජනක වූ මේ හංසයන්ය. 'අනුපරියන්ති' යනු සැරිසරති යන්නයි. 'සබ්බදා' යනු සියලු ඍතුන්හිය. 'සමය්‍යා' යනු එක්වී යන්නයි. 'වග්ගූ' යනු මිහිරි වූ යන්නයි. 'උපනදන්ති' යනු නාද කරති යන්නයි. 'බින්දුස්සරා' යනු නොවිසිරුණු, ඒකාබද්ධ වූ ස්වරයක් ඇති යන්නයි. 'දුන්දුභීනංව ඝෝසෝ' යනු එම මිහිරි හා ඒකාකාරී නාදය නිසා ඔබේ පොකුණෙහි හංසයන්ගේ හඬ බෙර හඬක් මෙන් වේ යන අර්ථයයි.

443. Daddallamānāti ativiya abhijalantī. Yasasāti deviddhiyā. Nāvāyāti doṇiyaṃ. Pokkharaṇiyañhi paduminiyaṃ suvaṇṇanāvāya mahārahe pallaṅke nisīditvā udakakīḷaṃ kīḷantiṃ petiṃ disvā evamāha. Avalambāti avalambitvā apassenaṃ apassāya. Tiṭṭhasīti idaṃ ṭhānasaddassa gatinivatti atthattā gatiyā paṭikkhepavacanaṃ. ‘‘Nisajjasī’’ti vā pāṭho, nisīdasiccevassa attho daṭṭhabbo. Āḷārapamheti vellitadīghanīlapakhume. Hasiteti hasitamahāhasitamukhe. Piyaṃvadeti piyabhāṇinī. Sabbaṅgakalyāṇīti sabbehi aṅgehi sundare, sobhanasabbaṅgapaccaṅgīti attho. Virocasīti virājesi.

443. 'දද්දල්ලමානා' යනු ඉතා තදින් බැබළෙන්නී යන්නයි. 'යසසා' යනු දිව්‍ය අනුභාවයෙනි. 'නාවායා' යනු ඔරුවක හෝ නැවකය. සැබවින්ම පොකුණෙහි පියුම් විලෙහි රන් නැවක අගනා පල්ලක්කයෙහි වාඩි වී ජල ක්‍රීඩා කරමින් සිටි ඒ පේ‍්‍රතී දේවතාවිය දැක මෙසේ කීවේය. 'අවලම්බා' යනු වාරු වී යන්නයි. 'තිට්ඨසි' යනු එහි රැඳී සිටීමයි. 'නිසජ්ජසි' යනුවෙන් ද පාඨයක් ඇති අතර එහි අර්ථය 'වාඩි වී සිටීම' යන්නයි. 'ආළාරපම්හේ' යනු දිගු වූත්, නිල් පැහැ වූත්, වක් වූ ඇසිපිය ඇති යන්නයි. 'හසිතේ' යනු මනා සිනහවෙන් පිරි මුහුණ ඇති යන්නයි. 'පියංවදේ' යනු ප්‍රිය වචන කතා කරන යන්නයි. 'සබ්බංගකල්‍යාණී' යනු සියලු අඟපසඟින් අතිශය සුන්දර වූ යන්නයි. 'විරෝචසි' යනු බබළන්නීය යන්නයි.

444. Virajanti [Pg.175] vigatarajaṃ niddosaṃ. Same ṭhitanti same bhūmibhāge ṭhitaṃ, caturassasobhitatāya vā samabhāge ṭhitaṃ, samantabhaddakanti attho. Uyyānavantanti nandanavanasahitaṃ. Ratinandivaḍḍhananti ratiñca nandiñca vaḍḍhetīti ratinandivaḍḍhanaṃ, sukhassa ca pītiyā ca saṃvaḍḍhananti attho. Nārīti tassā ālapanaṃ. Anomadassaneti paripuṇṇaaṅgapaccaṅgatāya aninditadassane. Nandaneti nandanakare. Idhāti nandanavane, vimāne vā. Moditunti abhiramituṃ icchāmīti yojanā.

444. 'විරජං' යනු නිර්මල වූ පිරිසිදු වූ යන්නයි. 'සමේ ඨිතං' යනු සමතලා භූමියක පිහිටි යන්නයි. 'උය්‍යානවන්තං' යනු නන්දන වනය හා සමාන වූ යන්නයි. 'රතිනන්දිවඩ්ඪනං' යනු ඇල්ම හා සතුට වඩවන සුළු වූ යන්නයි. 'නාරී' යනු ඇයට කළ ආමන්ත්‍රණයයි. 'අනෝමදස්සනේ' යනු සම්පූර්ණ අංගපසඟ නිසා දෝෂ රහිත වූ පෙනුමක් ඇති යන්නයි. 'නන්දනේ' යනු සතුට ඇති කරන යන්නයි. 'ඉධ' යනු නන්දන වනයෙහි හෝ විමනයෙහිය. 'මෝදිතුං' යනු විනෝද වීමට කැමැත්තෙමි යන්නයි.

Evaṃ tena māṇavena vutte sā vimānapetidevatā tassa paṭivacanaṃ dentī –

මෙසේ ඒ තරුණයා කී කල්හි, ඒ විමාන පේ‍්‍රත දේවතාවිය ඔහුට පිළිතුරු දෙමින් මෙසේ පැවසුවාය.

445.

445.

‘‘Karohi kammaṃ idha vedanīyaṃ, cittañca te idha nihitaṃ bhavatu;

Katvāna kammaṃ idha vedanīyaṃ, evaṃ mamaṃ lacchasi kāmakāmini’’nti. –

තරුණය, මෙහි (දිව්‍ය සැපයට) හේතු වන කුසල් කර්මයන් කරන්න. ඔබේ සිත මෙහිම පිහිටුවා ගන්න. මෙසේ විපාක දෙන කුසල් කර්ම කොට, සැප කැමති ඔබ මා හා එක්වනු ඇත.

Gāthamāha. Tattha karohi kammaṃ idha vedanīyanti idha imasmiṃ dibbaṭṭhāne vipaccanakaṃ vipākadāyakaṃ kusalakammaṃ karohi pasaveyyāsi. Idha nihitanti idhūpanītaṃ, ‘‘idha ninna’’nti vā pāṭho, imasmiṃ ṭhāne ninnaṃ poṇaṃ pabbhāraṃ tava cittaṃ bhavatu hotu. Mamanti maṃ. Lacchasīti labhissasi.

ඇය මෙම ගාථාව පැවසුවාය. එහි 'කම්මං ඉධ වේදනීයං' යනු මේ දිව්‍ය ලෝකයෙහි විපාක දෙන කුසල කර්මයන් රැස් කරන්න යන්නයි. 'ඉධ නිහිතං' යනු ඔබේ සිත මෙම ස්ථානය කෙරෙහිම නැඹුරු වේවා යන්නයි. 'මමං' යනු මාය. 'ලච්ඡසි' යනු ලබන්නෙහිය යන්නයි.

So māṇavo tassā vimānapetiyā vacanaṃ sutvā tato manussapathaṃ gato tattha cittaṃ paṇidhāya tajjaṃ puññakammaṃ katvā nacirasseva kālaṃ katvā tattha nibbatti tassā petiyā sahabyataṃ. Tamatthaṃ pakāsentā saṅgītikārā –

ඒ තරුණයා එම විමාන පේ‍්‍රතියගේ වචනය අසා, එතැනින් මනුෂ්‍ය ලෝකයට ගොස් එහි සිත පිහිටුවා ගෙන, එයට සුදුසු පින්කම් කොට නොබෝ කලකින් කළුරිය කර, ඒ විමනයෙහි ඒ පේ‍්‍රතිය සමඟ සහවාසයට උපන්නේය. ඒ කරුණ ප්‍රකාශ කරමින් සංගීතිකාරක මහා තෙරුන් වහන්සේලා මෙසේ වදාළහ.

446.

446.

‘‘Sādhūti so tassā paṭissuṇitvā,Akāsi kammaṃ tahiṃ vedanīyaṃ;

Katvāna kammaṃ tahiṃ vedanīyaṃ,Upapajji so māṇavo tassā sahabyata’’nti. –

ඔහු 'යහපතැ'යි පවසා ඇගේ වචනය පිළිගෙන, එහි විපාක දෙන කුසල් කර්මයන් කළේය. එසේ විපාක දෙන කුසල් කර්මයන් කොට ඒ තරුණයා ඇය සමඟ උපත ලැබීය.

Osānagāthamāhaṃsu. Tattha sādhūti sampaṭicchane nipāto. Tassāti tassā vimānapetiyā. Paṭissuṇitvāti tassā vacanaṃ sampaṭicchitvā. Tahiṃ vedanīyanti [Pg.176] tasmiṃ vimāne tāya saddhiṃ veditabbasukhavipākaṃ kusalakammaṃ. Sahabyatanti sahabhāvaṃ. So māṇavo tassā sahabyataṃ upapajjīti yojanā. Sesaṃ uttānameva.

ඔවුන් අවසාන ගාථාව පැවසූහ. එහි 'සාධූ' යනු පිළිගැනීමේ අර්ථය දෙන නිපාතයකි. 'තස්සා' යනු ඒ විමාන පේ‍්‍රතියගේ යන්නයි. 'පටිස්සුණිත්වා' යනු ඇගේ වචනය පිළිගෙන යන්නයි. 'තහිං වේදනීයං' යනු ඒ විමනයෙහි ඇය සමඟ සැප විඳීමට හේතු වන කුසල කර්මයයි. 'සහබ්‍යතං' යනු සහජීවනයයි. ඉතිරිය පැහැදිලිය.

Evaṃ tesu tattha cirakālaṃ dibbasampattiṃ anubhavantesu puriso kammassa parikkhayena kālamakāsi, itthī pana attano puññakammassa khettaṅgatabhāvena ekaṃ buddhantaraṃ tattha paripuṇṇaṃ katvā vasi. Atha amhākaṃ bhagavati loke uppajjitvā pavattitavaradhammacakke anukkamena jetavane viharante āyasmā mahāmoggallāno ekadivasaṃ pabbatacārikaṃ caramāno taṃ vimānañca vimānapetiñca disvā ‘‘veḷuriyathambhaṃ ruciraṃ pabhassara’’ntiādikāhi gāthāhi pucchi. Sā cassa ādito paṭṭhāya sabbaṃ attano pavattiṃ ārocesi. Taṃ sutvā thero sāvatthiṃ āgantvā bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Taṃ sutvā mahājano dānādipuññadhammanirato ahosīti.

මෙසේ ඔවුන් එහි බොහෝ කලක් දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කරද්දී, එම පුරුෂයා කර්මය ගෙවී යාම නිසා මිය ගියේය. එහෙත් එම ස්ත්‍රිය සිය පින්කමේ ඇති බලවත් බව නිසා එක් බුද්ධාන්තරයක් මුළුල්ලෙහි එහි වාසය කළාය. ඉක්බිති අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ලොව පහළ වී උතුම් දම්සක් පැවතුම් සූත්‍රය දේශනා කොට පිළිවෙළින් ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන කල්හි, ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන ස්වාමීන් වහන්සේ දිනක් චාරිකාවෙහි වඩිමින් ඒ විමනය හා විමාන පේ‍්‍රතිය දැක 'වෛදූර්ය ස්ථම්භයෙන් යුතු' ආදී ගාථාවන්ගෙන් විමසූ සේක. ඇය ද තමන්ගේ මුළු කතාවම මුල සිට අගට සැළ කළාය. එය අසා තෙරුන් වහන්සේ සැවැත් නුවරට වැඩම කර භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැළ කළහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ කරුණ නිමිති කරගෙන පැමිණ සිටි පිරිසට ධර්ම දේශනා කළ සේක. එය අසා මහා ජනයා දානාදී පින්කම්හි නිරත වූහ.

Rathakārapetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

රථකාර පේ‍්‍රතී වස්තු වර්ණනාව නිම විය.

4. Bhusapetavatthuvaṇṇanā

4. භුස පේ‍්‍රත වස්තු වර්ණනාව.

Bhusāni eko sāliṃ punāparoti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante cattāro pete ārabbha vuttaṃ. Sāvatthiyā kira avidūre aññatarasmiṃ gāmake eko kūṭavāṇijo kūṭamānādīhi jīvikaṃ kappesi. So sālipalāpe gahetvā tambamattikāya paribhāvetvā garutare katvā rattasālihi saddhiṃ missetvā vikkiṇi. Tassa putto ‘‘gharaṃ āgatānaṃ mama mittasuhajjānaṃ sammānaṃ na karotī’’ti kupito yugacammaṃ gahetvā mātusīse pahāramadāsi. Tassa suṇisā sabbesaṃ atthāya ṭhapitamaṃsaṃ corikāya khāditvā puna tehi anuyuñjiyamānā ‘‘sace mayā taṃ maṃsaṃ khāditaṃ, bhave bhave attano piṭṭhimaṃsaṃ kantitvā khādeyya’’nti sapathamakāsi. Bhariyā panassa kiñcideva upakaraṇaṃ yācantānaṃ ‘‘natthī’’ti vatvā tehi nippīḷiyamānā ‘‘sace santaṃ natthīti vadāmi, jātajātaṭṭhāne gūthabhakkhā bhaveyya’’nti musāvādena sapathamakāsi.

‘භුසානි ඒකෝ සාලිං පුනාපරෝ’ යන මෙම ප්‍රේත වස්තුව ශාස්තෘන් වහන්සේ සැවැත්නුවර ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන කාලයෙහි ප්‍රේතයන් සිවුදෙනෙකු අරභයා දේශනා කරන ලදී. සැවැත්නුවරට නුදුරු එක් ගමක එක් කූට වෙළෙන්දෙක් කූට මිණුම් ආදියෙන් ජීවිකාව කළේය. ඔහු රතු මැටියෙන් තැවරූ, බර වැඩිකළ දහයියා ගෙන රතු සහල් සමඟ මිශ්‍ර කර විකුණුවේය. ඔහුගේ පුත්‍රයා ද ‘නිවසට පැමිණෙන මගේ මිතුරන්ට මගේ මව සත්කාර නොකරයි’ කියා කෝප වී විය ගහේ බඳින හම් පටක් ගෙන මවගේ හිසට පහර දුන්නේය. ඔහුගේ ලේලිය මුළු පවුල වෙනුවෙන් තබා තිබූ මස් හොරෙන් අනුභව කොට පසුව ඒ ගැන ප්‍රශ්න කළ විට ‘සැබවින්ම මා ඒ මස් අනුභව කළේ නම්, භවයක් පාසා මගේම පිටමස් කපා අනුභව කරන්නට ලැබේවා’ යි ශපථ කළාය. ඔහුගේ බිරිඳ ද යම් බඩුවක් ඉල්ලන්නවුන්ට ‘නැත’ යි පවසා ඔවුන් විසින් බල කරන ලදුව, ‘ඉදින් තිබෙන දෙයක් නැතැයි පවසමි නම්, උපන් උපන් තැන අසූචි අනුභව කරන්නියක් වෙම්වා’ යි මුසාවාදයෙන් ශපථ කළාය.

Te [Pg.177] cattāropi janā aparena samayena kālaṃ katvā viñjhāṭaviyaṃ petā hutvā nibbattiṃsu. Tattha kūṭavāṇijo kammaphalena pajjalantaṃ bhusaṃ ubhohi hatthehi gahetvā attano matthake ākiritvā mahādukkhaṃ anubhavati, tassa putto ayomayehi muggarehi sayameva attano sīsaṃ bhinditvā anappakaṃ dukkhaṃ paccanubhoti. Tassa suṇisā kammaphalena sunisitehi ativiya vipulāyatehi nakhehi attano piṭṭhimaṃsāni kantitvā khādantī aparimitaṃ dukkhaṃ anubhavati, tassa bhariyāya sugandhaṃ suvisuddhaṃ apagatakāḷakaṃ sālibhattaṃ upanītamattameva nānāvidhakimikulākulaṃ paramaduggandhajegucchaṃ gūthaṃ sampajjati, taṃ sā ubhohi hatthehi pariggahetvā bhuñjantī mahādukkhaṃ paṭisaṃvedeti.

පසුව ඒ හතරදෙනාම මියගොස් වින්ධ්‍යා වනාන්තරයේ ප්‍රේතයන්ව උපන්නාහ. එහි වංචනික වෙළෙන්දා කර්ම විපාකයෙන් ඇවිලෙන දහයියා අත් දෙකෙන් ගෙන තම හිස මත හලා ගනිමින් මහත් දුක් විඳියි. ඔහුගේ පුත්‍රයා යකඩ මුගුරුවලින් තමාගේම හිස තලා ගනිමින් අප්‍රමාණ දුක් විඳියි. ඔහුගේ ලේලිය කර්ම විපාකයෙන් ඉතා තියුණු වූත්, මහත් වූත් නියපොතුවලින් තමාගේම පිටමස් හූරා කමින් කෙළවරක් නැති දුක් විඳියි. වෙළෙන්දාගේ බිරිඳට සුවඳවත් වූ, පිරිසිදු වූ, කළු ඇට ඉවත් කළ රතු සහල් බත් පිළිගැන්වූ සැනින්ම එය නොයෙක් වර්ගයේ පණුවන්ගෙන් පිරුණු, ඉතා දුගඳැති, පිළිකුල් සහගත අසූචි බවට පත්වෙයි. ඇය එය අත් දෙකෙන් ගෙන අනුභව කරමින් මහත් දුක් විඳියි.

Evaṃ tesu catūsu janesu petesu nibbattitvā mahādukkhaṃ anubhavantesu āyasmā mahāmoggalāno pabbatacārikaṃ caranto ekadivasaṃ taṃ ṭhānaṃ gato. Te pete disvā –

මෙසේ මේ සිවුදෙනා ප්‍රේතයන්ව ඉපදී මහත් දුක් විඳින කල්හි, ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන මහරහතන් වහන්සේ පර්වත චාරිකාවෙහි වඩිනා අතරතුර එක් දිනක එම ස්ථානයට වැඩි සේක. උන්වහන්සේ ඒ ප්‍රේතයන් දැක මෙසේ විමසූ සේක –

447.

447.

‘‘Bhusāni eko sāliṃ punāparo, ayañca nārī sakamaṃsalohitaṃ;

Tuvañca gūthaṃ asuciṃ akantaṃ, paribhuñjasi kissa ayaṃ vipāko’’ti. –

“එක් අයෙක් දහයියා ද, අනෙකා සහල් ද හිස මත හලා ගනියි. මේ ස්ත්‍රිය තමාගේම මස් ලේ අනුභව කරයි. ඔබ අපිරිසිදු, අකැමැති අසූචි අනුභව කරයි. මේ කිනම් කර්මයක විපාකයක්ද?”

Imāya gāthāya tehi katakammaṃ pucchi. Tattha bhusānīti palāpāni. Ekoti ekako. Sālinti sālino. Sāmiatthe hetaṃ upayogavacanaṃ, sālino palāpāni pajjalantāni attano sīse avakiratīti adhippāyo. Punāparoti puna aparo. Yo hi so mātusīsaṃ pahari, so ayomuggarehi attano sīsaṃ paharitvā sīsabhedaṃ pāpuṇāti, taṃ sandhāya vadati. Sakamaṃsalohitanti attano piṭṭhimaṃsaṃ lohitañca paribhuñjatīti yojanā. Akantanti amanāpaṃ jegucchaṃ. Kissa ayaṃ vipākoti katamassa pāpakammassa idaṃ phalaṃ, yaṃ idāni tumhehi paccanubhavīyatīti attho.

මෙම ගාථාවෙන් උන්වහන්සේ ඔවුන් කළ කර්මය ගැන විමසූ සේක. එහි ‘භුසානි’ යනු දහයියා ය. ‘ඒකෝ’ යනු එක් අයෙකි. ‘සාලිං’ යනු සහල් ය. මෙහි ‘සාලිං’ යන පදය හයවන විභක්ති අර්ථයෙහි (සහල්වල) යෙදුණු දෙවන විභක්ති පදයකි. සහල්වලින් හටගත් ඇවිලෙන දහයියා තම හිස මත හලා ගනියි යනු අදහසයි. ‘පුනාපරෝ’ යනු නැවතත් අනෙකා ය. යමෙක් මවගේ හිසට පහර දුන්නේ ද, ඔහු යකඩ මුගුරුවලින් තම හිසට පහර දී හිස පැලෙන දුක් අත්විඳියි, එය අදහස් කරමින් පවසයි. ‘සකමංසලෝහිතං’ යනු තමාගේම පිටමස් හා ලේ අනුභව කරයි යන්නයි. ‘අකන්තං’ යනු මනාප නොවන පිළිකුල් සහගත දෙයයි. ‘කිස්ස අයං විපාකෝ’ යනු දැනට ඔබ විඳින මේ විපාකය කිනම් පාප කර්මයක ඵලයක්ද යන අර්ථයයි.

Evaṃ therena tehi katakamme pucchite kūṭavāṇijassa bhariyā sabbehi tehi katakammaṃ ācikkhantī –

මෙසේ තෙරුන් වහන්සේ ඔවුන් කළ කර්මයන් විමසූ කල්හි, කූට වෙළෙන්දාගේ බිරිඳ ඔවුන් සියල්ලන් කළ කර්මයන් පවසමින් මෙසේ කීවාය –

448.

448.

‘‘Ayaṃ [Pg.178] pure mātaraṃ hiṃsati, ayaṃ pana kūṭavāṇijo;

Ayaṃ maṃsāni khāditvā, musāvādena vañceti.

“ස්වාමීනි, මොහු පෙර භවයෙහි මවට හිංසා කළේය. මොහු වංචනික වෙළෙන්දාය. ඇය මස් අනුභව කොට මුසාවාදයෙන් වංචා කළාය.

449.

449.

‘‘Ahaṃ manussesu manussabhūtā, agārinī sabbakulassa issarā;

Santesu pariguhāmi, mā ca kiñci ito adaṃ.

මම මිනිස් ලොව මිනිසත් බව ලබා සිටියදී, මුළු නිවසේම කටයුතු පාලනය කළ ගෘහණිය වීමි. වුවමනා බඩු බාහිරාදිය තිබියදීත් ඒවා සඟවා තැබුවෙමි, එයින් කිසිවක් කිසිවෙකුට නුදුන්නෙමි.

450.

450.

‘‘Musāvādena chādemi, natthi etaṃ mama gehe;

Sace santaṃ niguhāmi, gūtho me hotu bhojanaṃ.

මගේ නිවසේ එවැනි දෙයක් නැතැයි මුසාවාදයෙන් සඟවන්නට වීමි. ඉදින් මම තිබෙන දෙයක් සඟවන්නෙම් නම්, භවයක් පාසා අසූචි මගේ ආහාරය වේවා යි ශපථ කළෙමි.

451.

451.

‘‘Tassa kammassa vipākena, musāvādassa cūbhayaṃ;

Sugandhaṃ sālino bhattaṃ, gūthaṃ me parivattati.

ඒ මසුරුකම හා මුසාවාදය යන කර්ම දෙකෙහිම විපාකයෙන්, සුවඳැති රතු සහල් බත් මට අසූචි බවට පත්වෙයි.

452.

452.

‘‘Avañjhāni ca kammāni, na hi kammaṃ vinassati;

Duggandhaṃ kiminaṃ mīḷhaṃ, bhuñjāmi ca pivāmi cā’’ti. – gāthā abhāsi;

කර්මයන් කිසිවිටෙකත් හිස් වන්නේ නැත, කර්මය විපාක නොදී විනාශ නොවේ. එබැවින් මම මේ දුගඳැති පණුවන් පිරි අසූචි අනුභව කරමි, පානය කරමි.” යි ඇය ගාථාවන් පැවසුවාය.

448. Tattha ayanti puttaṃ dassenti vadati. Hiṃsatīti thāmena paribādheti, muggarena paharatīti attho. Kūṭavāṇijoti khalavāṇijo, vañcanāya vaṇijjakārakoti attho. Maṃsāni khāditvāti parehi sādhāraṇamaṃsaṃ khāditvā ‘‘na khādāmī’’ti musāvādena te vañceti.

448. එහි ‘අයං’ යන්නෙන් තම පුත්‍රයා පෙන්වා පවසයි. ‘හිංසති’ යනු වෙර යොදා පහර දෙයි, මුගුරෙන් තළයි යන අර්ථයයි. ‘කූටවාණිජෝ’ යනු වංචාවෙන් වෙළඳාම් කළ දුෂ්ට වෙළෙන්දා යන්නයි. ‘මංසානි ඛාදිත්වා’ යනු අනෙක් අයට ද අයිති මස් අනුභව කොට ‘මම කෑවේ නැතැ’ යි මුසාවාදයෙන් ඔවුන් රැවටූ බවයි.

449-50. Agārinīti gehasāminī. Santesūti vijjamānesveva parehi yācitaupakaraṇesu. Pariguhāmīti paṭicchādesiṃ. Kālavipallāsena hetaṃ vuttaṃ. Mā ca kiñci ito adanti ito mama santakato kiñcimattampi atthikassa parassa na adāsiṃ. Chādemiti ‘‘natthi etaṃ mama gehe’’ti musāvādena chādesiṃ.

449-50. ‘අගාරිනී’ යනු ගෘහණියයි. ‘සන්තේසූ’ යනු අන් අය උපකරණ ඉල්ලන විට ඒවා තිබියදීම යන්නයි. ‘පරිගුහාමි’ යනු සඟවා තැබූ බවයි. මෙය කාල විපර්යාසයෙන් (වර්තමාන කාලයෙන්) පවසා ඇත. ‘මා ච කිඤ්චි ඉතෝ අදං’ යනු මගේ වස්තුවෙන් කිසිවක්ම අවශ්‍ය අයට නුදුන්නෙමි යන්නයි. ‘ඡාදේමි’ යනු ‘මේවා මගේ නිවසේ නැතැ’ යි මුසාවාදයෙන් වසා තැබූ බවයි.

451-2. Gūthaṃ me parivattatīti sugandhaṃ sālibhattaṃ mayhaṃ kammavasena gūthabhāvena parivattati pariṇamati. Avañjhānīti amoghāni anipphalāni. Na hi kammaṃ vinassatīti yathūpacitaṃ kammaṃ phalaṃ adatvā na hi vinassati. Kiminanti [Pg.179] kimivantaṃ sañjātakimikulaṃ. Mīḷhanti gūthaṃ. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayattā uttānameva.

451-2. ‘ගූථං මේ පරිවත්තති’ යනු සුවඳවත් රතු සහල් බත් මගේ කර්ම බලයෙන් අසූචි බවට පෙරළෙයි යන්නයි. ‘අවඤ්ඣානි’ යනු නිෂ්ඵල නොවන බවයි. ‘න හි කම්මං විනස්සති’ යනු රැස් කළ කර්මය විපාක නොදී නැති නොවන බවයි. ‘කිමිනං’ යනු පණුවන් සහිත හෙවත් පණුවන් හටගත් බවයි. ‘මීළ්හං’ යනු අසූචිය. සෙසු පද යට කියන ලද බැවින් පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තාහ.

Evaṃ thero tassā petiyā vacanaṃ sutvā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

මෙසේ තෙරුන් වහන්සේ ඒ ප්‍රේතියගේ වචන අසා ඒ පුවත භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැළ කළහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම කරුණ නිමිත්තක් කරගෙන පැමිණ සිටි පිරිසට ධර්ම දේශනා කළ සේක. එම දේශනාව මහජනයාට වැඩදායක විය.

Bhusapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

භුස ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව නිම විය.

5. Kumārapetavatthuvaṇṇanā

5. කුමාර ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව

Accherarūpaṃ sugatassa ñāṇanti idaṃ kumārapetavatthu. Tassa kā uppatti? Sāvatthiyaṃ kira bahū upāsakā dhammagaṇā hutvā nagare mahantaṃ maṇḍapaṃ kāretvā taṃ nānāvaṇṇehi vatthehi alaṅkaritvā kālasseva satthāraṃ bhikkhusaṅghañca nimantetvā mahārahavarapaccattharaṇatthatesu āsanesu buddhappamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ nisīdāpetvā gandhapupphādīhi pūjetvā mahādānaṃ pavattenti. Taṃ disvā aññataro maccheramalapariyuṭṭhitacitto puriso taṃ sakkāraṃ asahamāno evamāha – ‘‘varametaṃ sabbaṃ saṅkārakūṭe chaḍḍitaṃ, na tveva imesaṃ muṇḍakānaṃ dinna’’nti. Taṃ sutvā upāsakā saṃviggamānasā ‘‘bhāriyaṃ vata iminā purisena pāpaṃ pasutaṃ, yena evaṃ buddhappamukhe bhikkhusaṅghe aparaddha’’nti tamatthaṃ tassa mātuyā ārocetvā ‘‘gaccha, tvaṃ sasāvakasaṅghaṃ bhagavantaṃ khamāpehī’’ti āhaṃsu. Sā ‘‘sādhū’’ti paṭissuṇitvā puttaṃ santajjentī saññāpetvā bhagavantaṃ bhikkhusaṅghañca upasaṅkamitvā puttena kataaccayaṃ desentī khamāpetvā bhagavato bhikkhusaṅghassa ca sattāhaṃ yāgudānena pūjaṃ akāsi. Tassā putto nacirasseva kālaṃ katvā kiliṭṭhakammūpajīviniyā gaṇikāya kucchiyaṃ nibbatti. Sā ca naṃ jātamattaṃyeva ‘‘dārako’’ti ñatvā susāne chaḍḍāpesi. So tattha attano puññabaleneva gahitārakkho kenaci anupadduto mātu-aṅke viya sukhaṃ supi. Devatā tassa ārakkhaṃ gaṇhiṃsūti ca vadanti.

‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ඥානය ඉතා ආශ්චර්යවත් ය’ යන මෙම කතා පුවත කුමාරපේත වස්තුවයි. එහි උප්පත්තිය කෙසේ ද? සැවැත් නුවර බොහෝ උපාසකවරු ධර්ම කණ්ඩායම් ලෙස එක්ව නගරයෙහි විශාල මණ්ඩපයක් කරවා, එය විවිධ වර්ණවත් වස්ත්‍රවලින් අලංකාර කොට, අලුයම ම බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ භික්ෂු සංඝයා වැඩමවා, ඉතා අගනා ඇතිරිලි එළන ලද ආසනවල බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ භික්ෂු සංඝයා වැඩ හිඳුවා, සුවඳ මල් ආදියෙන් පුදා මහ දන් පවත්වති. එය දැක මසුරු මළෙන් වැසුණු සිත් ඇති එක් පුරුෂයෙක් ඒ සත්කාරය ඉවසාගත නොහැකිව මෙසේ කීවේය: ‘මේ සියලු සත්කාරයන් කුණු ගොඩකට දැමීම උතුම් ය, එහෙත් මේ හිස මුඩු මහණුන්ට දීම නම් උතුම් නොවේ’ යනුවෙනි. එය ඇසූ උපාසකවරු තැතිගත් සිත් ඇතිව, ‘මේ පුරුෂයා විසින් මෙසේ බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ භික්ෂු සංඝයා කෙරෙහි වරදවා මහත් පාපයක් රැස් කරගන්නා ලදී’ යි ඒ කරුණ ඔහුගේ මවට දන්වා, ‘ඔබ ගොස් ශ්‍රාවක සංඝයා සහිත භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් සමාව ඉල්ලන්න’ යි කීහ. ඇය ‘යහපතැ’යි පිළිගෙන, පුත්‍රයාට තර්ජනය කර කරුණු වටහා දී, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ හා භික්ෂු සංඝයා වෙත එළඹ පුත්‍රයා කළ වරද පවසා සමාව ගෙන, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට හා භික්ෂු සංඝයාට සත් දිනක් මුළුල්ලේ කැඳ දානයෙන් පූජා කළාය. ඇගේ පුත්‍රයා නොබෝ කලකින් මිය ගොස් අශුද්ධ වෘත්තියෙන් ජීවත් වන ගණිකාවකගේ කුසෙහි උපන්නේය. ඇය ද ඔහු උපන් කෙණෙහි ම ‘දරුවෙකි’ යි දැන සොහොනක දමා ගියාය. ඔහු එහි තමාගේ පුණ්‍ය බලයෙන් ම ලැබුණු ආරක්ෂාව ඇතිව, කිසිදු පීඩාවකින් තොරව මවගේ උකුලේ මෙන් සුවසේ නිදාගත්තේය. දෙවිවරු ඔහුට ආරක්ෂාව සැලසූහ යි ද කියනු ලැබේ.

Atha [Pg.180] bhagavā paccūsasamaye mahākaruṇāsamāpattito vuṭṭhāya buddhacakkhunā lokaṃ volokento taṃ dārakaṃ sivathikāya chaḍḍitaṃ disvā sūriyuggamanavelāya sivathikaṃ agamāsi. ‘‘Satthā idhāgato, kāraṇenettha bhavitabba’’nti mahājano sannipati. Bhagavā sannipatitaparisāya ‘‘nāyaṃ dārako oññātabbo, yadipi idāni susāne chaḍḍito anātho ṭhito, āyatiṃ pana diṭṭheva dhamme abhisamparāyañca uḷārasampattiṃ paṭilabhissatī’’ti vatvā tehi manussehi ‘‘kiṃ nu kho, bhante, iminā purimajātiyaṃ kataṃ kamma’’nti puṭṭho –

ඉන්පසු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අලුයම් කාලයෙහි මහා කරුණා සමාපත්තියෙන් නැගී සිට බුදු ඇසින් ලොව බලන සේක්, සොහොනෙහි දමා සිටි ඒ දරුවා දැක, හිරු උදාවන වේලාවෙහි සොහොන කරා වැඩි සේක. ‘බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙහි වැඩි සේක, මෙහි යම් කරුණක් තිබිය යුතුය’ යි සිතා මහා ජනයා රැස් වූහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රැස් වූ පිරිස මැද මෙසේ වදාළ සේක: ‘මේ දරුවා පහත් කොට නොසලකන්න, දැනට සොහොනෙහි අසරණව දමා සිටිය ද, මතු මෙලොව දී මෙන්ම පරලොව දී ද උදාර සම්පත් ලබන්නේය’ යි වදාළ සේක. එවිට ඒ මිනිසුන් විසින් ‘ස්වාමීනි, මේ දරුවා පෙර ජාතියක කළ කර්මය කුමක්ද?’ යි විමසන ලදී.

‘‘Buddhapamukhassa bhikkhusaṅghassa, pūjaṃ akāsi janatā uḷāraṃ;

Tatrassa cittassahu aññathattaṃ, vācaṃ abhāsi pharusaṃ asabbha’’nti. –

‘බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ භික්ෂු සංඝයාට ජනයා උදාර පූජාවක් පැවැත්වූහ. එහිදී මොහුගේ සිතේ විපරීත බවක් ඇති විය, ඔහු රළු වූ අසභ්‍ය වචන කීවේය.’

Ādinā nayena dārakena katakammaṃ āyatiṃ pattabbaṃ sampattiñca pakāsetvā sannipatitāya parisāya ajjhāsayānurūpaṃ dhammaṃ kathetvā upari sāmukkaṃsikaṃ dhammadesanaṃ akāsi. Saccapariyosāne caturāsītiyā pāṇasahassānaṃ dhammābhisamayo ahosi, tañca dārakaṃ asītikoṭivibhavo eko kuṭumbiko bhagavato sammukhāva ‘‘mayhaṃ putto’’ti aggahesi. Bhagavā ‘‘ettakena ayaṃ dārako rakkhito, mahājanassa ca anuggaho kato’’ti vihāraṃ agamāsi.

යනාදී වශයෙන් දරුවා කළ කර්මය හා මතු ලබන සම්පත් ප්‍රකාශ කොට, රැස් වූ පිරිසගේ අභිලාෂයන්ට අනුකූලව ධර්මය දේශනා කොට, අවසානයේ සාමුක්කංසික ධර්ම දේශනාව (චතුරාර්ය සත්‍ය දේශනාව) කළ සේක. සත්‍ය දේශනාව අවසානයේ අසූ හතර දහසක් ප්‍රාණීන් හට ධර්මාවබෝධය විය. අසූ කෝටියක් ධනය ඇති එක් සිටුවරයෙක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඉදිරියේ ම ‘මොහු මගේ පුත්‍රයාය’ යි කියා ඒ දරුවා භාර ගත්තේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මෙතෙකින් මේ දරුවා ආරක්ෂා කරන ලදී, මහා ජනයාට ද අනුග්‍රහයක් කරන ලදී’ යි සිතා විහාරයට වැඩි සේක.

So aparena samayena tasmiṃ kuṭumbike kālakate tena niyyāditaṃ dhanaṃ paṭipajjitvā kuṭumbaṃ saṇṭhapento tasmiṃ nagareyeva mahāvibhavo gahapati hutvā dānādinirato ahosi. Athekadivasaṃ bhikkhū dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ – ‘‘aho nūna satthā sattesu anukampako, sopi nāma dārako tadā anātho ṭhito etarahi mahatiṃ sampattiṃ paccanubhavati, uḷārāni ca puññāni karotī’’ti. Taṃ sutvā satthā ‘‘na, bhikkhave, tassa ettakāva sampatti, atha kho āyupariyosāne tāvatiṃsabhavane sakkassa devarañño putto hutvā nibbattissati, mahatiṃ dibbasampattiñca paṭilabhissatī’’ti byākāsi. Taṃ sutvā bhikkhū ca mahājano [Pg.181] ca ‘‘idaṃ kira kāraṇaṃ disvā dīghadassī bhagavā jātamattassevassa āmakasusāne chaḍḍitassa tattha gantvā saṅgahaṃ akāsī’’ti satthu ñāṇavisesaṃ thometvā tasmiṃ attabhāve tassa pavattiṃ kathesuṃ. Tamatthaṃ dīpentā saṅgītikārā –

ඔහු පසු කලෙක ඒ සිටුවරයා මිය ගිය පසු, ඔහු පවරා දුන් ධනය ලබාගෙන පවුලේ කටයුතු පවත්වා ගනිමින්, ඒ නගරයෙහි ම මහා සම්පත් ඇති ගෘහපතියකු වී දානමානාදියෙහි නිරත විය. දිනක් භික්ෂූන් වහන්සේලා දහම් සභාවේ මෙවැනි කතාවක් ඇති කළහ: ‘භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සත්ත්වයන් කෙරෙහි මොනතරම් අනුකම්පා සහගත ද? එදා අසරණව සිටි ඒ දරුවා දැන් මෙතරම් මහා සම්පත් භුක්ති විඳිමින් උදාර පින්කම් කරයි’ යනුවෙනි. එය ඇසූ බුදුරජාණන් වහන්සේ, ‘මහණෙනි, ඔහුගේ සම්පත්තිය මෙපමණක් ම නොවේ. ඔහු ජීවිතය අවසානයේ තව්තිසා භවනෙහි සක්‍ර දේවේන්ද්‍රයාගේ පුත්‍රයකු වී ඉපදී, මහත් වූ දිව්‍ය සම්පත් ලබන්නේය’ යි වදාළ සේක. එය ඇසූ භික්ෂූන් හා මහා ජනයා, ‘දීර්ඝදර්ශී වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මේ කරුණ දැකම උපන් කෙණෙහි අමු සොහොනෙහි දමා සිටි ඒ දරුවා වෙත වැඩම කොට අනුග්‍රහ කළ සේකැ’යි බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ඥාන විශේෂය පසසමින් ඒ ආත්මයෙහි ඔහුගේ පුවත කතා කළහ. ඒ කරුණ පැහැදිලි කරමින් සංගීතිකාරක තෙරුන් වහන්සේලා මෙසේ වදාළහ.

453.

453.

‘‘Accherarūpaṃ sugatassa ñāṇaṃ, satthā yathā puggalaṃ byākāsi;

Ussannapuññāpi bhavanti heke, parittapuññāpi bhavanti heke.

‘සුගතයන් වහන්සේගේ ඥානය අතිශයින් ආශ්චර්යවත් ය. බුදුරජාණන් වහන්සේ යම් පුද්ගලයකු ගැන යම් සේ වදාළ සේක් ද, එය එසේම වේ. ඇතැම් සත්ත්වයෝ මහත් පින් ඇතත්, ඒ පිනට අනුබලයක් නොලැබීම නිසා පහත් වෙති. ඇතැම් සත්ත්වයෝ ස්වල්ප පින් ඇතත්, ඒ පිනෙහි මහා තේජස නිසා උදාර වෙති.’

454.

454.

‘‘Ayaṃ kumāro sīvathikāya chaḍḍito, aṅguṭṭhasnehena yāpeti rattiṃ;

Na yakkhabhūtā na sarīsapā vā, viheṭhayeyyuṃ katapuññaṃ kumāraṃ.

‘සොහොනෙහි දමන ලද මේ කුමාරයා රාත්‍රියෙහි මහපටැඟිල්ලෙන් වැගිරෙන ඕජාවෙන් ජීවත් වෙයි. පින් කළ ඒ කුමාරයාට යක්ෂයෝ හෝ භූතයෝ හෝ සර්පයෝ හෝ පීඩා නොකරති.’

455.

455.

‘‘Sunakhāpimassa palihiṃsu pāde, dhaṅkā siṅgālā parivattayanti;

Gabbhāsayaṃ pakkhigaṇā haranti, kākā pana akkhimalaṃ haranti.

‘බල්ලෝ ද මොහුගේ පාද ලෙවකති. කොක්කු හා හිවලුන් මොහු වටා කැරකෙති. පක්ෂි සමූහයා වැදෑමහ ඇතුළු අපද්‍රව්‍ය ඉවත් කරති. කපුටෝ ඇස්වල කුණු ඉවත් කරති.’

456.

456.

‘‘Nayimassa rakkhaṃ vidahiṃsu keci, na osadhaṃ sāsapadhūpanaṃ vā;

Nakkhattayogampi na aggahesuṃ, na sabbadhaññānipi ākiriṃsu.

‘කිසිවෙක් මොහුට ආරක්ෂාවක් සැලසුවේ නැත. බෙහෙත් දීමක් හෝ අබ දුම් ඇල්ලීමක් හෝ නොකළහ. නක්ෂත්‍ර යෝග බැලීමක් හෝ සියලු වර්ගයේ ධාන්‍ය ඉසීමක් හෝ නොකළහ.’

457.

457.

‘‘Etādisaṃ uttamakicchapattaṃ, rattābhataṃ sīvathikāya chaḍḍitaṃ;

Nonītapiṇḍaṃva pavedhamānaṃ, sasaṃsayaṃ jīvitasāvasesaṃ.

‘මෙසේ අතිශය දුකට පත්ව, රාත්‍රියෙහි සොහොනට ගෙනැවිත් දමන ලද, වෙඬරු පිඬක් මෙන් වෙව්ලන, ජීවත්වේ ද නැද්ද යන සැකය සහිතව ඉතිරි වූ ජීවිතයක් ඇති,’

458.

458.

‘‘Tamaddasā devamanussapūjito, disvā ca taṃ byākari bhūripañño;

‘Ayaṃ kumāro nagarassimassa, aggakuliko bhavissati bhogato ca’.

‘ඒ දරුවා දෙවි මිනිසුන් විසින් පුදන ලද මහා ප්‍රඥාවන්ත බුදුරජාණන් වහන්සේ දුටු සේක. දැක මෙසේ වදාළ සේක: “මෙම කුමාරයා මේ නගරයෙහි උසස් ම කුලයක උපන්නකු වී භෝග සම්පත්තියෙන් යුක්ත වනු ඇත” යනුවෙනි.’

459.

459.

‘‘Kissa [Pg.182] vataṃ kiṃ pana brahmacariyaṃ, kissa suciṇṇassa ayaṃ vipāko;

Etādisaṃ byasanaṃ pāpuṇitvā, taṃ tādisaṃ paccanubhossatiddhi’’nti. –

‘මොහුගේ වත කුමක්ද? බ්‍රහ්මචර්යාව කුමක්ද? කුමන යහපත් හැසිරීමක විපාකයක් ද? මෙවැනි විපතකට පත්ව මෙවැනි සෘද්ධිමත් දිව්‍ය සම්පත්තියක් මොහු අනුභව කරන්නේ (කවර පිනකින් ද?)’ යනුවෙන්,

Cha gāthā avocuṃ.

ගාථා හයක් වදාළහ.

453. Tattha accherarūpanti acchariyasabhāvaṃ. Sugatassa ñāṇanti aññehi asādhāraṇaṃ sammāsambuddhassa ñāṇaṃ, āsayānusayañāṇādisabbaññutaññāṇameva sandhāya vuttaṃ. Tayidaṃ aññesaṃ avisayabhūtaṃ kathaṃ ñāṇanti āha ‘‘satthā yathā puggalaṃ byākāsī’’ti. Tena satthu desanāya eva ñāṇassa acchariyabhāvo viññāyatīti dasseti.

453. එහි ‘අච්ඡේරරූපං’ යනු ආශ්චර්යවත් ස්වභාවයයි. ‘සුගතස්ස ඤාණං’ යනු අන්‍යයන් හා සාධාරණ නොවන සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ආශයානුසය ඥානය ආදී සර්වඥතා ඥානය ම අරමුණු කොට පවසන ලද්දකි. අන්‍යයන්ට විෂය නොවන ඒ ඥානය කවරාකාර ද යත්, ‘බුදුරජාණන් වහන්සේ යම් සේ පුද්ගලයා ගැන වදාළ සේක් ද’ යන්නයි. ඒ අනුව බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනා ඥානයෙහි ම ආශ්චර්යවත් බව මෙයින් ප්‍රකාශ වේ.

Idāni byākaraṇaṃ dassento ‘‘ussannapuññāpi bhavanti heke, parittapuññāpi bhavanti heke’’ti āha. Tassattho – ussannakusaladhammāpi idhekacce puggalā laddhapaccayassa apuññassa vasena jātiādinā nihīnā bhavanti, parittapuññāpi appatarapuññadhammāpi eke sattā khettasampattiādinā tassa puññassa mahājutikatāya uḷārā bhavantīti.

දැන් විවරණය දක්වමින් ‘‘උස්සන්නපුඤ්ඤාපි භවන්ති හේකේ, පරිත්තපුඤ්ඤාපි භවන්ති හේකේ’’ යනාදිය වදාළ සේක. එහි අර්ථය නම් - මහා කුසල් දහම් ඇති ඇතැම් පුද්ගලයෝ ද මේ ලෝකයෙහි ලත් ප්‍රත්‍ය ඇති අකුසලයේ බලයෙන් ජාතිය (කුලය) ආදියෙන් හීන වෙති. ස්වල්ප වූ කුසල් දහම් ඇති ඇතැම් සත්ත්වයෝ ද ක්ෂේත්‍ර සම්පත්තිය (පිංකෙතේ උතුම් බව) ආදියේ බලයෙන් එම පිනෙහි මහත් ආනුභාවය නිසා උදාර (ශ්‍රේෂ්ඨ) වෙති.

454. Sīvathikāyāti susāne. Aṅguṭṭhasnehenāti aṅguṭṭhato pavattasnehena, devatāya aṅguṭṭhato paggharitakhīrenāti attho. Na yakkhabhūtā na sarīsapā vāti pisācabhūtā vā yakkhabhūtā vā sarīsapā vā ye keci sarantā gacchantā vā na viheṭhayeyyuṃ na bādheyyuṃ.

454. සීවථිකායාති යනු සොහොනෙහි ය. අංගුට්ඨස්නේහේනාති යනු මහපටැඟිල්ලෙන් නික්මුණු ස්නේහයෙන් හෙවත් දේවතාවියගේ මහපටැඟිල්ලෙන් වැගිරුණු කිරිවලින් යන අර්ථයයි. න යක්ඛභූතා න සරීසපා වාති යනු පිසාචයෝ හෝ යක්ෂයෝ හෝ සර්පයෝ හෝ බපගා යන යම් සත්ත්ව කෙනෙක් වෙත් ද ඔවුහු හිංසා නොකරත්වා, පීඩා නොකරත්වා යන්නයි.

455. Palihiṃsu pādeti attano jivhāya pāde lihisuṃ. Dhaṅkāti kākā. Parivattayantīti ‘‘mā naṃ kumāraṃ keci viheṭheyyu’’nti rakkhantā nirogabhāvajānanatthaṃ aparāparaṃ parivattanti. Gabbhāsayanti gabbhamalaṃ. Pakkhigaṇāti gijjhakulalādayo sakuṇagaṇā. Harantīti apanenti. Akkhimalanti akkhigūthaṃ.

455. පලිහිංසු පාදේති යනු තමන්ගේ දිවෙන් පාදයන් ලෙවකෑහ. ධංකාති යනු කපුටෝ ය. පරිවත්තයන්තීති යනු ‘‘මේ කුමාරයාට කිසිවෙක් හිංසා නොකේරේවා’’ යි රකිමින්, නිරෝගී බව ඇති කරනු පිණිස එහා මෙහා පෙරළති. ගබ්භාසයන්ති යනු ගර්භ මළය (වැදෑමහ ආදිය) යි. පක්ඛිගණාති යනු ගිජුලිහිණියන්, උකුස්සන් ආදී පක්ෂි සමූහයා ය. හරන්තීති යනු බැහැර කරති. අක්ඛිමලන්ති යනු ඇස්වල කබ (ඇස් මළ) යි.

456. Kecīti [Pg.183] keci manussā, amanussā pana rakkhaṃ saṃvidahiṃsu. Osadhanti tadā āyatiñca ārogyāvahaṃ agadaṃ. Sāsapadhūpanaṃ vāti yaṃ jātassa dārakassa rakkhaṇatthaṃ sāsapena dhūpanaṃ karonti, tampi tassa karontā nāhesunti dīpenti. Nakkhattayogampi na aggahesunti nakkhattayuttampi na gaṇhiṃsu. ‘‘Asukamhi nakkhatte tithimhi muhutte ayaṃ jāto’’ti evaṃ jātakammampissa na keci akaṃsūti attho. Na sabbadhaññānipi ākiriṃsūti maṅgalaṃ karontā agadavasena yaṃ sāsapatelamissitaṃ sāliādidhaññaṃ ākiranti, tampissa nākaṃsūti attho.

456. කේචීති යනු ඇතැම් මනුෂ්‍යයෝ ය, අමනුෂ්‍යයෝ වනාහි ආරක්ෂාව සැලසූහ. ඕසධන්ති යනු එකලටත් මතු කාලයටත් නිරෝගී බව ගෙන දෙන ඖෂධයයි. සාසපධූපනං වාති යනු උපන් දරුවාගේ ආරක්ෂාව පිණිස අබවලින් යම් දුම් ඇල්ලීමක් කරත් ද, එය ද මොහුට කරන්නෝ නොවූහ යන්න දක්වයි. නක්ඛත්තයෝගම්පි න අග්ගහේසුන්ති යනු නැකත් යෝගයන් ද ගණන් නොගත්හ. ‘‘අසවල් නැකතින්, තිථියෙන්, මුහූර්තයෙන් මොහු උපන්නේය’’ යි මෙසේ ජාතක කර්මයක් ද ඔහුට කිසිවෙක් නොකළහ යන අර්ථයයි. න සබ්බධඤ්ඤානිපි ආකිරිංසූති යනු මංගල්‍යයන් කරන කල ඖෂධ වශයෙන් අබ තෙල් මිශ්‍ර කළ ඇල්වී ආදී ධාන්‍ය වර්ග ඉසිනු ලබන යමක් වේ ද, එය ද මොහුට නොකළහ යන අර්ථයයි.

457. Etādisanti evarūpaṃ. Uttamakicchapattanti paramakicchaṃ āpannaṃ ativiya dukkhappattaṃ. Rattābhatanti rattiyaṃ ābhataṃ. Nonītapiṇḍaṃ viyāti navanītapiṇḍasadisaṃ, maṃsapesimattatā evaṃ vuttaṃ. Pavedhamānanti dubbalabhāvena pakampamānaṃ. Sasaṃsayanti ‘‘jīvati nu kho na nu kho jīvatī’’ti saṃsayitatāya saṃsayavantaṃ. Jīvitasāvasesanti jīvitaṭṭhitiyā hetubhūtānaṃ sādhanānaṃ abhāvena kevalaṃ jīvitamattāvasesakaṃ.

457. ඒතාදිසන්ති යනු මෙබඳු වූ. උත්තමකිච්ඡපත්තන්ති යනු පරම දුෂ්කරතාවයට පත් වූ, අතිශයින් දුකට පත් වූ. රත්තාභතන්ති යනු රාත්‍රියෙහි ගෙන එන ලද. නෝනීතපිණ්ඩං වියති යනු වෙඬරු පිඬක් බඳු වූ, මස් වැදැල්ලක් පමණක්ම වූ බැවින් මෙසේ කියන ලදී. පවේධමානන්ති යනු දුබල බව නිසා වෙව්ලන. සසංසයන්ති යනු ‘‘ජීවත් වේ ද නැද්ද’’ යි සැක සහිත බැවින් සැක සහිත වූ. ජීවිතසාවසේසන්ති යනු ජීවිතය පැවැත්මට හේතු වන උපකරණ (ආහාර ආදිය) නොමැති බැවින් ජීවතුන් අතර සිටින බව පමණක් ඉතිරි වූ.

458. Aggakuliko bhavissati bhogato cāti bhoganimittaṃ bhogassa vasena aggakuliko seṭṭhakuliko bhavissatīti attho.

458. අග්ගකුලිකෝ භවිස්සති භෝගතෝ චාති යනු භෝගයන්ට හේතු වූ භෝගයන්ගේ බලයෙන් අග්‍ර කුලිකයෙක් හෙවත් ශ්‍රේෂ්ඨ කුලයක උපන්නෙක් වන්නේය යන අර්ථයයි.

459. ‘‘Kissa vata’’nti ayaṃ gāthā satthu santike ṭhitehi upāsakehi tena katakammassa pucchāvasena vuttā. Sā ca kho sivathikāya sannipatitehīti veditabbā. Tattha kissāti kiṃ assa. Vatanti vatasamādānaṃ. Puna kissāti kīdisassa suciṇṇassa vatassa brahmacariyassa cāti vibhattiṃ vipariṇāmetvā yojanā. Etādisanti gaṇikāya kucchiyā nibbattanaṃ, susāne chaḍḍananti evarūpaṃ. Byasananti anatthaṃ. Tādisanti tathārūpaṃ, ‘‘aṅguṭṭhasnehena yāpeti ratti’’ntiādinā, ‘‘ayaṃ kumāro nagarassimassa aggakuliko bhavissatī’’tiādinā ca vuttappakāranti attho. Iddhinti deviddhiṃ, dibbasampattinti vuttaṃ hoti.

459. ‘‘කිස්ස වත’’න්ති යන මේ ගාථාව ශාස්තෘන් වහන්සේ සමීපයෙහි සිටි උපාසකවරුන් විසින් එම කුමාරයා කළ කර්මය පිළිබඳ විමසීමේ අයුරින් කියන ලදී. එය ද සොහොනෙහි රැස් වූවන් විසින් කියන ලද්දක් ලෙස දත යුතුය. එහි කිස්සාති යනු ඔහුට කුමක් ද? වතන්ති යනු වත සමාදන් වීමයි. පුන කිස්සාති යනු කෙබඳු වූ මැනවින් පුරුදු කළ වතක සහ බ්‍රහ්මචරියාවක ද කියා විභක්තිය වෙනස් කර යෝජනා කළ යුතුය. ඒතාදිසන්ති යනු වෙසඟනකගේ කුසෙහි ඉපදීම, සොහොනෙහි දමා ගැසීම වැනි මෙබඳු වූ. බ්‍යසනන්ති යනු අනර්ථයයි. තාදිසන්ති යනු එබඳු වූ, ‘‘අංගුට්ඨ ස්නේහයෙන් රාත්‍රියෙහි යැපේ’’ යනාදියෙන් ද, ‘‘මේ කුමාරයා මේ නගරයෙහි අග්‍ර කුලිකයෙක් වන්නේය’’ යනාදියෙන් ද කියන ලද ආකාරය යන අර්ථයයි. ඉද්ධින්ති යනු දෙව් ඉර්ධිය හෙවත් දිව්‍ය සම්පත්තිය යැයි කියන ලදී.

Idāni tehi upāsakehi puṭṭho bhagavā yathā tadā byākāsi, taṃ dassentā saṅgītikārā –

දැන් එම උපාසකවරුන් විසින් විමසන ලද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එකල යම් සේ විස්තර කළ සේක් ද, එය දක්වමින් සංගීතිකාරකයන් වහන්සේලා මෙසේ වදාළහ.

460.

460.

‘‘Buddhapamukhassa [Pg.184] bhikkhusaṅghassa, pūjaṃ akāsi janatā uḷāraṃ;

Tatrassa cittassahu aññathattaṃ, vācaṃ abhāsi pharusaṃ asabbhaṃ.

‘‘බුදුන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නයට මහජනයා උදාර පූජාවක් කළහ. එහිදී මොහුගේ සිතේ වෙනස් වීමක් ඇති විය. ඔහු අසත්පුරුෂ, රළු වචන කීවේය.

461.

461.

‘‘So taṃ vitakkaṃ pavinodayitvā, pītiṃ pasādaṃ paṭiladdhā pacchā;

Tathāgataṃ jetavane vasantaṃ, yāguyā upaṭṭhāsi sattarattaṃ.

‘‘ඔහු ඒ (පාපී) විතර්කය දුරු කොට පසුව ප්‍රීතිය හා පැහැදීම ලබා, ජේතවනයෙහි වසන තථාගතයන් වහන්සේට සත් රැයක් මුළුල්ලෙහි කැඳ පූජාවෙන් උපස්ථාන කළේය.

462.

462.

‘‘Tassa vataṃ taṃ pana brahmacariyaṃ, tassa suciṇṇassa ayaṃ vipāko;

Etādisaṃ byasanaṃ pāpuṇitvā, taṃ tādisaṃ paccanubhossatiddhiṃ.

‘‘ඔහුගේ ඒ වත ද බ්‍රහ්මචරියාව ද එයම වේ. මැනවින් පුරුදු කළ ඒ පිනෙහි විපාකය මෙයයි. මෙබඳු විපත්තියකට පත් වී ඔහු එබඳු වූ ඉර්ධි (සම්පත්) අනුභව කරනු ඇත.

463.

463.

‘‘Ṭhatvāna so vassasataṃ idheva, sabbehi kāmehi samaṅgibhūto;

Kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ, sahabyataṃ gacchati vāsavassā’’ti. –

‘‘ඔහු වසර සියයක් මෙහිම සියලු කාම සම්පත්තීන්ගෙන් යුක්තව සිට, කය බිඳීමෙන් මතු පරලොව සක්දෙවිඳුන්ගේ සහචර භාවයට යන්නේය’’ යනුයි.

Catasso gāthā avocuṃ.

යනුවෙන් ගාථා සතරක් වදාළ සේක.

460. Tattha janatāti janasamūho, upāsakagaṇoti adhippāyo. Tatrāti tassaṃ pūjāyaṃ. Assāti tassa dārakassa. Cittassahu aññathattanti purimabhavasmiṃ cittassa aññathābhāvo anādaro agāravo apaccayo ahosi. Asabbhanti sādhusabhāya sāvetuṃ ayuttaṃ pharusaṃ vācaṃ abhāsi.

460. එහි ජනතාති යනු ජන සමූහය හෙවත් උපාසක පිරිස යන අදහසයි. තත්‍රාති යනු එම පූජාවෙහි දී ය. අස්සාති යනු ඒ දරුවාගේ ය. චිත්තස්ස අහු අඤ්ඤථත්තන්ති යනු පෙර භවයෙහි සිතේ වෙනස් වීමක් හෙවත් අනාදරයක්, අගෞරවයක්, නොපැහැදීමක් ඇති විය. අසබ්භන්ති යනු සත්පුරුෂ සභාවක ඇසීමට නුසුදුසු රළු වචන කීවේය.

461. Soti so ayaṃ. Taṃ vitakkanti taṃ pāpakaṃ vitakkaṃ. Pavinodayitvāti mātarā katāya saññattiyā vūpasametvā. Pītiṃ pasādaṃ paṭiladdhāti pītiṃ pasādañca paṭilabhitvā uppādetvā. Yāguyā upaṭṭhāsīti yāgudānena upaṭṭhahi. Sattarattanti sattadivasaṃ.

461. සෝති යනු ඒ මොහු ය. තං විතක්කන්ති යනු ඒ පාපී විතර්කයයි. පවිනෝදයිත්වාති යනු මව විසින් කරන ලද කරුණු පැහැදිලි කිරීමෙන් සංසිඳුවා ගෙන. පීතිං පසාදං පටිලද්ධාති යනු ප්‍රීතිය හා පැහැදීම නැවත ලබා ගෙන හෙවත් උපදවා ගෙන. යාගුයා උපට්ඨාසීති යනු කැඳ දානයෙන් උපස්ථාන කළේය. සත්තරත්තන්ති යනු දින හතක් මුළුල්ලේ ය.

462. Tassa [Pg.185] vataṃ taṃ pana brahmacariyanti taṃ mayā heṭṭhā vuttappakāraṃ attano cittassa pasādanaṃ dānañca imassa puggalassa vataṃ taṃ brahmacariyañca, aññaṃ kiñci natthīti attho.

462. තස්ස වතං තං පන බ්‍රහ්මචරියන්ති යනු මා විසින් කලින් පවසන ලද ආකාරයට ඔහුගේ සිතේ පැහැදීම සහ ඒ දානයම මේ පුද්ගලයාගේ වත ද බ්‍රහ්මචරියාව ද වේ, වෙනත් කිසිවක් නැත යන අර්ථයයි.

463. Ṭhatvānāti yāva āyupariyosānā idheva manussaloke ṭhatvā. Abhisamparāyanti punabbhave. Sahabyataṃ gacchati vāsavassāti sakkassa devānamindassa puttabhāvena sahabhāvaṃ gamissati. Anāgatatthe hi idaṃ paccuppannakālavacanaṃ. Sesaṃ sabbattha uttānamevāti.

463. ඨත්වානාති යනු ආයුෂ අවසන් වන තෙක් මේ මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහිම සිට. අභිසම්පරායන්ති යනු මතු භවයෙහි දී ය. සහබ්‍යතං ගච්ඡති වාසවස්සාති යනු දේවරාජ වූ ශක්‍රයාගේ පුත්‍ර භාවයෙන් සහචර බවට පැමිණෙන්නේය. අනාගත අර්ථයෙහි මෙහි වර්තමාන කාල ප්‍රත්‍ය යෙදී ඇත. ඉතිරි සියල්ල සෑම තැනකම පැහැදිලි අර්ථ ඇත්තේමය.

Kumārapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

කුමාරපේතවත්ථු වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

6. Seriṇīpetivatthuvaṇṇanā

6. සේරිණීපේතවත්ථු වර්ණනාව

Naggā dubbaṇṇarūpāsīti idaṃ satthari jetavane viharante seriṇīpetiṃ ārabbha vuttaṃ. Kururaṭṭhe kira hatthinipure seriṇī nāma ekā rūpūpajīvinī ahosi. Tattha ca uposathakaraṇatthāya tato tato bhikkhū sannipatiṃsu. Puna mahābhikkhusannipāto ahosi. Taṃ disvā manussā tilataṇḍulādiṃ sappinavanītamadhuādiñca bahuṃ dānūpakaraṇaṃ sajjetvā mahādānaṃ pavattesuṃ. Tena ca samayena sā gaṇikā assaddhā appasannā maccheramalapariyuṭṭhitacittā tehi manussehi ‘‘ehi tāva idaṃ dānaṃ anumodāhī’’ti ussāhitāpi ‘‘kiṃ tena muṇḍakānaṃ samaṇānaṃ dinnenā’’ti appasādameva nesaṃ sampavedesi, kuto appamattakassa pariccāgo.

"නග္ဂා දුබ්බණ්ණරූපා" යනාදී මෙම ප්‍රේත වස්තුව ශාස්තෘන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන කාලයෙහි සේරිණී ප්‍රේතිය නිමිති කරගෙන දේශනා කරන ලදී. කුරු රට හත්ථිනිපුරයෙහි සේරිණී නම් එක් රූපූපජීවිනියක් (ගණිකාවක්) වූවාය. එහි උපෝසථ කර්ම කිරීම සඳහා ඒ ඒ තැන්වලින් භික්ෂූන් වහන්සේලා රැස් වූහ. නැවත මහා භික්ෂු සන්නිපාතයක් සිදු විය. එය දැක මිනිස්සු තල, සහල් ආදිය ද, ගිතෙල්, නවදැති, මීපැණි ආදී බොහෝ දානෝපකරණ පිළියෙල කොට මහා දානයක් පැවැත්වූහ. ඒ කාලයෙහි එම ගණිකාව අශ්‍රද්ධාවන්තව, අප්‍රසන්නව, මසුරු මලින් මැඬුණු සිත් ඇතිව සිටියාය. ඒ මිනිසුන් විසින් "එන්න, පළමුව මෙම දානය අනුමෝදන් වන්න" යැයි උනන්දු කරවනු ලැබුවත්, "ඒ හිස මුඩු මහණුන්ට දීමෙන් ඇති පලය කිමද?" යි ඔවුන් කෙරෙහි අප්‍රසාදයම පළ කළාය. ඇයගෙන් ස්වල්ප මාත්‍ර වූ ද පරිත්‍යාගයක් කොයින්ද?

Sā aparena samayena kālaṃ katvā aññatarassa paccantanagarassa parikhāpiṭṭhe petī hutvā nibbatti. Atha hatthinipuravāsī aññataro upāsako vaṇijjāya taṃ nagaraṃ gantvā rattiyā paccūsasamaye parikhāpiṭṭhaṃ gato tādisena payojanena. Sā tattha taṃ disvā sañjānitvā naggā aṭṭhittacamattāvasesasarīrā ativiya bībhacchadassanā avidūre ṭhatvā attānaṃ dassesi. So taṃ disvā –

ඇය මතු කාලයක කළුරිය කොට එක්තරා ප්‍රත්‍යන්ත නගරයක අගලක් අසල ප්‍රේතියක්ව උපන්නාය. ඉක්බිති හත්ථිනිපුර වැසි එක්තරා උපාසකයෙක් වෙළඳාම සඳහා ඒ නගරයට ගොස් රාත්‍රියෙහි අලුයම් කාලයෙහි යම් කාර්යයක් සඳහා ඒ අගල අසලට ගියේය. ප්‍රේතිය එහිදී ඔහු දැක හඳුනාගෙන, නිරුවත්ව, ඇටත් සමත් පමණක් ඉතිරි වූ ශරීරයක් ඇතිව, අතිශයින්ම පිළිකුල් සහගත පෙනුමක් ඇතිව නොදුරින් සිට තමා පෙනී සිටියාය. ඔහු ඇය දැක මෙසේ ඇසීය.

464.

464.

‘‘Naggā [Pg.186] dubbaṇṇarūpāsi, kisā dhamanisanthatā;

Upphāsulike kisike, kā nu tvaṃ idha tiṭṭhasī’’ti. –

"නිරුවත් වූ, අවලස්සන රූපයක් ඇති, කෙට්ටු වූ, නහර ඉලිප්පුණු සිරුරක් ඇති, ඉල ඇට නෙරා ගිය, ඉතා වැහැරුණු සිරුරක් ඇති ඔබ කවුද? කුමක් නිසා මෙහි සිටින්නෙහිද?"

Gāthāya pucchi. Sāpissa –

මෙසේ ගාථාවකින් විමසීය. ඇයද ඔහුට මෙසේ කීවාය.

465.

465.

‘‘Ahaṃ bhadante petīmhi, duggatā yamalokikā;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. –

"ස්වාමීනි, මම යම ලොවට අයත් දුගතියට පත් ප්‍රේතියක් වෙමි. පව්කම් කොට මෙලොවින් ප්‍රේත ලෝකයට පැමිණියෙමි."

Gāthāya attānaṃ pakāsesi. Puna tena –

මෙසේ ගාථාවකින් තමා ගැන ප්‍රකාශ කළාය. නැවත ඔහු මෙසේ ඇසීය.

466.

466.

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, petalokaṃ ito gatā’’ti. –

"කයින්, වචනයෙන් හෝ සිතින් කරන ලද කවර නම් අකුසලයක් ඔබ විසින් කරන ලද්දේද? කවර කර්ම විපාකයකින් මෙලොවින් ප්‍රේත ලෝකයට පැමිණියෙහිද?"

Gāthāya katakammaṃ pucchitā –

මෙසේ ගාථාවෙන් කරන ලද කර්මය ගැන විමසන ලදුව ඇය මෙසේ කීවාය.

467.

467.

‘‘Anāvaṭesu titthesu, viciniṃ aḍḍhamāsakaṃ;

Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākāsimattano.

"කිසිවකු විසින් වළක්වනු නොලැබූ තොටුපළවල්හි (මිනිසුන් අමතක කර ගිය) අඩ මස්සක පමණ දෙයක් වුවද මම සෙව්වෙමි. දිය යුතු දෑ තිබියදීත් මම මා වෙනුවෙන් මතු ලොවට පිහිටක් (කුසලයක්) කර නොගත්තෙමි.

468.

468.

‘‘Nadiṃ upemi tasitā, rittakā parivattati;

Chāyaṃ upemi uṇhesu, ātapo parivattati.

පිපාසිතව ගඟට ළං වෙමි, එවිට එය ජලය රහිතව හිස්ව යයි. රස්නය ඇති කාලවලදී සෙවනකට ළං වෙමි, එවිට එය දැඩි අව්වක් බවට පත්වෙයි.

469.

469.

‘‘Aggivaṇṇo ca me vāto, ḍahanto upavāyati;

Etañca bhante arahāmi, aññañca pāpakaṃ tato.

ගිනි බඳු වූ සුළඟ මා දවමින් හමා එයි. ස්වාමීනි, මම මේ දුක් විඳීමට ද, මීට වඩා දරුණු වූ අන්‍ය පාපී දුක් විඳීමට ද සුදුස්සෙක් වෙමි.

470.

470.

‘‘Gantvāna hatthiniṃ puraṃ, vajjesi mayha mātaraṃ;

‘Dhītā ca te mayā diṭṭhā, duggatā yamalokikā;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā’.

හත්ථිනිපුරයට ගොස් මගේ මවට මෙසේ පවසන්න; 'ඔබගේ දියණිය යම ලොව දුගතියට පත් ප්‍රේතියක්ව සිටිනු මා දුටුවෙමි. පව්කම් කොට ඇය මෙලොවින් ප්‍රේත ලෝකයට ගොස් සිටින්නීය.'

471.

471.

‘‘Atthi me ettha nikkhittaṃ, anakkhātañca taṃ mayā;

Cattāri satasahassāni, pallaṅkassa ca heṭṭhato.

මා විසින් මිහිදන් කරන ලද, කිසිවකුට නොපැවසූ ලක්ෂ හතරක ධනයක් පලඟක් (ඇඳක්) යට ඇත.

472.

472.

‘‘Tato me dānaṃ dadatu, tassā ca hotu jīvikā;

Dānaṃ datvā ca me mātā, dakkhiṇaṃ anudicchatu;

Tadāhaṃ sukhitā hessaṃ, sabbakāmasamiddhinī’’ti. –

එයින් කොටසක් ගෙන මා උදෙසා දානයක් පිරිනමන්න, මවට ද එයින් ජීවත් වීමට ඉඩ දෙන්න. මව දානය දී මට පින් අනුමෝදන් කෙරේවා. එවිට මම සියලු සම්පත් ඇතිව සුවපත් වන්නෙමි' යැයි මවට පවසන්න."

Imāhi [Pg.187] chahi gāthāhi attanā katakammañceva puna tena attano kātabbaṃ atthañca ācikkhi.

මෙම ගාථා හයෙන් ඇය තමා කළ කර්මය ද, නැවත ඒ උපාසකයා විසින් තමා වෙනුවෙන් කළ යුතු යහපත ද ප්‍රකාශ කළාය.

467. Tattha anāvaṭesu titthesūti kenaci anivāritesu nadītaḷākādīnaṃ titthapadesesu, yattha manussā nhāyanti, udakakiccaṃ karonti, tādisesu ṭhānesu. Viciniṃ aḍḍhamāsakanti ‘‘manussehi ṭhapetvā vissaritaṃ apināmettha kiñci labheyya’’nti lobhābhibhūtā aḍḍhamāsakamattampi viciniṃ gavesiṃ. Atha vā anāvaṭesu titthesūti upasaṅkamanena kenaci anivāritesu sattānaṃ payogāsayasuddhiyā kāraṇabhāvena titthabhūtesu samaṇabrāhmaṇesu vijjamānesu. Viciniṃ aḍḍhamāsakanti maccheramalapariyuṭṭhitacittā kassaci kiñci adentī aḍḍhamāsakampi visesena ciniṃ, na sañciniṃ puññaṃ. Tenāha ‘‘santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākāsimattano’’ti.

467. එහි 'අනාවටේසු තිත්තේසු' යනු කිසිවකු විසින් වළක්වනු නොලැබූ ගංගා, වැව් ආදී තොටුපළවල් වලය. මිනිසුන් ස්නානය කරන, ජලය පාවිච්චි කරන එවැනි තැන්වලය. 'විචිනිං අඩ්ඪමාසකන්ති' යනු "මිනිසුන් තබා අමතක කර ගිය කිසිවක් මෙහි තිබේදැයි බලමු" යන ලෝභයෙන් මඬනා ලදුව අඩ මස්සක පමණ දෙයක් වුවද සෙව්වෙමි යන්නයි. නැතහොත් 'අනාවටේසු තිත්තේසු' යනු පැමිණීම කිසිවකු විසින් වළක්වනු නොලැබූ, සත්වයන්ගේ චරිත ශුද්ධ කිරීමට හේතු වූ තොටුපළවල් බඳු වූ ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් වැඩ සිටියදී, 'විචිනිං අඩ්ඪමාසකන්ති' යනු මසුරු මලින් වැසුණු සිත් ඇතිව කිසිවකුට කිසිවක් නොදී, අඩ මස්සක පමණ වූ කුඩා පින්කමක් වුවද කර නොගත්තෙමි යන්නයි. එබැවින් "දිය යුතු දෑ තිබියදී තමාට පිහිටක් කර නොගත්තා" යැයි පැවසීය.

468. Tasitāti pipāsitā. Rittakāti kākapeyyā sandamānāpi nadī mama pāpakammena udakena rittā tucchā vālikamattā hutvā parivattati. Uṇhesūti uṇhasamayesu. Ātapo parivattatīti chāyāṭṭhānaṃ mayi upagatāya ātapo sampajjati.

468. 'තසිතා' යනු පිපාසිත වූ යන්නයි. 'රිත්තකා' යනු කපුටෙකුට පවා පානය කළ හැකි තරමට ජලය ගලා යන ගංගාව පවා මගේ පව්කම නිසා ජලයෙන් තොරව, හිස්ව හෝ වැලි පමණක් ඉතිරිව පෙනෙන්නට වීමයි. 'උණ්හේසු' යනු ගිම්හාන කාලවලදීය. 'ආතපෝ පරිවත්තතී' යනු මා සෙවනකට ගිය විට එය අව්ව බවට පත් වීමයි.

469-70. Aggivaṇṇoti samphassena aggisadiso. Tena vuttaṃ ‘‘ḍahanto upavāyatī’’ti. Etañca, bhante, arahāmīti, bhanteti taṃ upāsakaṃ garukārena vadati. Bhante, etañca yathāvuttaṃ pipāsādidukkhaṃ, aññañca tato pāpakaṃ dāruṇaṃ dukkhaṃ anubhavituṃ arahāmi tajjassa pāpassa katattāti adhippāyo. Vajjesīti vadeyyāsi.

469-70. 'අග්ගිවණ්ණෝ' යනු ස්පර්ශයෙන් ගින්නට සමාන වූ යන්නයි. එබැවින් 'දහන්තෝ උපවායතී' (දවමින් හමා එයි) යැයි කියන ලදී. 'ඒතංච භන්තේ අරහාමි' යන මෙහි 'භන්තේ' යන්නෙන් ඒ උපාසකයාට ගෞරවයෙන් කථා කරයි. ස්වාමීනි, මා විසින් කරන ලද ඒ ඒ පව්කම් වලට අනුරූපව මෙම පිපාසාදී දුක් ද, මීට වඩා දරුණු වූ පාපී දුක් ද විඳීමට මම සුදුස්සෙක් වෙමි යනු අදහසයි. 'වජ්ජේසී' යනු පවසන්න යන්නයි.

471-72. Ettha nikkhittaṃ, anakkhātanti ‘‘ettakaṃ ettha nikkhitta’’nti anācikkhitaṃ. Idāni tassa parimāṇaṃ ṭhapitaṭṭhānañca dassentī ‘‘cattāri satasahassāni, pallaṅkassa ca heṭṭhato’’ti āha. Tattha pallaṅkassāti pubbe attano sayanapallaṅkassa. Tatoti nihitadhanato ekadesaṃ gahetvā mamaṃ uddissa dānaṃ detu. Tassāti mayhaṃ mātuyā.

471-72. 'අනක්ඛාතං' යනු "මෙපමණක් මෙහි මිහිදන් කොට ඇතැයි" නොපැවසූ යන්නයි. දැන් එහි ප්‍රමාණය සහ තැබූ ස්ථානය දක්වමින් 'චත්තාරි සතසහස්සානි පල්ලංකස්ස ච හෙට්ඨතෝ' යැයි පැවසුවාය. එහි 'පල්ලංකස්ස' යනු පෙර තමා නිදාගත් ඇඳට යටින් යන්නයි. 'තතෝ' යනු එම නිධන් කළ ධනයෙන් කොටසක් ගෙන මා උදෙසා දානය දෙන්න යන්නයි. 'තස්සා' යනු මගේ මවට යන්නයි.

Evaṃ [Pg.188] tāya petiyā vutte so upāsako tassā vacanaṃ sampaṭicchitvā tattha attano karaṇīyaṃ tīretvā hatthinipuraṃ gantvā tassā mātuyā tamatthaṃ ārocesi. Tamatthaṃ dassetuṃ –

මෙසේ ඒ ප්‍රේතිය පැවසූ විට ඒ උපාසකයා ඇගේ වචනය පිළිගෙන, එහි තමාගේ කටයුතු නිමවා හත්ථිනිපුරයට ගොස් ඇගේ මවට ඒ කරුණ සැළ කළේය. ඒ බව දැක්වීමට මෙසේ සඳහන් වේ.

473.

473.

Sādhūti so paṭissutvā, gantvāna hatthiniṃ puraṃ;

"යහපතැ" යි ඔහු එය පිළිගෙන හත්ථිනිපුරයට ගොස්,

Avoca tassā mātaraṃ –

ඇගේ මවට මෙසේ පැවසීය.

‘‘Dhītā ca te mayā diṭṭhā, duggatā yamalokikā;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.

"ඔබගේ දියණිය යම ලොව දුගතියට පත් ප්‍රේතියක්ව සිටිනු මා දුටුවෙමි. පව්කම් කොට ඇය මෙලොවින් ප්‍රේත ලෝකයට ගොස් සිටින්නීය.

474.

474.

‘‘Sā maṃ tattha samādapesi, vajjesi mayha mātaraṃ;

‘Dhītā ca te mayā diṭṭhā, duggatā yamalokikā;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā.

ඇය එහිදී මට මෙසේ පවරා එවූවාය; 'මගේ මවට පවසන්න - ඔබගේ දියණිය යම ලොව දුගතියට පත් ප්‍රේතියක්ව සිටිනු මා දුටුවෙමි. පව්කම් කොට ඇය මෙලොවින් ප්‍රේත ලෝකයට ගොස් සිටින්නීය.

475.

475.

‘‘‘Atthi ca me ettha nikkhittaṃ, anakkhātañca taṃ mayā;

Cattāri satasahassāni, pallaṅkassa ca heṭṭhato.

මා විසින් මිහිදන් කරන ලද, කිසිවකුට නොපැවසූ ලක්ෂ හතරක ධනයක් පලඟක් (ඇඳක්) යට ඇත.

476.

476.

‘‘‘Tato me dānaṃ dadatu, tassā ca hotu jīvikā;

Dānaṃ datvā ca me mātā, dakkhiṇaṃ anudicchatu;

Tadāhaṃ sukhitā hessaṃ, sabbakāmasamiddhinī’.

එයින් කොටසක් ගෙන මා උදෙසා දානයක් දෙන්න, මවට ද එයින් ජීවත් වීමට සලස්වන්න. මව දානය දී පින් අනුමෝදන් කෙරේවා. එවිට මම සියලු සම්පත් ඇතිව සුවපත් වන්නෙමි' යැයි මවට පවසන්නැයි කීවාය."

477.

477.

‘‘Tato hi sā dānamadā, tassā dakkhiṇamādisī;

Petī ca sukhitā āsi, tassā cāsi sujīvikā’’ti. –

එයින් පසුව ඇය (මව) දානය දී ඇයට පින් අනුමෝදන් කළාය. ප්‍රේතිය සුවපත් වූවාය, මවට ද යහපත් ජීවිතයක් උදා විය.

Saṅgītikārā āhaṃsu. Tā suviññeyyāva.

ධර්ම සංගායනා කළ ස්වාමීන් වහන්සේලා මෙසේ පැවසූහ. ඒ ගාථා තේරුම් ගැනීමට පහසුය.

Taṃ sutvā tassā mātā bhikkhusaṅghassa dānaṃ datvā tassā ādisi. Tena sā paṭiladdhūpakaraṇasampattiyaṃ ṭhitā mātu attānaṃ dassetvā taṃ kāraṇaṃ ācikkhi, mātā bhikkhūnaṃ ārocesi, bhikkhū taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

එය අසා ඇගේ මව භික්ෂු සංඝයාට දානයක් පූජා කර ඇයට පින් අනුමෝදන් කළාය. ඒ හේතුවෙන් සියලු උපකරණ සම්පත්තියෙන් යුක්තව සිටි එම ප්‍රේත දියණිය මවට පෙනී සිට ඒ පුවත පැවසුවාය. මව භික්ෂූන්ට එය සැළ කළාය. භික්ෂූහු ඒ පුවත භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැළ කළහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම කරුණ නිමිත්තක් කරගෙන රැස්ව සිටි පිරිසට ධර්මය දේශනා කළ සේක. එම දේශනය මහා ජනයාට අර්ථසිද්ධිය සලසන එකක් විය.

Seriṇīpetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

සේරිණී ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව නිම විය.

7. Migaluddakapetavatthuvaṇṇanā

7. මිගලුද්දක ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව

Naranāripurakkhato [Pg.189] yuvāti idaṃ bhagavati veḷuvane viharante migaluddakapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Rājagahe kira aññataro luddako rattindivaṃ mige vadhitvā jīvikaṃ kappesi. Tasseko upāsako mitto ahosi, so taṃ sabbakālaṃ pāpato nivattetuṃ asakkonto ‘‘ehi, samma, rattiyaṃ pāṇātipātā viramāhī’’ti rattiyaṃ puññe samādapesi. So rattiyaṃ viramitvā divā eva pāṇātipātaṃ karoti.

'නරනාරිපුරක්ඛතෝ යුවා' යන මෙම ගාථාව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වේළුවනාරාමයෙහි වැඩ වසන කාලයෙහි මිගලුද්දක ප්‍රේතයා අරභයා දේශනා කරන ලදී. රජගහ නුවර එක්තරා වැද්දෙක් දහවල් හා රාත්‍රී කාලයෙහි මුවන් මරා ජීවිකාව කළේය. ඔහුට එක්තරා උපාසකයෙක් මිතුරෙකු විය. එම උපාසකයා නිරතුරුවම ඔහුව පවින් වැළැක්වීමට උත්සාහ කළත් නොහැකි වූ තැන, 'යහළුව, මෙහි එන්න, රාත්‍රී කාලයෙහි පමණක්වත් සතුන් මැරීමෙන් වැළකෙන්න' යැයි පවසා රාත්‍රී කාලයේදී පින්කම්හි සමාදන් කරවීය. ඔහු රාත්‍රියේදී සතුන් මැරීමෙන් වැළකී සිටියත් දහවල් කාලයේදීම ප්‍රාණඝාතය කළේය.

So aparena samayena kālaṃ katvā rājagahasamīpe vemānikapeto hutvā nibbatto, divasabhāgaṃ mahādukkhaṃ anubhavitvā rattiyaṃ pañcahi kāmaguṇehi samappitā samaṅgībhūto paricāresi. Taṃ disvā āyasmā nārado –

ඔහු කලකට පසු මියගොස් රජගහ නුවර සමීපයෙහි වේමානික ප්‍රේතයෙකු වී උපන්නේය. දහවල් කාලයෙහි මහත් දුක් අනුභව කර, රාත්‍රී කාලයෙහි පංච කාම ගුණයන්ගෙන් පිරිවරාගෙන දිව්‍ය සැප වින්දේය. ඔහු දුටු ආයුෂ්මත් නාරද තෙරුන් වහන්සේ —

478.

478.

‘‘Naranāripurakkhato yuvā, rajanīyehi kāmaguṇehi sobhasi;

Divasaṃ anubhosi kāraṇaṃ, kimakāsi purimāya jātiyā’’ti. –

"ස්ත්‍රී පුරුෂයන් විසින් පිරිවරන ලද යෞවනයෙකු වූ ඔබ, රාත්‍රී කාලයෙහි සිත් ඇදගන්නා කාම ගුණයන්ගෙන් බබළන්නෙහිය. නමුත් දහවල් කාලයෙහි වධහිංසා අනුභව කරන්නෙහිය. ඔබ පෙර ජාතියේදී කුමන කර්මයක් කළේද?"

Imāya gāthāya paṭipucchi. Tattha naranāripurakkhatoti paricārakabhūtehi devaputtehi devadhītāhi ca purakkhato payirupāsito. Yuvāti taruṇo. Rajanīyehīti kamanīyehi rāguppattihetubhūtehi. Kāmaguṇehīti kāmakoṭṭhāsehi. Sobhasīti samaṅgibhāvena virocasi rattiyanti adhippāyo. Tenāha ‘‘divasaṃ anubhosi kāraṇa’’nti, divasabhāge pana nānappakāraṃ kāraṇaṃ ghātanaṃ paccanubhavasi. Rajanīti vā rattīsu. Yehīti nipātamattaṃ. Kimakāsi purimāya jātiyāti evaṃ sukhadukkhasaṃvattaniyaṃ kiṃ nāma kammaṃ ito purimāya jātiyā tvaṃ akattha, taṃ kathehīti attho.

මෙම ගාථාවෙන් ප්‍රශ්න කළහ. එහි 'නරනාරිපුරක්ඛතෝ' යනු උපස්ථායකයන් වූ දිව්‍ය පුත්‍රයන් හා දිව්‍ය දූවරුන් විසින් පිරිවරන ලද, ඇසුරු කරන ලද යන්නයි. 'යුවා' යනු තරුණ වූ යන්නයි. 'රජනීයේහි' යනු ඇලුම් කටයුතු වූ, රාගය උපදවන හේතු වූ යන්නයි. 'කාමගුණේහි' යනු කාම කොටස් මගිනි. 'සෝභසි' යනු එම සම්පත්වලින් යුක්තව බබළන්නෙහිය යන අදහසයි. එහෙයින් "දහවල් කාලයෙහි වධහිංසා අනුභව කරන්නෙහිය" යැයි පැවසීය. එනම් දහවල් කාලයෙහි විවිධ ආකාරයේ වධහිංසා හා මරණීය වේදනා අනුභව කරයි. 'රජනී' යනු රාත්‍රීන්හිදීය. 'යේහි' යනු නිපාතයකි. 'පෙර ජාතියේදී කුමක් කළේද' යනු සැප හා දුක විපාක දෙන මෙවැනි වූ කුමන කර්මයක් මෙම ජාතියට පෙර වූ ජාතියේදී ඔබ කළේද, එය පවසන්න යන අර්ථයයි.

Taṃ sutvā peto therassa attanā katakammaṃ ācikkhanto –

එය ඇසූ ප්‍රේතයා තෙරුන් වහන්සේට තමා කළ කර්මය පවසමින් මෙසේ කීය —

479.

479.

‘‘Ahaṃ rājagahe ramme, ramaṇīye giribbaje;

Migaluddo pure āsiṃ, lohitapāṇi dāruṇo.

"නාරදයන් වහන්ස, රමණීය වූ රජගහ නුවර, ගිරිව්‍රජ කඳු වළල්ලෙන් වට වූ ප්‍රදේශයෙහි, මම පෙර අතිශය රෞද්‍ර වූ, ලෙයින් තැවරුණු අත් ඇති මුව වැද්දෙක් වීමි.

480.

480.

‘‘Avirodhakaresu [Pg.190] pāṇisu, puthusattesu paduṭṭhamānaso;

Vicariṃ atidāruṇo sadā, parahiṃsāya rato asaññato.

හිංසා නොකරන මුවන් ඇතුළු බොහෝ සතුන් කෙරෙහි දූෂිත මනසින් යුක්තව, නිරතුරුව පරහිංසාවෙහි ඇලුණු, අසංවර වූ මම අතිශය දරුණු ලෙස හැසිරුණෙමි.

481.

481.

‘‘Tassa me sahāyo suhadayo, saddho āsi upāsako;

Sopi maṃ anukampanto, nivāresi punappunaṃ.

එහිදී කර්ම ඵලය විශ්වාස කළ, ශ්‍රද්ධාවන්ත උපාසකයෙක් මට මිතුරෙකු විය. ඔහු මා කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් යුතුව නැවත නැවතත් (පවින්) වැළැක්වීය.

482.

482.

‘‘‘Mākāsi pāpakaṃ kammaṃ, mā tāta duggatiṃ agā;

Sace icchasi pecca sukhaṃ, virama pāṇavadhā asaṃyamā.

'පින්වත් යහළුව, පව්කම් නොකරන්න, දුගතියට නොයන්න. ඉදින් ඔබ පරලොව සැප කැමති නම්, අසංවරව සතුන් මැරීමෙන් වළකින්න' යැයි ඔහු කීය.

483.

483.

‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, sukhakāmassa hitānukampino;

Nākāsiṃ sakalānusāsaniṃ, cirapāpābhirato abuddhimā.

යහපත කැමති වූ, අනුකම්පා සහගත වූ ඔහුගේ වචනය අසා සිටියත්, දීර්ඝ කාලයක් පව්කම්හි ඇලී සිටි බුද්ධිහීන වූ මම ඔහුගේ කිසිදු අනුශාසනාවක් පිළිපැද්දේ නැත.

484.

484.

‘‘So maṃ puna bhūrisumedhaso, anukampāya saṃyame nivesayi;

Sace divā hanasi pāṇino, atha te rattiṃ bhavatu saṃyamo.

නැවතත් ඒ මහා ප්‍රඥාවන්තයා මා කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් මෙසේ ශීලයෙහි පිහිටුවීය. 'ඉදින් ඔබට දහවල් කාලයේ සතුන් මැරීමෙන් වැළකීමට නොහැකි නම්, රාත්‍රී කාලයේදී පමණක්වත් සංවර වන්න' යනුවෙනි.

485.

485.

‘‘Svāhaṃ divā hanitvā pāṇino, virato rattimahosi saññato;

Rattāhaṃ paricāremi, divā khajjāmi duggato.

මම දහවල් කාලයේදී සතුන් මරා, රාත්‍රී කාලයේදී සතුන් මැරීමෙන් වැළකී සංවර වීමි. ඒ හේතුවෙන් මම රාත්‍රී කාලයේදී දිව්‍ය සැප විඳිමි, දහවල් කාලයේදී දුගතියට පත්ව සුනඛයන්ගෙන් කෑමට ලක්වෙමි.

486.

486.

‘‘Tassa kammassa kusalassa, anubhomi rattiṃ amānusiṃ;

Divā paṭihatāva kukkurā, upadhāvanti samantā khādituṃ.

රාත්‍රී කාලයෙහි ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකී සිටීමේ එම කුසල් කර්මයේ විපාකයක් ලෙස මම රාත්‍රියේදී අමානුෂික වූ දිව්‍ය සැප විඳිමි. දහවල් කාලයේදී නම් වෛරී සිතින් යුක්ත වූ සුනඛයෝ මා සපා කෑමට සිවුදෙසින් දිව එති.

487.

487.

‘‘Ye ca te satatānuyogino, dhuvaṃ payuttā sugatassa sāsane;

Maññāmi te amatameva kevalaṃ, adhigacchanti padaṃ asaṅkhata’’nti. –

යම් පිරිසක් සුගතයන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි නිරතුරුව වීර්යයෙන් යුක්තව අධිශීලාදී ධර්මයන්හි නිරත වෙත් ද, ඔවුහු නිසැකවම ලෞකික සැපයෙන් මිදුණු, අසංඛත වූ අමෘත මහා නිර්වාණයට ම පත්වෙති යි මම සිතමි."

Imā gāthā abhāsi.

මෙසේ මෙම ගාථාවන් පැවසීය.

479-80. Tattha [Pg.191] luddoti dāruṇo. Lohitapāṇīti abhiṇhaṃ pāṇaghātena lohitamakkhitapāṇī. Dāruṇoti kharo, sattānaṃ hiṃsanakoti attho. Avirodhakaresūti kenaci virodhaṃ akarontesu migasakuṇādīsu.

479-80. එහි 'ලුද්දෝ' යනු රෞද්‍ර වූ යන්නයි. 'ලෝහිතපාණී' යනු නිරතුරුව සතුන් මැරීම නිසා ලෙයින් තැවරුණු අත් ඇති බවයි. 'දාරුණෝ' යනු රළු වූ, සතුන්ට හිංසා කරන්නා වූ යන අර්ථයයි. 'අවිරෝධකරේසු' යනු කිසිදු විරුද්ධකමක් නොකරන මුව පක්ෂීන් ආදීන් කෙරෙහිය.

482-83. Asaṃyamāti asaṃvarā dussīlyā. Sakalānusāsaninti sabbaṃ anusāsaniṃ, sabbakālaṃ pāṇātipātato paṭiviratinti attho. Cirapāpābhiratoti cirakālaṃ pāpe abhirato.

482-83. 'අසංයමා' යනු අසංවරය, දුශ්ශීල භාවයයි. 'සකලානුසාසනිං' යනු සියලු අනුශාසනාවන් එනම් සෑම කල්හිම සතුන් මැරීමෙන් වැළකී සිටීමයි. 'චිරපාපාභිරතෝ' යනු බොහෝ කාලයක් පව්කම්හි ඇලී සිටීමයි.

484. Saṃyameti sucarite. Nivesayīhi nivesesi. Sace divā hanasi pāṇino, atha te rattiṃ bhavatu saṃyamoti nivesitākāradassanaṃ. So kira sallapāsasajjanādinā rattiyampi pāṇavadhaṃ anuyutto ahosi.

484. 'සංයමේ' යනු සුචරිතයෙහි ය. 'නිවේසයී' යනු පිහිටුවීය යන්නයි. 'සචේ දිවා හනසි' ආදී ගාථාව පිහිටුවූ ආකාරය පෙන්වයි. ඔහු උගුල් ඇටවීම් ආදිය මගින් රාත්‍රී කාලයේදී ද සතුන් මැරීමෙහි යෙදුණු බව පැවසේ.

485. Divā khajjāmi duggatoti idāni duggatiṃ gato mahādukkhappatto divasabhāge khādiyāmi. Tassa kira divā sunakhehi migānaṃ khādāpitattā kammasarikkhakaṃ phalaṃ hoti, divasabhāge mahantā sunakhā upadhāvitvā aṭṭhisaṅghātamattāvasesaṃ sarīraṃ karonti. Rattiyā pana upagatāya taṃ pākatikameva hoti, dibbasampattiṃ anubhavati. Tena vuttaṃ –

485. 'දිවා ඛජ්ජාමි දුග්ගතෝ' යනු දැන් දුගතියට පත්ව මහත් දුක් විඳිමින් දහවල් කාලයේදී සුනඛයන්ගෙන් කෑමට ලක්වන බවයි. ඔහු දහවල් කාලයේදී බල්ලන් ලවා මුවන් සපා කෑ ගැස්වූ බැවින් එයට සමාන වූ කර්ම විපාකයක් ලැබේ. දහවල් කාලයේදී විශාල සුනඛයෝ ඔහු වෙත දිව අවුත් ඇටසැකිල්ලක් පමණක් ඉතිරි වන තුරු සිරුර සපා කති. රාත්‍රිය පැමිණි විට සිරුර ප්‍රකෘති තත්ත්වයට පත්ව දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කරයි. එහෙයින් මෙසේ කියන ලදී —

486.

486.

‘‘Tassa kammassa kusalassa, anubhomi rattiṃ amānusiṃ;

Divā paṭihatāva kukkurā, upadhāvanti samantā khāditu’’nti.

"ඒ කුසල් කර්මයේ විපාකයෙන් මම රාත්‍රියේදී දිව්‍ය සැප විඳිමි. දහවල් කාලයේදී වෛරී සුනඛයන් මෙන් සුනඛයෝ මා සපා කෑමට සිවුදෙසින් දිව එති."

Tattha paṭihatāti paṭihatacittā baddhāghātā viya hutvā. Samantā khāditunti mama sarīraṃ samantato khādituṃ upadhāvanti. Idañca nesaṃ ativiya attano bhayāvahaṃ upagamanakālaṃ gahetvā vuttaṃ. Te pana upadhāvitvā aṭṭhimattāvasesaṃ sarīraṃ katvā gacchanti.

එහි 'පටිහතා' යනු වෛරී සිතින් යුක්තව, පරණ වෛරයක් පිරිමසන අය මෙන් වී යන්නයි. 'සමන්තා ඛාදිතුං' යනු මගේ ශරීරය සිවුදෙසින්ම සපා කෑමට දිව එන බවයි. මෙය ඔවුන් තමා වෙත පැමිණෙන විට දැනෙන අධික බිය ගැන පවසන ලද්දකි. ඔවුහු දිව අවුත් ඇට පමණක් ඉතිරි වන තුරු සපා කා යති.

487. Ye ca te satatānuyoginoti osānagāthāya ayaṃ saṅkhepattho – ahampi nāma rattiyaṃ pāṇavadhamattato virato evarūpaṃ sampattiṃ [Pg.192] anubhavāmi. Ye pana te purisā sugatassa buddhassa bhagavato sāsane adhisīlādike dhuvaṃ payuttā daḷhaṃ payuttā satataṃ sabbakālaṃ anuyogavantā, te puññavanto kevalaṃ lokiyasukhena asammissaṃ ‘‘asaṅkhataṃ pada’’nti laddhanāmaṃ amatameva adhigacchanti maññe, natthi tesaṃ tadadhigame koci vibandhoti.

487. 'යේ ච තේ සතතානුයෝගිනෝ' යන අවසන් ගාථාවේ සංක්ෂිප්ත අර්ථය මෙයයි - රාත්‍රී කාලයේ පමණක් ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකුණු මම පවා මෙවැනි සම්පත්තියක් ලබමි. යම් පිරිසක් සුගත වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි අධිශීලාදී ගුණයන්හි නිරතුරුවම ස්ථිරව වීර්යයෙන් යෙදෙත් ද, ඒ පින්වන්තයෝ ලෞකික සැපයෙන් මිදුණු, 'අසංඛත පදය' නම් වූ අමෘත නිවන ම ලබති යි සිතමි. එය ලැබීමට ඔවුන්ට කිසිදු බාධාවක් නැත.

Evaṃ tena petena vutte thero taṃ pavattiṃ satthu ārocesi. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sabbampi vuttanayameva.

ප්‍රේතයා මෙසේ පැවසූ පසු තෙරුන් වහන්සේ ඒ පුවත ශාස්තෘන් වහන්සේට සැළ කළහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ එම කරුණ නිමිත්තක් කරගෙන රැස්ව සිටි පිරිසට ධර්මය දේශනා කළ සේක. සියල්ල කලින් පැවසූ ආකාරයට ම සිදු විය.

Migaluddakapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

මිගලුද්දක ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව නිම විය.

8. Dutiyamigaluddakapetavatthuvaṇṇanā

8. දෙවන මිගලුද්දක ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව

Kūṭāgāre ca pāsādeti idaṃ bhagavati veḷuvane viharante aparaṃ migaluddakapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Rājagahe kira aññataro māgaviko māṇavo vibhavasampannopi samāno bhogasukhaṃ pahāya rattindivaṃ mige hananto vicarati. Tassa sahāyabhūto eko upāsako anuddayaṃ paṭicca – ‘‘sādhu, samma, pāṇātipātato viramāhi, mā te ahosi dīgharattaṃ ahitāya dukkhāyā’’ti ovādaṃ adāsi. So taṃ anādiyi. Atha so upāsako aññataraṃ attano manobhāvanīyaṃ khīṇāsavattheraṃ yāci – ‘‘sādhu, bhante, asukapurisassa tathā dhammaṃ desetha, yathā so pāṇātipātato virameyyā’’ti.

"Kūṭāgāre ca pāsāde" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන මෙම පේත වස්තුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වේළුවනාරාමයෙහි වැඩ වසන කල්හි, තවත් එක් මුව වැද්දෙකු වූ පේතයෙකු අරභයා දේශනා කරන ලදී. රජගහ නුවර මහා සම්පත් ඇති එක්තරා වැදි තරුණයෙක් විය. ඔහු කෙතරම් ධනවත් වුවද, පංචකාම සම්පත් අතහැර දිවා රෑ දෙක්හි මුවන් මරමින් හැසිරුණේය. ඔහුගේ මිතුරෙකු වූ එක්තරා උපාසකයෙක් ඔහු කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් මෙසේ අවවාද කළේය. "පින්වත, සතුන් මැරීමෙන් වැළකෙන්න. මෙය ඔබට දීර්ඝ කාලයක් අහිත පිණිසත් දුක් පිණිසත් හේතු වීමට ඉඩ නොදෙන්න." ඔහු එම අවවාදය පිළිනොගත්තේය. ඉක්බිති එම උපාසක තෙමේ තමා සිතෙහි පැහැදුණු එක්තරා රහතන් වහන්සේ නමකගෙන් මෙසේ ඉල්ලා සිටියේය. "ස්වාමීනි, අසවල් පුද්ගලයාට යම් අයුරකින් ධර්මය දේශනා කරන්නේ නම් ඔහු ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකෙන්නේද, එම අයුරින් ඔහුට ධර්මය දේශනා කළ මැනව."

Athekadivasaṃ so thero rājagahe piṇḍāya caranto tassa gehadvāre aṭṭhāsi. Taṃ disvā so māgaviko sañjātabahumāno paccuggantvā gehaṃ pavesetvā āsanaṃ paññāpetvā adāsi. Nisīdi thero paññatte āsane, sopi theraṃ upasaṅkamitvā nisīdi. Tassa thero pāṇātipāte ādīnavaṃ, tato viratiyā ānisaṃsañca pakāsesi. So taṃ sutvāpi tato viramituṃ na icchi. Atha naṃ thero āha – ‘‘sace, tvaṃ āvuso, sabbena sabbaṃ viramituṃ na sakkosi, rattimpi tāva viramassū’’ti, so ‘‘sādhu, bhante, viramāmi ratti’’nti tato virami. Sesaṃ anantaravatthusadisaṃ. Gāthāsu pana –

එක් දිනක එම රහතන් වහන්සේ රජගහ නුවර පිණ්ඩපාතය පිණිස වඩිනා අතරතුර එම වැද්දාගේ ගේ දොරකඩ වැඩ සිටියහ. උන්වහන්සේව දුටු වැද්දා මහත් ගෞරවයෙන් පිළිගෙන, ගෙට වඩම්මවා අසුනක් පනවා දුන්නේය. තෙරුන් වහන්සේ පැනවූ අසුනෙහි වැඩ සිටි අතර ඔහුද තෙරුන් වහන්සේ අසලින් වාඩි විය. තෙරුන් වහන්සේ ඔහුට ප්‍රාණඝාතයෙහි ආදීනවද, එයින් වැළකීමේ ආනිශංසද පැහැදිලි කළහ. එය ඇසූ පසුවත් ඔහු එයින් වැළකීමට කැමති නොවීය. එවිට තෙරුන් වහන්සේ ඔහුට මෙසේ වදාළහ: "පින්වත, ඔබට සම්පූර්ණයෙන්ම එයින් වැළකීමට නොහැකි නම්, අවම වශයෙන් රාත්‍රී කාලයේදීවත් ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකෙන්න." ඔහු "ස්වාමීනි, හොඳයි, මම රාත්‍රී කාලයෙහි ප්‍රාණඝාතයෙන් වළකින්නෙමි" යැයි කියා එතැන් සිට රාත්‍රියේදී සතුන් මැරීමෙන් වැළකුණේය. සෙසු පුවත මීට පෙර සඳහන් වූ වස්තුවට සමාන වේ. ගාථාවල අර්ථය මෙසේය:

488.

488.

‘‘Kūṭāgāre [Pg.193] ca pāsāde, pallaṅke gonakatthate;

Pañcaṅgikena turiyena, ramasi suppavādite.

"ඔබ කූටාගාර සහිත ප්‍රාසාදයන්හිද, ලොම් ඇතිරිලි ඇති පල්ලැක්කයන්හිද, පංචාංගික තූර්ය නාද මධ්‍යයෙහි ඉතා මැනවින් වයන ලද සභාවන්හි ප්‍රීති වන්නෙහිය."

489.

489.

‘‘Tato ratyā vivasāne, sūriyuggamanaṃ pati;

Apaviddho susānasmiṃ, bahudukkhaṃ nigacchasi.

"ඉන්පසු රාත්‍රිය ගෙවී හිරු උදාවන කල්හි, සොහොනට දමන ලද්දෙකු මෙන් ඔබ මහත් දුකකට පත් වන්නෙහිය."

490.

490.

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, idaṃ dukkhaṃ nigacchasī’’ti. –

"ඔබ කයින්, වචනයෙන් හෝ සිතින් කරන ලද කිනම් අකුසල කර්මයක් නිසාද? කිනම් කර්මයක විපාකයෙන්ද මෙවන් දුකක් විඳින්නේ?"

Tīhi gāthāhi nāradatthero naṃ paṭipucchi. Athassa peto –

නාරද තෙරුන් වහන්සේ ගාථා තුනකින් ඔහුගෙන් විමසූහ. එවිට පේතයා මෙසේ කීවේය:

491.

491.

‘‘Ahaṃ rājagahe ramme, ramaṇīye giribbaje;

Migaluddo pure āsiṃ, luddo cāsimasaññato.

"නාරදයන් වහන්ස, මම පෙර රජගහ නුවර රමණීය ගිරිව්‍රජයෙහි ක්‍රූර වූ, අසංයත වූ මුව වැද්දෙක්ව සිටියෙමි."

492.

492.

‘‘Tassa me sahāyo suhadayo, saddho āsi upāsako;

Tassa kulūpako bhikkhu, āsi gotamasāvako;

Sopi maṃ anukampanto, nivāresi punappunaṃ.

"එහිදී මට යහපත් සිතක් ඇති, ශ්‍රද්ධාවන්ත උපාසකයෙක් මිතුරෙකු ලෙස සිටියේය. ඔහුට කුළුපගව සිටි ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක වූ භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් මා කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් නැවත නැවතත් මා අකුසලයෙන් වැළැක්වූහ."

493.

493.

‘‘‘Mākāsi pāpakaṃ kammaṃ, mā tāta duggatiṃ agā;

Sace icchasi pecca sukhaṃ, virama pāṇavadhā asaṃyamā’.

"'පින්වත, පව්කම් නොකරන්න, දුගතියට පත් නොවන්න. පරලොව සැප කැමති නම්, සංයමයක් නැති මේ ප්‍රාණඝාතයෙන් වළකින්න' යැයි උන්වහන්සේ වදාළහ."

494.

494.

‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, sukhakāmassa hitānukampino;

Nākāsiṃ sakalānusāsaniṃ, cirapāpābhirato abuddhimā.

"සැප කැමති වූ, හිත අනුකම්පාවෙන් යුක්ත වූ ඒ භික්ෂූන් වහන්සේගේ වචනය ඇසූ නමුත්, දීර්ඝ කාලයක් අකුසලයෙහිම ඇලී සිටි අඥාන වූ මම උන්වහන්සේගේ අවවාද මුළුමනින්ම පිළිනොපැද්දෙමි."

495.

495.

‘‘So maṃ puna bhūrisumedhaso, anukampāya saṃyame nivesayi;

‘Sace divā hanasi pāṇino, atha te rattiṃ bhavatu saṃyamo’.

"මහා ප්‍රඥාවන්ත වූ ඒ භික්ෂූන් වහන්සේ නැවතත් අනුකම්පාවෙන් මාව සංයමයෙහි පිහිටුවූහ. 'පින්වත, ඔබ දහවලේ සතුන් මරන්නේ නම්, රාත්‍රියෙහි හෝ ඔබට සංයමයක් ඇති වේවා' යැයි උන්වහන්සේ වදාළහ."

496.

496.

‘‘Svāhaṃ divā hanitvā pāṇino, virato rattimahosi saññato;

Rattāhaṃ paricāremi, divā khajjāmi duggato.

"එබැවින් මම දහවලෙහි සතුන් මරා, රාත්‍රියෙහි සංයමයෙන් යුතුව ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකී සිටියෙමි. මම රාත්‍රියෙහි දිව්‍ය සැප විඳිමි, දහවලෙහි දුගතියට පත්වී බල්ලන් විසින් කනු ලබමි."

497.

497.

‘‘Tassa [Pg.194] kammassa kusalassa, anubhomi rattiṃ amānusiṃ;

Divā paṭihatāva kukkurā, upadhāvanti samantā khādituṃ.

"රාත්‍රියෙහි ප්‍රාණඝාතයෙන් වැළකී සිටීමේ කුසල කර්මයේ විපාකයෙන් මම දිව්‍ය සැප අනුභව කරමි. දහවලේදී වෛරී වූ බල්ලන් මා අනුභව කිරීම පිණිස හාත්පසින් මා වෙත දිව එති."

498.

498.

‘‘Ye ca te satatānuyogino, dhuvaṃ payuttā sugatassa sāsane;

Maññāmi te amatameva kevalaṃ, adhigacchanti padaṃ asaṅkhata’’nti. –

"යම් උතුම් පුද්ගලයෝ සුගත තථාගතයන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි නිරතුරුව වීර්යයෙන්, ස්ථිරව කුසල ධර්මයන්හි යෙදෙන්නාහුද, ඔවුහු ඒකාන්තයෙන්ම අසංඛත වූ අමා මහ නිවනට පැමිණෙන්නාහු යැයි මම සිතමි."

Tamatthaṃ ācikkhi. Tāsaṃ attho heṭṭhā vuttanayova.

ඔහු ඒ පේත වස්තුවෙහි අර්ථය ප්‍රකාශ කළේය. එම ගාථාවල අර්ථය පෙර කියන ලද ක්‍රමයම වේ.

Dutiyamigaluddakapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

දෙවන මිගලුද්දක පේත වස්තු වර්ණනාව නිම විය.

9. Kūṭavinicchayikapetavatthuvaṇṇanā

9. කූටවිනිච්ඡයික පේත වස්තු වර්ණනාව

Mālī kiriṭī kāyūrīti idaṃ satthari veḷuvane viharante kūṭavinicchayikapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Tadā bimbisāro rājā māsassa chasu divasesu uposathaṃ upavasati, taṃ anuvattantā bahū manussā uposathaṃ upavasanti. Rājā attano santikaṃ āgatāgate manusse pucchati – ‘‘kiṃ tumhehi uposatho upavuttho, udāhu na upavuttho’’ti? Tatreko adhikaraṇe niyuttakapuriso pisuṇavāco nekatiko lañjagāhako ‘‘na upavutthomhī’’ti vattuṃ asahanto ‘‘upavutthomhi, devā’’ti āha. Atha naṃ rājasamīpato nikkhantaṃ sahāyo āha – ‘‘kiṃ, samma, ajja tayā upavuttho’’ti? ‘‘Bhayenāhaṃ, samma, rañño sammukhā evaṃ avocaṃ, nāhaṃ uposathiko’’ti.

"Mālī kiriṭī kāyūrī" යනාදී වශයෙන් ආරම්භ වන මෙම පේත වස්තුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වේළුවනාරාමයෙහි වැඩ වසන කල්හි, කපටි විනිසුරුවරයෙකු වූ පේතයෙකු අරභයා දේශනා කරන ලදී. එකල බිම්බිසාර රජතුමා මසකට දින හයක් උපෝසථ ශීලය සමාදන් විය. රජු අනුගමනය කරමින් බොහෝ මිනිස්සුද පෙහෙවස් රැකූහ. රජතුමා තමා වෙත එන එන මිනිසුන්ගෙන් "ඔබලා උපෝසථය රැක්කාද? නැද්ද?" කියා විමසයි. එහිදී අධිකරණයෙහි සේවය කළ, කේලාම් කියන්නා වූ, කපටි, අල්ලස් ගන්නා වූ එක්තරා පුරුෂයෙක් "මම උපෝසථය රැක්කේ නැත" යැයි කීමට බියෙන්, "දේවයන් වහන්ස, මම උපෝසථය රැක්කෙමි" යැයි බොරු කීවේය. රජු ඉදිරියෙන් පිටව එන ඔහුගෙන් ඔහුගේ මිතුරෙක් මෙසේ ඇසීය: "මිතුර, අද ඔබ උපෝසථය රැක්කාද?" "මිතුර, මම රජු ඉදිරියේ බිය නිසා එසේ කීවෙමි, සැබවින්ම මම උපෝසථය රැක්කේ නැත."

Atha naṃ sahāyo āha – ‘‘yadi evaṃ upaḍḍhuposathopi tāva te ajja hotu, uposathaṅgāni samādiyāhī’’ti. So tassa vacanaṃ ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā gehaṃ gantvā abhutvāva mukhaṃ vikkhāletvā uposathaṃ adhiṭṭhāya rattiyaṃ vāsūpagato rittāsayasambhūtena balavavātahetukena sūlena upacchinnāyusaṅkhāro cutianantaraṃ pabbatakucchiyaṃ vemānikapeto [Pg.195] hutvā nibbatti. So hi ekarattiṃ uposatharakkhaṇamattena vimānaṃ paṭilabhi dasakaññāsahassaparivāraṃ mahatiñca dibbasampattiṃ. Kūṭavinicchayikatāya pana pesuṇikatāya ca attano piṭṭhimaṃsāni sayameva okkantitvā khādati. Taṃ āyasmā nārado gijjakūṭato otaranto disvā –

එවිට ඔහුගේ මිතුරා ඔහුට මෙසේ කීවේය: "එසේ නම්, අද දවසේ ඉතිරි භාගයෙහි හෝ අර්ධ උපෝසථයක් රකින්න, උපෝසථ අංග සමාදන් වන්න." ඔහු එම වචනය "යහපති" කියා පිළිගෙන, ගෙදර ගොස් ආහාර නොගෙනම මුහුණ කට සෝදා උපෝසථය අධිෂ්ඨාන කරගෙන රාත්‍රියෙහි නිදන්නට ගියේය. කුසෙහි ආහාර නොමැති වීම නිසා හටගත් බලවත් වාත රෝගයක් හේතුවෙන් ආයුෂ ගෙවී ඔහු මරණයට පත්විය. මරණින් මතු ඔහු පර්වත බෑවුමක වේමානික පේතයෙකු ලෙස උපන්නේය. ඔහු එක් රාත්‍රියක් පමණක් උපෝසථය රැකීමේ විපාකයෙන් දසදහසක් දෙවඟනන් පිරිවරාගත් මහා දිව්‍ය සම්පත්තියක් සහ විමානයක් ලැබීය. නමුත් කපටි ලෙස නඩු තීන්දු දීම සහ කේලාම් කීම නිසා, ඔහු තමාගේම පිටේ මස් කපාගෙන අනුභව කරයි. නාරද තෙරුන් වහන්සේ ගිජ්ඣකූට පර්වතයෙන් බැස වඩිනා කල්හි ඔහුව දැක මෙසේ විමසූහ:

499.

499.

‘‘Mālī kiriṭī kāyūrī, gattā te candanussadā;

Pasannamukhavaṇṇosi, sūriyavaṇṇova sobhasi.

"ඔබ මල් මාලා පලඳා, ඔටුන්නක් සහ අත් පළඳනා සහිතව, සඳුන් සුවඳ තවරාගත් ශරීරයක් ඇතිව සිටින්නෙහිය. ප්‍රසන්න මුහුණක් ඇති ඔබ උදෑසන හිරු මෙන් බබළන්නෙහිය."

500.

500.

‘‘Amānusā pārisajjā, ye teme paricārakā;

Dasa kaññāsahassāni, yā temā paricārikā;

Tā kambukāyūradharā, kañcanāveḷabhūsitā.

"ඔබේ පිරිස ලෙස සිටින මේ සේවකයෝ අමනුෂ්‍යයෝ වෙති. දස දහසක් වූ ඔබේ පිරිවර දෙවඟනෝ වළලු පලඳා රන් ආභරණයෙන් සැරසී සිටිති."

501.

501.

‘‘Mahānubhāvosi tuvaṃ, lomahaṃsanarūpavā;

Piṭṭhimaṃsāni attano, sāmaṃ ukkacca khādasi.

"ඔබ මෙතරම් මහානුභාව සම්පන්න වුවද, දැකීමෙන් ලොමු දැහැගන්නා රූපයක් ඇතිව සිටියද, ඔබ විසින්ම ඔබේ පිටේ මස් කපාගෙන අනුභව කරන්නෙහිය."

502.

502.

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, piṭṭhimaṃsāni attano;

Sāmaṃ ukkacca khādasīti.

"කයින්, වචනයෙන් හෝ සිතින් කරන ලද කිනම් අකුසලයක් නිසාද? කිනම් කර්ම විපාකයකින් තමාගේම පිටේ මස් කපාගෙන අනුභව කරන්නෙහිද?"

503.

503.

‘‘Attanohaṃ anatthāya, jīvaloke acārisaṃ;

Pesuññamusāvādena, nikativañcanāya ca.

"මම මිනිස් ලොව ජීවත් වන කාලයේදී කේලාම් කීමෙන්, බොරු කීමෙන් සහ වංචාවෙන් මටම අගුණයක් කර ගත්තෙමි."

504.

504.

‘‘Tatthāhaṃ parisaṃ gantvā, saccakāle upaṭṭhite;

Atthaṃ dhammaṃ nirākatvā, adhammamanuvattisaṃ.

"එහිදී මම පිරිස මැදට ගොස්, සත්‍යය පැවසිය යුතු අවස්ථාව පැමිණි කල්හි, සාධාරණය සහ ධර්මය බැහැර කර අධර්මය අනුගමනය කළෙමි."

505.

505.

‘‘Evaṃ so khādatattānaṃ, yo hoti piṭṭhimaṃsiko;

Yathāhaṃ ajja khādāmi, piṭṭhimaṃsāni attano.

"එසේ අනුන්ගේ පිට මස් කන (කේලාම් කියන) පුද්ගලයා, මා අද මගේ පිට මස් කන්නා සේ තමාම තමාගේ මස් අනුභව කරන්නෙක් වන්නේය."

506.

506.

‘‘Tayidaṃ tayā nārada sāmaṃ diṭṭhaṃ, anukampakā ye kusalā vadeyyuṃ;

Mā pesuṇaṃ mā ca musā abhāṇi, mā khosi piṭṭhimaṃsiko tuva’’nti. –

"නාරදයන් වහන්ස, ඔබ විසින් මේ දුක පසක් කරන ලදී. අනුකම්පා ඇති ප්‍රඥාවන්තයෝ මෙසේ පවසත්වා: 'කේලාම් නොකියන්න, බොරු නොකියන්න. මා මෙන් පිටේ මස් අනුභව කරන පේතයෙකු නොවන්න'."

Thero [Pg.196] catūhi gāthāhi pucchi, sopi tassa catūhi gāthāhi etamatthaṃ vissajjesi.

තෙරුන් වහන්සේ ගාථා හතරකින් ප්‍රශ්න කළහ. පේතයාද ගාථා හතරකින් එම කරුණ පැහැදිලි කළේය.

499. Tattha mālīti māladhārī, dibbapupphehi paṭimaṇḍitoti adhippāyo. Kiriṭīti veṭhitasīso. Kāyūrīti keyūravā, bāhālaṅkārapaṭimaṇḍitoti attho. Gattāti sarīrāvayavā. Candanussadāti candanasārānulittā. Sūriyavaṇṇova sobhasīti bālasūriyasadisavaṇṇo eva hutvā virocasi. ‘‘Araṇavaṇṇī pabhāsasī’’tipi pāḷi, araṇanti araṇiyehi devehi sadisavaṇṇo ariyāvakāsoti attho.

499. එහි 'මාලී' යනු මල් දරන්නා වූ, දිව්‍යමය පුෂ්පයන්ගෙන් සරසන ලද්දේය යනු අදහසයි. 'කිරීටී' යනු හිස්වෙළුම් (ජටා) සහිත හිසක් ඇති බවයි. 'කායූරී' යනු කේයූර (වළලු ආදී) බාහු ආභරණ පැළඳි, බාහුවල පළඳින ආභරණවලින් සරසන ලද්දේය යනු අර්ථයයි. 'ගත්තා' යනු ශරීරයේ අවයවයන්ය. 'චන්දනුස්සදා' යනු සඳුන් හරයෙන් ආලේප කරන ලද්දේය. 'සූරියවණ්ණෝව සොභසි' යනු බාල සූර්යයා (උදෑසන හිරු) වැනි වර්ණයක් ඇතිව බබළන්නෙහිය යන්නයි. 'අරණවණ්ණී පභාසසි' යනුවෙන් ද පාඨයක් ඇත. එහි 'අරණ' යනු කෙලෙස් රජස් රහිත වූ දෙවියන් හා සමාන වර්ණ ඇති, පිරිසිදු අවකාශය යන අර්ථයයි.

500. Pārisajjāti parisapariyāpannā, upaṭṭhākāti attho. Tuvanti tvaṃ. Lomahaṃsanarūpavāti passantānaṃ lomahaṃsajananarūpayutto. Mahānubhāvatāsamaṅgitāya hetaṃ vuttaṃ. Ukkaccāti ukkantitvā, chinditvāti attho.

500. 'පාරිසජ්ජා' යනු පිරිසට ඇතුළත් වූ, උපස්ථායකයන් වූ යන අර්ථයයි. 'තුවං' යනු ඔබයි. 'ලොමහංසනරූපවා' යනු දකින්නන්ගේ ලොමුදැහැගැන්වීම ඇති කරන රූපයකින් යුක්ත වූ බවයි. මහා ආනුභාවසම්පන්න බවින් යුක්ත නිසා මෙය පවසන ලදී. 'උක්කච්චා' යනු සූරා සූරා, කපා දමමින් යන අර්ථයයි.

503. Acārisanti acariṃ paṭipajjiṃ. Pesuññamusāvādenāti pesuññena ceva musāvādena ca. Nikativañcanāya cāti nikatiyā vañcanāya ca patirūpadassanena paresaṃ vikārena vañcanāya ca.

503. 'අචාරිසං' යනු හැසිරුණෙමි, පිළිපැද්දෙමි යන්නයි. 'පේසුඤ්ඤමුසාවාදේන' යනු කේලාම් කීමෙන් හා මුසාවාදයෙන් (බොරුවෙන්) ද යන අර්ථයයි. 'නිකතිවඤ්චනාය ච' යනු කෛරාටිකකමින් හා රැවටීමෙන් ද, ව්‍යාජ දේ පෙන්වා අන්‍යයන් රවටා විකෘති කිරීමෙන් ද යන අර්ථයයි.

504. Saccakāleti saccaṃ vattuṃ yuttakāle. Atthanti diṭṭhadhammikādibhedaṃ hitaṃ. Dhammanti kāraṇaṃ ñāyaṃ. Nirākatvāti chaḍḍetvā pahāya. Soti yo pesuññādiṃ ācarati, so satto. Sesaṃ sabbaṃ heṭṭhā vuttanayameva.

504. 'සච්චකාලේ' යනු සත්‍යය පැවසීමට සුදුසු කාලයෙහි යන්නයි. 'අත්ථං' යනු දිට්ඨධම්මික (මෙලොව) ආදී වශයෙන් වූ අභිවෘද්ධියයි. 'ධම්මං' යනු කරුණ හෙවත් න්‍යායයි. 'නිරාකත්වා' යනු අතහැර දමා හෙවත් බැහැර කර යන්නයි. 'සො' යනු යමෙක් කේලාම් කීම ආදියෙහි හැසිරේද, ඒ සත්වයායි. ඉතිරි සියල්ල කලින් සඳහන් කළ ක්‍රමයටම වේ.

Kūṭavinicchayikapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

කූටවිනිච්ඡයික ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

10. Dhātuvivaṇṇapetavatthuvaṇṇanā

10. ධාතුවිවණ්ණක ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව

Antalikkhasmiṃ tiṭṭhantoti idaṃ dhātuvivaṇṇapetavatthu. Bhagavati kusinārāyaṃ upavattane mallānaṃ sālavane yamakasālānamantare parinibbute dhātuvibhāge ca kate rājā ajātasattu attanā laddhadhātubhāgaṃ gahetvā satta vassāni satta ca māse satta ca divase buddhaguṇe anussaranto uḷārapūjaṃ pavattesi. Tattha asaṅkheyyā appameyyā manussā cittāni pasādetvā [Pg.197] saggūpagā ahesuṃ, chaḷāsītimattāni pana purisasahassāni cirakālabhāvitena assaddhiyena micchādassanena ca vipallatthacittā pasādanīyepi ṭhāne attano cittāni padosetvā petesu uppajjiṃsu. Tasmiṃyeva rājagahe aññatarassa vibhavasampannassa kuṭumbikassa bhariyā dhītā suṇisā ca pasannacittā ‘‘dhātupūjaṃ karissāmā’’ti gandhapupphādīni gahetvā dhātuṭṭhānaṃ gantuṃ āraddhā. So kuṭumbiko ‘‘kiṃ aṭṭhikānaṃ pūjanenā’’ti tā paribhāsetvā dhātupūjaṃ vivaṇṇesi. Tāpi tassa vacanaṃ anādiyitvā tattha gantvā dhātupūjaṃ katvā gehaṃ āgatā tādisena rogena abhibhūtā nacirasseva kālaṃ katvā devaloke nibbattiṃsu. So pana kodhena abhibhūto nacirasseva kālaṃ katvā tena pāpakammena petesu nibbatti.

'අන්තලික්ඛස්මිං තිට්ඨන්තෝ' යනුවෙන් ආරම්භ වන්නේ ධාතු විවර්ණනය කළ (කැත කළ) ප්‍රේතයාගේ වස්තුවයි. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කුසිනාරා නුවර මල්ල රජදරුවන්ගේ උපවත්තන සල් උයනේ යමක සල් රුක් අතර පිරිනිවන් පෑ කල්හි හා ධාතූන් වහන්සේලා බෙදා දුන් කල්හි, අජාසත්ත රජතුමා තමන්ට ලැබුණු ධාතු කොටස රැගෙන සත් අවුරුදු සත් මසක් හා සත් දිනක් මුළුල්ලේ බුදුගුණ සිහි කරමින් මහා පූජාවක් පැවැත්වීය. එහිදී අසංඛ්‍ය අප්‍රමාණ මිනිසුන් සිත් පහදවාගෙන ස්වර්ගගාමී වූහ. එහෙත් අසූහය දහසක් පමණ මිනිසුන් දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ පුරුදු කරන ලද අශ්‍රද්ධාව හා මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය නිසා විපරීත සිත් ඇත්තෝ වී, පැහැදිය යුතු තැන පවා සිත් දූෂණය කරගෙන ප්‍රේත ලෝකවල උපත ලැබූහ. එම රජගහ නුවරම එක්තරා වත්පොහොසත්කම් ඇති පවුලක බිරිඳ, දියණිය හා ලේලිය පැහැදුණු සිත් ඇතිව 'අපි ධාතු පූජාවක් කරන්නෙමු' යැයි සුවඳ මල් ආදිය රැගෙන ධාතූන් වහන්සේලා වැඩසිටි ස්ථානයට යාමට සැරසුණහ. එම ගෘහපතියා 'ඇට කැබලි පිදීමෙන් ඇති ප්‍රයෝජනය කුමක්ද?' යැයි පවසා ඔවුන්ට දොස් නඟා ධාතු පූජාව හෙළා දුටුවේය. ඔවුන් ඔහුගේ වචනය නොසලකා එහි ගොස් ධාතු පූජාව පවත්වා නිවසට පැමිණි අතර, එම පින්කමේ බලයෙන් රෝගාතුර වී නොබෝ කලකින් මිය ගොස් දිව්‍ය ලෝකයේ උපන්හ. ඔහු (ගෘහපතියා) ක්‍රෝධයෙන් මඩනා ලද්දේ, නොබෝ කලකින් මිය ගොස් ධාතු පූජාව හෙළා දැකීමේ ඒ පාප කර්මයෙන් ප්‍රේත ලෝකයෙහි උපන්නේය.

Athekadivasaṃ āyasmā mahākassapo sattesu anukampāya tathārūpaṃ iddhābhisaṅkhāraṃ abhisaṅkhāsi, yathā manussā te pete tā ca devatāyo passanti. Tathā pana katvā cetiyaṅgaṇe ṭhito taṃ dhātuvivaṇṇakaṃ petaṃ tīhi gāthāhi pucchi. Tassa so peto byākāsi –

ඉන්පසු එක් දිනක ආයුෂ්මත් මහා කාශ්‍යපයන් වහන්සේ සත්වයන් කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන්, මිනිසුන්ට ඒ ප්‍රේතයන් හා දේවතාවියන් පෙනෙන පරිදි එවැනි වූ සෘද්ධිමය ක්‍රියාවක් කළහ. එසේ කොට සෑ මළුවෙහි වැඩසිටිමින් ධාතු පූජාව හෙළා දුටු ඒ ප්‍රේතයාගෙන් ගාථා තුනකින් මෙසේ විමසූහ. ඔහු (ප්‍රේතයා) පිළිතුරු දුන්නේය–

507.

507.

‘‘Antalikkhasmiṃ tiṭṭhanto, duggandho pūti vāyasi;

Mukhañca te kimayo pūtigandhaṃ, khādanti kiṃ kammamakāsi pubbe.

අහසෙහි රැඳී සිටින, දුගඳ හමන, කුණු වී යන ඔබ, ඔබේ මුඛයෙන් කුණු ගඳ වහනය වේ. පණුවන් ඔබේ කුණු ගඳ හමන මුඛය කා දමති. ඔබ පෙර කිනම් කර්මයක් කළෙහිද?

508.

508.

‘‘Tato satthaṃ gahetvāna, okkantanti punappunaṃ;

Khārena paripphositvā, okkantanti punappunaṃ.

ඉන්පසු (කර්මය විසින් පොළඹවන ලද සත්වයෝ) ආයුධ ගෙන නැවත නැවතත් (ඔබේ මුඛය) කපා දමති. ලුණු දියෙන් තෙමා නැවත නැවතත් කපා දමති.

509.

509.

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, idaṃ dukkhaṃ nigacchasī’’ti.

ඔබ පෙර කයින්, වචනයෙන් හෝ සිතින් කරන ලද කිනම් අකුසලයක් කළෙහිද? කිනම් කර්මයක විපාකයක් නිසා ඔබ මේ දුකට පත්ව සිටින්නෙහිද?

510.

510.

‘‘Ahaṃ rājagahe ramme, ramaṇīye giribbaje;

Issaro dhanadhaññassa, supahūtassa mārisa.

නිදුකාණන් වහන්ස, මම රමණීය වූ ගිරිව්‍රජ කඳු වටවූ රජගහ නුවර බොහෝ ධන ධාන්‍ය ඇති වත්පොහොසත් ගෘහපතියෙක් වීමි.

511.

511.

‘‘Tassāyaṃ me bhariyā ca, dhītā ca suṇisā ca me;

Tā mālaṃ uppalañcāpi, paccagghañca vilepanaṃ;

Thūpaṃ harantiyo vāresiṃ, taṃ pāpaṃ pakataṃ mayā.

නිදුකාණන් වහන්ස, මේ මාගේ බිරිඳයි, මේ මාගේ දියණියයි, මේ මාගේ ලේලියයි. මොවුන් මල්, මහනෙල් මල් සහ අලුත් සුවඳ විලවුන් රැගෙන සෑයට පූජා කිරීමට යද්දී මම ඔවුන් වැළැක්වීමි. ඒ පාපය මා විසින් කරන ලදී.

512.

512.

‘‘Chaḷāsītisahassāni[Pg.198], mayaṃ paccattavedanā;

Thūpapūjaṃ vivaṇṇetvā, paccāma niraye bhusaṃ.

ස්වාමීනි, අපි අසූහය දහසක් දෙනා එක් එක් කෙනා විඳින දුක් ඇතිව, සෑ පූජාව හෙළා දැකීම නිසා නිරයට බඳු වූ මේ ප්‍රේත ලෝකයේ ඉපිද දැඩි දුක් විඳින්නෙමු.

513.

513.

‘‘Ye ca kho thūpapūjāya, vattante arahato mahe;

Ādīnavaṃ pakāsenti, vivecayetha ne tato.

යම් පුද්ගලයෝ අර්හත් බුදුරජාණන් වහන්සේ උදෙසා පවත්වන සෑ පූජාවන්හිදී එහි ඇති අකුසල් පෙන්වා දෙමින් එය වළක්වන්නට උත්සාහ කරත්ද, ඔවුන්ව එවැනි පාපයන්ගෙන් වළක්වා ගන්න.

514.

514.

‘‘Imā ca passa ayantiyo, māladhārī alaṅkatā;

Mālāvipākaṃnubhontiyo, samiddhā ca tā yasassiniyo.

ස්වාමීනි, මල් දරා සැරසී එන මේ දේවතාවියන් දෙස බලනු මැනව. මේ මාගේ පෙර බිරිඳ, දියණිය හා ලේලියයි. ඔවුන් මල් පූජා කිරීමේ විපාක අනුභව කරමින් සශ්‍රීකව, පිරිවර සහිතව බබළති.

515.

515.

‘‘Tañca disvāna accheraṃ, abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ;

Namo karonti sappaññā, vandanti taṃ mahāmuniṃ.

ස්වාමීනි, ලොමුදැහැගන්වන ඒ ආශ්චර්යමත් අද්භූත විපාකය දැක, ප්‍රඥාවන්ත වූ ඔවුහු ඒ මහා මුණිවරයාණන් වහන්සේට නමස්කාර කරති, වැඳ වැටෙති.

516.

516.

‘‘Sohaṃ nūna ito gantvā, yoniṃ laddhāna mānusiṃ;

Thūpapūjaṃ karissāmi, appamatto punappuna’’nti.

ස්වාමීනි, මම මෙතැනින් චුත වී මිනිසත් බවක් ලැබුවහොත්, අප්‍රමාදීව නැවත නැවතත් සෑ පූජාවන් පවත්වන්නෙමි.

507-8. Tattha duggandhoti aniṭṭhagandho, kuṇapagandhagandhīti attho. Tenāha ‘‘pūti vāyasī’’ti. Tatoti duggandhavāyanato kimīhi khāyitabbato ca upari. Sattaṃ gahetvāna, okkantanti punappunanti kammasañcoditā sattā nisitadhāraṃ satthaṃ gahetvā punappunaṃ taṃ vaṇamukhaṃ avakantanti. Khārena paripphositvā, okkantanti punappunanti avakantitaṭṭhāne khārodakena āsiñcitvā punappunampi avakantanti.

507-8. එහි 'දුග්ගන්ධෝ' යනු අකමැති විය යුතු ගන්ධයයි, කුණු සිරුරක ගඳ වැනි ගඳ ඇති බවයි. එබැවින් 'පූති වායසී' (කුණු ගඳ වහනය වේ) යැයි කියන ලදී. 'තතෝ' යනු ඒ දුගඳ හමන බැවින් හා පණුවන් විසින් කනු ලබන බැවින් ඊට පසුව යන්නයි. 'සත්ථං ගහෙත්වාන, ඔක්කන්තන්ති පුනප්පුනං' යනු කර්මය විසින් මෙහෙයවන ලද සත්වයෝ තියුණු මුවහත් ඇති ආයුධ ගෙන නැවත නැවතත් ඒ තුවාල වූ මුඛය කපා දමති යන්නයි. 'ඛාරේන පරිප්ඵෝසිත්වා...' යනු කපා දැමූ තැන්වල ලුණු දිය වත්කොට නැවතත් කපා දමති යන්නයි.

510. Issaro dhanadhaññassa, supahūtassāti ativiya pahūtassa dhanassa dhaññassa ca issaro sāmī, aḍḍho mahaddhanoti attho.

510. 'ඉස්සරෝ ධනධඤ්ඤස්ස සුපහූතස්ස' යනු අතිශයින්ම බොහෝ වූ ධනයට හා ධාන්‍යයට අධිපති වූ ස්වාමියා හෙවත් මහා ධනවත් පුද්ගලයා යන අර්ථයයි.

511. Tassāyaṃ me bhariyā ca, dhītā ca suṇisā cāti tassa mayhaṃ ayaṃ purimattabhāve bhariyā, ayaṃ dhītā, ayaṃ suṇisā. Tā devabhūtā ākāse ṭhitāti dassento vadati. Paccagghanti abhinavaṃ. Thūpaṃ harantiyo vāresinti thūpaṃ pūjetuṃ upanentiyo dhātuṃ vivaṇṇento paṭikkhipiṃ. Taṃ pāpaṃ pakataṃ mayāti taṃ dhātuvivaṇṇanapāpaṃ kataṃ samācaritaṃ mayāti vippaṭisārappatto vadati.

511. 'තස්සායං මේ භරියා ච...' යනු පෙර භවයේදී මාගේ බිරිඳ වූ, දියණිය වූ හා ලේලිය වූ මොවුන් දැන් දෙවඟනන් වී අහසේ සිටින බව පෙන්වමින් පවසයි. 'පච්චග්ඝං' යනු අලුත් වූ යන්නයි. 'ථූපං හරන්තියෝ වාරේසිං' යනු ධාතූන් වහන්සේලා පිදීමට (මල්) රැගෙන ගිය ඔවුන්ව, ධාතු පූජාව හෙළා දකිමින් වැළැක්වූයෙමි යන්නයි. 'තං පාපං පකතං මයා' යනු ධාතු විවර්ණනය කිරීමේ (කැත කිරීමේ) ඒ පාපය මා විසින් කරන ලදැයි පශ්චාත්තාපයට පත්ව පවසයි.

512. Chaḷāsītisahassānīti [Pg.199] chasahassādhikā asītisahassamattā. Mayanti te pete attanā saddhiṃ saṅgahetvā vadati. Paccattavedanāti visuṃ visuṃ anubhuyyamānadukkhavedanā. Nirayeti baladukkhatāya pettivisayaṃ nirayasadisaṃ katvā āha.

512. 'ඡළාසීති සහස්සානි' යනු හය දහසක් අධික වූ අසූ දහසක් හෙවත් අසූහය දහසක් පමණ වූවන්ය. 'මයං' (අපි) යනුවෙන් ප්‍රේතයා තමා ද ඇතුළුව පවසයි. 'පච්චත්තවේදනා' යනු එකිනෙකා වෙන් වෙන්ව විඳිනා දුක් වේදනාවන්ය. 'නිරයේ' යනු එම ස්ථානයෙහි ඇති දැඩි දුක්ඛිත බව නිසා ප්‍රේත ලෝකය නිරයට සමාන කර පවසන ලදී.

513. Ye ca kho thūpapūjāya, vattante arahato maheti arahato sammāsambuddhassa thūpaṃ uddissa pūjāmahe pavattamāne ahaṃ viya ye thūpapūjāya ādīnavaṃ dosaṃ pakāsenti. Te puggale tato puññato vivecayetha vivecāpayetha, paribāhire janayethāti aññāpadesena attano mahājāniyataṃ vibhāveti.

513. ‘යම් කෙනෙක් ස්තූප පූජාව පවත්වද්දී’ යන්නෙන් අදහස් වන්නේ, පූජාවන් ලැබීමට සුදුසු වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ස්තූපය උදෙසා පූජාවන් පවත්වනු ලබන කල්හි, මා මෙන්ම යම් පිරිසක් ස්තූප පූජාවෙහි දෝෂ හා අගුණ ප්‍රකාශ කරත්ද යන්නයි. ‘ඒ පුද්ගලයන්ව ඒ පිනෙන් ඉවත් කරන්න’ යනු ඔවුන්ව එයින් වෙන් කරන්න, පිටස්තර කරන්න යන්නයි. මෙසේ අන් අය ගැන සඳහන් කරමින් තමන්ට වූ මහා විනාශය ඔහු ප්‍රකාශ කරයි.

514. Āyantiyoti ākāsena āgacchantiyo. Mālāvipākanti thūpe katamālāpūjāya vipākaṃ phalaṃ. Samiddhāti dibbasampattiyā samiddhā. Tā yasassiniyoti tā parivāravantiyo.

514. ‘ආයන්තියෝ’ යනු අහසින් පැමිණෙන්නා වූ යන්නයි. ‘මාලාවිපාකං’ යනු ස්තූපයට කරන ලද මල් පූජාවෙහි විපාක ඵලයයි. ‘සමිද්ධා’ යනු දිව්‍ය සම්පත්තියෙන් සමෘද්ධිමත් වූ යන්නයි. ‘තා යසස්සිනියෝ’ යනු ඒ ස්ත්‍රීන් පිරිවර සහිත වූවෝ බවයි.

515. Tañca disvānāti tassa atiparittassa pūjāpuññassa acchariyaṃ abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ atiuḷāraṃ vipākavisesaṃ disvā. Namo karonti sappaññā, vandanti taṃ mahāmuninti, bhante kassapa, imā itthiyo taṃ uttamapuññakkhettabhūtaṃ vandanti abhivādenti, namo karonti namakkārañca karontīti attho.

515. ‘තඤ්ච දිස්වාන’ යනු ඒ ඉතා අල්ප වූ පූජාමය පින්කමෙහි ඇති වූ ආශ්චර්යවත් වූ, අද්භූත වූ, ලොමුදැහැගන්වන සුළු වූ, ඉතා උදාර වූ විපාක විශේෂය දැක යන්නයි. ‘නමෝ කරොන්ති සප්පඤ්ඤා, වන්දන්ති තං මහාමුනිං’ යනු පින්වත් කස්සපයන් වහන්ස, උත්තම පින්කෙතක් බඳු වූ ඒ මහා මුනින්ද්‍රයන් වහන්සේට මේ ස්ත්‍රීහු වඳිති, ගුණ ගයති, නමස්කාර කරති යන අර්ථයයි.

516. Atha so peto saṃviggamānaso saṃvegānurūpaṃ āyatiṃ attanā kātabbaṃ dassento ‘‘sohaṃ nūnā’’ti gāthamāha. Taṃ uttānatthameva.

516. ඉන්පසු සංවේගයට පත් සිත් ඇති ඒ ප්‍රේතයා, තමා විසින් මතු කාලයෙහි කළ යුතු දේ පෙන්වමින් ‘සොහං නූන’ යන ගාථාව පැවසීය. එහි අර්ථය ඉතා පැහැදිලිය.

Evaṃ petena vutto mahākassapo taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi.

මෙසේ ප්‍රේතයා විසින් පවසන ලද කරුණු අසා, මහා කාශ්‍යප රහතන් වහන්සේ එම සිදුවීම නිමිති කරගෙන රැස්ව සිටි පිරිසට ධර්ම දේශනා කළ සේක.

Dhātuvivaṇṇapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ධාතුවිවණ්ණක ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව නිම විය.

Iti khuddaka-aṭṭhakathāya petavatthusmiṃ

මෙසේ ඛුද්දක අටුවාවෙහි ප්‍රේත වස්තුවෙහි,

Dasavatthupaṭimaṇḍitassa

වස්තූන් දසයකින් අලංකාරවත් වූ,

Tatiyassa cūḷavaggassa atthasaṃvaṇṇanā niṭṭhitā.

තෙවන චූළ වග්ගයෙහි අර්ථ වර්ණනාව නිම විය.

4. Mahāvaggo

4. මහා වග්ගය

1. Ambasakkarapetavatthuvaṇṇanā

1. අම්බසක්කර ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව

Vesālī [Pg.200] nāma nagaratthi vajjīnanti idaṃ ambasakkarapetavatthu. Tassa kā uppatti? Bhagavati jetavane viharante ambasakkaro nāma licchavirājā micchādiṭṭhiko natthikavādo vesāliyaṃ rajjaṃ kāresi. Tena ca samayena vesālinagare aññatarassa vāṇijassa āpaṇasamīpe cikkhallaṃ hoti, tattha bahū janā uppatitvā atikkamantā kilamanti, keci kaddamena limpanti. Taṃ disvā so vāṇijo ‘‘mā ime manussā kalalaṃ akkamiṃsū’’ti apagataduggandhaṃ saṅkhavaṇṇapaṭibhāgaṃ gosīsaṭṭhiṃ āharāpetvā nikkhipāpesi. Pakatiyā ca sīlavā ahosi akkodhano saṇhavāco, paresañca yathābhūtaṃ guṇaṃ kitteti.

‘වෛශාලී නාම නගරත්ථි වජ්ජීනං’ යන මෙයින් ඇරඹෙන්නේ අම්බසක්කර ප්‍රේත වස්තුවයි. එහි උප්පත්තිය කෙසේද? භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සමයෙහි, වෛශාලී නුවර අම්බසක්කර නම් මිථ්‍යා දෘෂ්ටික, නත්ථිකවාදී ලිච්ඡවි රජෙක් රාජ්‍යය කළේය. ඒ දිනවල වෛශාලී නුවර එක්තරා වෙළෙන්දෙකුගේ කඩය අසල මඩ වගුරක් තිබුණි. එහි බොහෝ දෙනෙක් පැන යාමට උත්සාහ කරද්දී වෙහෙසට පත් වූහ, ඇතැමෙක් මඩ තවරා ගත්හ. එය දැක ඒ වෙළෙන්දා ‘මේ මිනිස්සු මඩ නොපාගත් වා’ යැයි සිතා, දුගඳින් තොර වූ, හක්ගෙඩියක් බඳු සුදු පැහැති ගව හිස් කබලක් ගෙන්වා එහි තැබීය. ඔහු ස්වභාවයෙන්ම සිල්වත්ය, ක්‍රෝධ නොකරයි, මෘදු වචන ඇත්තෙකි, අන් අයගේ ගුණ ඇති සැටියෙන් වර්ණනා කරයි.

So ekasmiṃ divase attano sahāyassa nhāyantassa pamādena anolokentassa nivāsanavatthaṃ kīḷādhippāyena apanidhāya taṃ dukkhāpetvā adāsi. Bhāgineyyo panassa corikāya paragehato bhaṇḍaṃ āharitvā tasseva āpaṇe nikkhipi. Bhaṇḍasāmikā vīmaṃsantā bhaṇḍena saddhiṃ tassa bhāgineyyaṃ tañca rañño dassesuṃ. Rājā ‘‘imassa sīsaṃ chindatha, bhāgineyyaṃ panassa sūle āropethā’’ti āṇāpesi. Rājapurisā tathā akaṃsu. So kālaṃ katvā bhummadevesu uppajji. So gosīsena setuno katattā setavaṇṇaṃ dibbaṃ manojavaṃ assājānīyaṃ paṭilabhi, guṇavantānaṃ vaṇṇakathanena tassa gattato dibbagandho vāyati, sāṭakassa pana apanihitattā naggo ahosi. So attanā pubbe katakammaṃ olokento tadanusārena attano bhāgineyyaṃ sūle āropitaṃ disvā karuṇāya codiyamāno manojavaṃ assaṃ abhiruhitvā aḍḍharattisamaye tassa sūlā ropitaṭṭhānaṃ gantvā avidūre ṭhito ‘‘jīva, bho, jīvitameva seyyo’’ti divase divase vadati.

දිනක් ඔහු නාමින් සිටි තම යහළුවෙකු නොබලා සිටියදී, විහිළුවට ඔහුගේ වස්ත්‍රය සඟවා තබා පසුව ඔහු පීඩාවට පත් කර එය නැවත දුන්නේය. ඔහුගේ බෑණනුවන් වෙනත් නිවසකින් බඩු සොරකම් කර ගෙනැවිත් මේ වෙළෙන්දාගේම කඩයෙහි තැබුවේය. අයිතිකරුවන් එය සොයා බලද්දී බඩුත් සමඟ බෑණනුවන් සහ වෙළෙන්දා අල්ලා රජුට ඉදිරිපත් කළහ. රජු ‘මේ වෙළෙන්දාගේ හිස ගසන්න, බෑණනුවන් උල තබන්න’ යැයි අණ කළේය. රජපුරුෂයෝ එලෙසම කළහ. වෙළෙන්දා මියගොස් භූමාටු දේවතාවෙක් වී උපන්නේය. ගව හිස් කබලක් දමා මඩ වගුරට පාලමක් කළ පිනෙන් ඔහුට සිතේ වේගයෙන් යා හැකි සුදු පැහැති දිව්‍ය අශ්වයෙකු ලැබුණි. ගුණවතුන්ගේ ගුණ වර්ණනා කළ පිනෙන් සිරුරෙන් දිව්‍ය සුවඳ විහිදේ. නමුත් වස්ත්‍රය සැඟවූ අකුසලයෙන් ඔහු නිරුවත් විය. ඔහු තමා කළ කර්මයන් දෙස බලද්දී, උල තබා ඇති තම බෑණනුවන් දැක, කරුණාවෙන් පෙළඹී දිව්‍ය අශ්වයා පිට නැග මධ්‍යම රාත්‍රියෙහි උල තැබූ ස්ථානයට ගොස් ‘භවත්නි, ජීවත් වන්න, ජීවත් වීමම ශ්‍රේෂ්ඨය’ යැයි දිනපතා පවසයි.

Tena ca samayena ambasakkaro rājā hatthikkhandhavaragato nagaraṃ padakkhiṇaṃ karonto aññatarasmiṃ gehe vātapānaṃ vivaritvā rājavibhūtiṃ passantiṃ [Pg.201] ekaṃ itthiṃ disvā paṭibaddhacitto hutvā pacchāsane nisinnassa purisassa ‘‘imaṃ gharaṃ imañca itthiṃ upadhārehī’’ti saññaṃ datvā anukkamena attano rājagehaṃ paviṭṭho taṃ purisaṃ pesesi – ‘‘gaccha, bhaṇe, tassā itthiyā sasāmikabhāvaṃ vā asāmikabhāvaṃ vā jānāhī’’ti. So gantvā tassā sasāmikabhāvaṃ ñatvā rañño ārocesi. Rājā tassā itthiyā pariggahaṇūpāyaṃ cintento tassā sāmikaṃ pakkosāpetvā ‘‘ehi, bhaṇe, maṃ upaṭṭhāhī’’ti āha. So anicchantopi ‘‘rājā attano vacanaṃ akaronte mayi rājadaṇḍaṃ kareyyā’’ti bhayena rājupaṭṭhānaṃ sampaṭicchitvā divase divase rājupaṭṭhānaṃ gacchati. Rājāpi tassa bhattavetanaṃ dāpetvā katipayadivasātikkamena pātova upaṭṭhānaṃ āgataṃ evamāha – ‘‘gaccha, bhaṇe, amumhi ṭhāne ekā pokkharaṇī atthi, tato aruṇavaṇṇamattikaṃ rattuppalāni ca ānehi, sace ajjeva nāgaccheyyāsi, jīvitaṃ te natthī’’ti. Tasmiñca gate dvārapālaṃ āha – ‘‘ajja anatthaṅgate eva sūriye sabbadvārāni thaketabbānī’’ti.

ඒ සමයෙහි අම්බසක්කර රජු උතුම් ඇත් රජකු පිට නැගී නුවර පැදකුණු කරද්දී, එක්තරා නිවසක කවුළුවක් හැර රජුගේ තේජස දෙස බලා සිටි ස්ත්‍රියක දැක ඇය කෙරෙහි සිත බැඳුණේය. රජු පසෙක සිටි පුරුෂයෙකුට ‘මේ නිවස හා මේ ස්ත්‍රිය ගැන මතක තබා ගන්න’ යැයි සංඥා කොට මාලිගයට ගොස්, ‘එම්බා පුරුෂය, ගොස් ඒ ස්ත්‍රියට සැමියෙකු සිටීද නැද්ද යන්න සොයා බලන්න’ යැයි නියෝග කළේය. ඔහු ගොස් ඇයට සැමියෙකු සිටින බව දැන රජුට දැන්වීය. රජු ඒ ස්ත්‍රිය ලබා ගැනීමට උපායක් කල්පනා කරමින් ඇගේ සැමියා කැඳවා, ‘එම්බා පුරුෂය, මෙහි එන්න, මට සේවය කරන්න’ යැයි කීවේය. ඔහු අකමැත්තෙන් වුවද ‘රජුගේ වචනය නොපිළිපැද්දොත් මට දඬුවම් කරනු ඇතැයි’ බියෙන් දිනපතා රජුට සේවය කිරීමට ගියේය. රජු ඔහුට වැටුප් දී, දින කිහිපයකට පසු උදෑසනම පැමිණි ඔහුට මෙසේ කීවේය: ‘එම්බා පුරුෂය, අසවල් තැන පොකුණක් ඇත, එතැනින් අරුණුවන් මැටි සහ රතු නෙළුම් මල් ගෙනෙන්න. අදම නොපැමිණියහොත් ඔබගේ ජීවිතය නැත.’ ඔහු ගිය පසු රජු දොරටු පාලකයාට ‘අද හිරු නොබැසීමට පෙර සියලු දොරටු වසා දැමිය යුතුය’ යැයි කීවේය.

Sā ca pokkharaṇī vesāliyā tiyojanamatthake hoti, tathāpi so puriso maraṇabhayatajjito vātavegena pubbaṇheyeva taṃ pokkharaṇiṃ sampāpuṇi. ‘‘Sā ca pokkharaṇī amanussapariggahitā’’ti pageva sutattā bhayena so ‘‘atthi nu kho ettha koci parissayo’’ti samantato anupariyāyati. Taṃ disvā pokkharaṇipālako amanusso karuṇāyamānarūpo manussarūpena upasaṅkamitvā ‘‘kimatthaṃ, bho purisa, idhāgatosī’’ti āha. So tassa taṃ pavattiṃ kathesi. So ‘‘yadi evaṃ yāvadatthaṃ gaṇhāhī’’ti attano dibbarūpaṃ dassetvā antaradhāyi.

ඒ පොකුණ වෛශාලියේ සිට යොදුන් තුනක් ඈතින් පිහිටා තිබුණද, මරණ බියෙන් තැතිගත් ඒ පුරුෂයා සුළඟක් වැනි වේගයෙන් පෙරවරුවේම එහි ළඟා විය. ‘ඒ පොකුණ අමනුෂ්‍යයන් විසින් පරිග්‍රහණය කරන ලද්දක්’ යැයි කලින්ම අසා තිබූ බැවින් බියෙන් ඔහු ‘මෙහි කිසියම් අනතුරක් තිබේදැයි’ සතර වටා බලමින් සිටියේය. එය දුටු පොකුණ රකින්නා වූ අමනුෂ්‍යයා කරුණාවෙන් මනුෂ්‍ය වේශයක් ගෙන ඔහු වෙත පැමිණ ‘පින්වත, කුමන කරුණකට මෙහි ආවේද?’ යැයි ඇසීය. ඔහු සියලු පුවත පැවසීය. අමනුෂ්‍යයා ‘එසේ නම් අවශ්‍ය තරම් ගෙන යන්න’ යැයි පවසා, තම දිව්‍ය රූපය පෙන්වා අතුරුදහන් විය.

So tattha aruṇavaṇṇamattikaṃ rattuppalāni ca gahetvā anatthaṅgateyeva sūriye nagaradvāraṃ sampāpuṇi. Taṃ disvā dvārapālo tassa viravantasseva dvāraṃ thakesi. So thakite dvāre pavesanaṃ alabhanto dvārasamīpe sūle āropitaṃ purisaṃ disvā ‘‘ete mayi anatthaṅgate eva sūriye āgate viravante evaṃ dvāraṃ thakesuṃ. ‘Ahaṃ kāleyeva āgato, mama dāso natthī’ti tayāpi ñātaṃ hotū’’ti [Pg.202] sakkhimakāsi. Taṃ sutvā so āha ‘‘ahaṃ sūle āvuto vajjho maraṇābhimukho, kathaṃ tava sakkhi homi. Eko panettha peto mahiddhiko mama samīpaṃ āgamissati, taṃ sakkhiṃ karohī’’ti. ‘‘Kathaṃ pana so mayā daṭṭhabbo’’ti? Idheva tvaṃ tiṭṭha, ‘‘sayameva dakkhissasī’’ti. So tattha ṭhito majjhimayāme taṃ petaṃ āgataṃ disvā sakkhiṃ akāsi. Vibhātāya ca rattiyā raññā ‘‘mama āṇā tayā atikkantā, tasmā rājadaṇḍaṃ te karissāmī’’ti vutte, deva, mayā tava āṇā nātikkantā, anatthaṅgate eva sūriye ahaṃ idhāgatoti. Tattha ko te sakkhīti? So tassa sūlāvutassa purisassa santike āgacchantaṃ naggapetaṃ ‘‘sakkhī’’ti niddisitvā ‘‘kathametaṃ amhehi saddhātabba’’nti raññā vutte ‘‘ajja rattiyaṃ tumhehi saddhātabbaṃ purisaṃ mayā saddhiṃ pesethā’’ti āha. Taṃ sutvā rājā sayameva tena saddhiṃ tattha gantvā ṭhito petena ca tatthāgantvā ‘‘jīva, bho, jīvitameva seyyo’’ti vutte taṃ ‘‘seyyā nisajjā nayimassa atthī’’tiādinā pañcahi gāthāhi paṭipucchi. Idāni ādito pana ‘‘vesāli nāma nagaratthi vajjīna’’nti gāthā tāsaṃ sambandhadassanatthaṃ saṅgītikārehi ṭhapitā –

ඔහු එහිදී අරුණ වර්ණ මැටි ද රතු නෙළුම් ද රැගෙන හිරු බැස නොගිය කාලයේදීම නගර ද්වාරය වෙත පැමිණියේය. ඔහු දුටු ද්වාරපාලයා, ඔහු මොරගසද්දීම දොර වසා දැමුවේය. දොර වැසූ බැවින් ඇතුළු වීමට නොහැකි වූ ඔහු දොරටුව අසල උල තැබූ පුරුෂයෙකු දැක, ‘‘හිරු බැස නොගිය කාලයේ මා පැමිණ මොරගසද්දීම මොවුන් දොර වැසුවා. මා නියමිත වේලාවට පැමිණි බවත් මගේ වරදක් නොමැති බවත් ඔබ දැනගත යුතුය’’ කියා ඔහු සාක්ෂි තැබුවේය. එය ඇසූ ඒ (උල තැබූ) පුරුෂයා, ‘‘මම උල තබා මැරීමට නියම වූ, මරණය හමුවේ සිටින අයෙක්මි, මම කෙසේ ඔබේ සාක්ෂිකරුවෙකු වෙම්ද? මෙහි මහා ඉද්ධිමත් ප්‍රේතයෙකු මා වෙත පැමිණෙනු ඇත, ඔහුව සාක්ෂිකරු කරගන්න’’ යැයි කීවේය. ‘‘මම ඔහු කෙසේ දැකගත යුතුද?’’ කියා ඇසූ විට, ‘‘ඔබ මෙහිම රැඳී සිටින්න, ඔබටම පෙනෙනු ඇත’’ යැයි පැවසීය. එහි සිටි ඔහු මැදියම් රැයේ ඒ ප්‍රේතයා පැමිණෙනු දැක සාක්ෂි කරගත්තේය. පසුදින රැය පහන් වූ කල, ‘‘මගේ අණ ඔබ ඉක්මවා ඇත, එබැවින් ඔබට රජදඬුවම් පමුණුවන්නෙමි’’ කියා රජු කී විට, ‘‘දේවයන් වහන්ස, මම ඔබවහන්සේගේ අණ නොඉක්මවූවෙමි, හිරු බැස නොගිය කාලයේම මම මෙහි පැමිණියෙමි’’ යැයි පැවසීය. එහිදී ඔබේ සාක්ෂිකරු කවුද? කියා ඇසූ විට, ඔහු ඒ උල තැබූ පුරුෂයා වෙත පැමිණි නිරුවත් ප්‍රේතයාව ‘‘සාක්ෂිකරු’’ ලෙස පෙන්වා දුන්නේය. ‘‘අප මෙය කෙසේ විශ්වාස කළ යුතුද?’’ කියා රජු ඇසූ කල, ‘‘අද රාත්‍රියේ ඔබවහන්සේ විශ්වාස කරන පුරුෂයෙකු මා සමඟ එවන්න’’ යැයි කීවේය. එය ඇසූ රජු තෙමේම ඔහු සමඟ එහි ගොස් සිටියේය. ප්‍රේතයාද එහි පැමිණ ‘‘එම්බා පුරුෂය, ජීවත් වන්න, ජීවත් වීමම ශ්‍රේෂ්ඨය’’ කියා කී කල, රජු ඔහුගෙන් ‘‘මොහුට සැතපීමක් හෝ හිඳීමක් නැත’’ යනාදී ගාථා පහකින් විමසුවේය. දැන් ආරම්භයේ ඇති ‘‘වේසාලී නාම නගරත්ථි වජ්ජීනං’’ යන ගාථාව සංගීතිකාරකයන් විසින් එම සම්බන්ධය පෙන්වීම පිණිස තබන ලද්දකි.

517.

517.

‘‘Vesālī nāma nagaratthi vajjīnaṃ, tattha ahu licchavi ambasakkaro;

Disvāna petaṃ nagarassa bāhiraṃ, tattheva pucchittha taṃ kāraṇatthiko.

වජ්ජීන්ගේ වේසාලී නම් නගරයක් ඇත. එහි අම්බසක්කර නම් ලිච්ඡවී රජෙක් විය. නගරයෙන් බැහැරව සිටි ප්‍රේතයෙකු දැක, (ජීවත් වීමම ශ්‍රේෂ්ඨ යැයි කී) කරුණ විමසනු කැමතිව ඒ ප්‍රේතයාගෙන් එහිදීම මෙසේ විමසුවේය.

518.

518.

‘‘Seyyā nisajjā nayimassa atthi, abhikkamo natthi paṭikkamo ca;

Asitapītakhāyitavatthabhogā, paricāraṇā sāpi imassa natthi.

මේ (උල තැබූ) පුරුෂයාට සැතපීමක් හෝ හිඳීමක් නැත; ඉදිරියට යෑමක් හෝ පසුපසට ඒමක් නැත; කෑම, බීම, අනුභවය හෝ වස්ත්‍ර පරිභෝජනය යන යම් සත්කාරයක් ඇත්ද, එයද මොහුට නැත.

519.

519.

‘‘Ye ñātakā diṭṭhasutā suhajjā, anukampakā yassa ahesuṃ pubbe;

Daṭṭhumpi te dāni na taṃ labhanti, virājitato hi janena tena.

මොහුට පෙර අනුකම්පා කළ යම් නෑයෝ හෝ දුටු ඇසූ යහළුවෝ හෝ සමීප මිතුරෝ හෝ වූවාහුද, ඔවුහු දැන් මොහුව දැකීමටවත් නොලැබෙති. ඒ මිනිසුන් විසින් මොහු අත්හරිනු ලැබූ අයෙකු වී ඇත.

520.

520.

‘‘Na [Pg.203] oggatattassa bhavanti mittā, jahanti mittā vikalaṃ viditvā;

Atthañca disvā parivārayanti, bahū mittā uggatattassa honti.

දුකට පත් වූ (හෝ විඥානය පහවූ) තැනැත්තාට මිතුරෝ නොවෙති. සම්පත් පිරිහී ඇති බව දැන මිතුරෝ ඔහුව අත්හරිති. යම් ලාභයක් දැක ඔහුව පිරිවරා සිටිති. සම්පතින් උසස් වූ තැනැත්තාට මිතුරෝ බොහෝ වෙති.

521.

521.

‘‘Nihīnatto sabbabhogehi kiccho, sammakkhito samparibhinnagatto;

Ussāvabindūva palimpamānā, ajja suve jīvitassūparodho.

සෑම සම්පතකින්ම පිරිහී, දුකට පත්ව, ලෙයින් තැවරී, ශරීරය සිදුරු වී ගිය මොහු, තණ අග රැඳි පිණි බිඳක් මෙන් අද හෝ හෙට ජීවිතය කෙළවර වීමට ආසන්නව සිටියි.

522.

522.

‘‘Etādisaṃ uttamakicchappattaṃ,Uttāsitaṃ pucimandassa sūle;

Atha tvaṃ kena vaṇṇena vadesi yakkha,‘Jīva bho jīvitameva seyyo’’’ti.

මෙවැනි උතුම් දුකට පත් වූ, කොහොඹ ලීයෙන් කළ උලක තබන ලද මේ පුරුෂයාට, එම්බා යක්ෂය, ඔබ කුමන කරුණක් නිසා ‘‘ජීවත් වන්න, ජීවත් වීමම ශ්‍රේෂ්ඨය’’ කියා පවසන්නෙහිද?

517. Tattha tatthāti tassaṃ vesāliyaṃ. Nagarassa bāhiranti nagarassa bahi bhavaṃ, vesālinagarassa bahi eva jātaṃ pavattaṃ sambandhaṃ. Tatthevāti yattha taṃ passi, tattheva ṭhāne. Tanti taṃ petaṃ. Kāraṇatthikoti ‘‘jīva, bho, jīvitameva seyyo’’ti vuttaatthassa kāraṇena atthiko hutvā.

517. එහි ‘තත්ථ’ යනු ඒ වේසාලියෙහි යන්නයි. ‘නගරස්ස බාහිරං’ යනු නගරයෙන් පිටත වූ, වේසාලී නගරයට පිටතින්ම සිදුවූ කතාවට සම්බන්ධ වූ යන්නයි. ‘තත්ථේව’ යනු යම් තැනක ඔහුව දුටුවේද, ඒ ස්ථානයේදීම යන්නයි. ‘තං’ යනු ඒ ප්‍රේතයාය. ‘කාරණත්ථිකෝ’ යනු ‘‘ජීවත් වන්න, ජීවත් වීමම ශ්‍රේෂ්ඨය’’ කියා පැවසූ අර්ථයේ කරුණ විමසනු කැමති වූ යන්නයි.

518. Seyyā nisajjā nayimassa atthīti piṭṭhipasāraṇalakkhaṇā seyyā, pallaṅkābhujanalakkhaṇā nisajjā ca imassa sūle āropitapuggalassa natthi. Abhikkamo natthi paṭikkamo cāti abhikkamādilakkhaṇaṃ appamattakampi gamanaṃ imassa natthi. Paricārikā sāpīti yā asitapītakhāyitavatthaparibhogādilakkhaṇā indriyānaṃ paricāraṇā, sāpi imassa natthi. ‘‘Pariharaṇā sāpī’’ti vā pāṭho, asitādiparibhogavasena indriyānaṃ pariharaṇā, sāpi imassa natthi vigatajīvitattāti attho. ‘‘Paricāraṇā sāpī’’ti keci paṭhanti.

518. සැතපීම සහ හිඳීම මොහුට නැත යනු කොන්ද දිග හැරීමේ ලක්ෂණය ඇති සැතපීමත්, පර්යංකය බැඳීමේ ලක්ෂණය ඇති හිඳීමත් උල තැබූ මේ පුරුෂයාට නැත යන්නයි. ඉදිරියට යෑමක් හෝ පසුපසට ඒමක් නැත යනු ඉදිරියට යෑම ආදී වූ ලක්ෂණ ඇති ස්වල්ප වූ හෝ ගමනක් මොහුට නැත යන්නයි. සත්කාරයද මොහුට නැත යනු අනුභව කිරීම, පානය කිරීම, හැපීම, වස්ත්‍ර පරිභෝජනය ආදී වූ ඉන්ද්‍රියයන් පිනවීම් යමක් ඇත්ද, එයද මොහුට නැත යන්නයි. ‘‘පරිහරණා සාපි’’ කියාද පාඨයක් ඇත, අනුභව කිරීම් ආදියෙන් ඉන්ද්‍රියයන් රැකබලා ගැනීමක් මොහුට නැත යන අර්ථයයි. ජීවිතය පිරිහී ඇති බැවින් මෙසේ කියනු ලැබේ. සමහර ආචාර්යවරු ‘‘පරිචාරණා සාපි’’ කියා කියවති.

519. Diṭṭhasutā suhajjā, anukampakā yassa ahesuṃ pubbeti sandiṭṭhasahāyā ceva adiṭṭhasahāyā ca yassa mittā anuddayāvanto ye [Pg.204] assa imassa pubbe ahesuṃ. Daṭṭhumpīti passitumpi na labhanti, kuto saha vasitunti attho. Virājitattoti pariccattasabhāvo. Janena tenāti tena ñātiādijanena.

519. පෙර නෑයන් ආදීහු වූහ යනු දුටු යහළුවන් මෙන්ම නුදුටු යහළුවන් ද මොහු කෙරෙහි කරුණාවන්ත වූ යම් මිතුරන් පෙර වූවාහුද යන්නයි. ‘දට්ඨුම්පි’ යනු දැකීමටවත් නොලැබෙති, එසේ නම් එකට වාසය කිරීම ගැන කුමන කතාද යන අර්ථයයි. ‘විරාජිතත්තෝ’ යනු අත්හරින ලද ස්වභාවයයි. ‘ජනේන තේන’ යනු ඒ නෑයන් ආදී ජනයා විසිනි.

520. Na oggatattassa bhavanti mittāti apagataviññāṇassa matassa mittā nāma na honti tassa mittehi kātabbakiccassa atikkantattā. Jahanti mittā vikalaṃ viditvāti mato tāva tiṭṭhatu, jīvantampi bhogavikalaṃ purisaṃ viditvā ‘‘na ito kiñci gayhūpaga’’nti mittā pajahanti. Atthañca disvā parivārayantīti tassa pana santakaṃ atthaṃ dhanaṃ disvā piyavādino mukhullokikā hutvā taṃ parivārenti. Bahū mittā uggatattassa hontīti vibhavasampattiyā uggatasabhāvassa samiddhassa bahū anekā mittā honti, ayaṃ lokiyasabhāvoti attho.

520. දුකට පත් වූ තැනැත්තාට මිතුරෝ නොවෙති යනු විඥානය පහවූ මළ තැනැත්තාට මිතුරන් නොවන බවයි, මන්ද මිතුරන් විසින් කළ යුතු කිසිවක් ඔහු වෙනුවෙන් ඉතිරිව නැති බැවිනි. සම්පත් පිරිහී ඇති බව දැන අත්හරිති යනු මළ තැනැත්තා පසෙක තබා, ජීවත් වන්නා වුවද සම්පත් පිරිහුණු මිනිසෙකු දැක, ‘‘මොහුගෙන් ගත හැකි කිසිවක් නැත’’ කියා සිතා මිතුරෝ අත්හරිති. ලාභයක් දැක පිරිවරා සිටිති යනු ඔහු සතු ධනය දැක, මිහිරි වදන් තෙපලමින් ඔහුගේ මුහුණ බලමින් ඔහුව පිරිවරා සිටිති. සම්පතින් උසස් වූ තැනැත්තාට මිතුරෝ බොහෝ වෙති යනු විභව සම්පත්තියෙන් උසස් වූ තැනැත්තාට බොහෝ මිතුරන් ඇති බවයි. මෙය ලෝක ස්වභාවය යන අර්ථයයි.

521. Nihīnatto sabbabhogehīti sabbehi upabhogaparibhogavatthūhi parihīnatto. Kicchoti dukkhito. Sammakkhitoti ruhirehi sammakkhitasarīro. Samparibhinnagattoti sūlena abbhantare vidālitagatto. Ussāvabindūva palimpamānoti tiṇagge limpamānaussāvabindusadiso. Ajja suveti ajja vā suve vā imassa nāma purisassa jīvitassa uparodho nirodho, tato uddhaṃ nappavattatīti attho.

521. සෑම සම්පතකින්ම පිරිහී යනු සියලු පරිභෝජන වස්තූන්ගෙන් පිරිහී ගිය ස්වභාවයයි. ‘කිච්ඡෝ’ යනු දුකට පත් වූ තැනැත්තාය. ‘සම්මක්ඛිතෝ’ යනු ලෙයින් තැවරුණු ශරීරය ඇති බවයි. ‘සම්පරිභින්නගත්තෝ’ යනු උල නිසා ඇතුළත සිදුරු වී ගිය ශරීරය ඇති බවයි. ‘උස්සාවබින්දූව පලිම්පමානෝ’ යනු තණ අග රැඳුණු පිණි බිඳක් මෙන් තැවරී පවතින ලේ බිංදු ඇති බවයි. ‘අජ්ජ සුවේ’ යනු අද හෝ හෙට මේ පුරුෂයාගේ ජීවිතය නිරුද්ධ වන බවයි, ඉන් පසුව ජීවිතය නොපවතින බව අර්ථයයි.

522. Uttāsitanti āvutaṃ āropitaṃ. Pucimandassa sūleti nimbarukkhassa daṇḍena katasūle. Kena vaṇṇenāti kena kāraṇena. Jīva, bho, jīvitameva seyyoti, bho purisa, jīva. Kasmā? Sūlaṃ āropitassāpi hi te idha jīvitameva ito cutassa jīvitato satabhāgena sahassabhāgena seyyo sundarataroti.

522. උත්තාසිතං යනු අමුණන ලද හෙවත් තබන ලද යන්නයි. ‘පුචිමන්දස්ස සූලේ’ යනු කොහොඹ ගසක ලීයෙන් කළ උලෙහිය. ‘කේන වණ්ණේන’ යනු කුමන කරුණක් නිසාද යන්නයි. ‘‘එම්බා පුරුෂය, ජීවත් වන්න, ජීවත් වීමම ශ්‍රේෂ්ඨය’’ යනු කුමන හේතුවක් නිසාද යත්; උල තබා සිටියද ඔබට මෙහි ජීවත් වීම, මරණයට පත්වන ඔබට වඩා සිය ගුණයකින් හෝ දහස් ගුණයකින් යහපත් වන බැවිනි.

Evaṃ tena raññā pucchito so peto attano adhippāyaṃ pakāsento –

මෙසේ ඒ රජු විසින් විමසන ලද ඒ ප්‍රේතයා තමාගේ අදහස ප්‍රකාශ කරමින්—

523.

523.

‘‘Sālohito esa ahosi mayhaṃ, ahaṃ sarāmi purimāya jātiyā;

Disvā ca me kāruññamahosi rāja, mā pāpadhammo nirayaṃ patāyaṃ.

‘‘රජතුමනි, මොහු මාගේ ඥාතියෙක්ව සිටියේය. මම මාගේ පෙර ආත්මය සිහි කරමි. පවිටු ගති ඇති මොහු නිරයට නොවැටේවායි මොහුව දැක මා තුළ කරුණාවක් ඇති විය.’’

524.

524.

‘‘Ito [Pg.205] cuto licchavi esa poso, satthussadaṃ nirayaṃ ghorarūpaṃ;

Upapajjati dukkaṭakammakārī, mahābhitāpaṃ kaṭukaṃ bhayānakaṃ.

‘‘ලිච්ඡවී රජතුමනි, අකුසල් කළා වූ මොහු මෙයින් චුත වී, පව් කරන්නන්ගෙන් පිරී පවතින, බිහිසුණු රූප ඇති, මහා දැවිල්ලෙන් යුක්ත වූ, කටුක වූ ද භයානක වූ ද නිරයට පැමිණෙන්නේය.’’

525.

525.

‘‘Anekabhāgena guṇena seyyo, ayameva sūlo nirayena tena;

Ekantadukkhaṃ kaṭukaṃ bhayānakaṃ, ekantatibbaṃ nirayaṃ patāyaṃ.

‘‘ඒ නිරයට වඩා මේ උලෙහි සිටීම බොහෝ ගුණයකින් යහපත්ය. ලිච්ඡවී රජතුමනි, මොහු මෙයින් චුත වූ කල ඒකාන්තයෙන්ම දුක්ඛිත වූ, කටුක වූ, භයානක වූ ද අතිශයින් තියුණු වූ ද නිරයට වැටෙන්නේය.’’

526.

526.

‘‘Idañca sutvā vacanaṃ mameso, dukkhūpanīto vijaheyya pāṇaṃ;

Tasmā ahaṃ santike na bhaṇāmi, mā mekato jīvitassūparodho’’ti. –

‘‘මාගේ මේ වචන ඇසීමෙන් නිරයෙහි දුක පිළිබඳව ඇති වන කනගාටුව නිසා මොහු ප්‍රාණය අත්හරින්නට පුළුවන. එබැවින් මොහුගේ ජීවිතයට මා නිසා බාධාවක් නොවේවායි සිතා මම මොහු ඉදිරියේ මේ වචන පවසන්නේ නැත. ඒ වෙනුවට ‘පින්වත, ජීවත් වන්න, ජීවත් වීමම උතුම්ය’ යන වචනයම පවසමි.’’

Catasso gāthā abhāsi.

(ඔහු) ගාථා සතරක් ප්‍රකාශ කළේය.

523. Tattha sālohito samānalohito yonisambandhena sambandho, ñātakoti attho. Purimāya jātiyāti purimattabhāve. Mā pāpadhammo nirayaṃ patāyanti ayaṃ pāpadhammo puriso nirayaṃ mā pati, mā nirayaṃ upapajjīti imaṃ disvā me kāruññaṃ ahosīti yojanā.

523. එහි ‘සා‍ලෝහිතෝ’ යනු සමාන ලේ ඇති, පරම්පරා සම්බන්ධතාවයෙන් බැඳුණු ඥාතියා යන්නයි. ‘පුරිමාය ජාතියා’ යනු පෙර ආත්ම භවයේදී යන්නයි. ‘මා පාපධම්මෝ නිරයං පතායං’ යනු පව්කාර වූ මේ මිනිසා නිරයට නොවැටේවා, නිරයෙහි නූපදීවා යන අර්ථය දැක මා තුළ කරුණාව ඇති වූ බව දැක්වෙන යෙදුමකි.

524. Sattussadanti pāpakārīhi sattehi ussannaṃ, atha vā pañcavidhabandhanaṃ, mukhe tattalohasecanaṃ, aṅgārapabbatāropanaṃ, lohakumbhipakkhepanaṃ, asipattavanappavesanaṃ, vettaraṇiyaṃ samotaraṇaṃ, mahāniraye pakkhepoti. Imehi sattahi pañcavidhabandhanādīhi dāruṇakāraṇehi ussannaṃ, uparūpari nicitanti attho. Mahābhitāpanti mahādukkhaṃ, mahāaggisantāpaṃ vā. Kaṭukanti aniṭṭhaṃ. Bhayānakanti bhayajanakaṃ.

524. ‘සත්තොස්සදං’ යනු පව් කරන්නන්ගෙන් පිරුණු යන්නයි. එසේත් නැත්නම් පංචවිධ බන්ධනයන්ගෙන් ද, මුවට රත් කළ ලෝදිය වත් කිරීමෙන් ද, අඟුරු පර්වතයට නැංවීමෙන් ද, ලෝකුඹු නිරයෙහි දැමීමෙන් ද, අසිපත් වනයට ඇතුළු කිරීමෙන් ද, වේතරණී නදියට බැසීමෙන් ද සහ මහා නිරයෙහි දැමීමෙන් ද යන මේ කාරණා හතෙන් හා පංචවිධ බන්ධනාදියෙන් යුක්ත වූ දරුණු දඬුවම් බහුලව ඇති, එක පිට එක රැස් වූ නිරය යන්නයි. ‘මහාභිතාපං’ යනු මහා දුක් ඇති හෝ මහා ගින්නෙන් තැවෙන යන්නයි. ‘කටුකං’ යනු අනිෂ්ට වූ (අකමැති විය යුතු) දෙයයි. ‘භයානකං’ යනු බිය උපදවන දෙයයි.

525. Anekabhāgena guṇenāti anekakoṭṭhāsena ānisaṃsena. Ayameva sūlo nirayena tenāti tato imassa uppattiṭṭhānabhūtato nirayato ayameva sūlo seyyoti. Nissakke hi [Pg.206] idaṃ karaṇavacanaṃ. Ekanta tibbanti ekanteneva tikhiṇadukkhaṃ, niyatamahādukkhanti attho.

525. ‘අනේකභාගේන ගුණේන’ යනු බොහෝ කොටස්වලින් යුත් ආනිසංසයෙන් යන්නයි. ‘අයමේව සූලෝ නිරයේන තේන’ යනු මොහු උපදින්නට නියමිත ඒ නිරයට වඩා මේ උලම උතුම් බවයි. මෙහි ‘නිරයේන’ යන්නෙහි පංචමී විභක්තියේ අර්ථය ගැබ්ව ඇත. ‘ඒකන්තතිබ්බං’ යනු ඒකාන්තයෙන්ම තියුණු වූ දුක් ඇති, නියත වූ මහා දුක් ඇති යන්නයි.

526. Idañca sutvā vacanaṃ mamesoti ‘‘ito cuto’’tiādinā vuttaṃ mama vacanaṃ sutvā eso puriso dukkhūpanīto mama vacanena nirayadukkhaṃ upanīto viya hutvā. Vijaheyya pāṇanti attano jīvitaṃ pariccajeyya. Tasmāti tena kāraṇena. Mā mekatoti ‘‘mayā ekato imassa purisassa jīvitassa uparodho mā hotū’’ti imassa santike idaṃ vacanaṃ ahaṃ na bhaṇāmi, atha kho ‘‘jīva, bho, jīvitameva seyyo’’ti idameva bhaṇāmīti adhippāyo.

526. ‘ඉදඤ්ච සුත්වා වචනං මමේසෝ’ යනු ‘මෙයින් චුත වී’ යනුවෙන් ආරම්භ වන මාගේ වචන අසා, මේ මිනිසා දුකට පත් වී මාගේ වචනයෙන් නිරයේ දුක සිහිපත් වී එයට පැමිණියාක් මෙන් වී, ‘විජහෙය්‍ය පාණං’ එනම් තමාගේ ජීවිතය අත්හරින්නේය යන්නයි. ‘තස්මා’ යනු ඒ හේතුවෙනි. ‘මා මේකතෝ’ යනු මා නිසා මොහුගේ ජීවිතයට බාධාවක් නොවේවායි සිතා, මොහු ඉදිරියේ මම ඒ (නිරය පිළිබඳ) වචනය පවසන්නේ නැත. එහෙත් ‘පින්වත, ජීවත් වන්න, ජීවත් වීමම උතුම්ය’ යන මේ වචනය පවසන බව අදහසයි.

Evaṃ petena attano adhippāye pakāsite puna rājā petassa pavattiṃ pucchituṃ okāsaṃ karonto imaṃ gāthamāha –

මෙලෙස ප්‍රේතයා විසින් තමාගේ අදහස ප්‍රකාශ කළ විට, නැවතත් රජතුමා ප්‍රේතයාගේ තොරතුරු විමසීමට අවස්ථාව ලබා ගනිමින් මේ ගාථාව පැවසුවේය.

527.

527.

‘‘Aññāto eso purisassa attho, aññampi icchāmase pucchituṃ tuvaṃ;

Okāsakammaṃ sace no karosi, pucchāma taṃ no na ca kujjhitabba’’nti.

‘‘යක්ෂය, ඒ මිනිසා පිළිබඳ කාරණය අප තේරුම් ගතිමු. අපට ඔබෙන් තවත් දෙයක් විමසන්නට වුවමනාය. ඔබ අපට අවස්ථාව ලබා දෙන්නේ නම් අප එය විමසන්නෙමු. අප කෙරෙහි කෝප නොවිය යුතුය.’’

528.

528.

‘‘Addhā paṭiññā me tadā ahu, nācikkhaṇā appasannassa hoti;

Akāmā saddheyyavacoti katvā, pucchassu maṃ kāmaṃ yathā visayha’’nti. –

‘‘ලිච්ඡවී රජතුමනි, සැබවින්ම එකල මා තුළ පිළිතුරු දීමේ එකඟතාවක් තිබුණි. කරුණු පැහැදිලි නොකිරීම සිදු වන්නේ ප්‍රසාදයක් නැති තැනැත්තාටය. නමුත් දැන් මම අකමැත්තෙන් වුවද ඔබ විශ්වාස කරන වචන ඇති කෙනෙකු වී සිටිමි. එබැවින් ඔබ කැමති දෙයක් විමසන්න. මා දන්නා ප්‍රමාණයට හා මාගේ ඥාන ශක්තියට අනුව මම එය ප්‍රකාශ කරන්නෙමි.’’

Imā rañño petassa ca vacanapaṭivacanagāthā.

මෙම ගාථා රජුගේ සහ ප්‍රේතයාගේ දෙබස් ඇතුළත් ගාථාවන්ය.

527. Tattha aññātoti avagato. Icchāmaseti icchāma. Noti amhākaṃ. Na ca kujjhitabbanti ‘‘ime manussā yaṃkiñci pucchantī’’ti kodho na kātabbo.

527. එහි ‘අඤ්ඤාතෝ’ යනු අවබෝධ කරගත් යන්නයි. ‘ඉච්ඡාමසේ’ යනු කැමති වන්නෙමු යන්නයි. ‘නෝ’ යනු අපට යන්නයි. ‘න ච කුජ්ඣිතබ්බං’ යනු ‘මේ මිනිසුන් ඕනෑම දෙයක් අසති’ යනුවෙන් කෝප නොවිය යුතු බවයි.

528. Addhāti ekaṃsena. Paṭiññā meti ñāṇavasena mayhaṃ ‘‘pucchassū’’ti paṭiññā, okāsadānanti attho. Tadā ahūti tasmiṃ kāle [Pg.207] paṭhamadassane ahosi. Nācikkhaṇā appasannassa hotīti akathanā appasannassa hoti. Pasanno eva hi pasannassa kiñci katheti. Tvaṃ pana tadā mayi appasanno, ahañca tayi, tena paṭijānitvā kathetukāmo nāhosi. Idāni panāhaṃ tuyhaṃ akāmā saddheyyavaco akāmo eva saddhātabbavacano iti katvā iminā kāraṇena. Pucchassu maṃ kāmaṃ yathā visayhanti tvaṃ yathā icchasi, tamatthaṃ maṃ pucchassu. Ahaṃ pana yathā visayhaṃ yathā mayhaṃ sahituṃ sakkā, tathā attano ñāṇabalānurūpaṃ kathessāmīti adhippāyo.

528. ‘අද්ධා’ යනු ඒකාන්තයෙන්ම යන්නයි. ‘පටීඤ්ඤා මේ’ යනු මාගේ ඥානය අනුව ‘විමසන්න’ යනුවෙන් අවසර දීමයි. ‘නාසික්ඛණා අප්පසන්නස්ස හෝති’ යනු කරුණු නොකීම අප්‍රසන්න වූ තැනැත්තාට සිදු වන්නකි. ප්‍රසන්න වූ තැනැත්තාම ප්‍රසන්න වූ තැනැත්තාට යමක් පවසයි. ඔබ එකල මා කෙරෙහි අප්‍රසන්නව සිටි නිසාත්, මම ඔබ කෙරෙහි අප්‍රසන්නව සිටි නිසාත් පිළිතුරු දීමට අදහසක් තිබුණේ නැත. එහෙත් දැන් මම අකමැත්තෙන් වුවද විශ්වාස කළ යුතු වචන ඇත්තෙක් වෙමි. ‘පුච්ඡස්සු මං කාමං යථා විසයං’ යනු ඔබ කැමති පරිදි එම කාරණය මාගෙන් විමසන්න යන්නයි. මම මට හැකි පමණින් හා මාගේ ඥාන ශක්තියට අනුව පිළිතුරු දෙන්නෙමි යන්න අදහසයි.

Evaṃ petena pucchanāya okāse kate rājā –

මේ අයුරින් ප්‍රේතයා විසින් විමසීමට අවසර දුන් කල්හි රජතුමා මෙසේ පැවසුවේය.

529.

529.

‘‘Yaṃ kiñcahaṃ cakkhunā passisāmi,Sabbampi tāhaṃ abhisaddaheyyaṃ;

Disvāva taṃ nopi ce saddaheyyaṃ,Kareyyāsi me yakkha niyassakamma’’nti. –

‘‘යක්ෂය, මම මාගේ ඇසින් යමක් දකින්නෙම්ද, ඒ සියල්ල මම එලෙසම විශ්වාස කරමි. යම් හෙයකින් එය දැකලත් මම විශ්වාස නොකරන්නෙම් නම්, යක්ෂය, ඔබ මට නිග්‍රහ (දඬුවම්) කරන්න.’’

Gāthamāha. Tassattho – ahaṃ yaṃ kiñcideva cakkhunā passissāmi, taṃ sabbampi tatheva ahaṃ abhisaddaheyyaṃ, taṃ pana disvāva taṃ vacanaṃ nopi ce saddaheyyaṃ. Yakkha, mayhaṃ niyassakammaṃ niggahakammaṃ kareyyāsīti. Atha vā yaṃ kiñcahaṃ cakkhunā passissāmīti ahaṃ yaṃ kiñcideva cakkhunā passissāmi acakkhugocarassa adassanato. Sabbampi tāhaṃ abhisaddaheyyanti sabbampi te ahaṃ diṭṭhaṃ sutaṃ aññaṃ vā abhisaddaheyyaṃ. Tādiso hi mayhaṃ tayi abhippasādoti adhippāyo. Pacchimapadassa pana yathāvuttova attho.

එම ගාථාවේ අර්ථය නම්, මම යමක් ඇසින් දකින්නෙම්ද, ඒ සියල්ල ඒ අයුරින්ම විශ්වාස කරමි. එසේ දැකලත් මම ඒ වචනය විශ්වාස නොකරන්නේ නම්, යක්ෂය, ඔබ මට නිග්‍රහ කරන්න යන්නයි. තවත් ක්‍රමයකින් පවසතොත්, ඇසට පෙනෙන යමක් වේද මම එය දකිමි. ඇසට විෂය නොවන දේ දැකිය නොහැකි බැවිනි. ‘සබ්බම්පි තාහං අභිසද්දහෙය්‍යං’ යනු ඔබ දුටු, ඇසූ හෝ වෙනත් ඕනෑම දෙයක් මම විශ්වාස කරමි යන්නයි. ඔබ කෙරෙහි මාගේ එබඳු ප්‍රසාදයක් ඇත යන්න මෙහි අදහසයි. අවසාන පදයේ අර්ථය පෙර කී පරිදිම වේ.

Taṃ sutvā peto –

එය අසා ප්‍රේතයා මෙසේ පැවසුවේය.

530.

530.

‘‘Saccappaṭiññā tava mesā hotu, sutvāna dhammaṃ labha suppasādaṃ;

Aññatthiko no ca paduṭṭhacitto, yaṃ te sutaṃ asutañcāpi dhammaṃ;

Sabbampi akkhissaṃ yathā pajāna’’nti. – gāthamāha[Pg.208];

Ito paraṃ –

‘‘ඔබගේ ඒ පොරොන්දුව සත්‍ය වේවා. ධර්මය අසා වඩාත් පැහැදීමට පත් වන්න. ඔබ ඇසූ හෝ නෑසූ සියලු ධර්මයන් මා දන්නා පරිදි, දූෂිත නොවන සිතින් යුතුව මම ඔබට පවසන්නෙමි.’’ මෙයින් පසු (මෙසේ කීවේය):

531.

531.

‘‘Setena assena alaṅkatena, upayāsi sūlāvutakassa santike;

Yānaṃ idaṃ abbhutaṃ dassaneyyaṃ, kissetaṃ kammassa ayaṃ vipākoti.

‘‘ඔබ ආභරණවලින් සැරසූ සුදු අශ්වයෙකු පිට නැගී උල තැබූ මේ මිනිසා වෙත පැමිණෙන්නෙහිය. දර්ශනීය වූ මේ අසිරිමත් වාහනය කිනම් කර්මයක ඵලයක්ද? මෙබඳු විපාකයක් ලැබීමට කළ කර්මය කුමක්ද?’’

532.

532.

‘‘Vesāliyā nagarassa majjhe, cikkhallamagge narakaṃ ahosi;

Gosīsamekāhaṃ pasannacitto, setaṃ gahetvā narakasmiṃ nikkhipiṃ.

‘‘වෛශාලී නගරය මධ්‍යයෙහි මඩ සහිත මාර්ගයක වළක් තිබුණි. මම පැහැදුණු සිතින් යුතුව ගව හිසක අස්ථියක් ගෙන ඒ මඩ වළෙහි (පාලමක් ලෙස) තැබුවෙමි.’’

533.

533.

‘‘Etasmiṃ pādāni patiṭṭhapetvā, mayañca aññe ca atikkamimhā;

Yānaṃ idaṃ abbhutaṃ dassaneyyaṃ, tasseva kammassa ayaṃ vipākoti.

‘‘එහි පය තබමින් අප සහ අනෙක් අයද (මඩෙහි නොගැලී) එතෙර වීමු. දර්ශනීය වූ මේ අසිරිමත් වාහනය ඒ කර්මයේම ඵලයකි. මෙය එම කර්මයේම විපාකයකි.’’

534.

534.

‘‘Vaṇṇo ca te sabbadisā pabhāsati, gandho ca te sabbadisā pavāyati;

Yakkhiddhipattosi mahānubhāvo, naggo cāsi kissa ayaṃ vipākoti.

‘‘ඔබගේ සිරුරු පැහැය සියලු දිශාවන් බබළවයි. ඔබගේ සුවඳ දසත පැතිරෙයි. ඔබ සෘද්ධිමත් මහා ආනුභාව සම්පන්න යක්ෂයෙකි. ඔබ නග්න නොවී සිටීමට හේතු වූ මේ විපාකය කිනම් කර්මයකින් ලැබුණක්ද?’’

535.

535.

‘‘Akkodhano niccapasannacitto, saṇhāhi vācāhi janaṃ upemi;

Tasseva kammassa ayaṃ vipāko, dibbo me vaṇṇo satataṃ pabhāsati.

‘‘ලිච්ඡවී රජතුමනි, මම පෙර ක්‍රෝධ නොකරන, නිතරම පැහැදුණු සිතින් යුක්ත වූවෙක් වීමි. මෘදු වචනයෙන් ජනයා ඇසුරු කළෙමි. ඒ කර්මයේම විපාකයක් ලෙස මාගේ මේ දිව්‍යමය වර්ණය නිරන්තරයෙන් බබළන්නේය.’’

536.

536.

‘‘Yasañca kittiñca dhamme ṭhitānaṃ, disvāna mantemi pasannacitto;

Tasseva kammassa ayaṃ vipāko, dibbo me gandho satataṃ pavāyati.

‘‘මම පෙර භවයෙහි ධර්මයෙහි පිහිටි අයගේ යසස හා කීර්තිය දැක පැහැදුණු සිතින් යුතුව ඔවුන්ට ප්‍රශංසා කළෙමි. ඒ කර්මයේම විපාකය මෙයයි, මාගේ සිරුරෙන් නිරන්තරයෙන්ම මෙම දිව්‍යමය සුවඳ විහිදෙයි.’’

537.

537.

‘‘Sahāyānaṃ [Pg.209] titthasmiṃ nhāyantānaṃ, thale gahetvā nidahissa dussaṃ;

Khiḍḍatthiko no ca paduṭṭhacitto, tenamhi naggo kasirā ca vuttīti.

‘‘පෙර ජල තොටුපළක ස්නානය කරමින් සිටි යහළුවන්ගේ ගොඩබිම තබා තිබූ වස්ත්‍ර සෙල්ලමට මෙන් මම සඟවා තැබුවෙමි. දූෂිත සිතකින් එය නොකළ නමුත්, ඒ හේතුවෙන් මම දැන් නග්න වූයෙමි, ඉතා දුක්ඛිත ජීවිතයක්ද ගෙවන්නෙමි.’’

538.

538.

‘‘Yo kīḷamāno pakaroti pāpaṃ, tassedisaṃ kammavipākamāhu;

Akīḷamāno pana yo karoti, kiṃ tassa kammassa vipākamāhūti.

‘‘යමෙක් කෙළිලොල් බවින් යුතුව අකුසල් කරයිද, ඔහුට මෙවැනි කර්ම විපාක ලැබෙන බව පවසති. එසේ නම් කෙළිලොල් බවින් තොරව දූෂිත සිතින් යුතුව යමෙක් අකුසල් කරයිද, ඔහුට ලැබෙන කර්ම විපාකය කෙබඳු වේ යැයි පඬිවරු පවසත්ද?’’

539.

539.

‘‘Ye duṭṭhasaṅkappamanā manussā, kāyena vācāya ca saṃkiliṭṭhā;

Kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ, asaṃsayaṃ te nirayaṃ upenti.

‘‘යම් මනුෂ්‍යයෝ දූෂිත සංකල්පනා සහිත සිත් ඇත්තෝ වෙත්ද, කයින් හා වචනයෙන් අකුසල් කෙරෙත්ද, ඔවුහු ශරීරය බිඳී මරණින් මතු නිසැකවම නිරයට පැමිණෙති.’’

540.

540.

‘‘Apare pana sugatimāsamānā, dāne ratā saṅgahitattabhāvā;

Kāyassa bhedā abhisamparāyaṃ, asaṃsayaṃ te sugatiṃ upentī’’ti. –

‘‘අනෙක් මනුෂ්‍යයෝ සුගතිය පතමින්, දානයෙහි ඇලුනෝව, අනුන්ට සංග්‍රහ කරන ගති ඇත්තෝ වෙත්ද, ඔවුහු ශරීරය බිඳී මරණින් මතු නිසැකවම සුගතියට පැමිණෙති.’’

Tesaṃ ubhinnaṃ vacanapaṭivacanagāthā honti.

ඔවුන් දෙදෙනාගේ ප්‍රශ්න හා පිළිතුරු ඇතුළත් ගාථා මෙසේය.

530. Tattha saccappaṭiññā tava mesā hotūti ‘‘sabbampi tāhaṃ abhisaddaheyya’’nti tava esā paṭiññā mayhaṃ saccaṃ hotu. Sutvāna dhammaṃ labha suppasādanti mayā vuccamānaṃ dhammaṃ sutvā sundaraṃ pasādaṃ labhassu. Aññatthikoti ājānanatthiko. Yathā pajānanti yathā aññopi pajānanto, ‘‘yathāpi ñāta’’nti vā mayā yathā ñātanti attho.

530. එහි ‘සච්චප්පටිඤ්ඤා තව මේසා හෝතු’ යනු ‘මා ඒ සියල්ලම විශ්වාස කරන්නෙමි’ යන ඔබගේ ඒ ප්‍රතිඥාව මට සත්‍යයක් වේවා යන්නයි. ‘සුත්වාන ධම්මං ලභ සුප්පසාදං’ යනු මා පවසන ධර්මය අසා යහපත් ප්‍රසාදයක් ලබා ගන්න යන්නයි. ‘අඤ්ඤත්ථිකෝ’ යනු (යමක්) දැනගැනීමට කැමති තැනැත්තායි. ‘යථා පජානන්ති’ යනු අන් අය දන්නා පරිදි හෝ ‘යථාපි ඤාතං’ යනු මා දන්නා පරිදි යන්න මෙහි අර්ථයයි.

531. Kissetaṃ kammassa ayaṃ vipākoti kissetaṃ kissa nāma etaṃ, kissa kammassa ayaṃ vipāko. Etanti vā nipātamattaṃ, kissa kammassāti yojanā. ‘‘Kissa te’’ti ca keci paṭhanti.

531. ‘කිස්සේතං කම්මස්ස අයං විපාකෝ’ යනු මෙය කිනම් නම් වූ කර්මයක, කිනම් කර්මයක විපාකයක්ද යන්නයි. ‘ඒතං’ යනු නිපාත පදයකි, කිනම් කර්මයකද යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි. ඇතැම්හු ‘කිස්ස තේ’ කියාද කියවති.

532-33. Cikkhallamaggeti [Pg.210] cikkhallavati pathamhi. Narakanti āvāṭaṃ. Ekāhanti ekaṃ ahaṃ. Narakasmiṃ nikkhipinti yathā kaddamo na akkamīyati, evaṃ tasmiṃ cikkhallāvāṭe ṭhapesiṃ. Tassāti tassa gosīsena setukaraṇassa.

532-33. ‘චික්ඛල්ලමග්ගේ’ යනු මඩ සහිත මාර්ගයෙහිය. ‘නරකං’ යනු වළයි. ‘ඒකාහං’ යන්න ‘ඒකං අහං’ ලෙස පද බෙදිය යුතුය. ‘නරකස්මිං නික්ඛිපිං’ යනු මඩ පෑගෙන නොපෑගෙන ලෙස මඩ වළෙහි (ගව හිස) තැබුවෙමි යන්නයි. ‘තස්ස’ යනු ගව හිස් කබලකින් ඒ දණ්ඩක් තැනීමේ ඒ කුසල කර්මයයි.

536-7. Dhamme ṭhitānanti dhammacārīnaṃ samacārīnaṃ. Mantemīti kathemi kittayāmi. Khiḍḍatthikoti hasādhippāyo. No ca paduṭṭhacittoti dussasāmike na dūsitacitto, na avaharaṇādhippāyo nāpi vināsādhippāyoti attho.

536-7. ‘ධම්මේ ඨිතානං’ යනු ධර්මයෙහි හැසිරෙන, සමව හැසිරෙන අයගේය. ‘මන්තේමි’ යනු පවසමි, ප්‍රශංසා කරමි යන්නයි. ‘ඛිඩ්ඩත්ථිකෝ’ යනු සිනාසීමේ හා කෙළිලොල් බවේ අදහසින් යුතුව යන්නයි. ‘නෝ ච පදුට්ඨ චිත්තෝ’ යනු වස්ත්‍ර අයිතිකරු කෙරෙහි දූෂිත සිතක් නොවූ බවයි, සොරකම් කිරීමේ හෝ විනාශ කිරීමේ අදහසක් නොවූ බව මෙහි අර්ථයයි.

538. Akīḷamānoti akhiḍḍādhippāyo, lobhādīhi dūsitacitto. Kiṃ tassa kammassa vipākamāhūti tassa tathā katassa pāpakammassa kīva kaṭukaṃ dukkhavipākaṃ paṇḍitā āhu.

538. ‘අකීළමානෝ’ යනු කෙළිලොල් බවේ අදහසින් තොරව, ලෝභාදී කෙලෙසුන්ගෙන් දූෂිත වූ සිතින් යුතුව යන්නයි. ‘කිං තස්ස කම්මස්ස විපාකමාහූ’ යනු එසේ කරන ලද අකුසල කර්මයට කෙතරම් දරුණු වූ දුක් විපාකයක් පඬිවරු පවසත්ද යන්නයි.

539-40. Duṭṭhasaṅkappamanāti kāmasaṅkappādivasena dūsitamanovitakkā, etena manoduccaritamāha. Kāyena vācāya ca saṃkiliṭṭhāti pāṇātipātādivasena kāyavācāhi malinā. Āsamānāti āsīsamānā patthayamānā.

539-40. ‘දුට්ඨසංකප්පමනා’ යනු කාම සංකල්පාදිය හේතුවෙන් දූෂිත වූ මානසික සිතුවිලි ඇති බවයි, මෙයින් මනෝ දුසිරිත ගැන කියවේ. ‘කායේන වාචාය ච සංකිලිට්ඨා’ යනු ප්‍රාණාඝාතාදිය හේතුවෙන් කය හා වචනය කිලිටි කරගත් බවයි. ‘ආසමානා’ යනු පතමින්, බලාපොරොත්තු වෙමින් යන්නයි.

Evaṃ petena saṅkhepeneva kammaphalesu vibhajitvā dassitesu taṃ asaddahanto rājā –

මෙසේ ප්‍රේතයා විසින් ඉතා සංක්ෂිප්තව කර්ම ඵල විභජනය කර පෙන්වූ කල්හී, එය විශ්වාස නොකරන රජතුමා -

541.

541.

‘‘Taṃ kinti jāneyyamahaṃ avecca, kalyāṇapāpassa ayaṃ vipāko;

Kiṃ vāhaṃ disvā abhisaddaheyyaṃ, ko vāpi maṃ saddahāpeyya eta’’nti. –

‘‘කුසල් අකුසල්වල මෙම විපාකය මම නිසැකවම දැනගන්නේ කෙසේද? මා කුමක් දැක මෙය විශ්වාස කළ යුතුද? කිනම් පණ්ඩිතයෙක් මාව මෙය විශ්වාස කරවනු ඇත්ද? එය මට පවසන්න.’’

Gāthamāha. Tattha taṃ kinti jāneyyamahaṃ aveccāti yoyaṃ tayā ‘‘ye duṭṭhasaṅkappamanā manussā, kāyena vācāya ca saṃkiliṭṭhā’’tiādinā. ‘‘Apare pana sugatimāsamānā’’tiādinā ca kalyāṇassa pāpassa ca kammassa vipāko vibhajitvā vutto, taṃ kinti kena kāraṇena ahaṃ avecca [Pg.211] aparapaccayabhāvena saddaheyyaṃ. Kiṃ vāhaṃ disvā abhisaddaheyyanti kīdisaṃ vā panāhaṃ paccakkhabhūtaṃ nidassanaṃ disvā paṭisaddaheyyaṃ. Ko vāpi maṃ saddahāpeyya etanti ko vā viññū puriso paṇḍito etamatthaṃ maṃ saddahāpeyya, taṃ kathehīti attho.

යැයි මෙම ගාථාව පැවසීය. එහි ‘තං කින්ති ජානෙය්‍යමහං අවෙච්ච’ යනු ඔබ විසින් ‘දූෂිත සිතුවිලි ඇති මනුෂ්‍යයෝ’ යනාදී ලෙසත්, ‘අනෙක් අය සුගතිය පතමින්’ යනාදී ලෙසත් බෙදා දක්වන ලද කුසල් හා අකුසල් කර්මයන්ගේ විපාකය, කිනම් කරුණක් නිසා මම අන්‍ය ප්‍රත්‍යයකින් තොරව නිසැකවම විශ්වාස කරම්ද යන්නයි. ‘කිං වාහං දිස්වා අභිසද්දහෙය්‍යං’ යනු කිනම් ප්‍රත්‍යක්ෂ සාක්ෂියක් දැක මා මෙය නැවතත් විශ්වාස කළ යුතුද යන්නයි. ‘කෝ වාපි මං සද්දහාපෙය්‍ය ඒතං’ යනු කිනම් නුවණැති පණ්ඩිතයෙක් මට මෙය විශ්වාස කරවන්නේද, එය මට පවසන්න යන්න මෙහි අර්ථයයි.

Taṃ sutvā peto kāraṇena tamatthaṃ tassa pakāsento –

එය අසා ප්‍රේතයා කරුණු සහිතව රජුට එම කරුණ පැහැදිලි කරමින් -

542.

542.

‘‘Disvā ca sutvā abhisaddahassu, kalyāṇapāpassa ayaṃ vipāko;

Kalyāṇapāpe ubhaye asante, siyā nu sattā sugatā duggatā vā.

‘‘ප්‍රත්‍යක්ෂ ලෙස දැකීමෙන් හා ධර්මය ඇසීමෙන් කුසල් අකුසල්වල මේ විපාකය විශ්වාස කරන්න. කුසල් හා අකුසල් යන දෙකම නැති කල්හී, සත්වයෝ සුගතිගාමී හෝ දුගතිගාමී වන්නාහුද?’’

543.

543.

‘‘No cettha kammāni kareyyuṃ maccā, kalyāṇapāpāni manussaloke;

Nāhesuṃ sattā sugatā duggatā vā, hīnā paṇītā ca manussaloke.

‘‘ඉදින් මේ මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි සත්වයෝ කුසල් හා අකුසල් කර්ම නොකරන්නාහු නම්, මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි සත්වයෝ සුගතිගාමී හෝ දුගතිගාමී නොවන්නාහ, හීන හෝ ප්‍රණීත නොවන්නාහ.’’

544.

544.

‘‘Yasmā ca kammāni karonti maccā, kalyāṇapāpāni manussaloke;

Tasmā hi sattā sugatā duggatā vā, hīnā paṇītā ca manussaloke.

‘‘යම් හෙයකින් සත්වයෝ මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි කුසල් හා අකුසල් කර්ම කෙරෙත්ද, ඒ නිසාම මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි සත්වයෝ සුගතිගාමී හෝ දුගතිගාමී වෙති, හීන හෝ ප්‍රණීත වෙති.’’

545.

545.

‘‘Dvayajja kammānaṃ vipākamāhu, sukhassa dukkhassa ca vedanīyaṃ;

Tā devatāyo paricārayanti, paccenti bālā dvayataṃ apassino’’ti. –

‘‘සුචරිත සහ දුසිරිත කර්මයන්ගේ සැප හා දුක් විපාක දෙවැදෑරුම් වන බව පඬිවරු පවසති. දෙවියෝ ඒ විපාක දකිමින් (විශ්වාස කරමින්) දෙව්ලොව සැප විඳිති. බාලයෝ (නොදන්නාහු) ඒ ද්විවිධ විපාක නොදකිමින් නිරය ආදියෙහි පැසෙති.’’

Gāthā abhāsi.

යන ගාථා පැවසීය.

542. Tattha disvā cāti paccakkhato disvāpi. Sutvāti dhammaṃ sutvā tadanusārena nayaṃ nento anuminanto. Kalyāṇapāpassāti kusalassa akusalassa ca kammassa ayaṃ sukho ayaṃ dukkho ca vipākoti abhisaddahassu. Ubhaye asanteti kalyāṇe pāpe cāti duvidhe kamme avijjamāne. Siyā nu sattā sugatā duggatā vāti ‘‘ime sattā [Pg.212] sugatiṃ gatā duggatiṃ gatā vā, sugatiyaṃ vā aḍḍhā duggatiyaṃ daliddā vā’’ti ayamattho kiṃ nu siyā kathaṃ sambhaveyyāti attho.

542. එහි ‘දිස්වා ච’ යනු ප්‍රත්‍යක්ෂ ලෙස දැකීමෙනි. ‘සුත්වා’ යනු ධර්මය අසා ඒ අනුව නය මෙහෙයවා අනුමාන කිරීමෙනි. ‘කල්‍යාණපාපස්ස’ යනු කුසල් අකුසල් කර්මයේ මේ සැප විපාකයයි, මේ දුක් විපාකයයි කියා විශ්වාස කරන්න යන්නයි. ‘උභයේ අසන්තේ’ යනු කුසල් හා අකුසල් යන දෙකම නොමැති කල්හිය. ‘සියා නු සත්තා සුගතා දුග්ගතා වා’ යනු ‘මේ සත්වයෝ සුගතිගාමී වූවාද දුගතිගාමී වූවාද, සුගතියෙහි ධනවත් වූවාද දුගතියෙහි දිළිඳු වූවාද’ යන අර්ථය කෙසේ නම් විය හැකිද, කෙසේ නම් සිදුවිය හැකිද යන්න මෙහි අර්ථයයි.

543-4. Idāni yathāvuttamatthaṃ ‘‘no cettha kammānī’’ti ca ‘‘yasmā ca kammānī’’ti ca gāthādvayena byatirekato anvayato ca vibhāveti. Tattha hīnā paṇītāti kularūpārogyaparivārādīhi hīnā uḷārā ca.

543-4. දැන් කලින් පැවසූ අර්ථයම ‘නෝ චේත්ථ කම්මානි’ සහ ‘යස්මා ච කම්මානි’ යන ගාථා දෙකෙන් ව්‍යතිරේක (නොකිරීමෙන්) සහ අන්වය (කිරීමෙන්) මගින් පැහැදිලි කරයි. එහි ‘හීනා පණීතා’ යනු කුලය, රූපය, නිරෝගී බව සහ පිරිවර ආදියෙන් පහත් වූ සහ උසස් වූ අයයි.

545. Dvayajja kammānaṃ vipākamāhūti dvayaṃ duvidhaṃ ajja idāni kammānaṃ sucaritaduccaritānaṃ vipākaṃ vadanti kathenti. Kiṃ tanti āha ‘‘sukhassa dukkhassa ca vedanīya’’nti, iṭṭhassa ca aniṭṭhassa ca anubhavanayoggaṃ. Tā devatāyo paricārayantīti ye ukkaṃsavasena sukhavedanīyaṃ vipākaṃ paṭilabhanti, te devaloke tā devatā hutvā dibbasukhasamappitā indriyāni paricārenti. Paccenti bālā dvayataṃ apassinoti ye bālā kammañca kammaphalañcāti dvayaṃ apassantā asaddahantā, te pāpappasutā dukkhavedanīyaṃ vipākaṃ anubhavantā nirayādīsu kammunā paccenti dukkhaṃ pāpuṇanti.

545. ‘ද්වයජ්ජ කම්මානං විපාකමාහු’ යනු වර්තමානයෙහි සුචරිත සහ දුසිරිත කර්මවල දෙවැදෑරුම් විපාක පවසති යන්නයි. එය කුමක්ද යත් ‘සුඛස්ස දුක්ඛස්ස ච වේදනීයං’ යනු ඉෂ්ට සැපය සහ අනිෂ්ට දුක විඳීමට සුදුසු වූ යන්නයි. ‘තා දේවතායෝ පරිචාරයන්ති’ යනු යමෙක් උසස් ලෙස සැප විපාක ලබත්ද, ඔවුහු දෙව්ලොව දෙවියන් වී දිව්‍ය සැපයෙන් යුක්තව පංච ඉන්ද්‍රියන් පිනවති යන්නයි. ‘පච්චන්ති බාලා ද්වයතං අපස්සිනෝ’ යනු යම් අඥානයෝ කර්මය හා කර්ම ඵලය යන දෙකම නොදකිමින් විශ්වාස නොකරත්ද, අකුසල් කළ ඔවුහු දුක් විපාක විඳිමින් නිරය ආදියෙහි කර්ම බලයෙන් පැසෙති, දුකට පත්වෙති යන්නයි.

Evaṃ kammaphalaṃ saddahanto pana tvaṃ kasmā evarūpaṃ dukkhaṃ paccanubhavasīti anuyogaṃ sandhāya –

මෙසේ කර්ම ඵලය විශ්වාස කරන ඔබ මක්නිසා මෙවැනි දුකක් විඳින්නේදැයි විමසන අදහසින් යුතුව මෙසේ කීවේය.

546.

546.

‘‘Na matthi kammāni sayaṃkatāni, datvāpi me natthi yo ādiseyya;

Acchādanaṃ sayanamathannapānaṃ, tenamhi naggo kasirā ca vuttī’’ti. –

“ලිච්ඡවී රජතුමනි, මා විසින් (පෙර භවයන්හි) තමා විසින් ම කර ගන්නා ලද කුසල් කර්මයන් මට නැත. මහණ බමුණන්ට දන් දී මා හට පින් අනුමෝදන් කරවන කිසිවෙක් ද මට නැත. (යම් කුසල් කර්මයක් නිසා) දැන් මට වස්ත්‍ර, යහන් මෙන්ම ආහාර පාන ලැබෙන්නට තිබුණේ ද (එබඳු කර්ම මට නැත). ඒ කරුණ නිසා ම මම නිර්වස්ත්‍රව සිටිමි, දුකසේ ජීවිකාව ගෙවමි.”

Gāthamāha. Tattha na matthi kammāni sayaṃkatānīti yasmā sayaṃ attanā pubbe katāni puññakammāni mama natthi na vijjanti, yehi idāni acchādanādīni labheyyaṃ. Datvāpi me natthi yo ādiseyyāti yo samaṇabrāhmaṇānaṃ dānaṃ datvā ‘‘asukassa petassa hotū’’ti me ādiseyya uddiseyya, so natthi. Tenamhi naggo kasirā ca vuttīti tena duvidhenāpi kāraṇena idāni naggo niccoḷo amhi, kasirā dukkhā ca vutti jīvikā hotīti.

(මෙම) ගාථාව පැවසීය. එහි 'na matthi kammāni sayaṃkatāni' යනු - යම් කුසල් කර්මයන් නිසා දැන් ඇඳුම් පැළඳුම් ආදිය ලැබිය හැකි ද, තමා විසින් ම පෙර කරන ලද එබඳු පුණ්‍ය කර්මයන් මට නැත, විද්‍යමාන නොවේ යන්නයි. 'datvāpi me natthi yo ādiseyya' යනු - යමෙක් මහණ බමුණන්ට දන් දී “මෙම පින් අසවල් ප්‍රේතයාට වේවා” යි පවසා මා හට පින් පමුණුවන (අනුමෝදන් කරවන) කිසිවෙකු නැත යන්නයි. 'tenamhi naggo kasirā ca vutti' යනු - ඒ කරුණු දෙවදෑරුම නිසා ම දැන් මම වස්ත්‍ර රහිතව නිර්වස්ත්‍රව සිටිමි, දුක්ඛිත වූ ද කටුක වූ ද ජීවිකාවක් ඇත්තෙමි යන්න අර්ථයයි.

Taṃ [Pg.213] sutvā rājā tassa acchādanādilābhaṃ ākaṅkhanto –

එය ඇසූ රජතුමා ඔහුට වස්ත්‍ර ආදිය ලැබීම කැමති වන්නේ -

547.

547.

‘‘Siyā nu kho kāraṇaṃ kiñci yakkha, acchādanaṃ yena tuvaṃ labhetha;

Ācikkha me tvaṃ yadatthi hetu, saddhāyikaṃ hetuvaco suṇomā’’ti. –

“යක්ෂය (ප්‍රේතය), ඔබට ඇඳුම් පැළඳුම් ලැබිය හැකි යම් කිසි කරුණක් තිබිය හැකි ද? ඉදින් එබඳු හේතුවක් පවතී නම් මට පවසන්න. අපි විශ්වාස කටයුතු වූ ද, කරුණු සහිත වූ ද ඒ වචනය අසන්නෙමු.”

Gāthamāha. Tattha yenāti yena kāraṇena tvaṃ acchādanaṃ labhetha labheyyāsi, kiñci taṃ kāraṇaṃ siyā nu kho bhaveyya nu khoti attho. Yadatthīti yadi atthi.

(මෙම) ගාථාව පැවසීය. එහි 'yena' යනු - යම් කරුණකින් ඔබ වස්ත්‍ර ලබන්නේ ද, ඒ සඳහා යම් කිසි හේතුවක් තිබිය හැකි ද? යන අර්ථයයි. 'yadatthi' යනු - ඉදින් (එබඳු හේතුවක්) පවතී නම් යන්නයි.

Athassa peto taṃ kāraṇaṃ ācikkhanto –

ඉක්බිති ප්‍රේතයා ඒ කරුණ පවසමින් -

548.

548.

‘‘Kappitako nāma idhatthi bhikkhu, jhāyī susīlo arahā vimutto;

Guttindriyo saṃvutapātimokkho, sītibhūto uttamadiṭṭhipatto.

“ලිච්ඡවී රජතුමනි, මෙහි (වේසාලිය අසල) කප්පිතක නමින් භික්ෂුවක් වසයි. උන්වහන්සේ ධ්‍යාන වඩන, මනා සීලවන්ත වූ, අරහත් ඵලයෙන් මිදුණු, ඉන්ද්‍රියයන් සංවර කරගත්, ප්‍රාතිමෝක්ෂ සංවරයෙන් යුක්ත වූ, කෙලෙස් ගින්නෙන් නිවුණු, උත්තම සම්මා දිට්ඨියට පැමිණි (රහතන් වහන්සේ නමකි).

549.

549.

‘‘Sakhilo vadaññū suvaco sumukho, svāgamo suppaṭimuttako ca;

Puññassa khettaṃ araṇavihārī, devamanussānañca dakkhiṇeyyo.

ප්‍රියශීලී වූ, දන් දිය යුත්තන් දන්නා (නොහොත් තමන්ගෙන් ඉල්ලන්නන් දන්නා), කීකරු වූ, ප්‍රසන්න මුහුණක් ඇති, පෙළ දහම මනාව උගත්, විවෘතව දහම් දෙසන, පින් කෙතක් බඳු වූ, මෛත්‍රී විහරණයෙන් වසන, දෙවි මිනිසුන්ගේ දක්ෂිණාවට (දානයට) සුදුසු වූ,

550.

550.

‘‘Santo vidhūmo anīgho nirāso, mutto visallo amamo avaṅko;

Nirūpadhī sabbapapañcakhīṇo, tisso vijjā anuppatto jutimā.

සන්සුන් වූ, (මිථ්‍යා විතර්ක නැමති) දුම් රහිත වූ, දුක් පීඩා නැති, තණ්හා රහිත වූ, (භවයෙන්) මිදුණු, (රාගාදි) හී රහිත වූ, මමත්වයක් නැති, (කාය වංකාදියෙන් තොර) අවංක වූ, උපධි රහිත වූ, සියලු ප්‍රපංචයන් ක්ෂය කළ, තෙවිද්‍යා ලාභී වූ, ප්‍රඥා ප්‍රභා ඇති (රහතන් වහන්සේ නමකි).

551.

551.

‘‘Appaññāto disvāpi na ca sujāno, munīti naṃ vajjisu voharanti;

Jānanti taṃ yakkhabhūtā anejaṃ, kalyāṇadhammaṃ vicarantaṃ loke.

අල්පේච්ඡතාව නිසා ප්‍රකට නොවූ ගුණ ඇති උන්වහන්සේ දුටු පමණින් හඳුනා ගැනීම පහසු නැත. වජ්ජීහු උන්වහන්සේට 'මුනිවරයා' යැයි ව්‍යවහාර කරති. ලොව හැසිරෙන, යහපත් ධර්මයෙන් යුත්, තණ්හා නැමති සැලීමක් නැති (රහත් වූ) උන්වහන්සේ කවුදැයි දෙවියෝ හඳුනති.

552.

552.

‘‘Tassa [Pg.214] tuvaṃ ekayugaṃ duve vā, mamuddisitvāna sace dadetha;

Paṭiggahītāni ca tāni assu, mamañca passetha sannaddhadussa’’nti. –

ඔබ උන්වහන්සේට වස්ත්‍ර යුගලක් හෝ යුගල දෙකක් මා උදෙසා පින් පිණිස පූජා කරන්නේ නම්, උන්වහන්සේ ඒ වස්ත්‍ර පිළිගන්නේ නම්, එවිට මට ද වස්ත්‍ර ලැබී මා (ඒ වස්ත්‍රයෙන් සැරසී සිටිනු) ඔබ දකිනු ඇත.”

Gāthā abhāsi.

(යන) ගාථාවන් පැවසීය.

548. Tattha kappitato nāmāti jaṭilasahassassa abbhantare āyasmato upālittherassa upajjhāyaṃ sandhāya vadati. Idhāti imissā vesāliyā samīpe. Jhāyīti aggaphalajhānena jhāyī. Sītibhūtoti sabbakilesadarathapariḷāhavūpasamena sītibhāvappatto. Uttamadiṭṭhipattoti uttamaṃ aggaphalaṃ sammādiṭṭhiṃ patto.

548. එහි 'kappitako nāma' යනු - දහසක් ජටිලයන් අතර සිටි ආයුෂ්මත් උපාලි තෙරුන්ගේ උපාධ්‍යායයන් වහන්සේ අරභයා පවසයි. 'idhā' යනු - මෙම වේසාලි නුවර සමීපයෙහි යන්නයි. 'jhāyī' යනු - අග්‍ර ඵල ධ්‍යානයෙන් ධ්‍යාන වඩන යන්නයි. 'sītibhūto' යනු - සියලු කෙලෙස් දාහයන් සන්සිඳීමෙන් ශීතීභාවයට (නිවීමට) පත් වූ යන්නයි. 'uttamadiṭṭhippatto' යනු - උත්තම වූ අග්‍ර ඵල සම්මා දිට්ඨියට පැමිණි යන්නයි.

549. Sakhiloti mudu. Suvacoti subbaco. Svāgamoti suṭṭhu āgatāgamo. Suppaṭimuttakoti suṭṭhu paṭimuttakavāco, muttabhāṇīti attho. Araṇavihārīti mettāvihārī.

549. 'sakhilo' යනු - මෘදු වූ යන්නයි. 'suvaco' යනු - කීකරු වූ යන්නයි. 'svāgamo' යනු - පෙළ දහම (පිටකය) මනාව ව්‍යක්තව දන්නා යන්නයි. 'suppaṭimuttako' යනු - මනාව විවෘත කොට පවසන වචන ඇති, නොපැකිළිව දහම් දෙසන යන අර්ථයයි. 'araṇavihārī' යනු - මෛත්‍රී විහරණයෙන් වසන යන්නයි.

550. Santoti upasantakileso. Vidhūmoti vigatamicchāvitakkadhūmo. Anīghoti niddukkho. Nirāsoti nittaṇho. Muttoti sabbabhavehi vimutto. Visalloti vītarāgādisallo. Amamoti mamaṃkāravirahito. Avaṅkoti kāyavaṅkādivaṅkavirahito. Nirūpadhīti kilesābhisaṅkhārādiupadhippahāyī. Sabbapapañcakhīṇoti parikkhīṇataṇhādipapañco. Jutimāti anuttarāya ñāṇajutiyā jutimā. Appaññātoti paramappicchatāya paṭicchannaguṇatāya ca na pākaṭo.

550. 'santo' යනු - සන්සිඳුණු කෙලෙස් ඇති යන්නයි. 'vidhūmo' යනු - පහ වූ මිථ්‍යා විතර්ක නැමති දුම් ඇති යන්නයි. 'anīgho' යනු - දුක් රහිත වූ යන්නයි. 'nirāso' යනු - තණ්හා රහිත වූ යන්නයි. 'mutto' යනු - සියලු භවයන්ගෙන් මිදුණු යන්නයි. 'visallo' යනු - පහ වූ රාගාදි හුල් ඇති යන්නයි. 'amamo' යනු - මමත්වය (මමංකාරය) රහිත වූ යන්නයි. 'avaṅko' යනු - කාය වංකාදි වංක බවින් (ඇද බවින්) තොර වූ යන්නයි. 'nirūpadhī' යනු - ක්ලේශ අභිසංස්කාරාදි උපධීන් ප්‍රහීණ කළ යන්නයි. 'sabbapapañcakhīṇo' යනු - තණ්හාදී සියලු ප්‍රපංචයන් ක්ෂය කළ යන්නයි. 'jutimā' යනු - අනුත්තර වූ ප්‍රඥා ප්‍රභාවෙන් බබළන යන්නයි. 'appaññāto' යනු - අතිශය අල්පේච්ඡ බව නිසා සැඟවුණු ගුණ ඇති බැවින් ප්‍රකට නොවූ යන්නයි.

551. Disvāpi na ca sujānoti gambhīrabhāvena disvāpi ‘‘evaṃsīlo, evaṃdhammo, evaṃpañño’’ti na suviññeyyo. Jānanti taṃ yakkhabhūtā anejanti yakkhabhūtā ca anejaṃ nittaṇhaṃ ‘‘arahā’’ti taṃ jānanti. Kalyāṇadhammanti sundarasīlādiguṇaṃ.

551. 'disvānacasujāno' යනු - (උන්වහන්සේගේ ගුණවල) ගැඹුරු බව නිසා දුටු පමණින් “මොහු මෙබඳු සීලයක් ඇත්තෙකි, මෙබඳු ධර්මයක් ඇත්තෙකි, මෙබඳු ප්‍රඥාවක් ඇත්තෙකි” යි හඳුනා ගැනීම පහසු නැත යන්නයි. 'jānanti taṃ yakkhabhūtā aneja' යනු - දෙවියන් බවට පත් වූවන් (දේව යක්ෂයන්) ද, තණ්හා රහිත වූ ඒ කප්පිතක තෙරුන් රහතන් වහන්සේ නමකැයි හඳුනති යන්නයි. 'kalyāṇadhamma' යනු - මනහර වූ සීලාදි ගුණයන්ගෙන් යුත් යන්නයි.

552. Tassāti tassa kappitakamahātherassa. Ekayuganti ekaṃ vatthayugaṃ. Duve vāti dve vā vatthayugāni. Mamuddisitvānāti mamaṃ uddisitvā. Paṭiggahītāni ca tāni assūti tāni vatthayugāni tena paṭiggahitāni ca assu [Pg.215] bhaveyyuṃ. Sannaddhadussanti dussena katasannāhaṃ, laddhavatthaṃ nivatthapārutadussanti attho.

552. 'tassa' යනු - ඒ කප්පිතක මහා තෙරුන් වහන්සේට යන්නයි. 'ekayuga' යනු - එක් වස්ත්‍ර යුගලක් යන්නයි. 'duve vā' යනු - වස්ත්‍ර යුගල දෙකක් හෝ යන්නයි. 'mamuddisitvāna' යනු - මා උදෙසා යන්නයි. 'paṭiggahītāni ca tāni assu' යනු - ඒ වස්ත්‍ර යුගල උන්වහන්සේ විසින් පිළිගනු ලැබුවේ නම් යන්නයි. 'sannaddhadussa' යනු - වස්ත්‍රයෙන් කරන ලද සැරසීම ඇති, ලැබුණු වස්ත්‍ර හැඳ පෙරවා ගත් යන අර්ථයයි.

Tato rājā –

ඉන්පසු රජතුමා -

553.

553.

‘‘Kasmiṃ padese samaṇaṃ vasantaṃ, gantvāna passemu mayaṃ idāni;

Yo majja kaṅkhaṃ vicikicchitañca, diṭṭhīvisūkāni vinodayeyyā’’ti. –

“මාගේ (ධර්මය පිළිබඳ) සැකයත්, විචිකිච්ඡාවත්, වැරදි දෘෂ්ටි නැමති කටුත් දුරු කළ හැකි ඒ ශ්‍රමණයන් වහන්සේ දැන් කිනම් ප්‍රදේශයක වසන්නේ ද? අප දැන් කොහි ගොස් උන්වහන්සේ දකිමු ද?”

Therassa vasanaṭṭhānaṃ pucchi. Tattha kasmiṃ padeseti katarasmiṃ padese. Yo majjāti yo ajja, ma-kāro padasandhikaro.

තෙරුන් වහන්සේ වසන ස්ථානය විමසීය. එහි 'kasmiṃ padese' යනු - කිනම් ප්‍රදේශයක ද යන්නයි. 'yo majja' යනු - 'yo ajja' යන්නයි, මෙහි 'm' යන්න පද සන්ධිය පිණිස යෙදුණකි.

Tato peto –

එවිට ප්‍රේතයා -

554.

554.

‘‘Eso nisinno kapinaccanāyaṃ, parivārito devatāhi bahūhi;

Dhammiṃ kathaṃ bhāsati saccanāmo, sakasmimācerake appamatto’’ti. –

“උන්වහන්සේ දැන් බොහෝ දෙවිවරුන් පිරිවරාගෙන 'කපි නච්චනා' නම් ස්ථානයෙහි වැඩ සිටිති. තම ගුරුවර වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ධර්මයෙහි අප්‍රමාදීව වසන, (ගුණධර්ම නිසා ලැබුණු) සැබෑ නාමයන්ගෙන් යුත් උන්වහන්සේ දැන් දෙවිවරුන්ට දහම් දෙසති.”

Gāthamāha. Tattha kapinaccanāyanti kapīnaṃ vānarānaṃ naccanena ‘‘kapinaccanā’’ti laddhavohāre padese. Saccanāmoti jhāyī susīlo arahā vimuttotiādīhi guṇanāmehi yāthāvanāmo aviparītanāmo.

(යන) ගාථාව පැවසීය. එහි 'kapinaccanāya' යනු - වඳුරන්ගේ නැටීම නිසා (වඳුරන් නටන ස්ථානය ලෙස) 'කපි නච්චනා' යැයි ව්‍යවහාර වන ප්‍රදේශයෙහි යන්නයි. 'saccanāmo' යනු - ධ්‍යාන වඩන, සිල්වත්, රහත්, මිදුණු ආදී ගුණ නාමයන්ගෙන් යථාර්ථ නාමයක් ඇති, අවිපරීත නාමයක් ඇති යන්නයි.

Evaṃ petena vutte rājā tāvadeva therassa santikaṃ gantukāmo –

මෙසේ ප්‍රේතයා පැවසූ කල්හි, රජතුමා එකෙණෙහි ම තෙරුන් වහන්සේ වෙත යනු කැමතිව -

555.

555.

‘‘Tathāhaṃ kassāmi gantvā idāni, acchādayissaṃ samaṇaṃ yugena;

Paṭiggahītāni ca tāni assu, tuvañca passemu sannaddhadussa’’nti. –

“එසේ නම් මම දැන් ගොස් ඔබ පැවසූ පරිදි ම කරන්නෙමි. ඒ ශ්‍රමණයන් වහන්සේට වස්ත්‍ර යුගලකින් පූජා කරන්නෙමි. උන්වහන්සේ ඒ වස්ත්‍ර පිළිගන්නේ නම්, වස්ත්‍රයෙන් සැරසුණු ඔබව ද අපට දැකගත හැකි වනු ඇත.”

Gāthamāha. Tattha kassāmīti karissāmi.

(යන) ගාථාව පැවසීය. එහි 'kassāmi' යනු - කරන්නෙමි යන්නයි.

Atha peto ‘‘devatānaṃ thero dhammaṃ deseti, tasmā nāyaṃ upasaṅkamanakālo’’ti dassento –

එවිට ප්‍රේතයා “තෙරුන් වහන්සේ දෙවිවරුන්ට දහම් දෙසන බැවින්, දැන් උන්වහන්සේ හමුවීමට සුදුසු වෙලාව නොවේ” යන්න පෙන්වා දෙමින් -

556.

556.

‘‘Mā [Pg.216] akkhaṇe pabbajitaṃ upāgami, sādhu vo licchavi nesa dhammo;

Tato ca kāle upasaṅkamitvā, tattheva passāhi raho nisinna’’nti. –

“ලිච්ඡවී රජතුමනි, අකාලයෙහි (නුසුදුසු වේලාවෙහි) පැවිද්දන් වහන්සේ වෙතට නොයන්න, එය ඔබ වැන්නවුන්ට සුදුසු චාරිත්‍රයක් නොවේ. හෙට උදෑසන කාලයෙහි එහි ගොස් විවේකීව වැඩ සිටින ඒ කප්පිතක තෙරුන් වහන්සේ දකින්න.”

Gāthamāha. Tattha sādhūti āyācane nipāto. Vo licchavi nesa dhammoti, licchavirāja, tumhākaṃ rājūnaṃ esa dhammo na hoti, yaṃ akāle upasaṅkamanaṃ. Tatthevāti tasmiṃyeva ṭhāne.

(යන) ගාථාව පැවසීය. එහි 'sādhu' යනු - අයැදීමක් (ආයාචනයක්) අර්ථවත් කරන නිපාතයකි. 'vo licchavi nesa dhammo' යනු - ලිච්ඡවී රජතුමනි, අකාලයේ යාම යන්නක් ඇද්ද, එය ඔබ රජවරුන්ගේ ධර්මයක් (චාරිත්‍රයක්) නොවේ යන්නයි. 'tattheva' යනු - ඒ (කපි නච්චනා නම්) ස්ථානයෙහි ම යන්නයි.

Evaṃ petena vutte rājā ‘‘sādhū’’ti sampaṭicchitvā attano nivesanameva gantvā puna yuttapattakāle aṭṭha vatthuyugāni gāhāpetvā theraṃ upasaṅkamitvā ekamantaṃ nisinno paṭisanthāraṃ katvā ‘‘imāni, bhante, aṭṭha vatthayugāni paṭiggaṇhā’’ti āha. Taṃ sutvā thero kathāsamuṭṭhāpanatthaṃ ‘‘mahārāja, pubbe tvaṃ adānasīlo samaṇabrāhmaṇānaṃ viheṭhanajātikova kathaṃ paṇītāni vatthāni dātukāmo jāto’’ti āha. Taṃ sutvā rājā tassa kāraṇaṃ ācikkhanto petena samāgamaṃ, tena ca attanā ca kathitaṃ sabbaṃ therassa ārocetvā vatthāni datvā petassa uddisi. Tena peto dibbavatthadharo alaṅkatapaṭiyatto assāruḷho therassa ca rañño ca purato pātubhavi. Taṃ disvā rājā attamano pamudito pītisomanassajāto ‘‘paccakkhato vata mayā kammaphalaṃ diṭṭhaṃ, na dānāhaṃ pāpaṃ karissāmi, puññameva karissāmī’’ti vatvā tena petena sakkhiṃ akāsi. So ca peto ‘‘sace, tvaṃ licchavirāja, ito paṭṭhāya adhammaṃ pahāya dhammaṃ carasi, evāhaṃ tava sakkhiṃ karissāmi, santikañca te āgamissāmi, sūlāvutañca purisaṃ sīghaṃ sūlato mocehi, evaṃ so jīvitaṃ labhitvā dhammaṃ caranto dukkhato muccissati, therañca kālena kālaṃ upasaṅkamitvā dhammaṃ suṇanto puññāni karohī’’ti vatvā gato.

ප්‍රේතයා විසින් මෙසේ පවසන ලද කල්හි, අම්බසක්කර ලිච්ඡවී රජු 'යහපතැ'යි එය පිළිගෙන, තමාගේ මාලිගාවටම ගොස්, නැවත සුදුසු වේලාව පැමිණි කල්හි වස්ත්‍ර අට යුගලක් ගෙන්වා ගෙන කප්පිතක තෙරුන් වහන්සේ වෙත එළඹ, එකත්පසෙක හිඳ පිළිසඳරෙහි යෙදී, 'ස්වාමීනි, මේ වස්ත්‍ර අට යුගල පිළිගන්නා සේක්වා' යි පැවසීය. එය ඇසූ තෙරුන් වහන්සේ කථා පුවත ආරම්භ කරනු පිණිස, 'මහරජ, පෙර ඔබ දන් නොදෙන ස්වභාවය ඇති, මහණ බමුණන්ට හිංසා පීඩා කරන අයෙකු වී සිට, දැන් කෙසේ නම් මෙවන් ප්‍රණීත වස්ත්‍ර දීමට කැමති වූයෙහිද?' යි ඇසූහ. එය ඇසූ රජු ඒ පිළිබඳ හේතුව පවසමින්, ප්‍රේතයා හා ඇති වූ හමුවීමත්, ඔහු හා තමා අතර ඇති වූ සියලු කථාබහත් තෙරුන් වහන්සේට පවසා, වස්ත්‍ර පූජා කර ප්‍රේතයාට පින් පැමිණවීය. ඒ පින් දීම හේතුවෙන් දිව්‍ය වස්ත්‍ර හැඳගත්, මනාකොට සැරසුණු, අශ්වයෙකු පිට නැඟුණු ප්‍රේතයා තෙරුන් වහන්සේට හා රජුට පෙනෙන සේ ඉදිරියෙහි පෙනී සිටියේය. එය දුටු රජු අතිශය සතුටට හා ප්‍රීති සෝමනස්සයට පත්ව, 'කර්ම පලය මා විසින් ඇස් පනාපිටම දක්නා ලදී, මින් පසු මම පව් නොකරමි, පින්ම කරන්නෙමි' යි පවසා ඒ ප්‍රේතයා සාක්ෂියක් කර ගත්තේය. ඒ ප්‍රේතයා ද, 'ලිච්ඡවී රජුනි, ඉදින් ඔබ මෙතැන් සිට අධර්මය අත හැර ධර්මයේ හැසිරෙන්නේ නම්, මම ඔබට සාක්ෂිකරුවෙක් වන්නෙමි, ඔබ වෙත පැමිණෙන්නෙමි; උල තබා සිටින ඒ මිනිසාව වහා උලෙන් නිදහස් කරන්න, එවිට ඔහු ජීවිතය ලබා ධර්මයේ හැසිරෙමින් දුකෙන් මිදෙනු ඇත. ඔබ ද කලින් කලට තෙරුන් වහන්සේ වෙත එළඹ ධර්මය අසමින් පින්කම් කරන්න' යි පවසා නික්ම ගියේය.

Atha rājā theraṃ vanditvā nagaraṃ pavisitvā sīghaṃ sīghaṃ licchaviparisaṃ sannipātetvā te anujānāpetvā taṃ purisaṃ sūlato mocetvā ‘‘imaṃ arogaṃ karothā’’ti tikicchake āṇāpesi. Therañca upasaṅkamitvā pucchi – ‘‘siyā nu kho, bhante, nirayagāmikammaṃ katvā ṭhitassa nirayato muttī’’ti. Siyā, mahārāja, sace uḷāraṃ puññaṃ karoti, muccatīti [Pg.217] vatvā thero rājānaṃ saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāpesi. So tattha patiṭṭhito therassa ovāde ṭhatvā sotāpanno ahosi, sūlāvuto pana puriso arogo hutvā saṃvegajāto bhikkhūsu pabbajitvā nacirasseva arahattaṃ pāpuṇi. Tamatthaṃ dassentā saṅgītikārā –

ඉන්පසු රජු තෙරුන් වහන්සේට වැඳ නගරයට ඇතුළු වී, වහාම ලිච්ඡවී පිරිස රැස් කරවා ඔවුන්ගේ අනුමැතිය ලබාගෙන ඒ මිනිසාව උලෙන් නිදහස් කර, 'මොහුට සුවයක් ලබා දෙන්නැ'යි වෛද්‍යවරුන්ට අණ කළේය. පසුව තෙරුන් වහන්සේ වෙත එළඹ, 'ස්වාමීනි, නිරයට යන කර්මයක් කොට සිටින අයෙකුට නිරයෙන් මිදීමක් විය හැකිද?' යි ඇසීය. 'මහරජ, ඉදින් යමෙක් උදාර පින්කම් කරන්නේ නම් ඔහුට මිදීමක් විය හැකිය' යි පවසා තෙරුන් වහන්සේ රජුව සරණාගමනයෙහි සහ ශීලයෙහි පිහිටුවූහ. ඒ රජු එහි පිහිටා තෙරුන් වහන්සේගේ අවවාදයෙහි පිහිටා සෝවාන් විය. උල තබා සිටි ඒ මිනිසා ද රෝගී බවෙන් මිදී සුවය ලබා සංවේගයට පත්ව භික්ෂූන් වහන්සේලා සමීපයේ පැවිදිව නොබෝ කලකින්ම අර්හත්වයට පත් විය. ඒ කරුණ දක්වමින් සංගීතිකාරක හිමිවරු මෙසේ පැවසූහ.

557.

557.

‘‘Tathāti vatvā agamāsi tattha, parivārito dāsagaṇena licchavi;

So taṃ nagaraṃ upasaṅkamitvā, vāsūpagacchittha sake nivesane.

'එසේය' කියා පවසා, ඒ ලිච්ඡවී රජු සේවක පිරිස පිරිවරා එහි සිට නික්ම ගියේය. ඔහු ඒ විශාලා නගරයට ඇතුළු වී තමාගේ මාලිගාවට පැමිණ වාසය කළේය.

558.

558.

‘‘Tato ca kāle gihikiccāni katvā,Nhatvā pivitvā ca khaṇaṃ labhitvā;

Viceyya peḷāto ca yugāni aṭṭha,Gāhāpayī dāsagaṇena licchavi.

ඉන්පසු පසුදින උදෑසන ගිහි කටයුතු නිම කර, ස්නානය කොට පැන් පානය කර අවස්ථාව ලැබුණු කල්හි, පෙට්ටියකින් වස්ත්‍ර අට යුගලක් තෝරා ගෙන, සේවක පිරිස ලවා ඒ වස්ත්‍ර ගෙන්වා ගත්තේය.

559.

559.

‘‘So taṃ padesaṃ upasaṅkamitvā, taṃ addasa samaṇaṃ santacittaṃ;

Paṭikkantaṃ gocarato nivattaṃ, sītibhūtaṃ rukkhamūle nisinnaṃ.

ඔහු ඒ ප්‍රදේශයට ගොස්, ශාන්ත සිත් ඇති, පිණ්ඩපාතයෙන් පසු ආපසු පැමිණි, කෙලෙස් ගින්න නිවී ගිය, ගසක් මුල වැඩ සිටි ඒ තෙරුන් වහන්සේව දුටුවේය.

560.

560.

‘‘Tamenamavoca upasaṅkamitvā, appābādhaṃ phāsuvihārañca pucchi;

Vesāliyaṃ licchavihaṃ bhadante, jānanti maṃ licchavi ambasakkaro.

ඔහු උන්වහන්සේ වෙත එළඹ මෙසේ පැවසීය. නිරෝගී බව සහ සුව විහරණය ගැන විමසීය. 'ස්වාමීනි, මම විශාලා නුවර වසන ලිච්ඡවී රජෙකි. මිනිස්සු මාව අම්බසක්කර ලිච්ඡවී රජු ලෙස හඳුනති.'

561.

561.

‘‘Imāni me aṭṭha yugā subhāni, paṭiggaṇha bhante padadāmi tuyhaṃ;

Teneva atthena idhāgatosmi, yathā ahaṃ attamano bhaveyyanti.

'ස්වාමීනි, මාගේ මේ සොඳුරු වස්ත්‍ර අට යුගල පිළිගන්නා සේක්වා, මම ඔබ වහන්සේට පූජා කරමි. මම මෙහි පැමිණියේ ඒ සඳහාමය, එවිට මම සතුටට පත් වන්නෙමි.'

562.

562.

‘‘Dūratova samaṇā brāhmaṇā ca, nivesanaṃ te parivajjayanti;

Pattāni bhijjanti ca te nivesane, saṅghāṭiyo cāpi vidālayanti.

'මහණ බමුණෝ ඔබගේ මාලිගාව දුර තියාම මඟ හරිති. ඔබගේ මාලිගාවේදී ඔවුන්ගේ පාත්‍ර බිඳෙයි, සඟළ සිවුරු ද ඉරී යයි.'

563.

563.

‘‘Athāpare [Pg.218] pādakuṭhārikāhi, avaṃsirā samaṇā pātayanti;

Etādisaṃ pabbajitā vihesaṃ, tayā kataṃ samaṇā pāpuṇanti.

'එසේම තවත් අයෙකු ලවා පයින් පහර දී මහණ බමුණන්ව බිම ඇද දමති. ඔබ විසින් පැවිදි උතුමන්ට මෙවැනි හිරිහැර කරන ලද බැවින් මහණ බමුණෝ පීඩාවට පත් වෙති.'

564.

564.

‘‘Tiṇena telampi na tvaṃ adāsi, mūḷhassa maggampi na pāvadāsi;

Andhassa daṇḍaṃ sayamādiyāsi, etādiso kadariyo asaṃvuto tuvaṃ;

Atha tvaṃ kena vaṇṇena kimeva disvā, amhehi saha saṃvibhāgaṃ karosīti.

'ඔබ තණ අගකින්වත් තෙල් බින්දුවක් දන් දුන්නේ නැත. මංමුළා වූවෙකුට මඟ පවා කියා දුන්නේ නැත. අන්ධයාගේ සැරයටිය පවා ඔබ උදුරා ගත්තේය. ඔබ එබඳු මසුරු වූ, සංවරයක් නැති අයෙක් විය. එසේ නම් දැන් ඔබ කිනම් කරුණක් නිසා හෝ කුමක් දැක හෝ අප සමඟ බෙදා හදා ගන්නේද?'

565.

565.

‘‘Paccemi bhante yaṃ tvaṃ vadesi, vihesayiṃ samaṇe brāhmaṇe ca;

Khiḍḍatthiko no ca paduṭṭhacitto, etampi me dukkaṭameva bhante.

'ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේ පවසන කරුණ මම පිළිගනිමි. මම මහණ බමුණන්ට පීඩා කළෙමි. නමුත් එය ද්වේෂ සහගත සිතකින් කළ දෙයක් නොව, හුදෙක් සෙල්ලමට මෙන් කළ දෙයකි. ස්වාමීනි, සෙල්ලමට කළත් එය මා අතින් වූ වැරැද්දක්ම වේ.'

566.

566.

Khiḍḍāya yakkho pasavitvā pāpaṃ, vedeti dukkhaṃ asamattabhogī;

Daharo yuvā nagganiyassa bhāgī, kiṃ su tato dukkhatarassa hoti.

'ඒ යක්ෂ ප්‍රේතයා ද සෙල්ලමට මෙන් පව්කම් කොට දැන් අසම්පූර්ණ සම්පත් ඇතිව දුක් විඳියි. තරුණ වයසේ වුවත් ඔහුට විලි වසා ගැනීමට වස්ත්‍රයක් නැත. ඔහුට වඩා දුක් විඳින්නෙක් තවත් කවරෙක්ද?'

567.

567.

‘‘Taṃ disvā saṃvegamalatthaṃ bhante, tappaccayā vāpi dadāmi dānaṃ;

Paṭiggaṇha bhante vatthayugāni aṭṭha, yakkhassimā gacchantu dakkhiṇāyoti.

'ස්වාමීනි, ඔහු දෙස බලා මම සංවේගයට පත් වූයෙමි. ඒ හේතුවෙන් මම දන් දෙමි. ස්වාමීනි, මේ වස්ත්‍ර අට යුගල පිළිගන්නා සේක්වා. මේ පින් ඒ ප්‍රේතයාට හිමි වේවා!'

568.

568.

‘‘Addhā hi dānaṃ bahudhā pasatthaṃ, dadato ca te akkhayadhammamatthu;

Paṭigaṇhāmi te vatthayugāni aṭṭha, yakkhassimā gacchantu dakkhiṇāyoti.

'ඒකාන්තයෙන්ම දානය බුදුන් ආදී සත්පුරුෂයන් විසින් බොහෝ සේ පසසන ලදී. දන් දෙන ඔබට ද අකෂය වූ ධර්මය හිමි වේවා! මම මේ වස්ත්‍ර අට යුගල පිළිගනිමි. මේ පින් ඒ ප්‍රේතයාට හිමි වේවා!'

569.

569.

‘‘Tato [Pg.219] hi so ācamayitvā licchavi, therassa datvāna yugāni aṭṭha;

Paṭiggahītāni ca tāni assu, yakkhañca passetha sannaddhadussaṃ.

ඉන්පසු ඒ ලිච්ඡවී රජු අතපය සෝදාගෙන, තෙරුන් වහන්සේට වස්ත්‍ර අට යුගල පූජා කළේය. ඒවා පිළිගත් කල්හි, වස්ත්‍ර හැඳගත් ප්‍රේතයා ද පෙනී සිටියේය.

570.

570.

‘‘Tamaddasā candanasāralittaṃ, ājaññamārūḷhamuḷāravaṇṇaṃ;

Alaṅkataṃ sādhunivatthadussaṃ, parivāritaṃ yakkhamahiddhipattaṃ.

සඳුන් සාරයෙන් ආලේප කළ ශරීරයක් ඇති, උතුම් ආජානීය අශ්වයෙකු පිට නැඟුණු, මනා රූපයක් ඇති, දිව්‍ය ආභරණයෙන් සැරසුණු, මනාකොට වස්ත්‍ර හැඳි, පිරිවර සහිත මහා ඉද්ධිමත් ප්‍රේතයා රජු දුටුවේය.

571.

571.

‘‘So taṃ disvā attamano udaggo, pahaṭṭhacitto ca subhaggarūpo;

Kammañca disvāna mahāvipākaṃ, sandiṭṭhikaṃ cakkhunā sacchikatvā.

ඔහු දැක රජු ඉතා ප්‍රීතිමත් වී, ප්‍රබෝධවත් සිත් ඇතිව, යහපත් රූපයක් ඇතිව, කර්මයේ මහා විපාකය ඇසින් දැක ප්‍රත්‍යක්ෂ කර ගත්තේය.

572.

572.

‘‘Tamenamavoca upasaṅkamitvā, dassāmi dānaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ;

Na cāpi me kiñci adeyyamatthi, tuvañca me yakkha bahūpakāroti.

ඔහු වෙත එළඹ රජු මෙසේ කීවේය. 'මම මහණ බමුණන්ට දන් දෙන්නෙමි. දැන් මට දිය නොහැකි කිසිවක් නැත. යක්ෂය, ඔබ මට මහත් උපකාරයක් කළෙහි ය.'

573.

573.

‘‘Tuvañca me licchavi ekadesaṃ, adāsi dānāni amoghametaṃ;

Svāhaṃ karissāmi tayāva sakkhiṃ, amānuso mānusakena saddhinti.

'ලිච්ඡවී රජුනි, ඔබ මාව උදෙසා එක්තරා දානයක් දුන්නෙහිය. එය නිෂ්ඵල නොවීය. මම ඔබ සමඟ සාක්ෂිකරුවෙකු වන්නෙමි. අමනුෂ්‍යයෙකු වන මා මනුෂ්‍යයෙකු වන ඔබ සමඟ මිත්‍ර වන්නෙමි.'

574.

574.

‘‘Gatī ca bandhū ca parāyaṇañca, mitto mamāsi atha devatā me;

Yācāmi taṃ pañjaliko bhavitvā, icchāmi taṃ yakkha punapi daṭṭhunti.

'ඔබ මගේ රැකවරණය ද, බන්ධුවා ද, පිහිට ද, යහපත් මිතුරා ද වන්නෙහිය. එසේම ඔබ මගේ දේවතාවා ද වූයෙහිය. මම දොහොත් මුදුන් දී ඔබෙන් ඉල්ලා සිටිමි. යක්ෂය, මම ඔබව නැවතත් දැකීමට කැමැත්තෙමි.'

575.

575.

‘‘Sace tuvaṃ assaddho bhavissasi, kadariyarūpo vippaṭipannacitto;

Tvaṃ neva maṃ lacchasi dassanāya, disvā ca taṃ nopi ca ālapissaṃ.

'ඉදින් ඔබ අශ්‍රද්ධාවන්ත, මසුරු, වැරදි මාවතේ යන කෙනෙකු වුවහොත්, මාව දැකීමට නොලැබෙනු ඇත. ඔබව දුටුවත් මම ඔබට කථා නොකරන්නෙමි.'

576.

576.

‘‘Sace [Pg.220] pana tvaṃ bhavissasi dhammagāravo, dāne rato saṅgahitattabhāvo;

Opānabhūto samaṇabrāhmaṇānaṃ, evaṃ mamaṃ lacchasi dassanāya.

'නමුත් ඔබ ධර්මයට ගරු කරන, දන් දීමෙහි ඇලුණු, අන් අයට සංග්‍රහ කරන, මහණ බමුණන්ට පැන් ලිඳක් වැනි කෙනෙකු වුවහොත්, එවිට මාව දැකීමට ලැබෙනු ඇත.'

577.

577.

‘‘Disvā ca taṃ ālapissaṃ bhadante, imañca sūlato lahuṃ pamuñca;

Yatonidānaṃ akarimha sakkhiṃ, maññāmi sūlāvutakassa kāraṇā.

'ඔබව දැක මම නැවත කථා කරන්නෙමි. ස්වාමීනි, අර මිනිසාව වහා උලෙන් නිදහස් කරන්න. අප සාක්ෂිකරුවන් වූයේත්, මිතුරු වූයේත් ඒ උල තබා සිටි මිනිසාගේ කාරණය නිසා බව මම සිතමි.'

578.

578.

‘‘Te aññamaññaṃ akarimha sakkhiṃ, ayañca sūlato lahuṃ pamutto;

Sakkacca dhammāni samācaranto, mucceyya so nirayā ca tamhā;

Kammaṃ siyā aññatra vedanīyaṃ.

“අපි දෙදෙනා එකිනෙකාට සාක්ෂිකරුවෝ වීමු. හුල තැබූ මේ මිනිසා ද වහා නිදහස් කරන ලදී. හෙතෙම ගෞරවයෙන් යුතුව කුසල් දහම්හි හැසිරෙන්නේ නම්, ඒ නිරයෙන් මිදිය හැකි වනු ඇත. මතු භවයන්හි විපාක දිය යුතු (අපරාපරිය වේදනීය) කර්ම හැර, අනෙක් (උපපජ්ජ වේදනීය) කර්ම අහෝසි කර්ම බවට පත්වනු ඇත.”

579.

579.

‘‘Kappitakañca upasaṅkamitvā, teneva saha saṃvibhajitvā kāle;

Sayaṃ mukhenūpanisajja puccha, so te akkhissati etamatthaṃ.

“සුදුසු කල්හි කප්පිටක තෙරුන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, උන්වහන්සේ සමඟ බෙදා හදා ගනිමින් (දානය පූජා කොට), උන්වහන්සේ සමීපයෙහි හිඳගෙන මුහුණට මුහුණ බලා මේ කරුණ විමසන්න. උන්වහන්සේ ඔබට මෙහි අර්ථය පැහැදිලි කර දෙනු ඇත.”

580.

580.

‘‘Tameva bhikkhuṃ upasaṅkamitvā, pucchassu aññatthiko no ca paduṭṭhacitto;

So te sutaṃ asutañcāpi dhammaṃ, sabbampi akkhissati yathā pajānanti.

“පින් කැමතිව, දූෂිත නොවූ සිතින් යුතුව ඒ භික්ෂූන් වහන්සේ වෙතම ගොස් කරුණු විමසන්න. උන්වහන්සේ තමන් දන්නා පරිදි, ඔබ අසා ඇති හා අසා නැති සියලු ධර්මයන් ඔබට දේශනා කරනු ඇත.”

581.

581.

‘‘So tattha rahassaṃ samullapitvā, sakkhiṃ karitvāna amānusena;

Pakkāmi so licchavinaṃ sakāsaṃ, atha bravi parisaṃ sannisinnaṃ.

“ඔහු එහිදී රහසිගත ස්ථානයකදී ඒ අමනුෂ්‍යයා (ප්‍රේතයා) සමඟ සාකච්ඡා කොට, ඔහු සාක්ෂිකරුවෙකු කරගෙන, අනෙක් ලිච්ඡවී රජවරුන් වෙත ගියේය. ඉන්පසු රැස්ව සිටි ලිච්ඡවී පිරිසට මෙසේ කීවේය.”

582.

582.

‘‘‘Suṇantu [Pg.221] bhonto mama ekavākyaṃ, varaṃ varissaṃ labhissāmi atthaṃ;

Sūlāvuto puriso luddakammo, paṇihitadaṇḍo anusattarūpo.

“‘භවත්නි, මාගේ එක් වචනයකට සවන් දෙන්න. මම වරයක් ඉල්ලමි, එවිට මට කැමති අර්ථය (ප්‍රතිඵලය) ලැබෙනු ඇත. රුදුරු ක්‍රියා කළ, රජුගේ දඬුවමට ලක්වී හුල තබන ලද මේ මිනිසා’,”},{

583.

583.

‘‘‘Ettāvatā vīsatirattimattā, yato āvuto neva jīvati na mato;

Tāhaṃ mocayissāmi dāni, yathāmatiṃ anujānātu saṅgho’ti.

“මෙසේ දින විස්සක් පමණ ගත විය. උල තබන ලද ඒ තැනැත්තා මැරෙන්නෙත් නැත, ජීවත් වන්නෙත් නැත. දැන් මම ඔහුව මුදා හරින්නෙමි. ලිච්ඡවී රජ පිරිස මාගේ අභිමතය පරිදි මෙයට අවසර දෙනු මැනවි.”

584.

584.

‘‘‘Etañca aññañca lahuṃ pamuñca, ko taṃ vadetha tathā karontaṃ;

Yathā pajānāsi tathā karohi, yathāmatiṃ anujānāti saṅgho’ti.

“අම්බසක්කර ලිච්ඡවි රජතුමනි, ඔබ මේ මිනිසාවත්, රජුගේ අණින් රඳවා සිටින අන් අයවත් වහාම නිදහස් කරන්න. මෙලෙස ධර්මයට අනුකූලව කටයුතු කරන ඔබට, ‘නිදහස් නොකරන්න’ යැයි මේ වජ්ජී දේශයේ වසන කවරෙක් නම් පවසන්නේද? ඔබ දන්නා පරිදි නිවැරදි දේ කරන්න. ලිච්ඡවි රජ දරුවන්ගේ පිරිස අම්බසක්කර රජතුමාගේ කැමැත්ත පරිදි කටයුතු කිරීමට අවසර දෙති.”

585.

585.

‘‘So taṃ padesaṃ upasaṅkamitvā, sūlāvutaṃ mocayi khippameva;

Mā bhāyi sammāti ca taṃ avoca, tikicchakānañca upaṭṭhapesi.

ඒ අම්බසක්කර ලිච්ඡවි රජතුමා එම ස්ථානයට ගොස්, උල තබා සිටි ඒ මිනිසාව වහාම නිදහස් කළේය. ‘යහළුව, බිය නොවන්න’ යැයි පවසා ඔහුට සැනසිලිදායක වචන කී අතර, වෛද්‍යවරුන් ලවා ඔහුට උපස්ථාන කරවූයේය.

586.

586.

‘‘Kappitakañca upasaṅkamitvā, teneva saha saṃvibhajitvā kāle;

Sayaṃ mukhenūpanisajja licchavi, tatheva pucchittha naṃ kāraṇatthiko.

එම ලිච්ඡවි රජතුමා සුදුසු කාලයෙහි කප්පිතක මහරහතන් වහන්සේ වෙත එළඹ, උන්වහන්සේ සමඟ බෙදා හදාගෙන (ආහාර ආදිය) වැළඳුවේය. පසුව වෙනත් කිසිවකු නොයවා, තමාම උන්වහන්සේ ඉදිරියෙහි වැඩහිඳ, කරුණු දැනගැනීමේ රිසියෙන් කප්පිතක තෙරුන්ගෙන් මෙසේ විමසුවේය.

587.

587.

‘‘Sūlāvuto puriso luddakammo, paṇītadaṇḍo anusattarūpo;

Ettāvatā vīsatirattimattā, yato āvuto neva jīvati na mato.

“ස්වාමීනි, ක්‍රෑර ක්‍රියාවල නිරත වූ, දඬුවම් නියම වූ, රාජ අණින් දඬුවම් ලැබූ, උල තබන ලද මේ මිනිසා මේ වන විට රාත්‍රී විස්සක් පමණ ඉක්මවා ඇත. ඔහු උල තැබූ දා සිට ජීවතුන් අතරද නැත, මිය ගොස්ද නැත.”

588.

588.

‘‘So mocito gantvā mayā idāni, etassa yakkhassa vaco hi bhante;

Siyā nu kho kāraṇaṃ kiñcideva, yena so nirayaṃ no vajeyya.

“ස්වාමීනි, දැන් මා ගොස් ඔහු නිදහස් කළෙමි. ඒ ප්‍රේතයාගේ වචනයට අනුවම මම මෙසේ කළෙමි. ස්වාමීනි, ඔහු නිරයට නොයෑම සඳහා කිසියම් හෝ හේතුවක් (උපක්‍රමයක්) තිබිය හැකිද?”

589.

589.

‘‘Ācikkha [Pg.222] bhante yadi atthi hetu, saddhāyikaṃ hetuvaco suṇoma;

Na tesaṃ kammānaṃ vināsamatthi, avedayitvā idha byantibhāvoti.

“ස්වාමීනි, ඉදින් එවැනි හේතුවක් ඇත්නම් මට වදාරනු මැනවි. අපට විශ්වාස කළ හැකි ධාර්මික කරුණු ඇසීමට රිසියෙමු. කරන ලද අකුසල කර්මයන් විපාක නොදී මෙලොවදීම ක්ෂය වී යෑමක් නොමැත.”

590.

590.

‘‘Sace sa dhammāni samācareyya, sakkacca rattindivamappamatto;

Mucceyya so nirayā ca tamhā, kammaṃ siyā aññatra vedanīyanti.

“ඉදින් ඔහු කුසල් දහම්හි හැසිරෙන්නේ නම්, රෑ දාවල් නොතකා ගෞරවයෙන් හා අප්‍රමාදීව පිළිපදින්නේ නම්, ඔහු ඒ නිරයෙන් මිදිය හැකිය. අපරාපරිය වේදනීය කර්මයන් (මතු භවයන්හි විපාක දෙන කර්ම) හැර සෙසු කර්මයන් අහෝසි කර්ම වීමට ඉඩ ඇත.”

591.

591.

‘‘Aññāto eso purisassa attho, mamampi dāni anukampa bhante;

Anusāsa maṃ ovada bhūripañña, yathā ahaṃ no nirayaṃ vajeyyanti.

“ඒ මිනිසාට අදාළ කරුණ මම අවබෝධ කරගත්තෙමි. මහා ප්‍රඥාවන්ත ස්වාමීනි, දැන් මටද අනුකම්පා කළ මැනවි. මා නිරයට නොයන ලෙස මට අනුශාසනා කළ මැනවි, අවවාද කළ මැනවි.”

592.

592.

‘‘Ajjeva buddhaṃ saraṇaṃ upehi, dhammañca saṅghañca pasannacitto;

Tatheva sikkhāya padāni pañca, akhaṇḍaphullāni samādiyassu.

“මහා රජතුමනි, අදම පැහැදුණු සිතින් බුදුන් සරණ යන්න, දහම් සරණ යන්න, සඟ සරණ යන්න. එමෙන්ම නොකැඩුණු, නොසිදුරු වූ පංච සීලය සමාදන් වන්න.”

593.

593.

‘‘Pāṇātipātā viramassu khippaṃ, loke adinnaṃ parivajjayassu;

Amajjapo mā ca musā abhāṇī, sakena dārena ca hoti tuṭṭho;

Imañca ariyaṃ aṭṭhaṅgavarenupetaṃ, samādiyāhi kusalaṃ sukhudrayaṃ.

“ප්‍රාණඝාතයෙන් වහාම වැළකෙන්න. ලෝකයෙහි අනුන් නොදුන් දෙය ගැනීමෙන් වැළකෙන්න. මත්පැන් පානය නොකරන්න. මුසාවාද නොකියන්න. තම බිරිඳගෙන් පමණක් සතුටු වන්න. අංග අටකින් යුත් උතුම් වූ, කුසල් වැඩෙන, සැප ගෙන දෙන මේ උපෝසථ සීලයද සමාදන් වන්න.”

594.

594.

‘‘Cīvaraṃ piṇḍapātañca, paccayaṃ sayanāsanaṃ;

Annaṃ pānaṃ khādanīyaṃ, vatthasenāsanāni ca;

Dadāhi ujubhūtesu, vippasannena cetasā.

“මහා රජතුමනි, සෘජු ගුණ ඇති රහතන් වහන්සේලාට සිවුරු, පිණ්ඩපාතය, බෙහෙත් පිරිකර, සේනාසන, ආහාර පාන සහ ඇඳ පුටු ආදිය පැහැදුණු සිතින් පූජා කරන්න.”

595.

595.

‘‘Bhikkhūpi sīlasampanne, vītarāge bahussute;

Tappehi annapānena, sadā puññaṃ pavaḍḍhati.

“සීලවන්ත වූ, වීතරාගී වූ, බහුශ්‍රැත වූ භික්ෂූන් වහන්සේලාට ආහාර පානයෙන් සංග්‍රහ කරන්න. එවිට ඔබට නිරන්තරයෙන් පින් වැඩෙනු ඇත.”

596.

596.

‘‘Evañca [Pg.223] dhammāni samācaranto, sakkacca rattindivamappamatto;

Muñca tuvaṃ nirayā ca tamhā, kammaṃ siyā aññatra vedanīyanti.

“මෙලෙස ධර්මයේ හැසිරෙමින්, රෑ දාවල් නොතකා ගෞරවයෙන් හා අප්‍රමාදීව කටයුතු කළහොත්, ඔබ ඒ නිරයෙන් මිදෙනු ඇත. අපරාපරිය වේදනීය කර්ම හැර සෙසු කර්මයන් අහෝසි කර්ම වීමට ඉඩ ඇත.”

597.

597.

‘‘Ajjeva buddhaṃ saraṇaṃ upemi, dhammañca saṅghañca pasannacitto;

Tatheva sikkhāya padāni pañca, akhaṇḍaphullāni samādiyāmi.

“ස්වාමීනි, මම අදම පැහැදුණු සිතින් බුදුන් සරණ යමි, දහම් සරණ යමි, සඟ සරණ යමි. එමෙන්ම නොකැඩුණු පංච සීලය සමාදන් වෙමි.”

598.

598.

‘‘Pāṇātipātā viramāmi khippaṃ, loke adinnaṃ parivajjayāmi;

Amajjapo no ca musā bhaṇāmi, sakena dārena ca homi tuṭṭho;

Imañca ariyaṃ aṭṭhaṅgavarenupetaṃ, samādiyāmi kusalaṃ sukhudrayaṃ.

“මම ප්‍රාණඝාතයෙන් වහාම වළකිමි. අනුන් නොදුන් දෙය ගැනීමෙන් වැළකෙමි. මත්පැන් පානය නොකරමි. මුසාවාද නොකියමි. තම බිරිඳගෙන් පමණක් සතුටු වෙමි. අංග අටකින් යුත් උතුම් වූ, කුසල් වැඩෙන, සැප ගෙන දෙන මේ උපෝසථ සීලයද සමාදන් වෙමි.”

599.

599.

‘‘Cīvaraṃ piṇḍapātañca, paccayaṃ sayanāsanaṃ;

Annaṃ pānaṃ khādanīyaṃ, vatthasenāsanāni ca.

“සිවුරු, පිණ්ඩපාතය, බෙහෙත් පිරිකර, සේනාසන, ආහාර පාන, කැවිලි පෙවිලි සහ ඇඳ පුටු ආදී සියල්ල මම පූජා කරමි.”

600.

600.

‘‘Bhikkhū ca sīlasampanne, vītarāge bahussute;

Dadāmi na vikampāmi, buddhānaṃ sāsane ratoti.

“සීලවන්ත වූ, වීතරාගී වූ, බහුශ්‍රැත වූ භික්ෂූන් වහන්සේලාට ආහාර පානයෙන් මම සංග්‍රහ කරමි. බුදු සසුනෙහි ඇලුම් කරන මම මේ සියලු වත්පිළිවෙත් නොපිරිහෙළා ඉටු කරමි.”

601.

601.

‘‘Etādiso licchavi ambasakkaro, vesāliyaṃ aññataro upāsako;

Saddho mudū kārakaro ca bhikkhu, saṅghañca sakkacca tadā upaṭṭhahi.

මෙවැනි වූ අම්බසක්කර ලිච්ඡවි රජතුමා විශාලා මහනුවර එක්තරා උපාසකයෙකු බවට පත් විය. ඔහු ශ්‍රද්ධාවන්ත, මෘදු ගුණැති, උපකාරශීලී අයෙකු වී එකල භික්ෂු සංඝයාට ගෞරවයෙන් උපස්ථාන කළේය.

602.

602.

‘‘Sūlāvuto ca arogo hutvā, serī sukhī pabbajjaṃ upāgami;

Bhikkhuñca āgamma kappitakuttamaṃ, ubhopi sāmaññaphalāni ajjhaguṃ.

උල තබා සිටි ඒ මිනිසාද සුවපත් වී, තමාගේ කැමැත්ත පරිදි පැවිදි භාවයට පත් විය. උතුම් වූ කප්පිතක තෙරුන් ඇසුරු කිරීම නිසා ඒ දෙදෙනාම මහණදම් පුරා සාමණ්‍ය ඵලයන්ට (මහණකමේ ඵලයන්ට) පැමිණියහ.

603.

603.

‘‘Etādisā [Pg.224] sappurisāna sevanā, mahapphalā hoti sataṃ vijānataṃ;

Sūlāvuto aggaphalaṃ aphassayi, phalaṃ kaniṭṭhaṃ pana ambasakkaro’’ti. –

ප්‍රඥාවන්ත සත්පුරුෂයන් ඇසුරු කිරීම මෙතරම් මහානිසංස සහිතය. උල තබා සිටි මිනිසා රහත් ඵලයට පත් වූ අතර, අම්බසක්කර ලිච්ඡවි රජතුමා සෝවාන් ඵලයට පැමිණියේය.”

Gāthāyo avocuṃ.

යැයි මේ ගාථාවන් වදාළහ.

557-560. Tattha vāsūpagacchitthāti vāsaṃ upagacchi. Gihikiccānīti gehaṃ āvasantena kātabbakuṭumbakiccāni. Viceyyāti sundaravatthagahaṇatthaṃ vicinitvā. Paṭikkantanti piṇḍapātato paṭikkantaṃ. Tenāha ‘‘gocarato nivatta’’nti. Avocāti ‘‘vesāliyaṃ licchavihaṃ, bhadante’’tiādikaṃ avoca.

557-560. එහි ‘වාවූපගච්ඡිත්ථ’ යනු වාසයට පැමිණියේය යන්නයි. ‘ගිහිකිච්චානි’ යනු ගිහිගෙයි වසන්නෙකු විසින් කටයුතු කළ යුතු පවුල් ජීවිතයට අදාළ කටයුතුයි. ‘වීචෙය්‍ය’ යනු හොඳ වස්ත්‍ර තෝරා ගැනීම පිණිස විමසා බලා යන්නයි. ‘පටික්කන්තං’ යනු පිණ්ඩපාතයෙන් හැරී ආ යන්නයි. ඒ නිසා ‘ගෝචරතෝ නිවත්තං’ (ගොදුරු ගමෙන් හැරී ආ) යැයි කීවේය. ‘අවෝච’ යනු ‘ස්වාමීනි, මම විශාලා මහනුවර ලිච්ඡවි රජෙක්මි’ යනාදී වචන පැවසූ බවයි.

562-3. Vidālayantīti viphālayanti. Pādakuṭhārikāhīti pādasaṅkhātāhi kuṭhārīhi. Pātayantīti paripātayanti.

562-3. ‘විදාලයන්තී’ යනු පලා දමයි (කැබලි කරයි). ‘පාදකුඨාරිකාහි’ යනු පාද නැමති පොරෝවලින් යන්නයි. ‘පාතයන්තී’ යනු බිම හෙළයි (පෙරළා දමයි).

564. Tiṇenāti tiṇaggenāpi. Mūḷhassa maggampi na pāvadāsīti maggamūḷhassa maggampi tvaṃ na kathayasi ‘‘evāyaṃ purisā ito cito ca paribbhamatū’’ti. Keḷīsīlo hi ayaṃ rājā. Sayamādiyāsīti andhassa hatthato yaṭṭhiṃ sayameva acchinditvā gaṇhasi. Saṃvibhāgaṃ karosīti attanā paribhuñjitabbavatthuto ekaccāni datvā saṃvibhajasi.

564. ‘තිණේන’ යනු තණ අගකින් පවා යන්නයි. ‘මූළ්හස්ස මග්ගම්පි න පාවදාසී’ යනු ‘මොහු මේ අතින් හා ඒ අතින් ලතැවේවා’ යැයි සිතා මංමුළා වූවෙකුට මග නොකීවේය යන්නයි. මේ රජතුමා කවටකම් කරන ස්වභාවයෙන් යුක්ත විය. ‘සයමාදියසී’ යනු අන්ධයෙකුගේ අතින් සැරයටිය ඔබම උදුරා ගන්නෙහිය යන්නයි. ‘සංවිභාගං කරෝසි’ යනු තමා පරිභෝජනය කළ යුතු වස්තුවෙන් කොටසක් අන් අයට දී බෙදා දෙන්නෙහිය යන්නයි.

565. Paccemi, bhante, yaṃ tvaṃ vadesīti ‘‘bhante, tvaṃ pattāni bhijjantī’’tiādinā yaṃ vadesi, taṃ paṭijānāmi, sabbamevetaṃ mayā kataṃ kārāpitañcāti dasseti. Etampīti etaṃ khiḍḍādhippāyena katampi.

565. "ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේ පවසන ඒ දේ මම පිළිගනිමි." 'පාත්‍ර බිඳෙයි' යනාදී වශයෙන් ඔබ වහන්සේ යමක් වදාළ සේක් ද, ඒ සියල්ල මා විසින් කරන ලද්දේ සහ කරවන ලද්දේ යැයි මෙයින් පෙන්වා දෙයි. 'එතම්පි' යනු කෙළිලොල් බව පතා කරන ලද්දක් වුව ද යන්නයි.

566-7. Khiḍḍāti khiḍḍāya. Pasavitvāti upacinitvā. Vedetīti anubhavati. Asamattabhogīti aparipuṇṇabhogo. Tameva aparipuṇṇabhogataṃ dassetuṃ ‘‘daharo yuvā’’tiādi vuttaṃ. Nagganiyassāti naggabhāvassa. Kiṃ su tato dukkhatarassa hotīti kiṃ su nāma tato naggabhāvato dukkhataraṃ assa petassa hoti. Yakkhassimā gacchantu dakkhiṇāyoti imā mayā diyyamānavatthadakkhiṇāyo petassa upakappantu.

566-7. 'ඛිඩ්ඩා' යනු කෙළිලොල් බව සඳහා ය. 'පසවිත්වා' යනු රැස් කරගෙන ය. 'වේදේති' යනු අනුභව කරයි (විඳියි). 'අසමත්තභෝගී' යනු සම්පූර්ණ නොවූ භෝග සම්පත් ඇත්තා ය. එම අපරිපූර්ණ භෝග බව පෙන්වීමට 'දහරෝ යුවා' යනාදිය වදාරන ලදී. 'නග්ගනියස්ස' යනු නිරුවත් බවෙහි ය. 'කිං සු තතෝ දුක්ඛතරස්ස හෝති' යනු ඒ ප්‍රේතයාට ඒ නිරුවත් බවට වඩා වැඩි වූ යම් දුකක් තිබේ ද යන්නයි. 'යක්ඛස්සිමා ගච්ඡන්තු දක්ඛිණායෝ' යනු මා විසින් දෙනු ලබන මේ වස්ත්‍ර දක්ෂිණාවන් ප්‍රේතයාට ලැබේවා (උපකාර වේවා) යන්නයි.

568-72. Bahudhā [Pg.225] pasatthanti bahūhi pakārehi buddhādīhi vaṇṇitaṃ. Akkhayadhammamatthūti aparikkhayadhammaṃ hotu. Ācamayitvāti hatthapādadhovanapubbakaṃ mukhaṃ vikkhāletvā. Candanasāralittanti sārabhūtacandanalittaṃ. Uḷāravaṇṇanti seṭṭharūpaṃ. Parivāritanti anukulavuttinā parijanena parivāritaṃ. Yakkhamahiddhipattanti mahatiṃ yakkhiddhiṃ, deviddhiṃ patvā ṭhitaṃ. Tamenamavocāti tamenaṃ avoca.

568-72. 'බහුධා පසත්ථං' යනු බුද්ධාදී උතුමන් විසින් බොහෝ ආකාරයෙන් වර්ණනා කරන ලද යන්නයි. 'අක්ඛයධම්මමත්ථු' යනු නොගෙවෙන ස්වභාවයක් ඇත්තක් වේවා යන්නයි. 'ආචමයිත්වා' යනු අත් පා සේදීම පෙරදැරිව මුහුණ සෝදා පිරිසිදු කරගෙන ය. 'චන්දනසාරලිත්තං' යනු සඳුන් සාරයෙන් ආලේප කරන ලද යන්නයි. 'උළාරවණ්ණං' යනු උතුම් රූපයක් ඇති යන්නයි. 'පරිවාරිතං' යනු අනුකූලව හැසිරෙන පිරිවර ජනයා විසින් පිරිවරන ලද යන්නයි. 'යක්ඛමහිද්ධිපත්තං' යනු මහත් වූ දිව්‍ය සෘද්ධියට (දිව්‍ය තේජසට) පැමිණ සිටින යන්නයි. 'තමේනමවෝච' යනු ඒ ප්‍රේතයාට පැවසී යන්නයි.

573. Ekadesaṃ adāsīti catūsu paccayesu ekadesabhūtaṃ vatthadānaṃ sandhāya vadati. Sakkhinti sakkhibhāvaṃ.

573. 'ඒකදේසං අදාසි' යනු සතර පසයෙන් එක් කොටසක් වූ වස්ත්‍ර දානය අරභයා පවසයි. 'සක්ඛිං' යනු සාක්ෂි භාවයයි.

574. Mamāsīti me āsi. Devatā meti mayhaṃ devatā āsīti yojanā.

574. 'මමාසි' යනු මගේ විය. 'දේවතා මේ' යනු 'මගේ දේවතාවිය වූවාය' යනු මෙහි සම්බන්ධයයි.

575-7. Vippaṭipannacittoti micchādiṭṭhiṃ paṭipannamānaso, dhammiyaṃ paṭipadaṃ pahāya adhammiyaṃ paṭipadaṃ paṭipannoti attho. Yatonidānanti yannimittaṃ yassa santikaṃ āgamanahetu.

575-7. 'විප්පටිපන්නචිත්තෝ' යනු මිථ්‍යා පිළිවෙතෙහි යෙදුණු මනසක් ඇති, ධාර්මික පිළිවෙත අතහැර අධාර්මික පිළිවෙතට පිළිපන් යනු අර්ථයයි. 'යතෝනිදානං' යනු යම් හේතුවක් නිසා, යම් තැනැත්තෙකු (උල තැබූ තැනැත්තා) සමීපයට පැමිණීමේ හේතුව නිසා යන්නයි.

579. Saṃvibhajitvāti dānasaṃvibhāgaṃ katvā. Sayaṃ mukhenūpanisajja pucchāti aññe purise apesetvā upinisīditvā sammukheneva puccha.

579. 'සංවිභජිත්වා' යනු දානය බෙදා දී ය. 'සයං මුඛේනුපනිසජ්ජ පුච්ඡා' යනු වෙනත් පුරුෂයන් නොයවා, ඔහු අසල වාඩි වී සෘජුවම (මුහුණට මුහුණ බලා) විමසන්න යන්නයි.

581-3. Sannisinnanti sannipatitavasena nisinnaṃ. Labhissāmi atthanti mayā icchitampi atthaṃ labhissāmi. Paṇihitadaṇḍoti ṭhapitasarīradaṇḍo. Anusattarūpoti rājini anusattasabhāvo. Vīsatirattimattāti vīsatimattā rattiyo ativattāti attho. Tāhanti taṃ ahaṃ. Yathāmatinti mayhaṃ yathāruci.

581-3. 'සන්නිසින්නං' යනු රැස්ව සිටින ආකාරයෙන් වාඩි වී සිටින යන්නයි. 'ලභිස්සාමි අත්ථං' යනු මා කැමති වූ අර්ථය (ප්‍රයෝජනය) ලබන්නෙමි යන්නයි. 'පණිහිතදණ්ඩෝ' යනු තබන ලද ශරීර දණ්ඩනය ඇත්තා වූ යන්නයි. 'අනුසත්තරූපෝ' යනු රජුගේ අණින් දමනය කරන ලද ස්වභාවය ඇති යන්නයි. 'වීසතිරත්තිමත්තා' යනු රාත්‍රී විස්සක් පමණ ඉක්ම ගිය යනු අර්ථයයි. 'තාහන්ති' යනු 'තං අහං' (ඒ මම) යන්නයි. 'යථාමතිං' යනු මගේ රුචිය පරිදි ය.

584. Etañca aññañcāti etaṃ sūle āvutaṃ purisaṃ aññañca yassa rājāṇā paṇihitā, tañca. Lahuṃ pamuñcāti sīghaṃ mocehi. Ko taṃ vadetha tathā karontanti tathā dhammiyakammaṃ karontaṃ taṃ imasmiṃ vajjiraṭṭhe ko nāma ‘‘na pamocehī’’ti vadeyya, evaṃ vattuṃ kocipi na labhatīti attho.

584. 'ඒතඤ්ච අඤ්ඤඤ්ච' යනු උලෙහි අමුණන ලද මේ පුරුෂයා ද, රජු විසින් එවනු ලැබූ අන්‍ය තැනැත්තා ද යන්නයි. 'ලහුං පමුඤ්ච' යනු වහාම මුදා හරින්න යන්නයි. 'කෝ තං වදේථ තථා කරොන්තං' යනු එලෙස ධාර්මික කටයුත්තක් කරන ඔබ හට, මේ වජ්ජී රජයෙහි 'මුදා නොහරින්න' යැයි පවසන්නේ කවරෙක් ද? එසේ කීමට කිසිවෙකුට නොහැකිය යනු අර්ථයයි.

585. Tikicchakānañcāti [Pg.226] tikicchake ca.

585. 'තිකිච්ඡකානඤ්ච' යනු වෙදැදුරන්ට ද යන්නයි.

588. Yakkhassa vacoti petassa vacanaṃ, tassa, bhante, petassa vacanena evamakāsinti dasseti.

588. 'යක්ඛස්ස වචෝ' යනු ප්‍රේතයාගේ වචනයයි. ස්වාමීනි, ඒ ප්‍රේතයාගේ වචනයෙන් මෙසේ කළෙමි යැයි මෙයින් පෙන්වා දෙයි.

590. Dhammānīti pubbe kataṃ pāpakammaṃ abhibhavituṃ samatthe puññadhamme. Kammaṃ siyā aññatra vedanīyanti yaṃ tasmiṃ pāpakamme upapajjavedanīyaṃ, taṃ ahosikammaṃ nāma hoti. Yaṃ pana aparapariyāyavedanīyaṃ, taṃ aññatra aparapariyāye vedayitabbaphalaṃ hoti sati saṃsārappavattiyanti attho.

590. 'ධම්මානි' යනු පෙර කරන ලද පාප කර්මයන් මැඩපැවැත්වීමට සමර්ථ වූ පින්කම් ය. 'කම්මං සියා අඤ්ඤත්‍ර වේදනීයං' යනු ඒ පාප කර්මයෙහි යම් උපපජ්ජවේදනීය කර්මයක් ඇද්ද, එය අහෝසි කර්මයක් බවට පත් වෙයි. යම් අපරාපරියවේදනීය කර්මයක් ඇද්ද, එය සංසාරය පවතින තාක් කල් වෙනත් අවස්ථාවක විපාක දිය යුතු කර්මයක් බවට පත් වේ යනු අර්ථයයි.

593. Imañcāti attanā vuccamānaṃ tāya āsannaṃ paccakkhaṃ vāti katvā vuttaṃ. Ariyaṃ aṭṭhaṅgavarenupetanti parisuddhaṭṭhena ariyaṃ, pāṇātipātāveramaṇiādīhi aṭṭhahi aṅgehi upetaṃ yuttaṃ uttamaṃ uposathasīlaṃ. Kusalanti anavajjaṃ. Sukhudrayanti sukhavipākaṃ.

593. 'ඉමඤ්ච' යනු තමන් පවසන දේට සමීප වූ හෝ ප්‍රත්‍යක්ෂ වූ දෙයක් අරභයා වදාරන ලදී. 'අරියං අට්ඨංගවරේනුපේතං' යනු පිරිසිදු අර්ථයෙන් ආර්ය වූ, ප්‍රාණාතිපාතයෙන් වැළකීම ආදී අංග අටකින් යුක්ත වූ උතුම් උපෝසථ ශීලයයි. 'කුසලං' යනු නිවැරදි (අනවද්‍ය) දෙයයි. 'සුඛුද්‍රයං' යනු සැප විපාක ඇති දෙයයි.

595. Sadā puññaṃ pavaḍḍhatīti sakideva puññaṃ katvā ‘‘alamettāvatā’’ti aparituṭṭho hutvā aparāparaṃ sucaritaṃ pūrentassa sabbakālaṃ puññaṃ abhivaḍḍhati, aparāparaṃ vā sucaritaṃ pūrentassa puññasaṅkhātaṃ puññaphalaṃ uparūpari vaḍḍhati paripūretīti attho.

595. 'සදා පුඤ්ඤං පවඩ්ඪති' යනු එක් වරක් පමණක් පින් කර 'මෙපමණකින් සෑහේ' යැයි සතුටු නොවී, නැවත නැවතත් සුචරිතයන්හි යෙදෙන්නාට නිරන්තරයෙන් පින වැඩෙයි. නැවත නැවතත් පින් පුරන්නාට පින නමැති පුණ්‍ය ඵලය වඩ වඩාත් වැඩී පරිපූර්ණ වේ යනු අර්ථයයි.

597. Evaṃ therena vutte rājā apāyadukkhato utrastacitto ratanattaye puññadhamme ca abhivaḍḍhamānapasādo tato paṭṭhāya saraṇāni sīlāni ca samādiyanto ‘‘ajjeva buddhaṃ saraṇaṃ upemī’’tiādimāha.

597. මෙසේ තෙරුන් වහන්සේ වදාළ කල්හී, රජු අපාය දුකට බියපත්ව, රත්නත්‍රය කෙරෙහිත් පුණ්‍ය ධර්මයන් කෙරෙහිත් අතිශය පැහැදීමෙන් යුක්තව, එතැන් සිට සරණ ශීලය සමාදන් වෙමින් 'අදම බුදුන් සරණ යමි' යනාදිය පැවසීය.

601. Tattha etādisoti ediso yathāvuttarūpo. Vesāliyaṃ aññataro upāsakoti vesāliyaṃ anekasahassesu upāsakesu aññataro upāsako hutvā. Saddhotiādi kalyāṇamittasannissayena tassa purimabhāvato aññādisataṃ dassetuṃ vuttaṃ. Pubbe hi so assaddho kakkhaḷo bhikkhūnaṃ akkosakārako saṅghassa ca anupaṭṭhāko ahosi. Idāni pana saddho muduko hutvā bhikkhusaṅghañca sakkaccaṃ tadā upaṭṭhahīti. Tatta kārakaroti upakārakārī.

601. එහි 'ඒතාදිසෝ' යනු මෙවැනි වූ හෙවත් ඉහත කී ස්වභාවය ඇති යන්නයි. 'වේසාලියං අඤ්ඤතරෝ උපාසකෝ' යනු විශාලා මහනුවර දහස් ගණන් උපාසකයන් අතරින් එක් උපාසකයෙකු බවට පත්ව යන්නයි. 'සද්ධෝ' යනාදිය වදාරන ලද්දේ කල්‍යාණ මිත්‍රයන් ඇසුරු කිරීම හේතුවෙන් ඒ අම්බසක්කර රජුගේ පැරණි ස්වභාවයට වඩා වෙනස් වූ අසදෘශ බව පෙන්වීමට ය. මන්ද, ඔහු පෙර ශ්‍රද්ධාව නැති, රළු වූ, භික්ෂූන්ට ආක්‍රෝශ කරන, සංඝයාට උපස්ථාන නොකරන අයෙකු වූ බැවිනි. දැන් ඔහු ශ්‍රද්ධාවන්තව, මෘදු මොළොක්ව, භික්ෂූ සංඝයාට ගෞරවයෙන් උපස්ථාන කළේය. එහි 'කාරකරෝ' යනු උපකාර කරන්නා ය.

602. Ubhopīti [Pg.227] dvepi sūlāvuto rājā ca. Sāmaññaphalāni ajjhagunti yathārahaṃ sāmaññaphalāni adhigacchiṃsu. Tayidaṃ yathārahaṃ dassetuṃ ‘‘sūlāvuto aggaphalaṃ aphassayi, phalaṃ kaniṭṭhaṃ pana ambasakkaro’’ti vuttaṃ. Tattha phalaṃ kaniṭṭhanti sotāpattiphalaṃ sandhāyāha. Yaṃ panettha atthato avibhattaṃ, taṃ suviññeyyameva.

602. 'උභෝපි' යනු උල තබන ලද පුරුෂයා සහ රජු යන දෙදෙනාම ය. 'සාමඤ්ඤඵලානි අජ්ඣගුං' යනු සුදුසු පරිදි ශ්‍රමණ ඵලයන්ට පැමිණියහ යන්නයි. එය පෙන්වීමට 'උල තබන ලද තැනැත්තා අග්‍ර ඵලයට (රහත් බවට) පැමිණි අතර, අම්බසක්කර රජු කනිෂ්ඨ ඵලයට පැමිණියේය' යැයි පවසන ලදී. එහි 'ඵලං කනිට්ඨං' යනු සෝතාපත්ති ඵලය අරභයා පවසන ලදී. මෙහි යම් පාලි කොටසක් අර්ථ වශයෙන් විවරණය කර නැද්ද, එය පහසුවෙන් තේරුම් ගත හැකි බව දත යුතුය.

Evaṃ raññā petena attanā ca vuttamatthaṃ āyasmā kappitako satthāraṃ vandituṃ sāvatthiṃ gato bhagavato ārocesi. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

මෙසේ රජු, ප්‍රේතයා සහ තමන් වහන්සේ විසින් පවසන ලද මේ කරුණු ආයුෂ්මත් කප්පිතක තෙරුන් වහන්සේ බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඳපුදා ගැනීමට සැවැත් නුවරට වැඩම කර භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැල කළහ. බුදුරජාණන් වහන්සේ එම කරුණ නිමිති කරගෙන රැස්ව සිටි පිරිසට ධර්ම දේශනා කළ සේක. එම දේශනය මහා ජනයාට අර්ථවත් (ප්‍රයෝජනවත්) විය.

Ambasakkarapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

අම්බසක්කර ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව නිම විය.

2. Serīsakapetavatthuvaṇṇanā

2. සේරීසක ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව

604-57. Suṇotha yakkhassa vāṇijānañcāti idaṃ serīsakapetavatthu. Taṃ yasmā serīsakavimānavatthunā nibbisesaṃ, tasmā tattha aṭṭhuppattiyaṃ gāthāsu ca yaṃ vattabbaṃ, taṃ paramatthadīpaniyaṃ vimānavatthuvaṇṇanāyaṃ (vi. va. aṭṭha. 1227 serīsakavimānavaṇṇanā) vuttameva, tasmā tattha vuttanayena veditabbanti.

604-57. 'සුණෝථ යක්ඛස්ස වාණිජානඤ්ච' යනු මේ සේරීසක ප්‍රේත වස්තුවයි. එය සේරීසක විමාන වස්තුවට වඩා වෙනසක් නොමැති බැවින්, එහි නිදාන කථාවෙහි සහ ගාථාවල යමක් කිව යුතු ද, එය පරමත්ථදීපනී නම් වූ විමාන වස්තු වර්ණනාවෙහි පවසන ලද්දේමය. එබැවින් එහි දැක්වෙන ක්‍රමයටම මෙය ද දත යුතුය.

Serīsakapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

සේරීසක ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව නිම විය.

3. Nandakapetavatthuvaṇṇanā

3. නන්දක ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව

Rājā piṅgalako nāmāti idaṃ nandakapetavatthu. Tassa kā uppatti? Satthu parinibbānato vassasatadvayassa accayena suraṭṭhavisaye piṅgalo nāma rājā ahosi. Tassa senāpati nandako nāma micchādiṭṭhī viparītadassano ‘‘natthi dinna’’ntiādinā micchāgāhaṃ paggayha vicari. Tassa dhītā uttarā nāma upāsikā patirūpe kule dinnā ahosi. Nandako pana kālaṃ katvā viñjhāṭaviyaṃ mahati nigrodharukkhe vemānikapeto hutvā nibbatti. Tasmiṃ kālakate uttarā sucisītalagandhodakapūritaṃ pānīyaghaṭaṃ kummāsābhisaṅkhatehi [Pg.228] vaṇṇagandharasasampannehi pūvehi paripuṇṇasarāvakañca aññatarassa khīṇāsavattherassa datvā ‘‘ayaṃ dakkhiṇā mayhaṃ pitu upakappatū’’ti uddisi, tassa tena dānena dibbapānīyaṃ aparimitā ca pūvā pātubhaviṃsu. Taṃ disvā so evaṃ cintesi – ‘‘pāpakaṃ vata mayā kataṃ, yaṃ mahājano ‘natthi dinna’ntiādinā micchāgāhaṃ gāhito. Idāni pana piṅgalo rājā dhammāsokassa rañño ovādaṃ dātuṃ gato, so taṃ tassa datvā āgamissati, handāhaṃ natthikadiṭṭhiṃ vinodessāmī’’ti. Na cireneva ca piṅgalo rājā dhammāsokassa rañño ovādaṃ datvā paṭinivattanto maggaṃ paṭipajji.

රාජා පිංගලක නම් වූ මෙම කතාව නන්දක ප්‍රේත වස්තුවයි. එහි උප්පත්තිය මෙසේය: ශාස්තෘන් වහන්සේගේ පිරිනිවන් පෑමෙන් වසර දෙසියයක් ඉක්ම ගිය පසු, සුරට්ඨ දේශයෙහි පිංගල නම් රජෙක් විය. ඔහුගේ සේනාපති වූ නන්දක නම් තැනැත්තා 'දන් දීමේ විපාකයක් නැත' යනාදී වශයෙන් වැරදි අදහස් ගත්, මිථ්‍යා දෘෂ්ටිකයෙකු ලෙස ජීවත් විය. ඔහුගේ දියණිය වූ උත්තරා නම් උපාසිකාව සුදුසු කුලයකට විවාහ කර දී තිබුණි. නන්දක මියගොස් විංජා වනයෙහි විශාල නුග රුකක වේමානික ප්‍රේතයෙකු වී උපන්නේය. ඔහු මියගිය පසු උත්තරා උපාසිකාව පිරිසිදු සිසිල් නළල පැන් පිරවූ කළයක් ද, මනාව සකස් කරන ලද වර්ණ ගන්ධ රසයෙන් යුත් කැවිලි පෙවිලි සහිත බඳුනක් ද එක්තරා රහතන් වහන්සේ නමකට පූජා කර, 'මෙම දක්ෂිණාව මගේ පියාට පින් පිණිස පවතීවා' යි පින් අනුමෝදන් කළාය. එම පින හේතුවෙන් ඒ ප්‍රේතයාට දිව්‍යමය පැන් සහ අප්‍රමාණ වූ දිව්‍ය භෝජන පහළ විය. එය දැක ඔහු මෙසේ සිතුවේය: 'මම සැබවින්ම පාපයක් කෙළෙමි. මම මහජනයාට 'දීමෙහි විපාක නැතැ'යි වැරදි මඟ පෙන්වීමි. දැන් පිංගල රජතුමා ධර්මාශෝක රජු වෙතින් අවවාද ලබා ආපසු එන අතරතුර, මම ඔහුගේ මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය දුරු කරන්නෙමි'. නොබෝ කලකින් පිංගල රජු ධර්මාශෝක රජු බැහැදැක අවවාද ලබා ආපසු එන මඟට පිළිපන්නේය.

Atha so peto attano vasanaṭṭhānābhimukhaṃ taṃ maggaṃ nimmini. Rājā ṭhitamajjhanhike samaye tena maggena gacchati. Tassa gachantassa purato maggo dissati, piṭṭhito panassa antaradhāyati. Sabbapacchato gacchanto puriso maggaṃ antarahitaṃ disvā bhīto vissaraṃ viravanto dhāvitvā rañño ārocesi, taṃ sutvā rājā bhīto saṃviggamānaso hatthikkhandhe ṭhatvā catasso disā olokento petassa vasananigrodharukkhaṃ disvā tadabhimukho agamāsi saddhiṃ caturaṅginiyā senāya. Athānukkamena raññe taṃ ṭhānaṃ patte peto sabbābharaṇavibhūsito rājānaṃ upasaṅkamitvā paṭisanthāraṃ katvā pūve ca pānīyañca dāpesi. Rājā saparijano nhatvā pūve khāditvā pānīyaṃ pivitvā paṭippassaddhamaggakilamatho ‘‘devatā nusi gandhabbo’’tiādinā petaṃ pucchi. Peto ādito paṭṭhāya attano pavattiṃ ācikkhitvā rājānaṃ micchādassanato vimocetvā saraṇesu sīlesu ca patiṭṭhāpesi. Tamatthaṃ dassetuṃ saṅgītikārā –

එවිට එම ප්‍රේතයා තමා වසන ස්ථානය දෙසට වැටී ඇති මඟක් මවා ගත්තේය. රජු මද්දහන් වේලාවේ එම මඟින් ගමන් කළේය. රජු ගමන් කරන විට ඔහුට ඉදිරියෙන් මඟ පෙනෙන නමුත් පසුපසින් මඟ නොපෙනී යයි. පිරිසෙහි අන්තිමට ගිය පුරුෂයා මඟ නොපෙනී යනවා දැක බියට පත්ව මොරගසමින් රජු වෙත දිව ගොස් ඒ බව පැවසීය. එය ඇසූ රජු බියෙන් හා තැතිගැනීමෙන් යුතුව ඇත් කඳ මත සිට සතර දිග බැලීය. එවිට ප්‍රේතයා වසන නුග රුක දැක සතුරඟ සේනාව සමඟ එදෙසට ගියේය. රජු ක්‍රමයෙන් එම ස්ථානයට පැමිණි විට, සර්වාභරණයෙන් සැරසුණු ප්‍රේතයා රජු ඉදිරියට පැමිණ පිළිසඳරෙහි යෙදී කැවිලි සහ පැන් පූජා කළේය. රජු ඇතුළු පිරිස ස්නානය කර, ආහාර පාන අනුභව කොට ගමන් විඩාව නිවා ගත්හ. ඉන්පසු රජු 'ඔබ දෙවියෙක්ද නැතිනම් ගාන්ධර්වයෙක්ද?' යනාදී වශයෙන් ප්‍රේතයාගෙන් විමසීය. ප්‍රේතයා මුල සිට තමාගේ තොරතුරු පවසා රජු මිථ්‍යා දෘෂ්ටියෙන් මුදවා තිසරණයෙහි සහ පංචශීලයෙහි පිහිටුවීය. ඒ කරුණ ප්‍රකාශ කිරීමට සංගීතිකාරක හිමිවරු මෙසේ පැවසූහ:

658.

658.

‘‘Rājā piṅgalako nāma, suraṭṭhānaṃ adhipati ahu;

Moriyānaṃ upaṭṭhānaṃ gantvā, suraṭṭhaṃ punarāgamā.

සුරට්ඨ දේශයට අධිපති වූ පිංගලක නම් රජෙක් විය. ඔහු මෞර්ය රජවරුන්ට උපස්ථාන කිරීමට ගොස් නැවත සුරට්ඨ දේශයට පැමිණෙමින් සිටියේය.

659.

659.

‘‘Uṇhe majjhanhike kāle, rājā paṅkaṃ upāgami;

Addasa maggaṃ ramaṇīyaṃ, petānaṃ taṃ vaṇṇupathaṃ.

මද්දහන් අව් රශ්මිය තදින් ඇති වේලාවක රජු වැලි සහිත දුෂ්කර මඟකට පැමිණියේය. එහිදී ප්‍රේතයන් විසින් මවන ලද රමණීය වූ මඟක් ඔහු දුටුවේය.

660. Sārathiṃ [Pg.229] āmantayī rājā –

660. රජු සිය රියදුරු අමතා මෙසේ කීවේය:

‘‘‘Ayaṃ maggo ramaṇīyo, khemo sovatthiko sivo;

Iminā sārathi yāma, suraṭṭhānaṃ santike ito’.

'රියදුර, මේ මඟ ඉතා රමණීයය, බිය රහිතය, සෙත් ගෙන දෙන සුලුය. අපි මේ මඟින් මෙතැන් සිට සුරට්ඨ දේශය අසලට යමු'යි කීය.

661.

661.

‘‘Tena pāyāsi soraṭṭho, senāya caturaṅginiyā;

Ubbiggarūpo puriso, soraṭṭhaṃ etadabravi.

සුරට්ඨ රජු සිව් රඟ සේනාව සමඟ ඒ මඟින් ගියේය. එවිට තැතිගත් පුරුෂයෙක් සුරට්ඨ රජුට මෙසේ කීවේය:

662.

662.

‘‘‘Kummaggaṃ paṭipannamhā, bhiṃsanaṃ lomahaṃsanaṃ;

Purato dissati maggo, pacchato ca na dissati.

'දේවයන් වහන්ස, අපි ලොමු දැහැගන්නා සුලු ඉතා බියකරු වැරදි මඟකට පිළිපන්නෙමු. ඉදිරියෙන් මඟ පෙනෙන නමුත් පසුපසින් මඟ නොපෙනේ.

663.

663.

‘‘‘Kummaggaṃ paṭipannamhā, yamapurisāna santike;

Amānuso vāyati gandho, ghoso suyyati dāruṇo’.

අපි යම පුරුෂයන් (ප්‍රේතයන්) සමීපයේ වැරදි මඟකට පැමිණ සිටිමු. මනුෂ්‍ය නොවන ගන්ධයක් හමයි, ඉතා බියකරු ශබ්ද ඇසේ'යි කීවේය.

664.

664.

‘‘Saṃviggo rājā soraṭṭho, sārathiṃ etadabravi;

‘Kummaggaṃ paṭipannamhā, bhiṃsanaṃ lomahaṃsanaṃ;

Purato dissati maggo, pacchato ca na dissati.

තැතිගත් සුරට්ඨ රජු රියදුරු අමතා මෙසේ කීවේය: 'රියදුර, අපි ලොමු දැහැගන්නා සුලු ඉතා බියකරු වැරදි මඟකට පිළිපන්නෙමු. ඉදිරියෙන් මඟ පෙනෙන නමුත් පසුපසින් මඟ නොපෙනේ.

665.

665.

‘‘‘Kummaggaṃ paṭipannamhā, yamapurisāna santike;

Amānuso vāyati gandho, ghoso suyyati dāruṇo’.

අපි යම පුරුෂයන් සමීපයේ වැරදි මඟකට පැමිණ සිටිමු. මනුෂ්‍ය නොවන ගන්ධයක් හමයි, ඉතා බියකරු ශබ්ද ඇසේ'යි කීවේය.

666.

666.

‘‘Hatthikkhandhaṃ samāruyha, olokento catuddisā;

Addasa nigrodhaṃ ramaṇīyaṃ, pādapaṃ chāyāsampannaṃ;

Nīlabbhavaṇṇasadisaṃ, meghavaṇṇasirīnibhaṃ.

රජු ඇත් කඳ මත නැගී සතර දිග බලන විට, සෙවන සහිත, නිල් වළාකුළක පැහැය ඇති, වළාකුළක් මෙන් බැබළෙන රමණීය නුග රුකක් දුටුවේය.

667.

667.

‘‘Sārathiṃ āmantayī rājā, ‘kiṃ eso dissati brahā;

Nīlabbhavaṇṇasadiso, meghavaṇṇasirīnibho’.

රජු රියදුරු අමතා, 'රියදුර, නිල් වළාකුළක පැහැය ඇති, වළාකුළක් මෙන් බැබළෙන අර පෙනෙන විශාල ගස කුමක්ද?' කියා ඇසීය.

668.

668.

‘‘Nigrodho so mahārāja, pādapo chāyāsampanno;

Nīlabbhavaṇṇasadiso, meghavaṇṇasirīnibho.

'මහාරාජයාණෙනි, නිල් වළාකුළක පැහැය ඇති, වළාකුළක් මෙන් බැබළෙන අර පෙනෙන සෙවනැති ගස නුග රුකකි'යි රියදුරු පැවසීය.

669.

669.

‘‘Tena pāyāsi soraṭṭho, yena so dissate brahā;

Nīlabbhavaṇṇasadiso, meghavaṇṇasirīnibho.

සුරට්ඨ රජු වළාකුළක් මෙන් බැබළෙන ඒ විශාල නුග රුක ඇති දිශාවට ගමන් කළේය.

670.

670.

‘‘Hatthikkhandhato [Pg.230] oruyha, rājā rukkhaṃ upāgami;

Nisīdi rukkhamūlasmiṃ, sāmacco saparijjano;

Pūraṃ pānīyasarakaṃ, pūve vitte ca addasa.

රජු ඇත් කඳින් බැස ගස අසලට පැමිණ, අමාත්‍යවරුන් සහ පිරිස සමඟ ගස මුල වාඩි විය. එහිදී පැන් පිරවූ භාජනයක් ද ප්‍රණීත කැවිලි වර්ග ද ඔහු දුටුවේය.

671.

671.

‘‘Puriso ca devavaṇṇī, sabbābharaṇabhūsito;

Upasaṅkamitvā rājānaṃ, soraṭṭhaṃ etadabravi.

දෙවියෙකු බඳු රූපයක් ඇති, සර්වාභරණයෙන් සැරසුණු පුරුෂයෙක් සුරට්ඨ රජු වෙත පැමිණ මෙසේ කීවේය:

672.

672.

‘‘‘Svāgataṃ te mahārāja, atho te adurāgataṃ;

Pivatu devo pānīyaṃ, pūve khāda arindama’.

'මහාරාජයාණෙනි, ඔබගේ පැමිණීම යහපත් වේවා. සතුරන් දමනය කරන රජතුමනි, මෙම පැන් පානය කරන්න, මෙම කැවිලි අනුභව කරන්න'යි කීවේය.

673.

673.

‘‘Pivitvā rājā pānīyaṃ, sāmacco saparijjano;

Pūve khāditvā pitvā ca, soraṭṭho etadabravi.

රජු අමාත්‍යවරුන් හා පිරිස සමඟ පැන් පානය කොට කැවිලි අනුභව කළේය. ඉන්පසු සුරට්ඨ රජු මෙසේ විමසීය:

674.

674.

‘‘Devatā nusi gandhabbo, adu sakko purindado;

Ajānantā taṃ pucchāma, kathaṃ jānemu taṃ mayanti.

'ඔබ දේවතාවෙක්ද, ගාන්ධර්වයෙක්ද, නැතිනම් සක්‍ර දේවේන්ද්‍රයාද? අපි ඔබව නොහඳුනන්නෙමු, ඔබ කවුදැයි අපි දැනගන්නේ කෙසේද?'යි රජු ඇසීය.

675.

675.

‘‘Nāmhi devo na gandhabbo, nāpi sakko purindado;

Peto ahaṃ mahārāja, suraṭṭhā idha māgatoti.

'මම දේවතාවෙක් නොවෙමි, ගාන්ධර්වයෙක් නොවෙමි, සක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා ද නොවෙමි. මහාරාජයාණෙනි, මම සුරට්ඨ දේශයේ සිට මෙහි පැමිණි ප්‍රේතයෙක් වෙමි'යි ඔහු කීවේය.

676.

676.

‘‘Kiṃsīlo kiṃsamācāro, suraṭṭhasmiṃ pure tuvaṃ;

Kena te brahmacariyena, ānubhāvo ayaṃ tavāti.

'ඔබ පෙර සුරට්ඨ දේශයේ වසන විට කෙබඳු සිල්වතෙක්ද? කෙබඳු හැසිරීමක් ඇත්තෙක්ද? ඔබ කෙබඳු බ්‍රහ්මචර්යාවක නිරත වීම නිසා මේ ආනුභාවය ලැබුණේද?'යි රජු ඇසීය.

677.

677.

‘‘Taṃ suṇohi mahārāja, arindama raṭṭhavaḍḍhana;

Amaccā pārisajjā ca, brāhmaṇo ca purohito.

'සතුරන් දමනය කරන, රට දියුණු කරන මහාරාජයාණෙනි, මා පවසන දේ අසන්න. අමාත්‍යවරුනි, සෙසු පිරිස සහ පුරෝහිත බ්‍රාහ්මණයනි, ඔබ සැම ද මෙය අසන්න.

678.

678.

‘‘Suraṭṭhasmiṃ ahaṃ deva, puriso pāpacetaso;

Micchādiṭṭhi ca dussīlo, kadariyo paribhāsako.

රජතුමනි, මම පෙර සුරට්ඨ දේශයෙහි පවිටු සිත් ඇති, මිථ්‍යා දෘෂ්ටික, දුශ්ශීල, මසුරු මෙන්ම ගුණවතුන්ට නින්දා කරන්නෙකු වීමි.

679.

679.

‘‘Dadantānaṃ karontānaṃ, vārayissaṃ bahujjanaṃ;

Aññesaṃ dadamānānaṃ, antarāyakaro ahaṃ.

මම දන් දෙන්නන් සහ පින් කරන්නන් වැළැක්වූයෙමි. අන්‍යන් දන් දෙන විට මම එයට බාධා කරන්නෙකු වීමි.

680.

680.

‘‘Vipāko natthi dānassa, saṃyamassa kuto phalaṃ;

Natthi ācariyo nāma, adantaṃ ko damessati.

දන් දීමේ විපාකයක් නැත, සංයමයේ ඵලයක් කොහෙන් ලැබේද? ගුරුවරයෙකු කියා කෙනෙක් නැත, අශික්ෂිතයා දමනය කරන්නේ කවුද? (යන වැරදි මත මම දැරුවෙමි).

681.

681.

‘‘Samatulyāni [Pg.231] bhūtāni, kuto jeṭṭhāpacāyiko;

Natthi balaṃ vīriyaṃ vā, kuto uṭṭhānaporisaṃ.

සත්ත්වයෝ සැම දෙනාම සමානය, වැඩිහිටියන්ට සැලකීමේ විශේෂ පිනක් නැත. බලයක් හෝ වීර්යයක් කියා දෙයක් නැත, උත්සාහයෙන් ලබන ඵලයක් කොහෙන්ද?

682.

682.

‘‘Natthi dānaphalaṃ nāma, na visodheti verinaṃ;

Laddheyyaṃ labhate macco, niyatipariṇāmajaṃ.

දන් දීමේ ඵලයක් කියා දෙයක් නැත, එය පාපය පිරිසිදු නොකරයි. සත්ත්වයා සැප දුක් ලබන්නේ නියතවාදය (දෛවය) අනුවමය, එය කර්මය නිසා සිදුවන්නක් නොවේ.

683.

683.

‘‘Natthi mātā pitā bhātā, loko natthi ito paraṃ;

Natthi dinnaṃ natthi hutaṃ, sunihitaṃ na vijjati.

මවක්, පියෙක් හෝ සහෝදරයෙක් කියා විශේෂයක් නැත, මෙලොව හැර පරලොවක් නැත. දීමෙහි හෝ පිදීමෙහි අනුසස් නැත. රැස් කර තැබිය හැකි පිනක් කියා දෙයක් නැතැයි මම සිතුවෙමි'.

684.

684.

‘‘Yopi haneyya purisaṃ, parassa chindate siraṃ;

Na koci kañci hanati, sattannaṃ vivaramantare.

යම් අයෙක් සත්වයකු මරා දැමුවත්, සත්වයකුගේ හිස සිඳ දැමුවත්, පරමාර්ථ වශයෙන් කිසිවෙකු කිසිදු සත්වයකු මරන්නේ නැත. ආයුධය ඇතුළු වන්නේ පඨවි කාය ආදී සප්ත කායයන් අතර ඇති සිදුරකට පමණි.

685.

685.

‘‘Acchejjābhejjo hi jīvo, aṭṭhaṃso guḷaparimaṇḍalo;

Yojanānaṃ sataṃ pañca, ko jīvaṃ chettumarahati.

සත්වයන්ගේ ජීවිතය (ජීවිතේන්ද්‍රිය) ආයුධවලින් කැපිය නොහැකිය, බිඳිය නොහැකිය. එය ඇතැම් විට අටපට්ටම් වේ, ඇතැම් විට වටකුරු වේ. එය යොදුන් පන්සියයක් උසට පවතී. එවැනි ජීවිතයක් කැපීමට සමත් වන්නේ කවුද?

686.

686.

‘‘Yathā suttaguḷe khitte, nibbeṭhentaṃ palāyati;

Evameva ca so jīvo, nibbeṭhento palāyati.

විසි කරන ලද නූල් බෝලයක් එය දිග හැරෙන තාක් කල් ඉදිරියට ඇදී යන්නාක් මෙන්, සත්වයාගේ මෙම ජීවිතයද අත්බව නමැති බෝලය දිග හරිමින් මහා කල්ප අසූ හතර ලක්ෂයක් මුළුල්ලේ ඇදී යයි. ඉන් පසුව තවත් නොපවතී.

687.

687.

‘‘Yathā gāmato nikkhamma, aññaṃ gāmaṃ pavisati;

Evameva ca so jīvo, aññaṃ bondiṃ pavisati.

යම් පුරුෂයෙක් තමාගේ ගමෙන් නික්ම ගොස් වෙනත් ගමකට ඇතුළු වන්නාක් මෙන්ම, එම ජීවිතය (ජීවිතේන්ද්‍රිය) වෙනත් ශරීරයකට ඇතුළු වෙයි.

688.

688.

‘‘Yathā gehato nikkhamma, aññaṃ gehaṃ pavisati;

Evameva ca so jīvo, aññaṃ bondiṃ pavisati.

යම් පුරුෂයෙක් තමාගේ නිවසින් නික්ම ගොස් වෙනත් නිවසකට ඇතුළු වන්නාක් මෙන්ම, එම ජීවිතය වෙනත් ශරීරයකට ඇතුළු වෙයි.

689.

689.

‘‘Cullāsīti mahākappino, satasahassāni hi;

Ye bālā ye ca paṇḍitā, saṃsāraṃ khepayitvāna;

Dukkhassantaṃ karissare.

මහා කල්ප අසූ හතර ලක්ෂයක් යනු සංසාරයේ ප්‍රමාණයයි. අනුවණයෝ මෙන්ම පණ්ඩිතයෝ ද මේ කියන ලද කාලය ගෙවා දමා සසර දුක කෙළවර කරන්නාහ.

690.

690.

‘‘Mitāni sukhadukkhāni, doṇehi piṭakehi ca;

Jino sabbaṃ pajānāti, sammūḷhā itarā pajā.

තල, සහල් ආදිය නැළි, කුලු ආදියෙන් මනින්නාක් මෙන්, සත්වයන්ගේ සැප දුක් ද කලින් කියන ලද මහා කල්ප අසූ හතර ලක්ෂයක කාල පරිච්ඡේදයෙන් මනිනු ලැබේ. බුදුරජාණන් වහන්සේ මේ සියල්ල මනාව දන්නා සේක. සෙසු සත්ව සමූහයා මේ ගැන මුළාවී සිටිති.

691.

691.

‘‘Evaṃdiṭṭhi pure āsiṃ, sammūḷho mohapāruto;

Micchādiṭṭhi ca dussīlo, kadariyo paribhāsako.

මීට පෙර මම ද දානාදියේ ඵල නැතැයි යන මෙවැනි මිථ්‍යා දෘෂ්ටියකින් යුක්ත වුණෙමි. මෝහයෙන් වැසී දැඩි සේ මුළාව සිටියෙමි. දුස්සීල වූ, මසුරු වූ, ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ට අපහාස කරන්නෙකු ද වුණෙමි.

692.

692.

‘‘Oraṃ [Pg.232] me chahi māsehi, kālakiriyā bhavissati;

Ekantakaṭukaṃ ghoraṃ, nirayaṃ papatissahaṃ.

තව මාස හයක් ඇතුළත මාගේ මරණය සිදුවනු ඇත. ඉන්පසු මම ඒකාන්තයෙන්ම කටුක වූ, භයංකර වූ අවීචි නිරයට ඇද වැටෙන්නෙමි.

693.

693.

‘‘Catukkaṇṇaṃ catudvāraṃ, vibhattaṃ bhāgaso mitaṃ;

Ayopākārapariyantaṃ, ayasā paṭikujjitaṃ.

එම අවීචි නිරය සතරැස්ය, දොරටු සතරක් ඇත්තේය. එය මනාව බෙදා වෙන් කර ඇත. යකඩ තාප්පවලින් වටවී ඇති අතර, යකඩ පියනකින් වසා ඇත.

694.

694.

‘‘Tassa ayomayā bhūmi, jalitā tejasā yutā;

Samantā yojanasataṃ, pharitvā tiṭṭhati sabbadā.

එම මහා නිරයේ පොළොව යකඩින් නිමවා ඇති අතර ගිනි ජාලාවලින් බැබළෙයි. හාත්පස යොදුන් සියයක් පුරා පැතිර පවතින එම ගින්න සෑම කල්හිම පවතී.

695.

695.

‘‘Vassāni satasahassāni, ghoso suyyati tāvade;

Lakkho eso mahārāja, satabhāgavassakoṭiyo.

මහරජාණෙනි, නිරයෙහි පැසෙන සත්වයන්ට "වසර ලක්ෂයක් ඉක්ම ගියේය" යන හඬ වරින් වර ඇසෙයි. එම වසර ලක්ෂය වනාහි අවීචි නිරයේ පැසෙන සත්වයන්ගේ ආයුෂයෙන් ඉතා ස්වල්ප වූ කොටසක් පමණි.

696.

696.

‘‘Koṭisatasahassāni, niraye paccare janā;

Micchādiṭṭhī ca dussīlā, ye ca ariyūpavādino.

මිථ්‍යා දෘෂ්ටික වූ, දුස්සීල වූ සහ ආර්යයන් වහන්සේලාට ගරහන්නා වූ සත්වයෝ කෝටි ලක්ෂ සංඛ්‍යාත වසර ගණනාවක් අවීචි නිරයෙහි පැසෙති.

697.

697.

‘‘Tatthāhaṃ dīghamaddhānaṃ, dukkhaṃ vedissa vedanaṃ;

Phalaṃ pāpassa kammassa, tasmā socāmahaṃ bhusaṃ.

මා විසින් කරන ලද එම පාප කර්මයේ විපාක වශයෙන් දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ එහි දුක් වේදනා විඳීමට සිදුවන බැවින් මම අතිශයින් ශෝක වන්නෙමි.

698.

698.

‘‘Taṃ suṇohi mahārāja, arindama raṭṭhavaḍḍhana;

Dhītā mayhaṃ mahārāja, uttarā bhaddamatthu te.

සතුරන් දමනය කරන්නා වූ, රට වඩවන්නා වූ මහරජාණෙනි, මා පවසන මේ වචනය අසන්න. ඔබට යහපතක් වේවා! මහරජාණෙනි, උත්තරා නම් වූ මාගේ දියණියක් සිටින්නීය.

699.

699.

‘‘Karoti bhaddakaṃ kammaṃ, sīlesuposathe ratā;

Saññatā saṃvibhāgī ca, vadaññū vītamaccharā.

ඇය නිතර පින්කම් කරන්නීය. ශීලයෙහි සහ උපෝසථ ශීලයෙහි ඇලුම් කරන්නීය. අකුසලයෙන් සංවර වූ ඇය, දන් දෙන ස්වභාවය ඇති, යාචකයන්ගේ බස් දන්නා, මසුරුකමින් තොර තැනැත්තියකි.

700.

700.

‘‘Akhaṇḍakārī sikkhāya, suṇhā parakulesu ca;

Upāsikā sakyamunino, sambuddhassa sirīmato.

ඇය කිසිදා ශීලය කඩ නොකරන්නීය. අනුන්ගේ කුලයන්හි යහපත් ලේලියක වී සිටින්නීය. ඇය ශ්‍රී මත් වූ, සම්මා සම්බුද්ධ වූ ශාක්‍යමුනි බුදුරජාණන් වහන්සේගේ උපාසිකාවකි.

701.

701.

‘‘Bhikkhu ca sīlasampanno, gāmaṃ piṇḍāya pāvisi;

Okkhittacakkhu satimā, guttadvāro susaṃvuto.

සිල්වත් වූ එක්තරා භික්ෂූන් වහන්සේ නමක් ඇස් පහතට යොමු කරගෙන, මනා සිහි නුවණින් යුතුව, ඉන්ද්‍රියයන් සංවර කරගෙන පිණ්ඩපාතය සඳහා ගමට වැඩි සේක.

702.

702.

‘‘Sapadānaṃ caramāno, agamā taṃ nivesanaṃ;

Tamaddasa mahārāja, uttarā bhaddamatthu te.

අනුපිළිවෙළින් පිඬු සිඟා වඩින ඒ භික්ෂූන් වහන්සේ මාගේ දියණියගේ නිවසට වැඩි සේක. මහරජාණෙනි, ඔබට යහපතක් වේවා! උත්තරා එම භික්ෂූන් වහන්සේව දුටුවාය.

703.

703.

‘‘Pūraṃ pānīyasarakaṃ, pūve vitte ca sā adā;

Pitā me kālakato bhante, tassetaṃ upakappatu.

ඇය පැන් පිරවූ බඳුනක් ද ප්‍රණීත කැවිලි පෙති ද එම භික්ෂූන් වහන්සේට පූජා කළාය. පූජා කොට, "ස්වාමීනි, මාගේ පියා මිය ගියේය, මේ පින ඔහුට අයිති වේවා!" යි පවසා මට පින් අනුමෝදන් කළාය.

704.

704.

‘‘Samanantarānuddiṭṭhe[Pg.233], vipāko udapajjatha;

Bhuñjāmi kāmakāmīhaṃ, rājā vessavaṇo yathā.

පින් අනුමෝදන් කළ සැණින්ම එහි විපාක හටගත්තේය. වෛශ්‍රවණ (වෙස්සවණ) දිව්‍ය රාජයා තමා කැමති සම්පත් අනුභව කරන්නාක් මෙන්, මම ද දැන් කැමති සියලු සම්පත් භුක්ති විඳින්නෙමි.

705.

705.

‘‘Taṃ suṇohi mahārāja, arindama raṭṭhavaḍḍhana;

Sadevakassa lokassa, buddho aggo pavuccati;

Taṃ buddhaṃ saraṇaṃ gaccha, saputtadāro arindama.

සතුරන් දමනය කරන රට වඩවන මහරජාණෙනි, මා පවසන මේ වචනය අසන්න. දෙවියන් සහිත ලෝකයා අතර බුදුරජාණන් වහන්සේම අග්‍ර වන සේක. මහරජාණෙනි, ඔබ ද අඹුදරුවන් සමඟ ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ සරණ යන්න.

706.

706.

‘‘Aṭṭhaṅgikena maggena, phusanti amataṃ padaṃ;

Taṃ dhammaṃ saraṇaṃ gaccha, saputtadāro arindama.

ආර්ය අෂ්ටාංගික මාර්ගය මගින් අමා නිවනට පැමිණෙති. මහරජාණෙනි, ඔබ ද අඹුදරුවන් සමඟ ඒ උතුම් ධර්මය සරණ යන්න.

707.

707.

‘‘Cattāro ca paṭipannā, cattāro ca phale ṭhitā;

Esa saṅgho ujubhūto, paññāsīlasamāhito;

Taṃ saṅghaṃ saraṇaṃ gaccha, saputtadāro arindama.

මඟ ගමන් කරන්නා වූ පුද්ගලයන් සතර දෙනෙක් ද, ඵලයෙහි පිහිටි පුද්ගලයන් සතර දෙනෙක් ද යනුවෙන් අෂ්ටාර්ය පුද්ගල මහා සංඝරත්නය වැඩසිටිති. ප්‍රඥා, ශීල, සමාධි ගුණයන්ගෙන් පිරිපුන් ඒ අවංක වූ මහා සංඝරත්නය සරණ යන්න.

708.

708.

‘‘Pāṇātipātā viramassu khippaṃ, loke adinnaṃ parivajjayassu;

Amajjapo mā ca musā abhāṇi, sakena dārena ca hohi tuṭṭhoti.

මහරජාණෙනි, වහාම සතුන් මැරීමෙන් වළකින්න. ලෝකයෙහි අනුන් නුදුන් දේ ගැනීමෙන් වළකින්න. මත්පැන් නොබොන්න, බොරු නොකියන්න. තමාගේම බිරියගෙන් සතුටු වන්න.

709.

709.

‘‘Atthakāmosi me yakkha, hitakāmosi devate;

Karomi tuyhaṃ vacanaṃ, tvaṃsi ācariyo mama.

යක්ෂය (දිව්‍ය පුත්‍රය), ඔබ මාගේ යහපත හා අභිවෘද්ධිය පතන්නෙකි. මම ඔබේ අවවාදය පිළිගනිමි. ඔබ මාගේ ගුරුවරයා වෙහිය.

710.

710.

‘‘Upemi saraṇaṃ buddhaṃ, dhammañcāpi anuttaraṃ;

Saṅghañca naradevassa, gacchāmi saraṇaṃ ahaṃ.

මම බුදුරජාණන් වහන්සේ සරණ යමි. අනුත්තර වූ ශ්‍රී සද්ධර්මය ද සරණ යමි. මනුෂ්‍යයන්ට හා දෙවියන්ට ශාස්තෘ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක මහා සංඝරත්නය ද සරණ යමි.

711.

711.

‘‘Pāṇātipātā viramāmi khippaṃ, loke adinnaṃ parivajjayāmi;

Amajjapo no ca musā bhaṇāmi, sakena dārena ca homi tuṭṭho.

මම වහාම සතුන් මැරීමෙන් වළකිමි. ලෝකයෙහි අනුන් නුදුන් දේ ගැනීමෙන් වළකිමි. මත්පැන් නොබොන්නෙක් වෙමි, බොරු නොකියමි. තමාගේම බිරියගෙන් සතුටු වන්නෙක් වෙමි.

712.

712.

‘‘Ophuṇāmi mahāvāte, nadiyā sīghagāmiyā;

Vamāmi pāpikaṃ diṭṭhiṃ, buddhānaṃ sāsane rato.

මහා සුළඟකදී බොල් වී හා අළු ගසා දමන්නාක් මෙන්, වේගයෙන් ගලන ගඟක තණකොළ හා කොළ රොඩු ගසාගෙන යන්නාක් මෙන්, බුදු සසුනෙහි ඇලුම් කරන මම මාගේ ලාමක වූ මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය බැහැර කරමි (වමනය කරමි).

713.

713.

‘‘Idaṃ [Pg.234] vatvāna soraṭṭho, viramitvā pāpadassanā;

Namo bhagavato katvā, pāmokkho rathamāruhī’’ti. – gāthāyo avocuṃ;

මෙසේ පැවසූ සුරට්ඨ දේශයට අධිපති පිංගල රජතුමා, ලාමක වූ මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය බැහැර කොට, භාග්‍යවතුන් වහන්සේට නමස්කාර කර පෙරමුණට වී රථයට ගොඩ වූයේය. මේ ගාථාවන් පවසන ලදී.

658-9. Tattha rājā piṅgalako nāma, suraṭṭhānaṃ adhipati ahūti piṅgalacakkhutāya ‘‘piṅgalo’’ti pākaṭanāmo suraṭṭhadesassa issaro rājā ahosi. Moriyānanti moriyarājūnaṃ, dhammāsokaṃ sandhāya vadati. Suraṭṭhaṃ punarāgamāti suraṭṭhassa visayaṃ uddissa suraṭṭhagāmimaggaṃ paccāgañchi. Paṅkanti mudubhūmiṃ. Vaṇṇupathanti petena nimmitaṃ marūbhūmimaggaṃ.

658-9. එහි "පිංගලක නම් රජෙක් විය, ඔහු සුරට්ඨ ජනපදයේ අධිපතියා විය" යන්නෙන් අදහස් වන්නේ පිංගල පැහැති ඇස් ඇති බැවින් "පිංගල" යනුවෙන් ප්‍රකට නාමයක් ඇති, සුරට්ඨ දේශයේ අධිපති වූ රජුය. "මෝරියානං" යනු මෝර්ය වංශික රජවරුන් ගැනයි, මෙහි ධර්මාශෝක රජු අරභයා පවසයි. "සුරට්ඨං පුනරාගමා" යනු සුරට්ඨ දේශය ඉලක්ක කරගෙන සුරට්ඨයට යන මාර්ගයට නැවත පැමිණියේය යන්නයි. "වංක" යනු මඩ සහිත බිමයි. "වණ්ණුපථ" යනු ප්‍රේතයෙකු විසින් මවන ලද කාන්තාර මාර්ගයයි.

660. Khemoti nibbhayo. Sovatthikoti sotthibhāvāvaho. Sivoti anupaddavo. Suraṭṭhānaṃ santike itoti iminā maggena gacchantā mayaṃ suraṭṭhavisayassa samīpeyeva.

660. "ඛේම" යනු බිය රහිත බවයි. "සෝවත්ථික" යනු යහපත (සෙත) සලසන්නකි. "සිව" යනු උපද්‍රව රහිත බවයි. "සුරට්ඨානං සන්තිකේ ඉතෝ" යනු මෙම මාර්ගයෙන් යන අප සුරට්ඨ දේශයට සමීපව සිටින බවයි.

661-2. Soraṭṭhoti suraṭṭhādhipati. Ubbiggarūpoti utrastasabhāvo. Bhiṃsananti bhayajananaṃ. Lomahaṃsananti bhiṃsanakabhāvena lomānaṃ haṃsāpanaṃ.

661-2. "සෝරට්ඨ" යනු සුරට්ඨ දේශයේ අධිපතියාය. "උබ්බිග්ගරූප" යනු තැතිගත් ස්වභාවයයි. "භිංසන" යනු බිය උපදවන සුළු බවයි. "ලෝමහංසන" යනු බියජනක බව නිසා රෝමකූප කෙළින් වීමයි.

663. Yamapurisāna santiketi petānaṃ samīpe vattāma. Amānuso vāyati gandhoti petānaṃ sarīragandho vāyati. Ghoso suyyati dāruṇoti paccekanirayesu kāraṇaṃ kāriyamānānaṃ sattānaṃ ghorataro saddo suyyati.

663. "යමපුරිසාන සන්තිකේ" යනු ප්‍රේතයන් සමීපයේ සිටිමු යන්නයි. "අමානුසෝ වායති ගන්ධෝ" යනු ප්‍රේතයන්ගේ ශරීර ගන්ධය විහිදේ යන්නයි. "ඝෝසෝ සුය්‍යති දාරුණෝ" යනු වෙන් වෙන් වූ නිරයන්හි වධ වේදනා විඳින සත්වයන්ගේ ඉතා භයානක ශබ්දය ඇසේ යන්නයි.

666. Pādapanti pādasadisehi mūlāvayavehi udakassa pivanato ‘‘pādapo’’ti laddhanāmaṃ taruṃ. Chāyāsampannanti sampannacchāyaṃ. Nīlabbhavaṇṇasadisanti vaṇṇena nīlameghasadisaṃ. Meghavaṇṇasirīnibhanti meghavaṇṇasaṇṭhānaṃ hutvā khāyamānaṃ.

666. "පාදප" යනු පාද වැනි මුල් මගින් ජලය පානය කරන බැවින් "පාදප" යන නම ලත් වෘක්ෂයයි. "ඡායාසම්පන්න" යනු සිසිල් සෙවණින් යුක්ත වූ යන්නයි. "නීලබ්භවණ්ණසදිස" යනු නිල් පැහැයෙන් නිල් වලාකුළක් බඳු වූ යන්නයි. "මේඝවණ්ණසිරීනිභ" යනු වැහි වලාකුළක හැඩය ගෙන බබළන ස්වභාවයයි.

670. Pūraṃ pānīyasarakanti pānīyena puṇṇaṃ pānīyabhājanaṃ. Pūveti khajjake. Vitteti vittijanane madhure manuññe tahiṃ tahiṃ sarāve pūretvā ṭhapitapūve addasa.

670. "පූරං පානීයසරකං" යනු පැන් පිරවූ පැන් බඳුනයි. "පූව" යනු කැවිලි වර්ගයි. "විත්ත" යනු සතුට උපදවන, මිහිරි වූ, මනාප වූ විවිධ තැටිවල පුරවා තබන ලද කැවිලි දුටුවේය යන්නයි.

672. Atho [Pg.235] te adurāgatanti ettha athoti nipātamattaṃ, avadhāraṇatthe vā, mahārāja, te āgataṃ durāgataṃ na hoti, atha kho svāgatamevāti mayaṃ sampaṭicchāmāti attho. Arindamāti arīnaṃ damanasīla.

672. "අථෝ තේ අදුරාගතං" යන්නෙහි "අථෝ" යනු නිපාතයකි. එහි අර්ථය "මහරජ, ඔබගේ පැමිණීම නරක පැමිණීමක් නොවේ, එය යහපත් පැමිණීමක්මය" යන්න අප පිළිගන්නා බවයි. "අරින්දම" යනු සතුරන් දමනය කරන තැනැත්තායි.

677. Amaccā pārisajjāti amaccā pārisajjā ca vacanaṃ suṇantu, brāhmaṇo ca tuyhaṃ purohito taṃ suṇātūti yojanā.

677. "අමච්චා පාරිසජ්ජා" යනු ඇමතිවරු ද පිරිවර ජනයා ද මේ වචනය අසත්වා, ඔබගේ පුරෝහිත බ්‍රාහ්මණයා ද එය අසාවා යන යෝජනාවයි.

678. Suraṭṭhasmiṃ ahanti suraṭṭhadese ahaṃ. Devāti rājānaṃ ālapati. Micchādiṭṭhīti natthikadiṭṭhiyā viparītadassano. Dussīloti nissīlo. Kadariyoti thaddhamaccharī. Paribhāsakoti samaṇabrāhmaṇānaṃ akkosako.

678. "සුරට්ඨස්මිං අහං" යනු මම සුරට්ඨ දේශයෙහි වූවෙමි යන්නයි. "දේව" යනුවෙන් රජු ඇමතුවේය. "මිච්ඡාදිට්ඨි" යනු නත්ථික දෘෂ්ටියෙන් යුත් විකෘති දැක්ම ඇති තැනැත්තායි. "දුස්සීල" යනු සිල් රහිත තැනැත්තායි. "කදරිය" යනු දැඩි මසුරුකම ඇති තැනැත්තායි. "පරිභාසක" යනු ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ට ආක්‍රෝෂ පරිභව කරන්නායි.

679. Vārayissanti vāresiṃ. Antarāyakaro ahanti dānaṃ dadantānaṃ upakāraṃ karontānaṃ antarāyakaro hutvā aññesañca paresaṃ dānaṃ dadamānānaṃ dānamayapuññato ahaṃ bahujanaṃ vārayissaṃ vāresinti yojanā.

679. "වාරයිස්සං" යනු වැළැක්වූයෙමි යන්නයි. "අන්තරායකරු අහං" යනු දන් දෙන්නන්ට සහ උපකාර කරන්නන්ට බාධා කරන්නෙකු වී, අනුන් දන් දෙන කල්හි ඒ දානමය පිනෙන් බොහෝ දෙනා වැළැක්වූයෙමි යන යෝජනාවයි.

680. Vipāko natthi dānassātiādi vāritākāradassanaṃ. Tattha vipāko natthi dānassāti dānaṃ dadato tassa vipāko āyatiṃ pattabbaphalaṃ natthīti vipākaṃ paṭibāhati. Saṃyamassa kuto phalanti sīlassa pana kuto nāma phalaṃ, sabbena sabbaṃ taṃ natthīti adhippāyo. Natthi ācariyo nāmāti ācārasamācārasikkhāpako ācariyo nāma koci natthi. Sabhāvato eva hi sattā dantā vā adantā vā hontīti adhippāyo. Tenāha ‘‘adantaṃ ko damessatī’’ti.

680. "විපාකෝ නත්ථි දානස්ස" යනාදිය වැළැක්වූ ආකාරය දැක්වීමයි. එහි "දානයේ විපාකයක් නැත" යනු දන් දෙන තැනැත්තාට එම දානයේ විපාකයක් හෝ මතු ලැබිය යුතු ඵලයක් නැතැයි පවසා විපාකය ප්‍රතික්ෂේප කිරීමයි. "සංයමස්ස කුතෝ ඵලං" යනු සීලයේ ඵලයක් කොයින්ද? එය සහමුලින්ම නැත යන්න අදහසයි. "නත්ථි ආචරියෝ නාම" යනු හික්මවීම් උගන්වන ගුරුවරයෙකු කියා කෙනෙකු නැත. සත්වයෝ ස්වභාවයෙන්ම දමනය වූ හෝ නොදමනය වූ අය වෙති යන්න අදහසයි. ඒ නිසාම "නොදමුණු අයෙකු කවුරු දමනය කරන්නද?" යැයි පැවසීය.

681. Samatulyāni bhūtānīti ime sattā sabbepi aññamaññaṃ samasamā, tasmā jeṭṭho eva natthi, kuto jeṭṭhāpacāyiko, jeṭṭhāpacāyanapuññaṃ nāma natthīti attho. Natthi balanti yamhi attano bale patiṭṭhitā sattā vīriyaṃ katvā manussasobhagyataṃ ādiṃ katvā yāvaarahattaṃ sampattiyo pāpuṇanti, taṃ vīriyabalaṃ paṭikkhipati. Vīriyaṃ vā natthi kuto uṭṭhānaporisanti idaṃ no purisavīriyena purisakārena pavattanti evaṃ pavattavādapaṭikkhepavasena vuttaṃ.

681. "සමතුල්‍යානි භූතානි" යනු මේ සියලු සත්වයෝ එකිනෙකාට සමානය, එබැවින් වැඩිමහල්ලෙකු කියා කෙනෙකු නැත, වැඩිමහල්ලන්ට සැලකීමක් කොයින්ද, වැඩිමහල්ලන්ට සැලකීමේ පිනක් කියා දෙයක් නැත යන්න අර්ථයයි. "නත්ථි බලං" යනු සත්වයන් යම් බලයක පිහිටා වීර්යය කොට මනුෂ්‍ය සම්පත්තියේ සිට අර්හත්වය දක්වා වූ සම්පත් ලබන්නේද, ඒ වීර්ය බලය ප්‍රතික්ෂේප කිරීමයි. "වීර්යයක් නැත, උට්ඨාන වීර්යයක් කොයින්ද" යන්න මිනිස් වීර්යයෙන් හෝ පුරුෂාර්ථයෙන් කිසිවක් සිදු නොවන බව පවසන වාදය ප්‍රතික්ෂේප කිරීම සඳහා පවසන ලදී.

682. Natthi [Pg.236] dānaphalaṃ nāmāti dānassa phalaṃ nāma kiñci natthi, deyyadhammapariccāgo bhasmanihitaṃ viya nipphalo evāti attho. Na visodheti verinanti ettha verinanti veravantaṃ verānaṃ vasena pāṇātipātādīnaṃ vasena ca katapāpaṃ puggalaṃ dānasīlādivatato na visodheti, kadācipi suddhaṃ na karoti. Pubbe ‘‘vipāko natthi dānassā’’tiādi dānādito attano paresaṃ nivāritākāradassanaṃ, ‘‘natthi dānaphalaṃ nāmā’’tiādi pana atthano micchābhinivesadassananti daṭṭhabbaṃ. Laddheyyanti laddhabbaṃ. Kathaṃ pana laddhabbanti āha ‘‘niyatipariṇāmaja’’nti. Ayaṃ satto sukhaṃ vā dukkhaṃ vā labhanto niyativipariṇāmavaseneva labhati, na kammassa katattā, na issarādinā cāti adhippāyo.

682. "නත්ථි දානඵලං නාම" යනු දානයෙහි කිසිදු ඵලයක් නැත, දේය ධර්ම පරිත්‍යාග කිරීම අළු මත දැමීමක් මෙන් නිෂ්ඵල දෙයක්මය යන්න අර්ථයයි. "න විසෝධේති වේරිනං" යන්නෙහි "වේරිනං" යනු වෛරී වූ හෙවත් ප්‍රාණාඝාතාදී පව්කම් කළ පුද්ගලයා දාන සීලාදී වත් පිළිවෙත් මගින් පිරිසිදු නොකෙරේ, කිසිදා පාරිශුද්ධත්වයට පත් නොකෙරේ යන්නයි. කලින් කී "විපාකෝ නත්ථි දානස්ස" යනාදිය දානයෙන් තමා හා අනුන් වැළැක්වූ ආකාරය දැක්වීමක් වන අතර, "නත්ථි දානඵලං නාම" යනාදිය තමාගේ වැරදි විශ්වාසය (මිථ්‍යාභිනිවේශය) දැක්වීමක් ලෙස දත යුතුය. "ලද්ධෙය්‍ය" යනු ලැබිය යුතු දෙයයි. එය කෙසේ ලැබිය යුතුද යත් "නියතිපරිණාමජං" යැයි කීවේය. එනම් සත්වයා සැප හෝ දුක ලබන්නේ නියත වශයෙන්ම සිදුවන පරිණාමය නිසා මිස, කළ කර්මය නිසා හෝ ඊශ්වර නිර්මාණය නිසා හෝ නොවන බව අදහසයි.

683. Natthi mātā pitā bhātāti mātādīsu sammāpaṭipattimicchāpaṭipattīnaṃ phalābhāvaṃ sandhāya vadati. Loko natthi ito paranti ito idhalokato paraloko nāma koci natthi, tattha tattheva sattā ucchijjantīti adhippāyo. Dinnanti mahādānaṃ. Hutanti pahenakasakkāro, tadubhayampi phalābhāvaṃ sandhāya ‘‘natthī’’ti paṭikkhipati. Sunihitanti suṭṭhu nihitaṃ. Na vijjatīti yaṃ samaṇabrāhmaṇānaṃ dānaṃ nāma ‘‘anugāmikanidhī’’ti vadanti, taṃ na vijjati. Tesaṃ taṃ vācāvatthumattamevāti adhippāyo.

683. "නත්ථි මාතා පිතා භාතා" යන්නෙන් මව්පියන් ආදීන් කෙරෙහි දක්වන යහපත් හෝ අයහපත් පිළිවෙත්හි ඵලයක් නැති බව අදහස් කරයි. "ලෝකෝ නත්ථි ඉතෝ පරං" යනු මෙලොවින් පසු පරලොවක් කියා දෙයක් නැත, සත්වයෝ එතැනම විනාශ වෙති යන්න අදහසයි. "දින්න" යනු මහා දානයයි. "හුත" යනු ආගන්තුක සත්කාරයයි, ඒ දෙකෙහිම ඵල රහිත බව අඟවමින් "නැත" යැයි ප්‍රතික්ෂේප කරයි. "සුනිහිත" යනු මැනවින් තැන්පත් කරන ලද (පින) යි. "න විජ්ජති" යනු ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් යම් දානයක් "අනුගාමික නිධිය" (පසුපස එන නිධානය) ලෙස හඳුන්වයිද, එය විද්‍යාමාන නොවේ. ඔවුන්ගේ ඒ කීම වචන මාත්‍රයක් පමණක් බව අදහසයි.

684. Na koci kañci hanatīti yo puriso paraṃ purisaṃ haneyya, parassa purisassa sīsaṃ chindeyya, tattha paramatthato na koci kañci hanati, sattannaṃ kāyānaṃ chiddabhāvato hananto viya hoti. Kathaṃ satthapahāroti āha ‘‘sattannaṃ vivaramantare’’ti. Pathavīādīnaṃ sattannaṃ kāyānaṃ vivarabhūte antare chidde satthaṃ pavisati, tena sattā asiādīhi pahatā viya honti, jīvo viya pana sesakāyāpi niccasabhāvattā na chijjantīti adhippāyo.

684. "න කෝචි කඤ්චි හනති" යනු යම් පුරුෂයෙක් වෙනත් පුරුෂයෙකු මරන්නේ නම්, හිස ගසා දමන්නේ නම්, එහි පරමාර්ථ වශයෙන් කිසිවෙකු කිසිවෙකු මරන්නේ නැත, සප්ත කායන් (ධාතූන්) අතර හිදැස් ඇති බැවින් මරන්නාක් බඳු වෙයි. ආයුධ ප්‍රහාරය කෙසේ වේද යත් "සත්තන්නං විවරමන්ත රේ" යැයි කීවේය. පඨවි ආදී සප්ත කායන්ගේ සිදුරු සහිත වූ විවරයන් අතරින් ආයුධය ඇතුළු වෙයි. ඒ නිසා සත්වයෝ කඩුවලින් පහර කෑවාක් බඳු වෙති. නමුත් ජීවය මෙන්ම සෙසු කායන් ද නිත්‍ය ස්වභාවයක් ගන්නා බැවින් ඒවා කැපී යන්නේ නැත යන්න අදහසයි.

685. Acchejjābhejjo hi jīvoti ayaṃ sattānaṃ jīvo satthādīhi na chinditabbo na bhinditabbo niccasabhāvattā. Aṭṭhaṃso guḷaparimaṇḍaloti so pana jīvo kadāci aṭṭhaṃso hoti kadāci guḷaparimaṇḍalo[Pg.237]. Yojanānaṃ sataṃ pañcāti kevalībhāvaṃ patto pañcayojanasatubbedho hoti. Ko jīvaṃ chettumarahatīti niccaṃ nibbikāraṃ jīvaṃ ko nāma satthādīhi chindituṃ arahati, na so kenaci vikopaneyyoti vadati.

685. "අච්ඡෙජ්ජාභෙජ්ජෝති" යනු සත්ත්වයන්ගේ මේ ජීවය (ජීවිතේන්ද්‍රිය), නිත්‍ය වූ ස්වභාවයක් ඇති බැවින් ආයුධ ආදියෙන් කැපිය නොහැකිය, බිඳිය නොහැකිය. "අට්ඨංසෝ ගුළපරිමණ්ඩලෝති" යනු ඒ ජීවය ඇතැම් විට අටපට්ටම් වේ, ඇතැම් විට ගෝලාකාර වේ. "යෝජනානං සතං පඤ්චාති" යනු එය සම්පූර්ණත්වයට පත් වූ කල්හි උසින් යොදුන් පන්සියයක් වේ. "කෝ ජීවං ඡෙත්තුමරහතීති" යනු නිත්‍ය වූ, විපර්යාසයකට පත් නොවන ජීවය ආයුධ ආදියෙන් කැපීමට කවරෙක් නම් සමත් වේද? එය කිසිවකු විසින් විනාශ කළ නොහැකිය යනු ඔහුගේ අදහසයි.

686. Suttaguḷeti veṭhetvā katasuttaguḷe. Khitteti nibbeṭhanavasena khitte. Nibbeṭhentaṃ palāyatīti pabbate vā rukkhagge vā ṭhatvā nibbeṭhiyamānaṃ khittaṃ suttaguḷaṃ nibbeṭhentameva gacchati, sutte khīṇe na gacchati. Evamevanti yathā taṃ suttaguḷaṃ nibbeṭhiyamānaṃ gacchati, sutte khīṇe na gacchati, evameva so jīvo ‘‘cullāsīti mahākappino satasahassānī’’ti vuttakālameva attabhāvaguḷaṃ nibbeṭhento palāyati pavattati, tato uddhaṃ na pavattati.

686. "සුත්තගුළේති" යනු ඔතා සාදන ලද නූල් බෝලයයි. "ඛිත්තේති" යනු දිගහැරෙන පරිදි විසි කරන ලද කල්හිය. "නිබ්බේඨෙන්තං පලායතීති" යනු පර්වතයක් මතුපිට හෝ ගසක් මුදුනක සිට හෝ දිගහැරෙන ලෙස විසි කරන ලද නූල් බෝලය දිගහැරෙන තාක් පමණක් ඉදිරියට යයි, නූල් අවසන් වූ පසු තවදුරටත් නොයයි. "ඒවමේවන්ති" යනු ඒ නූල් බෝලය දිගහැරෙන තාක් ගොස් නූල් අවසන් වූ විට නතර වන්නාක් මෙන්ම, ඒ සත්ත්වයන්ගේ ජීවය ද කියන ලද මහා කල්ප අසූ හතර ලක්ෂයක් කාලය මුළුල්ලේ ම "අත්තභාව" නමැති නූල් බෝලය දිගහරිමින් පවතී, ඉන් පසුව තවදුරටත් නොපවතී.

687. Evameva ca so jīvoti yathā koci puriso attano nivāsagāmato nikkhamitvā tato aññaṃ gāmaṃ pavisati kenacideva karaṇīyena, evameva so jīvo ito sarīrato nikkhamitvā aññaṃ aparaṃ sarīraṃ niyatavasena pavisatīti adhippāyo. Bondinti kāyaṃ.

687. "ඒවමේව ච සෝ ජීවෝති" යනු යම් පුරුෂයෙක් තමා පදිංචි ගමෙන් නික්ම යම් කටයුත්තක් සඳහා වෙනත් ගමකට ඇතුළු වන්නාක් මෙන්ම, මේ ජීවය ද මෙම ශරීරයෙන් නික්ම නියතය (නියති) අනුව වෙනත් ශරීරයකට ඇතුළු වේ යනු අදහසයි. "බොන්දිංති" යනු ශරීරයයි.

689. Cullāsītīti caturāsīti. Mahākappinoti mahākappānaṃ. Tattha ‘‘ekamhā mahāsarā anotattādito vassasate vassasate kusaggena ekekaṃ udakabinduṃ nīharante iminā upakkamena sattakkhattuṃ tamhi sare nirudake jāte eko mahākappo nāma hotī’’ti vatvā ‘‘evarūpānaṃ mahākappānaṃ caturāsītisatasahassāni saṃsārassa parimāṇa’’nti vadanti. Ye bālā ye ca paṇḍitāti ye andhabālā, ye ca sappaññā, sabbepi te. Saṃsāraṃ khepayitvānāti yathāvuttakālaparicchedaṃ saṃsāraṃ aparāparuppattivasena khepetvā. Dukkhassantaṃ karissareti vaṭṭadukkhassa pariyantaṃ pariyosānaṃ karissanti. Paṇḍitāpi antarā sujjhituṃ na sakkonti, bālāpi tato uddhaṃ nappavattantīti tassa laddhi.

689. "චුල්ලාසීතීති" යනු අසූ හතරකි. "මහාකප්පිනෝති" යනු මහා කල්පයන්ගේය. එහි "අනවතප්ත ආදී වූ එක්තරා මහා විලකින් වසර සියයකට වරක් කුස තණ අගකින් එක බැගින් ජල බින්දු ඉවතට ගන්නා කල්හි, මේ උත්සාහයෙන් ඒ විල සත් වරක් ජලයෙන් තොර වූ කළ එක් මහා කල්පයක් වේ" යැයි පවසා, "මෙවැනි මහා කල්ප අසූ හතර ලක්ෂයක් සසරෙහි ප්‍රමාණය වේ" යැයි කියති. "යේ බාලා යේ ච පණ්ඩිතාති" යනු අන්ධ බාලයෝ ද ප්‍රඥාවන්තයෝ ද යන සියලු දෙනාමයි. "සංසාරං ඛේපයිත්වානාති" යනු කියන ලද කාල පරිච්ඡේදය ඇති සංසාරය නැවත නැවත ඉපදීම මගින් ගෙවා අවසන් කොටයි. "දුක්ඛස්සන්තං කරිස්සරේති" යනු වට දුකෙහි කෙළවර හෙවත් අවසානය කරති. පණ්ඩිතයෝ ද අතරතුර පිරිසිදු වීමට (නිවන් දැකීමට) අසමත් වෙති, බාලයෝ ද ඉන් පසුව තවදුරටත් සංසාරයෙහි නොපවතිති යනු ඔහුගේ අදහසයි.

690. Mitāni sukhadukkhāni, doṇehi piṭakehi cāti sattānaṃ sukhadukkhāni nāma doṇehi piṭakehi mānabhājanehi mitāni viya yathāvuttakālaparicchedeneva [Pg.238] parimitattā paccekañca tesaṃ tesaṃ sattānaṃ tāni niyatipariṇāmajāni parimitāni. Tayidaṃ jino sabbaṃ pajānāti jinabhūmiyaṃ ṭhito kevalaṃ pajānāti saṃsārassa samatikkantattā. Saṃsāre pana paribbhamati sammūḷhāyaṃ itarā pajā.

690. "මිතානි සුඛදුක්ඛානි, දෝණේහි පිටකේහි චාති" යනු සත්ත්වයන්ගේ සැප දුක් යනු දෝණ, කූඩා ආදී මිනුම් භාජනවලින් මිනුම් කළාක් මෙන්, ඉහත කී කාල පරිච්ඡේදයෙන් ම සීමා වී ඇති බැවින් ඒ ඒ සත්ත්වයන්ට නියතය (නියති) පරිණාමය වීමෙන් හටගත් ප්‍රමාණවත් සැප දුක් සමූහයකි. "තයිදං ජිනෝ සබ්බං පජානාතීති" යනු ජින භූමියෙහි (බුදු බවෙහි) සිටින තැනැත්තා සංසාරය ඉක්මවා ගිය බැවින් මේ සියල්ල මැනවින් දනී. එහෙත් මෝහයෙන් මුළා වූ අනෙක් සත්ත්ව ප්‍රජාව සංසාරයෙහි සැරිසරති.

691. Evaṃdiṭṭhi pure āsinti yathāvuttanatthikadiṭṭhiko pubbeva ahaṃ ahosiṃ. Sammūḷho mohapārutoti yathāvuttāya diṭṭhiyā hetubhūtena sammohena sammūḷho, taṃsahajātena pana mohena pāruto, paṭicchāditakusalabījoti adhippāyo.

691. "ඒවංදිට්ඨි පුරේ ආසිංති" යනු පෙර මම ද ඉහත කී නත්ථික දෘෂ්ටිය ඇත්තෙක් වීමි. "සම්මූළ්හෝ මෝහපාරුතෝති" යනු ඉහත කී දෘෂ්ටියට හේතු වූ මුළාවෙන් දැඩි ලෙස මුළා වූයේ, ඒ මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය සමඟ උපන් මෝහයෙන් වැසුණේ, වැසී ගිය කුසල් බීජ ඇත්තෙකි යනු අදහසයි.

692. Evaṃ pubbe yā attano uppannā pāpadiṭṭhi, tassā vasena kataṃ pāpakammaṃ dassetvā idāni attanā āyatiṃ anubhavitabbaṃ tassa phalaṃ dassento ‘‘oraṃ me chahi māsehī’’tiādimāha.

692. මෙසේ පෙර තමා තුළ හටගත් පාපී දෘෂ්ටියත්, ඒ දෘෂ්ටිය නිසා කළ පාපකර්මයත් දක්වා, දැන් තමා විසින් මතු අනාගතයෙහි අනුභව කළ යුතු ඒ පාපකර්මයේ විපාකය දක්වමින් "ඕරං මේ ඡහි මාසේහි" යනාදිය පැවසීය.

695-7. Tattha vassāni satasahassānīti vassānaṃ satasahassāni, atikkamitvāti vacanaseso. Bhummatthe vā etaṃ paccattavacanaṃ, vassesu satasahassesu vītivattesūti attho. Ghoso suyyati tāvadeti yadā ettako kālo atikkanto hoti, tāvadeva tasmiṃ kāle ‘‘idha paccantānaṃ vo mārisā vassasatasahassaparimāṇo kālo atīto’’ti evaṃ tasmiṃ niraye saddo suyyati. Lakkho eso, mahārāja, satabhāgavassakoṭiyoti satabhāgā satakoṭṭhāsā vassakoṭiyo, mahārāja, niraye paccantānaṃ sattānaṃ āyuno eso lakkho eso paricchedoti attho. Idaṃ vuttaṃ hoti – dasadasakaṃ sataṃ nāma, dasa satāni sahassaṃ nāma, dasadasasahassāni satasahassaṃ nāma, satasatasahassāni koṭi nāma, tāsaṃ koṭīnaṃ vasena satasahassavassakoṭiyo satabhāgā vassakoṭiyo. Sā ca kho nerayikānaṃyeva vassagaṇanāvasena veditabbā, na manussānaṃ, devānaṃ vā. Īdisāni anekāni vassakoṭisatasahassāni nerayikānaṃ āyu. Tenāha ‘‘koṭisatasahassāni, niraye paccare janā’’ti. Yādisena pana pāpena sattā evaṃ nirayesu paccanti[Pg.239], taṃ nigamanavasena dassetuṃ ‘‘micchādiṭṭhī ca dussīlā, ye ca ariyūpavādino’’ti vuttaṃ. Vedissanti anubhavissaṃ.

695-7. එහි "වස්සානි සතසහස්සානීති" යනු වසර ලක්ෂයක් ඉක්මවා ගිය විට යන්නයි. "ඝෝසෝ සුය්‍යති තාවදේති" යනු යම් කලෙක මෙපමණ කාලයක් ඉක්ම ගියේ ද, එවිට ම ඒ නිරයෙහි "පින්වත්නි, මෙහි පැසෙන ඔබට වසර ලක්ෂයක කාලයක් ගත විය" යන හඬ ඇසෙයි. "ලක්ඛෝ ඒසෝ මහාරාජ සතභාගවස්ස කෝටියෝති" යනු මහාරාජය, නිරයෙහි පැසෙන සත්ත්වයන්ගේ ආයුෂයෙහි ප්‍රමාණය නම් වසර කෝටි ලක්ෂයකින් සියයෙන් එකක් වූ කොටස් යනුයි. මෙයින් අදහස් කරන්නේ මෙයයි: දහයේ දහගුණයක් සියයකි, දහසීයක් දහසකි, දසදහස් දහයක් ලක්ෂයකි, සියක් ලක්ෂයක් කෝටියකි. ඒ කෝටි ගණනින් වසර ලක්ෂයක් කෝටි නම් වේ. වසර කෝටි ලක්ෂයක් වූ කොටස් ද ඇත. එය ද නිරයවාසීන්ගේ වසර ගණනින් ම දත යුතුය, මිනිසුන්ගේ හෝ දෙවියන්ගේ වසර ගණනින් නොවේ. මෙබඳු වූ බොහෝ වසර කෝටි ලක්ෂ ගණනක් නිරයවාසීන්ගේ ආයුෂය වේ. එබැවින් "කෝටිසතසහස්සානි, නිරයේ පච්චරේ ජනා" යැයි පැවසීය. යම් පාපයකින් සත්ත්වයෝ මෙසේ නිරයෙහි පැසෙත් ද, එය නිගමනය වශයෙන් දැක්වීමට "මිච්ඡාදිට්ඨී ච දුස්සීලා, යේ ච අරියූපවාදිනෝ" යැයි පවසන ලදී. "වේදිස්සං" යනු අනුභව කරන්නෙමි යන්නයි.

698-706. Evaṃ āyatiṃ attanā anubhavitabbaṃ pāpaphalaṃ dassetvā idāni ‘‘kena te brahmacariyena, ānubhāvo ayaṃ tavā’’ti raññā pucchitamatthaṃ ācikkhitvā taṃ saraṇesu ceva sīlesu ca patiṭṭhāpetukāmo ‘‘taṃ suṇohi mahārājā’’tiādimāha. Tattha sīlesuposathe ratāti niccasīlesu ca uposathasīlesu ca abhiratā. Adāti adāsi. Taṃ dhammanti taṃ aṭṭhaṅgikaṃ maggaṃ amatapadañca.

698-706. මෙසේ මතු අනාගතයෙහි තමා අනුභව කළ යුතු පාප විපාකය පෙන්වා දී, දැන් "නුඹ කිනම් බ්‍රහ්මචර්යාවකින් මෙබඳු ආනුභාවයක් ලැබුවේද?" යැයි රජු විසින් අසන ලද කරුණ පහදා දෙමින්, ඒ රජුව සරණ ශීලයෙහි පිහිටුවනු කැමැත්තෙන් "තං සුණෝහි මහාරාජා" යනාදිය පැවසීය. එහි "සීලේසුපෝසථේ රතාති" යනු නිත්‍ය සීලයෙහි හා උපෝසථ සීලයෙහි මැනවින් ඇලුනෝ යන්නයි. "අදාති" යනු දන් දුන්නේය යන්නයි. "තං ධම්මන්ති" යනු ඒ අෂ්ටාංගික මාර්ගය හා අමෘත පදය (නිවන) යි.

709-12. Evaṃ petena saraṇesu sīlesu ca samādapito rājā pasannamānaso tena attano kataṃ upakāraṃ tāva kittetvā saraṇādīsu patiṭṭhahanto ‘‘atthakāmo’’tiādikā tisso gāthā vatvā pubbe attanā gahitāya pāpikāya diṭṭhiyā paṭinissaṭṭhabhāvaṃ pakāsento ‘‘ophuṇāmī’’ti gāthamāha.

709-12. මෙසේ ප්‍රේතයා විසින් සරණ ශීලයෙහි පිහිටුවන ලද පින්ගල රජු, පැහැදුණු සිත් ඇතිව, ඒ ප්‍රේතයා තමාට කළ උපකාරය පළමුව වර්ණනා කොට සරණාදියෙහි පිහිටමින් "අත්ථකාමෝ" යනාදී ගාථා තුන පවසා, පෙර තමා ගත් ලාමක මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය අත්හළ බව ප්‍රකාශ කරමින් "ඕඵුණාමී" යන ගාථාව පැවසීය.

Tattha ophuṇāmi mahāvāteti mahante vāte vāyante bhusaṃ viya taṃ pāpakaṃ diṭṭhiṃ, yakkha, tava dhammadesanāvāte ophuṇāmi niddhunāmi. Nadiyā vā sīghagāmiyāti sīghasotāya mahānadiyā vā tiṇakaṭṭhapaṇṇakasaṭaṃ viya pāpikaṃ diṭṭhiṃ pavāhemīti adhippāyo. Vamāmi pāpikaṃ diṭṭhinti mama manomukhagataṃ pāpikaṃ diṭṭhiṃ ucchaḍḍayāmi. Tattha kāraṇamāha ‘‘buddhānaṃ sāsane rato’’ti. Yasmā ekaṃsena amatāvahe buddhānaṃ bhagavantānaṃ sāsane rato abhirato, tasmā taṃ diṭṭhisaṅkhātaṃ visaṃ vamāmīti yojanā.

එහි 'ophuṇāmi mahāvāteti' යන්නෙන් අදහස් වන්නේ, යක්ෂය, තද සුළඟක් හමන විට බොල් වී (පොතු) ගසා දමන්නාක් මෙන්, ඔබගේ ධර්ම දේශනා නමැති සුළඟෙහි මම ඒ ලාමක වූ මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය ගසා දමමි, බැහැර කරමි. 'Nadiyā vā sīghagāmiyā' යන්නෙන් වේගයෙන් ගලා යන මහ ගඟක තණකොළ, දර සහ කොළ රොඩු ගසාගෙන යන්නාක් මෙන්, ලාමක වූ මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය ගසාගෙන යන්නට සලස්වමි යන්න අදහසයි. 'Vamāmi pāpikaṃ diṭṭhinti' යනු මගේ සිත නමැති මුඛයට පැමිණි ලාමක මිථ්‍යා දෘෂ්ටිය වමාරා (බැහැර කර) දමමි යන්නයි. එහි හේතුව දැක්වීම පිණිස 'buddhānaṃ sāsane rato' යනාදිය කියන ලදී. යම් හෙයකින් ඒකාන්තයෙන්ම නිවනට මඟ පෙන්වන භාග්‍යවතුන් වහන්සේලාගේ ශාසනයෙහි ඇලුනේ, ඉතා ඇලුනේ වෙම් ද, එබැවින් දෘෂ්ටි සංඛ්‍යාත ඒ විෂ වමාරා දමමි යන්න මෙහි යෝජනාවයි.

713. Ti osānagāthā saṅgītikārehi ṭhapitā. Tattha pāmokkhotipācīnadisābhimukho hutvā. Rathamāruhīti rājā gamanasajjaṃ attano rājarathaṃ abhiruhi, āruyha yakkhānubhāvena taṃ divasameva attano nagaraṃ patvā rājabhavanaṃ pāvisi. So aparena samayena imaṃ pavattiṃ bhikkhūnaṃ ārocesi, bhikkhū taṃ therānaṃ ārocesuṃ, therā tatiyasaṅgītiyaṃ saṅgahaṃ āropesuṃ.

713. යනුවෙන් සංගීතිකාරක තෙරවරුන් විසින් අවසාන ගාථාව තබන ලදී. එහි 'pāmokkho' යනු නැගෙනහිර දිශාවට අභිමුඛව සිටිමින් යන්නයි. 'Rathamāruhī' යන්නෙන් රජු ගමනට සූදානම් කරන ලද තම රාජ රථයට නැඟුණේය. රථයට නැඟී යක්ෂයාගේ ආනුභාවයෙන් එදිනම තම නගරයට පැමිණ රජ මැදුරට ඇතුළු විය. ඒ රජු පසු කලෙක මේ පුවත භික්ෂූන් වහන්සේලාට සැළ කළේය. භික්ෂූන් වහන්සේලා මහා තෙරවරුන්ට එය සැළ කළහ. තෙරවරු එය තෙවන ධර්ම සංගායනාවට ඇතුළත් කළහ.

Nandakapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

නන්දක පේත වස්තු වර්ණනාව නිමවා ලදී.

4. Revatīpetavatthuvaṇṇanā

4. මහා වග්ගය - 4. රේවතී පේත වස්තු වර්ණනාව

714-36. Uṭṭhehi[Pg.240], revate, supāpadhammeti idaṃ revatīpetavatthu. Taṃ yasmā revatīvimānavatthunā nibbisesaṃ, tasmā yadettha aṭṭhuppattiyaṃ gāthāsu ca vattabbaṃ, taṃ paramatthadīpaniyaṃ vimānavatthuvaṇṇanāyaṃ (vi. va. aṭṭha. 860 revatīvimānavaṇṇanā) vuttanayeneva veditabbaṃ. Idañhi nandiyassa devaputtassa vasena vimānavatthupāḷiyaṃ saṅgahaṃ āropitampi revatīpaṭibaddhāya gāthāya vasena ‘‘revatīpetavatthu’’nti petavatthupāḷiyampi saṅgahaṃ āropitanti daṭṭhabbaṃ.

714-36. ‘Uṭṭhehi, revate, supāpadhamme’ යන මෙම කථා පුවත රේවතී පේත වස්තුවයි. එය රේවතී විමාන වස්තුව හා කිසිදු වෙනසක් නොමැති බැවින්, මෙහි නිදානය හා ගාථාවල පැහැදිලි කිරීම් පරමත්ථදීපනී නම් විමාන වස්තු වර්ණනාවෙහි කියන ලද ක්‍රමයටම දත යුතුය. මක්නිසාද යත්, මෙය නන්දිය දේවපුත්‍රයා සම්බන්ධයෙන් විමාන වස්තු පාලියෙහි ඇතුළත් කර ඇති අතර, රේවතී හා සම්බන්ධ ගාථාවන්ගේ වසයෙන් ‘රේවතී පේත වස්තුව’ යන නමින් පේත වස්තු පාලියෙහි ද ඇතුළත් කරන ලද බව දත යුතුය.

Revatīpetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

රේවතී පේත වස්තු වර්ණනාව නිමවා ලදී.

5. Ucchupetavatthuvaṇṇanā

5. මහා වග්ගය - 5. උච්ඡු පේත වස්තු වර්ණනාව

Idaṃ mama ucchuvanaṃ mahantanti idaṃ ucchupetavatthu. Tassa kā uppatti? Bhagavati veḷuvane viharante aññataro puriso ucchukalāpaṃ khandhe katvā ekaṃ ucchuṃ khādanto gacchati. Atha aññataro upāsako sīlavā kalyāṇadhammo bāladārakena saddhiṃ tassa piṭṭhito piṭṭhito gacchati. Dārako ucchuṃ passitvā ‘‘dehī’’ti parodati. Upāsako dārakaṃ parodantaṃ disvā taṃ purisaṃ saṅgaṇhanto tena saddhiṃ sallāpamakāsi. So pana puriso tena saddhiṃ na kiñci ālapi, dārakassa ucchukhaṇḍampi nādāsi. Upāsako taṃ dārakaṃ dassetvā ‘‘ayaṃ dārako ativiya rodati, imassa ekaṃ ucchukhaṇḍaṃ dehī’’ti āha. Taṃ sutvā so puriso asahanto paṭihatacittaṃ upaṭṭhapetvā anādaravasena ekaṃ ucchulaṭṭhiṃ piṭṭhito khipi.

‘Idaṃ mama ucchuvanaṃ mahantaṃ’ යන මෙම කථාව උච්ඡු (උක්) පේත වස්තුවයි. එහි උත්පත්ති කතාව කුමක්ද? භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වේළුවනාරාමයෙහි වැඩ වසන කල, එක්තරා මිනිසෙක් උක් මිටියක් කර තබාගෙන උක් දණ්ඩක් කමින් යයි. එකල සිල්වත් වූ ගුණවත් වූ එක්තරා උපාසකයෙක් කුඩා දරුවෙකු සමඟ ඔහු පසුපස ගමන් කරයි. දරුවා උක් දඬු දැක ‘මටත් දෙන්න’ යැයි පවසමින් හඬන්නට විය. හඬන දරුවා දුටු උපාසකයා ඒ මිනිසා සතුටු කරවමින් ඔහු සමඟ කතාබස් කළේය. එහෙත් ඒ මිනිසා ඔහු සමඟ කිසිදු කතාවක් නොකළ අතර දරුවාට උක් කැබැල්ලක් හෝ නොදුන්නේය. උපාසකයා දරුවා පෙන්වමින්, ‘මේ දරුවා බෙහෙවින් හඬනවා, මොහුට උක් කැබැල්ලක් දෙන්න’ යැයි කීවේය. එය ඇසූ ඒ මිනිසා නොසතුටින් යුතුව, තරහ සිතක් ඇති කරගෙන අගෞරවයෙන් යුතුව එක උක් දණ්ඩක් පිටුපසට විසි කළේය.

So aparena samayena kālaṃ katvā ciraṃ paribhāvitassa lobhassa vasena petesu nibbatti, tassa phalaṃ nāma sakakammasarikkhakaṃ hotīti aṭṭhakarīsamattaṃ ṭhānaṃ avattharantaṃ añjanavaṇṇaṃ musaladaṇḍaparimāṇehi ucchūhi ghanasañchannaṃ mahantaṃ ucchuvanaṃ nibbatti. Tasmiṃ khāditukāmatāya ‘‘ucchuṃ gahessāmī’’ti upagatamatte taṃ ucchū abhihananti, so tena pucchito patati.

ඔහු පසු කලෙක මියගොස්, බොහෝ කලක් පුරුදු කරන ලද ලෝභයෙහි විපාකයෙන් ප්‍රේත ලෝකයේ උපත ලැබීය. ඔහුට තම කර්මයට අනුරූප විපාකයක් හිමි විය. එනම්, අක්කර අටක් (කරිස අටක්) පමණ පෙදෙසක පැතිරුණු, අඳුන් පැහැති, වංගෙඩි මෝල් වැනි මහත උක් දඬුවලින් පිරුණු විශාල උක් වනයක් පහළ විය. ඒ ප්‍රේතයා කෑමේ රුචියෙන් ‘උක් දඬු ගන්නෙමි’ යැයි උක් වනයට ළඟා වූ සැණින් ඒ උක් දඬු ඔහුට පහර දෙයි. ඒ පහර දීමෙන් ඔහු මූර්ජා වී ඇද වැටෙයි.

Athekadivasaṃ [Pg.241] āyasmā mahāmoggallāno rājagahaṃ piṇḍāya gacchanto antarāmagge taṃ petaṃ addasa. So theraṃ disvā attanā katakammaṃ pucchi –

ඉන්පසු එක් දිනක ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන තෙරණුවෝ රජගහ නුවර පිණ්ඩපාතය සඳහා වැඩම කරන අතරමඟදී ඒ ප්‍රේතයාව දුටුවහ. ඔහු තෙරණුවන් දැක තමා කරන ලද කර්මය ගැන මෙසේ විමසීය.

737.

737.

‘‘Idaṃ mama ucchuvanaṃ mahantaṃ, nibbattati puññaphalaṃ anappakaṃ;

Taṃ dāni me na paribhogameti, ācikkha bhante kissa ayaṃ vipāko.

“ස්වාමීනි, මට බොහෝ වූ පුණ්‍ය විපාකයක් මෙන් පෙනෙන මෙම විශාල උක් වනය පහළ වී ඇත. එහෙත් දැන් එය මගේ පරිභෝජනයට නොපැමිණේ. ස්වාමීනි, මට පවසනු මැනව, මෙය කිනම් කර්මයක විපාකයක්ද?”

738.

738.

‘‘Haññāmi khajjāmi ca vāyamāmi, parisakkāmi paribhuñjituṃ kiñci;

Svāhaṃ chinnathāmo kapaṇo lālapāmi, kissa kammassa ayaṃ vipāko.

“මම උක් දඬුවලින් පහර කමි, කැපෙමි. යමක් අනුභව කිරීමට උත්සාහ කරමි, වෙහෙසෙමි. එහෙත් මම ශක්තිය පිරිහුණු, අසරණව විලාප නගන තැනැත්තෙකු වී සිටිමි. මෙය කිනම් කර්මයක විපාකයක්ද?”

739.

739.

‘‘Vighāto cāhaṃ paripatāmi chamāyaṃ,Parivattāmi vāricarova ghamme;

Rudato ca me assukā niggalanti,Ācikkha bhante kissa ayaṃ vipāko.

“මම වෙහෙසට පත්ව බිම ඇද වැටෙමි. දැඩි ග්‍රීෂ්මයෙන් රත් වූ ගොඩබිමක වැටුණු මාළුවෙකු මෙන් දඟලමි. හඬන මගේ දෑසින් කඳුළු ගලා යයි. ස්වාමීනි, පවසනු මැනව, මෙය කිනම් කර්මයක විපාකයක්ද?”

740.

740.

‘‘Chāto kilanto ca pipāsito ca, santassito sātasukhaṃ na vinde;

Pucchāmi taṃ etamatthaṃ bhadante, kathaṃ nu ucchuparibhogaṃ labheyya’’nti.

“මම බඩගින්නෙන්, ක්ලාන්තයෙන් හා දැඩි පිපාසයෙන් පීඩා විඳිමි. තොල කට වියළී ගොස් ඇත, කිසිදු සැපයක් නොලබමි. ස්වාමීනි, මම ඔබ වහන්සේගෙන් ඒ කරුණ විමසමි, මම කෙසේ නම් උක් පරිභෝජනය කරන්නට වාසනාව ලබන්නෙම්ද?”

741.

741.

‘‘Pure tuvaṃ kammamakāsi attanā, manussabhūto purimāya jātiyā;

Ahañca taṃ etamatthaṃ vadāmi, sutvāna tvaṃ etamatthaṃ vijāna.

“පින්වත, ඔබ පෙර භවයේ මිනිසෙකු ලෙස ඉපදී සිටියදී ඔබ විසින්ම කරන ලද කර්මයක් ඇත. මම ඔබට ඒ කරුණ පවසන්නෙමි, ඔබ එය අසා තේරුම් ගන්න.”

742.

742.

‘‘Ucchuṃ tuvaṃ khādamāno payāto, puriso ca te piṭṭhito anvagacchi;

So ca taṃ paccāsanto kathesi, tassa tuvaṃ na kiñci ālapittha.

“ඔබ උක් කමින් යන විට, මිනිසෙකු ඔබ පසුපසින් පැමිණියේය. ඔහු ඔබෙන් යමක් බලාපොරොත්තුවෙන් කතා කළත්, ඔබ ඔහුට කිසිවක් කීවේ නැත.”

743.

743.

‘‘So [Pg.242] ca taṃ abhaṇantaṃ ayāci, dehayya ucchunti ca taṃ avoca;

Tassa tuvaṃ piṭṭhito ucchuṃ adāsi, tassetaṃ kammassa ayaṃ vipāko.

“කතා නොකරන ඔබෙන් ඔහු උක් කැබැල්ලක් ඉල්ලීය. ‘ස්වාමීනි, මට උක් කැබැල්ලක් දෙන්න’ යැයි කීවිට ඔබ පිටුපසට හරවා උක් දණ්ඩක් ඔහුට දුන්නෙහිය. ඒ කර්මයෙහි විපාකය මෙයයි.”

744.

744.

‘‘Iṅgha tvaṃ gantvāna piṭṭhito gaṇheyyāsi, gahetvāna taṃ khādassu yāvadatthaṃ;

Teneva tvaṃ attamano bhavissasi, haṭṭho cudaggo ca pamodito cāti.

“එබැවින් දැන් ඔබ ගොස් උක් දඬු පිටුපසින් ගන්න. එසේ ගෙන රිසි සේ අනුභව කරන්න. එවිට ඔබ සතුටු වූ, ප්‍රීතිමත් වූ, ප්‍රබෝධවත් වූ සිතක් ඇත්තෙකු වනු ඇත.”

745.

745.

‘‘Gantvāna so piṭṭhito aggahesi, gahetvāna taṃ khādi yāvadatthaṃ;

Teneva so attamano ahosi, haṭṭho cudaggo ca pamodito cā’’ti. –

ඒ ප්‍රේතයා උක් වනයට ගොස් පිටුපසින් උක් දඬු ගත්තේය. ගෙන රිසි සේ අනුභව කළේය. එයින් ඔහු සතුටු වූ, ප්‍රීතිමත් වූ, ප්‍රබෝධවත් වූ සිතක් ඇත්තෙකු විය.

Vacanapaṭivacanagāthā petena therena ca vuttā.

මෙසේ ප්‍රේතයා සහ තෙරණුවන් අතර සිදු වූ කථාබහ ගාථාවලින් දක්වන ලදී.

737-8. Tattha kissāti kīdisassa, kammassāti adhippāyo. Haññāmīti vihaññāmi vighātaṃ āpajjāmi. Vihaññāmīti vā vibādhiyāmi, visesato pīḷiyāmīti attho. Khajjāmīti khādiyāmi, asipattasadisehi nisitehi khādantehi viya ucchupattehi kantiyāmīti attho. Vāyamāmīti ucchuṃ khādituṃ vāyāmaṃ karomi. Parisakkāmīti payogaṃ karomi. Paribhuñjitunti ucchurasaṃ paribhuñjituṃ, ucchuṃ khāditunti attho. Chinnathāmoti chinnasaho upacchinnathāmo, parikkhīṇabaloti attho. Kapaṇoti dīno. Lālapāmīti dukkhena aṭṭito ativiya vilapāmi.

737-8. එහි 'kissāti' යනු කිනම් ස්වභාවයේ කර්මයකද යන්නයි. 'Haññāmīti' යනු පීඩා විඳිමි, වෙහෙසට පත්වෙමි යන්නයි. 'Vihaññāmīති' යනු ද ඒ අර්ථයමයි, එනම් විශේෂයෙන් පෙළෙමි යන්නයි. 'Khajjāmīti' යනු කෑමට ලක් වෙමි, එනම් කඩුවලට සමාන තියුණු උක් පත්වලින් කපනු ලබන්නාක් මෙන් වෙමි යන්නයි. 'Vāyamāmīti' යනු උක් කෑමට උත්සාහ කරමි යන්නයි. 'Parisakkāmīti' යනු ඒ සඳහා ප්‍රයෝග කරමි යන්නයි. 'Paribhuñjitunti' යනු උක් යුෂ බීමට හෝ උක් කෑමට යන්නයි. 'Chinnathāmoti' යනු ශක්තිය පිරිහුණු, බලය ක්ෂය වූ තැනැත්තා යන්නයි. 'Kapaṇo' යනු අසරණ වූ තැනැත්තායි. 'Lālapāmīti' යනු දුකෙන් පෙළෙමින් බෙහෙවින් විලාප නඟමි යන්නයි.

739. Vighātoti vighātavā, vihatabalo vā. Paripatāmi chamāyanti ṭhātuṃ asakkonto bhūmiyaṃ papatāmi. Parivattāmīti paribbhamāmi. Vāricarovāti maccho viya. Ghammeti ghammasantatte thale.

739. 'Vighātoti' යනු වෙහෙසට පත් වූ, ශක්තිය හීන වූ යන්නයි. 'Paripatāmi chamāyanti' යනු කෙලින් සිට ගැනීමට නොහැකිව බිම වැටෙමි යන්නයි. 'Parivattāmīති' යනු කැරකෙමි, පෙරළෙමි යන්නයි. 'Vāricarovāti' යනු මාළුවෙකු මෙනි. 'Ghamme' යනු රත් වූ පොළොව මතුපිටදී යන්නයි.

740-4. Santassitoti oṭṭhakaṇṭhatālūnaṃ sosappattiyā suṭṭhu tasito. Sātasukhanti sātabhūtaṃ sukhaṃ. Na vindeti na labhāmi. Tanti [Pg.243] tuvaṃ. Vijānāti vijānāhi. Payātoti gantuṃ āraddho. Anvagacchīti anubandhi. Paccāsantoti paccāsīsamāno. Tassetaṃ kammassāti ettha etanti nipātamattaṃ, tassa kammassāti attho. Piṭṭhito gaṇheyyāsīti attano piṭṭhipasseneva ucchuṃ gaṇheyyāsi. Pamoditoti pamudito.

740-4. ‘සන්තස්සිතෝ’ යනු තොල්, උගුර සහ තල්ල වියළී යාම නිසා ඉතා දැඩි ලෙස පිපාසිත වූ යන්නයි. ‘සාතසුඛං’ යනු ප්‍රියජනක වූ සැපයයි. ‘න වින්දේති’ යනු නොලබමි යන්නයි. ‘තං’ යනු තෝ (නුඹ) යන්නයි. ‘විජානාති’ යනු දැනගනුව යන්නයි. ‘පයාතෝ’ යනු යාමට පිටත් වූ යන්නයි. ‘අන්වාගච්ඡි’ යනු ලුහුබැඳ ගියේය යන්නයි. ‘පච්චාසන්තෝ’ යනු බලාපොරොත්තු වෙමින් යන්නයි. ‘තස්සේතං කම්මස්සා’ යන්නෙහි ‘ඒතං’ යනු නිපාත මාත්‍රයකි; ‘ඒ කර්මයෙහි’ යනු අර්ථයයි. ‘පිට්ඨිතෝ ගණ්හෙය්‍යාසී’ යනු තමාගේ පිටුපසින්ම උක් දණ්ඩ ගනු මැනවි යන්නයි. ‘පමෝදිතෝ’ යනු සතුටු වූ යන්නයි.

745. Gahetvāna taṃ khādi yāvadatthanti therena āṇattiniyāmena ucchuṃ gahetvā yathāruci khāditvā mahantaṃ ucchukalāpaṃ gahetvā therassa upanesi, thero taṃ anuggaṇhanto teneva taṃ ucchukalāpaṃ gāhāpetvā veḷuvanaṃ gantvā bhagavato adāsi, bhagavā bhikkhusaṅghena saddhiṃ taṃ paribhuñjitvā anumodanaṃ akāsi, peto pasannacitto vanditvā gato, tato paṭṭhāya yathāsukhaṃ ucchuṃ paribhuñji.

745. ‘ගහෙත්වාන තං ඛාදි යාවදත්ථං’ යනු මහා මොග්ගල්ලාන තෙරුන් වහන්සේගේ නියමය පරිදි උක් දණ්ඩ ගෙන රිසි සේ අනුභව කොට, විශාල උක් මිටියක් ගෙන තෙරුන් වහන්සේට පිළිගැන්වීය. තෙරුන් වහන්සේ ඔහුට අනුග්‍රහ දක්වනු පිණිස එම උක් මිටියම ඔහු ලවා උස්සවාගෙන වේළුවනාරාමයට වැඩම කර භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පූජා කළහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා සමඟ එය වැළඳූ සේක; පසුව අනුමෝදනාව කළහ. ප්‍රේතයා පහන් වූ සිතින් යුතුව වැඳ පිටව ගියේය. එතැන් පටන් ඔහුට රිසි සේ උක් අනුභව කිරීමට ලැබුණි.

So aparena samayena kālaṃ katvā tāvatiṃsesu uppajji. Sā panesā petassa pavatti manussaloke pākaṭā ahosi. Atha manussā satthāraṃ upasaṅkamitvā taṃ pavattiṃ pucchiṃsu. Satthā tesaṃ tamatthaṃ vitthārato kathetvā dhammaṃ desesi, taṃ sutvā manussā maccheramalato paṭiviratā ahesunti.

ඔහු පසුව මියගොස් තව්තිසා දෙව්ලොව උපන්නේය. ඒ ප්‍රේතයාගේ පුවත මිනිස් ලොව ප්‍රකට විය. එවිට මිනිස්සු ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත ගොස් ඒ පුවත ගැන විමසූහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔවුන්ට ඒ කරුණ විස්තරාත්මකව දේශනා කොට ධර්මය දේශනා කළ සේක. එය අසා මිනිස්සු මසුරුකම නමැති කිලිටෙන් දුරු වූහ.

Ucchupetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

උක් ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව නිමාවට පත් විය.

6. Kumārapetavatthuvaṇṇanā

6. කුමාර ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව

Sāvatthi nāma nagaranti idaṃ satthā jetavane viharanto dve pete ārabbha kathesi. Sāvatthiyaṃ kira kosalarañño dve puttā pāsādikā paṭhamavaye ṭhitā yobbanamadamattā paradārakammaṃ katvā kālaṃ katvā parikhāpiṭṭhe petā hutvā nibbattiṃsu. Te rattiyaṃ bheravena saddena parideviṃsu. Manussā taṃ sutvā bhītatasitā ‘‘evaṃ kate idaṃ avamaṅgalaṃ vūpasammatī’’ti buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā ‘‘upāsakā tassa saddassa savanena tumhākaṃ na koci antarāyo’’ti vatvā tassa kāraṇaṃ ācikkhitvā tesaṃ dhammaṃ desetuṃ –

‘සාවත්ථි නාම නගරං’ යන මෙම දේශනාව ශාස්තෘන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සමයෙහි ප්‍රේතයන් දෙදෙනෙකු අරභයා වදාළ සේක. සැවැත් නුවර කොසොල් රජුගේ පුතුන් දෙදෙනෙක් තරුණ වියේදී යෞවන මදයෙන් මත් වී පරදාර සේවනය කොට මියගොස් අගල් කෙළවර ප්‍රේතයන් වී උපන්හ. ඔවුහු රාත්‍රියේදී බිහිසුණු හඬින් විලාප තැබූහ. මිනිස්සු එය අසා බියපත්ව, ‘මෙසේ කිරීමෙන් මේ අමංගල්‍යය දුරු වේ’ යැයි සිතා බුදුන් ප්‍රමුඛ භික්ෂු සංඝයාට මහා දානයක් දී ඒ පුවත භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැළ කළහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, “උපාසකයෙනි, ඒ හඬ ඇසීමෙන් ඔබට කිසිදු අනතුරක් සිදු නොවේ” යැයි වදාරා එහි හේතුව පැහැදිලි කර දී ඔවුන්ට ධර්මය දේශනා කරනු පිණිස (මෙසේ වදාළහ) –

746.

746.

‘‘Sāvatthi [Pg.244] nāma nagaraṃ, himavantassa passato;

Tattha āsuṃ dve kumārā, rājaputtāti me sutaṃ.

“හිමාලය පර්වතය අසල සැවැත් නුවර නම් නගරයක් ඇත. එහි රජකුමාරවරුන් දෙදෙනෙකු සිටි බව මම අසා ඇත්තෙමි.

747.

747.

‘‘Sammattā rajanīyesu, kāmassādābhinandino;

Paccuppannasukhe giddhā, na te passiṃsunāgataṃ.

ඔවුහු ඇලුම් කළ යුතු කාමයන් කෙරෙහි මුළා වී, කාම සැපයෙහි අතිශයින් සතුටු වෙමින්, වර්තමාන සැපයෙහිම ඇලී ගැලී සිටියහ. ඔවුහු මතු අනාගතය දෙස නොබැලූහ.

748.

748.

‘‘Te cutā ca manussattā, paralokaṃ ito gatā;

Tedha ghosentyadissantā, pubbe dukkaṭamattano.

ඔවුහු මිනිස් ලොවින් චුත වී මෙලොවින් පරලොවට ගියහ. ඔවුහු දැන් නොපෙනෙන ස්වරූපයෙන් සිටිමින්, පෙර තමන් විසින් කරන ලද පාපකර්මයන් ගැන විලාප නගති.

749.

749.

‘‘Bahūsu vata santesu, deyyadhamme upaṭṭhite;

Nāsakkhimhā ca attānaṃ, parittaṃ kātuṃ sukhāvahaṃ.

පින් දිය යුතු දක්ෂිණෙය්‍ය පුද්ගලයන් බොහෝ දෙනෙක් සිටියදීත්, දිය යුතු දෙය්‍යධර්ම ලැබී තිබියදීත්, මතු සැප ගෙන දෙන සුළු හෝ පිනක් කරගෙන තමන්ගේ යහපත සලසා ගැනීමට අපට නොහැකි විය.

750.

750.

‘‘Kiṃ tato pāpakaṃ assa, yaṃ no rājakulā cutā;

Upapannā pettivisayaṃ, khuppipāsasamappitā.

අප රජකුලයෙන් චුත වී, දැඩි බඩගින්නෙන් හා පිපාසයෙන් පෙළෙමින් ප්‍රේත ලොව උපදී සැරිසරන්නේ යම් පාපයක් නිසාද, ඒ පාපයට වඩා නපුරක් තවත් තිබේද?

751.

751.

‘‘Sāmino idha hutvāna, honti asāmino tahiṃ;

Bhamanti khuppipāsāya, manussā unnatonatā.

මිනිස් ලොවදී අධිපතියන් වී හැසිරුණේද, දැන් ඒ තැනම ඔවුහු අනාථයන් වී සිටිති. සැප විඳි මිනිස්සු දැන් පහත් ප්‍රේතයන් වී සා පිපාසාවෙන් පෙළෙමින් සැරිසරති. සංසාරයේ ස්වභාවය බලන්න.”

752.

752.

‘‘Etamādīnavaṃ ñatvā, issaramadasambhavaṃ;

Pahāya issaramadaṃ, bhave saggagato naro;

Kāyassa bhedā sappañño, saggaṃ so upapajjatī’’ti – gāthā abhāsi;

“අධිපති මදයෙන් හටගන්නා වූ මෙම ආදීනවය දැනගෙන, ඒ මදය අත්හැර පින් කරන තැනැත්තා දෙව්ලොව උපදින්නේය. නුවණැති ඒ පුද්ගලයා කය බිඳීමෙන් පසු ස්වර්ගයෙහි උපදී” යැයි ශාස්තෘන් වහන්සේ ගාථා වදාළ සේක.

746. Tattha iti me sutanti na kevalaṃ attano ñāṇena diṭṭhameva, atha kho loke pākaṭabhāvena evaṃ mayā sutanti attho.

746. එහි ‘ඉති මේ සුතං’ යනු හුදෙක් තමන්ගේම ඥානයෙන් දුටු දෙයක් පමණක් නොව, ලෝකයෙහි ප්‍රකටව තිබූ කරුණක් මා විසින් මෙසේ අසන ලදී යන අර්ථයයි.

747. Kāmassādābhinandinoti kāmaguṇesu assādavasena abhinandanasīlā. Paccuppannasukhe giddhāti vattamānasukhamatte giddhā gathitā hutvā. Na te passiṃsunāgatanti duccaritaṃ pahāya sucaritaṃ caritvā anāgataṃ āyatiṃ devamanussesu laddhabbaṃ sukhaṃ te na cintesuṃ.

747. ‘කාමස්සාදාභිනන්දිනෝ’ යනු කාමගුණයන් කෙරෙහි ඇලීමෙන් සතුටු වන ස්වභාවය ඇති යන්නයි. ‘පච්චුප්පන්නසුඛේ ගිද්ධා’ යනු පවතින වර්තමාන සැපයෙහිම අතිශයින් ඇලී ගැලී සිටි යන්නයි. ‘න තේ පස්සිංසු නාගතං’ යනු අකුසල් දුරු කර කුසල්හි යෙදී අනාගතයේ දෙව් මිනිස් ලොව ලැබිය යුතු සැපය ගැන ඔවුහු නොසිතූහ යන අර්ථයයි.

748. Tedha ghosentyadissantāti te pubbe rājaputtabhūtā petā idha sāvatthiyā samīpe adissamānarūpā ghosenti kandanti. Kiṃ kandantīti āha ‘‘pubbe dukkaṭamattano’’ti.

748. ‘තේධ ඝෝසේන්ත්‍යදිස්සන්තා’ යනු පෙර රජකුමාරවරුන් වූ ඒ ප්‍රේතයෝ මෙහි සැවැත් නුවර සමීපයේ නොපෙනෙන සිරුරු ඇතිව විලාප නගති යන්නයි. කුමන විලාපයක්දැයි විමසන්නේ නම්, ‘පෙර තමන් කළ පාපකර්මයන් ගැන’ යැයි වදාළ සේක.

749. Idāni [Pg.245] tesaṃ kandanassa kāraṇaṃ hetuto ca phalato ca vibhajitvā dassetuṃ ‘‘bahūsu vata santesū’’tiādi vuttaṃ.

749. දැන් ඔවුන්ගේ ඒ විලාපයට හේතුව සහ එහි විපාකය විග්‍රහ කර පෙන්වීමට ‘බහූසු වත සන්තේසු’ ආදිය වදාරන ලදී.

Tattha bahūsu vata santesūti anekesu dakkhiṇeyyesu vijjamānesu. Deyyadhamme upaṭṭhiteti attano santake dātabbadeyyadhammepi samīpe ṭhite, labbhamāneti attho. Parittaṃ sukhāvahanti appamattakampi āyatiṃ sukhāvahaṃ puññaṃ katvā attānaṃ sotthiṃ nirupaddavaṃ kātuṃ nāsakkhimhā vatāti yojanā.

එහි ‘බහූසු වත සන්තේසු’ යනු බොහෝ දක්ෂිණෙය්‍ය පුද්ගලයන් සිටියදී යන්නයි. ‘දෙය්‍යධම්මේ උපට්ඨිතේ’ යනු තමා සතු දිය යුතු දෙය්‍යධර්මයන් අසලම තිබියදීත්, ඒවා ලැබීමට තිබියදීත් යන අර්ථයයි. ‘පරිත්තං සුඛාවහං’ යනු මතු සැප පිණිස වන අල්ප වූ හෝ පිනක් කර තමන්ට උපද්‍රව රහිත යහපතක් සලසා ගැනීමට අපට නොහැකි විය යන යෝජනාවයි.

750. Kiṃ tato pāpakaṃ assāti tato pāpakaṃ lāmakaṃ nāma kiṃ aññaṃ assa siyā. Yaṃ no rājakulā cutāti yena pāpakammena mayaṃ rājakulato cutā idha pettivisayaṃ upapannā petesu nibbattā khuppipāsasamappitā vicarāmāti attho.

750. ‘කිං තතෝ පාපකං අස්ස’ යනු ඒ පාපයට වඩා ලාමක වූ නපුරක් තවත් තිබේද යන්නයි. ‘යං නෝ රාජකුලා චුතා’ යනු යම් පාපකර්මයකින් අප රජකුලයෙන් චුත වී මෙසේ ප්‍රේත ලොව උපදී සා පිපාසාවෙන් යුතුව සැරිසරමුද යන අර්ථයයි.

751. Sāmino idha hutvānāti idha imasmiṃ loke yasmiṃyeva ṭhāne pubbe sāmino hutvā vicaranti, tahiṃ tasmiṃyeva ṭhāne honti assāmino. Manussā unnatonatāti manussakāle sāmino hutvā kālakatā kammavasena onatā bhamanti khuppipāsāya, passa saṃsārapakatinti dasseti.

751. ‘සාමිනෝ ඉධ හුත්වානා’ යනු මෙලොව යම් තැනක පෙර අධිපතියන් වී හැසිරුණේද, එහිම දැන් අනාථයන් වී සිටිති යන්නයි. ‘මනුස්සා උන්නතෝනතා’ යනු මිනිස් කල ස්වාමිවරුන් වී උදාරව සිට මියගොස් කර්ම විපාකයෙන් පහත් ප්‍රේතයන් වී සා පිපාසාවෙන් සැරිසරති; සංසාරයේ ස්වභාවය බලන්න යනුවෙන් පෙන්වා දෙයි.

752. Etamādīnavaṃ ñatvā, issaramadasambhavanti etaṃ issariyamadavasena sambhūtaṃ apāyūpapattisaṅkhātaṃ ādīnavaṃ dosaṃ ñatvā pahāya issariyamadaṃ puññappasuto hutvā. Bhave saggagato naroti saggaṃ devalokaṃ gatoyeva bhaveyya.

752. ‘ඒතමාදීනවං ඤත්වා, ඉස්සරමදසම්භවං’ යනු අධිපති මදය නිසා හටගන්නා වූ, අපායගාමී වීම නමැති ආදීනවය දැන, ඒ මදය අත්හැර පින් රැස් කරන්නෙකු වී; ‘භවේ සග්ගගතෝ නරෝ’ යනු දෙව්ලොවටම ගිය අයෙකු විය යුතු යන්නයි.

Iti satthā tesaṃ petānaṃ pavattiṃ kathetvā tehi manussehi kataṃ dānaṃ tesaṃ petānaṃ uddisāpetvā sampattaparisāya ajjhāsayānurūpaṃ dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

මෙසේ ශාස්තෘන් වහන්සේ ඒ ප්‍රේතයන්ගේ පුවත වදාරා, ඒ මිනිසුන් ලවා එම පින ඒ කුමාර ප්‍රේතයන්ට අනුමෝදන් කරවා, පැමිණි පිරිසගේ අදහස් අනුව ධර්මය දේශනා කළ සේක. ඒ දේශනාව මහජනයාට වැඩදායක විය.

Kumārapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

කුමාර ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව නිමාවට පත් විය.

7. Rājaputtapetavatthuvaṇṇanā

7. රාජපුත්‍ර ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව

Pubbe [Pg.246] katānaṃ kammānanti idaṃ satthā jetavane viharanto rājaputtapetaṃ ārabbha kathesi. Tattha yo so atīte kitavassa nāma rañño putto atīte paccekabuddhe aparajjhitvā bahūni vassasahassāni niraye paccitvā tasseva kammassa vipākāvasesena petesu uppanno. So idha ‘‘rājaputtapeto’’ti adhippeto. Tassa vatthu heṭṭhā sāṇavāsipetavatthumhi vitthārato āgatameva, tasmā tattha vuttanayeneva gahetabbaṃ. Satthā hi tadā therena attano ñātipetānaṃ pavattiyā kathitāya ‘‘na kevalaṃ tava ñātakāyeva, atha kho tvampi ito anantarātīte attabhāve peto hutvā mahādukkhaṃ anubhavī’’ti vatvā tena yācito –

“පුබ්බේ කතානං කම්මානං” යන මෙම ධර්ම දේශනය ශාස්තෘන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන කාලයෙහි රජකුමාර ප්‍රේතයා අරභයා දේශනා කළ සේක. එහි අතීතයෙහි කිතවස්ස නම් රජුගේ පුත්‍රයා වූ යම් කුමාරයෙක්, අතීතයෙහි පසේබුදු රජාණන් වහන්සේ නමකට අපරාධ කොට වසර දහස් ගණනක් නිරයෙහි පැසී, එම අකුසල කර්මයේම ඉතිරි විපාකයෙන් ප්‍රේත ලෝකයෙහි උපන්නේය. ඔහු මෙහි “රාජපුත්ත ප්‍රේතයා” ලෙස අදහස් කෙරේ. ඔහුගේ කතාව යට සඳහන් වූ සාණවාසි ප්‍රේත වස්තුවෙහි විස්තරාත්මකව එන බැවින්, එහි දැක්වෙන පරිදිම ගත යුතුය. ශාස්තෘන් වහන්සේ එවකට සාණවාසි තෙරුන් විසින් තමන්ගේ ඥාති ප්‍රේතයන්ගේ පුවත පවසන ලද්දා වූ කල්හි, “ඔබගේ ඥාතීන් පමණක් නොව, ඔබ පවා මීට පෙර අත්භවයක ප්‍රේතයෙකු වී මහා දුක් අනුභව කළේය” යි පවසා ඒ තෙරුන්ගේ ආරාධනයෙන් මෙසේ වදාළ සේක.

753.

753.

‘‘Pubbe katānaṃ kammānaṃ, vipāko mathaye manaṃ;

Rūpe sadde rase gandhe, phoṭṭhabbe ca manorame.

“පොට්ඨපාද, පෙර කරන ලද කර්මයන්ගේ විපාකය, සිත් ඇදගන්නා රූප, ශබ්ද, රස, ගන්ධ සහ ස්පර්ශයන් කෙරෙහි ඇලී සිටින (ඒවායේ ආදීනව නොදකින) අඥානයන්ගේ සිත මඩියි (පීඩා කරයි).”

754.

754.

‘‘Iccaṃ gītaṃ ratiṃ khiḍḍaṃ, anubhutvā anappakaṃ;

Uyyāne paricaritvā, pavisanto giribbajaṃ.

“පොට්ඨපාද, පෙර කිතවස්ස රජුගේ පුත්‍රයා නර්තනය, ගීතය, රතිය හා කෙළිසෙල්ලම් බොහෝ සේ අනුභව කර, උයනෙහි සිත් සේ හැසිර ගිරිව්‍රජ පුරයට (රජගහ නුවරට) ඇතුළු වන කල්හි;”

755.

755.

‘‘Isiṃ sunettamaddakkhi, attadantaṃ samāhitaṃ;

Appicchaṃ hirisampannaṃ, uñche pattagate rataṃ.

“දමනය කළ සිතක් ඇති, සමාධිගත වූ, අල්පේච්ඡ වූ, හිරි-ඔතප් සහිත වූ, පිණ්ඩපාතයෙන් ලැබුණු දෙයින් සතුටු වන සුනෙත්ත නම් සෘෂිවරයා (පසේබුදු රජාණන් වහන්සේ) දුටුවේය.”

756.

756.

‘‘Hatthikkhandhato oruyha, laddhā bhanteti cābravi;

Tassa pattaṃ gahetvāna, uccaṃ paggayha khattiyo.

“ඇත් කඳින් බැස, ‘ස්වාමීනි, දානය ලැබුණේද?’ යි විමසා, ඒ රජකුමාරයා උන්වහන්සේගේ පාත්‍රය ගෙන ඉහළට එසවීය.”

757.

757.

‘‘Thaṇḍile pattaṃ bhinditvā, hasamāno apakkami;

Rañño kitavassāhaṃ putto, kiṃ maṃ bhikkhu karissasi.

“තද රළු පොළොවෙහි පාත්‍රය ගසා බිඳ දමා, සිනාසෙමින් ඉවතට ගියේය. ‘මම කිතවස්ස රජුගේ පුත්‍රයා වෙමි, භික්ෂුව, ඔබ මට කුමක් කරන්නේද?’ යි (අවඥාවෙන්) කීවේය.”

758.

758.

‘‘Tassa kammassa pharusassa, vipāko kaṭuko ahu;

Yaṃ rājaputto vedesi, nirayamhi samappito.

“පොට්ඨපාද, ඒ රළු අකුසල කර්මයෙහි විපාකය ඉතා කටුක විය. රජකුමාරයා අසනීචි නිරයෙහි වැටී යම් දුක් විපාකයක් වින්දේ ද (එය එතරම්ම දරුණුය).”

759.

759.

‘‘Chaḷeva caturāsīti, vassāni nahutāni ca;

Bhusaṃ dukkhaṃ nigacchittho, niraye katakibbiso.

“අසූ හතර දහසක් අවුරුදු හය වතාවක් (එනම් වසර 504,000 ක්) සහ තවත් වසර දහස් ගණනක් මුළුල්ලේ, පව් කළ ඒ රජකුමාරයා නිරයෙහි දැඩි දුක් වින්දේය.”

760.

760.

‘‘Uttānopi [Pg.247] ca paccittha, nikujjo vāmadakkhiṇo;

Uddhaṃpādo ṭhito ceva, ciraṃ bālo apaccatha.

“ඒ අඥාන කුමාරයා උඩුකුරුව ද, යටිකුරුව ද, වම් හා දකුණු පසට හැරෙමින් ද, දෙපා ඉහළට හරවා එල්ලෙමින් ද, සිටගෙන ද බොහෝ කලක් නිරයෙහි පැසුණේය.”

761.

761.

‘‘Bahūni vassasahassāni, pūgāni nahutāni ca;

Bhusaṃ dukkhaṃ nigacchittho, niraye katakibbiso.

“වසර දහස් ගණනක්, වසර සමූහයන් හා දස දහස් ගණන් වසර මුළුල්ලේ, අකුසල් කළ ඒ රජකුමාරයා නිරයෙහි දැඩි දුක් අනුභව කළේය.”

762.

762.

‘‘Etādisaṃ kho kaṭukaṃ, appaduṭṭhappadosinaṃ;

“පොට්ඨපාද, මෙවැනි කටුක විපාක ඇත්තේය; ක්‍රෝධ රහිත වූ, මනා ව්‍රත ඇති,”

Paccanti pāpakammantā, isimāsajja subbataṃ.

“සෘෂිවරයෙකුට (පසේබුදු රජුට) අපරාධ කොට පව්කම් කරන පුද්ගලයෝ මෙවැනි කටුක දුක් විපාක විඳිති.”

763.

763.

‘‘So tattha bahuvassāni, vedayitvā bahuṃ dukhaṃ;

Khuppipāsahato nāma, peto āsi tato cuto.

“ඔහු එහි වසර ගණනාවක් බොහෝ දුක් විඳ, ඉන් චුතව සාපිපාසාවෙන් නිරන්තරයෙන් පීඩා විඳින ‘ခုප්පිපාසහත’ නම් ප්‍රේතයෙක් විය.”

764.

764.

‘‘Etamādīnavaṃ ñatvā, issaramadasambhavaṃ;

Pahāya issaramadaṃ, nivātamanuvattaye.

“පොට්ඨපාද, ඓශ්චර්යය නිසා ඇතිවන මදයෙහි (ආඩම්බරයෙහි) පවතින මෙම දෝෂය දැන, බලයෙන් ඇතිවන මදය අත්හැර නිහතමානීව හැසිරිය යුතුය.”

765.

765.

‘‘Diṭṭheva dhamme pāsaṃso, yo buddhesu sagāravo;

Kāyassa bhedā sappañño, saggaṃ so upapajjatī’’ti. –

“යමෙක් බුදුවරුන් කෙරෙහි ගෞරව සම්ප්‍රයුක්ත වේ ද, ඔහු මේ ජීවිතයේදීම ප්‍රශංසාවට පත් වේ. ප්‍රඥාවන්ත වූ ඔහු මරණින් මතු ස්වර්ගයෙහි උපදී.”

Idaṃ petavatthuṃ kathesi.

මෙසේ භගවත් බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙම ප්‍රේත වස්තුව දේශනා කළ සේක.

753. Tattha pubbe katānaṃ kammānaṃ, vipāko mathaye mananti purimāsu jātīsu katānaṃ akusalakammānaṃ phalaṃ uḷāraṃ hutvā uppajjamānaṃ andhabālānaṃ cittaṃ mathayeyya abhibhaveyya, paresaṃ anatthakaraṇamukhena attano atthaṃ uppādeyyāti adhippāyo.

753. එහි ‘පුබ්බේ කතානං කම්මානං විපාකෝ මථයේ මනං’ යනු, පෙර ජාතීන්හි කරන ලද අකුසල කර්මයන්ගේ විපාකය මහත් වී පල දෙන කල්හි, එම අඥානයන්ගේ සිත යටපත් කරයි, පීඩා කරයි යන්නයි. අනුන්ට අනර්ථයක් කිරීම ප්‍රධාන කොට ගෙන තමන්ටම මහත් අනර්ථයක් සාදා ගැනීම මෙහි අදහසයි.

Idāni taṃ cittamathanaṃ visayena saddhiṃ dassetuṃ ‘‘rūpe sadde’’tiādi vuttaṃ. Tattha rūpeti rūpahetu, yathicchitassa manāpiyassa rūpārammaṇassa paṭilābhanimittanti attho. Saddetiādīsupi eseva nayo.

දැන් එම සිත පීඩාවට පත් කිරීම අරමුණු සමඟ පෙන්වා දීමට ‘රූපේ සද්දේ’ යනාදිය වදාරන ලදී. එහි ‘රූපේ’ යනු රූපය හේතුවෙන්, තමන් කැමති මනාප වූ රූප අරමුණු ලැබීමේ නිමිත්තෙන් යන අර්ථයයි. ශබ්දාදියෙහි ද මෙම ක්‍රමයම වේ.

754. Evaṃ sādhāraṇato vuttamatthaṃ asādhāraṇato niyametvā dassento ‘‘naccaṃ gīta’’ntiādimāha. Tattha ratinti kāmaratiṃ. Khiḍḍanti sahāyakādīhi keḷiṃ. Giribbajanti rājagahaṃ.

754. මෙසේ පොදුවේ පවසන ලද අර්ථය සුවිශේෂී කොට පෙන්වීමට ‘නච්චං ගීතං’ යනාදි ගාථාව වදාළ සේක. එහි ‘රතිං’ යනු කාම රතියයි. ‘ඛිඩ්ඩං’ යනු යහළුවන් ආදීන් සමඟ කෙළිසෙල්ලම් කිරීමයි. ‘ගිරිව්‍රජං’ යනු රජගහ නුවරයි.

755. Isinti [Pg.248] asekkhānaṃ sīlakkhandhādīnaṃ esanaṭṭhena isiṃ. Sunettanti evaṃnāmakaṃ paccekabuddhaṃ. Attadantanti uttamena damathena damitacittaṃ. Samāhitanti arahattaphalasamādhinā samāhitaṃ. Uñche pattagate ratanti uñchena bhikkhācārena laddhe pattagate pattapariyāpanne āhāre rataṃ santuṭṭhaṃ.

755. ‘ඉසිං’ යනු උතුම් වූ සීලාදී ගුණස්කන්ධයන් සොයන බැවින් ‘සෘෂි’ (ඉසි) නම් වේ. ‘සුනෙත්තං’ යනු එවැනි නමක් ඇති පසේබුදු රජාණන් වහන්සේය. ‘අත්තදන්තං’ යනු උතුම් දමනයෙන් දමනය කළ සිතක් ඇති බවයි. ‘සමාහිතං’ යනු අර්හත් ඵල සමාධියෙන් සමාහිත වූ බවයි. ‘උඤ්ඡේ පත්තගතේ රතං’ යනු පිණ්ඩපාතයෙන් ලැබුණු, තමන්ගේ පාත්‍රයට වැඩි දානයෙන් සතුටු වන, රඳා පවතින බවයි.

756. Laddhā, bhanteti cābravīti ‘‘api, bhante, bhikkhā laddhā’’ti vissāsajananatthaṃ kathesi. Uccaṃ paggayhāti uccataraṃ katvā pattaṃ ukkhipitvā.

756. ‘ලද්ධා භන්තේති චාබ්‍රවී’ යනු ‘ස්වාමීනි, පිණ්ඩපාතය ලැබුණේද?’ යි විශ්වාසය (සමීප බව) ඇති කිරීම සඳහා පැවසීය. ‘උච්චං පග්ගය්හ’ යනු පාත්‍රය ඉතා ඉහළට ඔසවාගෙන යන්නයි.

757. Thaṇḍile pattaṃ bhinditvāti kharakaṭhine bhūmippadese khipanto pattaṃ bhinditvā. Apakkamīti thokaṃ apasakki. Apasakkanto ca ‘‘akāraṇeneva andhabālo mahantaṃ anatthaṃ attano akāsī’’ti karuṇāyanavasena olokentaṃ paccekabuddhaṃ rājaputto āha ‘‘rañño kitavassāhaṃ putto, kiṃ maṃ bhikkhu karissasī’’ti.

757. ‘තණ්ඩිරේ පත්තං භින්දිත්වා’ යනු තද රළු පොළොවක ගසා පාත්‍රය බිඳ දැමීමයි. ‘අපක්කමී’ යනු මඳක් පසෙකට යාමයි. මඳක් පසෙකට වී, කිසිදු හේතුවක් නොමැතිව තමන්ටම මහත් විපතක් කරගත් අඥාන කුමාරයා දෙස කරුණාවෙන් බලන පසේබුදු රජුන්ට ඒ කුමාරයා පවසන්නේ, ‘මම කිතවස්ස රජුගේ පුතා, භික්ෂුව, ඔබ මට කුමක් කරන්නද?’ කියායි.

758. Pharusassāti dāruṇassa. Kaṭukoti aniṭṭho. Yanti yaṃ vipākaṃ. Samappitoti allīno.

758. ‘ඵරුසස්ස’ යනු දාරුණ වූ, ‘කටුකෝ’ යනු අනිෂ්ට වූ, ‘යං’ යනු යම් විපාකයක් ද, ‘සමප්පිතෝ’ යනු (නිරයෙහි) ඇලී සිටින හෙවත් බැඳී සිටින යන අර්ථයයි.

759. Chaḷeva caturāsīti, vassāni nahutāni cāti uttāno nipanno caturāsītivassasahassāni, nikujjo, vāmapassena, dakkhiṇapassena, uddhaṃpādo, olambiko, yathāṭhito cāti evaṃ cha caturāsītisahassāni vassāni honti. Tenāha –

759. ‘ඡළේව චතුරාසීති වස්සානි නහුතානි ච’ යනු උඩුකුරුව නිදාගෙන වසර අසූ හතර දහසක් ද, යටිකුරුව, වම් පසින්, දකුණු පසින්, දෙපා ඉහළට හරවා එල්ලෙමින් සහ සිටගෙන සිටින ඉරියව්වලින් ද වසර අසූ හතර දහස බැගින් වාර හයක් (එනම් වසර 504,000 ක්) ගත කළ බවයි. ඒ බව වදාළ සේක–

760.

760.

‘‘Uttānopi ca paccittha, nikujjo vāmadakkhiṇo;

Uddhaṃpādo ṭhito ceva, ciraṃ bālo apaccathā’’ti.

“ඒ අඥාන කුමාරයා උඩුකුරුව ද, යටිකුරුව ද, වම් හා දකුණු පසට හැරෙමින් ද, දෙපා ඉහළට හරවා ද, සිටගෙන ද බොහෝ කලක් නිරයෙහි පැසුණේය.”

Tāni pana vassāni yasmā anekāni nahutāni honti, tasmā vuttaṃ ‘‘nahutānī’’ti. Bhusaṃ dukkhaṃ nigacchitthoti ativiya dukkhaṃ pāpuṇi.

එම වර්ෂයන් බොහෝ දස දහස් ගණනක් වන බැවින් ‘නහුතානි’ යයි වදාරන ලදී. ‘භුසං දුක්ඛං නිගච්ඡිත්ථෝ’ යනු අතිශය දැඩි දුක්ඛිත තත්ත්වයකට පත් වූ බවයි.

761. Pūgānīti vassasamūhe, idha purimagāthāya ca accantasaṃyoge upayogavacanaṃ daṭṭhabbaṃ.

761. ‘පූගානි’ යනු වර්ෂ සමූහයන්ය. මෙහි මෙන්ම පෙර ගාථාවෙහි ද කාලය හැඟවීමට ද්වීතීයා විභක්තිය යොදා ඇති බව දත යුතුය.

762. Etādisanti evarūpaṃ. Kaṭukanti atidukkhaṃ, bhāvanapaṃsakaniddesoyaṃ ‘‘ekamantaṃ nisīdī’’tiādīsu viya. Appaduṭṭhappadosinaṃ isiṃ subbataṃ āsajja āsādetvā pāpakammantā puggalā evarūpaṃ kaṭukaṃ ativiya dukkhaṃ paccantīti yojanā.

762. ‘එතාදිසං’ යනු මෙබඳු වූ, ‘කටුකං’ යනු අතිශය දුක් සහගත වූ යන්නයි. වරදක් නොකළ, මනා ව්‍රත ඇති සෘෂිවරයෙකුට (පසේබුදු රජුට) අපරාධ කළ පව්කාර පුද්ගලයෝ මෙවැනි කටුක වූ අතිශය දැඩි දුක් විඳිති යන්න මෙහි සම්බන්ධයයි.

763. Soti [Pg.249] so rājaputtapeto. Tatthāti niraye. Vedayitvāti anubhavitvā. Nāmāti byattapākaṭabhāvena. Tato cutoti nirayato cuto. Sesaṃ vuttanayameva.

763. ‘සෝ’ යනු ඒ රාජපුත්ත ප්‍රේතයායි. ‘තත්ථ’ යනු නිරයෙහිය. ‘වේදයිත්වා’ යනු අනුභව කොටයි. ‘නාම’ යනු ප්‍රකට වූ අර්ථයෙනි. ‘තතෝ චුතෝ’ යනු නිරයෙන් චුත වූ පසුවයි. ඉතිරි කොටස පෙර පවසන ලද ක්‍රමයම වේ.

Evaṃ bhagavā rājaputtapetakathāya tattha sannipatitaṃ mahājanaṃ saṃvejetvā upari saccāni pakāsesi. Saccapariyosāne bahū sotāpattiphalādīni sampāpuṇiṃsūti.

මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රාජපුත්ත ප්‍රේත කතාවෙන් එහි රැස්ව සිටි මහජනයා සංවේගයට පත් කොට, මතුමත්තෙහි සත්‍ය ධර්මයන් ප්‍රකාශ කළ සේක. දේශනාව අවසානයේ බොහෝ පිරිසක් සෝවාන් ඵලාදියට පත් වූහ.

Rājaputtapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

රාජපුත්ත පේතවත්ථු වර්ණනාව (රාජකුමාර ප්‍රේත වස්තුවේ අටුවාව) නිමවා ලද්දීය.

8. Gūthakhādakapetavatthuvaṇṇanā

8. මහා වර්ගයෙහි 8 වන ගූථඛාදක පේතවත්ථු වර්ණනාව

Gūthakūpato uggantvāti idaṃ satthari jetavane viharante ekaṃ gūthakhādakapetaṃ ārambha vuttaṃ. Sāvatthiyā kira avidūre aññatarasmiṃ gāmake eko kuṭumbiko attano kulūpakaṃ bhikkhuṃ uddissa vihāraṃ kāresi. Tattha nānājanapadato bhikkhū āgantvā paṭivasiṃsu. Te disvā manussā pasannacittā paṇītena paccayena upaṭṭhahiṃsu. Kulūpako bhikkhu taṃ asahamāno issāpakato hutvā tesaṃ bhikkhūnaṃ dosaṃ vadanto kuṭumbikaṃ ujjhāpesi. Kuṭumbiko te bhikkhū kulūpakañca paribhavanto paribhāsi. Atha kulūpako kālaṃ katvā tasmiṃyeva vihāre vaccakuṭiyaṃ peto hutvā nibbatti, kuṭumbiko pana kālaṃ katvā tasseva upari peto hutvā nibbatti. Athāyasmā mahāmoggallāno taṃ disvā pucchanto –

“ගූථකූපතො උග්ගන්ත්වා” යන මෙම කථා වස්තුව ශාස්තෘන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන කාලයෙහි එක්තරා අසූචි අනුභව කරන (ගූථඛාදක) ප්‍රේතයෙකු අරභයා දේශනා කරන ලදී. අසා ඇති පරිදි, සැවැත් නුවරට නුදුරු එක්තරා ගමක එක්තරා ගෘහපතියෙක් තමා නිතර ඇසුරු කරන (කුලූපක) භික්ෂූන් වහන්සේ නමක උදෙසා විහාරයක් කරවීය. එහි විවිධ ජනපදවලින් පැමිණි භික්ෂූන් වහන්සේලා වාසය කළහ. එම භික්ෂූන් දැක මිනිස්සු පැහැදුණු සිතින් යුක්තව ප්‍රණීත සිව්පසයෙන් උපස්ථාන කළහ. එම නේවාසික (කුලූපක) භික්ෂුව එම දායකයන්ගේ දානය ඉවසාගත නොහැකිව ඊර්ෂ්‍යාවෙන් යුක්තව, එම ආගන්තුක භික්ෂූන්ගේ දොස් පවසමින් ගෘහපතියා ලවා ඔවුන්ට දොස් නැගවීය. ගෘහපතියා ද එම භික්ෂූන්ටත්, එම නේවාසික භික්ෂුවටත් නින්දා කරමින් බැණ වැදුණේය. ඉක්බිති එම නේවාසික භික්ෂුව කළුරිය කර එම විහාරයේම වැසිකිළි වළෙහි ප්‍රේතයෙකු වී උපන්නේය. ගෘහපතියා ද කළුරිය කර එම ප්‍රේතයාට ම ඉහළින් ප්‍රේතයෙකු වී උපන්නේය. ඉක්බිති ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන මහරහතන් වහන්සේ ඔහු දැක මෙසේ විමසූහ:

766.

766.

‘‘Gūthakūpato uggantvā, ko na dīno patiṭṭhasi;

Nissaṃsayaṃ pāpakammanto, kiṃ nu saddahase tuva’’nti. –

“අසූචි වළෙන් උඩට පැමිණි, අසරණව මෙහි සිටින ඔබ කවරෙක්ද? පවිටු කර්ම ඇත්තෙකු වූ ඔබ නිසැකවම කුමන කරුණක් නිසා මෙසේ වැළපෙන්නෙහිද?”

Gāthamāha. Taṃ sutvā peto –

යනුවෙන් ගාථාව වදාළහ. එය ඇසූ ප්‍රේතයා මෙසේ කීය:

767.

767.

‘‘Ahaṃ bhadante petomhi, duggato yamalokiko;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gato’’ti. –

“ස්වාමීනී, මම යම ලොවට අයත් දුකට පත් ප්‍රේතයෙක් වෙමි. පව්කම් කොට මෙලොවින් ප්‍රේත ලෝකයට පැමිණියෙමි.”

Gāthāya [Pg.250] attānaṃ ācikkhi. Atha naṃ thero –

යන ගාථාවෙන් තමා පිළිබඳව ප්‍රකාශ කළේය. ඉක්බිති තෙරුන් වහන්සේ ඔහුගෙන් මෙසේ විමසූහ:

768.

768.

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, idaṃ dukkhaṃ nigacchasī’’ti. –

“ඔබ කයින්, වචනයෙන් හෝ සිතින් කරන ලද කුමන අකුසලයක් නිසාද? කිනම් කර්මයක විපාකයෙන්ද මෙවැනි දුක්ඛිත තත්ත්වයකට පත්ව සිටින්නේ?”

Gāthāya tena katakammaṃ pucchi. So peto –

යන ගාථාවෙන් ඔහු කළ කර්මය පිළිබඳව විමසූහ. එම ප්‍රේතයා මෙසේ කීය:

769.

769.

‘‘Ahu āvāsiko mayhaṃ, issukī kulamaccharī;

Ajjhāsito mayhaṃ ghare, kadariyo paribhāsako.

“ස්වාමීනී, මාගේ ආවාසයෙහි එක් නේවාසික භික්ෂුවක් වූහ. උන්වහන්සේ මාගේ නිවසෙහි අතිශය ඇලුම් කළහ. ඊර්ෂ්‍යා සහගත වූහ. දායකයන් කෙරෙහි මසුරු වූහ. අන් අය දෙන දේ වළක්වන ලෝභී ගති ඇත්තෙක් සහ පරිභව කරන්නෙක් වූහ.”

770.

770.

‘‘Tassāhaṃ vacanaṃ sutvā, bhikkhavo paribhāsisaṃ;

Tassakammavipākena, petalokaṃ ito gato’’ti. –

“උන්වහන්සේගේ වචනය අසා මම භික්ෂූන් වහන්සේලාට පරිභව කළෙමි. එම කර්මයේ විපාකයෙන් මෙලොවින් ප්‍රේත ලෝකයට පැමිණියෙමි.”

Dvīhi gāthāhi attanā katakammaṃ kathesi.

යන ගාථා දෙකෙන් තමා විසින් කරන ලද අකුසල කර්මය පැවසීය.

769. Tattha ahu āvāsiko mayhanti mayhaṃ āvāse mayā katavihāre eko bhikkhu āvāsiko nibaddhavasanako ahosi. Ajjhāsito mayhaṃ ghareti kulūpakabhāvena mama gehe taṇhābhinivesavasena abhiniviṭṭho.

769. එහි ‘අහු ආවාසිකො මය්හං’ යනු, මාගේ ආවාසයෙහි, එනම් මා විසින් කරවන ලද විහාරයෙහි එක් භික්ෂුවක් නිරන්තරයෙන් වාසය කළහ යන්නයි. ‘අජ්ඣාසිතො මය්හං ඝරෙ’ යනු, නිතර ඇසුරු කරන භික්ෂුවක් ලෙස මාගේ නිවසෙහි තණ්හාවෙන් හා දැඩි බැඳීමෙන් යුතුව වාසය කළ බවයි.

770. Tassāti tassa kulūpakabhikkhussa. Bhikkhavoti bhikkhū. Paribhāsisanti akkosiṃ. Petalokaṃ ito gatoti iminā ākārena petayoniṃ upagato petabhūto.

770. ‘තස්ස’ යනු එම නිතර ඇසුරු කළ භික්ෂුවගේ යන්නයි. ‘භික්ඛවො’ යනු භික්ෂූන් වහන්සේලාට යන්නයි. ‘පරිභාසිසං’ යනු බැණ වැදුනෙමි යන්නයි. ‘පේතලෝකං ඉතො ගතො’ යනු මේ ආකාරයෙන් ප්‍රේත යෝනියට පැමිණ ප්‍රේතයෙකු වූ බවයි.

Taṃ sutvā thero itarassa gatiṃ pucchanto –

එය ඇසූ තෙරුන් වහන්සේ අනෙක් තැනැත්තාගේ උපත විමසමින් මෙසේ වදාළහ:

771.

771.

‘‘Amitto mittavaṇṇena, yo te āsi kulūpako;

Kāyassa bhedā duppañño, kiṃ nu pecca gatiṃ gato’’ti. –

“මිතුරෙකුගේ වේශයෙන් සිටි ඔබගේ සතුරෙකු බඳු වූ ඒ නුවණ නැති නේවාසික භික්ෂුව, මරණින් මතු කිනම් ගතියකට පැමිණියේද?”

Gāthamāha. Tattha mittavaṇṇenāti mittapaṭirūpena mittapaṭirūpatāya.

යනුවෙන් ගාථාව වදාළහ. එහි ‘මිත්තවණ්ණේන’ යනු මිතුරෙකුගේ වෙස් ගත් බැවින් හෝ මිත්‍රයෙකු ලෙස පෙනී සිටි බැවින් යන්නයි.

Puna peto therassa tamatthaṃ ācikkhanto –

නැවතත් ප්‍රේතයා තෙරුන් වහන්සේට එම කරුණ පවසමින් මෙසේ කීය:

772.

772.

‘‘Tassevāhaṃ pāpakammassa, sīse tiṭṭhāmi matthake;

So ca paravisayaṃ patto, mameva paricārako.

“ස්වාමීනී, ඒ පවිටු කම් කළා වූ (භික්ෂුවගේ) හිස මතුපිට මම සිටින්නෙමි. ඔහු ද ප්‍රේත ලෝකයට පැමිණ මාගේම සේවකයෙකු වී සිටියි.”

773.

773.

‘‘Yaṃ [Pg.251] bhadante hadantaññe, etaṃ me hoti bhojanaṃ;

Ahañca kho yaṃ hadāmi, etaṃ so upajīvatī’’ti. – gāthādvayamāha;

“ස්වාමීනී, අන් අය යම් අසූචියක් පහ කරත් ද, එය මාගේ ආහාරය වෙයි. මා යම් අසූචියක් පහ කරන්නේද, ඔහු එයින් ජීවත් වෙයි.” යනුවෙන් ගාථා යුගලයක් පැවසීය.

772. Tattha tassevāti tasseva mayhaṃ pubbe kulūpakabhikkhubhūtassa petassa. Pāpakammassāti pāpasamācārassa. Sīse tiṭṭhāmi matthaketi sīse tiṭṭhāmi, tiṭṭhanto ca matthake eva tiṭṭhāmi, na sīsappamāṇe ākāseti attho. Paravisayaṃ pattoti manussalokaṃ upādāya paravisayabhūtaṃ pettivisayaṃ patto. Mamevāti mayhaṃ eva paricārako ahosīti vacanaseso.

772. එහි ‘තස්සෙව’ යනු පෙර නේවාසික භික්ෂුව වූ ඒ ප්‍රේතයාගේම යන්නයි. ‘පාපකම්මස්ස’ යනු ලාමක පැවතුම් ඇති තැනැත්තාගේ යන්නයි. ‘සීසේ තිට්ඨාමි මත්ථකේ’ යනු හිසෙහි සිටින්නෙමි, එනම් හිස මුදුනේම සිටින්නෙමි, හිස ප්‍රමාණයේ අහසෙහි නොවේ යන අර්ථයයි. ‘පරවිසයං පත්තො’ යනු මනුෂ්‍ය ලෝකයට සාපේක්ෂව පරලොව වූ ප්‍රේත ලෝකයට පැමිණි යන්නයි. ‘මමේවා’ යනු මාගේම සේවකයා වූයේය යනුවෙන් වාක්‍යය සම්පූර්ණ කළ යුතුය.

773. Yaṃ bhadante hadantaññeti bhadante, ayya mahāmoggalāna, tassaṃ vaccakuṭiyaṃ yaṃ aññe uhadanti vaccaṃ ossajanti. Etaṃ me hoti bhojananti etaṃ vaccaṃ mayhaṃ divase divase bhojanaṃ hoti. Yaṃ hadāmīti taṃ pana vaccaṃ khāditvā yampahaṃ vaccaṃ karomi. Etaṃ so upajīvatīti etaṃ mama vaccaṃ so kulūpakapeto divase divase khādanavasena upajīvati, attabhāvaṃ yāpetīti attho.

773. ‘යං භදන්තේ හදන්තඤ්ඤේ’ යනු ස්වාමීනී මහා මොග්ගල්ලාන වහන්ස, ඒ වැසිකිළි වළෙහි අන් අය යම් අසූචියක් බැහැර කරත් ද යන්නයි. ‘ඒතං මේ හෝති භෝජනං’ යනු එම අසූචිය දිනපතා මාගේ ආහාරය වන බවයි. ‘යං හදාමි’ යනු අන් අය බැහැර කළ අසූචි අනුභව කොට මා යම් අසූචියක් බැහැර කරන්නේද යන්නයි. ‘ඒතං සෝ උපජීවති’ යනු මාගේ එම අසූචිය ඒ නේවාසික ප්‍රේතයා දිනපතා අනුභව කිරීමෙන් ජීවත් වන බවයි, එනම් තම ශරීරය පවත්වා ගන්නා බවයි.

Tesu kuṭumbiko pesale bhikkhū ‘‘evaṃ āhāraparibhogato varaṃ tumhākaṃ gūthakhādana’’nti akkosi. Kulūpako pana kuṭumbikampi tathāvacane samādapetvā sayaṃ tathā akkosi, tenassa tatopi paṭikuṭṭhatarā jīvikā ahosi. Āyasmā mahāmoggallāno taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā upavāde ādīnavaṃ dassetvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

ඒ දෙදෙනා අතරින් ගෘහපතියා සිල්වත් භික්ෂූන්ට “මෙසේ ආහාර අනුභව කරනවාට වඩා අසූචි අනුභව කිරීම නුඹලාට උතුම්” යැයි බැණ වැදුණේය. නේවාසික භික්ෂුව ද ගෘහපතියා ලවා එවැනි වචන කියවා තමා ද එසේම බැණ වැදුණේය. එම හේතුවෙන් ඔහුට ගෘහපතියාට වඩා අතිශයින්ම පිළිකුල් සහගත ජීවිතයක් ලැබුණි. ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන මහරහතන් වහන්සේ එම පුවත භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැල කළහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම කරුණ නිමිත්ත කොටගෙන අන් අයට නින්දා කිරීමේ ආදීනව පෙන්වා දෙමින් රැස්ව සිටි පිරිසට ධර්ම දේශනා කළහ. එම දේශනාව මහා ජනයාට අතිශයින් වැඩදායක විය.

Gūthakhādakapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ගූථඛාදක පේතවත්ථු වර්ණනාව නිමවා ලද්දීය.

9. Gūthakhādakapetivatthuvaṇṇanā

9. මහා වර්ගයෙහි 9 වන ගූථඛාදක පේතිවත්ථු වර්ණනාව

774-81. Gūthakūpato [Pg.252] uggantvāti idaṃ satthari jetavane viharante aññataraṃ gūthakhādakapetiṃ ārabbha vuttaṃ. Tassā vatthu anantaravatthusadisaṃ. Tattha upāsakena vihāro kāritoti upāsakassa vasena āgataṃ, idha pana upāsikāyāti ayameva viseso. Sesaṃ vatthusmiṃ gāthāsu ca apubbaṃ natthi.

774-81. “ගූථකූපතො උග්ගන්ත්වා” යන මෙම කථා වස්තුව ශාස්තෘන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන කාලයෙහි එක්තරා අසූචි අනුභව කරන ප්‍රේතියක් අරභයා දේශනා කරන ලදී. ඇයගේ කථාව ද මෙයට පෙර සඳහන් කළ ප්‍රේත වස්තුවට සමාන වේ. එහිදී උපාසකයෙකු විසින් විහාරය කරවන ලද බැවින් ඔහුගේ වශයෙන් කථාව පැවති අතර, මෙහිදී උපාසිකාවක විසින් කරවන ලද බැවින් එය පමණක් විශේෂ වේ. ඉතිරි කථා පුවතෙහි සහ ගාථාවල අලුත් වෙනසක් නැත.

Gūthakhādakapetivatthuvaṇṇānā niṭṭhitā.

ගූථඛාදක පේතිවත්ථු වර්ණනාව නිමවා ලද්දීය.

10. Gaṇapetavatthuvaṇṇanā

10. මහා වර්ගයෙහි 10 වන ගණපේතවත්ථු වර්ණනාව

Naggā dubbaṇṇarūpātthāti idaṃ satthari jetavane viharante sambahule pete ārabbha vuttaṃ. Sāvatthiyaṃ kira sambahulā manussā gaṇabhūtā assaddhā appasannā maccheramalapariyuṭṭhitacittā dānādisucaritavimukhā hutvā ciraṃ jīvitvā kāyassa bhedā nagarassa samīpe petayoniyaṃ nibbattiṃsu. Athekadivasaṃ āyasmā mahāmoggallāno sāvatthiyaṃ piṇḍāya gacchanto antarāmagge pete disvā –

“නග්ගා දුබ්බණ්ණරූපාත්ථා” යන මෙම කථා වස්තුව ශාස්තෘන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන කාලයෙහි බොහෝ ප්‍රේතයන් අරභයා දේශනා කරන ලදී. අසා ඇති පරිදි, සැවැත් නුවර බොහෝ මිනිස්සු සමූහයක් වශයෙන් අශ්‍රද්ධාවන්තව, අප්‍රසන්නව, මසුරුකමෙන් පිරුණු සිතින් යුක්තව දානාදී සුචරිතයන්ට පිටුපා බොහෝ කලක් ජීවත් වී, මරණින් මතු නගරය සමීපයෙහි ප්‍රේත යෝනියෙහි උපන්හ. එක් දිනක් ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන මහරහතන් වහන්සේ සැවැත් නුවර පිණ්ඩපාතය පිණිස වඩිනා අතර මඟදී එම ප්‍රේතයන් දැක මෙසේ විමසූහ:

782.

782.

‘‘Naggā dubbaṇarūpāttha, kisā dhamanisanthatā;

Upphāsulikā kisikā, ke nu tumhettha mārisā’’ti. –

“නිර්වස්ත්‍ර වූ, විරූපී පෙනුම ඇති, වැහැරුණු සිරුරු ඇති, නහර ඉලිප්පී ගිය, ඉළ ඇට පෑදුණු, අතිශයින් කෙට්ටු වූ පින්වතුනි, ඔබලා මෙහි කවුරුහුද?”

Gāthāya pucchi. Tattha dubbaṇṇarūpātthāti dubbaṇṇasarīrā hotha. Ke nu tumhetthāti tumhe ke nu nāma bhavatha. Mārisāti te attano sāruppavasena ālapati.

ගාථාවෙන් විමසූහ. එහි 'දුබ්බණ්ණරූපා' යනු විරූපී ශරීර ඇත්තාහු යන්නයි. 'කේ නු තුම්හෙත්ථ' යනු මෙහි ඔබලා කවුරුන්ද යන්නයි. 'මාරිසා' යනු තමන්ට සුදුසු පරිදි ආමන්ත්‍රණය කිරීමයි.

Taṃ sutvā petā –

එය ඇසූ ප්‍රේතයෝ -

783.

783.

‘‘Mayaṃ bhadante petamhā, duggatā yamalokikā;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gatā’’ti. –

“ස්වාමීනි, අපි දුගතියට පත් වූ යම ලොව වැසි ප්‍රේතයෝ වෙමු. පව්කම් කොට මෙලොවින් ප්‍රේත ලෝකයට පැමිණියෙමු.”

Gāthāya attano petabhāvaṃ pakāsetvā puna therena –

ගාථාවෙන් තමන්ගේ ප්‍රේත භාවය ප්‍රකාශ කළ පසු නැවත තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ විමසූහ -

784.

784.

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissakammavipākena, petalokaṃ ito gatā’’ti. –

“ඔබලා කයින්, වචනයෙන් හෝ සිතින් කළ වැරදි ක්‍රියාව කුමක්ද? කිනම් අකුසල කර්මයක විපාකයෙන් මෙලොවින් ප්‍රේත ලෝකයට පැමිණියහුද?”

Gāthāya katakammaṃ pucchitā –

ගාථාවෙන් කරන ලද කර්මය විමසූ කල්හි -

785.

785.

‘‘Anāvaṭesu [Pg.253] titthesu, vicinimhaddhamāsakaṃ;

Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākamha attano.

“කවුරුත් තහනම් නොකළ තොටුපළවල දී පවා (අනුන් අමතක කර දමා ගිය) අඩ මස්සක (කාසියක) පමණ දෙයක් පවා සෙව්වෙමු. දිය යුතු දෑ තිබියදීත්, අප වෙනුවෙන් පිහිටක් (පින්) කර නොගත්තෙමු.”

786.

786.

‘‘Nadiṃ upema tasitā, rittakā parivattati;

Chāyaṃ upema uṇhesu, ātapo parivattati.

“පිපාසිතව ගඟට යන්නෙමු, එවිට එය ජලය රහිතව හිස් වෙයි. අව් රශ්මිය ඇති විට සෙවනට යන්නෙමු, එවිට එය තද අව්වක් බවට පත් වෙයි.”

787.

787.

‘‘Aggivaṇṇo ca no vāto, ḍahanto upavāyati;

Etañca bhante arahāma, aññañca pāpakaṃ tato.

“ගිනි වන් රස්නය ඇති හුළඟ අප දවමින් හමා එයි. ස්වාමීනි, අපි මේ දුක් විඳීමට ද මීට වඩා දරුණු වූ වෙනත් පව්වල විපාක විඳීමට ද සුදුස්සෝ වෙමු.”

788.

788.

‘‘Api yojanāni gacchāma, chātā āhāragedhino;

Aladdhāva nivattāma, aho no appapuññatā.

“ආහාරයට ඇති දැඩි ආශාවෙන් යුතුව, කුසගින්නේ යොදුන් ගණන් දුර යන්නෙමු. කිසිදු ආහාරයක් නොලබාම ආපසු එන්නෙමු. අපේ පින් මද බවක මහත!”

789.

789.

‘‘Chātā pamucchitā bhantā, bhūmiyaṃ paṭisumbhitā;

Uttānā paṭikirāma, avakujjā patāmase.

“කුසගින්නෙන් මූර්ජා වී, කැරකී ගොස් පොළොව මත ඇද වැටෙන්නෙමු. උඩුකුරුව අත්පා විසුරුවා වැතිරෙන්නෙමු, මුණින් අතට වැටෙන්නෙමු.”

790.

790.

‘‘Te ca tattheva patitā, bhūmiyaṃ paṭisumbhitā;

Uraṃ sīsañca ghaṭṭema, aho no appapuññatā.

“එහිම වැටී පොළොවේ හැපී, පපුව සහ හිස ගටා ගන්නෙමු. අපේ පින් මද බවක මහත!”

791.

791.

‘‘Etañca bhante arahāma, aññañca pāpakaṃ tato;

Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākamha attano.

“ස්වාමීනි, අපි මේ දුක් විඳීමට ද මීට වඩා දරුණු වූ වෙනත් පව්වල විපාක විඳීමට ද සුදුස්සෝ වෙමු. දිය යුතු දෑ තිබියදීත්, අප වෙනුවෙන් පිහිටක් (පින්) කර නොගත්තෙමු.”

792.

792.

‘‘Te hi nūna ito gantvā, yoniṃ laddhāna mānusiṃ;

Vadaññū sīlasampannā, kāhāma kusalaṃ bahu’’nti. –

“අපි මෙතැනින් චුත වී, මිනිස් ආත්මයක් ලබා, දන් දීමට දන්නා සිල්වත් පිරිසක් වී බොහෝ පින්කම් කරන්නෙමු.”

Attanā katakammaṃ kathesuṃ.

තමන් කළ කර්මයන් ප්‍රකාශ කළහ.

788. Tattha api yojanāni gacchāmāti anekānipi yojanāni gacchāma. Kathaṃ? Chātā āhāragedhinoti, cirakālaṃ jighacchāya jighacchitā āhāre giddhā abhigijjhantā hutvā, evaṃ gantvāpi kiñci āhāraṃ aladdhāyeva nivattāma. Appapuññatāti apuññatā akatakalyāṇatā.

788. එහි 'අපි යෝජනානි ගච්ඡාමා' යනු බොහෝ යොදුන් ගණන් යන්නෙමු යන්නයි. කෙසේද? 'ඡාතා ආහාරගේධිනෝ' යනු බොහෝ කලක් කුසගින්නේ සිට ආහාරයට ලොල් වූවන් වී, එසේ ගියත් කිසිදු ආහාරයක් නොලබාම ආපසු එන්නෙමු යන්නයි. 'අප්පපුඤ්ඤතා' යනු පින් නොමැති බව හෙවත් කුසල් නොකළ බවයි.

789. Uttānā [Pg.254] paṭikirāmāti kadāci uttānā hutvā vikiriyamānaṅgapaccaṅgā viya vattāma. Avakujjā patāmaseti kadāci avakujjā hutvā patāma.

789. 'උත්තානා පටිකිරාමා' යනු ඇතැම් විට උඩුකුරුව වැටී අතපය විසුරුවා වැතිරෙන්නෙමු යන්නයි. 'අවකුජ්ජා පතාමසේ' යනු ඇතැම් විට මුණින් අතට වැටෙන්නෙමු යන්නයි.

790. Te cāti te mayaṃ. Uraṃ sīsañca ghaṭṭemāti avakujjā hutvā patitā uṭṭhātuṃ asakkontā vedhantā vedanāppattā attano attano uraṃ sīsañca paṭighaṃsāma. Sesaṃ heṭṭhā vuttanayameva.

790. 'තේ චා' යනු ඒ අපි යන්නයි. 'උරං සීසඤ්ච ඝට්ටේමා' යනු මුණින් අතට වැටී නැගිට ගැනීමට නොහැකිව වෙව්ලමින්, වේදනාවට පත්ව තම තමන්ගේ පපුව සහ හිස ගටා ගන්නෙමු යන්නයි. ඉතිරි කොටස කලින් කියූ පරිදිමය.

Thero taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Taṃ sutvā mahājano maccheramalaṃ pahāya dānādisucaritanirato ahosīti.

තෙරුන් වහන්සේ ඒ පුවත භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැළ කළහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම කරුණ නිමිති කරගෙන පැමිණ සිටි පිරිසට ධර්ම දේශනා කළහ. එය ඇසූ මහා ජනයා මසුරු මල දුරු කොට දානාදී සුචරිතයන්හි නිරත වූහ.

Gaṇapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

ගණපේත වස්තු වර්ණනාව නිමවා ලදි.

11. Pāṭaliputtapetavatthuvaṇṇanā

11. පාටලීපුත්ත ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව

Diṭṭhā tayā nirayā tiracchānayonīti idaṃ satthari jetavane viharante aññataraṃ vimānapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Sāvatthivāsino kira pāṭaliputtavāsino ca bahū vāṇijā nāvāya suvaṇṇabhūmiṃ agamiṃsu. Tattheko upāsako ābādhiko mātugāme paṭibaddhacitto kālamakāsi. So katakusalopi devalokaṃ anupapajjitvā itthiyā paṭibaddhacittatāya samuddamajjhe vimānapeto hutvā nibbatti. Yassaṃ pana so paṭibaddhacitto, sā itthī suvaṇṇabhūmigāminiṃ nāvaṃ abhiruyha gacchati. Atha kho so peto taṃ itthiṃ gahetukāmo nāvāya gamanaṃ uparundhi. Atha vāṇijā ‘‘kena nu kho kāraṇena ayaṃ nāvā na gacchatī’’ti vīmaṃsantā kāḷakaṇṇisalākaṃ vicāresuṃ. Amanussiddhiyā yāvatatiyaṃ tassā eva itthiyā pāpuṇi, yassaṃ so paṭibaddhacitto. Taṃ disvā vāṇijā veḷukalāpaṃ samudde otāretvā tassa upari taṃ itthiṃ otāresuṃ. Itthiyā otāritamattāya nāvā vegena suvaṇṇabhūmiṃ abhimukhā pāyāsi. Amanusso taṃ itthiṃ attano vimānaṃ āropetvā tāya saddhiṃ abhirami.

'දිට්ඨා තයා නිරයා තිරච්ඡානයෝනී' යන මෙම වස්තුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන කාලයෙහි එක්තරා විමාන ප්‍රේතයෙකු අරභයා වදාරන ලදී. සැවැත් නුවර වැසි සහ පාටලීපුත්ත නුවර වැසි බොහෝ වෙළෙන්දෝ නැවකින් ස්වර්ණභූමියට ගියහ. එහිදී එක් උපාසකයෙකු රෝගාතුරව, එක් ස්ත්‍රියක කෙරෙහි බැඳුණු සිතින් යුතුව කළුරිය කළේය. ඔහු පින් කළ අයෙකු වුවද, දිව්‍ය ලෝකයේ උපත නොලබා, ඒ ස්ත්‍රිය කෙරෙහි වූ ඇල්ම නිසා සමුද්‍රය මැද විමාන ප්‍රේතයෙකු වී උපන්නේය. ඔහු යම් ස්ත්‍රියකට ඇලුම් කළේ ද, ඇය ස්වර්ණභූමිය බලා යන නැවේ නැගී යමින් සිටියාය. එකල්හි ඒ ප්‍රේතයා ඒ ස්ත්‍රිය ලබා ගැනීමට කැමතිව නැවේ ගමන නැවැත්වීය. එවිට වෙළෙන්දෝ “මෙම නැව නොයන්නේ කුමන හේතුවක් නිසාදැයි” විමසමින් අවාසනාවන්තයා තේරීමේ කාලකණ්ණි සලාකය පරීක්ෂා කළහ. අමනුෂ්‍ය බලපෑමෙන් ඒ ස්ත්‍රියටම තුන් වරක්ම එය හිමි විය. එය දැක වෙළෙන්දෝ උණ බම්බු මිටියක් සමුද්‍රයට දමා, ඒ මත ඒ ස්ත්‍රිය තැබූහ. ඇය බැස්ස වූ සැණින් නැව වේගයෙන් ස්වර්ණභූමිය දෙසට ගමන් කළේය. අමනුෂ්‍යයා ඒ ස්ත්‍රිය දැක තම විමානයට පමුණුවාගෙන ඇය සමඟ සතුටින් විසීය.

Sā [Pg.255] ekaṃ saṃvaccharaṃ atikkamitvā nibbinnarūpā taṃ petaṃ yācantī āha – ‘‘ahaṃ idha vasantī mayhaṃ samparāyikaṃ atthaṃ kātuṃ na labhāmi, sādhu, mārisa, maṃ pāṭaliputtameva nehī’’ti. So tāya yācito –

ඇය වසරක් ගත වූ පසු කලකිරීමට පත්ව ඒ ප්‍රේතයාගෙන් ඉල්ලමින් මෙසේ කීවාය - “මම මෙහි වසමින් මගේ පරලොව යහපත පිණිස පින්කම් කිරීමට අවස්ථාවක් නොලබමි. නිවැරදි ස්වාමීනි, කරුණාකර මා පාටලීපුත්ත නුවරටම ගෙන ගොස් ඇරලවන්න.” ඇයගේ ඉල්ලීම පරිදි ඔහු -

793.

793.

‘‘Diṭṭhā tayā nirayā tiracchānayoni, petā asurā athavāpi mānusā devā;

Sayamaddasa kammavipākamattano, nessāmi taṃ pāṭaliputtamakkhataṃ;

Tattha gantvā kusalaṃ karohi kamma’’nti. –

“ඔබ නිරය, තිරිසන් යෝනිය, ප්‍රේත, අසුර මෙන්ම මිනිස් සහ දිව්‍ය ලෝක ද දුටුවෙහිය. ඔබ විසින්ම ඔබේ කර්ම විපාක දකින ලදී. මම ඔබව කිසිදු කරදරයකින් තොරව පාටලීපුත්ත නුවරට ගෙන යන්නෙමි. එහි ගොස් කුසල් කරන්න.”

Gāthamāha. Tattha diṭṭhā tayā nirayāti ekacce paccekanirayāpi tayā diṭṭhā. Tiracchānayonīti mahānubhāvā nāgasupaṇṇāditiracchānāpi diṭṭhā tayāti yojanā. Petāti khuppipāsādibhedā petā. Asurāti kālakañcikādibhedā asurā. Devāti ekacce cātumahārājikā devā. So kira attano ānubhāvena antarantarā taṃ gahetvā paccekanirayādike dassento vicarati, tena evamāha. Sayamaddasa kammavipākamattanoti nirayādike visesato gantvā passantī sayameva attanā katakammānaṃ vipākaṃ paccakkhato addasa adakkhi. Nessāmi taṃ pāṭaliputtamakkhatanti idānāhaṃ taṃ akkhataṃ kenaci aparikkhataṃ manussarūpeneva pāṭaliputtaṃ nayissāmi. Tvaṃ pana tattha gantvā kusalaṃ karohi kammaṃ, kammavipākassa paccakkhato diṭṭhattā yuttapayuttā puññaniratā hohīti attho.

ගාථාව පැවසුවේය. එහි 'දිට්ඨා තයා නිරයා' යනු ඇතැම් පච්චේක නිරයන් ද ඔබ විසින් දක්නා ලදී යන්නයි. 'තිරිච්ඡානයෝනි' යනු මහානුභාව සම්පන්න නාග සුපර්ණාදී තිරිසන් සතුන් ද ඔබ විසින් දක්නා ලදී යන්නයි. 'පේතා' යනු කුප්පිපාසිත ආදී විවිධ ප්‍රේතයන්ය. 'අසුරා' යනු කාලකඤ්ජික ආදී අසුරයන්ය. 'දේවා' යනු ඇතැම් චාතුම්මහාරාජික දෙවියන්ය. ඒ විමාන ප්‍රේතයා තම ආනුභාවයෙන් අතරින් පතර ඇයව ගෙන යමින් විවිධ නිරයන් ආදිය පෙන්වමින් හැසිරුණේය. එබැවින් මෙසේ කීවේය. 'සයමද්දස කම්මවිපාකමත්තනෝ' යනු නිරය ආදියට විශේෂයෙන් ගොස් බලමින්, ඔබ විසින්ම ඔබ කළ කර්මයන්ගේ විපාක ප්‍රත්‍යක්ෂ වශයෙන් දක්නා ලදී යන්නයි. 'නෙස්සාමි තං පාටලිපුත්තමක්ඛතං' යනු දැන් මම කිසිවෙකුගෙන් පීඩාවක් නොවන සේ මිනිස් වෙසින්ම ඔබ පාටලීපුත්ත නුවරට ගෙන යන්නෙමි යන්නයි. “ඔබ එහි ගොස් කුසල් කරන්න, කර්ම විපාක ප්‍රත්‍යක්ෂව දුටු බැවින් උත්සාහවන්තව පින්කම්හි නිරත වන්න” යනු අර්ථයයි.

Atha sā itthī tassa vacanaṃ sutvā attamanā –

එකල්හි ඒ ස්ත්‍රිය ඔහුගේ වචනය අසා සතුටට පත්ව -

794.

794.

‘‘Atthakāmosi me yakkha, hitakāmosi devate;

Karomi tuyhaṃ vacanaṃ, tvaṃsi ācariyo mama.

“යක්ෂය (දේවතාව), ඔබ මගේ යහපත කැමති වූවෙහිය, මගේ හිතසුව කැමති වූවෙහිය. මම ඔබගේ වචනය පිළිපදිමි. ඔබ මාගේ ගුරුවරයා වෙන්නෙහිය.”

795.

795.

‘‘Diṭṭhā mayā nirayā tiracchānayoni, petā asurā athavāpi mānusā devā;

Sayamaddasaṃ kammavipākamattano, kāhāmi puññāni anappakānī’’ti. –

“මම නිරය, තිරිසන් යෝනිය, ප්‍රේත, අසුර මෙන්ම මිනිස් සහ දිව්‍ය ලෝක ද දුටුවෙමි. මම මාගේ කර්ම විපාක ප්‍රත්‍යක්ෂව දුටුවෙමි. මම පාටලීපුත්ත නුවරට ගොස් බොහෝ පින්කම් කරන්නෙමි.”

Gāthamāha.

ගාථාව පැවසුවාය.

Atha [Pg.256] so peto taṃ itthiṃ gahetvā ākāsena gantvā pāṭaliputtanagarassa majjhe ṭhapetvā pakkāmi. Athassā ñātimittādayo taṃ disvā ‘‘mayaṃ pubbe samudde pakkhittā matāti assumha. Sā ayaṃ diṭṭhā vata, bho, sotthinā āgatā’’ti abhinandamānā samāgantvā tassā pavattiṃ pucchiṃsu. Sā tesaṃ ādito paṭṭhāya attanā diṭṭhaṃ anubhūtañca sabbaṃ kathesi. Sāvatthivāsinopi kho te vāṇijā anukkamena sāvatthiṃ upagatakāle satthu santikaṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisinnā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesuṃ. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā catunnaṃ parisānaṃ dhammaṃ desesi. Taṃ sutvā mahājano saṃvegajāto dānādikusaladhammanirato ahosīti.

ඉක්බිති ඒ විමාන ප්‍රේතයා ඒ ස්ත්‍රිය ගෙන අහසින් ගොස් පාටලීපුත්‍ර නගරය මධ්‍යයෙහි ඇය නතර කොට නික්ම ගියේය. එකල ඇයගේ නෑ හිතමිත්‍රාදීන් ඇය දැක, "අපි මීට පෙර ඔබ මුහුදේ වැටී මියගිය බව ඇසුවෙමු. පින්වත, සුවසේ පැමිණි ඔබ දැන් අපට දක්නට ලැබුණා" යැයි පවසමින් මහත් සේ සතුටු වී, ඇය වෙත පැමිණ ඇයට සිදු වූ කරුණු විමසූහ. ඇය ඔවුන්ට මුල සිට තමා දුටු සහ වින්දනය කළ සියල්ල පැවසුවාය. සැවැත් නුවර වාසී වූ ඒ වෙළෙන්දෝ ද අනුපිළිවෙලින් සැවැත් නුවරට පැමිණි කල ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත ගොස් වැඳ එකත්පසක හිඳගෙන එම පුවත භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැලකළහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම කරුණ නිමිත්තක් කොට සිව්වනක් පිරිසට ධර්ම දේශනා කළ සේක. එය ඇසූ මහා ජනයා සංවේගයට පත්ව දානාදී කුසල් දහම්හි නිරත වූහ.

Pāṭaliputtapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

පාටලීපුත්ත ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව නිමවා ලන ලදී.

12. Ambavanapetavatthuvaṇṇanā

12. අම්බවන ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව.

Ayañca te pokkharaṇī surammāti idaṃ satthari sāvatthiyaṃ viharante ambapetaṃ ārabbha vuttaṃ. Sāvatthiyaṃ kira aññataro gahapati parikkhīṇabhogo ahosi. Tassa bhariyā kālamakāsi, ekā dhītāyeva hoti. So taṃ attano mittassa gehe ṭhapetvā iṇavasena gahitena kahāpaṇasatena bhaṇḍaṃ gahetvā satthena saddhiṃ vaṇijjāya gato, na cireneva mūlena saha udayabhūtāni pañca kahāpaṇasatāni labhitvā satthena saha paṭinivatti. Antarāmagge corā pariyuṭṭhāya satthaṃ pāpuṇiṃsu, satthikā ito cito ca palāyiṃsu. So pana gahapati aññatarasmiṃ gacche kahāpaṇe nikkhipitvā avidūre nilīyi. Corā taṃ gahetvā jīvitā voropesuṃ. So dhanalobhena tattheva peto hutvā nibbatti.

"අයඤ්ච තේ පොක්ඛරණී සුරම්මා" යනාදී මෙම වස්තුව ශාස්තෘන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩවසන සමයෙහි අඹ ප්‍රේතයා අරභයා වදාරන ලදී. සැවැත් නුවර එක්තරා ගෘහපතියෙක් විය, ඔහු සියලු ධන සම්පත් පිරිහුණු අයෙක් විය. ඔහුගේ බිරිඳ මියගොස් සිටි අතර ඔහුට එක් දියණියක් පමණක් සිටියාය. ඔහු ඒ දියණිය තමාගේ මිතුරෙකුගේ නිවසේ නතර කර, ණයට ගත් කහාපණ සියයකින් බඩු මිලදී ගෙන වෙළෙඳ කණ්ඩායමක් සමඟ වෙළඳාමේ ගියේය. නොබෝ කලකින්ම මුදලට අමතරව කහාපණ පන්සියයක ලාභයක් ලබාගෙන ඔහු නැවත වෙළෙඳ කණ්ඩායම සමඟ පැමිණියේය. අතරමඟදී සොර කණ්ඩායමක් මතු වී වෙළෙඳ කණ්ඩායම කොල්ලකෑහ. වෙළෙන්දෝ එහා මෙහා පලා ගියහ. ඒ ගෘහපතියා එක්තරා පඳුරක කහාපණ සඟවා ඒ අසලම සැඟවුණේය. සොරු ඔහු අල්ලාගෙන ජීවිතයෙන් වෙන් කළහ. ඔහු ධනය කෙරෙහි ඇති කරගත් තෘෂ්ණාව නිසා එහිම ප්‍රේතයෙකු වී උපන්නේය.

Vāṇijā sāvatthiṃ gantvā tassa dhītuyā taṃ pavattiṃ ārocesuṃ. Sā pitu maraṇena ājīvikābhayena ca ativiya sañjātadomanassā bāḷhaṃ paridevi. Atha naṃ so pitu sahāyo kuṭumbiko ‘‘yathā nāma kulālabhājanaṃ sabbaṃ bhedanapariyantaṃ, evameva sattānaṃ jīvitaṃ bhedanapariyantaṃ. Maraṇaṃ [Pg.257] nāma sabbasādhāraṇaṃ appaṭikārañca, tasmā mā tvaṃ pitari atibāḷhaṃ soci, mā paridevi, ahaṃ te pitā, tvaṃ mayhaṃ dhītā, ahaṃ tava pitu kiccaṃ karomi, tvaṃ pituno gehe viya imasmiṃ gehe avimanā abhiramassū’’ti vatvā samassāsesi. Sā tassa vacanena paṭippassaddhasokā pitari viya tasmiṃ sañjātagāravabahumānā attano kapaṇabhāvena tassa veyyāvaccakārinī hutvā vattamānā pitaraṃ uddissa matakiccaṃ kātukāmā yāguṃ pacitvā manosilāvaṇṇāni suparipakkāni madhurāni ambaphalāni kaṃsapātiyaṃ ṭhapetvā yāguṃ ambaphalāni ca dāsiyā gāhāpetvā vihāraṃ gantvā satthāraṃ vanditvā evamāha – ‘‘bhagavā mayhaṃ dakkhiṇāya paṭiggahaṇena anuggahaṃ karothā’’ti. Satthā mahākaruṇāya sañcoditamānaso tassā manorathaṃ pūrento nisajjākāraṃ dassesi. Sā haṭṭhatuṭṭhā paññattavarabuddhāsane attanā upanītaṃ suvisuddhavatthaṃ attharitvā adāsi, nisīdi bhagavā paññatte āsane.

වෙළෙන්දෝ සැවැත් නුවරට ගොස් ඔහුගේ දියණියට එම පුවත සැල කළහ. ඇය පියාගේ මරණය නිසාත් ජීවත් වීමේ බිය නිසාත් අතිශයින් ශෝකයට පත්ව දැඩි සේ වැළපුණාය. එකල පියාගේ මිත්‍ර වූ ඒ ගෘහපතියා, "යම් සේ සියලු කුම්භකාර භාජන බිඳී යාම කෙළවර කොට ඇත්තේද, එසේම සත්වයන්ගේ ජීවිතයද විනාශය කෙළවර කොට ඇත. මරණය යනු කාටත් පොදු වූවකි, එය වැළැක්විය නොහැක. එබැවින් ඔබ පියා ගැන ඕනෑවට වඩා ශෝක නොවන්න, නොවැලපෙන්න. මම ඔබේ පියා වෙමි, ඔබ මගේ දියණියයි. මම ඔබට පියාගෙන් ඉටු විය යුතු යුතුකම් ඉටු කරන්නෙමි. ඔබ පියාගේ නිවසේ මෙන් මෙම නිවසේද සතුටින් වාසය කරන්න" යැයි පවසා ඇය අස්වැසුවේය. ඇය ඔහුගේ වචනයෙන් ශෝකය සන්සිඳුවාගෙන, පියාට මෙන් ඒ ගෘහපතියා කෙරෙහි ගෞරව සම්මාන ඇතිව, තමාගේ අසරණ භාවය නිසා ඔහුගේ කටයුතු සොයා බලමින් වසන්නී, මියගිය පියා උදෙසා පින්කමක් කිරීමට කැමතිව කැඳ පිස, සිහින් මනෝසීල වර්ණ ඇති හොඳින් ඉදුණු මිහිරි අඹ ගෙඩි රන් තැටියක තබා, කැඳ සහ අඹ ගෙඩි දාසියක ලවා ගෙන්වාගෙන විහාරයට ගොස් ශාස්තෘන් වහන්සේ වැඳ මෙසේ කීවාය - "භාග්‍යවතුන් වහන්ස, මාගේ මෙම දක්ෂිණාව පිළිගැනීමෙන් මට අනුග්‍රහ කළ මැනව." ශාස්තෘන් වහන්සේ මහා කරුණාවෙන් මෙහෙයවන ලද සිතැතිව ඇගේ මනෝරථය පුරවමින් වැඩ හිඳීමට සූදානම් බව පෙන්වූ සේක. ඇය සතුටට පත්ව පනවන ලද උතුම් බුද්ධාසනයෙහි තමා ගෙනා ඉතා පිරිසිදු වස්ත්‍රයක් අතුරා පිළිගැන්වූවාය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පනවන ලද ඒ අසනයෙහි වැඩ සිටි සේක.

Atha sā bhagavato yāguṃ upanāmesi, paṭiggahesi bhagavā yāguṃ. Atha saṅghaṃ uddissa bhikkhūnampi yāguṃ datvā puna dhotahatthā ambaphalāni bhagavato upanāmesi, bhagavā tāni paribhuñji. Sā bhagavantaṃ vanditvā evamāha – ‘‘yā me, bhante, paccattharaṇayāguambaphaladānavasena pavattā dakkhiṇā, sā me pitaraṃ pāpuṇātū’’ti. Bhagavā ‘‘evaṃ hotū’’ti vatvā anumodanaṃ akāsi. Sā bhagavantaṃ vanditvā padakkhiṇaṃ katvā pakkāmi. Tāya dakkhiṇāya samuddiṭṭhamattāya so peto ambavanauyyānavimānakapparukkhapokkharaṇiyo mahatiñca dibbasampattiṃ paṭilabhi.

ඉක්බිති ඇය භාග්‍යවතුන් වහන්සේට කැඳ පිළිගැන්වූවාය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කැඳ පිළිගත් සේක. ඉන්පසු සංඝයා උදෙසා භික්ෂූන්ට ද කැඳ පිළිගන්වා, නැවත අත් සෝදාගෙන අඹ ගෙඩි භාග්‍යවතුන් වහන්සේට පිළිගැන්වූවාය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒවා වළඳා වදාළ සේක. ඇය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ මෙසේ කීවාය - "ස්වාමීනි, මා විසින් පනවන ලද ඇතිරිල්ල, කැඳ සහ අඹ පූජා කිරීමෙන් යම් දක්ෂිණාවක් රැස් වූයේ නම්, එය මාගේ පියාට පැමිණේවා!" භාග්‍යවතුන් වහන්සේ "එසේම වේවා!" යැයි වදාරා අනුමෝදනාව කළ සේක. ඇය භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඳ පැදකුණු කොට නික්ම ගියාය. ඒ දක්ෂිණාව අනුමෝදන් කළ සැණින්ම ඒ ප්‍රේතයාට අඹ වනයක්, උයනක්, විමනක්, කල්ප වෘක්ෂයක්, පොකුණක් සහ මහත් වූ දිව්‍ය සම්පත් ලැබුණි.

Atha te vāṇijā aparena samayena vaṇijjāya gacchantā tameva maggaṃ paṭipannā pubbe vasitaṭṭhāne ekarattiṃ vāsaṃ kappesuṃ. Te disvā so vimānapeto uyyānavimānādīhi saddhiṃ tesaṃ attānaṃ dassesi. Te vāṇijā taṃ disvā tena laddhasampattiṃ pucchantā –

ඉක්බිති ඒ වෙළෙන්දෝ වෙනත් කාලයක වෙළඳාම පිණිස යන්නාහු එම මාර්ගයේම ගොස් මීට පෙර නැවතුණු ස්ථානයෙහිම එක් රාත්‍රියක් නැවතී සිටියහ. ඔවුන් දැක ඒ විමාන ප්‍රේතයා උයන් විමන් ආදිය සමඟ තමා ඔවුන්ට පෙනී සිටියේය. ඒ වෙළෙන්දෝ ඔහු දැක ඔහු ලැබූ සම්පත් පිළිබඳව විමසමින් මෙසේ කීහ.

796.

796.

‘‘Ayañca te pokkharaṇī surammā, samā sutitthā ca mahodakā ca;

Supupphitā bhamaragaṇānukiṇṇā, kathaṃ tayā laddhā ayaṃ manuññā.

"ඔබේ මෙම පොකුණ ඉතා රමණීයයි, සමතලාව පිහිටා ඇත, මනා තොටුපළවල් ඇත, බොහෝ ජලය ඇත. මනාකොට පිපුණු මල්වලින් හා බඹර සමූහයාගෙන් ගහණ වූ සිත්කලු මෙම පොකුණ ඔබ විසින් කෙසේ ලබන ලද්දක්ද?"

797.

797.

‘‘Idañca [Pg.258] te ambavanaṃ surammaṃ, sabbotukaṃ dhārayate phalāni;

Supupphitaṃ bhamaragaṇānukiṇṇaṃ, kathaṃ tayā laddhamidaṃ vimāna’’nti. –

"ඔබේ මෙම අඹ වනය ඉතා රමණීයයි, සියලු සෘතුවල පල දරයි, මනාකොට පිපී ඇත, බඹර සමූහයාගෙන් ගැවසී ගෙන ඇත. ඔබ විසින් මෙම විමන කෙසේ ලබන ලද්දක්ද?"

Imā dve gāthā avocuṃ.

මොවුහු මෙම ගාථා දෙක පැවසූහ.

796. Tattha surammāti suṭṭhu ramaṇīyā. Samāti samatalā. Sutitthāti ratanamayasopānatāya sundaratitthā. Mahodakāti bahujalā.

796. එහි 'සුරම්මා' යනු ඉතා රමණීය වූ යන්නයි. 'සමා' යනු සමතල වූ යන්නයි. 'සුතිත්ථා' යනු රත්නමය පඩිපෙළවල් ඇති බැවින් මනා තොටුපළවල් ඇති යන්නයි. 'මහෝදකා' යනු බොහෝ ජලය ඇති යන්නයි.

797. Sabbotukanti pupphūpagaphalūpagarukkhādīhi sabbesu utūsu sukhāvahaṃ. Tenāha ‘‘dhārayate phalānī’’ti. Supupphitanti niccaṃ supupphitaṃ.

797. 'සබ්බෝතුකං' යනු මල් සහ පල දරන වෘක්ෂයන්ගෙන් යුක්ත බැවින් සියලු සෘතුවල සැප ගෙන දෙන යන්නයි. එබැවින් 'ධාරයතේ ඵලානි' (පල දරයි) යැයි කියන ලදී. 'සුපුප්ඵිතං' යනු නිරන්තරයෙන් මනාකොට පිපී ඇති යන්නයි.

Taṃ sutvā peto pokkharaṇiādīnaṃ paṭilābhakāraṇaṃ ācikkhanto –

එය ඇසූ ප්‍රේතයා පොකුණ ආදිය ලැබීමට හේතුව පවසමින් -

798.

798.

‘‘Ambapakkaṃ dakaṃ yāgu, sītacchāyā manoramā;

Dhītāya dinnadānena, tena me idha labbhatī’’ti. –

"ඉදුණු අඹ, පැන්, කැඳ සහ මනරම් සිහිල් සෙවණ දියණිය විසින් දෙන ලද දානය නිසා මට මෙහි ලැබී ඇත."

Gāthamāha. Tattha tena me idha labbhatīti yaṃ taṃ bhagavato bhikkhūnañca ambapakkaṃ udakaṃ yāguñca mamaṃ uddissa dentiyā mayhaṃ dhītāya dinnaṃ dānaṃ, tena me dhītāya dinnadānena idha imasmiṃ dibbe ambavane sabbotukaṃ ambapakkaṃ, imissā dibbāya manuññāya pokkharaṇiyā dibbaṃ udakaṃ, yāguyā attharaṇassa ca dānena uyyānavimānakapparukkhādīsu sītacchāyā manoramā idha labbhati, samijjhatīti attho.

යන ගාථාව පැවසීය. එහි 'තේන මේ ඉධ ලබ්භති' යනු භාග්‍යවතුන් වහන්සේට හා භික්ෂූන්ට යම් ඒ ඉදුණු අඹ, පැන් සහ කැඳ මා උදෙසා දෙන්නා වූ මාගේ දියණිය විසින් දෙන ලද දානයක් වේද, දියණිය දුන් ඒ දානය නිසා මට මෙහි මෙම දිව්‍ය අඹ වනයේ සියලු සෘතුවල පල දෙන අඹ ද, මෙම දිව්‍යමය සිත්කලු පොකුණේ දිව්‍ය පැන් ද, කැඳ සහ ඇතිරිලි දීමේ පිනෙන් උයන් විමන් කල්ප වෘක්ෂ ආදියේ මනරම් සිහිල් සෙවණ ද මෙහි ලැබේ, සම්පූර්ණ වේ යන්න අර්ථයයි.

Evañca pana vatvā so peto te vāṇije netvā tāni pañca kahāpaṇasatāni dassetvā ‘‘ito upaḍḍhaṃ tumhe gaṇhatha, upaḍḍhaṃ mayā gahitaṃ iṇaṃ sodhetvā sukhena jīvatūti mayhaṃ dhītāya dethā’’ti āha. Vāṇijā anukkamena sāvatthiṃ patvā tassa dhītāya kathetvā tena attano dinnabhāgampi tassā eva adaṃsu. Sā kahāpaṇasataṃ dhanikānaṃ datvā itaraṃ attano pitu sahāyassa tassa kuṭumbikassa datvā sayaṃ veyyāvaccaṃ karonti nivasati. So ‘‘idaṃ sabbaṃ tuyhaṃyeva hotū’’ti [Pg.259] tassāyeva paṭidatvā taṃ attano jeṭṭhaputtassa gharasāminiṃ akāsi.

තවද මෙසේ පවසා, ඒ ප්‍රේතයා ඒ වෙළෙන්දන් කැඳවාගෙන ගොස් ඒ කහාපණ පන්සියය පෙන්වා, "මීන් අඩක් ඔබලා ගන්න, අනික් අඩ මා ගත් ණය ගෙවා මගේ දියණිය සැපසේ ජීවත් කරවීම පිණිස ඇයට දෙන්න" යයි කීවේය. වෙළෙන්දෝ අනුපිළිවෙළින් සැවැත් නුවරට පැමිණ, ඔහුගේ දියණියට ඒ පුවත පවසා, තමන්ට ලැබුණු කොටස ද ඇයටම දුන්හ. ඇය කහාපණ සියයක් ණය හිමියන්ට ගෙවා, ඉතිරිය තම පියාගේ යහළුවා වූ ඒ සිටුවරයාට (කුටුම්බිකයාට) භාර දී, තමාම උවටැන් කටයුතු කරමින් එහි වාසය කරයි. ඒ සිටුවරයා "මේ සියල්ල ඔබටම වේවා" යි පවසා එය නැවත ඇයටම දී, ඇය තම වැඩිමහල් පුත්‍රයාගේ ගෘහණිය (ලේලිය) බවට පත් කළේය.

Sā gacchante kāle ekaṃ puttaṃ labhitvā taṃ upalālentī –

කාලය ගතවීමේදී ඇය එක් පුතෙකු ලබා, ඒ දරුවා සුරතල් කරමින් -

799.

799.

‘‘Sandiṭṭhikaṃ kammaṃ evaṃ passatha, dānassa damassa saṃyamassa vipākaṃ;

Dāsī ahaṃ ayyakulesu hutvā, suṇisā homi agārassa issarā’’ti. –

"දානයෙහි ද, ඉන්ද්‍රිය දමනයෙහි ද, සංයමයෙහි ද මෙබඳු වූ ප්‍රත්‍යක්ෂ විපාකය බලන්න. මම ආර්ය කුලවල දාසියකව සිට, දැන් ගෘහයේ අධිපති ලේලිය වී සිටිමි."

Imaṃ gāthaṃ vadati.

යනුවෙන් මේ ගාථාව පවසන්නීය.

Athekadivasaṃ satthā tassā ñāṇaparipākaṃ oloketvā obhāsaṃ pharitvā sammukhe ṭhito viya attānaṃ dassetvā –

ඉක්බිති එක් දිනක ශාස්තෘන් වහන්සේ ඇගේ ඥානය මේරීම දැක, රැස් විහිදුවා ඇය ඉදිරියෙහි වැඩ සිටින්නාක් මෙන් තමන් වහන්සේව දක්වා -

‘‘Asātaṃ sātarūpena, piyarūpena appiyaṃ;

Dukkhaṃ sukhassa rūpena, pamattaṃ ativattatī’’ti. (udā. 18;

jā. 1.1.100) –

"අමධුර දේ මධුර ස්වරූපයෙන් ද, අප්‍රිය දේ ප්‍රිය ස්වරූපයෙන් ද, දුක සැප ස්වරූපයෙන් ද පෙනී සිටිමින් ප්‍රමාද වූ තැනැත්තා මැඩ පවත්වයි."

Imaṃ gāthamāha. Sā gāthāpariyosāne sotāpattiphale patiṭṭhitā. Sā dutiyadivase buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dānaṃ datvā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

යනුවෙන් මේ ගාථාව වදාළ සේක. ගාථාව අවසානයේ ඇය සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටියාය. ඇය දෙවන දිනයේ බුදුන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නයට මහා දානයක් පූජා කර ඒ පුවත භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැළ කළාය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ කරුණ නිමිත්තක් කරගෙන පැමිණ සිටි පිරිසට ධර්ම දේශනා කළ සේක. ඒ දේශනාව මහා ජනයාට අර්ථවත් විය.

Ambavanapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

අම්බවන ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව නිම විය.

13. Akkharukkhapetavatthuvaṇṇanā

13. අක්ඛරුක්ඛ ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව.

Yaṃ dadāti na taṃ hotīti idaṃ akkhadāyakapetavatthu. Tassa kā uppatti? Bhagavati sāvatthiyaṃ viharante aññataro sāvatthivāsī upāsako sakaṭehi bhaṇḍassa pūretvā vaṇijjāya videsaṃ gantvā tattha attano bhaṇḍaṃ vikkiṇitvā paṭibhaṇḍaṃ sakaṭesu āropetvā sāvatthiṃ uddissa maggaṃ paṭipajji. Tassa maggaṃ gacchantassa aṭaviyaṃ ekassa sakaṭassa akkho bhijji. Atha aññataro puriso rukkhagahaṇatthaṃ kuṭhāripharasuṃ gāhāpetvā attano gāmato nikkhamitvā araññe vicaranto taṃ ṭhānaṃ patvā [Pg.260] taṃ upāsakaṃ akkhabhañjanena domanassappattaṃ disvā ‘‘ayaṃ vāṇijo akkhabhañjanena aṭaviyaṃ kilamatī’’ti anukampaṃ upādāya rukkhadaṇḍaṃ chinditvā daḷhaṃ akkhaṃ katvā sakaṭe yojetvā adāsi.

"යං දදාති න තං හෝති" යන මේ කථාව අක්ඛදායක ප්‍රේත වස්තුවයි. එහි උප්පත්තිය කෙසේද? භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත් නුවර වැඩවසන කල, සැවැත් නුවර වැසි එක්තරා උපාසකයෙක් ගැල්වල බඩු පුරවාගෙන වෙළඳාම පිණිස විදේශයකට ගොස්, එහිදී තම බඩු විකුණා, නැවත එහි බඩු ගැල්වල පටවාගෙන සැවැත් නුවර බලා මාර්ගයට පිළිපන්නේය. මග යන ඔහුට වනාන්තරයකදී එක් ගැලක අක්ෂය (වියගහ) කැඩී ගියේය. එකල්හි එක්තරා මිනිසෙක් ගසක් කැපීම පිණිස පොරොවක් ගෙන තම ගමෙන් නික්ම වනයේ ඇවිදින්නේ ඒ ස්ථානයට පැමිණියේය. ඒ උපාසකයා අක්ෂය කැඩීම නිසා දැඩි කනස්සල්ලට පත්ව සිටිනු දැක, "මේ වෙළෙන්දා අක්ෂය කැඩීම නිසා වනය මැද පීඩාවට පත් වේ" යයි අනුකම්පාවෙන් ගසක් කපා, ශක්තිමත් අක්ෂයක් සාදා ගැලට යොදා දුන්නේය.

So aparena samayena kālaṃ katvā tasmiṃyeva aṭavipadese bhummadevatā hutvā nibbatto. Attano kammaṃ paccavekkhitvā rattiyaṃ tassa upāsakassa gehaṃ gantvā gehadvāre ṭhatvā –

ඒ මිනිසා පසු කලෙක මියගොස් ඒ වනාන්තර ප්‍රදේශයේම භූමාටු දේවතාවකුව උපන්නේය. ඔහු තමා කළ කර්මය මෙනෙහි කර, රාත්‍රියේ ඒ උපාසකයාගේ නිවසට ගොස් නිවෙස් දොරකඩ සිට -

800.

800.

‘‘Yaṃ dadāti na taṃ hoti, detheva dānaṃ datvā ubhayaṃ tarati;

Ubhayaṃ tena dānena gacchati, jāgaratha mā pamajjathā’’ti. –

"යමක් දෙනු ලබයි ද, ඒ දේම (පරලොවදී) විපාක වශයෙන් ලැබෙන්නේ නැත. එබැවින් දානයම දෙන්න. දානය දීමෙන් මෙලොව පරලොව දුක් දෙකෙන්ම එතෙර වේ. ඒ දානය නිසා මෙලොව පරලොව සැප දෙකටම පැමිණෙයි. (එබැවින්) අවදි වන්න, ප්‍රමාද නොවන්න."

Gāthamāha. Tattha yaṃ dadāti na taṃ hotīti yaṃ deyyadhammaṃ dāyako deti, na tadeva paraloke tassa dānassa phalabhāvena hoti, atha kho aññaṃ bahuṃ iṭṭhaṃ kantaṃ phalaṃ hotiyeva. Tasmā detheva dānanti yathā tathā dānaṃ detha eva. Tattha kāraṇamāha ‘‘datvā ubhayaṃ taratī’’ti, dānaṃ datvā diṭṭhadhammikampi samparāyikampi dukkhaṃ anatthañca atikkamati. Ubhayaṃ tena dānena gacchatīti diṭṭhadhammikaṃ samparāyikañcāti ubhayampi sukhaṃ tena dānena upagacchati pāpuṇāti, attano paresañca hitasukhavasenāpi ayamattho yojetabbo. Jāgaratha mā pamajjathāti evaṃ ubhayānatthanivāraṇaṃ ubhayahitasādhanaṃ dānaṃ sampādetuṃ jāgaratha, dānūpakaraṇāni sajjetvā tattha ca appamattā hothāti attho. Ādaradassanatthaṃ cettha āmeḍitavasena vuttaṃ.

යනුවෙන් ගාථාව පැවසීය. එහි 'යං දදාති න තං හෝති' යනු, දායකයා යම් දාන වස්තුවක් දෙයිද, පරලොවදී ඒ දානයෙහි විපාක වශයෙන් ලැබෙන්නේ ඒ වස්තුවම නොවේ, එහෙත් වෙනත් බොහෝ වූ ඉෂ්ට කාන්ත විපාක ලැබෙන්නේමය. එබැවින් 'දේථේව දානං' යනු, කෙසේ හෝ දානයම දෙන්න යන්නයි. එහි හේතුව 'දත්වා උභයං තරති' යන්නෙන් පවසයි. දානය දී මෙලොව මෙන්ම පරලොව දුක හා අනර්ථය ද ඉක්මවා යයි. 'උභයං තේන දානේන ගච්ඡති' යනු, ඒ දානය නිසා මෙලොව හා පරලොව යන සැප දෙකටම පැමිණෙයි යන්නයි. තමාගේ හා අන් අයගේ ද හිතසුව පිණිස යනුවෙන් ද මෙහි අර්ථය යෙදිය යුතුය. 'ජාගරථ මා පමජ්ජථ' යනු, මෙසේ මෙලොව පරලොව අනර්ථය වළක්වන, දෙලොවම යහපත සලසන දානය සම්පාදනය කිරීමට අවදි වන්න, දාන උපකරණ පිළියෙළ කර එහි අප්‍රමාදී වන්න යනු අර්ථයයි. ගෞරව දැක්වීම පිණිස මෙහි දෙවරක් පැවසීමෙන් (ආමේඩිත) වදාල බව දත යුතුය.

Vāṇijo attano kiccaṃ tīretvā paṭinivattitvā anukkamena sāvatthiṃ patvā dutiyadivase satthāraṃ upasaṅkamitvā vanditvā ekamantaṃ nisinno taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Satthā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desesi. Sā desanā mahājanassa sātthikā ahosīti.

වෙළෙන්දා තම කටයුතු නිමවා ආපසු හැරී අවුත් අනුපිළිවෙළින් සැවැත් නුවරට පැමිණ, දෙවන දිනයේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත එළඹ වැඳ එකත්පසක හිඳ ඒ පුවත භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැළ කළේය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඒ කරුණ නිමිත්තක් කරගෙන පැමිණ සිටි පිරිසට ධර්ම දේශනා කළ සේක. ඒ දේශනාව මහා ජනයාට අර්ථවත් විය.

Akkharukkhapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

අක්ඛරුක්ඛ ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව නිම විය.

14. Bhogasaṃharaṇapetivatthuvaṇṇanā

14. භෝගසංහරණ ප්‍රේතී වස්තු වර්ණනාව.

Mayaṃ [Pg.261] bhoge saṃharimhāti idaṃ bhogasaṃharaṇapetivatthu. Tassa kā uppatti? Bhagavati veḷuvane viharante rājagahe kira catasso itthiyo mānakūṭādivasena sappimadhuteladhaññādīhi vohāraṃ katvā ayoniso bhoge saṃharitvā jīvanti. Tā kāyassa bhedā paraṃ maraṇā bahinagare parikhāpiṭṭhe petiyo hutvā nibbattiṃsu. Tā rattiyaṃ dukkhābhibhūtā –

"මයං භෝගේ සංහරිම්හා" යන මේ කථාව භෝගසංහරණ ප්‍රේතී වස්තුවයි. එහි උප්පත්තිය කෙසේද? භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වේළුවනයෙහි වැඩවසන කල, රජගහ නුවර ස්ත්‍රීන් සිව් දෙනෙක් හොර තරාදි ආදියෙන් ගිතෙල්, මී පැණි, තෙල් හා ධාන්‍ය වර්ග වෙළඳාම් කරමින් අධාර්මිකව ධනය රැස් කරමින් ජීවත් වූහ. ඔවුහු මරණින් පසු නගරයෙන් පිටත අගල අසල ප්‍රේතීහු වී උපන්හ. ඔවුහු රාත්‍රියෙහි දුකින් පීඩිතව -

801.

801.

‘‘Mayaṃ bhoge saṃharimhā, samena visamena ca;

Te aññe paribhuñjanti, mayaṃ dukkhassa bhāginī’’ti. –

"අපි පෙර ධාර්මිකව මෙන්ම අධාර්මිකව ද වස්තුව රැස් කළෙමු. දැන් ඒ වස්තුව අන් අය භුක්ති විඳිති. අපි දුකට හිමිකරුවෝ වී සිටිමු."

Vippalapantiyo bheravena mahāsaddena viraviṃsu. Manussā taṃ sutvā bhītatasitā vibhātāya rattiyā buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ sajjetvā satthāraṃ bhikkhusaṅghañca nimantetvā paṇītena khādanīyena bhojanīyena parivisitvā bhagavantaṃ bhuttāviṃ onītapattapāṇiṃ upanisīditvā taṃ pavattiṃ nivedesuṃ. Bhagavā ‘‘upāsakā tena vo saddena koci antarāyo natthi, catasso pana petiyo dukkhābhibhūtā attanā dukkaṭaṃ kammaṃ kathetvā paridevanavasena vissarena viravantiyo –

මෙසේ විලාප තබමින් භයානක මහ හඬින් මොරගැසූහ. මිනිස්සු ඒ හඬ ඇසී බියට පත්ව, පසුදින බුදුන් ප්‍රමුඛ මහා සංඝරත්නයට මහා දානයක් පිළියෙළ කර, ශාස්තෘන් වහන්සේ හා සංඝරත්නය නිමන්ත්‍රණය කර ප්‍රණීත ආහාර පානයෙන් වළඳවා, දන් වළඳා අවසන් කළ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ අසල හිඳ ඒ පුවත සැළ කළහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ, "උපාසකවරුනි, ඒ හඬ නිසා ඔබට කිසිදු අනතුරක් නැත. දුකින් පීඩිත වූ ප්‍රේතීහු සිව් දෙනෙක් තමන් කළ අකුසල කර්ම පවසමින්, විලාප තබමින් මෙසේ මහ හඬින් මොරගසති" -

‘‘Mayaṃ bhoge saṃharimhā, samena visamena ca;

Te aññe paribhuñjanti, mayaṃ dukkhassa bhāginī’’ti. –

"අපි පෙර ධාර්මිකව මෙන්ම අධාර්මිකව ද වස්තුව රැස් කළෙමු. දැන් ඒ වස්තුව අන් අය භුක්ති විඳිති. අපි දුකට හිමිකරුවෝ වී සිටිමු."

Imaṃ gāthamāhaṃsūti avoca.

යනුවෙන් ඔවුහු මේ ගාථාව පැවසූහයි වදාළ සේක.

Tattha bhogeti paribhuñjitabbaṭṭhena ‘‘bhogā’’ti laddhanāme vatthābharaṇādike vittūpakaraṇavisese. Saṃharimhāti maccheramalena pariyādinnacittā kassaci kiñci adatvā sañcinimha. Samena visamena cāti ñāyena ca aññāyena ca, ñāyapatirūpakena vā aññāyena te bhoge amhehi saṃharite idāni aññe paribhuñjanti. Mayaṃ dukkhassa bhāginīti mayaṃ pana kassacipi sucaritassa akatattā duccaritassa ca katattā etarahi petayonipariyāpannassa mahato dukkhassa bhāginiyo bhavāma, mahādukkhaṃ anubhavāmāti attho.

එහි 'භොගේ' (භෝගයන්) යනු පරිභෝජනය කළ යුතු යන අර්ථයෙන් 'භෝග' යන නම ලැබූ වස්ත්‍ර හා ආභරණ ආදී විශේෂ වූ වස්තු උපකරණයන්ය. 'සංහරිම්හා' යනු මසුරුකම නමැති කිලුටෙන් මඩනා ලද සිත් ඇතිව, කිසිවෙකුට කිසිවක් නොදී රැස් කළ බවයි. 'සමෙන විසමෙන ච' යනු සාධාරණ ලෙස හෝ අසාධාරණ ලෙස ද, යුක්ති සහගත ලෙස හෝ අයුක්ති සහගත ලෙස ද අප විසින් රැස් කරන ලද ඒ භෝගයන් දැන් අන් අය පරිභෝජනය කරති. 'මයං දුක්ඛස්ස භාගිනී' යනු අප විසින් කිසිදු සුචරිතයක් (පින්කමක්) නොකළ බැවින් ද, අකුසල්ම කළ බැවින් ද, දැන් ප්‍රේත ලෝකයෙහි ඉපිද මේ මහා දුකෙහි කොටස්කරුවන් වී සිටිමු, මහා දුකක් අනුභව කරන්නෙමු යන්න අර්ථයයි.

Evaṃ [Pg.262] bhagavā tāhi petīhi vuttaṃ gāthaṃ vatvā tāsaṃ pavattiṃ kathetvā taṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desetvā upari saccāni pakāsesi, saccapariyosāne bahū sotāpattiphalādīni pāpuṇiṃsūti.

මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඒ ප්‍රේතියන් ප්‍රකාශ කළ ගාථාව වදාරා, ඔවුන්ගේ පුවත පවසා, එය නිමිත්තක් කරගෙන පැමිණ සිටි පිරිසට ධර්ම දේශනා කොට චතුරාර්ය සත්‍යය ප්‍රකාශ කළ සේක. සත්‍යය ප්‍රකාශ කිරීම කෙළවර බොහෝ පිරිසක් සෝවාන් ඵල ආදියට පැමිණියහ.

Bhogasaṃharaṇapetivatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

භෝගසංහරණ පේතී වස්තු වර්ණනාව නිම විය.

15. Seṭṭhiputtapetavatthuvaṇṇanā

15. සෙට්ඨිපුත්ත පේත වස්තු වර්ණනාව (සිටුපුත් ප්‍රේත වස්තු විස්තරය)

Saṭṭhivassasahassānīti idaṃ seṭṭhiputtapetavatthu. Tassa kā uppatti? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati jetavane. Tena kho pana samayena rājā pasenadi kosalo alaṅkatappaṭiyatto hatthikkhandhavaragato mahatiyā rājiddhiyā mahantena rājānubhāvena nagaraṃ anusañcaranto aññatarasmiṃ gehe uparipāsāde vātapānaṃ vivaritvā taṃ rājavibhūtiṃ olokentiṃ rūpasampattiyā devaccharāpaṭibhāgaṃ ekaṃ itthiṃ disvā adiṭṭhapubbe ārammaṇe sahasā samuppannena kilesasamudācārena pariyuṭṭhitacitto satipi kularūpācārādiguṇavisesasampanne antepurajane sabhāvalahukassa pana duddamassa cittassa vasena tassaṃ itthiyaṃ paṭibaddhamānaso hutvā pacchāsane nisinnassa purisassa ‘‘imaṃ pāsādaṃ imañca itthiṃ upadhārehī’’ti saññaṃ datvā rājagehaṃ paviṭṭho. Aññaṃ sabbaṃ ambasakkarapetavatthumhi āgatanayeneva veditabbaṃ.

‘සට්ඨිවස්ස සහස්සානි’ යනුවෙන් ඇරඹෙන්නේ සිටුපුත් ප්‍රේත වස්තුවයි. එහි උත්පත්ති කතාව මෙසේය: භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සැවැත්නුවර ජේතවනාරාමයෙහි වැඩවසන සේක. එකල පසෙනදී කොසොල් රජතුමා මැනවින් ආභරණයෙන් සැරසී, උතුම් මංගල හස්තිරාජයා පිට නැඟී මහා රාජ තේජසින් නගරයෙහි සංචාරය කරන්නේ, එක්තරා නිවසක උඩුමහලේ ජනේලයක් විවෘත කරගෙන රජුගේ විභූතිය දෙස බලා සිටි, රූප සම්පත්තියෙන් දිව්‍ය අප්සරාවකට සමාන වූ එක් කාන්තාවක දැක, මින් පෙර නොදුටු ඒ අරමුණ කෙරෙහි වහා උපන් කෙලෙස් නිසා කැළඹුණු සිත් ඇති විය. කුලය, රූපය, ගුණය ආදියෙන් පිරිපුන් අන්තේපුර ස්ත්‍රීන් සිටියද, ස්වභාවයෙන්ම සැහැල්ලු වූ ද දමනය කිරීමට අපහසු වූ ද සිතේ වසඟය නිසා ඒ ස්ත්‍රිය කෙරෙහි බැඳුණු සිත් ඇතිව, තමා අසල සිටි පුරුෂයෙකුට ‘මේ ප්‍රාසාදය හා මේ ස්ත්‍රිය පිළිබඳව විමසන්න’ යැයි සංඥාවක් දී රජමාළිගයට පිවිසියේය. සෙසු සියලු විස්තර අම්බසක්කර ප්‍රේත වස්තුවෙහි සඳහන් වන ආකාරයෙන්ම දත යුතුය.

Ayaṃ pana viseso – idha puriso sūriye anatthaṅgateyeva āgantvā nagaradvāre thakite attanā ānītaṃ aruṇavaṇṇamattikaṃ uppalāni ca nagaradvārakavāṭe laggetvā nipajjituṃ jetavanaṃ agamāsi. Rājā pana sirisayane vāsūpagato majjhimayāme sa-iti na-iti du-iti so-iti ca imāni cattāri akkharāni mahatā kaṇṭhena uccāritāni viya vissaravasena assosi. Tāni kira atīte kāle sāvatthivāsīhi catūhi seṭṭhiputtehi bhogamadamattehi yobbanakāle pāradārikakammavasena bahuṃ apuññaṃ pasavetvā aparabhāge kālaṃ katvā tasseva nagarassa samīpe lohakumbhiyaṃ nibbattitvā paccamānehi lohakumbhiyā mukhavaṭṭiṃ patvā ekekaṃ gāthaṃ vatthukāmehi uccāritānaṃ tāsaṃ gāthānaṃ ādiakkharāni[Pg.263], te paṭhamakkharameva vatvā vedanāppattā hutvā lohakumbhiṃ otariṃsu.

මෙහි ඇති විශේෂත්වය නම් - මෙහි අර පුරුෂයා (ස්ත්‍රියගේ සැමියා) හිරු නොබැස තිබියදීම පෙරළා පැමිණි නමුත් නගර ද්වාරය වසා තිබූ බැවින්, තමා රැගෙන ආ රතු පැහැති මැටි සහ ඕලු මල් නගර දොරටුවෙහි එල්ලා නිදාගැනීම පිණිස ජේතවනයට ගියේය. රජු ද සිරි යහනේ සැතපී සිටියදී මධ්‍යම යාමයේ ‘ස’, ‘ති’, ‘න’, ‘සො’ යන මේ අක්ෂර සතර මහා ශබ්දයෙන් උගුරෙන් මතු වූ හඬක් මෙන් විලාප හඬකින් ඇසුවේය. අතීත කාලයේ සැවැත්නුවර විසූ, සම්පත් මදයෙන් මත් වී තරුණ කාලයේ පරදාර සේවනය නමැති අකුසලය කොට මියගොස්, ඒ නගරයට නුදුරින් පිහිටි ලෝහකුම්භී නරකයේ ඉපදී පැසෙමින් සිටි සිටු පුත්‍රයන් සතර දෙනෙකු, ලෝහකුම්භී නිරයේ මුවවිටට පැමිණ එක් එක් ගාථාව බැගින් කීමට උත්සාහ කරද්දී පිටවූ ගාථාවල මුල් අකුරු හතර ඒවා විය. ඔවුහු පළමු අකුර පමණක් කියා වේදනාවට පත්ව නැවතත් ලෝහකුම්භී නිරයෙහි ගිලී ගියහ.

Rājā pana taṃ saddaṃ sutvā bhītatasito saṃviggo lomahaṭṭhajāto taṃ rattāvasesaṃ dukkhena vītināmetvā vibhātāya rattiyā purohitaṃ pakkosāpetvā taṃ pavattiṃ kathesi. Purohito rājānaṃ bhītatasitaṃ ñatvā lābhagiddho ‘‘uppanno kho ayaṃ mayhaṃ brāhmaṇānañca lābhuppādanupāyo’’ti cintetvā ‘‘mahārāja, mahā vatāyaṃ upaddavo uppanno, sabbacatukkaṃ yaññaṃ yajāhī’’ti āha. Rājā tassa vacanaṃ sutvā amacce āṇāpesi ‘‘sabbacatukkayaññassa upakaraṇāni sajjethā’’ti. Taṃ sutvā mallikā devī rājānaṃ evamāha – ‘‘kasmā, mahārāja, brāhmaṇassa vacanaṃ sutvā anekapāṇavadhahiṃsanakakiccaṃ kātukāmosi, nanu sabbattha appaṭihatañāṇacāro bhagavā pucchitabbo? Yathā ca te bhagavā byākarissati, tathā paṭipajjitabba’’nti. Rājā tassā vacanaṃ sutvā satthu santikaṃ gantvā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā ‘‘na, mahārāja, tatonidānaṃ tuyhaṃ koci antarāyo’’ti vatvā ādito paṭṭhāya tesaṃ lohakumbhiniraye nibbattasattānaṃ pavattiṃ kathetvā tehi paccekaṃ uccāretuṃ āraddhagāthāyo –

රජු ඒ හඬ අසා බියපත් ව, සංවේගයට පත්ව, ලොමුඩැහැ ගත් සිරුරින් යුතුව ඉතිරි රැය ඉතා අපහසුවෙන් ගෙවා, උදෑසන වූ විට පුරෝහිතයා කැඳවා ඒ පුවත පැවසීය. පුරෝහිතයා රජු බියපත් වී ඇති බව දැන, ලාභයට ගිජු වී ‘මටත් අන් බමුණන්ටත් ලාභ ලබාගැනීමට අවස්ථාවක් ලැබුණේ යැයි’ සිතා ‘මහ රජතුමනි, ඔබට මහා විපතක් පැමිණ ඇත, එබැවින් සියල්ලෙන් හතර බැගින් ගෙන ‘සබ්බචතුක්ක’ යාගය පවත්වන්නැයි’ කීවේය. රජු ඔහුගේ බස් අසා ‘සබ්බචතුක්ක යාගයට අවශ්‍ය දෑ සූදානම් කරවන්නැයි’ අමාත්‍යවරුන්ට අණ කළේය. එය ඇසූ මල්ලිකා දේවිය රජුට මෙසේ කීවාය: ‘මහ රජතුමනි, කුමන හේතුවක් නිසා බමුණාගේ බස් අසා බොහෝ සතුන් මැරීම නමැති බිහිසුණු අකුසලය කිරීමට සැරසෙන්නේද? සියල්ල දන්නා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් මේ ගැන විමසිය යුතු නොවේද? භාග්‍යවතුන් වහන්සේ යම් සේ විස්තර කරන සේක් ද, ඒ අයුරින් කටයුතු කළ යුතුය.’ රජු ඇගේ බස් අසා ශාස්තෘන් වහන්සේ වෙත ගොස් ඒ විස්තරය භාග්‍යවතුන් වහන්සේට සැළ කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ‘මහ රජතුමනි, ඒ ශබ්දය නිසා ඔබට කිසිදු අනතුරක් සිදු නොවේ’ යැයි වදාරා, ලෝහකුම්භී නිරයේ උපන් ඒ සත්වයන්ගේ පුවත මුල සිට පවසා, ඔවුන් එක් එක්කෙනා කීමට උත්සාහ කළ ගාථාවන් මෙසේ සම්පූර්ණ කළ සේක:

802.

802.

‘‘Saṭṭhivassasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso;

Niraye paccamānānaṃ, kadā anto bhavissati.

‘නිසැකවම වසර හැටදහසක් සම්පූර්ණ වී ඇත; නිරයෙහි පැසෙමින් සිටින අපට මේ දුකෙහි කෙළවරක් කවදා නම් සිදුවේද?’

803.

803.

‘‘Natthi anto kuto anto, na anto paṭidissati;

Tathā hi pakataṃ pāpaṃ, tuyhaṃ mayhañca mārisā.

‘පින්වත, කෙළවරක් නැත, කෙළවරක් කොයින්ද? කෙළවරක් පෙනෙන්නට නැත; ඔබටත් මටත් මේ දුක උරුම වූයේ අප කළ ඒ පව්කම් නිසාමය.’

804.

804.

‘‘Dujjīvitamajīvimha, ye sante na dadamhase;

Santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākamha attano.

‘සම්පත් තිබියදීත් අපි දන් නොදුන්නෙමු; දිය යුතු දෑ තිබියදීත් අපගේ සරණ පිණිස පිනක් කර නොගෙන පව්කාර ජීවිත ගත කළෙමු.’

805.

805.

‘‘Sohaṃ nūna ito gantvā, yoniṃ laddhāna mānusiṃ;

Vadaññū sīlasampanno, kāhāmi kusalaṃ bahu’’nti. –

‘මම මෙයින් මිදී ගොස් මිනිස් ආත්මයක් ලැබුවහොත්, දන් දෙන, සිල්වත් කෙනෙකු වී බොහෝ පින්කම් කරන්නෙමි.’

Paripuṇṇaṃ katvā kathesi.

මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ගාථාවන් සම්පූර්ණ කර වදාළ සේක.

802. Tattha [Pg.264] saṭṭhivassasahassānīti vassānaṃ saṭṭhisahassāni. Tasmiṃ kira lohakumbhiniraye nibbattasatto adho ogacchanto tiṃsāya vassasahassehi heṭṭhimatalaṃ pāpuṇāti, tato uddhaṃ uggacchantopi tiṃsāya eva vassasahassehi mukhavaṭṭipadesaṃ pāpuṇāti, tāya saññāya so ‘‘saṭṭhivassasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso’’ti gāthaṃ vattukāmo sa-iti vatvā adhimattavedanāppatto hutvā adhomukho pati. Bhagavā pana taṃ rañño paripuṇṇaṃ katvā kathesi. Esa nayo sesagāthāsupi. Tattha kadā anto bhavissatīti lohakumbhiniraye paccamānānaṃ amhākaṃ kadā nu kho imassa dukkhassa anto pariyosānaṃ bhavissati.

802. එහි ‘සට්ඨිවස්සසහස්සානි’ යනු වසර හැටදහසකි. ඒ ලෝහකුම්භී නිරයෙහි උපන් සත්වයා යටට ගිලෙද්දී වසර තිස්දහසකින් අකුළ පතුලට යයි, එතැන් සිට උඩට එද්දීත් වසර තිස්දහසක් ගත වී නිරයේ මුවවිටට පැමිණෙයි. ඒ බව සිහිපත් කරමින් ඒ සිටු පුත්‍රයා ‘සට්ඨිවස්සසහස්සානි පරිපුණ්ණානි සබ්බසෝ’ යන ගාථාව කීමට කැමතිව ‘ස’ යන්න පමණක් කියා, දැඩි වේදනාවට පත්ව මුහුණ යටට හැරී නැවතත් නිරයෙහි වැටුණේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ රජුට ඒ ගාථාව සම්පූර්ණ කර වදාළ සේක. සෙසු ගාථාවල ද ක්‍රමය මෙසේමය. එහි ‘කදා අන්තො භවිස්සති’ යනු ලෝහකුම්භී නිරයෙහි පැසෙන අපට කවදා නම් මේ දුකෙහි නිමාවක් කෙළවරක් වන්නේද යන්නයි.

803. Tathā hīti yathā tuyhaṃ mayhañca imassa dukkhassa natthi anto, na anto paṭidissati, tathā tena pakārena pāpakaṃ kammaṃ pakataṃ tayā mayā cāti vibhattiṃ vipariṇāmetvā vattabbaṃ.

803. ‘තථා හි’ යනු යම් සේ ඔබටත් මටත් මේ දුකෙහි කෙළවරක් නැද්ද, කෙළවරක් නොපෙනේද, එලෙසම ඒ ආකාරයෙන්ම තොප විසිනුත් මා විසිනුත් පව්කම් කරන ලද්දේය යනුවෙන් විභක්ති වෙනස් කරමින් අර්ථය දත යුතුය.

804. Dujjīvitanti viññūhi garahitabbaṃ jīvitaṃ. Ye santeti ye mayaṃ sante vijjamāne deyyadhamme. Na dadamhaseti na adamha. Vuttamevatthaṃ pākaṭataraṃ kātuṃ ‘‘santesu deyyadhammesu, dīpaṃ nākamha attano’’ti vuttaṃ.

804. ‘‘දුජ්ජීවිතං’’ යනු පණ්ඩිතයන් විසින් ගැරහිය යුතු ජීවිතයයි. ‘‘යේ සන්තේ’’ යනු අප විසින් දිය යුතු දෑ (දෙය්‍යධර්ම) විද්‍යාමානව තිබියදී යන්නයි. ‘‘න දදම්හසේ’’ යනු (ඒවා) නොදුන්නෙමු යන්නයි. කියන ලද අර්ථය වඩාත් පැහැදිලි කිරීමට ‘‘දෙය්‍යධර්මයන් තිබියදී, අප වෙනුවෙන් පිළිසරණක් කර නොගත්තෙමු’’ යි කියන ලදි.

805. Sohanti so ahaṃ. Nūnāti parivitakke nipāto. Itoti imasmā lohakumbhinirayā. Gantvāti apagantvā. Yoniṃ laddhāna mānusinti manussayoniṃ manussattabhāvaṃ labhitvā. Vadaññūti pariccāgasīlo, yācakānaṃ vā vacanaññū. Sīlasampannoti sīlācārasampanno. Kāhāmi kusalaṃ bahunti pubbe viya pamādaṃ anāpajjitvā bahuṃ pahūtaṃ kusalaṃ puññakammaṃ karissāmi, upacinissāmīti attho.

805. ‘‘සෝහං’’ යනු ඒ මම යන්නයි. ‘‘නූන’’ යනු කල්පනා කිරීමේ අර්ථයෙහි යෙදෙන නිපාත පදයකි. ‘‘ඉතෝ’’ යනු මේ ලෝකුඹු නිරයෙනි. ‘‘ගන්ත්වා’’ යනු බැහැරව ගොස් යන්නයි. ‘‘යෝනිං ලද්ධාන මානුසිං’’ යනු මිනිසත් බව ලබා යන්නයි. ‘‘වදඤ්ඤූ’’ යනු ත්‍යාගශීලී වූ, යාචකයන්ගේ බස් දන්නා සුළු වූ යන්නයි. ‘‘සීලසම්පන්නෝ’’ යනු සීලාචාරයෙන් යුක්ත වූ යන්නයි. ‘‘කාහාමි කුසලං බහුං’’ යනු පෙර මෙන් ප්‍රමාදයට පත් නොවී බොහෝ වූ පින්කම් රැස් කරන්නෙමි, පුරන්නෙමි යන්න අර්ථයයි.

Satthā imā gāthāyo vatvā vitthārena dhammaṃ desesi, desanāpariyosāne mattikārattuppalahārako puriso sotāpattiphale patiṭṭhahi. Rājā sañjātasaṃvego parapariggahe abhijjhaṃ pahāya sadārasantuṭṭho ahosīti.

ශාස්තෘන් වහන්සේ මෙම ගාථාවන් දේශනා කොට විස්තරාත්මකව ධර්මය දේශනා කළ සේක. දේශනාව අවසානයේ මැටි මඩින් රතු නෙළුම් මල් නෙළූ ඒ පුරුෂයා සෝවාන් ඵලයෙහි පිහිටියේය. පසේනදී කොසොල් රජු ද සංවේගයට පත්ව පරදාර සේවනය කෙරෙහි වූ ආශාව අතහැර ස්වකීය භාර්යාවගෙන් පමණක් සතුටු වන්නෙක් විය.

Seṭṭhiputtapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

සෙට්ඨිපුත්ත ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව නිමාවට පත් විය.

16. Saṭṭhikūṭapetavatthuvaṇṇanā

16. සට්ඨිකූට ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව

Kiṃ [Pg.265] nu ummattarūpovāti idaṃ satthari veḷuvane viharante aññataraṃ petaṃ ārabbha vuttaṃ. Atīte kira bārāṇasinagare aññataro pīṭhasappī sālittakapayoge kusalo, tahiṃ sakkharakhipanasippe nipphattiṃ gato nagaradvāre nigrodharukkhamūle nisīditvā sakkharapahārehi hatthiassamanussarathakūṭāgāradhajapuṇṇaghaṭādirūpāni nigrodhapattesu dasseti. Nagaradārakā attano kīḷanatthāya māyakaḍḍhamāsakādīni datvā yathāruci tāni sippāni kārāpenti.

‘‘කිං නු උම්මත්ත රූපෝව’’ යන මෙම වස්තුව ශාස්තෘන් වහන්සේ වේළුවනාරාමයෙහි වැඩ වසන සමයෙහි එක්තරා ප්‍රේතයෙකු අරභයා දේශනා කරන ලද්දකි. අතීතයේ බරණැස් නුවර එක්තරා කොරෙක් (පීඨසප්පියෙක්) සිටියේය. ඔහු කැට කැබිලිති විදීමේ කලාවෙහි ඉතා දක්ෂයෙකි. ඔහු එම ශිල්පයෙහි කෙළ පැමිණ, නගර ද්වාරයෙහි වූ නුග රුකක් මුල හිඳ, ගල් කැට පහරවල් මගින් නුග කොළවල ඇතුන්, අසුන්, මිනිසුන්, රථ, මාලිගා, කොඩි සහ පුන්කලස් ආදියේ රූප මතු කර පෙන්වයි. නගරයේ දරුවෝ තමන්ගේ ක්‍රීඩා පිණිස අඩමස්සක ආදී මුදල් ලබා දී තම රුචිය පරිදි ඒ ශිල්පයන් කරවා ගනිති.

Athekadivasaṃ bārāṇasirājā nagarato nikkhamitvā taṃ nigrodhamūlaṃ upagato nigrodhapattesu hatthirūpādivasena nānāvidharūpavibhattiyo appitā disvā manusse pucchi – ‘‘kena nu kho imesu nigrodhapattesu evaṃ nānāvidharūpavibhattiyo katā’’ti? Manussā taṃ pīṭhasappiṃ dassesuṃ ‘‘deva, iminā katā’’ti. Rājā taṃ pakkosāpetvā evamāha – ‘‘sakkā nu kho, bhaṇe, mayā dassitassa ekassa purisassa kathentassa ajānantasseva kucchiyaṃ ajalaṇḍikāhi pūretu’’nti? ‘‘Sakkā, devā’’ti. Rājā taṃ attano rājabhavanaṃ netvā bahubhāṇike purohite nibbinnarūpo purohitaṃ pakkosāpetvā tena saha vivitte okāse sāṇipākāraparikkhitte nisīditvā mantayamāno pīṭhasappiṃ pakkosāpesi. Pīṭhasappī nāḷimattā ajalaṇḍikā ādāyāgantvā rañño ākāraṃ ñatvā purohitābhimukho nisinno tena mukhe vivaṭe sāṇipākāravivarena ekekaṃ ajalaṇḍikaṃ tassa galamūle patiṭṭhāpesi. So lajjāya uggilituṃ asakkonto sabbā ajjhohari. Atha naṃ rājā ajalaṇḍikāhi pūritodaraṃ vissajji – ‘‘gaccha, brāhmaṇa, laddhaṃ tayā bahubhāṇitāya phalaṃ, maddanaphalapiyaṅgutacādīhi abhisaṅkhataṃ pānakaṃ pivitvā ucchaḍḍehi, evaṃ te sotthi bhavissatī’’ti. Tassa ca pīṭhasappissa tena kammena attamano hutvā cuddasa gāme adāsi. So gāme labhitvā attānaṃ sukhento pīṇento parijanampi sukhento pīṇento samaṇabrāhmaṇādīnaṃ yathārahaṃ kiñci dento diṭṭhadhammikaṃ samparāyikañca atthaṃ ahāpento sukheneva jīvati, attano santikaṃ upagatānaṃ sippaṃ sikkhantānaṃ bhattavetanaṃ deti.

එක් දිනක් බරණැස් රජු නගරයෙන් පිටතට පැමිණ එම නුග රුක අසලට පැමිණියේය. නුග කොළවල ඇත් රූප ආදී වශයෙන් විවිධ රූප කපා ඇති අයුරු දැක, මිනිසුන්ගෙන් ‘‘මෙම නුග කොළවල මෙලෙස විවිධ රූප කවුරුන් විසින් කරන ලද්දක්ද?’’ යි විමසීය. මිනිසුන් එම කොර පුරුෂයා පෙන්වා ‘‘දේවයන් වහන්ස, මොහු විසින් කරන ලද්දකි’’ යි කීහ. රජු ඔහු කැඳවා මෙසේ කීවේය: ‘‘එම්බා පුරුෂය, මා විසින් පෙන්වන කතා කරන එක් පුරුෂයෙකුගේ කටට, ඔහු නොදැනුවත්වම එළු බෙටි පුරවා දැමීමට ඔබට හැකිද?’’ ‘‘හැකිය දේවයන් වහන්ස’’ යි ඔහු පිළිතුරු දුන්නේය. රජු ඔහු රජ මාළිගයට කැඳවාගෙන ගොස්, කටකාර පුරෝහිතයා කෙරෙහි කළකිරී සිටි බැවින් ඔහු කැඳවා, ඔහු සමග තිර රෙදිවලින් වට කරන ලද විවේකී ස්ථානයක හිඳ සාකච්ඡා කරමින් සිටියදී එම කොර පුරුෂයා කැඳවීය. කොර පුරුෂයා නැළියක් පමණ එළු බෙටි රැගෙන රජුගේ ඉඟිය වටහාගෙන, පුරෝහිතයා ඉදිරිපිට හිඳ, ඔහු කට අරින සෑම අවස්ථාවකම තිර රෙදි සිදුරකින් එක් එක් එළු බෙට්ට බැගින් ඔහුගේ උගුර තුළට පතිත කළේය. ඔහු ලැජ්ජාව නිසා ඒවා පිටතට දැමීමට නොහැකිව සියල්ල ගිල දැමුවේය. ඉන්පසු රජු එළු බෙටිවලින් බඩ පිරී සිටි එම පුරෝහිතයාට ‘‘බමුණ, ඔබගේ අධික කතා බහේ ඵලය ඔබට ලැබුණි. දැන් ගොස් මද්දන ඵල, පියංගු පොතු ආදියෙන් සාදන ලද පානයක් බී (වමනය කර) මේවා බැහැර කරන්න. එවිට ඔබට සුවයක් වනු ඇත’’ යි කියා පිටත් කළේය. එම කොර පුරුෂයා කෙරෙහි සතුටු වූ රජු ඔහුට ගම් දහහතරක් ලබා දුන්නේය. ඔහු එම ගම් ලබා තමා ද සුවසේ වසමින්, පිරිස ද පෝෂණය කරමින්, ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ට ද දන් දෙමින්, මෙලොව පරලොව යහපත සලසා ගනිමින් සුවසේ ජීවත් විය. තමා වෙත ශිල්ප ඉගෙනීමට එන්නන්ට ද ආහාර පාන හා වැටුප් ලබා දුන්නේය.

Atheko [Pg.266] puriso tassa santikaṃ upagantvā evamāha – ‘‘sādhu, ācariya, mampi etaṃ sippaṃ sikkhāpehi, mayhaṃ pana alaṃ bhattavetanenā’’ti. So taṃ purisaṃ taṃ sippaṃ sikkhāpesi. So sikkhitasippo sippaṃ vīmaṃsitukāmo gantvā gaṅgātīre nisinnassa sunettassa nāma paccekabuddhassa sakkharābhighātena sīsaṃ bhindi. Paccekabuddho tattheva gaṅgātīre parinibbāyi. Manussā taṃ pavattiṃ sutvā taṃ purisaṃ tattheva leḍḍudaṇḍādīhi paharitvā jīvitā voropesuṃ. So kālakato avīcimahāniraye nibbattitvā bahūni vassasahassāni niraye paccitvā tasseva kammassa vipākāvasesena imasmiṃ buddhuppāde rājagahanagarassa avidūre peto hutvā nibbatti. Tassa kammassa sarikkhakena vipākena bhavitabbanti kammavegukkhittāni pubbaṇhasamayaṃ majjhanhikasamayaṃ sāyanhasamayañca saṭṭhi ayokūṭasahassāni matthake nipatanti. So chinnabhinnasīso adhimattavedanāppatto bhūmiyaṃ nipatati, ayokūṭesu pana apagatamattesu paṭipākatikasiro tiṭṭhati.

එක් පුරුෂයෙක් ඔහු වෙත පැමිණ, ‘‘ආචාර්යතුමනි, මට ද ඔය ශිල්පය උගන්වන්න, මට ආහාර හා වැටුප් අවශ්‍ය නැත’’ යි කීවේය. ඔහු එම පුරුෂයාට එම ශිල්පය ඉගැන්වීය. ශිල්පය උගත් ඔහු එය අත්හදා බැලීමට සිතා ගොස්, ගංගා තීරයේ වැඩ සිටි සුනේත්ත නම් පච්චේක බුදුරජාණන් වහන්සේගේ හිසට ගල් කැටයකින් විද එය පලවා දැමීය. පච්චේක බුදුරජාණන් වහන්සේ එහිදීම පිරිනිවන් පෑ සේක. මිනිසුන් මේ පුවත අසා එම පුරුෂයාට එහිදීම කැට කැබිලිති හා මුගුරුවලින් පහර දී මරා දැමූහ. ඔහු මියගොස් අවීචි මහා නිරයේ ඉපදී වසර දහස් ගණනක් දුක් විඳ, එම අකුසල කර්මයේ ඉතිරි විපාක වශයෙන් රජගහ නුවරට නුදුරින් ප්‍රේතයෙකු වී උපන්නේය. එම කර්මයට අනුරූප විපාකයක් ලෙස, කර්ම වේගයෙන් එල්ල වන යකඩ මුගුරු හැට දහසක් උදේ, දවල් සහ සවස ඔහුගේ හිස මත පතිත වේ. එමගින් ඔහුගේ හිස කැඩී බිඳී ගොස් දැඩි වේදනාවට පත්ව ඔහු බිම ඇද වැටේ. මුගුරු පහරවල් අවසන් වූ සැණින් නැවතත් පෙර තිබූ පරිදිම හිස සකස් වේ.

Athekadivasaṃ āyasmā mahāmoggallāno gijjhakūṭapabbatā otaranto taṃ disvā –

එක් දිනක් ආයුෂ්මත් මහා මොග්ගල්ලාන රහතන් වහන්සේ ගිජ්ජකූට පර්වතයෙන් බැස වඩින සේක් ඔහු දැක මෙසේ විමසූහ:

806.

806.

‘‘Kiṃ nu ummattarūpova, migo bhantova dhāvasi;

Nissaṃsayaṃ pāpakammanto, kiṃ nu saddāyase tuva’’nti. –

‘‘ඔබ උමතු වූවෙකු මෙන්, බිය වූ මුවෙකු මෙන් දුවන්නේ ඇයි? ඒකාන්තයෙන්ම පව් කළ තැනැත්තෙකු වූ ඔබ මෙලෙස මොරගසන්නේ ඇයි?’’

Imāya gāthāya paṭipucchi. Tattha ummattarūpovāti ummattakasabhāvo viya ummādappatto viya. Migo bhantova dhāvasīti bhantamigo viya ito cito ca dhāvasi. So hi tesu ayokūṭesu nipatantesu parittāṇaṃ apassanto ‘‘na siyā nu kho evaṃ pahāro’’ti itopi ettopi palāyati. Te pana kammavegukkhittā yattha katthaci ṭhitassa matthakeyeva nipatanti. Kiṃ nu saddāyase tuvanti kiṃ nu kho tuvaṃ saddaṃ karosi, ativiya vissaraṃ karonto vicarasi.

යන මෙම ගාථාවෙන් විමසූහ. එහි ‘‘උම්මත්ත රූපෝව’’ යනු උමතු ස්වභාවයක් ඇතිව, පිස්සු වැසුණෙකු මෙන් යන්නයි. ‘‘මිගෝ භන්තෝව ධාවසි’’ යනු බියට පත් මුවෙකු මෙන් ඔබ මෙහාටත් එහාටත් දුවන්නෙහි යන්නයි. සැබවින්ම ඒ ප්‍රේතයා එම යකඩ මුගුරු පතිත වන කල්හි රැකවරණයක් නොදැක, ‘‘මෙලෙස දිවීමෙන් පහර වැදීමෙන් බේරෙන්නට හැකි වේද’’ යි සිතා මෙහාටත් එහාටත් පලා යයි. එහෙත් කර්ම වේගයෙන් එල්ල වන ඒ පහරවල් ඔහු කොහේ සිටියත් ඔහුගේ හිස මතටම පතිත වේ. ‘‘කිං නු සද්දායසේ තුවං’’ යනු ඔබ ඇයි ශබ්ද කරන්නේ, ඉතා දැඩි ලෙස විලාප දෙමින් ඇයි හැසිරෙන්නේ යන්නයි.

Taṃ sutvā peto –

එය ඇසූ ප්‍රේතයා මෙසේ කීවේය:

807.

807.

‘‘Ahaṃ bhadante petomhi, duggato yamalokiko;

Pāpakammaṃ karitvāna, petalokaṃ ito gato.

‘‘ස්වාමීනි, මම යම ලොවට අයත් දුකට පත් ප්‍රේතයෙක් වෙමි. මම පව්කම් කොට මෙලොවින් චුතව ප්‍රේත ලෝකයට පැමිණියෙමි.

808.

808.

‘‘Saṭṭhi [Pg.267] kūṭasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso;

Sīse mayhaṃ nipatanti, te bhindanti ca matthaka’’nti. –

සම්පූර්ණ වූ හැට දහසක් යකඩ මුගුරු නිරතුරුව මගේ හිස මත පතිත වේ. ඒවා මගේ හිස පලවා දමයි.’’

Dvīhi gāthāhi paṭivacanaṃ adāsi. Tattha saṭṭhi kūṭasahassānīti saṭṭhimattāni ayokūṭasahassāni. Paripuṇṇānīti anūnāni. Sabbasoti sabbabhāgato. Tassa kira saṭṭhiyā ayokūṭasahassānaṃ patanappahonakaṃ mahantaṃ pabbatakūṭappamāṇaṃ sīsaṃ nibbatti. Taṃ tassa vālaggakoṭinitudanamattampi ṭhānaṃ asesetvā tāni kūṭāni patantāni matthakaṃ bhindanti, tena so aṭṭassaraṃ karoti. Tena vuttaṃ ‘‘sabbaso sīse mayhaṃ nipatanti, te bhindanti ca matthaka’’nti.

ගාථාවන් දෙකකින් පිළිතුරු දුන්නේය. එහි ‘සට්ඨිකූටසහස්සානි’ යනු හැට දහසක් පමණ වූ යකඩ මිටි (මිටි පහරවල්) ය. ‘පරිපුණ්ණානි’ යනු අඩු නොවූ, සම්පූර්ණ වූ යන්නයි. ‘සබ්බසෝ’ යනු සෑම අතින්ම යන්නයි. ඒ ප්‍රේතයාට හැට දහසක් වූ යකඩ මිටි පතිත වීමට තරම් විශාල, කඳු මුදුනක් බඳු වූ හිසක් හටගත්තේලු. එම හැට දහසක් වූ යකඩ මිටි ඔහුගේ එම විශාල හිසේ කෙස් ගසක අගක් තරම් වූ හෝ තැනක් ඉතිරි නොකර පතිත වෙමින් හිස පළා දමයි. ඒ හේතුවෙන් ඔහු දුක්ඛිත හඬින් කෑගසයි. එබැවින් “සබ්බසෝ සීසේ මය්හං නිපතන්ති, තේ භින්දන්ති ච මත්ථකං” (සෑම අතින්ම මාගේ හිස මත ඒවා පතිත වෙයි, හිස පළා දමයි) යනුවෙන් වදාරන ලදී.

Atha naṃ thero katakammaṃ pucchanto –

ඉන්පසු මහා මොග්ගල්ලාන තෙරුන් වහන්සේ ඔහු කළ අකුසල කර්මය පිළිබඳව විමසමින් –

809.

809.

‘‘Kiṃ nu kāyena vācāya, manasā dukkaṭaṃ kataṃ;

Kissa kammavipākena, idaṃ dukkhaṃ nigacchasi.

“පින්වත, ඔබ කයින්, වචනයෙන් හෝ සිතින් කිනම් අකුසලයක් කරන ලද්දේද? කිනම් කර්මයක විපාකයක් ලෙසද ඔබ මේ දුක අනුභව කරන්නේ?”

810.

810.

‘‘Saṭṭhi kūṭasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso;

Sīse tuyhaṃ nipatanti, te bhindanti ca matthaka’’nti. –

“සෑම අතින්ම සම්පූර්ණ වූ හැට දහසක් වූ යකඩ මිටි ඔබේ හිස මත පතිත වෙයි. ඒවා ඔබේ හිස පළා දමයි.”

Dve gāthā abhāsi.

යනුවෙන් ගාථාවන් දෙකක් වදාළ සේක.

Tassa peto attanā katakammaṃ ācikkhanto –

එයට පිළිතුරු වශයෙන් ප්‍රේතයා තමා කළ අකුසල කර්මය පවසමින් –

811.

811.

‘‘Athaddasāsiṃ sambuddhaṃ, sunettaṃ bhāvitindriyaṃ;

Nisinnaṃ rukkhamūlasmiṃ, jhāyantaṃ akutobhayaṃ.

“ස්වාමීනි, මම පෙර භවයකදී වෘක්ෂ මූලයක වැඩසිටි, ආර්ය මාර්ගය මගින් ඉඳුරන් වැඩූ, ධ්‍යානයට සමවැදී සිටි, කෙලෙස් බියෙන් තොර වූ ‘සුනේත්‍ර’ නම් වූ පසේබුදු රජාණන් වහන්සේ නමක දුටුවෙමි.”

812.

812.

‘‘Sālittakappahārena, bhindissaṃ tassa matthakaṃ;

Tassakammavipākena, idaṃ dukkhaṃ nigacchisaṃ.

“මම ගල් විදින දුන්නකින් (ගල් කැටයකින්) පහර දී උන්වහන්සේගේ හිස පළා දැමුවෙමි. ඒ අකුසල කර්මයේ විපාකයක් ලෙස මම මේ දුක අනුභව කරමි.”

813.

813.

‘‘Saṭṭhi kūṭasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso;

Sīse mayhaṃ nipatanti, te bhindanti ca matthaka’’nti. –

“සෑම අතින්ම සම්පූර්ණ වූ හැට දහසක් වූ යකඩ මිටි මාගේ හිස මත පතිත වෙයි. ඒවා මාගේ හිස පළා දමයි.”

Tisso gāthāyo abhāsi.

යනුවෙන් ගාථාවන් තුනක් පැවසීය.

811. Tattha sambuddhanti paccekasambuddhaṃ. Sunettanti evaṃnāmakaṃ. Bhāvitindriyanti ariyamaggabhāvanāya bhāvitasaddhādiindriyaṃ.

811. එහි ‘සම්බුද්ධං’ යනු පසේබුදු රජාණන් වහන්සේය. ‘සුනෙත්තං’ යනු එම නම ඇති පසේබුදු රජාණන් වහන්සේය. ‘භාවිතින්ද්‍රියං’ යනු ආර්ය මාර්ග භාවනාව මගින් වඩන ලද ශ්‍රද්ධාදී ඉඳුරන් ඇති බවයි.

812-13. Sālittakappahārenāti [Pg.268] sālittakaṃ vuccati dhanukena, aṅgulīhi eva vā sakkharakhipanapayogo. Tathā hi sakkharāya pahārenāti vā pāṭho. Bhindissanti bhindiṃ.

812-13. ‘සාලිත්තකප්පහාරේන’ යනු දුන්නකින් හෝ ඇඟිලිවලින් පමණක් ගල් කැට විදීමේ උපක්‍රමය ‘සාලිත්තක’ නම් වේ. එසේම ‘සක්ඛරාය පහාරේන’ (ගල් පහරකින්) කියාද පාඨයක් පවතී. ‘භින්දිස්සං’ යනු පැළුවෙමි යන්නයි.

Taṃ sutvā thero ‘‘attano katakammānurūpameva idāni purāṇakammassa idaṃ phalaṃ paṭilabhatī’’ti dassento –

එය ඇසූ තෙරුන් වහන්සේ, “තමා කළ කර්මයට අනුරූපවම දැන් මෙම පැරණි කර්මයේ විපාකය ලබන්නේය” යන්න පෙන්වා දෙමින් –

814.

814.

‘‘Dhammena te kāpurisa;

Saṭṭhi kūṭasahassāni, paripuṇṇāni sabbaso;

Sīse tuyhaṃ nipatanti, te bhindanti ca matthaka’’nti. –

“අධම පුරුෂය, නියම යුක්තියට අනුවම (ඔබ කළ කර්මයට අනුකූලවම) සම්පූර්ණ වූ හැට දහසක් වූ එම යකඩ මිටි සෑම අතින්ම ඔබේ හිස මත පතිත වෙයි. ඒවා ඔබේ හිස පළා දමයි.”

Osānagāthamāha. Tattha dhammenāti anurūpakāraṇena. Teti tava, tasmiṃ paccekabuddhe aparajjhantena tayā katassa pāpakammassa anucchavikamevetaṃ phalaṃ tuyhaṃ upanītaṃ. Tasmā kenaci devena vā mārena vā brahmunā vā api sammāsambuddhenapi appaṭibāhanīyametanti dasseti.

යනුවෙන් අවසාන ගාථාව වදාළ සේක. එහි ‘ධම්මේන’ යනු අනුරූප වූ හේතුවෙනි. ‘තේ’ යනු ඔබේ යන්නයි. ඒ පසේබුදු රජාණන් වහන්සේට අපරාධ කළ ඔබ විසින් කරන ලද පාප කර්මයට අනුරූප වූ විපාකයම ඔබට ලැබී තිබේ. එබැවින් කිසිදු දෙවියකුට, මාරයකුට, බ්‍රහ්මයකුට හෝ සම්මා සම්බුදු රජාණන් වහන්සේ නමකට වුවද මෙය වැළැක්විය නොහැකි බව මෙයින් පෙන්වා දෙයි.

Evañca pana vatvā tato nagare piṇḍāya caritvā katabhattakicco sāyanhasamaye satthāraṃ upasaṅkamitvā taṃ pavattiṃ bhagavato ārocesi. Bhagavā tamatthaṃ aṭṭhuppattiṃ katvā sampattaparisāya dhammaṃ desento paccekabuddhānaṃ guṇānubhāvaṃ kammānañca avañjhataṃ pakāsesi, mahājano saṃvegajāto hutvā pāpaṃ pahāya dānādipuññanirato ahosīti.

මෙසේ වදාරා ඉන්පසු නගරයේ පිඬුසිඟා වැඩ, දන් වැළඳීමෙන් පසු සවස් කාලයේ බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙත එළඹ ඒ පුවත සැළ කළේය. බුදුරජාණන් වහන්සේ එම කරුණ නිමිති කරගෙන රැස්ව සිටි පිරිසට ධර්ම දේශනා කරමින් පසේබුදු රජාණන් වහන්සේලාගේ ගුණානුභාවය සහ කර්මයන්ගේ විපාක දීමේ ස්වභාවය ප්‍රකාශ කළ සේක. බොහෝ ජනයා සංවේගයට පත්ව පව් අත්හැර දානාදී පින්කම්හි නිරත වූහ.

Saṭṭhikūṭapetavatthuvaṇṇanā niṭṭhitā.

සට්ඨිකූට ප්‍රේත වස්තු වර්ණනාව නිමාවට පත් විය.

Iti khuddaka-aṭṭhakathāya petavatthusmiṃ

මෙසේ ඛුද්දක අටුවාවෙහි ප්‍රේත වස්තු පාළියෙහි,

Soḷasavatthupaṭimaṇḍitassa

වස්තූන් දහසයකින් අලංකාර වූ,

Catutthassa mahāvaggassa atthasaṃvaṇṇanā niṭṭhitā.

හතරවන මහාවර්ගයේ අර්ථ වර්ණනාව නිමාවට පත් විය.

Nigamanakathā

නිගමන කථාව

Ettāvatā [Pg.269] ca –

මෙතෙක් දක්වන ලද ප්‍රකාරයට –

Ye te petesu nibbattā, sattā dukkaṭakārino;

Yehi kammehi tesaṃ taṃ, pāpakaṃ kaṭukapphalaṃ.

යම් අකුසල කර්මයන් කරන ලද සත්ත්වයෝ ප්‍රේත ලෝකයෙහි උපත ලැබුවාහුද, ඒ සත්ත්වයන් හට ඒ අකුසල කර්මයන් නිසා යම් කටුක වූ පවිටු විපාකයක් ලැබෙන්නේද,

Paccakkhato vibhāventī, pucchāvissajjanehi ca;

Yā desanāniyāmena, sataṃ saṃvegavaḍḍhanī.

ප්‍රශ්න සහ පිළිතුරු මගින්ද, දේශනා ක්‍රමය මගින්ද එය ප්‍රත්‍යක්ෂ ලෙස පෙන්වා දෙමින්, සත්පුරුෂයන්ගේ සංවේගය වඩවන්නා වූ යම් ඒ ප්‍රේත වස්තු දේශනාව,

Yaṃ kathāvatthukusalā, supariññātavatthukā;

Petavatthūti nāmena, saṅgāyiṃsu mahesayo.

කථා වස්තූන් පිළිබඳ දක්ෂ වූත්, කරුණු මැනවින් දන්නා වූත් මහේසක්ඛ රහතන් වහන්සේලා විසින් ‘ප්‍රේත වස්තු’ යන නමින් සංගායනා කරන ලදී.

Tassa atthaṃ pakāsetuṃ, porāṇaṭṭhakathānayaṃ;

Nissāya yā samāraddhā, atthasaṃvaṇṇanā mayā.

එහි අර්ථය ප්‍රකාශ කිරීම සඳහා පුරාණ අටුවා ක්‍රමය ඇසුරු කොට ගෙන මා විසින් යම් අර්ථ වර්ණනාවක් ආරම්භ කරන ලදද,

Yā tattha paramatthānaṃ, tattha tattha yathārahaṃ;

Pakāsanā paramattha-dīpanī nāma nāmato.

එහි ඒ ඒ තන්හි පරමාර්ථ අර්ථයන් සුදුසු පරිදි ප්‍රකාශ කරන බැවින් එය ‘පරමත්ථදීපනී’ යන නමින් හැඳින්වේ.

Sampattā pariniṭṭhānaṃ, anākulavinicchayā;

Sā pannarasamattāya, pāḷiyā bhāṇavārato.

නිරවුල් තීරණයන්ගෙන් යුත් එම වර්ණනාව භාණවාර පහළොවක් පමණ වූ පාළි ප්‍රමාණයකින් යුක්තව සම්පූර්ණයෙන් නිමාවට පත් විය.

Iti taṃ saṅkharontena, yaṃ taṃ adhigataṃ mayā;

Puññaṃ tassānubhāvena, lokanāthassa sāsanaṃ.

මෙසේ මෙය සකස් කිරීමෙන් මා විසින් යම් පිනක් රැස් කරන ලදද, එම පිනේ ආනුභාවයෙන් ලෝකනාථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි –

Ogāhetvā visuddhāya, sīlādipaṭipattiyā;

Sabbepi dehino hontu, vimuttirasabhāgino.

පිරිසිදු වූ සීලාදී පිළිවෙත් මගින් සත්‍යය අවබෝධ කොට ගෙන, සියලු සත්ත්වයෝ නිවන් රසයේ කොටස්කරුවෝ වෙත්වා!

Ciraṃ tiṭṭhatu lokasmiṃ, sammāsambuddhasāsanaṃ;

Tasmiṃ sagāravā niccaṃ, hontu sabbepi pāṇino.

සම්මා සම්බුද්ධ ශාසනය ලොවෙහි බොහෝ කල් පවතීවා! සියලු සත්වයෝ ද එම ශාසනය කෙරෙහි නිරතුරුව ගෞරව සහිත වෙත්වා!

Sammā [Pg.270] vassatu kālena, devopi jagatīpati;

Saddhammanirato lokaṃ, dhammeneva pasāsatūti.

වැසි දෙවියෝ ද සුදුසු කලට මැනවින් වසිත්වා! පෘථිවිපති රජු ද සද්ධර්මයෙහි නියැලී, ධර්මයෙන් ම ලෝකය පාලනය කෙරේවා!

Iti badaratitthavihāravāsinā munivarayatinā

මෙසේ බදරතිත්ථ විහාරයෙහි වාසය කළා වූ, උතුම් මුණිවරයෙකු බඳු වූ යතිවරයන් වහන්සේ වන,

Bhadantena ācariyadhammapālena katā petavatthuatthasaṃvaṇṇanā niṭṭhitā.

භදන්ත ආචාර්ය ධම්මපාලයන් වහන්සේ විසින් කරන ලද ප්‍රේත වස්තු අර්ථ සංවර්ණනාව නිමවන ලදී.

Petavatthu-aṭṭhakathā samattā.

ප්‍රේත වස්තු අටුවාව සමාප්ත විය.