1

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

거룩하신 분, 공양받으실 만한 분, 바르게 자각하신 분께 절하옵니다.

---

Abhidhammapiṭake

아비담마 삐따까(논장) 중에서

---

Dhātukathāpāḷi

다뚜까따 빨리(계설경)

---

Uddeso

우뗴사(요설)

---

1. Nayamātikā

1. 나야마띠까(방법의 본문)

---

1. (1) Saṅgaho [Pg.1] asaṅgaho (2) saṅgahitena asaṅgahitaṃ (3) asaṅgahitena saṅgahitaṃ (4) saṅgahitena saṅgahitaṃ (5) asaṅgahitena asaṅgahitaṃ (6) sampayogo vippayogo (7)sampayuttena vippayuttaṃ (8) vippayuttena sampayuttaṃ (9) sampayuttena sampayuttaṃ (10)vippayuttena vippayuttaṃ (11) saṅgahitena sampayuttaṃ vippayuttaṃ (12) sampayuttena saṅgahitaṃ asaṅgahitaṃ (13) asaṅgahitena sampayuttaṃ vippayuttaṃ (14) vippayuttena saṅgahitaṃ asaṅgahitaṃ.

1. (1) 포섭과 비포섭, (2) 포섭된 것에 의한 비포섭, (3) 포섭되지 않은 것에 의한 포섭, (4) 포섭된 것에 의한 포섭, (5) 포섭되지 않은 것에 의한 비포섭, (6) 상응과 불상응, (7) 상응하는 것에 의한 불상응, (8) 불상응하는 것에 의한 상응, (9) 상응하는 것에 의한 상응, (10) 불상응하는 것에 의한 불상응, (11) 포섭된 것에 의한 상응과 불상응, (12) 상응하는 것에 의한 포섭과 비포섭, (13) 포섭되지 않은 것에 의한 상응과 불상응, (14) 불상응하는 것에 의한 포섭과 비포섭.

---

2. Abbhantaramātikā

2. 압반따라마띠까(내부의 본문)

---

2. (1) Pañcakkhandhā (2) dvādasāyatanāni (3) aṭṭhārasa dhātuyo (4) cattāri saccāni (5) bāvīsatindriyāni (6) paṭiccasamuppādo (7) cattāro satipaṭṭhānā (8)cattāro sammappadhānā (9) cattāro iddhipādā (10) cattāri jhānāni (11) catasso appamaññāyo (12) pañcindriyāni (13) pañca balāni (14) satta bojjhaṅgā (15)ariyo aṭṭhaṅgiko maggo (16) phasso vedanā saññā cetanā cittaṃ adhimokkho manasikāro.

2. (1) 오온, (2) 십이처, (3) 십팔계, (4) 사성제, (5) 이십이근, (6) 연기, (7) 사념처, (8) 사정근, (9) 사신족, (10) 사선정, (11) 사무량심, (12) 오근, (13) 오력, (14) 칠보리분, (15) 팔정도, (16) 촉, 수, 상, 사, 심, 승해, 작의.

---

3. Nayamukhamātikā

3. 나야무까마띠까(방법의 문 본문)

---

3. Tīhi [Pg.2] saṅgaho, tīhi asaṅgaho, catūhi sampayogo, catūhi vippayogo.

3. 세 가지(온·처·계)에 의한 포섭, 세 가지에 의한 비포섭, 네 가지(명온)와의 상응, 네 가지와의 불상응.

---

4. Lakkhaṇamātikā

4. 락카나마띠까(특성의 본문)

---

4. Sabhāgo, visabhāgo.

4. 사바가(유사함), 위사바가(유사하지 않음).

---

5. Bāhiramātikā

5. 바히라마띠까(외부의 본문)

---

5. Sabbāpi dhammasaṅgaṇī dhātukathāya mātikāti.

5. 담마상가니(법집론)의 모든 마띠까도 다뚜까따의 마띠까이다.

---

1. Paṭhamanayo

1. 제1방법

---

1. Saṅgahāsaṅgahapadaniddeso

1. 포섭과 비포섭 구절의 설명

---

1. Khandho

1. 온(Khandha)

---

6. Rūpakkhandho [Pg.3] katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahito? Rūpakkhandho ekena khandhena ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi saṅgahito. Katihi asaṅgahito? Catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi asaṅgahito.

6. 색온은 몇 가지 온, 몇 가지 처, 몇 가지 계에 포섭되는가? 색온은 한 가지 온(색온), 십일처(십오처와 법처), 십일계(십오계와 법계)에 포섭된다. 몇 가지에 포섭되지 않는가? 네 가지 온(명온), 한 가지 처(의처), 일곱 가지 계(칠식계)에 포섭되지 않는다.

---

7. Vedanākkhandho katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahito? Vedanākkhandho ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahito. Katihi asaṅgahito? Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahito.

7. 수온은 몇 가지 온, 몇 가지 처, 몇 가지 계에 포섭되는가? 수온은 한 가지 온(수온), 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)에 포섭된다. 몇 가지에 포섭되지 않는가? 네 가지 온(색온, 상온, 행온, 식온), 십일처(십오처와 의처), 십칠 계(십오계와 칠식계)에 포섭되지 않는다.

---

8. Saññākkhandho katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahito? Saññākkhandho ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahito. Katihi asaṅgahito? Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahito.

8. 상온은 몇 가지 온, 몇 가지 처, 몇 가지 계에 포섭되는가? 상온은 한 가지 온(상온), 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)에 포섭된다. 몇 가지에 포섭되지 않는가? 네 가지 온, 십일처, 십칠 계에 포섭되지 않는다.

---

9. Saṅkhārakkhandho katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahito? Saṅkhārakkhandho ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahito. Katihi asaṅgahito? Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahito.

9. 행온은 몇 가지 온, 몇 가지 처, 몇 가지 계에 포섭되는가? 행온은 한 가지 온(행온), 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)에 포섭된다. 몇 가지에 포섭되지 않는가? 네 가지 온, 십일처, 십칠 계에 포섭되지 않는다.

---

10. Viññāṇakkhandho katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahito? Viññāṇakkhandho ekena khandhena ekenāyatanena sattahi dhātūhi saṅgahito. Katihi asaṅgahito? Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi asaṅgahito.

10. 식온은 몇 가지 온, 몇 가지 처, 몇 가지 계에 포섭되는가? 식온은 한 가지 온(식온), 한 가지 처(의처), 일곱 가지 계(칠식계)에 포섭된다. 몇 가지에 포섭되지 않는가? 네 가지 온, 십일처(십오처), 십일계(십오계)에 포섭되지 않는다.

---

(Ekamūlakaṃ.)

(단독 근본)

---

11. Rūpakkhandho ca vedanākkhandho ca katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitā? Rūpakkhandho ca vedanākkhandho ca dvīhi khandhehi ekādasahāyatanehi [Pg.4] ekādasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Tīhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi asaṅgahitā.

11. 색온과 수온은 몇 가지 온, 몇 가지 처, 몇 가지 계에 포섭되는가? 색온과 수온은 두 가지 온, 십일처, 십일계에 포섭된다. 몇 가지에 포섭되지 않는가? 세 가지 온, 한 가지 처, 일곱 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

12. Rūpakkhandho ca saññākkhandho ca…pe… dvīhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Tīhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi asaṅgahitā.

12. 색온과 상온은... (위와 같음) 두 가지 온, 십일처, 십일계에 포섭된다. 몇 가지에 포섭되지 않는가? 세 가지 온, 한 가지 처, 일곱 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

13. Rūpakkhandho ca saṅkhārakkhandho ca…pe… dvīhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Tīhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi asaṅgahitā.

13. 색온과 행온은... (위와 같음) 두 가지 온, 십일처, 십일계에 포섭된다. 몇 가지에 포섭되지 않는가? 세 가지 온, 한 가지 처, 일곱 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

14. Rūpakkhandho ca viññāṇakkhandho ca…pe… dvīhi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Tīhi khandhehi, na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

14. 색온과 식온은... (위와 같음) 두 가지 온, 십이처, 십팔계에 포섭된다. 몇 가지에 포섭되지 않는가? 세 가지 온에 포섭되지 않으며, 어떤 처나 어떤 계에도 포섭되지 않는 것이 아니다 (즉, 모든 처와 계에 포섭된다).

---

(Dukamūlakaṃ.)

(이중 근본)

---

15. Rūpakkhandho ca vedanākkhandho ca saññākkhandho ca katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitā? Rūpakkhandho ca vedanākkhandho ca saññākkhandho ca tīhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Dvīhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi asaṅgahitā.

15. 색온, 수온, 상온은 몇 가지 온, 몇 가지 처, 몇 가지 계에 포섭되는가? 색온, 수온, 상온은 세 가지 온, 십일처, 십일계에 포섭된다. 몇 가지에 포섭되지 않는가? 두 가지 온, 한 가지 처, 일곱 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

16. Rūpakkhandho ca vedanākkhandho ca saṅkhārakkhandho ca…pe… tīhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Dvīhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi asaṅgahitā.

16. 색온, 수온, 행온은... (위와 같음) 세 가지 온, 십일처, 십일계에 포섭된다. 몇 가지에 포섭되지 않는가? 두 가지 온, 한 가지 처, 일곱 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

17. Rūpakkhandho ca vedanākkhandho ca viññāṇakkhandho ca…pe… tīhi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Dvīhi khandhehi, na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

17. 색온과 수온과 식온은 … 세 가지 온, 열두 가지 처, 열여덟 가지 계에 포함된다. 얼마나 포함되지 않는가? 두 가지 온(상온과 행온)에 포함되지 않으며, 어떤 처나 어떤 계에도 포함되지 않는 것이 아니다(모두 포함된다).

---

(Tikamūlakaṃ.)

(세 가지 근본)

---

18. Rūpakkhandho [Pg.5] ca vedanākkhandho ca saññākkhandho ca saṅkhārakkhandho ca katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitā? Rūpakkhandho ca vedanākkhandho ca saññākkhandho ca saṅkhārakkhandho ca catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena ekenāyatanena sattahi dhātūhi asaṅgahitā.

18. 색온과 수온과 상온과 행온은 몇 가지 온, 몇 가지 처, 몇 가지 계에 포함되는가? 색온과 수온과 상온과 행온은 네 가지 온, 열한 가지 처(십이처 중 마나처 제외), 열한 가지 계(십팔계 중 칠심계 제외)에 포함된다. 얼마나 포함되지 않는가? 한 가지 온(식온), 한 가지 처(마나처), 일곱 가지 계(칠심계)에 포함되지 않는다.

---

19. Rūpakkhandho ca vedanākkhandho ca saññākkhandho ca viññāṇakkhandho ca…pe… catūhi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena, na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

19. 색온과 수온과 상온과 식온은 … 네 가지 온, 열두 가지 처, 열여덟 가지 계에 포함된다. 얼마나 포함되지 않는가? 한 가지 온(행온)에 포함되지 않으며, 어떤 처나 어떤 계에도 포함되지 않는 것이 아니다.

---

(Catukkamūlakaṃ.)

(네 가지 근본)

---

20. Rūpakkhandho ca vedanākkhandho ca saññākkhandho ca saṅkhārakkhandho ca viññāṇakkhandho ca katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitā? Rūpakkhandho ca vedanākkhandho ca saññākkhandho ca saṅkhārakkhandho ca viññāṇakkhandho ca pañcahi khandhehi dvādasāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

20. 색온과 수온과 상온과 행온과 식온은 몇 가지 온, 몇 가지 처, 몇 가지 계에 포함되는가? 색온과 수온과 상온과 행온과 식온은 다섯 가지 온, 열두 가지 처, 열여덟 가지 계에 포함된다. 얼마나 포함되지 않는가? 어떠한 온이나 어떠한 처나 어떠한 계에도 포함되지 않는 것이 아니다.

---

21. Pañcakkhandhā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitā? Pañcakkhandhā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

21. 오온은 몇 가지 온, 몇 가지 처, 몇 가지 계에 포함되는가? 오온은 다섯 가지 온, 열두 가지 처, 열여덟 가지 계에 포함된다. 얼마나 포함되지 않는가? 어떠한 온이나 어떠한 처나 어떠한 계에도 포함되지 않는 것이 아니다.

---

(Pañcakaṃ.)

(다섯 가지)

---

2. Āyatanaṃ

2. 처

---

22. Cakkhāyatanaṃ katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitaṃ? Cakkhāyatanaṃ ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ. Katihi asaṅgahitaṃ? Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

22. 안처는 몇 가지 온, 몇 가지 처, 몇 가지 계에 포함되는가? 안처는 한 가지 온(색온), 한 가지 처(안처), 한 가지 계(안계)에 포함된다. 얼마나 포함되지 않는가? 네 가지 온(명온), 열한 가지 처(안처 제외), 열일곱 가지 계(안계 제외)에 포함되지 않는다.

---

23. Sotāyatanaṃ [Pg.6]… ghānāyatanaṃ… jivhāyatanaṃ… kāyāyatanaṃ… rūpāyatanaṃ… saddāyatanaṃ… gandhāyatanaṃ… rasāyatanaṃ… phoṭṭhabbāyatanaṃ…pe… ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ. Katihi asaṅgahitaṃ? Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

23. 이처, 비처, 설처, 신처, 색처, 성처, 향처, 미처, 촉처는 … 한 가지 온(색온), 한 가지 처(해당 처), 한 가지 계(해당 계)에 포함된다. 얼마나 포함되지 않는가? 네 가지 온(명온), 열한 가지 처, 열일곱 가지 계에 포함되지 않는다.

---

24. Manāyatanaṃ ekena khandhena ekenāyatanena sattahi dhātūhi saṅgahitaṃ. Katihi asaṅgahitaṃ? Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

24. 의처는 한 가지 온(식온), 한 가지 처(의처), 일곱 가지 계(칠심계)에 포함된다. 얼마나 포함되지 않는가? 네 가지 온(색온, 수온, 상온, 행온), 열한 가지 처(의처 제외), 열한 가지 계(칠심계 제외)에 포함되지 않는다.

---

25. Dhammāyatanaṃ asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā catūhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ. Katihi asaṅgahitaṃ? Ekena khandhena ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

25. 법처는 무위(열반)를 온의 분류에서 제외하면, 네 가지 온(색온, 수온, 상온, 행온), 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)에 포함된다. 얼마나 포함되지 않는가? 한 가지 온(식온), 열한 가지 처, 열일곱 가지 계에 포함되지 않는다.

---

(Ekamūlakaṃ.)

(한 가지 근본)

---

26. Cakkhāyatanañca sotāyatanañca ekena khandhena dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Catūhi khandhehi dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

26. 안처와 이처는 한 가지 온(색온), 두 가지 처, 두 가지 계에 포함된다. 얼마나 포함되지 않는가? 네 가지 온(명온), 열 가지 처(안처와 이처 제외), 열여섯 가지 계(안계와 이계 제외)에 포함되지 않는다.

---

27. Cakkhāyatanañca ghānāyatanañca… cakkhāyatanañca jivhāyatanañca… cakkhāyatanañca kāyāyatanañca… cakkhāyatanañca rūpāyatanañca… cakkhāyatanañca saddāyatanañca… cakkhāyatanañca gandhāyatanañca… cakkhāyatanañca rasāyatanañca… cakkhāyatanañca phoṭṭhabbāyatanañca ekena khandhena dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Catūhi khandhehi dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

27. 안처와 비처, 안처와 설처, 안처와 신처, 안처와 색처, 안처와 성처, 안처와 향처, 안처와 미처, 안처와 촉처는 한 가지 온(색온), 두 가지 처, 두 가지 계에 포함된다. 얼마나 포함되지 않는가? 네 가지 온(명온), 열 가지 처, 열여섯 가지 계에 포함되지 않는다.

---

28. Cakkhāyatanañca manāyatanañca dvīhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Tīhi khandhehi dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

28. 안처와 의처는 두 가지 온(색온과 식온), 두 가지 처, 여덟 가지 계(안계와 칠심계)에 포함된다. 얼마나 포함되지 않는가? 세 가지 온(수온, 상온, 행온), 열 가지 처, 열 가지 계에 포함되지 않는다.

---

29. Cakkhāyatanañca dhammāyatanañca asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

29. 안처와 법처는 무위를 온의 분류에서 제외하면, 네 가지 온(색온, 수온, 상온, 행온), 두 가지 처, 두 가지 계(안계와 법계)에 포함된다. 얼마나 포함되지 않는가? 한 가지 온(식온), 열 가지 처, 열여섯 가지 계에 포함되지 않는다.

---

(Dukamūlakaṃ.)

(두 가지 근본)

---

30. Dvādasāyatanāni [Pg.7] katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitā? Dvādasāyatanāni asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

30. 십이처는 몇 가지 온, 몇 가지 처, 몇 가지 계에 포함되는가? 십이처는 무위를 온의 분류에서 제외하면 다섯 가지 온, 열두 가지 처, 열여덟 가지 계에 포함된다. 얼마나 포함되지 않는가? 어떠한 온이나 처나 계에도 포함되지 않는 것이 아니다.

---

(Dvādasakaṃ.)

(열두 가지)

---

3. Dhātu

3. 계

---

31. Cakkhudhātu katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitā? Cakkhudhātu ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

31. 안계는 몇 가지 온, 몇 가지 처, 몇 가지 계에 포함되는가? 안계는 한 가지 온(색온), 한 가지 처(안처), 한 가지 계(안계)에 포함된다. 얼마나 포함되지 않는가? 네 가지 온(명온), 열한 가지 처, 열일곱 가지 계에 포함되지 않는다.

---

32. Sotadhātu… ghānadhātu… jivhādhātu… kāyadhātu… rūpadhātu… saddadhātu… gandhadhātu… rasadhātu… phoṭṭhabbadhātu… cakkhuviññāṇadhātu… sotaviññāṇadhātu… ghānaviññāṇadhātu… jivhāviññāṇadhātu… kāyaviññāṇadhātu… manodhātu… manoviññāṇadhātu ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

32. 이계, 비계, 설계, 신계, 색계, 성계, 향계, 미계, 촉계, 안식계, 이식계, 비식계, 설식계, 신식계, 의계, 의식계는 한 가지 온(색온 또는 식온), 한 가지 처(해당 처), 한 가지 계(해당 계)에 포함된다. 얼마나 포함되지 않는가? 네 가지 온, 열한 가지 처, 열일곱 가지 계에 포함되지 않는다.

---

33. Dhammadhātu asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā catūhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

33. 법계는 무위를 온의 분류에서 제외하면, 네 가지 온(색온, 수온, 상온, 행온), 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)에 포함된다. 얼마나 포함되지 않는가? 한 가지 온(식온), 열한 가지 처, 열일곱 가지 계에 포함되지 않는다.

---

(Ekamūlakaṃ.)

(한 가지 근본)

---

34. Cakkhudhātu ca sotadhātu ca ekena khandhena dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Catūhi khandhehi dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

34. 안계와 이계는 한 가지 온(색온), 두 가지 처, 두 가지 계에 포함된다. 얼마나 포함되지 않는가? 네 가지 온(명온), 열 가지 처, 열여섯 가지 계에 포함되지 않는다.

---

35. Cakkhudhātu ca ghānadhātu ca… cakkhudhātu ca jivhādhātu ca… cakkhudhātu ca kāyadhātu ca… cakkhudhātu ca rūpadhātu ca… cakkhudhātu ca saddadhātu ca… cakkhudhātu [Pg.8] ca gandhadhātu ca… cakkhudhātu ca rasadhātu ca… cakkhudhātu ca phoṭṭhabbadhātu ca ekena khandhena dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Catūhi khandhehi dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

35. 안계(眼界)와 비계(鼻界)... 안계와 설계(舌界)... 안계와 신계(身界)... 안계와 색계(色界)... 안계와 성계(聲界)... 안계와 향계(香界)... 안계와 미계(味界)... 안계와 촉계(觸界)는 1온, 2처, 2계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 4온, 10처, 16계에 포함되지 않는다.

---

36. Cakkhudhātu ca cakkhuviññāṇadhātu ca dvīhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Tīhi khandhehi dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

36. 안계와 안식계(眼識界)는 2온, 2처, 2계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 3온, 10처, 16계에 포함되지 않는다.

---

37. Cakkhudhātu ca sotaviññāṇadhātu ca… cakkhudhātu ca ghānaviññāṇadhātu ca… cakkhudhātu ca jivhāviññāṇadhātu ca… cakkhudhātu ca kāyaviññāṇadhātu ca… cakkhudhātu ca manodhātu ca… cakkhudhātu ca manoviññāṇadhātu ca dvīhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Tīhi khandhehi dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

37. 안계와 이식계(耳識界)... 안계와 비식계(鼻識界)... 안계와 설식계(舌識界)... 안계와 신식계(身識界)... 안계와 마노계(意界)... 안계와 의식계(意識界)는 2온, 2처, 2계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 3온, 10처, 16계에 포함되지 않는다.

---

38. Cakkhudhātu ca dhammadhātu ca asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

38. 안계와 법계(法界)는 무위(열반)를 온에서 제외하면, 4온, 2처, 2계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 1온, 10처, 16계에 포함되지 않는다.

---

(Dukamūlakaṃ.)

(이구근본.)

---

39. Aṭṭhārasa dhātuyo katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitā? Aṭṭhārasa dhātuyo asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

39. 18계는 얼마나 많은 온, 얼마나 많은 처, 얼마나 많은 계에 포함되는가? 18계는 무위(열반)를 온에서 제외하면, 5온, 12처, 18계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 어떤 온으로도, 어떤 처로도, 어떤 계로도 포함되지 않는 것이 없다.

---

(Aṭṭhārasakaṃ.)

(18계 모음.)

---

4. Saccaṃ

4. 성제(聖諦)

---

40. Dukkhasaccaṃ katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitaṃ? Dukkhasaccaṃ pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitaṃ. Katihi asaṅgahitaṃ? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitaṃ.

40. 고성제(苦聖諦)는 얼마나 많은 온, 얼마나 많은 처, 얼마나 많은 계에 포함되는가? 고성제는 5온, 12처, 18계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 어떤 온으로도, 어떤 처로도, 어떤 계로도 포함되지 않는 것이 없다.

---

41. Samudayasaccaṃ [Pg.9]… maggasaccaṃ ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ. Katihi asaṅgahitaṃ? Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

41. 집성제(集聖諦)... 도성제(道聖諦)는 1온, 1처, 1계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 4온, 11처, 17계에 포함되지 않는다.

---

42. Nirodhasaccaṃ na kehici khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ. Katihi asaṅgahitaṃ? Pañcahi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

42. 멸성제(滅聖諦)는 어떤 온으로도 포함되지 않으며, 1처, 1계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 5온, 11처, 17계에 포함되지 않는다.

---

(Ekamūlakaṃ.)

(일구근본.)

---

43. Dukkhasaccañca samudayasaccañca pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

43. 고성제와 집성제는 5온, 12처, 18계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 어떤 온으로도, 어떤 처로도, 어떤 계로도 포함되지 않는 것이 없다.

---

44. Dukkhasaccañca maggasaccañca pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

44. 고성제와 도성제는 5온, 12처, 18계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 어떤 온으로도, 어떤 처로도, 어떤 계로도 포함되지 않는 것이 없다.

---

45. Dukkhasaccañca nirodhasaccañca asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

45. 고성제와 멸성제는 무위(열반)를 온에서 제외하면, 5온, 12처, 18계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 어떤 온으로도, 어떤 처로도, 어떤 계로도 포함되지 않는 것이 없다.

---

(Dukamūlakaṃ.)

(이구근본.)

---

46. Dukkhasaccañca samudayasaccañca maggasaccañca pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

46. 고성제와 집성제와 도성제는 5온, 12처, 18계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 어떤 온으로도, 어떤 처로도, 어떤 계로도 포함되지 않는 것이 없다.

---

47. Dukkhasaccañca samudayasaccañca nirodhasaccañca asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

47. 고성제와 집성제와 멸성제는 무위(열반)를 온에서 제외하면, 5온, 12처, 18계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 어떤 온으로도, 어떤 처로도, 어떤 계로도 포함되지 않는 것이 없다.

---

(Tikamūlakaṃ.)

(삼구근본.)

---

48. Dukkhasaccañca [Pg.10] samudayasaccañca maggasaccañca nirodhasaccañca asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

48. 고성제와 집성제와 도성제와 멸성제는 무위(열반)를 온에서 제외하면, 5온, 12처, 18계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 어떤 온으로도, 어떤 처로도, 어떤 계로도 포함되지 않는 것이 없다.

---

49. Cattāri saccāni katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitāni? Cattāri saccāni asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitāni. Katihi asaṅgahitāni? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitāni.

49. 네 가지 성제는 얼마나 많은 온, 얼마나 많은 처, 얼마나 많은 계에 포함되는가? 네 가지 성제는 무위(열반)를 온에서 제외하면, 5온, 12처, 18계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 어떤 온으로도, 어떤 처로도, 어떤 계로도 포함되지 않는 것이 없다.

---

(Catukkaṃ.)

(사구.)

---

5. Indriyaṃ

5. 기능[根]

---

50. Cakkhundriyaṃ katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitaṃ? Cakkhundriyaṃ ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ. Katihi asaṅgahitaṃ? Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

50. 안근(眼根)은 얼마나 많은 온, 얼마나 많은 처, 얼마나 많은 계에 포함되는가? 안근은 1온, 1처, 1계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 4온, 11처, 17계에 포함되지 않는다.

---

51. Sotindriyaṃ… ghānindriyaṃ… jivhindriyaṃ… kāyindriyaṃ… itthindriyaṃ … purisindriyaṃ ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ. Katihi asaṅgahitaṃ? Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

51. 이근(耳根)... 비근(鼻根)... 설근(舌根)... 신근(身根)... 여근(女根)... 남근(男根)은 1온, 1처, 1계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 4온, 11처, 17계에 포함되지 않는다.

---

52. Manindriyaṃ ekena khandhena ekenāyatanena sattahi dhātūhi saṅgahitaṃ. Katihi asaṅgahitaṃ? Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

52. 의근(意根)은 1온, 1처, 7계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 4온, 11처, 11계에 포함되지 않는다.

---

53. Jīvitindriyaṃ dvīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ. Katihi asaṅgahitaṃ? Tīhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

53. 명근(命根)은 2온, 1처, 1계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 3온, 11처, 17계에 포함되지 않는다.

---

54. Sukhindriyaṃ [Pg.11]… dukkhindriyaṃ… somanassindriyaṃ… domanassindriyaṃ… upekkhindriyaṃ… saddhindriyaṃ… vīriyindriyaṃ… satindriyaṃ… samādhindriyaṃ… paññindriyaṃ… anaññātaññassāmītindriyaṃ… aññindriyaṃ… aññātāvindriyaṃ ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ. Katihi asaṅgahitaṃ? Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

54. 낙근·고근·희근·우근·사근·신근·정진근·염근·정근·혜근·미지당지근·이지근·구지근은 1온, 1처, 1계로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 4온, 11처, 17계로 포함되지 않는다.

---

(Ekamūlakaṃ.)

(단일 근거.)

---

55. Cakkhundriyañca sotindriyañca ekena khandhena dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Catūhi khandhehi dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

55. 안근과 이근은 1온, 2처, 2계로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 4온, 10처, 16계로 포함되지 않는다.

---

56. Cakkhundriyañca ghānindriyañca… cakkhundriyañca jivhindriyañca… cakkhundriyañca kāyindriyañca… cakkhundriyañca itthindriyañca… cakkhundriyañca purisindriyañca ekena khandhena dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Catūhi khandhehi dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

56. 안근과 비근, 안근과 설근, 안근과 신근, 안근과 여근, 안근과 남근은 1온, 2처, 2계로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 4온, 10처, 16계로 포함되지 않는다.

---

57. Cakkhundriyañca manindriyañca dvīhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Tīhi khandhehi dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

57. 안근과 의근은 2온, 2처, 8계로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 3온, 10처, 10계로 포함되지 않는다.

---

58. Cakkhundriyañca jīvitindriyañca dvīhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Tīhi khandhehi dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

58. 안근과 명근은 2온, 2처, 2계로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 3온, 10처, 16계로 포함되지 않는다.

---

59. Cakkhundriyañca sukhindriyañca… cakkhundriyañca dukkhindriyañca… cakkhundriyañca somanassindriyañca… cakkhundriyañca domanassindriyañca… cakkhundriyañca upekkhindriyañca… cakkhundriyañca saddhindriyañca… cakkhundriyañca vīriyindriyañca… cakkhundriyañca satindriyañca… cakkhundriyañca samādhindriyañca… cakkhundriyañca paññindriyañca… cakkhundriyañca anaññātaññassāmītindriyañca… cakkhundriyañca aññindriyañca… cakkhundriyañca aññātāvindriyañca dvīhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Tīhi khandhehi dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

59. 안근과 낙근, 안근과 고근, 안근과 희근, 안근과 우근, 안근과 사근, 안근과 신근, 안근과 정진근, 안근과 염근, 안근과 정근, 안근과 혜근, 안근과 미지당지근, 안근과 이지근, 안근과 구지근은 2온, 2처, 2계로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 3온, 10처, 16계로 포함되지 않는다.

---

(Dukamūlakaṃ.)

(이중 근거.)

---

60. Bāvīsatindriyāni [Pg.12] katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitāni? Bāvīsatindriyāni catūhi khandhehi sattahāyatanehi terasahi dhātūhi saṅgahitāni. Katihi asaṅgahitāni? Ekena khandhena pañcahāyatanehi pañcahi dhātūhi asaṅgahitāni.

60. 22근은 몇 가지 온, 몇 가지 처, 몇 가지 계로 포함되는가? 22근은 4온, 7처, 13계로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 1온, 5처, 5계로 포함되지 않는다.

---

6. Paṭiccasamuppādādi

6. 연기(緣起) 등

---

61. Avijjā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

61. 무명은 1온, 1처, 1계로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 4온, 11처, 17계로 포함되지 않는다.

---

62. Avijjāpaccayā saṅkhārā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

62. 무명을 조건으로 한 행들은 1온, 1처, 1계로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 4온, 11처, 17계로 포함되지 않는다.

---

63. Saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ ekena khandhena ekenāyatanena sattahi dhātūhi saṅgahitaṃ. Katihi asaṅgahitaṃ? Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

63. 행을 조건으로 한 식은 1온, 1처, 7계로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 4온, 11처, 11계로 포함되지 않는다.

---

64. Viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi saṅgahitaṃ. Katihi asaṅgahitaṃ? Ekena khandhena ekenāyatanena sattahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

64. 식을 조건으로 한 명색은 4온, 11처, 11계로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 1온, 1처, 7계로 포함되지 않는다.

---

65. Nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ dvīhi khandhehi chahāyatanehi dvādasahi dhātūhi saṅgahitaṃ. Katihi asaṅgahitaṃ? Tīhi khandhehi chahāyatanehi chahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

65. 명색을 조건으로 한 육처는 2온, 6처, 12계로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 3온, 6처, 6계로 포함되지 않는다.

---

66. Saḷāyatanapaccayā phasso… phassapaccayā vedanā… vedanāpaccayā taṇhā… taṇhāpaccayā upādānaṃ… kammabhavo ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahito. Katihi asaṅgahito? Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahito.

66. 육처를 조건으로 한 촉, 촉을 조건으로 한 수, 수를 조건으로 한 애, 애를 조건으로 한 취, 업유는 1온, 1처, 1계로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 4온, 11처, 17계로 포함되지 않는다.

---

67. Upapattibhavo [Pg.13]… kāmabhavo… saññābhavo… pañcavokārabhavo pañcahi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi saṅgahito. Katihi asaṅgahito? Na kehici khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā asaṅgahito.

67. 생유, 욕계유, 유상유, 오온유는 5온, 11처, 17계로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 어떤 온으로도 포함되지 않는 것은 없으며, 1처, 1계로 포함되지 않는다.

---

68. Rūpabhavo pañcahi khandhehi pañcahāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahito. Katihi asaṅgahito? Na kehici khandhehi sattahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahito.

68. 색계유는 5온, 5처, 8계로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 어떤 온으로도 포함되지 않는 것은 없으며, 7처, 10계로 포함되지 않는다.

---

69. Arūpabhavo… nevasaññānāsaññābhavo… catuvokārabhavo catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahito. Katihi asaṅgahito? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahito.

69. 무색계유, 비상비비상유, 사온유는 4온, 2처, 2계로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 1온, 10처, 16계로 포함되지 않는다.

---

70. Asaññābhavo… ekavokārabhavo ekena khandhena dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahito. Katihi asaṅgahito? Catūhi khandhehi dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahito.

70. 무상유, 일온유는 1온, 2처, 2계로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 4온, 10처, 16계로 포함되지 않는다.

---

71. Jāti dvīhi khandhehi… jarā dvīhi khandhehi… maraṇaṃ dvīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ. Katihi asaṅgahitaṃ? Tīhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

71. 생은 2온으로, 노는 2온으로, 사는 2온과 1처, 1계로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 3온, 11처, 17계로 포함되지 않는다.

---

72. Soko… paridevo… dukkhaṃ… domanassaṃ… upāyāso… satipaṭṭhānaṃ… sammappadhānaṃ ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ. Katihi asaṅgahitaṃ? Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

72. 수·비·고·우·뇌·염처·정근은 1온, 1처, 1계로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 4온, 11처, 17계로 포함되지 않는다.

---

73. Iddhipādo dvīhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahito. Katihi asaṅgahito? Tīhi khandhehi dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahito.

73. 신족은 2온, 2처, 2계로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 3온, 10처, 16계로 포함되지 않는다.

---

74. Jhānaṃ dvīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitaṃ. Katihi asaṅgahitaṃ? Tīhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

74. 선은 2온, 1처, 1계로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 3온, 11처, 17계로 포함되지 않는다.

---

75. Appamaññā [Pg.14]… pañcindriyāni… pañca balāni… satta bojjhaṅgā… ariyo aṭṭhaṅgiko maggo… phasso… vedanā… saññā… cetanā… adhimokkho… manasikāro ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahito. Katihi asaṅgahito? Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahito.

75. 무량과... 다섯 가지 기능, 다섯 가지 힘, 일곱 가지 깨달음의 요소, 고귀한 여덟 가지 구성 요소를 가진 길, 접촉, 느낌, 인식, 의도, 확신, 주의는 한 가지 무더기(행온), 한 가지 감각장소(법처), 한 가지 요소(법계)에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 네 가지 무더기, 열한 가지 감각장소, 열일곱 가지 요소에 포함되지 않는다.

---

76. Cittaṃ ekena khandhena ekenāyatanena sattahi dhātūhi saṅgahitaṃ. Katihi asaṅgahitaṃ? Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi asaṅgahitaṃ.

76. 마음은 한 가지 무더기(식온), 한 가지 감각장소(마처), 일곱 가지 요소(칠식계)에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 네 가지 무더기, 열한 가지 감각장소, 열일곱 가지 요소에 포함되지 않는다.

---

7. Tikaṃ

7. 삼법

---

77. Kusalā dhammā… akusalā dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitā? Kusalā dhammā… akusalā dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

77. 유익한 법들과 해로운 법들은 몇 가지 무더기, 몇 가지 감각장소, 몇 가지 요소에 포함되는가? 유익한 법들과 해로운 법들은 네 가지 무더기(명온), 두 가지 감각장소(마처, 법처), 두 가지 요소(의식계, 법계)에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 한 가지 무더기(색온), 열 가지 감각장소, 열여섯 가지 요소에 포함되지 않는다.

---

78. Abyākatā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

78. 무기법들은 무위(열반)를 무더기에서 제외하면, 다섯 가지 무더기, 열두 가지 감각장소, 열여덟 가지 요소에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 어떤 무더기, 어떤 감각장소, 어떤 요소에도 포함되지 않는 것이 없다.

---

79. Sukhāya vedanāya sampayuttā dhammā… dukkhāya vedanāya sampayuttā dhammā tīhi khandhehi dvīhāyatanehi tīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Dvīhi khandhehi dasahāyatanehi pannarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

79. 즐거운 느낌과 결합한 법들과 괴로운 느낌과 결합한 법들은 세 가지 무더기, 두 가지 감각장소, 세 가지 요소에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 두 가지 무더기, 열 가지 감각장소, 열다섯 가지 요소에 포함되지 않는다.

---

80. Adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā dhammā tīhi khandhehi dvīhāyatanehi sattahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Dvīhi khandhehi dasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi asaṅgahitā.

80. 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌과 결합한 법들은 세 가지 무더기, 두 가지 감각장소, 일곱 가지 요소에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 두 가지 무더기, 열 가지 감각장소, 열한 가지 요소에 포함되지 않는다.

---

81. Vipākā [Pg.15] dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

81. 과보인 법들은 네 가지 무더기, 두 가지 감각장소, 여덟 가지 요소에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 한 가지 무더기, 열 가지 감각장소, 열 가지 요소에 포함되지 않는다.

---

82. Vipākadhammadhammā… saṃkiliṭṭhasaṃkilesikā dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

82. 과보를 낳는 성질을 가진 법들과 오염되었고 오염의 대상이 되는 법들은 네 가지 무더기, 두 가지 감각장소, 두 가지 요소에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 한 가지 무더기, 열 가지 감각장소, 열여섯 가지 요소에 포함되지 않는다.

---

83. Nevavipākanavipākadhammadhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi terasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi pañcahi dhātūhi asaṅgahitā.

83. 과보도 아니고 과보를 낳는 성질을 가진 것도 아닌 법들은 무위(열반)를 무더기에서 제외하면, 다섯 가지 무더기, 열두 가지 감각장소, 열세 가지 요소에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 어떤 무더기, 어떤 감각장소에도 포함되지 않는 것이 없으며, 다섯 가지 요소에 포함되지 않는다.

---

84. Upādinnupādāniyā dhammā pañcahi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā asaṅgahitā.

84. 업에 의해 집착된 것이고 집착의 대상이 되는 법들은 다섯 가지 무더기, 열한 가지 감각장소, 열일곱 가지 요소에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 어떤 무더기에도 포함되지 않는 것이 없으며, 한 가지 감각장소, 한 가지 요소에 포함되지 않는다.

---

85. Anupādinnupādāniyā dhammā pañcahi khandhehi sattahāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi pañcahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

85. 업에 의해 집착된 것은 아니나 집착의 대상이 되는 법들은 다섯 가지 무더기, 일곱 가지 감각장소, 여덟 가지 요소에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 어떤 무더기에도 포함되지 않는 것이 없으며, 다섯 가지 감각장소, 열 가지 요소에 포함되지 않는다.

---

86. Anupādinnaanupādāniyā dhammā… asaṃkiliṭṭhaasaṃkilesikā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

86. 업에 의해 집착된 것도 아니고 집착의 대상도 아닌 법들과 오염되지 않았고 오염의 대상도 아닌 법들은 무위(열반)를 무더기에서 제외하면, 네 가지 무더기, 두 가지 감각장소, 두 가지 요소에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 한 가지 무더기, 열 가지 감각장소, 열여섯 가지 요소에 포함되지 않는다.

---

87. Asaṃkiliṭṭhasaṃkilesikā dhammā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

87. 오염되지 않았으나 오염의 대상이 되는 법들은 다섯 가지 무더기, 열두 가지 감각장소, 열여덟 가지 요소에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 어떤 무더기, 어떤 감각장소, 어떤 요소에도 포함되지 않는 것이 없다.

---

88. Savitakkasavicārā dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi tīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi pannarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

88. 일으킨 생각과 지속적 고찰이 있는 법들은 네 가지 무더기, 두 가지 감각장소, 세 가지 요소에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 한 가지 무더기, 열 가지 감각장소, 열다섯 가지 요소에 포함되지 않는다.

---

89. Avitakkavicāramattā [Pg.16] dhammā… pītisahagatā dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

89. 일으킨 생각은 없고 지속적 고찰만 있는 법들과 희열과 함께하는 법들은 네 가지 무더기, 두 가지 감각장소, 두 가지 요소에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 한 가지 무더기, 열 가지 감각장소, 열여섯 가지 요소에 포함되지 않는다.

---

90. Avitakkaavicārā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi ekāya dhātuyā asaṅgahitā.

90. 일으킨 생각도 없고 지속적 고찰도 없는 법들은 무위(열반)를 무더기에서 제외하면, 다섯 가지 무더기, 열두 가지 감각장소, 열일곱 가지 요소에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 어떤 무더기, 어떤 감각장소에도 포함되지 않는 것이 없으며, 한 가지 요소에 포함되지 않는다.

---

91. Sukhasahagatā dhammā tīhi khandhehi dvīhāyatanehi tīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Dvīhi khandhehi dasahāyatanehi pannarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

91. 즐거움과 함께하는 법들은 세 가지 무더기, 두 가지 감각장소, 세 가지 요소에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 두 가지 무더기, 열 가지 감각장소, 열다섯 가지 요소에 포함되지 않는다.

---

92. Upekkhāsahagatā dhammā tīhi khandhehi dvīhāyatanehi sattahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Dvīhi khandhehi dasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi asaṅgahitā.

92. 평온과 함께하는 법들은 세 가지 무더기, 두 가지 감각장소, 일곱 가지 요소에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 두 가지 무더기, 열 가지 감각장소, 열한 가지 요소에 포함되지 않는다.

---

93. Dassanena pahātabbā dhammā… bhāvanāya pahātabbā dhammā… dassanena pahātabbahetukā dhammā… bhāvanāya pahātabbahetukā dhammā… ācayagāmino dhammā… apacayagāmino dhammā… sekkhā dhammā… asekkhā dhammā… mahaggatā dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

93. 견도에 의해 버려지는 법들, 수도에 의해 버려지는 법들, 견도에 의해 버려지는 원인을 가진 법들, 수도에 의해 버려지는 원인을 가진 법들, 쌓음으로 인도하는 법들, 쌓음의 해체로 인도하는 법들, 유학의 법들, 무학의 법들, 고귀한 법들은 네 가지 무더기, 두 가지 감각장소, 두 가지 요소에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 한 가지 무더기, 열 가지 감각장소, 열여섯 가지 요소에 포함되지 않는다.

---

94. Neva dassanena na bhāvanāya pahātabbā dhammā… neva dassanena na bhāvanāya pahātabbahetukā dhammā… nevācayagāmināpacayagāmino dhammā… nevasekkhanāsekkhā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

94. 견도에 의해서도 수도에 의해서도 버려지지 않는 법들, 견도에 의해서도 수도에 의해서도 버려지지 않는 원인을 가진 법들, 쌓음으로 인도하는 것도 아니고 쌓음의 해체로 인도하는 것도 아닌 법들, 유학의 법도 아니고 무학의 법도 아닌 법들은 무위(열반)를 무더기에서 제외하면, 다섯 가지 무더기, 열두 가지 감각장소, 열여덟 가지 요소에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 어떤 무더기, 어떤 감각장소, 어떤 요소에도 포함되지 않는 것이 없다.

---

95. Parittā dhammā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

95. 보잘것없는 법들은 다섯 가지 무더기, 열두 가지 감각장소, 열여덟 가지 요소에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 어떤 무더기, 어떤 감각장소, 어떤 요소에도 포함되지 않는 것이 없다.

---

96. Appamāṇā [Pg.17] dhammā… paṇītā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

96. 무량한 법들과 수승한 법들은 무위(열반)를 무더기에서 제외하면, 네 가지 무더기, 두 가지 감각장소, 두 가지 요소에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 한 가지 무더기, 열 가지 감각장소, 열여섯 가지 요소에 포함되지 않는다.

---

97. Parittārammaṇā dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

97. 작은 대상을 가진 법들은 네 가지 무더기, 두 가지 장소, 여덟 가지 요소로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 한 가지 무더기, 열 가지 장소, 열 가지 요소로 포함되지 않는다.

---

98. Mahaggatārammaṇā dhammā… appamāṇārammaṇā dhammā… hīnā dhammā… micchattaniyatā dhammā… sammattaniyatā dhammā… maggārammaṇā dhammā… maggahetukā dhammā… maggādhipatino dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

98. 고귀한 대상을 가진 법들… 무량한 대상을 가진 법들… 저열한 법들… 그릇됨이 결정된 법들… 올바름이 결정된 법들… 도를 대상으로 하는 법들… 도를 원인으로 하는 법들… 도를 증상으로 하는 법들은 네 가지 무더기, 두 가지 장소, 두 가지 요소로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 한 가지 무더기, 열 가지 장소, 열 여섯 가지 요소로 포함되지 않는다.

---

99. Majjhimā dhammā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

99. 중간의 법들은 다섯 가지 무더기, 열두 가지 장소, 열여덟 가지 요소로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 어떤 무더기로도, 어떤 장소로도, 어떤 요소로도 포함되지 않는 것이 없다.

---

100. Aniyatā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

100. 결정되지 않은 법들은 무위(열반)를 무더기에서 제외하고, 다섯 가지 무더기, 열두 가지 장소, 열여덟 가지 요소로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 어떤 무더기로도, 어떤 장소로도, 어떤 요소로도 포함되지 않는 것이 없다.

---

101. Uppannā dhammā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

101. 일어난 법들은 다섯 가지 무더기, 열두 가지 장소, 열여덟 가지 요소로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 어떤 무더기로도, 어떤 장소로도, 어떤 요소로도 포함되지 않는 것이 없다.

---

102. Anuppannā dhammā pañcahi khandhehi sattahāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi pañcahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

102. 일어나지 않은 법들은 다섯 가지 무더기, 일곱 가지 장소, 여덟 가지 요소로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 어떤 무더기로도 포함되지 않는 것이 없으며, 다섯 가지 장소, 열 가지 요소로 포함되지 않는다.

---

103. Uppādino [Pg.18] dhammā pañcahi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā asaṅgahitā.

103. 장차 일어날 법들은 다섯 가지 무더기, 열한 가지 장소, 열일곱 가지 요소로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 어떤 무더기로도 포함되지 않는 것이 없으며, 한 가지 장소, 한 가지 요소로 포함되지 않는다.

---

104. Atītā dhammā… anāgatā dhammā… paccuppannā dhammā… ajjhattā dhammā… ajjhattabahiddhā dhammā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

104. 과거의 법들… 미래의 법들… 현재의 법들… 내적인 법들… 내외적인 법들은 다섯 가지 무더기, 열두 가지 장소, 열여덟 가지 요소로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 어떤 무더기로도, 어떤 장소로도, 어떤 요소로도 포함되지 않는 것이 없다.

---

105. Bahiddhā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

105. 외적인 법들은 무위(열반)를 무더기에서 제외하고, 다섯 가지 무더기, 열두 가지 장소, 열여덟 가지 요소로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 어떤 무더기로도, 어떤 장소로도, 어떤 요소로도 포함되지 않는 것이 없다.

---

106. Atītārammaṇā dhammā… anāgatārammaṇā dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

106. 과거를 대상으로 하는 법들… 미래를 대상으로 하는 법들은 네 가지 무더기, 두 가지 장소, 두 가지 요소로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 한 가지 무더기, 열 가지 장소, 열여섯 가지 요소로 포함되지 않는다.

---

107. Paccuppannārammaṇā dhammā… ajjhattārammaṇā dhammā… bahiddhārammaṇā dhammā… ajjhattabahiddhārammaṇā dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

107. 현재를 대상으로 하는 법들… 내적인 법을 대상으로 하는 법들… 외적인 법을 대상으로 하는 법들… 내외적인 법을 대상으로 하는 법들은 네 가지 무더기, 두 가지 장소, 여덟 가지 요소로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 한 가지 무더기, 열 가지 장소, 열 가지 요소로 포함되지 않는다.

---

108. Sanidassanasappaṭighā dhammā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

108. 볼 수 있고 마주침이 있는 법들은 한 가지 무더기, 한 가지 장소, 한 가지 요소로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 네 가지 무더기, 열한 가지 장소, 열일곱 가지 요소로 포함되지 않는다.

---

109. Anidassanasappaṭighā dhammā ekena khandhena navahāyatanehi navahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Catūhi khandhehi tīhāyatanehi navahi dhātūhi asaṅgahitā.

109. 볼 수 없고 마주침이 있는 법들은 한 가지 무더기, 아홉 가지 장소, 아홉 가지 요소로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 네 가지 무더기, 세 가지 장소, 아홉 가지 요소로 포함되지 않는다.

---

110. Anidassanaappaṭighā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi, dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

110. 볼 수 없고 마주침도 없는 법들은 무위(열반)를 무더기에서 제외하고, 다섯 가지 무더기, 두 가지 장소, 여덟 가지 요소로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 어떤 무더기로도 포함되지 않는 것이 없으며, 열 가지 장소, 열 가지 요소로 포함되지 않는다.

---

8. Dukaṃ

8. 이법(二法)

---

111. Hetū [Pg.19] dhammā… hetū ceva sahetukā ca dhammā… hetū ceva hetusampayuttā ca dhammā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

111. 원인인 법들… 원인이면서 원인을 가진 법들… 원인이면서 원인과 상응하는 법들은 한 가지 무더기, 한 가지 장소, 한 가지 요소로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 네 가지 무더기, 열한 가지 장소, 열일곱 가지 요소로 포함되지 않는다.

---

112. Na hetū dhammā… ahetukā dhammā… hetuvippayuttā dhammā… na hetū ahetukā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

112. 원인이 아닌 법들… 원인이 없는 법들… 원인과 상응하지 않는 법들… 원인이 아니면서 원인이 없는 법들은 무위(열반)를 무더기에서 제외하고, 다섯 가지 무더기, 열두 가지 장소, 열여덟 가지 요소로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 어떤 무더기로도, 어떤 장소로도, 어떤 요소로도 포함되지 않는 것이 없다.

---

113. Sahetukā dhammā… hetusampayuttā dhammā… sahetukā ceva na ca hetū dhammā… hetusampayuttā ceva na ca hetū dhammā… na hetū sahetukā dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

113. 원인을 가진 법들… 원인과 상응하는 법들… 원인을 가지면서 원인은 아닌 법들… 원인과 상응하면서 원인은 아닌 법들… 원인은 아니면서 원인을 가진 법들은 네 가지 무더기, 두 가지 장소, 두 가지 요소로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 한 가지 무더기, 열 가지 장소, 열여섯 가지 요소로 포함되지 않는다.

---

114. Sappaccayā dhammā… saṅkhatā dhammā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

114. 조건이 있는 법들… 형성된 법들은 다섯 가지 무더기, 열두 가지 장소, 열여덟 가지 요소로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 어떤 무더기로도, 어떤 장소로도, 어떤 요소로도 포함되지 않는 것이 없다.

---

115. Appaccayā dhammā… asaṅkhatā dhammā na kehici khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Pañcahi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

115. 조건이 없는 법들… 형성되지 않은 법들은 어떤 무더기로도 포함되지 않으며, 한 가지 장소, 한 가지 요소로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 다섯 가지 무더기, 열한 가지 장소, 열일곱 가지 요소로 포함되지 않는다.

---

116. Sanidassanā dhammā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

116. 볼 수 있는 법들은 한 가지 무더기, 한 가지 장소, 한 가지 요소로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 네 가지 무더기, 열한 가지 장소, 열일곱 가지 요소로 포함되지 않는다.

---

117. Anidassanā [Pg.20] dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi, ekenāyatanena ekāya dhātuyā asaṅgahitā.

117. 볼 수 없는 법들은 무위(열반)를 무더기에서 제외하고, 다섯 가지 무더기, 열한 가지 장소, 열일곱 가지 요소로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 어떤 무더기로도 포함되지 않는 것이 없으며, 한 가지 장소, 한 가지 요소로 포함되지 않는다.

---

118. Sappaṭighā dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi asaṅgahitā.

118. 마주침이 있는 법들은 한 가지 무더기, 열 가지 장소, 열 가지 요소로 포함된다. 몇 가지로 포함되지 않는가? 네 가지 무더기, 두 가지 장소, 여덟 가지 요소로 포함되지 않는다.

---

119. Appaṭighā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi, dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

119. 부딪침이 없는 법들은 무위를 무더기에서 제외하면, 다섯 가지 무더기, 두 가지 처(마나야타나, 담마야타나), 여덟 가지 계(7식계, 담마계)에 포섭된다. 얼마나 포섭되지 않는가? 어떤 무더기로도 포섭되지 않는 것이 없으며, 열 가지 처, 열 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

120. Rūpino dhammā ekena khandhena ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi asaṅgahitā.

120. 색법들은 한 가지 무더기(색온), 열한 가지 처, 열한 가지 계에 포섭된다. 얼마나 포섭되지 않는가? 네 가지 무더기, 한 가지 처, 일곱 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

121. Arūpino dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

121. 비색법(명법)들은 무위를 무더기에서 제외하면, 네 가지 무더기, 두 가지 처, 여덟 가지 계에 포섭된다. 얼마나 포섭되지 않는가? 한 가지 무더기, 열 가지 처, 열 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

122. Lokiyā dhammā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

122. 세간의 법들은 다섯 가지 무더기, 열두 가지 처, 열여덟 가지 계에 포섭된다. 얼마나 포섭되지 않는가? 어떤 무더기로도, 어떤 처로도, 어떤 계로도 포섭되지 않는 것이 없다.

---

123. Lokuttarā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

123. 출세간의 법들은 무위를 무더기에서 제외하면, 네 가지 무더기, 두 가지 처, 두 가지 계에 포섭된다. 얼마나 포섭되지 않는가? 한 가지 무더기, 열 가지 처, 열여섯 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

124. Kenaci viññeyyā dhammā… kenaci na viññeyyā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

124. 어떤 것에 의해 알아지는 법들과 어떤 것에 의해 알아지지 않는 법들은 무위를 무더기에서 제외하면, 다섯 가지 무더기, 열두 가지 처, 열여덟 가지 계에 포섭된다. 얼마나 포섭되지 않는가? 어떤 무더기로도, 어떤 처로도, 어떤 계로도 포섭되지 않는 것이 없다.

---

125. Āsavā [Pg.21] dhammā… āsavā ceva sāsavā ca dhammā… āsavā ceva āsavasampayuttā ca dhammā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

125. 번뇌인 법들, 번뇌이면서 번뇌의 대상인 법들, 번뇌이면서 번뇌와 결합된 법들은 한 가지 무더기(행온), 한 가지 처(담마야타나), 한 가지 계(담마계)에 포섭된다. 얼마나 포섭되지 않는가? 네 가지 무더기, 열한 가지 처, 열일곱 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

126. No āsavā dhammā… āsavavippayuttā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

126. 번뇌가 아닌 법들, 번뇌와 결합되지 않은 법들은 무위를 무더기에서 제외하면, 다섯 가지 무더기, 열두 가지 처, 열여덟 가지 계에 포섭된다. 얼마나 포섭되지 않는가? 어떤 무더기로도, 어떤 처로도, 어떤 계로도 포섭되지 않는 것이 없다.

---

127. Sāsavā dhammā… sāsavā ceva no ca āsavā dhammā… āsavavippayuttā sāsavā dhammā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

127. 번뇌의 대상인 법들, 번뇌의 대상이면서 번뇌는 아닌 법들, 번뇌와 결합되지 않았으면서 번뇌의 대상인 법들은 다섯 가지 무더기, 열두 가지 처, 열여덟 가지 계에 포섭된다. 얼마나 포섭되지 않는가? 어떤 무더기로도, 어떤 처로도, 어떤 계로도 포섭되지 않는 것이 없다.

---

128. Anāsavā dhammā… āsavavippayuttā anāsavā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

128. 번뇌의 대상이 아닌 법들, 번뇌와 결합되지 않았고 번뇌의 대상도 아닌 법들은 무위를 무더기에서 제외하면, 네 가지 무더기, 두 가지 처, 두 가지 계에 포섭된다. 얼마나 포섭되지 않는가? 한 가지 무더기, 열 가지 처, 열여섯 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

129. Āsavasampayuttā dhammā… āsavasampayuttā ceva no ca āsavā dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

129. 번뇌와 결합된 법들, 번뇌와 결합되었으나 번뇌는 아닌 법들은 네 가지 무더기, 두 가지 처, 두 가지 계에 포섭된다. 얼마나 포섭되지 않는가? 한 가지 무더기, 열 가지 처, 열여섯 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

130. Saṃyojanā dhammā… ganthā dhammā… oghā dhammā… yogā dhammā… nīvaraṇā dhammā… parāmāsā dhammā… parāmāsā ceva parāmaṭṭhā ca dhammā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

130. 족쇄인 법들, 매듭인 법들, 폭류인 법들, 멍에인 법들, 장애인 법들, 취착인 법들, 취착이면서 취착의 대상인 법들은 한 가지 무더기(행온), 한 가지 처(담마야타나), 한 가지 계(담마계)에 포섭된다. 얼마나 포섭되지 않는가? 네 가지 무더기, 열한 가지 처, 열일곱 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

131. No parāmāsā dhammā… parāmāsavippayuttā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā[Pg.22]. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

131. 취착이 아닌 법들, 취착과 결합되지 않은 법들은 무위를 무더기에서 제외하면, 다섯 가지 무더기, 열두 가지 처, 열여덟 가지 계에 포섭된다. 얼마나 포섭되지 않는가? 어떤 무더기로도, 어떤 처로도, 어떤 계로도 포섭되지 않는 것이 없다.

---

132. Parāmaṭṭhā dhammā… parāmaṭṭhā ceva no ca parāmāsā dhammā… parāmāsavippayuttā parāmaṭṭhā dhammā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

132. 취착의 대상인 법들, 취착의 대상이면서 취착은 아닌 법들, 취착과 결합되지 않았으면서 취착의 대상인 법들은 다섯 가지 무더기, 열두 가지 처, 열여덟 가지 계에 포섭된다. 얼마나 포섭되지 않는가? 어떤 무더기로도, 어떤 처로도, 어떤 계로도 포섭되지 않는 것이 없다.

---

133. Aparāmaṭṭhā dhammā… parāmāsavippayuttā aparāmaṭṭhā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

133. 취착의 대상이 아닌 법들, 취착과 결합되지 않았고 취착의 대상도 아닌 법들은 무위를 무더기에서 제외하면, 네 가지 무더기, 두 가지 처, 두 가지 계에 포섭된다. 얼마나 포섭되지 않는가? 한 가지 무더기, 열 가지 처, 열여섯 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

134. Parāmāsasampayuttā dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

134. 취착과 결합된 법들은 네 가지 무더기, 두 가지 처, 두 가지 계에 포섭된다. 얼마나 포섭되지 않는가? 한 가지 무더기, 열 가지 처, 열여섯 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

135. Sārammaṇā dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

135. 대상을 가지는 법들은 네 가지 무더기, 두 가지 처, 여덟 가지 계에 포섭된다. 얼마나 포섭되지 않는가? 한 가지 무더기, 열 가지 처, 열 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

136. Anārammaṇā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā ekena khandhena ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi asaṅgahitā.

136. 대상을 가지지 않는 법들은 무위를 무더기에서 제외하면, 한 가지 무더기(색온), 열한 가지 처, 열한 가지 계에 포섭된다. 얼마나 포섭되지 않는가? 네 가지 무더기, 한 가지 처, 일곱 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

137. Cittā dhammā ekena khandhena ekenāyatanena sattahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi asaṅgahitā.

137. 마음인 법들은 한 가지 무더기(식온), 한 가지 처(마나야타나), 일곱 가지 계에 포섭된다. 얼마나 포섭되지 않는가? 네 가지 무더기, 열한 가지 처, 열한 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

138. No cittā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena ekenāyatanena sattahi dhātūhi asaṅgahitā.

138. 마음이 아닌 법들은 무위를 무더기에서 제외하면, 네 가지 무더기, 열한 가지 처, 열한 가지 계에 포섭된다. 얼마나 포섭되지 않는가? 한 가지 무더기(식온), 한 가지 처(마나야타나), 일곱 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

139. Cetasikā [Pg.23] dhammā… cittasampayuttā dhammā… cittasaṃsaṭṭhā dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Dvīhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

139. 마음부수 법들, 마음과 결합된 법들, 마음과 뒤섞인 법들은 세 가지 무더기(수온, 상온, 행온), 한 가지 처(담마야타나), 한 가지 계(담마계)에 포섭된다. 얼마나 포섭되지 않는가? 두 가지 무더기(색온, 식온), 열한 가지 처, 열일곱 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

140. Acetasikā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā dvīhi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Tīhi khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

140. 마음부수가 아닌 법들은 무위를 무더기에서 제외하면, 두 가지 무더기(색온, 식온), 열두 가지 처, 열여덟 가지 계에 포섭된다. 얼마나 포섭되지 않는가? 세 가지 무더기(수온, 상온, 행온)로 포섭되지 않으며, 어떤 처로도, 어떤 계로도 포섭되지 않는 것이 없다.

---

141. Cittavippayuttā dhammā… cittavisaṃsaṭṭhā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā ekena khandhena ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi asaṅgahitā.

141. 마음과 결합하지 않은 법들 ... 마음과 분리된 법들은 무위(열반)를 무더기에서 제외하고, 한 가지 무더기, 열한 가지 처, 열한 가지 계로 포섭된다. 몇 가지로 포섭되지 않는가? 네 가지 무더기, 한 가지 처, 일곱 가지 계로 포섭되지 않는다.

---

142. Cittasamuṭṭhānā dhammā catūhi khandhehi chahāyatanehi chahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena chahāyatanehi dvādasahi dhātūhi asaṅgahitā.

142. 마음에서 생긴 법들은 네 가지 무더기, 여섯 가지 처, 여섯 가지 계로 포섭된다. 몇 가지로 포섭되지 않는가? 한 가지 무더기, 여섯 가지 처, 열두 가지 계로 포섭되지 않는다.

---

143. No cittasamuṭṭhānā dhammā… no cittasahabhuno dhammā… no cittānuparivattino dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā dvīhi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Tīhi khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

143. 마음에서 생기지 않은 법들 ... 마음과 함께 생기지 않는 법들 ... 마음을 따라 일어나는 것이 아닌 법들은 무위(열반)를 무더기에서 제외하고, 두 가지 무더기, 열두 가지 처, 열여덟 가지 계로 포섭된다. 몇 가지로 포섭되지 않는가? 세 가지 무더기로 포섭되지 않으며, 어떤 처로도, 어떤 계로도 포섭되지 않는 것이 아니다.

---

144. Cittasahabhuno dhammā… cittānuparivattino dhammā catūhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

144. 마음과 함께 일어나는 법들 ... 마음을 따라 일어나는 법들은 네 가지 무더기, 한 가지 처, 한 가지 계로 포섭된다. 몇 가지로 포섭되지 않는가? 한 가지 무더기, 열한 가지 처, 열일곱 가지 계로 포섭되지 않는다.

---

145. Cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānā dhammā… cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhuno dhammā… cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivattino dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Dvīhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

145. 마음과 섞여서 마음에서 생긴 법들 ... 마음과 섞여서 마음에서 생기고 마음과 함께 일어나는 법들 ... 마음과 섞여서 마음에서 생기고 마음을 따라 일어나는 법들은 세 가지 무더기, 한 가지 처, 한 가지 계로 포섭된다. 몇 가지로 포섭되지 않는가? 두 가지 무더기, 열한 가지 처, 열일곱 가지 계로 포섭되지 않는다.

---

146. No [Pg.24] cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānā dhammā… no cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhuno dhammā… no cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivattino dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā dvīhi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Tīhi khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

146. 마음과 섞여서 마음에서 생긴 것이 아닌 법들 ... 마음과 섞여서 마음에서 생기고 마음과 함께 일어나는 것이 아닌 법들 ... 마음과 섞여서 마음에서 생기고 마음을 따라 일어나는 것이 아닌 법들은 무위(열반)를 무더기에서 제외하고, 두 가지 무더기, 열두 가지 처, 열여덟 가지 계로 포섭된다. 몇 가지로 포섭되지 않는가? 세 가지 무더기로 포섭되지 않으며, 어떤 처로도, 어떤 계로도 포섭되지 않는 것이 아니다.

---

147. Ajjhattikā dhammā dvīhi khandhehi chahāyatanehi dvādasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Tīhi khandhehi chahāyatanehi chahi dhātūhi asaṅgahitā.

147. 안의(내적인) 법들은 두 가지 무더기, 여섯 가지 처, 열두 가지 계로 포섭된다. 몇 가지로 포섭되지 않는가? 세 가지 무더기, 여섯 가지 처, 여섯 가지 계로 포섭되지 않는다.

---

148. Bāhirā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā catūhi khandhehi chahāyatanehi chahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena chahāyatanehi dvādasahi dhātūhi asaṅgahitā.

148. 밖의(외적인) 법들은 무위(열반)를 무더기에서 제외하고, 네 가지 무더기, 여섯 가지 처, 여섯 가지 계로 포섭된다. 몇 가지로 포섭되지 않는가? 한 가지 무더기, 여섯 가지 처, 열두 가지 계로 포섭되지 않는다.

---

149. Upādā dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi asaṅgahitā.

149. 파생된 법들은 한 가지 무더기, 열 가지 처, 열 가지 계로 포섭된다. 몇 가지로 포섭되지 않는가? 네 가지 무더기, 두 가지 처, 여덟 가지 계로 포섭되지 않는다.

---

150. No upādā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi tīhāyatanehi navahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi navahāyatanehi navahi dhātūhi asaṅgahitā.

150. 파생된 것이 아닌 법들은 무위(열반)를 무더기에서 제외하고, 다섯 가지 무더기, 세 가지 처, 아홉 가지 계로 포섭된다. 몇 가지로 포섭되지 않는가? 어떤 무더기로도 포섭되지 않는 것이 아니며, 아홉 가지 처, 아홉 가지 계로 포섭되지 않는다.

---

151. Upādinnā dhammā pañcahi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā asaṅgahitā.

151. 업에 의해 집수된 법들은 다섯 가지 무더기, 열한 가지 처, 열일곱 가지 계로 포섭된다. 몇 가지로 포섭되지 않는가? 어떤 무더기로도 포섭되지 않는 것이 아니며, 한 가지 처, 한 가지 계로 포섭되지 않는다.

---

152. Anupādinnā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi sattahāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi pañcahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

152. 업에 의해 집수되지 않은 법들은 무위(열반)를 무더기에서 제외하고, 다섯 가지 무더기, 일곱 가지 처, 여덟 가지 계로 포섭된다. 몇 가지로 포섭되지 않는가? 어떤 무더기로도 포섭되지 않는 것이 아니며, 다섯 가지 처, 열 가지 계로 포섭되지 않는다.

---

153. Upādānā dhammā… kilesā dhammā… kilesā ceva saṃkilesikā ca dhammā… kilesā ceva saṃkiliṭṭhā ca dhammā… kilesā ceva kilesasampayuttā ca dhammā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā [Pg.25] saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

153. 취착인 법들 ... 번뇌인 법들 ... 번뇌이면서 오염의 대상이 되는 법들 ... 번뇌이면서 오염된 법들 ... 번뇌이면서 번뇌와 결합한 법들은 한 가지 무더기, 한 가지 처, 한 가지 계로 포섭된다. 몇 가지로 포섭되지 않는가? 네 가지 무더기, 열한 가지 처, 열일곱 가지 계로 포섭되지 않는다.

---

154. No kilesā dhammā… asaṃkiliṭṭhā dhammā… kilesavippayuttā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

154. 번뇌가 아닌 법들 ... 오염되지 않은 법들 ... 번뇌와 결합하지 않은 법들은 무위(열반)를 무더기에서 제외하고, 다섯 가지 무더기, 열두 가지 처, 열여덟 가지 계로 포섭된다. 몇 가지로 포섭되지 않는가? 어떤 무더기로도, 어떤 처로도, 어떤 계로도 포섭되지 않는 것이 아니다.

---

155. Saṃkilesikā dhammā… saṃkilesikā ceva no ca kilesā dhammā… kilesavippayuttā saṃkilesikā dhammā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

155. 오염의 대상이 되는 법들 ... 오염의 대상이 되면서 번뇌는 아닌 법들 ... 번뇌와 결합하지 않았으나 오염의 대상이 되는 법들은 다섯 가지 무더기, 열두 가지 처, 열여덟 가지 계로 포섭된다. 몇 가지로 포섭되지 않는가? 어떤 무더기로도, 어떤 처로도, 어떤 계로도 포섭되지 않는 것이 아니다.

---

156. Asaṃkilesikā dhammā… kilesavippayuttā asaṃkilesikā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

156. 오염의 대상이 되지 않는 법들 ... 번뇌와 결합하지 않고 오염의 대상도 되지 않는 법들은 무위(열반)를 무더기에서 제외하고, 네 가지 무더기, 두 가지 처, 두 가지 계로 포섭된다. 몇 가지로 포섭되지 않는가? 한 가지 무더기, 열 가지 처, 열여섯 가지 계로 포섭되지 않는다.

---

157. Saṃkiliṭṭhā dhammā… kilesasampayuttā dhammā… saṃkiliṭṭhā ceva no ca kilesā dhammā… kilesasampayuttā ceva no ca kilesā dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

157. 오염된 법들 ... 번뇌와 결합한 법들 ... 오염되었으나 번뇌는 아닌 법들 ... 번뇌와 결합하였으나 번뇌는 아닌 법들은 네 가지 무더기, 두 가지 처, 두 가지 계로 포섭된다. 몇 가지로 포섭되지 않는가? 한 가지 무더기, 열 가지 처, 열여섯 가지 계로 포섭되지 않는다.

---

158. Dassanena pahātabbā dhammā… bhāvanāya pahātabbā dhammā… dassanena pahātabbahetukā dhammā… bhāvanāya pahātabbahetukā dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

158. 견도에 의해 제거되는 법들 ... 수도에 의해 제거되는 법들 ... 견도에 의해 제거되는 뿌리를 가진 법들 ... 수도에 의해 제거되는 뿌리를 가진 법들은 네 가지 무더기, 두 가지 처, 두 가지 계로 포섭된다. 몇 가지로 포섭되지 않는가? 한 가지 무더기, 열 가지 처, 열여섯 가지 계로 포섭되지 않는다.

---

159. Na dassanena pahātabbā dhammā… na bhāvanāya pahātabbā dhammā … na dassanena pahātabbahetukā dhammā… na bhāvanāya pahātabbahetukā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi [Pg.26] dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

159. 견도에 의해 제거되지 않는 법들 ... 수도에 의해 제거되지 않는 법들 ... 견도에 의해 제거되는 뿌리를 가지지 않은 법들 ... 수도에 의해 제거되는 뿌리를 가지지 않은 법들은 무위(열반)를 무더기에서 제외하고, 다섯 가지 무더기, 열두 가지 처, 열여덟 가지 계로 포섭된다. 몇 가지로 포섭되지 않는가? 어떤 무더기로도, 어떤 처로도, 어떤 계로도 포섭되지 않는 것이 아니다.

---

160. Savitakkā dhammā… savicārā dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi tīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi pannarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

160. 일으킨 생각이 있는 법들 ... 지속적 고찰이 있는 법들은 네 가지 무더기, 두 가지 처, 세 가지 계로 포섭된다. 몇 가지로 포섭되지 않는가? 한 가지 무더기, 열 가지 처, 열다섯 가지 계로 포섭되지 않는다.

---

161. Avitakkā dhammā… avicārā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi ekāya dhātuyā asaṅgahitā.

161. 심(vitakka)이 없는 법들... 사(vicāra)가 없는 법들은 무위(Nibbana)를 온의 분류에서 제외하면 5온, 12처, 17계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 어떤 온에도 포함되지 않는 것이 없고, 어떤 처에도 포함되지 않는 것이 없으며, 1계에 포함되지 않는다.

---

162. Sappītikā dhammā… pītisahagatā dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

162. 희열(pīti)이 있는 법들... 희열과 함께하는 법들은 4온, 2처, 2계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 1온, 10처, 16계에 포함되지 않는다.

---

163. Appītikā dhammā… na pītisahagatā dhammā… na sukhasahagatā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

163. 희열이 없는 법들... 희열과 함께하지 않는 법들... 행복(sukha)과 함께하지 않는 법들은 무위를 온의 분류에서 제외하면 5온, 12처, 18계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 어떤 온에도 포함되지 않는 것이 없고, 어떤 처에도 포함되지 않는 것이 없으며, 어떤 계에도 포함되지 않는 것이 없다.

---

164. Sukhasahagatā dhammā tīhi khandhehi dvīhāyatanehi tīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Dvīhi khandhehi dasahāyatanehi pannarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

164. 행복과 함께하는 법들은 3온, 2처, 3계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 2온, 10처, 15계에 포함되지 않는다.

---

165. Upekkhāsahagatā dhammā tīhi khandhehi dvīhāyatanehi sattahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Dvīhi khandhehi dasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi asaṅgahitā.

165. 평온(upekkhā)과 함께하는 법들은 3온, 2처, 7계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 2온, 10처, 11계에 포함되지 않는다.

---

166. Na upekkhāsahagatā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi terasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi pañcahi dhātūhi asaṅgahitā.

166. 평온과 함께하지 않는 법들은 무위를 온의 분류에서 제외하면 5온, 12처, 13계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 어떤 온에도 포함되지 않는 것이 없고, 어떤 처에도 포함되지 않는 것이 없으며, 5계에 포함되지 않는다.

---

167. Kāmāvacarā [Pg.27] dhammā… pariyāpannā dhammā… sauttarā dhammā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

167. 욕계의 법들... 포함된(pariyāpanna) 법들... 위가 있는(sauttara) 법들은 5온, 12처, 18계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 어떤 온에도 포함되지 않는 것이 없고, 어떤 처에도 포함되지 않는 것이 없으며, 어떤 계에도 포함되지 않는 것이 없다.

---

168. Na kāmāvacarā dhammā… apariyāpannā dhammā… anuttarā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

168. 욕계가 아닌 법들... 포함되지 않은(apariyāpanna) 법들... 위가 없는(anuttara) 법들은 무위를 온의 분류에서 제외하면 4온, 2처, 2계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 1온, 10처, 16계에 포함되지 않는다.

---

169. Rūpāvacarā dhammā… arūpāvacarā dhammā… niyyānikā dhammā… niyatā dhammā… saraṇā dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

169. 색계의 법들... 무색계의 법들... 출리하는(niyyānika) 법들... 결정된(niyata) 법들... 번뇌가 있는(saraṇa) 법들은 4온, 2처, 2계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 1온, 10처, 16계에 포함되지 않는다.

---

170. Na rūpāvacarā dhammā… na arūpāvacarā dhammā… aniyyānikā dhammā… aniyatā dhammā… araṇā dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitā? Araṇā dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

170. 색계가 아닌 법들... 무색계가 아닌 법들... 출리하지 않는 법들... 결정되지 않은 법들... 번뇌 없는(araṇa) 법들은 얼마나 많은 온, 처, 계에 포함되는가? 번뇌 없는 법들은 무위를 온의 분류에서 제외하면 5온, 12처, 18계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 어떤 온에도 포함되지 않는 것이 없고, 어떤 처에도 포함되지 않는 것이 없으며, 어떤 계에도 포함되지 않는 것이 없다.

---

Saṅgahāsaṅgahapadaniddeso paṭhamo.

포함됨과 포함되지 않음의 구절의 해설 제1장이 끝났다.

---

2. Dutiyanayo

2. 제2 방법

---

2. Saṅgahitenaasaṅgahitapadaniddeso

2. 포함된 것으로 포함되지 않음을 밝히는 구절의 해설

---

171. Cakkhāyatanena [Pg.28] ye dhammā… phoṭṭhabbāyatanena ye dhammā… cakkhudhātuyā ye dhammā… phoṭṭhabbadhātuyā ye dhammā khandhasaṅgahena saṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, te dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi asaṅgahitā? Te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi asaṅgahitā.

171. 안처에 의해서 어떤 법들이... 촉처에 의해서 어떤 법들이... 안계에 의해서 어떤 법들이... 촉계에 의해서 어떤 법들이 온의 포함으로는 포함되지만, 처의 포함으로는 포함되지 않고 계의 포함으로는 포함되지 않는다면, 그 법들은 얼마나 많은 온, 처, 계에 포함되지 않는가? 그 법들은 4온, 2처, 8계에 포함되지 않는다.

---

172. Cakkhuviññāṇadhātuyā ye dhammā… sotaviññāṇadhātuyā ye dhammā… ghānaviññāṇadhātuyā ye dhammā… jivhāviññāṇadhātuyā ye dhammā… kāyaviññāṇadhātuyā ye dhammā… manodhātuyā ye dhammā… manoviññāṇadhātuyā ye dhammā khandhasaṅgahena saṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā…pe… te dhammā catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi dvādasahi dhātūhi asaṅgahitā.

172. 안비식계에 의해서 어떤 법들이... 이식계... 비식계... 설식계... 신식계... 의계... 의식계에 의해서 어떤 법들이 온의 포함으로는 포함되지만, 처의 포함으로는 포함되지 않고 계의 포함으로는 포함되지 않는다면... (중략)... 그 법들은 4온, 11처, 12계에 포함되지 않는다.

---

173. Cakkhundriyena ye dhammā… sotindriyena ye dhammā… ghānindriyena ye dhammā… jivhindriyena ye dhammā… kāyindriyena ye dhammā… itthindriyena ye dhammā… purisindriyena ye dhammā khandhasaṅgahena saṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā…pe… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi asaṅgahitā.

173. 안근에 의해서 어떤 법들이... 이근... 비근... 설근... 신근... 여근... 남근에 의해서 어떤 법들이 온의 포함으로는 포함되지만, 처의 포함으로는 포함되지 않고 계의 포함으로는 포함되지 않는다면... (중략)... 그 법들은 4온, 2처, 8계에 포함되지 않는다.

---

174. Asaññābhavena ye dhammā… ekavokārabhavena ye dhammā khandhasaṅgahena saṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā…pe… te dhammā catūhi khandhehi tīhāyatanehi navahi dhātūhi asaṅgahitā.

174. 무상유에 의해서 어떤 법들이... 일온유에 의해서 어떤 법들이 온의 포함으로는 포함되지만, 처의 포함으로는 포함되지 않고 계의 포함으로는 포함되지 않는다면... (중략)... 그 법들은 4온, 3처, 9계에 포함되지 않는다.

---

175. Paridevena ye dhammā… sanidassanasappaṭighehi dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena saṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā…pe… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi asaṅgahitā.

175. 비탄(parideva)에 의해서 어떤 법들이... 유견유대의 법들에 의해서 어떤 법들이 온의 포함으로는 포함되지만, 처의 포함으로는 포함되지 않고 계의 포함으로는 포함되지 않는다면... (중략)... 그 법들은 4온, 2처, 8계에 포함되지 않는다.

---

176. Anidassanasappaṭighehi [Pg.29] dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena saṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā…pe… te dhammā catūhi khandhehi dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

176. 무견유대의 법들에 의해서 어떤 법들이 온의 포함으로는 포함되지만, 처의 포함으로는 포함되지 않고 계의 포함으로는 포함되지 않는다면... (중략)... 그 법들은 4온, 10처, 16계에 포함되지 않는다.

---

177. Sanidassanehi dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena saṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā…pe… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi asaṅgahitā.

177. 유견의 법들에 의해서 어떤 법들이 온의 포함으로는 포함되지만, 처의 포함으로는 포함되지 않고 계의 포함으로는 포함되지 않는다면... (중략)... 그 법들은 4온, 2처, 8계에 포함되지 않는다.

---

178. Sappaṭighehi dhammehi ye dhammā… upādādhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena saṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, te dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi asaṅgahitā? Te dhammā catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

178. 유대의 법들에 의해서 어떤 법들이... 소조법(upādā-dhamma)들에 의해서 어떤 법들이 온의 포함으로는 포함되지만, 처의 포함으로는 포함되지 않고 계의 포함으로는 포함되지 않는다면, 그 법들은 얼마나 많은 온, 처, 계에 포함되지 않는가? 그 법들은 4온, 11처, 17계에 포함되지 않는다.

---

Dasāyatanā sattarasa dhātuyo,Sattindriyā asaññābhavo ekavokārabhavo;

Paridevo sanidassanasappaṭighaṃ,Anidassanaṃ punadeva sappaṭighaṃ upādāti.

10처와 17계, 7근, 무상유, 일온유, 비탄, 유견유대, 그리고 다시 유견, 유대, 소조법이다.

---

Saṅgahitenaasaṅgahitapadaniddeso dutiyo.

[포섭된 것과 포섭되지 않은 것에 대한 설설]이 끝났다.

---

3. Tatiyanayo

3. 제3방법

---

3. Asaṅgahitenasaṅgahitapadaniddeso

3. [포섭되지 않은 것으로 포섭된 것에 대한 설설]

---

179. Vedanākkhandhena [Pg.30] ye dhammā… saññākkhandhena ye dhammā… saṅkhārakkhandhena ye dhammā… samudayasaccena ye dhammā… maggasaccena ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena saṅgahitā dhātusaṅgahena saṅgahitā, te dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitā? Te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā.

179. 수온(受蘊)과 [관련하여], 어떤 법들이... 상온(想蘊)과 [관련하여], 어떤 법들이... 행온(行蘊)과 [관련하여], 어떤 법들이... 집성제(集聖諦)와 [관련하여], 어떤 법들이... 도성제(道聖諦)와 [관련하여], 어떤 법들이 온(蘊)의 포섭으로는 포섭되지 않고 처(處)의 포섭으로는 포섭되며 계(界)의 포섭으로 포섭된다면, 그 법들은 얼마나 많은 온, 얼마나 많은 처, 얼마나 많은 계에 포섭되는가? 그 법들은 무위(無爲)를 온의 계수에서 제외하면 세 가지 온과 한 가지 처와 한 가지 계에 포섭된다.

---

180. Nirodhasaccena ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena saṅgahitā dhātusaṅgahena saṅgahitā…pe… te dhammā catūhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā.

180. 멸성제(滅聖諦)와 [관련하여], 어떤 법들이 온의 포섭으로는 포섭되지 않고 처의 포섭으로는 포섭되며 계의 포섭으로 포섭된다면... (중략) ...그 법들은 네 가지 온과 한 가지 처와 한 가지 계에 포섭된다.

---

181. Jīvitindriyena ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena saṅgahitā dhātusaṅgahena saṅgahitā…pe… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā dvīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā.

181. 생명기(生命根)와 [관련하여], 어떤 법들이 온의 포섭으로는 포섭되지 않고 처의 포섭으로는 포섭되며 계의 포섭으로 포섭된다면... (중략) ...그 법들은 무위를 온의 계수에서 제외하면 두 가지 온과 한 가지 처와 한 가지 계에 포섭된다.

---

182. Itthindriyena ye dhammā… purisindriyena ye dhammā… sukhindriyena ye dhammā… dukkhindriyena ye dhammā… somanassindriyena ye dhammā… domanassindriyena ye dhammā… upekkhindriyena ye dhammā… saddhindriyena ye dhammā… vīriyindriyena ye dhammā… satindriyena ye dhammā… samādhindriyena ye dhammā… paññindriyena ye dhammā… anaññātaññassāmītindriyena ye dhammā… aññindriyena ye dhammā… aññātāvindriyena ye dhammā… avijjāya ye dhammā… avijjāpaccayā saṅkhārena ye dhammā… saḷāyatanapaccayā phassena ye dhammā… phassapaccayā vedanāya ye dhammā… vedanāpaccayā taṇhāya ye dhammā… taṇhāpaccayā upādānena ye dhammā… kammabhavena ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena saṅgahitā dhātusaṅgahena saṅgahitā…pe… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā.

182. 여근(女根), 남근(男根), 낙근(樂根), 고근(苦根), 희근(喜根), 우근(憂根), 사근(捨根), 신근(信根), 정진근(精進根), 성근(聖根), 정근(定根), 혜근(慧根), 미지당지근(未知當知根), 기지근(已知根), 구지근(具知根), 무명(無明), 무명을 연으로 한 행(行), 유입(六入)을 연으로 한 촉(觸), 촉을 연으로 한 수(受), 수를 연으로 한 애(愛), 애를 연으로 한 취(取), 업유(業有)와 [관련하여], 어떤 법들이 온의 포섭으로는 포섭되지 않고 처의 포섭으로는 포섭되며 계의 포섭으로 포섭된다면... (중략) ...그 법들은 무위를 온의 계수에서 제외하면 세 가지 온과 한 가지 처와 한 가지 계에 포섭된다.

---

183. Jātiyā [Pg.31] ye dhammā… jarāya ye dhammā… maraṇena ye dhammā… jhānena ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena saṅgahitā dhātusaṅgahena saṅgahitā…pe… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā dvīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā.

183. 생(生), 노(老), 사(死), 선(禪)과 [관련하여], 어떤 법들이 온의 포섭으로는 포섭되지 않고 처의 포섭으로는 포섭되며 계의 포섭으로 포섭된다면... (중략) ...그 법들은 무위를 온의 계수에서 제외하면 두 가지 온과 한 가지 처와 한 가지 계에 포섭된다.

---

184. Sokena ye dhammā… dukkhena ye dhammā… domanassena ye dhammā… upāyāsena ye dhammā… satipaṭṭhānena ye dhammā… sammappadhānena ye dhammā… appamaññāya ye dhammā… pañcahi indriyehi ye dhammā… pañcahi balehi ye dhammā… sattahi bojjhaṅgehi ye dhammā… ariyena aṭṭhaṅgikena maggena ye dhammā… phassena ye dhammā… vedanāya ye dhammā… saññāya ye dhammā… cetanāya ye dhammā… adhimokkhena ye dhammā… manasikārena ye dhammā… hetūhi dhammehi ye dhammā… hetūhi ceva sahetukehi ca dhammehi ye dhammā… hetūhi ceva hetusampayuttehi ca dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena saṅgahitā dhātusaṅgahena saṅgahitā…pe… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā.

184. 수(愁), 고(苦), 우(憂), 뇌(惱), 사념처(四念處), 사정근(四正勤), 사무량심(四無量心), 오근(五根), 오력(五力), 칠보리분(七菩提分), 팔성도(八聖道), 촉(觸), 수(受), 상(想), 사(思), 승해(勝解), 작의(作意), 인(因)인 법들, 인이면서 유인(有因)인 법들, 인이면서 인상응(因相應)인 법들과 [관련하여], 어떤 법들이 온의 포섭으로는 포섭되지 않고 처의 포섭으로는 포섭되며 계의 포섭으로 포섭된다면... (중략) ...그 법들은 무위를 온의 계수에서 제외하면 세 가지 온과 한 가지 처와 한 가지 계에 포섭된다.

---

185. Appaccayehi dhammehi ye dhammā… asaṅkhatehi dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena saṅgahitā dhātusaṅgahena saṅgahitā…pe… te dhammā catūhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā.

185. 무연(無緣)인 법들, 무위(無爲)인 법들과 [관련하여], 어떤 법들이 온의 포섭으로는 포섭되지 않고 처의 포섭으로는 포섭되며 계의 포섭으로 포섭된다면... (중략) ...그 법들은 네 가지 온과 한 가지 처와 한 가지 계에 포섭된다.

---

186. Āsavehi dhammehi ye dhammā… āsavehi ceva sāsavehi ca dhammehi ye dhammā… āsavehi ceva āsavasampayuttehi ca dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena saṅgahitā dhātusaṅgahena saṅgahitā… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā.

186. 번뇌(漏)인 법들, 번뇌이면서 유루(有漏)인 법들, 번뇌이면서 번뇌상응인 법들과 [관련하여], 어떤 법들이 온의 포섭으로는 포섭되지 않고 처의 포섭으로는 포섭되며 계의 포섭으로 포섭된다면, 그 법들은 무위를 온의 계수에서 제외하면 세 가지 온과 한 가지 처와 한 가지 계에 포섭된다.

---

187. Saṃyojanehi … ganthehi… oghehi… yogehi… nīvaraṇehi… parāmāsehi dhammehi ye dhammā… parāmāsehi ceva parāmaṭṭhehi ca dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena saṅgahitā dhātusaṅgahena saṅgahitā… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā.

187. 결(結), 박(縛), 폭류(瀑流), 액(軛), 개(蓋), 독취(毒取)인 법들, 독취이면서 독취대상인 법들과 [관련하여], 어떤 법들이 온의 포섭으로는 포섭되지 않고 처의 포섭으로는 포섭되며 계의 포섭으로 포섭된다면, 그 법들은 무위를 온의 계수에서 제외하면 세 가지 온과 한 가지 처와 한 가지 계에 포섭된다.

---

188. Cetasikehi [Pg.32] dhammehi ye dhammā… cittasampayuttehi dhammehi ye dhammā… cittasaṃsaṭṭhehi dhammehi ye dhammā… cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānehi dhammehi ye dhammā… cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhūhi dhammehi ye dhammā… cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivattīhi dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena saṅgahitā dhātusaṅgahena saṅgahitā…pe… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā.

188. 심소(心所)인 법들, 심상응(心相應)인 법들, 심혼합(心混合)인 법들, 심혼합등기(心混合等起)인 법들, 심혼합등기구유(心混合等起俱有)인 법들, 심혼합등기수전(心混合等起隨轉)인 법들과 [관련하여], 어떤 법들이 온의 포섭으로는 포섭되지 않고 처의 포섭으로는 포섭되며 계의 포섭으로 포섭된다면... (중략) ...그 법들은 무위를 온의 계수에서 제외하면 한 가지 온과 한 가지 처와 한 가지 계에 포섭된다.

---

189. Cittasahabhūmi dhammehi ye dhammā… cittānuparivattīhi dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena saṅgahitā dhātusaṅgahena saṅgahitā…pe… te dhammā na kehici khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā.

189. 심구유(心俱有)인 법들, 심수전(心隨轉)인 법들과 [관련하여], 어떤 법들이 온의 포섭으로는 포섭되지 않고 처의 포섭으로는 포섭되며 계의 포섭으로 포섭된다면... (중략) ...그 법들은 어떤 온으로도 포섭되지 않으며, 한 가지 처와 한 가지 계에 포섭된다.

---

190. Upādānehi dhammehi ye dhammā… kilesehi dhammehi ye dhammā… kilesehi ceva saṃkilesikehi ca dhammehi ye dhammā… kilesehi ceva saṃkiliṭṭhehi ca dhammehi ye dhammā… kilesehi ceva kilesasampayuttehi ca dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena saṅgahitā dhātusaṅgahena saṅgahitā, te dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitā? Te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā.

190. 취착인 법들과 [관련하여] 어떤 법들이, 오염인 법들과 [관련하여] 어떤 법들이, 오염이며 오염되기 쉬운 법들과 [관련하여] 어떤 법들이, 오염이며 오염된 법들과 [관련하여] 어떤 법들이, 오염이며 오염과 상응하는 법들과 [관련하여] 어떤 법들이 온의 분류로는 포함되지 않고 처의 분류로는 포함되며 계의 분류로는 포함된다면, 그 법들은 몇 개의 온, 몇 개의 처, 몇 개의 계로 포함되는가? 그 법들은 무위(열반)를 온의 분류에서 제외하고 세 개의 온(색온, 수온, 상온), 한 개의 처(법처), 한 개의 계(법계)로 포함된다.

---

Tayo khandhā tathā saccā, indriyāni ca soḷasa;

Padāni paccayākāre, cuddasūpari cuddasa.

세 개의 온과 그와 같은 제사, 열여섯 개의 근, 연기법의 법들 중 위로 열네 개와 그 밖의 열네 개가 그러하다.

---

Samatiṃsa padā honti, gocchakesu dasasvatha;

Duve cūḷantaradukā, aṭṭha honti mahantarāti.

서른 개의 법이 있고, 이어서 열 개의 모둠(gocchaka)이 있으며, 두 개의 소중간이분법(cūḷantara-duka)과 여덟 개의 대중간이분법(mahantara-duka)이 있다.

---

Asaṅgahitenasaṅgahitapadaniddeso tatiyo.

'포함되지 않는 것으로 포함되는 법들의 설명'인 제3장이 끝났다.

---

4. Catutthanayo

4. 제4방법

---

4. Saṅgahitenasaṅgahitapadaniddeso

4. 포함되는 것으로 포함되는 법들의 설명

---

191. Samudayasaccena [Pg.33] ye dhammā… maggasaccena ye dhammā khandhasaṅgahena saṅgahitā āyatanasaṅgahena saṅgahitā dhātusaṅgahena saṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena saṅgahitā āyatanasaṅgahena saṅgahitā dhātusaṅgahena saṅgahitā, te dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitā? Te dhammā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā.

191. 집성제와 [관련하여] 어떤 법들이, 도성제와 [관련하여] 어떤 법들이 온의 분류로 포함되고 처의 분류로 포함되며 계의 분류로 포함된다면, 그 법들에 의해 [다시] 어떤 법들이 온의 분류로 포함되고 처의 분류로 포함되며 계의 분류로 포함되는가? 그 법들은 몇 개의 온, 몇 개의 처, 몇 개의 계로 포함되는가? 그 법들은 한 개의 온(행온), 한 개의 처(법처), 한 개의 계(법계)로 포함된다.

---

192. Itthindriyena ye dhammā… purisindriyena ye dhammā… sukhindriyena ye dhammā… dukkhindriyena ye dhammā… somanassindriyena ye dhammā… domanassindriyena ye dhammā… upekkhindriyena ye dhammā… saddhindriyena ye dhammā… vīriyindriyena ye dhammā… satindriyena ye dhammā… samādhindriyena ye dhammā… paññindriyena ye dhammā… anaññātaññassāmītindriyena ye dhammā… aññindriyena ye dhammā… aññātāvindriyena ye dhammā….

192. 여근과 [관련된] 어떤 법들, 남근과 [관련된] 어떤 법들, 낙근과 [관련된] 어떤 법들, 고근과 [관련된] 어떤 법들, 희근과 [관련된] 어떤 법들, 우근과 [관련된] 어떤 법들, 사근과 [관련된] 어떤 법들, 신근과 [관련된] 어떤 법들, 정진근과 [관련된] 어떤 법들, 수근과 [관련된] 어떤 법들, 정근과 [관련된] 어떤 법들, 혜근과 [관련된] 어떤 법들, 미지당지근과 [관련된] 어떤 법들, 기지근과 [관련된] 어떤 법들, 구지근과 [관련된] 어떤 법들….

---

Avijjāya ye dhammā… avijjāpaccayā saṅkhārena ye dhammā… saḷāyatanapaccayā phassena ye dhammā… vedanāpaccayā taṇhāya ye dhammā… taṇhāpaccayā upādānena ye dhammā… kammabhavena ye dhammā… sokena ye dhammā… paridevena ye dhammā… dukkhena ye dhammā… domanassena ye dhammā… upāyāsena ye dhammā….

무명과 [관련된] 어떤 법들, 무명을 조건으로 한 행과 [관련된] 어떤 법들, 육입을 조건으로 한 촉과 [관련된] 어떤 법들, 수를 조건으로 한 애와 [관련된] 어떤 법들, 애를 조건으로 한 취와 [관련된] 어떤 법들, 업유와 [관련된] 어떤 법들, 슬픔과 [관련된] 어떤 법들, 비탄과 [관련된] 어떤 법들, 고통과 [관련된] 어떤 법들, 근심과 [관련된] 어떤 법들, 절망과 [관련된] 어떤 법들….

---

Satipaṭṭhānena ye dhammā… sammappadhānena ye dhammā… appamaññāya ye dhammā… pañcahi indriyehi ye dhammā… pañcahi balehi ye dhammā… sattahi bojjhaṅgehi ye dhammā… ariyena aṭṭhaṅgikena maggena ye dhammā… phassena ye dhammā… cetanāya ye dhammā… adhimokkhena ye dhammā… manasikārena ye dhammā ….

염처와 [관련된] 어떤 법들, 정근과 [관련된] 어떤 법들, 무량과 [관련된] 어떤 법들, 다섯 가지 근과 [관련된] 어떤 법들, 다섯 가지 힘과 [관련된] 어떤 법들, 일곱 가지 각지와 [관련된] 어떤 법들, 고귀한 팔성도와 [관련된] 어떤 법들, 촉과 [관련된] 어떤 법들, 의도와 [관련된] 어떤 법들, 승해와 [관련된] 어떤 법들, 작의와 [관련된] 어떤 법들….

---

Hetūhi dhammehi ye dhammā… hetūhi ceva sahetukehi ca dhammehi ye dhammā… hetūhi ceva hetusampayuttehi ca dhammehi ye dhammā… āsavehi… saṃyojanehi… ganthehi… oghehi… yogehi… nīvaraṇehi… parāmāsehi… upādānehi… kilesehi dhammehi ye dhammā… kilesehi ceva [Pg.34] saṃkilesikehi ca dhammehi ye dhammā… kilesehi ceva saṃkiliṭṭhehi ca dhammehi ye dhammā… kilesehi ceva kilesasampayuttehi ca dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena saṅgahitā āyatanasaṅgahena saṅgahitā dhātusaṅgahena saṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena saṅgahitā āyatanasaṅgahena saṅgahitā dhātusaṅgahena saṅgahitā, te dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitā? Te dhammā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā.

인인 법들과 [관련하여] 어떤 법들이, 인이며 인을 가진 법들과 [관련하여] 어떤 법들이, 인이며 인과 상응하는 법들과 [관련하여] 어떤 법들이, 누, 상요, 계, 폭류, 액, 개, 파라마사, 취, 오염인 법들과 [관련하여] 어떤 법들이, 오염이며 오염되기 쉬운 법들과 [관련하여] 어떤 법들이, 오염이며 오염된 법들과 [관련하여] 어떤 법들이, 오염이며 오염과 상응하는 법들과 [관련하여] 어떤 법들이 온의 분류로 포함되고 처의 분류로 포함되며 계의 분류로 포함된다면, 그 법들에 의해 [다시] 어떤 법들이 온의 분류로 포함되고 처의 분류로 포함되며 계의 분류로 포함되는가? 그 법들은 몇 개의 온, 몇 개의 처, 몇 개의 계로 포함되는가? 그 법들은 한 개의 온(행온), 한 개의 처(법처), 한 개의 계(법계)로 포함된다.

---

Dve saccā pannarasindriyā, ekādasa paṭiccapadā;

Uddhaṃ puna ekādasa, gocchakapadamettha tiṃsavidhāti.

두 개의 제사, 열다섯 개의 근, 열한 개의 연기 지분, 그 뒤에 다시 열한 개, 그리고 여기서 서른 종류의 모둠(gocchaka)의 법들이 있다.

---

Saṅgahitenasaṅgahitapadaniddeso catuttho.

'포함되는 것으로 포함되는 법들의 설명'인 제4장이 끝났다.

---

5. Pañcamanayo

5. 제5방법

---

5. Asaṅgahitenaasaṅgahitapadaniddeso

5. 포함되지 않는 것으로 포함되지 않는 법들의 설명

---

193. Rūpakkhandhena [Pg.35] ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, te dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi asaṅgahitā? Te dhammā ekena khandhena ekenāyatanena sattahi dhātūhi asaṅgahitā.

193. 색온에 의해 어떤 법들이 온의 분류로 포함되지 않고 처의 분류로 포함되지 않으며 계의 분류로 포함되지 않는다면, 그 법들에 의해 [다시] 어떤 법들이 온의 분류로 포함되지 않고 처의 분류로 포함되지 않으며 계의 분류로 포함되지 않는가? 그 법들은 몇 개의 온, 몇 개의 처, 몇 개의 계로 포함되지 않는가? 그 법들은 한 개의 온(식온), 한 개의 처(의처), 일곱 개의 계(칠식계)로 포함되지 않는다.

---

194. Vedanākkhandhena ye dhammā… saññākkhandhena ye dhammā… saṅkhārakkhandhena ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā…pe… te dhammā dvīhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

194. 수온과 [관련하여] 어떤 법들이, 상온과 [관련하여] 어떤 법들이, 행온과 [관련하여] 어떤 법들이 온의 분류로 포함되지 않고 처의 분류로 포함되지 않으며 계의 분류로 포함되지 않는다면, 그 법들에 의해 [다시] 어떤 법들이…(중략)… 그 법들은 두 개의 온, 열한 개의 처, 열일곱 개의 계로 포함되지 않는다.

---

195. Viññāṇakkhandhena ye dhammā… manāyatanena ye dhammā… cakkhuviññāṇadhātuyā ye dhammā…pe… manodhātuyā ye dhammā… manoviññāṇadhātuyā ye dhammā… manindriyena ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā…pe… te dhammā catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi asaṅgahitā.

195. 식온과 [관련하여] 어떤 법들이, 의처와 [관련하여] 어떤 법들이, 안식계와 [관련하여] 어떤 법들이, …(중략)… 의계와 [관련하여] 어떤 법들이, 의식계와 [관련하여] 어떤 법들이, 의근과 [관련하여] 어떤 법들이 온의 분류로 포함되지 않고 처의 분류로 포함되지 않으며 계의 분류로 포함되지 않는다면, 그 법들에 의해 [다시] 어떤 법들이…(중략)… 그 법들은 네 개의 온, 열한 개의 처, 열일곱 개의 계로 포함되지 않는다.

---

196. Cakkhāyatanena ye dhammā…pe… phoṭṭhabbāyatanena ye dhammā… cakkhudhātuyā ye dhammā…pe… phoṭṭhabbadhātuyā ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā…pe… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi asaṅgahitā.

196. 안처와 [관련하여] 어떤 법들이, …(중략)… 촉처와 [관련하여] 어떤 법들이, 안계와 [관련하여] 어떤 법들이, …(중략)… 촉계와 [관련하여] 어떤 법들이 온의 분류로 포함되지 않고 처의 분류로 포함되지 않으며 계의 분류로 포함되지 않는다면, 그 법들에 의해 [다시] 어떤 법들이…(중략)… 그 법들은 네 개의 온, 두 개의 처, 여덟 개의 계로 포함되지 않는다.

---

197. Dhammāyatanena ye dhammā… dhammadhātuyā ye dhammā… itthindriyena ye dhammā… purisindriyena ye dhammā… jīvitindriyena ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā…pe… te dhammā ekena khandhena ekenāyatanena sattahi dhātūhi asaṅgahitā.

197. 법처와 관련하여 어떤 법들이 있고, 법계와 관련하여 어떤 법들이 있으며, 여근, 남근, 명근과 관련하여 어떤 법들이 있는가? (이들은) 온의 분류(색온)로 섭수되지 않고, 처의 분류(법처)로 섭수되지 않으며, 계의 분류(법계)로 섭수되지 않는다. 이 법들에 의해서 어떤 법들이... (중략) ...그 법들은 한 가지 온(식온)과 한 가지 처(마나처)와 일곱 가지 계(칠식계)로 섭수되지 않는다.

---

198. Samudayasaccena [Pg.36] ye dhammā… maggasaccena ye dhammā… nirodhasaccena ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā…pe… te dhammā dvīhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

198. 집성제와 관련하여 어떤 법들이 있고, 도성제와 관련하여 어떤 법들이 있으며, 멸성제와 관련하여 어떤 법들이 있는가? (이들은) 온의 분류로 섭수되지 않고, 처의 분류(법처)로 섭수되지 않으며, 계의 분류(법계)로 섭수되지 않는다. 이 법들에 의해서 어떤 법들이... (중략) ...그 법들은 두 가지 온(색온, 식온)과 열한 가지 처(오라리카 처 10가지, 마나처)와 열일곱 가지 계(오라리카 계 10가지, 칠식계)로 섭수되지 않는다.

---

199. Cakkhundriyena ye dhammā…pe… kāyindriyena ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā…pe… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi asaṅgahitā.

199. 안근과 관련하여 어떤 법들이 있고... (중략) ...신근과 관련하여 어떤 법들이 있는가? (이들은) 온의 분류(색온)로 섭수되지 않고, 처의 분류(해당 감관의 처)로 섭수되지 않으며, 계의 분류(해당 감관의 계)로 섭수되지 않는다. 이 법들에 의해서 어떤 법들이... (중략) ...그 법들은 네 가지 온(명온)과 두 가지 처(마나처, 법처)와 여덟 가지 계(칠식계, 법계)로 섭수되지 않는다.

---

200. Sukhindriyena ye dhammā… dukkhindriyena ye dhammā… somanassindriyena ye dhammā… domanassindriyena ye dhammā… upekkhindriyena ye dhammā… saddhindriyena ye dhammā… vīriyindriyena ye dhammā… satindriyena ye dhammā… samādhindriyena ye dhammā… paññindriyena ye dhammā… anaññātaññassāmītindriyena ye dhammā… aññindriyena ye dhammā… aññātāvindriyena ye dhammā… avijjāya ye dhammā… avijjāpaccayā saṅkhārena ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā…pe… te dhammā dvīhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

200. 낙근, 고근, 희근, 우근, 사근, 신근, 정진근, 염근, 정근, 혜근, 미지당지근, 이지근, 구지근과 관련하여 어떤 법들이 있으며, 무명과 관련하여 어떤 법들이 있고, 무명을 연으로 한 행과 관련하여 어떤 법들이 있는가? (이들은) 온의 분류(행온)로 섭수되지 않고, 처의 분류(법처)로 섭수되지 않으며, 계의 분류(법계)로 섭수되지 않는다. 이 법들에 의해서 어떤 법들이... (중략) ...그 법들은 두 가지 온(색온, 식온)과 열한 가지 처(오라리카 처 10가지, 마나처)와 열일곱 가지 계(오라리카 계 10가지, 칠식계)로 섭수되지 않는다.

---

201. Saṅkhārapaccayā viññāṇena ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā…pe… te dhammā catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi asaṅgahitā.

201. 행을 연으로 한 식과 관련하여 어떤 법들이 있는가? (이들은) 온의 분류(식온)로 섭수되지 않고, 처의 분류(마나처)로 섭수되지 않으며, 계의 분류(칠식계)로 섭수되지 않는다. 이 법들에 의해서 어떤 법들이... (중략) ...그 법들은 네 가지 온(색온, 수온, 상온, 행온)과 열한 가지 처(오라리카 처 10가지, 법처)와 열한 가지 계(오라리카 계 10가지, 법계)로 섭수되지 않는다.

---

202. Viññāṇapaccayā nāmarūpena ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā…pe… te dhammā ekena khandhena ekenāyatanena sattahi dhātūhi asaṅgahitā.

202. 식을 연으로 한 명색과 관련하여 어떤 법들이 있는가? (이들은) 온의 분류(색온, 수온, 상온, 행온)로 섭수되지 않고, 처의 분류(오라리카 처, 법처)로 섭수되지 않으며, 계의 분류(오라리카 계, 법계)로 섭수되지 않는다. 이 법들에 의해서 어떤 법들이... (중략) ...그 법들은 한 가지 온(식온)과 한 가지 처(마나처)와 일곱 가지 계(칠식계)로 섭수되지 않는다.

---

203. Nāmarūpapaccayā saḷāyatanena ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā…pe… te dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā asaṅgahitā.

203. 명색을 연으로 한 육입과 관련하여 어떤 법들이 있는가? (이들은) 온의 분류(색온, 식온)로 섭수되지 않고, 처의 분류(내입처)로 섭수되지 않으며, 계의 분류(오감의 계, 칠식계)로 섭수되지 않는다. 이 법들에 의해서 어떤 법들이... (중략) ...그 법들은 세 가지 온(수온, 상온, 행온)과 한 가지 처(법처)와 한 가지 계(법계)로 섭수되지 않는다.

---

204. Saḷāyatanapaccayā [Pg.37] phassena ye dhammā… phassapaccayā vedanāya ye dhammā… vedanāpaccayā taṇhāya ye dhammā… taṇhāpaccayā upādānena ye dhammā… kammabhavena ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā…pe… te dhammā dvīhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

204. 육입을 연으로 한 촉과 관련하여 어떤 법들이 있고, 촉을 연으로 한 수, 수를 연으로 한 애, 애를 연으로 한 취, 업유와 관련하여 어떤 법들이 있는가? (이들은) 온의 분류(행온)로 섭수되지 않고, 처의 분류(법처)로 섭수되지 않으며, 계의 분류(법계)로 섭수되지 않는다. 이 법들에 의해서 어떤 법들이... (중략) ...그 법들은 두 가지 온(색온, 식온)과 열한 가지 처(오라리카 처 10가지, 마나처)와 열일곱 가지 계(오라리카 계 10가지, 칠식계)로 섭수되지 않는다.

---

205. Arūpabhavena ye dhammā… nevasaññānāsaññābhavena ye dhammā … catuvokārabhavena ye dhammā… iddhipādena ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā…pe… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

205. 무색유와 관련하여 어떤 법들이 있고, 비상비비상처유와 관련하여 어떤 법들이 있으며, 사온유와 관련하여 어떤 법들이 있고, 신족과 관련하여 어떤 법들이 있는가? (이들은) 온의 분류(행온, 식온)로 섭수되지 않고, 처의 분류(마나처, 법처)로 섭수되지 않으며, 계의 분류(의식계, 법계)로 섭수되지 않는다. 이 법들에 의해서 어떤 법들이... (중략) ...그 법들은 한 가지 온(색온)과 열 가지 처(오라리카 처 10가지)와 열 가지 계(오라리카 계 10가지)로 섭수되지 않는다.

---

206. Asaññābhavena ye dhammā… ekavokārabhavena ye dhammā… jātiyā ye dhammā… jarāya ye dhammā… maraṇena ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā…pe… te dhammā ekena khandhena ekenāyatanena sattahi dhātūhi asaṅgahitā.

206. 무상유와 관련하여 어떤 법들이 있고, 일온유와 관련하여 어떤 법들이 있으며, 생, 노, 사와 관련하여 어떤 법들이 있는가? (이들은) 온의 분류(색온, 행온)로 섭수되지 않고, 처의 분류(법처)로 섭수되지 않으며, 계의 분류(법계)로 섭수되지 않는다. 이 법들에 의해서 어떤 법들이... (중략) ...그 법들은 한 가지 온(식온)과 한 가지 처(마나처)와 일곱 가지 계(칠식계)로 섭수되지 않는다.

---

207. Paridevena ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā…pe… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi asaṅgahitā.

207. 비탄과 관련하여 어떤 법들이 있는가? (이들은) 온의 분류(색온)로 섭수되지 않고, 처의 분류(성처)로 섭수되지 않으며, 계의 분류(성계)로 섭수되지 않는다. 이 법들에 의해서 어떤 법들이... (중략) ...그 법들은 네 가지 온(명온)과 두 가지 처(마나처, 법처)와 여덟 가지 계(칠식계, 법계)로 섭수되지 않는다.

---

208. Sokena ye dhammā… dukkhena ye dhammā… domanassena ye dhammā… upāyāsena ye dhammā… satipaṭṭhānena ye dhammā… sammappadhānena ye dhammā… jhānena ye dhammā… appamaññāya ye dhammā… pañcahi indriyehi ye dhammā… pañcahi balehi ye dhammā… sattahi bojjhaṅgehi ye dhammā… ariyena aṭṭhaṅgikena maggena ye dhammā… phassena ye dhammā… vedanāya ye dhammā… saññāya ye dhammā… cetanāya ye dhammā… adhimokkhena ye dhammā … manasikārena ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā…pe… te dhammā dvīhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

208. 근심, 고, 우, 절망, 사념처, 사정근, 선정, 무량심, 오근, 오력, 칠보리분, 고귀한 팔정도, 촉, 수, 상, 사, 승해, 작의와 관련하여 어떤 법들이 있는가? (이들은) 온의 분류(행온)로 섭수되지 않고, 처의 분류(법처)로 섭수되지 않으며, 계의 분류(법계)로 섭수되지 않는다. 이 법들에 의해서 어떤 법들이... (중략) ...그 법들은 두 가지 온(색온, 식온)과 열한 가지 처(오라리카 처 10가지, 마나처)와 열일곱 가지 계(오라리카 계 10가지, 칠식계)로 섭수되지 않는다.

---

209. Cittena [Pg.38] ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā…pe… te dhammā catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi asaṅgahitā.

209. 마음과 관련하여 어떤 법들이 있는가? (이들은) 온의 분류(식온)로 섭수되지 않고, 처의 분류(마나처)로 섭수되지 않으며, 계의 분류(칠식계)로 섭수되지 않는다. 이 법들에 의해서 어떤 법들이... (중략) ...그 법들은 네 가지 온(색온, 수온, 상온, 행온)과 열한 가지 처(오라리카 처 10가지, 법처)와 열한 가지 계(오라리카 계 10가지, 법계)로 섭수되지 않는다.

---

1. Tikaṃ

1. 삼법 (Tika)

---

210. Kusalehi dhammehi ye dhammā… akusalehi dhammehi ye dhammā… sukhāya vedanāya sampayuttehi dhammehi ye dhammā… dukkhāya vedanāya sampayuttehi dhammehi ye dhammā… adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttehi dhammehi ye dhammā… vipākehi dhammehi ye dhammā… vipākadhammadhammehi ye dhammā… anupādinnaanupādāniyehi dhammehi ye dhammā… saṃkiliṭṭhasaṃkilesikehi dhammehi ye dhammā… asaṃkiliṭṭhaasaṃkilesikehi dhammehi ye dhammā… savitakkasavicārehi dhammehi ye dhammā… avitakkavicāramattehi dhammehi ye dhammā… pītisahagatehi dhammehi ye dhammā… sukhasahagatehi dhammehi ye dhammā… upekkhāsahagatehi dhammehi ye dhammā… dassanena pahātabbehi dhammehi ye dhammā… bhāvanāya pahātabbehi dhammehi ye dhammā… dassanena pahātabbahetukehi dhammehi ye dhammā… bhāvanāya pahātabbahetukehi dhammehi ye dhammā… ācayagāmīhi dhammehi ye dhammā… apacayagāmīhi dhammehi ye dhammā… sekkhehi dhammehi ye dhammā… asekkhehi dhammehi ye dhammā… mahaggatehi dhammehi ye dhammā… appamāṇehi dhammehi ye dhammā… parittārammaṇehi dhammehi ye dhammā… mahaggatārammaṇehi dhammehi ye dhammā… appamāṇārammaṇehi dhammehi ye dhammā… hīnehi dhammehi ye dhammā… paṇītehi dhammehi ye dhammā… micchattaniyatehi dhammehi ye dhammā… sammattaniyatehi dhammehi ye dhammā… maggārammaṇehi dhammehi ye dhammā… maggahetukehi dhammehi ye dhammā… maggādhipatīhi dhammehi ye dhammā… atītārammaṇehi dhammehi ye dhammā… anāgatārammaṇehi dhammehi ye dhammā… paccupannārammaṇehi dhammehi ye dhammā… ajjhattārammaṇehi dhammehi ye dhammā… bahiddhārammaṇehi dhammehi ye dhammā… ajjhattabahiddhārammaṇehi dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā…pe… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

210. 유익한 법들, 해로운 법들, 즐거운 느낌과 상응하는 법들, 괴로운 느낌과 상응하는 법들, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌과 상응하는 법들, 과보인 법들, 과보의 성질을 가진 법들, 업에 의해 집착되지 않고 집착의 대상도 아닌 법들, 오염되었고 오염의 대상이 되는 법들, 오염되지 않았고 오염의 대상도 아닌 법들, 일으킨 생각과 지속적 고찰이 있는 법들, 일으킨 생각은 없고 지속적 고찰만 있는 법들, 기쁨이 함께하는 법들, 즐거움이 함께하는 법들, 평온이 함께하는 법들, 견해에 의해 버려지는 법들, 수행에 의해 버려지는 법들, 견해에 의해 버려지는 원인을 가진 법들, 수행에 의해 버려지는 원인을 가진 법들, 쌓임으로 인도하는 법들, 소멸로 인도하는 법들, 유학의 법들, 무학의 법들, 고귀한 법들, 무량한 법들, 작은 것을 대상으로 하는 법들, 고귀한 것을 대상으로 하는 법들, 무량한 것을 대상으로 하는 법들, 저열한 법들, 수승한 법들, 그릇됨이 결정된 법들, 옳음이 결정된 법들, 도를 대상으로 하는 법들, 도를 원인으로 하는 법들, 도를 지배자로 하는 법들, 과거를 대상으로 하는 법들, 미래를 대상으로 하는 법들, 현재를 대상으로 하는 법들, 안을 대상으로 하는 법들, 밖을 대상으로 하는 법들, 안팎을 대상으로 하는 법들에 대하여, 어떤 법들이 무더기의 분류로 포함되지 않고, 처의 분류로 포함되지 않고, 계의 분류로 포함되지 않는가? 그 법들에 대하여, 어떤 법들이... (중략) ... 그 법들은 한 가지 무더기, 열 가지 처, 열 가지 계로 포함되지 않는다.

---

211. Sanidassanasappaṭighehi [Pg.39] dhammehi ye dhammā… anidassanasappaṭighehi dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā…pe… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi asaṅgahitā.

211. 볼 수 있고 부딪힘이 있는 법들, 볼 수 없고 부딪힘이 있는 법들에 대하여, 어떤 법들이 무더기의 분류로 포함되지 않고, 처의 분류로 포함되지 않고, 계의 분류로 포함되지 않는가? 그 법들에 대하여, 어떤 법들이... (중략) ... 그 법들은 네 가지 무더기, 두 가지 처, 여덟 가지 계로 포함되지 않는다.

---

2. Dukaṃ

2. 2항 조송(Duka)

---

212. Hetūhi dhammehi ye dhammā… hetūhi ceva sahetukehi ca dhammehi ye dhammā… hetūhi ceva hetusampayuttehi ca dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā…pe… te dhammā dvīhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

212. 원인인 법들, 원인이면서 원인을 가진 법들, 원인이면서 원인과 상응하는 법들에 대하여, 어떤 법들이 무더기의 분류로 포함되지 않고, 처의 분류로 포함되지 않고, 계의 분류로 포함되지 않는가? 그 법들에 대하여, 어떤 법들이... (중략) ... 그 법들은 두 가지 무더기, 열한 가지 처, 열일곱 가지 계로 포함되지 않는다.

---

213. Sahetukehi dhammehi ye dhammā… hetusampayuttehi dhammehi ye dhammā… sahetukehi ceva na ca hetūhi dhammehi ye dhammā… hetusampayuttehi ceva na ca hetūhi dhammehi ye dhammā… na hetusahetukehi dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā…pe… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

213. 원인을 가진 법들, 원인과 상응하는 법들, 원인을 가졌으나 원인은 아닌 법들, 원인과 상응하나 원인은 아닌 법들, 원인은 아니지만 원인을 가진 법들에 대하여, 어떤 법들이 무더기의 분류로 포함되지 않고, 처의 분류로 포함되지 않고, 계의 분류로 포함되지 않는가? 그 법들에 대하여, 어떤 법들이... (중략) ... 그 법들은 한 가지 무더기, 열 가지 처, 열 가지 계로 포함되지 않는다.

---

214. Appaccayehi dhammehi ye dhammā… asaṅkhatehi dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā…pe… te dhammā dvīhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

214. 조건 지어지지 않은 법들, 형성되지 않은 법들에 대하여, 어떤 법들이 무더기의 분류로 포함되지 않고, 처의 분류로 포함되지 않고, 계의 분류로 포함되지 않는가? 그 법들에 대하여, 어떤 법들이... (중략) ... 그 법들은 두 가지 무더기, 열한 가지 처, 열일곱 가지 계로 포함되지 않는다.

---

215. Sanidassanehi dhammehi ye dhammā… sappaṭighehi dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā…pe… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi asaṅgahitā.

215. 볼 수 있는 법들, 부딪힘이 있는 법들에 대하여, 어떤 법들이 무더기의 분류로 포함되지 않고, 처의 분류로 포함되지 않고, 계의 분류로 포함되지 않는가? 그 법들에 대하여, 어떤 법들이... (중략) ... 그 법들은 네 가지 무더기, 두 가지 처, 여덟 가지 계로 포함되지 않는다.

---

216. Rūpīhi dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, tehi dhammehi ye [Pg.40] dhammā…pe… te dhammā ekena khandhena ekenāyatanena sattahi dhātūhi asaṅgahitā.

216. 색(물질)이 있는 법들에 대하여, 어떤 법들이 무더기의 분류로 포함되지 않고, 처의 분류로 포함되지 않고, 계의 분류로 포함되지 않는가? 그 법들에 대하여, 어떤 법들이... (중략) ... 그 법들은 한 가지 무더기, 한 가지 처, 일곱 가지 계로 포함되지 않는다.

---

217. Arūpīhi dhammehi ye dhammā… lokuttarehi dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā…pe… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

217. 색(물질)이 없는 법들, 출세간의 법들에 대하여, 어떤 법들이 무더기의 분류로 포함되지 않고, 처의 분류로 포함되지 않고, 계의 분류로 포함되지 않는가? 그 법들에 대하여, 어떤 법들이... (중략) ... 그 법들은 한 가지 무더기, 열 가지 처, 열 가지 계로 포함되지 않는다.

---

218. Āsavehi dhammehi ye dhammā… āsavehi ceva sāsavehi ca dhammehi ye dhammā… āsavehi ceva āsavasampayuttehi ca dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā…pe… te dhammā dvīhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

218. 번뇌인 법들, 번뇌이면서 번뇌의 대상이 되는 법들, 번뇌이면서 번뇌와 상응하는 법들에 대하여, 어떤 법들이 무더기의 분류로 포함되지 않고, 처의 분류로 포함되지 않고, 계의 분류로 포함되지 않는가? 그 법들에 대하여, 어떤 법들이... (중략) ... 그 법들은 두 가지 무더기, 열한 가지 처, 열일곱 가지 계로 포함되지 않는다.

---

219. Anāsavehi dhammehi ye dhammā… āsavasampayuttehi dhammehi ye dhammā… āsavasampayuttehi ceva no ca āsavehi dhammehi ye dhammā… āsavavippayuttehi anāsavehi dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā…pe… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

219. 번뇌가 없는 법들, 번뇌와 상응하는 법들, 번뇌와 상응하지만 번뇌는 아닌 법들, 번뇌와 상응하지 않고 번뇌가 없는 법들에 대하여, 어떤 법들이 무더기의 분류로 포함되지 않고, 처의 분류로 포함되지 않고, 계의 분류로 포함되지 않는가? 그 법들에 대하여, 어떤 법들이... (중략) ... 그 법들은 한 가지 무더기, 열 가지 처, 열 가지 계로 포함되지 않는다.

---

220. Saṃyojanehi dhammehi ye dhammā… ganthehi dhammehi ye dhammā… oghehi dhammehi ye dhammā… yogehi dhammehi ye dhammā… nīvaraṇehi dhammehi ye dhammā… parāmāsehi dhammehi ye dhammā… parāmāsehi ceva parāmaṭṭhehi ca dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā…pe… te dhammā dvīhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

220. 족쇄(Saṃyojana)인 법들에 의해 어떤 법들이, 묶임(Gantha)인 법들에 의해 어떤 법들이, 폭류(Ogha)인 법들에 의해 어떤 법들이, 멍에(Yoga)인 법들에 의해 어떤 법들이, 장애(Nīvaraṇa)인 법들에 의해 어떤 법들이, 움켜뀜(Parāmāsa)인 법들에 의해 어떤 법들이, 움켜뀜이면서 또한 움켜뀜의 대상(Parāmaṭṭha)인 법들에 의해 어떤 법들(12가지 거친 물질과 식온)이 온의 분류로 섭수되지 않고 처의 분류로 섭수되지 않고 계의 분류로 섭수되지 않는다면, 그 법들에 의해 어떤 법들(수·상·행·열반)은... 그 법들은 2가지 온(색온, 식온)과 11가지 처(거친 처, 마나처)와 17가지 계(거친 계, 식계)로 섭수되지 않는다.

---

221. Aparāmaṭṭhehi dhammehi ye dhammā… parāmāsasampayuttehi dhammehi ye dhammā… parāmāsavippayuttehi aparāmaṭṭhehi dhammehi ye dhammā… sārammaṇehi dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā…pe… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

221. 움켜뀜의 대상이 아닌 법들에 의해 어떤 법들이, 움켜뀜과 결합한 법들에 의해 어떤 법들이, 움켜뀜과 결합하지 않으면서 움켜뀜의 대상이 아닌 법들에 의해 어떤 법들이, 대상을 가지는 법들에 의해 어떤 법들(12가지 거친 물질)이 온의 분류로 섭수되지 않고 처의 분류로 섭수되지 않고 계의 분류로 섭수되지 않는다면, 그 법들에 의해 어떤 법들(4가지 명온과 열반)은... 그 법들은 1가지 온(색온)과 10가지 처(거친 처)와 10가지 계(거친 계)로 섭수되지 않는다.

---

222. Anārammaṇehi [Pg.41] dhammehi ye dhammā… no cittehi dhammehi ye dhammā… cittavippayuttehi dhammehi ye dhammā… cittavisaṃsaṭṭhehi dhammehi ye dhammā… cittasamuṭṭhānehi dhammehi ye dhammā… cittasahabhūhi dhammehi ye dhammā… cittānuparivattīhi dhammehi ye dhammā… bāhirehi dhammehi ye dhammā… upādādhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā…pe… te dhammā ekena khandhena ekenāyatanena sattahi dhātūhi asaṅgahitā.

222. 대상을 가지지 않는 법들에 의해 어떤 법들이, 마음이 아닌 법들에 의해 어떤 법들이, 마음과 결합하지 않은 법들에 의해 어떤 법들이, 마음과 섞이지 않은 법들에 의해 어떤 법들이, 마음에서 생긴 법들에 의해 어떤 법들이, 마음과 함께 일어나는 법들에 의해 어떤 법들이, 마음을 따라 변하는 법들에 의해 어떤 법들이, 외부의 법들에 의해 어떤 법들이, 파생된 법들(Upādā)에 의해 어떤 법들(89가지 마음)이 온의 분류로 섭수되지 않고 처의 분류로 섭수되지 않고 계의 분류로 섭수되지 않는다면, 그 법들에 의해 어떤 법들(물질, 수·상·행, 열반)은... 그 법들은 1가지 온(식온)과 1가지 처(마나처)와 7가지 계(7식계)로 섭수되지 않는다.

---

223. Cittehi dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā…pe… te dhammā catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi asaṅgahitā.

223. 마음인 법들에 의해 어떤 법들(물질, 수·상·행, 열반)이 온의 분류로 섭수되지 않고 처의 분류로 섭수되지 않고 계의 분류로 섭수되지 않는다면, 그 법들에 의해 어떤 법들(89가지 마음)은... 그 법들은 4가지 온(색·수·상·행온)과 11가지 처(거친 처, 담마처)와 11가지 계(거친 계, 담마계)로 섭수되지 않는다.

---

224. Cetasikehi dhammehi ye dhammā… cittasampayuttehi dhammehi ye dhammā… cittasaṃsaṭṭhehi dhammehi ye dhammā… cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānehi dhammehi ye dhammā… cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhūhi dhammehi ye dhammā… cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivattīhi dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā…pe… te dhammā dvīhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

224. 심소인 법들에 의해 어떤 법들이, 마음과 결합한 법들에 의해 어떤 법들이, 마음과 섞인 법들에 의해 어떤 법들이, 마음과 섞이고 마음에서 생긴 법들에 의해 어떤 법들이, 마음과 섞이고 마음에서 생기며 마음과 함께 일어나는 법들에 의해 어떤 법들이, 마음과 섞이고 마음에서 생기며 마음을 따라 변하는 법들에 의해 어떤 법들(12가지 거친 물질과 식온)이 온의 분류로 섭수되지 않고 처의 분류로 섭수되지 않고 계의 분류로 섭수되지 않는다면, 그 법들에 의해 어떤 법들(수·상·행·열반)은... 그 법들은 2가지 온(색온, 식온)과 11가지 처(거친 처, 마나처)와 17가지 계(거친 계, 식계)로 섭수되지 않는다.

---

225. Ajjhattikehi dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā tehi dhammehi ye dhammā…pe… te dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā asaṅgahitā.

225. 내적인(Ajjhattika) 법들에 의해 어떤 법들(수·상·행·열반)이 온의 분류로 섭수되지 않고 처의 분류로 섭수되지 않고 계의 분류로 섭수되지 않는다면, 그 법들에 의해 어떤 법들(12가지 거친 물질과 식온)은... 그 법들은 3가지 온(수·상·행온)과 1가지 처(담마처)와 1가지 계(담마계)로 섭수되지 않는다.

---

226. Upādānehi dhammehi ye dhammā… kilesehi dhammehi ye dhammā… kilesehi ceva saṃkilesikehi ca dhammehi ye dhammā… kilesehi ceva saṃkiliṭṭhehi ca dhammehi ye dhammā… kilesehi ceva kilesasampayuttehi ca dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā…pe… te dhammā dvīhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

226. 집착(Upādāna)인 법들에 의해 어떤 법들이, 번뇌(Kilesa)인 법들에 의해 어떤 법들이, 번뇌이면서 또한 번뇌의 대상(Saṃkilesika)인 법들에 의해 어떤 법들이, 번뇌이면서 또한 오염된(Saṃkiliṭṭha) 법들에 의해 어떤 법들이, 번뇌이면서 또한 번뇌와 결합한 법들에 의해 어떤 법들(12가지 거친 물질과 식온)이 온의 분류로 섭수되지 않고 처의 분류로 섭수되지 않고 계의 분류로 섭수되지 않는다면, 그 법들에 의해 어떤 법들(수·상·행·열반)은... 그 법들은 2가지 온과 11가지 처와 17가지 계로 섭수되지 않는다.

---

227. Asaṃkilesikehi [Pg.42] dhammehi ye dhammā… saṃkiliṭṭhehi dhammehi ye dhammā… kilesasampayuttehi dhammehi ye dhammā… saṃkiliṭṭhehi ceva no ca kilesehi dhammehi ye dhammā… kilesasampayuttehi ceva no ca kilesehi dhammehi ye dhammā… kilesavippayuttehi asaṃkilesikehi dhammehi ye dhammā… dassanena pahātabbehi dhammehi ye dhammā… bhāvanāya pahātabbehi dhammehi ye dhammā… dassanena pahātabbahetukehi dhammehi ye dhammā… bhāvanāya pahātabbahetukehi dhammehi ye dhammā… savitakkehi dhammehi ye dhammā… savicārehi dhammehi ye dhammā… sappītikehi dhammehi ye dhammā… pītisahagatehi dhammehi ye dhammā… sukhasahagatehi dhammehi ye dhammā… upekkhāsahagatehi dhammehi ye dhammā… na kāmāvacarehi dhammehi ye dhammā… rūpāvacarehi dhammehi ye dhammā… arūpāvacarehi dhammehi ye dhammā… apariyāpannehi dhammehi ye dhammā… niyyānikehi dhammehi ye dhammā… niyatehi dhammehi ye dhammā… anuttarehi dhammehi ye dhammā… saraṇehi dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, tehi dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, te dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi asaṅgahitā? Te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

227. 번뇌의 대상이 아닌 법들에 의해 어떤 법들이, 오염된 법들에 의해 어떤 법들이, 번뇌와 결합한 법들에 의해 어떤 법들이, 오염되었으나 번뇌는 아닌 법들에 의해 어떤 법들이, 번뇌와 결합했으나 번뇌는 아닌 법들에 의해 어떤 법들이, 번뇌와 결합하지 않고 번뇌의 대상도 아닌 법들에 의해 어떤 법들이, 견도에 의해 버려지는 법들에 의해 어떤 법들이, 수도에 의해 버려지는 법들에 의해 어떤 법들이, 견도에 의해 버려지는 뿌리를 가진 법들에 의해 어떤 법들이, 수도에 의해 버려지는 뿌리를 가진 법들에 의해 어떤 법들이, 일으킨 생각(Vitakka)이 있는 법들에 의해 어떤 법들이, 지속적 고찰(Vicāra)이 있는 법들에 의해 어떤 법들이, 희열(Pīti)이 있는 법들에 의해 어떤 법들이, 희열과 함께하는 법들에 의해 어떤 법들이, 즐거움(Sukha)과 함께하는 법들에 의해 어떤 법들이, 평온(Upekkhā)과 함께하는 법들에 의해 어떤 법들이, 욕계에 속하지 않는 법들에 의해 어떤 법들이, 색계에 속하는 법들에 의해 어떤 법들이, 무색계에 속하는 법들에 의해 어떤 법들이, 포함되지 않는(Apariyāpanna) 법들에 의해 어떤 법들이, 출세간의(Niyyānika) 법들에 의해 어떤 법들이, 결정된(Niyata) 법들에 의해 어떤 법들이, 위없는(Anuttara) 법들에 의해 어떤 법들이, 번뇌와 함께하는(Saraṇa) 법들에 의해 어떤 법들(12가지 거친 물질)이 온의 분류로 섭수되지 않고 처의 분류로 섭수되지 않고 계의 분류로 섭수되지 않는다면, 그 법들에 의해 어떤 법들(4가지 명온과 열반)이 온의 분류로 섭수되지 않고 처의 분류로 섭수되지 않고 계의 분류로 섭수되지 않는다면, 그 법들은 몇 가지 온, 몇 가지 처, 몇 가지 계로 섭수되지 않는가? 그 법들은 1가지 온(색온)과 10가지 처(거친 처)와 10가지 계(거친 계)로 섭수되지 않는다.

---

Rūpañca dhammāyatanaṃ dhammadhātu, itthipumaṃ jīvitaṃ nāmarūpaṃ;

Dve bhavā jāti jarā maccurūpaṃ, anārammaṇaṃ no cittaṃ cittena vippayuttaṃ.

물질(Rūpa)과 법처(Dhammāyatana), 법계(Dhammadhātu), 여근, 남근, 명근, 명색, 두 가지 유(Bhavā), 태생(Jāti), 노(Jarā), 사(Maraṇa), 물질을 가진 것(Rūpī), 대상이 없는 것(Anārammaṇa), 마음이 아닌 것(No citta), 마음과 결합하지 않은 것(Cittena vippayutta).

---

Visaṃsaṭṭhaṃ samuṭṭhāna-sahabhu anuparivatti;

Bāhiraṃ upādā dve, visayo esanayo subuddho.

섞이지 않은 것, 마음에서 생긴 것, 함께 일어나는 것, 따라 변하는 것, 외부의 것, 두 가지 파생된 것. 이와 같이 잘 깨달은 이 방법이 문답의 영역이다.

---

Asaṅgahitenaasaṅgahitapadaniddeso pañcamo.

섭수되지 않은 것으로 섭수되지 않은 법들에 대한 설명인 제5장이 끝났다.

---

6. Chaṭṭhanayo

6. 여섯 번째 방법

---

6. Sampayogavippayogapadaniddeso

6. 결합과 분리에 대한 법의 설명

---

1. Khandho

1. 온

---

228. Rūpakkhandho [Pg.43] katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi sampayuttoti? Natthi. Katihi vippayutto? Catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi vippayutto; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayutto.

228. 색온은 몇 가지 온, 몇 가지 처, 몇 가지 계와 결합하는가? 결합하는 것이 없다. 몇 가지와 분리되는가? 4가지 온(명온)과 1가지 처(마나처)와 7가지 계(식계)와 분리된다. 또한 1가지 처(담마처)와 1가지 계(담마계)의 어떤 법들(52가지 심소)과 분리된다.

---

229. Vedanākkhandho… saññākkhandho… saṅkhārakkhandho tīhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi sampayutto; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayutto. Katihi vippayutto? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi vippayutto; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayutto.

229. 수온, 상온, 행온은 세 가지 온, 한 가지 처(의처), 일곱 가지 계(칠심계)와 상응하고, 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 상응한다. 몇 가지와 불상응하는가? 한 가지 온(색온), 열 가지 처(십처), 열 가지 계(십계)와 불상응하며, 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 불상응한다.

---

230. Viññāṇakkhandho tīhi khandhehi sampayutto; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayutto. Katihi vippayutto? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi vippayutto; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayutto.

230. 식온은 세 가지 온(수온, 상온, 행온)과 상응하고, 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 상응한다. 몇 가지와 불상응하는가? 한 가지 온(색온), 열 가지 처(십처), 열 가지 계(십계)와 불상응하며, 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 불상응한다.

---

2. Āyatanaṃ

2. 처(處)

---

231. Cakkhāyatanaṃ…pe… phoṭṭhabbāyatanaṃ…pe… sampayuttanti? Natthi. Katihi vippayuttaṃ? Catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi vippayuttaṃ; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttaṃ.

231. 안처… 내지… 촉처는 상응하는가? 없다. 몇 가지와 불상응하는가? 네 가지 온(명온), 한 가지 처(의처), 일곱 가지 계(칠심계)와 불상응하며, 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 불상응한다.

---

232. Manāyatanaṃ tīhi khandhehi sampayuttaṃ; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttaṃ. Katihi vippayuttaṃ? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi vippayuttaṃ; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttaṃ.

232. 의처는 세 가지 온(수온, 상온, 행온)과 상응하고, 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 상응한다. 몇 가지와 불상응하는가? 한 가지 온(색온), 열 가지 처(십처), 열 가지 계(십계)와 불상응하며, 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 불상응한다.

---

3. Dhātu

3. 계(界)

---

233. Cakkhudhātu [Pg.44] …pe… phoṭṭhabbadhātu…pe… sampayuttāti? Natthi. Katihi vippayuttā? Catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

233. 안계… 내지… 촉계는 상응하는가? 없다. 몇 가지와 불상응하는가? 네 가지 온(명온), 한 가지 처(의처), 일곱 가지 계(칠심계)와 불상응하며, 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 불상응한다.

---

234. Cakkhuviññāṇadhātu…pe… manodhātu… manoviññāṇadhātu tīhi khandhehi sampayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

234. 안식계… 내지… 의계, 의식계는 세 가지 온(수온, 상온, 행온)과 상응하고, 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 상응한다. 몇 가지와 불상응하는가? 한 가지 온(색온), 열 가지 처(십처), 열여섯 가지 계(의식계를 제외한 나머지 계들)와 불상응하며, 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 불상응한다.

---

4. Saccādi

4. 제(諦) 등

---

235. Samudayasaccaṃ… maggasaccaṃ tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā sampayuttaṃ; ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttaṃ. Katihi vippayuttaṃ? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttaṃ; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttaṃ.

235. 집제, 도제는 세 가지 온(수온, 상온, 식온), 한 가지 처(의처), 한 가지 계(의식계)와 상응하고, 한 가지 온(행온), 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 상응한다. 몇 가지와 불상응하는가? 한 가지 온(색온), 열 가지 처(십처), 열여섯 가지 계(의식계를 제외한 나머지 계들)와 불상응하며, 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 불상응한다.

---

236. Nirodhasaccaṃ… cakkhundriyaṃ…pe… kāyindriyaṃ… itthindriyaṃ… purisindriyaṃ…pe… sampayuttanti? Natthi. Katihi vippayuttaṃ? Catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi vippayuttaṃ; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttaṃ.

236. 멸제, 안근… 내지… 가근, 여근, 남근은 상응하는가? 없다. 몇 가지와 불상응하는가? 네 가지 온(명온), 한 가지 처(의처), 일겁 가지 계(칠심계)와 불상응하며, 한 가지 계(법계)의 일부와 불상응한다.

---

237. Manindriyaṃ tīhi khandhehi sampayuttaṃ; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttaṃ. Katihi vippayuttaṃ? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi vippayuttaṃ; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttaṃ.

237. 의근은 세 가지 온(수온, 상온, 행온)과 상응하고, 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 상응한다. 몇 가지와 불상응하는가? 한 가지 온(색온), 열 가지 처(십처), 열 가지 계(십계)와 불상응하며, 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 불상응한다.

---

238. Sukhindriyaṃ… dukkhindriyaṃ… somanassindriyaṃ… domanassindriyaṃ tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā sampayuttaṃ; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttaṃ. Katihi vippayuttaṃ? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttaṃ; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttaṃ.

238. 낙근, 고근, 희근, 우근은 세 가지 온(상온, 행온, 식온), 한 가지 처(의처), 한 가지 계(의식계)와 상응하고, 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 상응한다. 몇 가지와 불상응하는가? 한 가지 온(색온), 열 가지 처(십처), 열여섯 가지 계(의식계를 제외한 나머지 계들)와 불상응하며, 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 불상응한다.

---

239. Upekkhindriyaṃ [Pg.45] tīhi khandhehi ekenāyatanena chahi dhātūhi sampayuttaṃ; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttaṃ. Katihi vippayuttaṃ? Ekena khandhena dasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi vippayuttaṃ; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttaṃ.

239. 사근은 세 가지 온(상온, 행온, 식온), 한 가지 처(의처), 여섯 가지 계(신식계를 제외한 육식계)와 상응하고, 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 상응한다. 몇 가지와 불상응하는가? 한 가지 온(색온), 열 가지 처(십처), 열한 가지 계(십계와 신식계)와 불상응하며, 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 불상응한다.

---

240. Saddhindriyaṃ… vīriyindriyaṃ… satindriyaṃ… samādhindriyaṃ… paññindriyaṃ… anaññātaññassāmītindriyaṃ… aññindriyaṃ… aññātāvindriyaṃ… avijjā… avijjāpaccayā saṅkhārā tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā sampayuttā; ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

240. 신근, 위리야근, 사근(념근), 정근, 혜근, 미지당지근, 이지근, 구지근, 무명, 무명을 연으로 한 행들은 세 가지 온(수온, 상온, 식온), 한 가지 처(의처), 한 가지 계(의식계)와 상응하고, 한 가지 온(행온), 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 상응한다. 몇 가지와 불상응하는가? 한 가지 온(색온), 열 가지 처(십처), 열여섯 가지 계(의식계를 제외한 나머지 계들)와 불상응하며, 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 불상응한다.

---

241. Saṅkhārapaccayā viññāṇaṃ tīhi khandhehi sampayuttaṃ; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttaṃ. Katihi vippayuttaṃ? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi vippayuttaṃ; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttaṃ.

241. 행을 연으로 한 식은 세 가지 온(수온, 상온, 행온)과 상응하고, 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 상응한다. 몇 가지와 불상응하는가? 한 가지 온(색온), 열 가지 처(십처), 열 가지 계(십계)와 불상응하며, 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 불상응한다.

---

242. Saḷāyatanapaccayā phasso tīhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi sampayutto; ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayutto. Katihi vippayutto? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi vippayutto; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayutto.

242. 육처를 연으로 한 촉은 세 가지 온(수온, 상온, 식온), 한 가지 처(의처), 일곱 가지 계(칠심계)와 상응하고, 한 가지 온(행온), 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 상응한다. 몇 가지와 불상응하는가? 한 가지 온(색온), 열 가지 처(십처), 열 가지 계(십계)와 불상응하며, 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 불상응한다.

---

243. Phassapaccayā vedanā tīhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi sampayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

243. 촉을 연으로 한 수는 세 가지 온(상온, 행온, 식온), 한 가지 처(의처), 일곱 가지 계(칠심계)와 상응하고, 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 상응한다. 몇 가지와 불상응하는가? 한 가지 온(색온), 열 가지 처(십처), 열 가지 계(십계)와 불상응하며, 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 불상응한다.

---

244. Vedanāpaccayā taṇhā… taṇhāpaccayā upādānaṃ… kammabhavo tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā sampayutto; ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayutto. Katihi vippayutto[Pg.46]? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayutto; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayutto.

244. 수를 연으로 한 애, 애를 연으로 한 취, 업유는 세 가지 온(수온, 상온, 식온), 한 가지 처(의처), 한 가지 계(의식계)와 상응하고, 한 가지 온(행온), 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 상응한다. 몇 가지와 불상응하는가? 한 가지 온(색온), 열 가지 처(십처), 열여섯 가지 계(의식계를 제외한 나머지 계들)와 불상응하며, 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 불상응한다.

---

245. Rūpabhavo…pe… sampayuttoti? Natthi. Katihi vippayutto? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi tīhi dhātūhi vippayutto.

245. 색유… 내지… 상응하는가? 없다. 몇 가지와 불상응하는가? 어떤 온과도 불상응하지 않고 어떤 처와도 불상응하지 않으나, 세 가지 계(비식계, 설식계, 신식계)와 불상응한다.

---

246. Arūpabhavo… nevasaññānāsaññābhavo… catuvokārabhavo…pe… sampayuttoti? Natthi. Katihi vippayutto? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayutto; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayutto.

246. 무색유, 비상비비상유, 사온유… 내지… 상응하는가? 없다. 몇 가지와 불상응하는가? 한 가지 온(색온), 열 가지 처(십처), 열여섯 가지 계(의식계를 제외한 나머지 계들)와 불상응하며, 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 불상응한다.

---

247. Asaññābhavo… ekavokārabhavo… paridevo…pe… sampayuttoti? Natthi. Katihi vippayutto? Catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi vippayutto; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayutto.

247. 무상유(無想有), 일온유(一溫有), 비탄(悲嘆) 등은... 무엇과 결합하는가? 결합하는 법이 없다. 무엇과 불결합하는가? 네 가지 온과 한 가지 처(마나야타나)와 일곱 가지 계(칠비방계)와 불결합한다. 한 가지 처(담마야타나)와 한 가지 계(담마다투)의 일부와도 불결합한다.

---

248. Soko… dukkhaṃ… domanassaṃ tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā sampayuttaṃ; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttaṃ. Katihi vippayuttaṃ? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttaṃ; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttaṃ.

248. 근심(soko), 고통(dukkhaṃ), 불희(domanassaṃ)는 세 가지 온(상온, 행온, 식온)과 한 가지 처(마나야타나)와 한 가지 계(마노비방계)와 결합하며, 한 가지 처(담마야타나)와 한 가지 계(담마다투)의 일부인 21가지 심소와도 결합한다. 무엇과 불결합하는가? 한 가지 온(색온)과 열 가지 처(오라리카야타나)와 열여섯 가지 계(오라리카다투와 육비방계 중 마노비방계 제외)와 불결합하며, 한 가지 처(담마야타나)와 한 가지 계(담마다투)의 일부인 수구마루파와 니르바나와도 불결합한다.

---

249. Upāyāso… satipaṭṭhānaṃ… sammappadhānaṃ tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā sampayuttaṃ; ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttaṃ. Katihi vippayuttaṃ? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttaṃ; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttaṃ.

249. 절망(upāyāso), 사념처(satipaṭṭhānaṃ), 사정근(sammappadhānaṃ)은 세 가지 온(수온, 상온, 식온)과 한 가지 처(마나야타나)와 한 가지 계(마노비방계)와 결합하며, 한 가지 온(행온)과 한 가지 처(담마야타나)와 한 가지 계(담마다투)의 일부인 정진(vīriya)을 제외한 35가지 심소와도 결합한다. 무엇과 불결합하는가? 한 가지 온(색온)과 열 가지 처(오라리카야타나)와 열여섯 가지 계(오라리카다투와 육비방계 중 마노비방계 제외)와 불결합하며, 한 가지 처(담마야타나)와 한 가지 계(담마다투)의 일부인 수구마루파와 니르바나와도 불결합한다.

---

250. Iddhipādo dvīhi khandhehi sampayutto; ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayutto. Katihi vippayutto? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayutto; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayutto.

250. 신족(iddhipādo)은 두 가지 온(수온, 상온)과 결합하며, 한 가지 온(행온)과 한 가지 처(담마야타나)와 한 가지 계(담마다투)의 일부인 욕구(chanda), 정진(vīriya), 검토(vīmaṃsā)를 제외한 33가지 심소와도 결합한다. 무엇과 불결합하는가? 한 가지 온(색온)과 열 가지 처(오라리카야타나)와 열여섯 가지 계(오라리카다투와 육비방계 중 마노비방계 제외)와 불결합하며, 한 가지 처(담마야타나)와 한 가지 계(담마다투)의 일부인 수구마루파와 니르바나와도 불결합한다.

---

251. Jhānaṃ [Pg.47] dvīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā sampayuttaṃ; ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttaṃ. Katihi vippayuttaṃ? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttaṃ; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttaṃ.

251. 선정(jhānaṃ)은 두 가지 온(상온, 식온)과 한 가지 처(마나야타나)와 한 가지 계(마노비방계)와 결합하며, 한 가지 온(행온)과 한 가지 처(담마야타나)와 한 가지 계(담마다투)의 일부인 다섯 가지 선정의 지분(jhānaṅga)을 제외한 30가지 심소와도 결합한다. 무엇과 불결합하는가? 한 가지 온(색온)과 열 가지 처(오라리카야타나)와 열여섯 가지 계(오라리카다투와 육비방계 중 마노비방계 제외)와 불결합하며, 한 가지 처(담마야타나)와 한 가지 계(담마다투)의 일부인 수구마루파와 니르바나와도 불결합한다.

---

252. Appamaññā… pañcindriyāni… pañca balāni… satta bojjhaṅgā… ariyo aṭṭhaṅgiko maggo tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā sampayutto; ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayutto. Katihi vippayutto? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayutto; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayutto.

252. 무량(appamaññā), 오근(pañcindriyāni), 오력(pañca balāni), 칠각지(satta bojjhaṅgā), 성스런 팔정도(ariyo aṭṭhaṅgiko maggo)는 세 가지 온(수온, 상온, 식온)과 한 가지 처(마나야타나)와 한 가지 계(마노비방계)와 결합하며, 한 가지 온(행온)과 한 가지 처(담마야타나)와 한 가지 계(담마다투)의 일부인 28가지 심소와도 결합한다. 무엇과 불결합하는가? 한 가지 온(색온)과 열 가지 처(오라리카야타나)와 열여섯 가지 계(오라리카다투와 육비방계 중 마노비방계 제외)와 불결합하며, 한 가지 처(담마야타나)와 한 가지 계(담마다투)의 일부인 수구마루파와 니르바나와도 불결합한다.

---

253. Phasso … cetanā… manasikāro tīhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi sampayutto; ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayutto. Katihi vippayutto? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi vippayutto; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayutto.

253. 촉(phasso), 사(cetanā), 작의(manasikāro)는 세 가지 온(수온, 상온, 식온)과 한 가지 처(마나야타나)와 일곱 가지 계(칠비방계)와 결합하며, 한 가지 온(행온)과 한 가지 처(담마야타나)와 한 가지 계(담마다투)의 일부인 작의(manasikāra)를 제외한 51가지 심소와도 결합한다. 무엇과 불결합하는가? 한 가지 온(색온)과 열 가지 처(오라리카야타나)와 열 가지 계(오라리카다투)와 불결합하며, 한 가지 처(담마야타나)와 한 가지 계(담마다투)의 일부인 수구마루파와 니르바나와도 불결합한다.

---

254. Vedanā… saññā tīhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi sampayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

254. 수(vedanā), 상(saññā)은 세 가지 온(해당 온들을 제외한 수·상·행·식온 중 세 가지)과 한 가지 처(마나야타나)와 일곱 가지 계(칠비방계)와 결합하며, 한 가지 처(담마야타나)와 한 가지 계(담마다투)의 일부인 상(saññā) 혹은 수(vedanā)를 제외한 51가지 심소와도 결합한다. 무엇과 불결합하는가? 한 가지 온(색온)과 열 가지 처(오라리카야타나)와 열 가지 계(오라리카다투)와 불결합하며, 한 가지 처(담마야타나)와 한 가지 계(담마다투)의 일부인 수구마루파와 니르바나와도 불결합한다.

---

255. Cittaṃ tīhi khandhehi sampayuttaṃ; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttaṃ. Katihi vippayuttaṃ? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi vippayuttaṃ; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttaṃ.

255. 심(cittaṃ)은 세 가지 온(수온, 상온, 행온)과 결합하며, 한 가지 처(담마야타나)와 한 가지 계(담마다투)의 일부인 52가지 심소와도 결합한다. 무엇과 불결합하는가? 한 가지 온(색온)과 열 가지 처(오라리카야타나)와 열 가지 계(오라리카다투)와 불결합하며, 한 가지 처(담마야타나)와 한 가지 계(담마다투)의 일부인 수구마루파와 니르바나와도 불결합한다.

---

256. Adhimokkho tīhi khandhehi ekenāyatanena dvīhi dhātūhi sampayutto; ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayutto. Katihi vippayutto? Ekena khandhena dasahāyatanehi pannarasahi dhātūhi vippayutto; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayutto.

256. 승해(adhimokkho)는 세 가지 온(수온, 상온, 식온)과 한 가지 처(마나야타나)와 두 가지 계(마노비방계 등)와 결합하며, 한 가지 온(행온)과 한 가지 처(담마야타나)와 한 가지 계(담마다투)의 일부인 승해와 의심을 제외한 50가지 심소와도 결합한다. 무엇과 불결합하는가? 한 가지 온(색온)과 열 가지 처(오라리카야타나)와 열다섯 가지 계(오라리카다투와 오비방계)와 불결합하며, 한 가지 처(담마야타나)와 한 가지 계(담마다투)의 일부인 수구마루파와 니르바나와도 불결합한다.

---

5. Tikaṃ

5. 삼법(Tikaṃ)

---

257. Kusalā [Pg.48] dhammā… akusalā dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi sampayuttāti? Natthi. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

257. 유익한 법들(kusalā dhammā), 해로운 법들(akusalā dhammā)은 몇 가지 온, 몇 가지 처, 몇 가지 계와 결합하는가? 결합하는 법이 없다. 무엇과 불결합하는가? 한 가지 온(색온)과 열 가지 처(오라리카야타나)와 열여섯 가지 계(오라리카다투와 육비방계 중 마노비방계 제외)와 불결합하며, 한 가지 처(담마야타나)와 한 가지 계(담마다투)의 일부인 수구마루파와 니르바나와도 불결합한다.

---

258. Sukhāya vedanāya sampayuttā dhammā… dukkhāya vedanāya sampayuttā dhammā ekena khandhena sampayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi pannarasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

258. 즐거운 느낌과 결합한 법들, 괴로운 느낌과 결합한 법들은 한 가지 온(수온)과 결합하며, 한 가지 처(담마야타나)와 한 가지 계(담마다투)의 일부인 세 가지 괴로운 느낌(dukkha-vedanā) 등과도 결합한다. 무엇과 불결합하는가? 한 가지 온(색온)과 열 가지 처(오라리카야타나)와 열다섯 가지 계(오라리카다투와 신비방계, 마노비방계를 제외한 오비방계)와 불결합하며, 한 가지 처(담마야타나)와 한 가지 계(담마다투)의 일부인 수구마루파와 니르바나와도 불결합한다.

---

259. Adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttā dhammā ekena khandhena sampayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

259. 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌과 결합한 법들은 한 가지 온(수온)과 결합하며, 한 가지 처(담마야타나)와 한 가지 계(담마다투)의 일부인 55가지 우페카 느낌(upekkhā-vedanā)과도 결합한다. 무엇과 불결합하는가? 한 가지 온(색온)과 열 가지 처(오라리카야타나)와 열한 가지 계(오라리카다투와 신비방계)와 불결합하며, 한 가지 처(담마야타나)와 한 가지 계(담마다투)의 일부인 수구마루파와 니르바나와도 불결합한다.

---

260. Vipākā dhammā…pe… sampayuttāti? Natthi. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

260. 과보인 법들(vipākā dhammā)은... 무엇과 결합하는가? 결합하는 법이 없다. 무엇과 불결합하는가? 한 가지 온(색온)과 열 가지 처(오라리카야타나)와 열 가지 계(오라리카다투)와 불결합하며, 한 가지 처(담마야타나)와 한 가지 계(담마다투)의 일부인 수구마루파와 니르바나와도 불결합한다.

---

261. Vipākadhammadhammā… saṃkiliṭṭhasaṃkilesikā dhammā…pe… sampayuttāti? Natthi. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

261. 과보를 가져오는 성질의 법들(vipākadhammadhammā), 오염되었고 오염의 대상인 법들(saṃkiliṭṭhasaṃkilesikā dhammā)은... 무엇과 결합하는가? 결합하는 법이 없다. 무엇과 불결합하는가? 한 가지 온(색온)과 열 가지 처(오라리카야타나)와 열여섯 가지 계(오라리카다투와 육비방계 중 마노비방계 제외)와 불결합하며, 한 가지 처(담마야타나)와 한 가지 계(담마다투)의 일부인 수구마루파와 니르바나와도 불결합한다.

---

262. Nevavipākanavipākadhammadhammā… anupādinnupādāniyā dhammā…pe… sampayuttāti? Natthi. Katihi vippayuttā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi pañcahi dhātūhi vippayuttā.

262. 과보도 아니고 과보를 가져오는 성질도 아닌 법들, 집착되지 않았으나 집착의 대상인 법들은... 무엇과 결합하는가? 결합하는 법이 없다. 무엇과 불결합하는가? 어떠한 온과도 불결합하지 않으며, 어떠한 처와도 불결합하지 않는다. 다만 다섯 가지 계(오비방계)와는 불결합한다.

---

263. Anupādinnaanupādāniyā dhammā… asaṃkiliṭṭhaasaṃkilesikā dhammā…pe… sampayuttāti? Natthi. Katihi vippayuttā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi chahi dhātūhi vippayuttā.

263. 집착되지 않았고 집착의 대상도 아닌 법들, 오염되지 않았고 오염의 대상도 아닌 법들은... 무엇과 결합하는가? 결합하는 법이 없다. 무엇과 불결합하는가? 어떠한 온과도 불결합하지 않으며, 어떠한 처와도 불결합하지 않는다. 다만 여섯 가지 계(육비방계 중 마노비방계 제외)와는 불결합한다.

---

264. Savitakkasavicārā [Pg.49] dhammā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi pannarasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

264. 일으킨 생각(vitakka)과 지속적인 고찰(vicāra)이 있는 법들은 한 가지 온(행온)과 한 가지 처(담마야타나)와 한 가지 계(담마다투)의 일부인 비타카와 비차라와 결합한다. 무엇과 불결합하는가? 한 가지 온(색온)과 열 가지 처(오라리카야타나)와 열다섯 가지 계(오라리카다투와 오비방계)와 불결합하며, 한 가지 처(담마야타나)와 한 가지 계(담마다투)의 일부인 수구마루파와 니르바나와도 불결합한다.

---

265. Avitakkavicāramattā dhammā… pītisahagatā dhammā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

265. 일으킨 생각은 없고 지속적인 고찰만 있는 법들, 희열(pīti)이 함께하는 법들은 한 가지 온(행온)과 한 가지 처(담마야타나)와 한 가지 계(담마다투)의 일부인 희열(pīti) 등과 결합한다. 무엇과 불결합하는가? 한 가지 온(색온)과 열 가지 처(오라리카야타나)와 열여섯 가지 계(오라리카다투와 육비방계 중 마노비방계 제외)와 불결합하며, 한 가지 처(담마야타나)와 한 가지 계(담마다투)의 일부인 수구마루파와 니르바나와도 불결합한다.

---

266. Avitakkaavicārā dhammā…pe… sampayuttāti? Natthi. Katihi vippayuttā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi ekāya dhātuyā vippayuttā.

266. 일으킨 생각(vitakka)도 없고 지속적 고찰(vicāra)도 없는 법들은... (중략) ...결합하는가? 없다. 얼마나 많은 [무·처·계와] 불결합하는가? 어떤 무와도 불결합하지 않고, 어떤 처와도 불결합하지 않으며, 한 가지 계(의계, manodhātu)와 불결합한다.

---

267. Sukhasahagatā dhammā ekena khandhena sampayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi pannarasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

267. 즐거움이 함께하는 법들은 한 가지 무(수온)와 결합하며, 한 가지 처(법처)와 한 가지 계(법계)의 일부와 결합한다. 얼마나 많은 [무·처·계와] 불결합하는가? 한 가지 무(색온), 열 가지 처(십처), 열다섯 가지 계(십계와 오식계)와 불결합하며, 한 가지 처(법처)와 한 가지 계(법계)의 일부와 불결합한다.

---

268. Upekkhāsahagatā dhammā ekena khandhena sampayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

268. 평온이 함께하는 법들은 한 가지 무(수온)와 결합하며, 한 가지 처(법처)와 한 가지 계(법계)의 일부와 결합한다. 얼마나 많은 [무·처·계와] 불결합하는가? 한 가지 무(색온), 열 가지 처(십처), 열한 가지 계(십계와 가야위냐나계)와 불결합하며, 한 가지 처(법처)와 한 가지 계(법계)의 일부와 불결합한다.

---

269. Dassanena pahātabbā dhammā bhāvanāya pahātabbā dhammā… dassanena pahātabbahetukā dhammā… bhāvanāya pahātabbahetukā dhammā… ācayagāmino dhammā… apacayagāmino dhammā… sekkhā dhammā… asekkhā dhammā… mahaggatā dhammā…pe… sampayuttāti? Natthi. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

269. 견도(見道)에 의해 버려지는 법들, 수도(修道)에 의해 버려지는 법들... 견도에 의해 버려지는 법들을 원인으로 하는 법들, 수도에 의해 버려지는 법들을 원인으로 하는 법들, 쌓아가는 법들, 벗어나는 법들, 유학의 법들, 무학의 법들, 고결한 법들은... (중략) ...결합하는가? 없다. 얼마나 많은 [무·처·계와] 불결합하는가? 한 가지 무(색온), 열 가지 처(십처), 열여섯 가지 계(십계와 육식계 제외)와 불결합하며, 한 가지 처(법처)와 한 가지 계(법계)의 일부와 불결합한다.

---

270. Appamāṇā dhammā… paṇītā dhammā…pe… sampayuttāti? Natthi. Katihi vippayuttā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi chahi dhātūhi vippayuttā.

270. 무량한 법들, 수승한 법들은... (중략) ...결합하는가? 없다. 얼마나 많은 [무·처·계와] 불결합하는가? 어떤 무와도 불결합하지 않고, 어떤 처와도 불결합하지 않으며, 여섯 가지 계(육식계 제외)와 불결합한다.

---

271. Parittārammaṇā [Pg.50] dhammā…pe… sampayuttāti? Natthi. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

271. 작은 것을 대상으로 하는 법들은... (중략) ...결합하는가? 없다. 얼마나 많은 [무·처·계와] 불결합하는가? 한 가지 무(색온), 열 가지 처(십처), 열 가지 계(십계)와 불결합하며, 한 가지 처(법처)와 한 가지 계(법계)의 일부와 불결합한다.

---

272. Mahaggatārammaṇā dhammā… appamāṇārammaṇā dhammā… hīnā dhammā… micchattaniyatā dhammā… sammattaniyatā dhammā… maggārammaṇā dhammā… maggahetukā dhammā… maggādhipatino dhammā…pe… sampayuttāti? Natthi. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

272. 고결한 것을 대상으로 하는 법들, 무량한 것을 대상으로 하는 법들, 저열한 법들, 그릇됨이 결정된 법들, 옳음이 결정된 법들, 도(道)를 대상으로 하는 법들, 도를 원인으로 하는 법들, 도를 증상(增上)으로 하는 법들은... (중략) ...결합하는가? 없다. 얼마나 많은 [무·처·계와] 불결합하는가? 한 가지 무(색온), 열 가지 처(십처), 열여섯 가지 계(십계와 육식계 제외)와 불결합하며, 한 가지 처(법처)와 한 가지 계(법계)의 일부와 불결합한다.

---

273. Anuppannā dhammā…pe… sampayuttāti? Natthi. Katihi vippayuttā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi pañcahi dhātūhi vippayuttā.

273. 아직 생겨나지 않은 법들은... (중략) ...결합하는가? 없다. 얼마나 많은 [무·처·계와] 불결합하는가? 어떤 무와도 불결합하지 않고, 어떤 처와도 불결합하지 않으며, 다섯 가지 계(오식계)와 불결합한다.

---

274. Atītārammaṇā dhammā…pe… anāgatārammaṇā dhammā…pe… sampayuttāti? Natthi. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

274. 과거를 대상으로 하는 법들... (중략) ...미래를 대상으로 하는 법들은... (중략) ...결합하는가? 없다. 얼마나 많은 [무·처·계와] 불결합하는가? 한 가지 무(색온), 열 가지 처(십처), 열여섯 가지 계(십계와 육식계 제외)와 불결합하며, 한 가지 처(법처)와 한 가지 계(법계)의 일부와 불결합한다.

---

275. Paccuppannārammaṇā dhammā… ajjhattārammaṇā dhammā… bahiddhārammaṇā dhammā… ajjhattabahiddhārammaṇā dhammā…pe… sampayuttāti? Natthi. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

275. 현재를 대상으로 하는 법들, 내부를 대상으로 하는 법들, 외부를 대상으로 하는 법들, 내부와 외부를 대상으로 하는 법들은... (중략) ...결합하는가? 없다. 얼마나 많은 [무·처·계와] 불결합하는가? 한 가지 무(색온), 열 가지 처(십처), 열 가지 계(십계)와 불결합하며, 한 가지 처(법처)와 한 가지 계(법계)의 일부와 불결합한다.

---

276. Sanidassanasappaṭighā dhammā… anidassanasappaṭighā dhammā…pe… sampayuttāti? Natthi. Katihi vippayuttā? Catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

276. 볼 수 있고 충돌이 있는 법들, 볼 수 없으나 충돌이 있는 법들은... (중략) ...결합하는가? 없다. 얼마나 많은 [무·처·계와] 불결합하는가? 네 가지 무(명온), 한 가지 처(의처), 일곱 가지 계(칠식계)와 불결합하며, 한 가지 처(법처)와 한 가지 계(법계)의 일부와 불결합한다.

---

6. Dukaṃ

6. 이법(二法, Duka)

---

277. Hetū dhammā… hetū ceva sahetukā ca dhammā… hetū ceva hetusampayuttā ca dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā sampayuttā; ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi [Pg.51] dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

277. 원인인 법들, 원인이면서 원인을 가진 법들, 원인이면서 원인과 결합한 법들은 세 가지 무(수·상·식온), 한 가지 처(의처), 한 가지 계(의식계)와 결합하고, 한 가지 무(행온), 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 결합한다. 얼마나 많은 [무·처·계와] 불결합하는가? 한 가지 무(색온), 열 가지 처(십처), 열여섯 가지 계(십계와 육식계 제외)와 불결합하며, 한 가지 처(법처)와 한 가지 계(법계)의 일부와 불결합한다.

---

278. Sahetukā dhammā… hetusampayuttā dhammā…pe… sampayuttāti? Natthi. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

278. 원인을 가진 법들, 원인과 결합한 법들은... (중략) ...결합하는가? 없다. 얼마나 많은 [무·처·계와] 불결합하는가? 한 가지 무(색온), 열 가지 처(십처), 열여섯 가지 계(십계와 육식계 제외)와 불결합하며, 한 가지 처(법처)와 한 가지 계(법계)의 일부와 불결합한다.

---

279. Sahetukā ceva na ca hetū dhammā… hetusampayuttā ceva na ca hetū dhammā… na hetusahetukā dhammā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

279. 원인을 가졌으나 원인은 아닌 법들, 원인과 결합했으나 원인은 아닌 법들, 원인은 아니나 원인을 가진 법들은 한 가지 무(행온), 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 결합한다. 얼마나 많은 [무·처·계와] 불결합하는가? 한 가지 무(색온), 열 가지 처(십처), 열여섯 가지 계(십계와 육식계 제외)와 불결합하며, 한 가지 처(법처)와 한 가지 계(법계)의 일부와 불결합한다.

---

280. Appaccayā dhammā… asaṅkhatā dhammā… sanidassanā dhammā… sappaṭighā dhammā… rūpino dhammā…pe… sampayuttāti? Natthi. Katihi vippayuttā? Catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

280. 조건 지어지지 않은 법들, 형성되지 않은 법들, 볼 수 있는 법들, 충돌이 있는 법들, 물질인 법들은... (중략) ...결합하는가? 없다. 얼마나 많은 [무·처·계와] 불결합하는가? 네 가지 무(명온), 한 가지 처(의처), 일곱 가지 계(칠식계)와 불결합하며, 한 가지 처(법처)와 한 가지 계(법계)의 일부와 불결합한다.

---

281. Lokuttarā dhammā…pe… sampayuttāti? Natthi. Katihi vippayuttā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi chahi dhātūhi vippayuttā.

281. 출세간의 법들은... (중략) ...결합하는가? 없다. 얼마나 많은 [무·처·계와] 불결합하는가? 어떤 무와도 불결합하지 않고, 어떤 처와도 불결합하지 않으며, 여섯 가지 계(육식계 제외)와 불결합한다.

---

282. Āsavā dhammā… āsavā ceva sāsavā ca dhammā… āsavā ceva āsavasampayuttā ca dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā sampayuttā; ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

282. 번뇌(āsava)인 법들, 번뇌이면서 번뇌의 대상인 법들, 번뇌이면서 번뇌와 결합한 법들은 세 가지 무(수·상·식온), 한 가지 처(의처), 한 가지 계(의식계)와 결합하고, 한 가지 무(행온), 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 결합한다. 얼마나 많은 [무·처·계와] 불결합하는가? 한 가지 무(색온), 열 가지 처(십처), 열여섯 가지 계(십계와 육식계 제외)와 불결합하며, 한 가지 처(법처)와 한 가지 계(법계)의 일부와 불결합한다.

---

283. Anāsavā dhammā… āsavavippayuttā anāsavā dhammā…pe… sampayuttāti? Natthi. Katihi vippayuttā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi chahi dhātūhi vippayuttā.

283. 번뇌가 없는 법들, 번뇌와 결합하지 않고 번뇌가 없는 법들은... (중략) ...결합하는가? 없다. 얼마나 많은 [무·처·계와] 불결합하는가? 어떤 무와도 불결합하지 않고, 어떤 처와도 불결합하지 않으며, 여섯 가지 계(육식계 제외)와 불결합한다.

---

284. Āsavasampayuttā [Pg.52] dhammā…pe… sampayuttāti? Natthi. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

284. 번뇌와 결합한 법들은... (중략) ...결합하는가? 없다. 얼마나 많은 [무·처·계와] 불결합하는가? 한 가지 무(색온), 열 가지 처(십처), 열여섯 가지 계(십계와 육식계 제외)와 불결합하며, 한 가지 처(법처)와 한 가지 계(법계)의 일부와 불결합한다.

---

285. Āsavasampayuttā ceva no ca āsavā dhammā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

285. 번뇌와 결합했으나 번뇌는 아닌 법들은 한 가지 무(행온), 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 결합한다. 얼마나 많은 [무·처·계와] 불결합하는가? 한 가지 무(색온), 열 가지 처(십처), 열여섯 가지 계(십계와 육식계 제외)와 불결합하며, 한 가지 처(법처)와 한 가지 계(법계)의 일부와 불결합한다.

---

286. Saṃyojanā dhammā… ganthā dhammā… oghā dhammā… yogā dhammā… nīvaraṇā dhammā… parāmāsā dhammā… parāmāsā ceva parāmaṭṭhā ca dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā sampayuttā; ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

286. 결박인 법들, 간타(매듭)인 법들, 오가(폭류)인 법들, 요가(멍에)인 법들, 장애인 법들, 빠라마사(집착)인 법들, 그리고 빠라마사이며 또한 빠라마사의 대상인 법들은 세 가지 온(수·상·식온), 한 가지 처(의처), 한 가지 계(의식계)와 상응하고; 한 가지 온(행온), 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 상응한다. 얼마나 많은 것과 불상응하는가? 한 가지 온(색온), 열 가지 처(거친 처), 열여섯 가지 계(거친 계와 의식계를 제외한 6식계)와 불상응하고; 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 불상응한다.

---

287. Aparāmaṭṭhā dhammā… parāmāsavippayuttā aparāmaṭṭhā dhammā sampayuttāti? Natthi. Katihi vippayuttā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi chahi dhātūhi vippayuttā.

287. 빠라마사의 대상이 아닌 법들... 빠라마사와 불상응하고 빠라마사의 대상이 아닌 법들은 상응하는 것이 있는가? 없다. 얼마나 많은 것과 불상응하는가? 어떤 온과도, 어떤 처와도 불상응하지 않으며, 여섯 가지 계(의식계를 제외한 6식계)와 불상응한다.

---

288. Parāmāsasampayuttā dhammā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

288. 빠라마사와 상응하는 법들은 한 가지 온(행온), 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 상응한다. 얼마나 많은 것과 불상응하는가? 한 가지 온(색온), 열 가지 처(거친 처), 열여섯 가지 계(거친 계와 의식계를 제외한 6식계)와 불상응하고; 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 불상응한다.

---

289. Sārammaṇā dhammā…pe… sampayuttāti? Natthi. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

289. 대상을 가지는 법들은... (중략) ... 상응하는 것이 있는가? 없다. 얼마나 많은 것과 불상응하는가? 한 가지 온(색온), 열 가지 처(거친 처), 열 가지 계(거친 계)와 불상응하고; 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 불상응한다.

---

290. Anārammaṇā dhammā… cittavippayuttā dhammā… cittavisaṃsaṭṭhā dhammā… upādā dhammā…pe… sampayuttāti? Natthi. Katihi vippayuttā? Catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

290. 대상을 가지지 않는 법들, 심불상응인 법들, 심과 섞이지 않은 법들, 파생된 법들은... (중략) ... 상응하는 것이 있는가? 없다. 얼마나 많은 것과 불상응하는가? 네 가지 온(명온), 한 가지 처(의처), 일곱 가지 계(7식계)와 불상응하고; 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 불상응한다.

---

291. Cittā [Pg.53] dhammā tīhi khandhehi sampayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

291. 심법들은 세 가지 온(수·상·행온)과 상응하고; 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 상응한다. 얼마나 많은 것과 불상응하는가? 한 가지 온(색온), 열 가지 처(거친 처), 열 가지 계(거친 계)와 불상응하고; 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 불상응한다.

---

292. Cetasikā dhammā… cittasampayuttā dhammā… cittasaṃsaṭṭhā dhammā… cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānā dhammā… cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhuno dhammā… cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivattino dhammā ekena khandhena ekenāyatanena sattahi dhātūhi sampayuttā. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

292. 심소법들, 심상응인 법들, 심공생인 법들, 심등기인 법들, 심공생등기인 법들, 심공생등기수전인 법들은 한 가지 온(식온), 한 가지 처(의처), 일곱 가지 계(7식계)와 상응한다. 얼마나 많은 것과 불상응하는가? 한 가지 온(색온), 열 가지 처(거친 처), 열 가지 계(거친 계)와 불상응하고; 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 불상응한다.

---

293. Anupādinnā dhammā…pe… sampayuttāti? Natthi. Katihi vippayuttā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi pañcahi dhātūhi vippayuttā.

293. 취착되지 않은 법들은... (중략) ... 상응하는 것이 있는가? 없다. 얼마나 많은 것과 불상응하는가? 어떤 온과도, 어떤 처와도 불상응하지 않으며, 다섯 가지 계(5식계)와 불상응한다.

---

294. Upādānā dhammā… kilesā dhammā… kilesā ceva saṃkilesikā ca dhammā… kilesā ceva saṃkiliṭṭhā ca dhammā… kilesā ceva kilesasampayuttā ca dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā sampayuttā; ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

294. 취착인 법들, 번뇌인 법들, 번뇌이며 유루인 법들, 번뇌이며 오염된 법들, 번뇌이며 번뇌상응인 법들은 세 가지 온(수·상·식온), 한 가지 처(의처), 한 가지 계(의식계)와 상응하고; 한 가지 온(행온), 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 상응한다. 얼마나 많은 것과 불상응하는가? 한 가지 온(색온), 열 가지 처(거친 처), 열여섯 가지 계(거친 계와 의식계를 제외한 6식계)와 불상응하고; 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 불상응한다.

---

295. Asaṃkilesikā dhammā… kilesavippayuttā asaṃkilesikā dhammā…pe… sampayuttāti? Natthi. Katihi vippayuttā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi chahi dhātūhi vippayuttā.

295. 오염되지 않는 법들, 번뇌와 불상응하고 오염되지 않는 법들은... (중략) ... 상응하는 것이 있는가? 없다. 얼마나 많은 것과 불상응하는가? 어떤 온과도, 어떤 처와도 불상응하지 않으며, 여섯 가지 계(의식계를 제외한 6식계)와 불상응한다.

---

296. Saṃkiliṭṭhā dhammā… kilesasampayuttā dhammā…pe… sampayuttāti? Natthi. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

296. 오염된 법들, 번뇌와 상응하는 법들은... (중략) ... 상응하는 것이 있는가? 없다. 얼마나 많은 것과 불상응하는가? 한 가지 온(색온), 열 가지 처(거친 처), 열여섯 가지 계(거친 계와 의식계를 제외한 6식계)와 불상응하고; 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 불상응한다.

---

297. Saṃkiliṭṭhā ceva no ca kilesā dhammā… kilesasampayuttā ceva no ca kilesā dhammā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā [Pg.54] kehici sampayuttā. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

297. 오염되었으나 번뇌는 아닌 법들, 번뇌와 상응하나 번뇌는 아닌 법들은 한 가지 온(행온), 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 상응한다. 얼마나 많은 것과 불상응하는가? 한 가지 온(색온), 열 가지 처(거친 처), 열여섯 가지 계(거친 계와 의식계를 제외한 6식계)와 불상응하고; 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 불상응한다.

---

298. Dassanena pahātabbā dhammā… bhāvanāya pahātabbā dhammā… dassanena pahātabbahetukā dhammā… bhāvanāya pahātabbahetukā dhammā… sampayuttāti? Natthi. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

298. 견도에 의해 끊어지는 법들, 수도에 의해 끊어지는 법들, 견도에 의해 끊어지는 원인이 있는 법들, 수도에 의해 끊어지는 원인이 있는 법들은 상응하는 것이 있는가? 없다. 얼마나 많은 것과 불상응하는가? 한 가지 온(색온), 열 가지 처(거친 처), 열여섯 가지 계(거친 계와 의식계를 제외한 6식계)와 불상응하고; 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 불상응한다.

---

299. Savitakkā dhammā… savicārā dhammā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi pannarasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

299. 일으킨 생각이 있는 법들, 지속적 고찰이 있는 법들은 한 가지 온(행온), 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 상응한다. 얼마나 많은 것과 불상응하는가? 한 가지 온(색온), 열 가지 처(거친 처), 열다섯 가지 계(거친 계와 5식계)와 불상응하고; 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 불상응한다.

---

300. Avitakkā dhammā… avicārā dhammā…pe… sampayuttāti? Natthi. Katihi vippayuttā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi ekāya dhātuyā vippayuttā.

300. 일으킨 생각이 없는 법들, 지속적 고찰이 없는 법들은... (중략) ... 상응하는 것이 있는가? 없다. 얼마나 많은 것과 불상응하는가? 어떤 온과도, 어떤 처와도 불상응하지 않으며, 한 가지 계(의계)와 불상응한다.

---

301. Sappītikā dhammā… pītisahagatā dhammā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

301. 희열이 있는 법들, 희열과 함께하는 법들은 한 가지 온(행온), 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 상응한다. 얼마나 많은 것과 불상응하는가? 한 가지 온(색온), 열 가지 처(거친 처), 열여섯 가지 계(거친 계와 의식계를 제외한 6식계)와 불상응하고; 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 불상응한다.

---

302. Sukhasahagatā dhammā ekena khandhena sampayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi pannarasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

302. 즐거움과 함께하는 법들은 한 가지 온(수온)과 상응하고; 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 상응한다. 얼마나 많은 것과 불상응하는가? 한 가지 온(색온), 열 가지 처(거친 처), 열다섯 가지 계(거친 계와 신식계·의식계를 제외한 5식계)와 불상응하고; 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 불상응한다.

---

303. Upekkhāsahagatā dhammā ekena khandhena sampayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

303. 평온과 함께하는 법들은 한 가지 온(수온)과 상응하고; 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 상응한다. 얼마나 많은 것과 불상응하는가? 한 가지 온(색온), 열 가지 처(거친 처), 열한 가지 계(거친 계와 신식계)와 불상응하고; 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 불상응한다.

---

304. Na [Pg.55] kāmāvacarā dhammā… apariyāpannā dhammā… anuttarā dhammā…pe… sampayuttāti? Natthi. Katihi vippayuttā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi chahi dhātūhi vippayuttā.

304. 욕계에 속하지 않는 법들, 출세간인 법들, 무상법들은... (중략) ... 상응하는 것이 있는가? 없다. 얼마나 많은 것과 불상응하는가? 어떤 온과도, 어떤 처와도 불상응하지 않으며, 여섯 가지 계(의식계를 제외한 6식계)와 불상응한다.

---

305. Rūpāvacarā dhammā… arūpāvacarā dhammā… niyyānikā dhammā… niyatā dhammā… saraṇā dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi sampayuttāti? Natthi. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

305. 색계의 법들, 무색계의 법들, 이탈로 이끄는 법들(출리법), 결정된 법들(정성법), 번뇌와 함께하는 법들(유쟁법)은 몇 가지 온, 몇 가지 처, 몇 가지 계와 결합하는가? 결합하는 법은 없다. 몇 가지와 이격하는가? 하나의 온(색온), 열 가지 처(오식처와 오경처), 열여섯 가지 계(의식계를 제외한 식계들과 오관 및 오경)와 이격하며, 하나의 처(법처)와 하나의 계(법계) 중의 일부와 이격한다.

---

Dhammāyatanaṃ dhammadhātu, dukkhasaccañca jīvitaṃ;

Saḷāyatanaṃ nāmarūpaṃ, cattāro ca mahābhavā.

법처와 법계, 고성제와 명근, 육처와 명색, 그리고 네 가지 근본 물질(사대호법).

---

Jāti jarā ca maraṇaṃ, tikesvekūnavīsati;

Gocchakesu ca paññāsa, aṭṭha cūḷantare padā.

생, 노, 사와 삼법(틱카)에서의 열아홉 가지, 곳차카에서의 쉰 가지, 소분류(쭐란타라)에서의 여덟 가지 법들.

---

Mahantare pannarasa, aṭṭhārasa tato pare;

Tevīsa padasataṃ etaṃ, sampayoge na labbhatīti.

대분류(마한타라)에서의 열다섯 가지와 그 뒤의 열여덟 가지, 이들 백이십삼 가지 법들은 상응(결합)에서 얻어지지 않는다.

---

Sampayogavippayogapadaniddeso chaṭṭho.

상응과 이격의 구절에 대한 설명 제6장이 끝났다.

---

7. Sattamanayo

7. 제7방법

---

7. Sampayuttenavippayuttapadaniddeso

7. 상응하는 법을 통한 이격의 구절에 대한 설명

---

306. Vedanākkhandhena [Pg.56] ye dhammā… saññākkhandhena ye dhammā… saṅkhārakkhandhena ye dhammā… viññāṇakkhandhena ye dhammā… manāyatanena ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, te dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi vippayuttā? Te dhammā catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

306. 수온과 결합하는 법들, 상온과 결합하는 법들, 행온과 결합하는 법들, 식온과 결합하는 법들, 의처와 결합하는 법들. 그 법들과 이격하는 법들은 몇 가지 온, 몇 가지 처, 몇 가지 계와 이격하는가? 그 법들은 네 가지 온(명온), 하나의 처(의처), 일곱 가지 계(칠심계)와 이격하며, 하나의 처(법처)와 하나의 계(법계) 중의 일부와 이격한다.

---

307. Cakkhuviññāṇadhātuyā ye dhammā…pe… manodhātuyā ye dhammā… manoviññāṇadhātuyā ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā na kehici khandhehi na kehici āyatanehi ekāya dhātuyā vippayuttā.

307. 안식계와 결합하는 법들... (생략) ... 의계와 결합하는 법들, 의식계와 결합하는 법들. 그 법들과 이격하는 법들은 어떤 온과도 이격하지 않고 어떤 처와도 이격하지 않으며, 하나의 계(의식계)와 이격한다.

---

308. Manindriyena ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

308. 의근(마닌드리아)과 결합하는 법들. 그 법들과 이격하는 법들은 네 가지 온, 하나의 처(의처), 일곱 가지 계와 이격하며, 하나의 처(법처)와 하나의 계(법계) 중의 일부와 이격한다.

---

309. Upekkhindriyena ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā na kehici khandhehi na kehici āyatanehi pañcahi dhātūhi vippayuttā.

309. 사근(우뻭킨드리아)과 결합하는 법들. 그 법들과 이격하는 법들은 어떤 온과도 이격하지 않고 어떤 처와도 이격하지 않으며, 다섯 가지 계와 이격한다.

---

310. Saṅkhārapaccayā viññāṇena ye dhammā… saḷāyatanapaccayā phassena ye dhammā… phassapaccayā vedanāya ye dhammā… phassena ye dhammā… vedanāya ye dhammā… saññāya ye dhammā… cetanāya ye dhammā… cittena ye dhammā… manasikārena ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

310. 행을 연하여 일어난 식과 결합하는 법들, 육처를 연하여 일어난 촉과 결합하는 법들, 촉을 연하여 일어난 수와 결합하는 법들, 촉과 결합하는 법들, 수와 결합하는 법들, 상과 결합하는 법들, 사(cetanā)와 결합하는 법들, 심(citta)과 결합하는 법들, 작의와 결합하는 법들. 그 법들과 이격하는 법들은 네 가지 온, 하나의 처(의처), 일곱 가지 계와 이격하며, 하나의 처(법처)와 하나의 계(법계) 중의 일부와 이격한다.

---

311. Adhimokkhena ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā na kehici khandhehi na kehici āyatanehi ekāya dhātuyā vippayuttā.

311. 승해(아디목카)와 결합하는 법들. 그 법들과 이격하는 법들은 어떤 온과도 이격하지 않고 어떤 처와도 이격하지 않으며, 하나의 계(의계)와 이격한다.

---

312. Adukkhamasukhāya [Pg.57] vedanāya sampayuttehi dhammehi ye dhammā… upekkhāsahagatehi dhammehi ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā na kehici khandhehi na kehici āyatanehi pañcahi dhātūhi vippayuttā.

312. 불고불락수와 결합하는 법들, 사(upekkhā)와 함께하는 법들과 결합하는 법들. 그 법들과 이격하는 법들은 어떤 온과도 이격하지 않고 어떤 처와도 이격하지 않으며, 다섯 가지 계와 이격한다.

---

313. Savitakkasavicārehi dhammehi ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā na kehici khandhehi na kehici āyatanehi ekāya dhātuyā vippayuttā.

313. 유심유사(심과 사가 있는) 법들과 결합하는 법들. 그 법들과 이격하는 법들은 어떤 온과도 이격하지 않고 어떤 처와도 이격하지 않으며, 하나의 계(의계)와 이격한다.

---

314. Cittehi dhammehi ye dhammā… cetasikehi dhammehi ye dhammā… cittasampayuttehi dhammehi ye dhammā … cittasaṃsaṭṭhehi dhammehi ye dhammā… cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānehi dhammehi ye dhammā… cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhūhi dhammehi ye dhammā… cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivattīhi dhammehi ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

314. 심인 법들, 심소인 법들, 심과 결합한 법들, 심과 섞인 법들, 심과 섞여 일어난 법들, 심과 섞여 일어나며 심과 함께 존재하는 법들, 심과 섞여 일어나며 심에 따라 변하는 법들과 결합하는 법들. 그 법들과 이격하는 법들은 네 가지 온, 하나의 처(의처), 일곱 가지 계와 이격하며, 하나의 처(법처)와 하나의 계(법계) 중의 일부와 이격한다.

---

315. Savitakkehi dhammehi ye dhammā… savicārehi dhammehi ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā na kehici khandhehi na kehici āyatanehi ekāya dhātuyā vippayuttā.

315. 심(vitakka)과 함께하는 법들, 사(vicāra)와 함께하는 법들과 결합하는 법들. 그 법들과 이격하는 법들은 어떤 온과도 이격하지 않고 어떤 처와도 이격하지 않으며, 하나의 계(의식계)와 이격한다.

---

316. Upekkhāsahagatehi dhammehi ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, te dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi vippayuttā? Te dhammā na kehici khandhehi na kehici āyatanehi pañcahi dhātūhi vippayuttā.

316. 사(upekkhā)와 함께하는 법들과 결합하는 법들. 그 법들과 이격하는 법들은 몇 가지 온, 몇 가지 처, 몇 가지 계와 이격하는가? 그 법들은 어떤 온과도 이격하지 않고 어떤 처와도 이격하지 않으며, 다섯 가지 계와 이격한다.

---

Khandhā caturo āyatanañca mekaṃ;

Dhātūsu satta dvepi ca indriyato.

네 가지 온과 하나의 처, 계 중의 일곱 가지, 그리고 근(인드리아)에서 두 가지.

---

Tayo paṭicca tathariva phassapañcamā;

Adhimuccanā manasi tikesu tīṇi.

세 가지 연기(식, 촉, 수)와 그와 마찬가지로 촉을 다섯 번째로 하는 구절들(촉, 수, 상, 사, 심), 승해와 작의, 그리고 삼법(틱카)에서의 세 가지.

---

Sattantarā dve ca manena yuttā;

Vitakkavicāraṇā upekkhakāya cāti.

일곱 가지 대분류(마한타라)와 의(심)와 결합한 두 가지인 심(vitakka)과 사(vicāra), 그리고 사구(upekkhā). 이 구절들이 세존에 의해 이 제7방법에서 설해졌다.

---

Sampayuttenavippayuttapadaniddeso sattamo.

상응하는 법을 통한 이격의 구절에 대한 설명 제7장이 끝났다.

---

8. Aṭṭhamanayo

8. 제8방법

---

8. Vippayuttenasampayuttapadaniddeso

8. 이격하는 법을 통한 상응의 구절에 대한 설명

---

317. Rūpakkhandhena [Pg.58] ye dhammā vippayuttā, te dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi sampayuttāti? Natthi.

317. 색온과 이격하는 법들은 몇 가지 온, 몇 가지 처, 몇 가지 계와 결합하는가? 결합하는 법은 없다.

---

318. Vedanākkhandhena ye dhammā… saññākkhandhena ye dhammā… saṅkhārakkhandhena ye dhammā… viññāṇakkhandhena ye dhammā…pe… saraṇehi dhammehi ye dhammā… araṇehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, te dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi sampayuttāti? Natthi.

318. 수온과 이격하는 법들, 상온과 이격하는 법들, 행온과 이격하는 법들, 식온과 이격하는 법들... (생략) ... 유쟁법과 이격하는 법들, 무쟁법과 이격하는 법들은 몇 가지 온, 몇 가지 처, 몇 가지 계와 결합하는가? 결합하는 법은 없다.

---

Dhammāyatanaṃ dhammadhātu, atha jīvitaṃ nāmarūpaṃ;

Saḷāyatanaṃ jātijarāmataṃ, dve ca tike na labbhare.

법처와 법계, 그리고 명근, 명색, 육처, 생, 노, 사, 그리고 삼법에서의 두 가지는 얻어지지 않는다.

---

Paṭhamantare satta ca, gocchake dasa aparante;

Cuddasa cha ca matthake, iccete sattacattālīsa dhammā;

Samucchede na labbhanti, moghapucchakena cāti.

첫 번째 분류에서의 일곱 가지, 곳차카에서의 열 가지, 그다음 분류에서의 열네 가지, 그리고 마지막의 여섯 가지. 이 마흔일곱 가지 법들은 모가뿍차카에 의해 결합(상응)에서 얻어지지 않는다.

---

Vippayuttenasampayuttapadaniddeso aṭṭhamo.

이격하는 법을 통한 상응의 구절에 대한 설명 제8장이 끝났다.

---

9. Navamanayo

9. 제9방법

---

9. Sampayuttenasampayuttapadaniddeso

9. 상응함으로 상응하는 항의 설명

---

319. Vedanākkhandhena [Pg.59] ye dhammā… saññākkhandhena ye dhammā… saṅkhārakkhandhena ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā, te dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi sampayuttā? Te dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi sampayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā.

319. 수온과 상응하는 법들... 상온과 상응하는 법들... 행온과 상응하는 법들이 있을 때, 그 법들과 상응하는 법들은 몇 개의 온, 몇 개의 처, 몇 개의 계와 상응하는가? 그 법들은 세 개의 온(수온, 상온, 식온), 한 개의 처(마나야타나), 일곱 개의 계(칠식계)와 상응한다. 또한 한 개의 처(담마야타나), 한 개의 계(담마다투)에 포함된 일부와 상응한다.

---

320. Viññāṇakkhandhena ye dhammā… manāyatanena ye dhammā… cakkhuviññāṇadhātuyā ye dhammā…pe… manodhātuyā ye dhammā… manoviññāṇadhātuyā ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā…pe… te dhammā tīhi khandhehi sampayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā.

320. 식온과 상응하는 법들... 마나야타나와 상응하는 법들... 안식계와 상응하는 법들... (중략) ... 마노계와 상응하는 법들... 마노식계와 상응하는 법들이 있을 때, 그 법들과 상응하는 법들은... 그 법들은 세 개의 온(수온, 상온, 행온)과 상응한다. 또한 한 개의 처(담마야타나), 한 개의 계(담마다투)에 포함된 일부와 상응한다.

---

321. Samudayasaccena ye dhammā… maggasaccena ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā sampayuttā; ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā.

321. 집성제와 상응하는 법들... 도성제와 상응하는 법들이 있을 때, 그 법들과 상응하는 법들은... 그 법들은 세 개의 온, 한 개의 처, 한 개의 계와 상응한다. 또한 한 개의 온(행온), 한 개의 처(담마야타나), 한 개의 계(담마다투)에 포함된 일부와 상응한다.

---

322. Manindriyena ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā tīhi khandhehi sampayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā.

322. 마닌드riya(의근)와 상응하는 법들이 있을 때, 그 법들과 상응하는 법들은... 그 법들은 세 개의 온(수온, 상온, 행온)과 상응한다. 또한 한 개의 처(담마야타나), 한 개의 계(담마다투)에 포함된 일부와 상응한다.

---

323. Sukhindriyena ye dhammā… dukkhindriyena ye dhammā… somanassindriyena ye dhammā … domanassindriyena ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā sampayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā.

323. 수킨드riya(낙근)... 두킨드riya(고근)... 소마낫신드riya(희근)... 도마낫신드riya(우근)와 상응하는 법들이 있을 때, 그 법들과 상응하는 법들은... 그 법들은 세 개의 온, 한 개의 처, 한 개의 계와 상응한다. 또한 한 개의 처(담마야타나), 한 개의 계(담마다투)에 포함된 일부와 상응한다.

---

324. Upekkhindriyena ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena chahi dhātūhi sampayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā.

324. 우펙킨드riya(사근)와 상응하는 법들이 있을 때, 그 법들과 상응하는 법들은... 그 법들은 세 개의 온, 한 개의 처, 여섯 개의 계와 상응한다. 또한 한 개의 처, 한 개의 계에 포함된 일부와 상응한다.

---

325. Saddhindriyena [Pg.60] ye dhammā… vīriyindriyena ye dhammā… satindriyena ye dhammā… samādhindriyena ye dhammā… paññindriyena ye dhammā… anaññātaññassāmītindriyena ye dhammā… aññindriyena ye dhammā… aññātāvindriyena ye dhammā… avijjāya ye dhammā… avijjāpaccayā saṅkhārehi ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā sampayuttā; ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā.

325. 사딘드riya(신근)... 위리인드riya(정진근)... 사틴드riya(염근)... 사마딘드riya(정근)... 빤닌드riya(혜근)... 안안냐딴냐싸미틴드riya(미지당지근)... 안닌드riya(이지근)... 안냐따윈드riya(구지근)... 무명과 상응하는 법들... 무명을 연하여 일어난 행들과 상응하는 법들이 있을 때, 그 법들과 상응하는 법들은... 그 법들은 세 개의 온, 한 개의 처, 한 개의 계와 상응한다. 또한 한 개의 온(행온), 한 개의 처(담마야타나), 한 개의 계(담마다투)에 포함된 일부와 상응한다.

---

326. Saṅkhārapaccayā viññāṇena ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā tīhi khandhehi sampayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā.

326. 행을 연하여 일어난 식과 상응하는 법들이 있을 때, 그 법들과 상응하는 법들은... 그 법들은 세 개의 온(수온, 상온, 행온)과 상응한다. 또한 한 개의 처(담마야타나), 한 개의 계(담마다투)에 포함된 일부와 상응한다.

---

327. Saḷāyatanapaccayā phassena ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi sampayuttā; ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā.

327. 육입을 연하여 일어난 촉과 상응하는 법들이 있을 때, 그 법들과 상응하는 법들은... 그 법들은 세 개의 온, 한 개의 처, 일곱 개의 계와 상응한다. 또한 한 개의 온(행온), 한 개의 처(담마야타나), 한 개의 계(담마다투)에 포함된 일부와 상응한다.

---

328. Phassapaccayā vedanāya ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi sampayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā.

328. 촉을 연하여 일어난 수와 상응하는 법들이 있을 때, 그 법들과 상응하는 법들은... 그 법들은 세 개의 온, 한 개의 처, 일곱 개의 계와 상응한다. 또한 한 개의 처(담마야타나), 한 개의 계(담마다투)에 포함된 일부와 상응한다.

---

329. Vedanāpaccayā taṇhāya ye dhammā… taṇhāpaccayā upādānena ye dhammā… kammabhavena ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā sampayuttā; ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā.

329. 수를 연하여 일어난 갈애와 상응하는 법들... 갈애를 연하여 일어난 취착과 상응하는 법들... 업유와 상응하는 법들이 있을 때, 그 법들과 상응하는 법들은... 그 법들은 세 개의 온, 한 개의 처, 한 개의 계와 상응한다. 또한 한 개의 온(행온), 한 개의 처(담마야타나), 한 개의 계(담마다투)에 포함된 일부와 상응한다.

---

330. Sokena ye dhammā… dukkhena ye dhammā… domanassena ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā sampayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā.

330. 슬픔(소카)과 상응하는 법들... 괴로움(둑카)과 상응하는 법들... 근심(도마낫사)과 상응하는 법들이 있을 때, 그 법들과 상응하는 법들은... 그 법들은 세 개의 온, 한 개의 처, 한 개의 계와 상응한다. 또한 한 개의 처(담마야타나), 한 개의 계(담마다투)에 포함된 일부와 상응한다.

---

331. Upāyāsena [Pg.61] ye dhammā… satipaṭṭhānena ye dhammā… sammappadhānena ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā sampayuttā; ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā.

331. 절망(우빠야사)과 상응하는 법들... 사념처와 상응하는 법들... 사정근과 상응하는 법들이 있을 때, 그 법들과 상응하는 법들은... 그 법들은 세 개의 온, 한 개의 처, 한 개의 계와 상응한다. 또한 한 개의 온(행온), 한 개의 처(담마야타나), 한 개의 계(담마다투)에 포함된 일부와 상응한다.

---

332. Iddhipādena ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā dvīhi khandhehi sampayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā.

332. 신족과 상응하는 법들이 있을 때, 그 법들과 상응하는 법들은... 그 법들은 두 개의 온(수온, 상온)과 상응한다. 또한 한 개의 온(행온), 한 개의 처(담마야타나), 한 개의 계(담마다투)에 포함된 일부와 상응한다.

---

333. Jhānena ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā dvīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā sampayuttā; ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā.

333. 선정과 상응하는 법들이 있을 때, 그 법들과 상응하는 법들은... 그 법들은 두 개의 온, 한 개의 처, 한 개의 계와 상응한다. 또한 한 개의 온(행온), 한 개의 처(담마야타나), 한 개의 계(담마다투)에 포함된 일부와 상응한다.

---

334. Appamaññāya ye dhammā… pañcahi indriyehi ye dhammā … pañcahi balehi ye dhammā… sattahi bojjhaṅgehi ye dhammā… ariyena aṭṭhaṅgikena maggena ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā sampayuttā; ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā.

334. 무량심과 상응하는 법들... 다섯 개의 근과 상응하는 법들... 다섯 개의 힘과 상응하는 법들... 일곱 개의 보리분법과 상응하는 법들... 고귀한 팔정도와 상응하는 법들이 있을 때, 그 법들과 상응하는 법들은... 그 법들은 세 개의 온, 한 개의 처, 한 개의 계와 상응한다. 또한 한 개의 온(행온), 한 개의 처(담마야타나), 한 개의 계(담마다투)에 포함된 일부와 상응한다.

---

335. Phassena ye dhammā… cetanāya ye dhammā… manasikārena ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi sampayuttā; ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā.

335. 촉과 상응하는 법들... 사와 상응하는 법들... 작의와 상응하는 법들이 있을 때, 그 법들과 상응하는 법들은... 그 법들은 세 개의 온, 한 개의 처, 일곱 개의 계와 상응한다. 또한 한 개의 온(행온), 한 개의 처(담마야타나), 한 개의 계(담마다투)에 포함된 일부와 상응한다.

---

336. Vedanāya ye dhammā… saññāya ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi sampayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā.

336. 수와 상응하는 법들... 상과 상응하는 법들이 있을 때, 그 법들과 상응하는 법들은... 그 법들은 세 개의 온, 한 개의 처, 일곱 개의 계와 상응한다. 또한 한 개의 처(담마야타나), 한 개의 계(담마다투)에 포함된 일부와 상응한다.

---

337. Cittena ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā tīhi khandhehi sampayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā.

337. 심(마음)과 상응하는 법들이 있을 때, 그 법들과 상응하는 법들은... 그 법들은 세 개의 온(수온, 상온, 행온)과 상응한다. 또한 한 개의 처(담마야타나), 한 개의 계(담마다투)에 포함된 일부와 상응한다.

---

338. Adhimokkhena [Pg.62] ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena dvīhi dhātūhi sampayuttā; ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā.

338. 결정(adhimokkha)과 상응하는 법들이 있고, 그 법들과 상응하는 법들이 있다면, 그 법들은 세 가지 온(수온, 상온, 식온)과 한 가지 처(마나야타나), 그리고 두 가지 계(마노다투, 마노빈냐나다투)와 상응한다. 또한 한 가지 온(행온), 한 가지 처(담마야타나), 한 가지 계(담마계)의 일부와 상응한다.

---

339. Sukhāya vedanāya sampayuttehi dhammehi ye dhammā… dukkhāya vedanāya sampayuttehi dhammehi ye dhammā… adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttehi dhammehi ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā ekena khandhena sampayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā.

339. 즐거운 느낌(sukha vedanā)과 상응하는 법들이 있고, 괴로운 느낌(dukkha vedanā)과 상응하는 법들이 있고, 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌(adukkhamasukha vedanā)과 상응하는 법들과 상응하는 법들이 있다면, 그 법들과 상응하는 법들은 한 가지 온(수온)과 상응한다. 또한 한 가지 처(담마야타나), 한 가지 계(담마계)의 일부와 상응한다.

---

340. Savitakkasavicārehi dhammehi ye dhammā… avitakkavicāramattehi dhammehi ye dhammā… pītisahagatehi dhammehi ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā.

340. 일으킨 생각과 지속적 고찰이 있는(savitakka-savicāra) 법들이 있고, 일으킨 생각은 없고 지속적 고찰만 있는(avitakka-vicāramatta) 법들이 있고, 희열과 함께하는(pītisahagata) 법들과 상응하는 법들이 있다면, 그 법들과 상응하는 법들은 한 가지 온(행온), 한 가지 처(담마야타나), 한 가지 계(담마계)의 일부와 상응한다.

---

341. Sukhasahagatehi dhammehi ye dhammā… upekkhāsahagatehi dhammehi ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā ekena khandhena sampayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā.

341. 즐거움과 함께하는 법들이 있고, 평온과 함께하는 법들과 상응하는 법들이 있다면, 그 법들과 상응하는 법들은 한 가지 온(수온)과 상응한다. 또한 한 가지 처(마나야타나), 한 가지 처(담마야타나), 한 가지 계(담마계)의 일부와 상응한다.

---

342. Hetūhi dhammehi ye dhammā… hetūhi ceva sahetukehi ca dhammehi ye dhammā… hetūhi ceva hetusampayuttehi ca dhammehi ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā sampayuttā; ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā.

342. 뿌리(hetu)인 법들이 있고, 뿌리이기도 하고 유인(sahetuka)이기도 한 법들이 있고, 뿌리이기도 하고 뿌리와 상응하기도 하는 법들과 상응하는 법들이 있다면, 그 법들과 상응하는 법들은 세 가지 온(수온, 상온, 식온), 한 가지 처(마나야타나), 한 가지 계(마노빈냐나다투)와 상응한다. 또한 한 가지 온(행온), 한 가지 처(담마야타나), 한 가지 계(담마계)의 일부와 상응한다.

---

343. Sahetukehi ceva na ca hetūhi dhammehi ye dhammā… hetusampayuttehi ceva na ca hetūhi dhammehi ye dhammā… na hetusahetukehi dhammehi ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā.

343. 유인이지만 뿌리는 아닌 법들이 있고, 뿌리와 상응하지만 뿌리는 아닌 법들이 있고, 뿌리가 아니면서 유인인 법들과 상응하는 법들이 있다면, 그 법들과 상응하는 법들은 한 가지 온(행온), 한 가지 처(담마야타나), 한 가지 계(담마계)의 일부와 상응한다.

---

344. Āsavehi [Pg.63] dhammehi ye dhammā… āsavehi ceva sāsavehi ca dhammehi ye dhammā… āsavehi ceva āsavasampayuttehi ca dhammehi ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā sampayuttā; ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā.

344. 번뇌(āsava)인 법들이 있고, 번뇌이기도 하고 번뇌의 대상이 되기도 하는 법들이 있고, 번뇌이기도 하고 번뇌와 상응하기도 하는 법들과 상응하는 법들이 있다면, 그 법들과 상응하는 법들은 세 가지 온(수온, 상온, 식온), 한 가지 처(마나야타나), 한 가지 계(마노빈냐나다투)와 상응한다. 또한 한 가지 온(행온), 한 가지 처(담마야타나), 한 가지 계(담마계)의 일부와 상응한다.

---

345. Āsavasampayuttehi ceva no ca āsavehi dhammehi ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā.

345. 번뇌와 상응하지만 번뇌는 아닌 법들과 상응하는 법들이 있다면, 그 법들과 상응하는 법들은 한 가지 온(행온), 한 가지 처(담마야타나), 한 가지 계(담마계)의 일부와 상응한다.

---

346. Saṃyojanehi… ganthehi… oghehi… yogehi… nīvaraṇehi… parāmāsehi dhammehi ye dhammā… parāmāsehi ceva parāmaṭṭhehi ca dhammehi ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā sampayuttā; ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā.

346. 족쇄(saṃyojana), 매듭(gantha), 폭류(ogha), 멍에(yoga), 장애(nīvaraṇa), 움켜쥠(parāmāsa)인 법들이 있고, 움켜쥠이기도 하고 움켜쥠의 대상이 되기도 하는 법들과 상응하는 법들이 있다면, 그 법들과 상응하는 법들은 세 가지 온(수온, 상온, 식온), 한 가지 처(마나야타나), 한 가지 계(마노빈냐나다투)와 상응한다. 또한 한 가지 온(행온), 한 가지 처(담마야타나), 한 가지 계(담마계)의 일부와 상응한다.

---

347. Parāmāsasampayuttehi dhammehi ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā.

347. 움켜쥠과 상응하는 법들과 상응하는 법들이 있다면, 그 법들과 상응하는 법들은 한 가지 온(행온), 한 가지 처(담마야타나), 한 가지 계(담마계)의 일부와 상응한다.

---

348. Cittehi dhammehi ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā tīhi khandhehi sampayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā.

348. 마음(citta)인 법들과 상응하는 법들이 있고, 그 법들과 상응하는 법들이 있다면, 그 법들은 세 가지 온(수온, 상온, 행온)과 상응한다. 또한 한 가지 처(담마야타나), 한 가지 계(담마계)의 일부와 상응한다.

---

349. Cetasikehi dhammehi ye dhammā… cittasampayuttehi dhammehi ye dhammā… cittasaṃsaṭṭhehi dhammehi ye dhammā… cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānehi dhammehi ye dhammā… cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhūhi dhammehi ye dhammā… cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivattīhi dhammehi ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā ekena khandhena ekenāyatanena sattahi dhātūhi sampayuttā.

349. 심소(cetasika)인 법들, 마음과 상응하는 법들, 마음과 섞인 법들, 마음과 섞이고 마음에서 일어난 법들, 마음과 섞이고 마음에서 일어나고 마음과 함께 존재하는 법들, 마음과 섞이고 마음에서 일어나고 마음을 따라 변하는 법들과 상응하는 법들이 있다면, 그 법들과 상응하는 법들은 한 가지 온(식온), 한 가지 처(마나야타나), 일곱 가지 계(7식계)와 상응한다.

---

350. Upādānehi dhammehi ye dhammā… kilesehi dhammehi ye dhammā… kilesehi ceva saṃkilesikehi ca dhammehi ye dhammā… kilesehi ceva saṃkiliṭṭhehi ca dhammehi ye dhammā… kilesehi ceva kilesasampayuttehi [Pg.64] ca dhammehi ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā sampayuttā; ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā.

350. 집착(upādāna)인 법들, 오염원(kilesa)인 법들, 오염원이기도 하고 오염되기 쉬운 법들이기도 한 법들, 오염원이기도 하고 오염된 법들이기도 한 법들, 오염원이기도 하고 오염원과 상응하기도 하는 법들과 상응하는 법들이 있다면, 그 법들과 상응하는 법들은 세 가지 온(수온, 상온, 식온), 한 가지 처(마나야타나), 한 가지 계(마노빈냐나다투)와 상응한다. 또한 한 가지 온(행온), 한 가지 처(담마야타나), 한 가지 계(담마계)의 일부와 상응한다.

---

351. Saṃkiliṭṭhehi ceva no ca kilesehi dhammehi ye dhammā… kilesasampayuttehi ceva no ca kilesehi dhammehi ye dhammā… savitakkehi dhammehi ye dhammā… savicārehi dhammehi ye dhammā… sappītikehi dhammehi ye dhammā… pītisahagatehi dhammehi ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā.

351. 오염되었지만 오염원은 아닌 법들, 오염원과 상응하지만 오염원은 아닌 법들, 일으킨 생각이 있는 법들, 지속적 고찰이 있는 법들, 희열이 있는 법들, 희열과 함께하는 법들과 상응하는 법들이 있다면, 그 법들과 상응하는 법들은 한 가지 온(행온), 한 가지 처(담마야타나), 한 가지 계(담마계)의 일부와 상응한다.

---

352. Sukhasahagatehi dhammehi ye dhammā… upekkhāsahagatehi dhammehi ye dhammā sampayuttā, tehi dhammehi ye dhammā sampayuttā, te dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi sampayuttā? Te dhammā ekena khandhena sampayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā.

352. 즐거움과 함께하는 법들, 평온과 함께하는 법들과 상응하는 법들이 있고, 그 법들과 상응하는 법들이 있다면, 그 법들은 몇 가지 온, 몇 가지 처, 몇 가지 계와 상응하는가? 그 법들은 한 가지 온(수온)과 상응하고, 한 가지 처(담마야타나), 한 가지 계(담마계)의 일부와 상응한다.

---

Arūpakkhandhā cattāro, manāyatanameva ca;

Viññāṇadhātuyo satta, dve saccā cuddasindriyā.

네 가지 무색온, 마나야타나, 일곱 가지 식계, 두 가지 성제, 열네 가지 근,

---

Paccaye dvādasa padā, tato upari soḷasa;

Tikesu aṭṭha gocchake, tecattālīsameva ca.

연기(paccaya)에서 열두 구, 그 위에 열여섯 구, 세 가지 법(tika)에서 여덟 묶음, 마흔세 구,

---

Mahantaraduke satta, padā piṭṭhi dukesu cha;

Navamassa padassete, niddese saṅgahaṃ gatāti.

대중이(mahantaraduka)에서 일곱 구, 피티이(piṭṭhiduka)에서 여섯 구가 이 아홉 번째 구의 설시(niddesa)에 포함되었다.

---

Sampayuttenasampayuttapadaniddeso navamo.

상응에 의한 상응의 구의 설시가 끝났다.

---

10. Dasamanayo

10. 열 번째 방법.

---

10. Vippayuttenavippayuttapadaniddeso

10. 불상응에 의한 불상응의 구의 설시.

---

353. Rūpakkhandhena [Pg.65] ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, te dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi vippayuttā? Te dhammā catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

353. 색온과 불상응하는 법들이 있고, 그 법들과 불상응하는 법들이 있다면, 그 법들은 몇 가지 온, 몇 가지 처, 몇 가지 계와 불상응하는가? 그 법들은 네 가지 온, 한 가지 처, 일곱 가지 계와 불상응하며, 한 가지 처와 한 가지 계의 일부와 불상응한다.

---

354. Vedanākkhandhena ye dhammā… saññākkhandhena ye dhammā… saṅkhārakkhandhena ye dhammā… viññāṇakkhandhena ye dhammā… manāyatanena ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā…pe… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

354. 수온과 불상응하는 법들... 상온과 불상응하는 법들... 행온과 불상응하는 법들... 식온과 불상응하는 법들... 의처와 불상응하는 법들이 있고, 그 법들과 불상응하는 법들이 있다면... (중략) ... 그 법들은 한 가지 온, 열 가지 처, 열 가지 계와 불상응하며, 한 가지 처와 한 가지 계의 일부와 불상응한다.

---

355. Cakkhāyatanena ye dhammā…pe… phoṭṭhabbāyatanena ye dhammā… cakkhudhātuyā ye dhammā…pe… phoṭṭhabbadhātuyā ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

355. 안처와 불상응하는 법들... (중략) ... 촉처와 불상응하는 법들, 안계와 불상응하는 법들... (중략) ... 촉계와 불상응하는 법들이 있고, 그 법들과 불상응하는 법들이 있다면, 그 법들은 네 가지 온, 한 가지 처, 일곱 가지 계와 불상응하며, 한 가지 처와 한 가지 계의 일부와 불상응한다.

---

356. Cakkhuviññāṇadhātuyā ye dhammā…pe… manoviññāṇadhātuyā ye dhammā… samudayasaccena ye dhammā… maggasaccena ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

356. 안식계와 불상응하는 법들... (중략) ... 의식계와 불상응하는 법들, 집성제와 불상응하는 법들, 도성제와 불상응하는 법들이 있고, 그 법들과 불상응하는 법들이 있다면, 그 법들은 한 가지 온, 열 가지 처, 열여섯 가지 계와 불상응하며, 한 가지 처와 한 가지 계의 일부와 불상응한다.

---

357. Nirodhasaccena ye dhammā… cakkhundriyena ye dhammā…pe… kāyindriyena ye dhammā.. itthindriyena ye dhammā… purisindriyena ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

357. 멸성제와 불상응하는 법들, 안근과 불상응하는 법들... (중략) ... 신근과 불상응하는 법들, 여근과 불상응하는 법들, 남근과 불상응하는 법들이 있고, 그 법들과 불상응하는 법들이 있다면, 그 법들은 네 가지 온, 한 가지 처, 일곱 가지 계와 불상응하며, 한 가지 처와 한 가지 계의 일부와 불상응한다.

---

358. Manindriyena [Pg.66] ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

358. 의근과 불상응하는 법들이 있고, 그 법들과 불상응하는 법들이 있다면, 그 법들은 한 가지 온, 열 가지 처, 열 가지 계와 불상응하며, 한 가지 처와 한 가지 계의 일부와 불상응한다.

---

359. Sukhindriyena ye dhammā… dukkhindriyena ye dhammā… somanassindriyena ye dhammā… domanassindriyena ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

359. 낙근과 불상응하는 법들, 고근과 불상응하는 법들, 희근과 불상응하는 법들, 우근과 불상응하는 법들이 있고, 그 법들과 불상응하는 법들이 있다면, 그 법들은 한 가지 온, 열 가지 처, 열여섯 가지 계와 불상응하며, 한 가지 처와 한 가지 계의 일부와 불상응한다.

---

360. Upekkhindriyena ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

360. 사근과 불상응하는 법들이 있고, 그 법들과 불상응하는 법들이 있다면, 그 법들은 한 가지 온, 열 가지 처, 열한 가지 계와 불상응하며, 한 가지 처와 한 가지 계의 일부와 불상응한다.

---

361. Saddhindriyena ye dhammā… vīriyindriyena ye dhammā… satindriyena ye dhammā… samādhindriyena ye dhammā… paññindriyena ye dhammā… anaññātaññassāmītindriyena ye dhammā… aññindriyena ye dhammā… aññātāvindriyena ye dhammā… avijjāya ye dhammā… avijjāpaccayā saṅkhārehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

361. 신근과 불상응하는 법들, 정진근과 불상응하는 법들, 수근과 불상응하는 법들, 정근과 불상응하는 법들, 혜근과 불상응하는 법들, 미지당지근과 불상응하는 법들, 이지근과 불상응하는 법들, 구지근과 불상응하는 법들, 무명과 불상응하는 법들, 무명을 조건으로 한 행들과 불상응하는 법들이 있고, 그 법들과 불상응하는 법들이 있다면, 그 법들은 한 가지 온, 열 가지 처, 열여섯 가지 계와 불상응하며, 한 가지 처와 한 가지 계의 일부와 불상응한다.

---

362. Saṅkhārapaccayā viññāṇena ye dhammā… saḷāyatanapaccayā phassena ye dhammā… phassapaccayā vedanāya ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

362. 행을 조건으로 한 식과 불상응하는 법들, 육처를 조건으로 한 촉과 불상응하는 법들, 촉을 조건으로 한 수와 불상응하는 법들이 있고, 그 법들과 불상응하는 법들이 있다면, 그 법들은 한 가지 온, 열 가지 처, 열 가지 계와 불상응하며, 한 가지 처와 한 가지 계의 일부와 불상응한다.

---

363. Vedanāpaccayā taṇhāya ye dhammā… taṇhāpaccayā upādānena ye dhammā… kammabhavena ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

363. 수를 조건으로 한 애와 불상응하는 법들, 애를 조건으로 한 취와 불상응하는 법들, 업유와 불상응하는 법들이 있고, 그 법들과 불상응하는 법들이 있다면, 그 법들은 한 가지 온, 열 가지 처, 열여섯 가지 계와 불상응하며, 한 가지 처와 한 가지 계의 일부와 불상응한다.

---

364. Rūpabhavena [Pg.67] ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā na kehici khandhehi na kehici āyatanehi tīhi dhātūhi vippayuttā.

364. 색유와 불상응하는 법들이 있고, 그 법들과 불상응하는 법들이 있다면, 그 법들은 어떤 온과도 불상응하지 않고, 어떤 처와도 불상응하지 않으며, 세 가지 계와 불상응한다.

---

365. Asaññābhavena ye dhammā… ekavokārabhavena ye dhammā… paridevena ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

365. 무상유와 불상응하는 법들, 일온유와 불상응하는 법들, 비탄과 불상응하는 법들이 있고, 그 법들과 불상응하는 법들이 있다면, 그 법들은 네 가지 온, 한 가지 처, 일곱 가지 계와 불상응하며, 한 가지 처와 한 가지 계의 일부와 불상응한다.

---

366. Arūpabhavena ye dhammā… nevasaññānāsaññābhavena ye dhammā… catuvokārabhavena ye dhammā… sokena ye dhammā… dukkhena ye dhammā… domanassena ye dhammā… upāyāsena ye dhammā… satipaṭṭhānena ye dhammā… sammappadhānena ye dhammā… iddhipādena ye dhammā… jhānena ye dhammā… appamaññāya ye dhammā… pañcahi indriyehi ye dhammā… pañcahi balehi ye dhammā… sattahi bojjhaṅgehi ye dhammā… ariyena aṭṭhaṅgikena maggena ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

366. 무색유와 불상응하는 법들, 비상비비상유와 불상응하는 법들, 사온유와 불상응하는 법들, 근심과 불상응하는 법들, 고통과 불상응하는 법들, 슬픔과 불상응하는 법들, 절망과 불상응하는 법들, 염처와 불상응하는 법들, 정근과 불상응하는 법들, 신족과 불상응하는 법들, 선정과 불상응하는 법들, 무량과 불상응하는 법들, 다섯 가지 근과 불상응하는 법들, 다섯 가지 힘과 불상응하는 법들, 일곱 가지 보리분법과 불상응하는 법들, 고귀한 팔지성도와 불상응하는 법들이 있고, 그 법들과 불상응하는 법들이 있다면, 그 법들은 한 가지 온, 열 가지 처, 열여섯 가지 계와 불상응하며, 한 가지 처와 한 가지 계의 일부와 불상응한다.

---

367. Phassena ye dhammā… vedanāya ye dhammā… saññāya ye dhammā… cetanāya ye dhammā… cittena ye dhammā… manasikārena ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

367. 촉과 불상응하는 법들, 수와 불상응하는 법들, 상과 불상응하는 법들, 사와 불상응하는 법들, 식과 불상응하는 법들, 작의와 불상응하는 법들이 있고, 그 법들과 불상응하는 법들이 있다면, 그 법들은 한 가지 온, 열 가지 처, 열 가지 계와 불상응하며, 한 가지 처와 한 가지 계의 일부와 불상응한다.

---

368. Adhimokkhena ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi pannarasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

368. 승해와 불상응하는 법들이 있고, 그 법들과 불상응하는 법들이 있다면, 그 법들은 한 가지 온, 열 가지 처, 열다섯 가지 계와 불상응하며, 한 가지 처와 한 가지 계의 일부와 불상응한다.

---

1. Tikaṃ

1. 삼법

---

369. Kusalehi dhammehi ye dhammā… akusalehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

369. 유익한 법들과 격리된 어떤 법들이 있고, 해로운 법들과 격리된 어떤 법들이 있다. 그 법들과 격리된 어떤 법들이 있다. 그 법들은 한 가지 온(색온), 열 가지 처(오라리카), 열여섯 가지 계(오라리카와 6식 중 의식 제외)와 격리되어 있다. 또한 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 격리되어 있다.

---

370. Sukhāya [Pg.68] vedanāya sampayuttehi dhammehi ye dhammā… dukkhāya vedanāya sampayuttehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi pannarasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

370. 즐거운 느낌과 결합한 법들과 격리된 어떤 법들이 있고, 괴로운 느낌과 결합한 법들과 격리된 어떤 법들이 있다. 그 법들과 격리된 어떤 법들이 있다. 그 법들은 한 가지 온(색온), 열 가지 처(오라리카), 열다섯 가지 계(오라리카, 신식, 의식 제외)와 격리되어 있다. 또한 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 격리되어 있다.

---

371. Adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

371. 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌과 결합한 법들과 격리된 어떤 법들이 있고, 그 법들과 격리된 어떤 법들이 있다. 그 법들은 한 가지 온(색온), 열 가지 처(오라리카), 열한 가지 계(오라리카와 신식)와 격리되어 있다. 또한 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 격리되어 있다.

---

372. Vipākehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

372. 과보인 법들과 격리된 어떤 법들이 있고, 그 법들과 격리된 어떤 법들이 있다. 그 법들은 한 가지 온(색온), 열 가지 처(오라리카), 열 가지 계(오라리카)와 격리되어 있다. 또한 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 격리되어 있다.

---

373. Vipākadhammadhammehi ye dhammā… saṃkiliṭṭhasaṃkilesikehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

373. 과보를 가져오는 성질의 법들과 격리된 어떤 법들이 있고, 오염되었고 오염의 대상이 되는 법들과 격리된 어떤 법들이 있다. 그 법들과 격리된 어떤 법들이 있다. 그 법들은 한 가지 온(색온), 열 가지 처(오라리카), 열여섯 가지 계(오라리카와 6식 중 의식 제외)와 격리되어 있다. 또한 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 격리되어 있다.

---

374. Nevavipākanavipākadhammadhammehi ye dhammā… anupādinnupādāniyehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā na kehici khandhehi na kehici āyatanehi pañcahi dhātūhi vippayuttā.

374. 과보도 아니고 과보를 가져오는 성질도 아닌 법들과 격리된 어떤 법들이 있고, 업에 의해 집착되지 않았으나 집착의 대상이 되는 법들과 격리된 어떤 법들이 있다. 그 법들과 격리된 어떤 법들이 있다. 그 법들은 어떤 온과도 격리되지 않고, 어떤 처와도 격리되지 않으며, 다섯 가지 계(오식)와 격리되어 있다.

---

375. Anupādinnaanupādāniyehi dhammehi ye dhammā… asaṃkiliṭṭhaasaṃkilesikehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā na kehici khandhehi na kehici āyatanehi chahi dhātūhi vippayuttā.

375. 업에 의해 집착되지도 않고 집착의 대상도 아닌 법들과 격리된 어떤 법들이 있고, 오염되지도 않고 오염의 대상도 아닌 법들과 격리된 어떤 법들이 있다. 그 법들과 격리된 어떤 법들이 있다. 그 법들은 어떤 온과도 격리되지 않고, 어떤 처와도 격리되지 않으며, 여섯 가지 계(6식 중 의식 제외)와 격리되어 있다.

---

376. Savitakkasavicārehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi pannarasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

376. 일으킨 생각과 지속적 고찰이 있는 법들과 격리된 어떤 법들이 있고, 그 법들과 격리된 어떤 법들이 있다. 그 법들은 한 가지 온(색온), 열 가지 처(오라리카), 열다섯 가지 계(오라리카와 오식)와 격리되어 있다. 또한 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 격리되어 있다.

---

377. Avitakkavicāramattehi [Pg.69] dhammehi ye dhammā… pītisahagatehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

377. 일으킨 생각은 없고 지속적 고찰만 있는 법들과 격리된 어떤 법들이 있고, 희열이 함께하는 법들과 격리된 어떤 법들이 있다. 그 법들과 격리된 어떤 법들이 있다. 그 법들은 한 가지 온(색온), 열여섯 가지 계(오라리카와 6식 중 의식 제외)와 격리되어 있다. 또한 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 격리되어 있다.

---

378. Avitakkaavicārehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā na kehici khandhehi na kehici āyatanehi ekāya dhātuyā vippayuttā.

378. 일으킨 생각도 없고 지속적 고찰도 없는 법들과 격리된 어떤 법들이 있고, 그 법들과 격리된 어떤 법들이 있다. 그 법들은 어떤 온과도 격리되지 않고, 어떤 처와도 격리되지 않으며, 한 가지 계(의식계)와 격리되어 있다.

---

379. Sukhasahagatehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi pannarasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

379. 즐거움이 함께하는 법들과 격리된 어떤 법들이 있고, 그 법들과 격리된 어떤 법들이 있다. 그 법들은 한 가지 온(색온), 열 가지 처(오라리카), 열다섯 가지 계(오라리카, 신식, 의식 제외)와 격리되어 있다. 또한 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 격리되어 있다.

---

380. Upekkhāsahagatehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

380. 평온이 함께하는 법들과 격리된 어떤 법들이 있고, 그 법들과 격리된 어떤 법들이 있다. 그 법들은 한 가지 온(색온), 열 가지 처(오라리카), 열한 가지 계(오라리카와 신식)와 격리되어 있다. 또한 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 격리되어 있다.

---

381. Dassanena pahātabbehi dhammehi ye dhammā… bhāvanāya pahātabbehi dhammehi ye dhammā… dassanena pahātabbahetukehi dhammehi ye dhammā… bhāvanāya pahātabbahetukehi dhammehi ye dhammā… ācayagāmīhi dhammehi ye dhammā… apacayagāmīhi dhammehi ye dhammā… sekkhehi dhammehi ye dhammā… asekkhehi dhammehi ye dhammā… mahaggatehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

381. 견도에 의해 버려지는 법들, 수도에 의해 버려지는 법들, 견도에 의해 버려지는 원인을 가진 법들, 수도에 의해 버려지는 원인을 가진 법들, 쌓아 올리는 법들, 허물어뜨리는 법들, 유학의 법들, 무학의 법들, 고귀한 법들과 격리된 어떤 법들이 있고, 그 법들과 격리된 어떤 법들이 있다. 그 법들은 한 가지 온(색온), 열 가지 처(오라리카), 열여섯 가지 계(오라리카와 6식 중 의식 제외)와 격리되어 있다. 또한 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 격리되어 있다.

---

382. Appamāṇehi dhammehi ye dhammā… paṇītehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā na kehici khandhehi na kehici āyatanehi chahi dhātūhi vippayuttā.

382. 무량한 법들과 격리된 어떤 법들이 있고, 뛰어난 법들과 격리된 어떤 법들이 있다. 그 법들과 격리된 어떤 법들이 있다. 그 법들은 어떤 온과도 격리되지 않고, 어떤 처와도 격리되지 않으며, 여섯 가지 계(6식 중 의식 제외)와 격리되어 있다.

---

383. Parittārammaṇehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi [Pg.70] dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

383. 보잘것없는 대상을 가진 법들과 격리된 어떤 법들이 있고, 그 법들과 격리된 어떤 법들이 있다. 그 법들은 한 가지 온(색온), 열 가지 처(오라리카), 열 가지 계(오라리카)와 격리되어 있다. 또한 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 격리되어 있다.

---

384. Mahaggatārammaṇehi dhammehi ye dhammā… appamāṇārammaṇehi dhammehi ye dhammā… hīnehi dhammehi ye dhammā… micchattaniyatehi dhammehi ye dhammā… sammattaniyatehi dhammehi ye dhammā… maggārammaṇehi dhammehi ye dhammā… maggahetukehi dhammehi ye dhammā… maggādhipatīhi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

384. 고귀한 대상을 가진 법들, 무량한 대상을 가진 법들, 저열한 법들, 사악함으로 결정된 법들, 바름으로 결정된 법들, 도를 대상으로 하는 법들, 도의 원인을 가진 법들, 도를 증장으로 하는 법들과 격리된 어떤 법들이 있고, 그 법들과 격리된 어떤 법들이 있다. 그 법들은 한 가지 온(색온), 열 가지 처(오라리카), 열여섯 가지 계(오라리카와 6식 중 의식 제외)와 격리되어 있다. 또한 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 격리되어 있다.

---

385. Anuppannehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā na kehici khandhehi na kehici āyatanehi pañcahi dhātūhi vippayuttā.

385. 생겨나지 않은 법들과 격리된 어떤 법들이 있고, 그 법들과 격리된 어떤 법들이 있다. 그 법들은 어떤 온과도 격리되지 않고, 어떤 처와도 격리되지 않으며, 다섯 가지 계(오식)와 격리되어 있다.

---

386. Atītārammaṇehi dhammehi ye dhammā… anāgatārammaṇehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

386. 과거의 대상을 가진 법들과 격리된 어떤 법들이 있고, 미래의 대상을 가진 법들과 격리된 어떤 법들이 있다. 그 법들과 격리된 어떤 법들이 있다. 그 법들은 한 가지 온(색온), 열 가지 처(오라리카), 열여섯 가지 계(오라리카와 6식 중 의식 제외)와 격리되어 있다. 또한 한 가지 처(법처), 한 가지 계(법계)의 일부와 격리되어 있다.

---

387. Paccuppannārammaṇehi dhammehi ye dhammā… ajjhattārammaṇehi dhammehi ye dhammā… bahiddhārammaṇehi dhammehi ye dhammā… ajjhattabahiddhārammaṇehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

387. 현재의 대상을 가진 법들, 내적인 대상을 가진 법들, 외적인 대상을 가진 법들, 내외적인 대상을 가진 법들과 결합하지 않은 법들, 그 법들과 결합하지 않은 법들... 그 법들은 한 가지 온(색온), 열 가지 처(오십처), 열 가지 계(오십계)와 결합하지 않으며, 한 가지 처(법처)와 한 가지 계(법계) 중의 일부와 결합하지 않는다.

---

388. Sanidassanasappaṭighehi dhammehi ye dhammā… anidassanasappaṭighehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

388. 볼 수 있고 충돌하는 법들... 볼 수 없으나 충돌하는 법들과 결합하지 않은 법들, 그 법들과 결합하지 않은 법들... 그 법들은 네 가지 온, 한 가지 처(의처), 일곱 가지 계(칠심계)와 결합하지 않으며, 한 가지 처(법처)와 한 가지 계(법계) 중의 일부와 결합하지 않는다.

---

2. Dukaṃ

2. 이법(二法)

---

389. Hetūhi dhammehi ye dhammā… sahetukehi dhammehi ye dhammā… hetusampayuttehi dhammehi ye dhammā… hetūhi ceva sahetukehi ca dhammehi [Pg.71] ye dhammā… sahetukehi ceva na ca hetūhi dhammehi ye dhammā… hetūhi ceva hetusampayuttehi ca dhammehi ye dhammā… hetusampayuttehi ceva na ca hetūhi dhammehi ye dhammā… na hetusahetukehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

389. 원인인 법들... 원인을 가진 법들... 원인과 결합한 법들... 원인이면서 원인을 가진 법들... 원인을 가졌으나 원인은 아닌 법들... 원인이면서 원인과 결합한 법들... 원인과 결합했으나 원인은 아닌 법들... 원인도 아니고 원인을 가진 것도 아닌 법들과 결합하지 않은 법들, 그 법들과 결합하지 않은 법들... 그 법들은 한 가지 온, 열 가지 처, 열여섯 가지 계와 결합하지 않으며, 한 가지 처와 한 가지 계 중의 일부와 결합하지 않는다.

---

390. Appaccayehi dhammehi ye dhammā… asaṅkhatehi dhammehi ye dhammā… sanidassanehi dhammehi ye dhammā… sappaṭighehi dhammehi ye dhammā… rūpīhi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

390. 조건 없는 법들... 형성되지 않은 법들... 볼 수 있는 법들... 충돌하는 법들... 물질인 법들과 결합하지 않은 법들, 그 법들과 결합하지 않은 법들... 그 법들은 네 가지 온, 한 가지 처, 일곱 가지 계와 결합하지 않으며, 한 가지 처와 한 가지 계 중의 일부와 결합하지 않는다.

---

391. Lokuttarehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā na kehici khandhehi na kehici āyatanehi chahi dhātūhi vippayuttā.

391. 출세간인 법들과 결합하지 않은 법들, 그 법들과 결합하지 않은 법들... 그 법들은 어떤 온과도 어떤 처와도 결합하지 않은 것이 아니며, 여섯 가지 계와 결합하지 않는다.

---

392. Āsavehi dhammehi ye dhammā… āsavasampayuttehi dhammehi ye dhammā… āsavehi ceva sāsavehi ca dhammehi ye dhammā… āsavehi ceva āsavasampayuttehi ca dhammehi ye dhammā… āsavasampayuttehi ceva no ca āsavehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

392. 번뇌인 법들... 번뇌와 결합한 법들... 번뇌이면서 번뇌의 대상인 법들... 번뇌이면서 번뇌와 결합한 법들... 번뇌와 결합했으나 번뇌는 아닌 법들과 결합하지 않은 법들, 그 법들과 결합하지 않은 법들... 그 법들은 한 가지 온, 열 가지 처, 열여섯 가지 계와 결합하지 않으며, 한 가지 처와 한 가지 계 중의 일부와 결합하지 않는다.

---

393. Anāsavehi dhammehi ye dhammā… āsavavippayuttehi anāsavehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā na kehici khandhehi na kehici āyatanehi chahi dhātūhi vippayuttā.

393. 번뇌의 대상이 아닌 법들... 번뇌와 결합하지 않고 번뇌의 대상도 아닌 법들과 결합하지 않은 법들, 그 법들과 결합하지 않은 법들... 그 법들은 어떤 온과도 어떤 처와도 결합하지 않은 것이 아니며, 여섯 가지 계와 결합하지 않는다.

---

394. Saṃyojanehi dhammehi ye dhammā… ganthehi dhammehi ye dhammā… oghehi dhammehi ye dhammā… yogehi dhammehi ye dhammā… nīvaraṇehi dhammehi ye dhammā… parāmāsehi dhammehi ye dhammā… parāmāsasampayuttehi dhammehi [Pg.72] ye dhammā… parāmāsehi ceva parāmaṭṭhehi ca dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

394. 결박인 법들... 묶임인 법들... 폭류인 법들... 멍에인 법들... 장애인 법들... 움켜쥠인 법들... 움켜쥠과 결합한 법들... 움켜쥠이면서 움켜쥐어지는 대상인 법들과 결합하지 않은 법들, 그 법들과 결합하지 않은 법들... 그 법들은 한 가지 온, 열 가지 처, 열여섯 가지 계와 결합하지 않으며, 한 가지 처와 한 가지 계 중의 일부와 결합하지 않는다.

---

395. Aparāmaṭṭhehi dhammehi ye dhammā… parāmāsavippayuttehi aparāmaṭṭhehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā na kehici khandhehi na kehici āyatanehi chahi dhātūhi vippayuttā.

395. 움켜쥐어지는 대상이 아닌 법들... 움켜쥠과 결합하지 않고 움켜쥐어지는 대상도 아닌 법들과 결합하지 않은 법들, 그 법들과 결합하지 않은 법들... 그 법들은 어떤 온과도 어떤 처와도 결합하지 않은 것이 아니며, 여섯 가지 계와 결합하지 않는다.

---

396. Sārammaṇehi dhammehi ye dhammā… cittehi dhammehi ye dhammā… cetasikehi dhammehi ye dhammā… cittasampayuttehi dhammehi ye dhammā… cittasaṃsaṭṭhehi dhammehi ye dhammā… cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānehi dhammehi ye dhammā… cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhūhi dhammehi ye dhammā… cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivattīhi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

396. 대상을 가진 법들... 마음인 법들... 마음 부수적인 법들... 마음과 결합한 법들... 마음과 섞인 법들... 마음과 섞여서 마음에서 일어나는 법들... 마음과 섞여서 마음에서 일어나고 마음과 함께하는 법들... 마음과 섞여서 마음에서 일어나고 마음을 따라 일어나는 법들과 결합하지 않은 법들, 그 법들과 결합하지 않은 법들... 그 법들은 한 가지 온, 열 가지 처, 열 가지 계와 결합하지 않으며, 한 가지 처와 한 가지 계 중의 일부와 결합하지 않는다.

---

397. Anārammaṇehi dhammehi ye dhammā… cittavippayuttehi dhammehi ye dhammā… cittavisaṃsaṭṭhehi dhammehi ye dhammā… upādādhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

397. 대상을 갖지 않는 법들... 마음과 결합하지 않은 법들... 마음과 섞이지 않은 법들... 파생된 법들과 결합하지 않은 법들, 그 법들과 결합하지 않은 법들... 그 법들은 네 가지 온, 한 가지 처, 일곱 가지 계와 결합하지 않으며, 한 가지 처와 한 가지 계 중의 일부와 결합하지 않는다.

---

398. Anupādinnehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā na kehici khandhehi na kehici āyatanehi pañcahi dhātūhi vippayuttā.

398. 집착되지 않은 법들과 결합하지 않은 법들, 그 법들과 결합하지 않은 법들... 그 법들은 어떤 온과도 어떤 처와도 결합하지 않은 것이 아니며, 다섯 가지 계와 결합하지 않는다.

---

399. Upādānehi dhammehi ye dhammā… kilesehi dhammehi ye dhammā… saṃkiliṭṭhehi dhammehi ye dhammā… kilesasampayuttehi dhammehi ye dhammā… kilesehi ceva saṃkilesikehi ca dhammehi ye dhammā… kilesehi ceva saṃkiliṭṭhehi ca dhammehi ye dhammā… saṃkiliṭṭhehi ceva no [Pg.73] ca kilesehi dhammehi ye dhammā… kilesehi ceva kilesasampayuttehi ca dhammehi ye dhammā… kilesasampayuttehi ceva no ca kilesehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

399. 취착인 법들... 오염원인 법들... 오염된 법들... 오염원과 결합한 법들... 오염원이면서 오염의 대상인 법들... 오염원이면서 오염된 법들... 오염되었으나 오염원은 아닌 법들... 오염원이면서 오염원과 결합한 법들... 오염원과 결합했으나 오염원은 아닌 법들과 결합하지 않은 법들, 그 법들과 결합하지 않은 법들... 그 법들은 한 가지 온, 열 가지 처, 열여섯 가지 계와 결합하지 않으며, 한 가지 처와 한 가지 계 중의 일부와 결합하지 않는다.

---

400. Asaṃkilesikehi dhammehi ye dhammā… kilesavippayuttehi asaṃkilesikehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā na kehici khandhehi na kehici āyatanehi chahi dhātūhi vippayuttā.

400. 오염의 대상이 아닌 법들... 오염원과 결합하지 않고 오염의 대상도 아닌 법들과 결합하지 않은 법들, 그 법들과 결합하지 않은 법들... 그 법들은 어떤 온과도 어떤 처와도 결합하지 않은 것이 아니며, 여섯 가지 계와 결합하지 않는다.

---

401. Dassanena pahātabbehi dhammehi ye dhammā… bhāvanāya pahātabbehi dhammehi ye dhammā… dassanena pahātabbahetukehi dhammehi ye dhammā… bhāvanāya pahātabbahetukehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

401. 견소단(見所斷)인 법들과... 수소단(修所斷)인 법들과... 견소단해(見所斷害)인 법들과... 수소단해(修所斷害)인 법들과 불상응하는 법들, 그 법들과 불상응하는 법들... 그 법들은 1온, 10처, 16계와 불상응한다. 또한 1처, 1계의 일부와 불상응한다.

---

402. Savitakkehi dhammehi ye dhammā… savicārehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi pannarasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

402. 유심(有尋)인 법들과... 유사(有伺)인 법들과 불상응하는 법들, 그 법들과 불상응하는 법들... 그 법들은 1온, 10처, 15계와 불상응한다. 또한 1처, 1계의 일부와 불상응한다.

---

403. Avitakkehi dhammehi ye dhammā… avicārehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā na kehici khandhehi na kehici āyatanehi ekāya dhātuyā vippayuttā.

403. 무심(無尋)인 법들과... 무사(無伺)인 법들과 불상응하는 법들, 그 법들과 불상응하는 법들... 그 법들은 어떤 온과도 불상응하지 않고 어떤 처와도 불상응하지 않으며, 1계와 불상응한다.

---

404. Sappītikehi dhammehi ye dhammā… pītisahagatehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

404. 유희(有喜)인 법들과... 희구(喜俱)인 법들과 불상응하는 법들, 그 법들과 불상응하는 법들... 그 법들은 1온, 10처, 16계와 불상응한다. 또한 1처, 1계의 일부와 불상응한다.

---

405. Sukhasahagatehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi pannarasahi dhātūhi [Pg.74] vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

405. 락구(樂俱)인 법들과 불상응하는 법들, 그 법들과 불상응하는 법들... 그 법들은 1온, 10처, 15계와 불상응한다. 또한 1처, 1계의 일부와 불상응한다.

---

406. Upekkhāsahagatehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

406. 사구(捨俱)인 법들과 불상응하는 법들, 그 법들과 불상응하는 법들... 그 법들은 1온, 10처, 11계와 불상응한다. 또한 1처, 1계의 일부와 불상응한다.

---

407. Na kāmāvacarehi dhammehi ye dhammā… apariyāpannehi dhammehi ye dhammā… anuttarehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā na kehici khandhehi na kehici āyatanehi chahi dhātūhi vippayuttā.

407. 욕계에 속하지 않는 법들과... 불계(不繫)인 법들과... 무상(無上)인 법들과 불상응하는 법들, 그 법들과 불상응하는 법들... 그 법들은 어떤 온과도 불상응하지 않고 어떤 처와도 불상응하지 않으며, 6계와 불상응한다.

---

408. Rūpāvacarehi dhammehi ye dhammā… arūpāvacarehi dhammehi ye dhammā… niyyānikehi dhammehi ye dhammā… niyatehi dhammehi ye dhammā… saraṇehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, tehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, te dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi vippayuttā? Te dhammā ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

408. 색계 법들과... 무색계 법들과... 출리(出離)인 법들과... 결정(決定)인 법들과... 유쟁(有諍)인 법들과 불상응하는 법들, 그 법들과 불상응하는 법들, 그 법들은 몇 개의 온, 몇 개의 처, 몇 개의 계와 불상응하는가? 그 법들은 1온, 10처, 16계와 불상응한다. 또한 1처, 1계의 일부와 불상응한다.

---

Dhammāyatanaṃ dhammadhātu, dukkhasaccañca jīvitaṃ;

Saḷāyatanaṃ nāmarūpaṃ, cattāro ca mahābhavā.

법처와 법계, 고성제와 명근, 6처와 명색, 그리고 네 가지 큰 존재(Mahābhava).

---

Jāti jarā ca maraṇaṃ, tikesvekūnavīsati;

Gocchakesu ca paññāsa, aṭṭha cūḷantare padā.

태어남(生), 늙음(老), 죽음(死). 삼법(Tika)에서 19가지, 구락가(Gocchaka)에서 50가지, 소중간(Cūḷantara)에서 8가지 문구.

---

Mahantare pannarasa, aṭṭhārasa tato pare;

Tevīsa padasataṃ etaṃ, sampayoge na labbhatīti.

대중간(Mahantara)에서 15가지, 그 이후 18가지. 이들 123가지 문구는 상응(Sampayoge)에서 얻어지지 않는다.

---

Vippayuttenavippayuttapadaniddeso dasamo.

불상응에 의한 불상응 문구의 설명인 제10장이 끝났다.

---

11. Ekādasamanayo

11. 제11절.

---

11. Saṅgahitenasampayuttavippayuttapadaniddeso

11. 포함된 것에 의한 상응과 불상응 문구의 설명.

---

409. Samudayasaccena [Pg.75] ye dhammā… maggasaccena ye dhammā khandhasaṅgahena saṅgahitā āyatanasaṅgahena saṅgahitā dhātusaṅgahena saṅgahitā, te dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi sampayuttā? Te dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi sampayuttā; ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

409. 집성제인 법들과... 도성제인 법들이 온의 분류로 포함되고, 처의 분류로 포함되며, 계의 분류로 포함될 때, 그 법들은 몇 개의 온, 몇 개의 처, 몇 개의 계와 상응하는가? 그 법들은 3온, 1처, 7계와 상응한다. 또한 1온, 1처, 1계의 일부와 상응한다. 몇 개와 불상응하는가? 1온, 10처, 10계와 불상응한다. 또한 1처, 1계의 일부와 불상응한다.

---

410. Itthindriyena ye dhammā… purisindriyena ye dhammā khandhasaṅgahena saṅgahitā āyatanasaṅgahena saṅgahitā dhātusaṅgahena saṅgahitā, te dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi sampayuttāti? Natthi. Katihi vippayuttā? Catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

410. 여근인 법들과... 남근인 법들이 온의 분류로 포함되고, 처의 분류로 포함되며, 계의 분류로 포함될 때, 그 법들은 몇 개의 온, 몇 개의 처, 몇 개의 계와 상응하는가? [상응하는 법이] 없다. 몇 개와 불상응하는가? 4온, 1처, 7계와 불상응한다. 또한 1처, 1계의 일부와 불상응한다.

---

411. Sukhindriyena ye dhammā… dukkhindriyena ye dhammā… somanassindriyena ye dhammā… domanassindriyena ye dhammā khandhasaṅgahena saṅgahitā āyatanasaṅgahena saṅgahitā dhātusaṅgahena saṅgahitā…pe… te dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi sampayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

411. 락근인 법들과... 고근인 법들과... 희근인 법들과... 우근인 법들이 온의 분류로 포함되고, 처의 분류로 포함되며, 계의 분류로 포함될 때... 그 법들은 3온, 1처, 7계와 상응한다. 또한 1처, 1계의 일부와 상응한다. 몇 개와 불상응하는가? 1온, 10처, 10계와 불상응한다. 또한 1처, 1계의 일부와 불상응한다.

---

412. Upekkhindriyena ye dhammā khandhasaṅgahena saṅgahitā āyatanasaṅgahena saṅgahitā dhātusaṅgahena saṅgahitā… te dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena dvīhi dhātūhi sampayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi pannarasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

412. 사근인 법들이 온의 분류로 포함되고, 처의 분류로 포함되며, 계의 분류로 포함될 때... 그 법들은 3온, 1처, 2계와 상응한다. 또한 1처, 1계의 일부와 상응한다. 몇 개와 불상응하는가? 1온, 10처, 15계와 불상응한다. 또한 1처, 1계의 일부와 불상응한다.

---

413. Saddhindriyena [Pg.76] ye dhammā… vīriyindriyena ye dhammā… satindriyena ye dhammā… samādhindriyena ye dhammā… paññindriyena ye dhammā… anaññātaññassāmītindriyena ye dhammā… aññindriyena ye dhammā… aññātāvindriyena ye dhammā… avijjāya ye dhammā… avijjāpaccayā saṅkhārehi ye dhammā… saḷāyatanapaccayā phassena ye dhammā… vedanāpaccayā taṇhāya ye dhammā… taṇhāpaccayā upādānena ye dhammā… kammabhavena ye dhammā khandhasaṅgahena saṅgahitā āyatanasaṅgahena saṅgahitā dhātusaṅgahena saṅgahitā te dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi sampayuttā; ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

413. 믿음의 기능(saddhindriya)인 법들... 정진의 기능(vīriyindriya)인 법들... 마음챙김의 기능(satindriyena)인 법들... 집중의 기능(samādhindriyena)인 법들... 통찰의 기능(paññindriyena)인 법들... '알지 못한 것을 알려는' 기능(anaññātaññassāmītindriyena)인 법들... '아는' 기능(aññindriyena)인 법들... '완전히 안 자의' 기능(aññātāvindriyena)인 법들... 무명(avijjāya)인 법들... 무명을 원인으로 한 행(saṅkhāra)인 법들... 여섯 감각장소를 원인으로 한 접촉(phassa)인 법들... 느낌을 원인으로 한 갈애(taṇhā)인 법들... 갈애를 원인으로 한 취착(upādāna)인 법들... 업유(kammabhava)인 법들은 온(khadha)의 분류로 섭수되고, 처(āyatana)의 분류로 섭수되며, 계(dhātu)의 분류로 섭수된다. 그 법들은 세 가지 온, 한 가지 처, 일곱 가지 계와 상응하며, 한 가지 온, 한 가지 처, 한 가지 계의 일부와 상응한다. 얼마나 많은 것들과 불상응하는가? 한 가지 온, 열 가지 처, 열 가지 계와 불상응하며, 한 가지 처, 한 가지 계의 일부와 불상응한다.

---

414. Paridevena ye dhammā khandhasaṅgahena saṅgahitā āyatanasaṅgahena saṅgahitā dhātusaṅgahena saṅgahitā, te dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi sampayuttāti? Natthi. Katihi vippayuttā? Catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

414. 비탄(parideva)인 법들은 온의 분류로 섭수되고, 처의 분류로 섭수되며, 계의 분류로 섭수된다. 그 법들은 얼마나 많은 온, 얼마나 많은 처, 얼마나 많은 계와 상응하는가? 상응하는 것이 없다. 얼마나 많은 것들과 불상응하는가? 네 가지 온, 한 가지 처, 일곱 가지 계와 불상응하며, 한 가지 처, 한 가지 계의 일부와 불상응한다.

---

415. Sokena ye dhammā… dukkhena ye dhammā… domanassena ye dhammā khandhasaṅgahena saṅgahitā āyatanasaṅgahena saṅgahitā dhātusaṅgahena saṅgahitā… te dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi sampayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

415. 슬픔(soka)인 법들... 괴로움(dukkha)인 법들... 불만족(domanassa)인 법들은 온의 분류로 섭수되고, 처의 분류로 섭수되며, 계의 분류로 섭수된다. 그 법들은 세 가지 온, 한 가지 처, 일곱 가지 계와 상응하며, 한 가지 처, 한 가지 계의 일부와 상응한다. 얼마나 많은 것들과 불상응하는가? 한 가지 온, 열 가지 처, 열 가지 계와 불상응하며, 한 가지 처, 한 가지 계의 일부와 불상응한다.

---

416. Upāyāsena ye dhammā… satipaṭṭhānena ye dhammā… sammappadhānena ye dhammā… appamaññāya ye dhammā… pañcahi indriyehi ye dhammā… pañcahi balehi ye dhammā… sattahi bojjhaṅgehi ye dhammā… ariyena aṭṭhaṅgikena maggena ye dhammā… phassena ye dhammā… cetanāya ye dhammā… adhimokkhena ye dhammā… manasikārena ye dhammā… hetūhi dhammehi ye dhammā… hetūhi ceva sahetukehi ca dhammehi ye dhammā… hetūhi ceva hetusampayuttehi ca dhammehi ye dhammā… āsavehi dhammehi ye dhammā… āsavehi ceva sāsavehi ca dhammehi ye dhammā… āsavehi ceva āsavasampayuttehi [Pg.77] ca dhammehi ye dhammā… saṃyojanehi dhammehi ye dhammā… ganthehi dhammehi ye dhammā… oghehi dhammehi ye dhammā… yogehi dhammehi ye dhammā… nīvaraṇehi dhammehi ye dhammā… parāmāsehi dhammehi ye dhammā… upādānehi dhammehi ye dhammā… kilesehi dhammehi ye dhammā… kilesehi ceva saṃkilesikehi ca dhammehi ye dhammā… kilesehi ceva saṃkiliṭṭhehi ca dhammehi ye dhammā… kilesehi ceva kilesasampayuttehi ca dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena saṅgahitā āyatanasaṅgahena saṅgahitā dhātusaṅgahena saṅgahitā, te dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi sampayuttā? Te dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi sampayuttā; ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

416. 절망(upāyāsa)인 법들... 마음챙김의 확립(satipaṭṭhāna)인 법들... 바른 노력(sammappadhāna)인 법들... 무량(appamaññā)인 법들... 다섯 가지 기능(pañca indriya)인 법들... 다섯 가지 힘(pañca bala)인 법들... 일곱 가지 깨달음의 구성요소(satta bojjhaṅga)인 법들... 고귀한 여덟 가지 구성요소를 가진 길(ariya aṭṭhaṅgika magga)인 법들... 접촉(phassa)인 법들... 의도(cetanā)인 법들... 확신(adhimokkha)인 법들... 주의집중(manasikāra)인 법들... 원인인 법들(hetūhi dhammehi)... 원인이면서 원인을 가진 법들(hetūhi ceva sahetukehi ca)... 원인이면서 원인과 상응하는 법들(hetūhi ceva hetusampayuttehi ca)... 번뇌인 법들(āsava)... 번뇌이면서 번뇌의 대상인 법들(āsavehi ceva sāsavehi ca)... 번뇌이면서 번뇌와 상응하는 법들(āsavehi ceva āsavasampayuttehi ca)... 결박인 법들(saṃyojana)... 매듭인 법들(gantha)... 폭류인 법들(ogha)... 멍에인 법들(yoga)... 장애인 법들(nīvaraṇa)... 집착인 법들(parāmāsa)... 취착인 법들(upādāna)... 오염원인 법들(kilesa)... 오염원이면서 오염되기 쉬운 법들(kilesehi ceva saṃkilesikehi ca)... 오염원이면서 오염된 법들(kilesehi ceva saṃkiliṭṭhehi ca)... 오염원이면서 오염원과 상응하는 법들(kilesehi ceva kilesasampayuttehi ca)은 온의 분류로 섭수되고, 처의 분류로 섭수되며, 계의 분류로 섭수된다. 그 법들은 얼마나 많은 온, 얼마나 많은 처, 얼마나 많은 계와 상응하는가? 그 법들은 세 가지 온, 한 가지 처, 일곱 가지 계와 상응하며, 한 가지 온, 한 가지 처, 한 가지 계의 일부와 상응한다. 얼마나 많은 것들과 불상응하는가? 한 가지 온, 열 가지 처, 열 가지 계와 불상응하며, 한 가지 처, 한 가지 계의 일부와 불상응한다.

---

Dve saccā pannarasindriyā, ekādasa paṭiccapadā;

Uddhaṃ puna ekādasa, gocchakapadamettha tiṃsavidhāti.

두 가지 진리, 열다섯 가지 기능, 열한 가지 연기의 지분들; 그 위에 다시 열한 가지, 그리고 이곳 묶음(gocchaka)의 법들 서른 가지이다.

---

Saṅgahitenasampayuttavippayuttapadaniddeso ekādasamo.

섭수된 것과 상응·불상응하는 법의 식별인 제11장이 끝났다.

---

12. Dvādasamanayo

12. 제12장

---

12. Sampayuttenasaṅgahitāsaṅgahitapadaniddeso

12. 상응하는 것과 섭수·비섭수되는 법의 식별

---

417. Vedanākkhandhena [Pg.78] ye dhammā… saññākkhandhena ye dhammā… saṅkhārakkhandhena ye dhammā sampayuttā, te dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitā? Te dhammā tīhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Dvīhi khandhehi dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

417. 수온(vedanākkhandha)과 상응하는 법들... 상온(saññākkhandha)과 상응하는 법들... 행온(saṅkhārakkhandha)과 상응하는 법들은 얼마나 많은 온, 얼마나 많은 처, 얼마나 많은 계로 섭수되는가? 그 법들은 세 가지 온, 두 가지 처, 여덟 가지 계로 섭수된다. 얼마나 많은 것들로 섭수되지 않는가? 두 가지 온, 열 가지 처, 열 가지 계로 섭수되지 않는다.

---

418. Viññāṇakkhandhena ye dhammā… manāyatanena ye dhammā… cakkhuviññāṇadhātuyā ye dhammā…pe… manodhātuyā ye dhammā… manoviññāṇadhātuyā ye dhammā sampayuttā…pe… te dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Dvīhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

418. 식온(viññāṇakkhandha)과 상응하는 법들... 마노처(manāyatana)와 상응하는 법들... 안식계(cakkhuviññāṇadhātu)와 상응하는 법들... (중략) ... 마노계(manodhātu)와 상응하는 법들... 마노의식계(manoviññāṇadhātu)와 상응하는 법들은 그 법들이 세 가지 온, 한 가지 처, 한 가지 계로 섭수된다. 얼마나 많은 것들로 섭수되지 않는가? 두 가지 온, 열한 가지 처, 열일곱 가지 계로 섭수되지 않는다.

---

419. Samudayasaccena ye dhammā… maggasaccena ye dhammā sampayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

419. 집성제(samudayasacca)와 상응하는 법들... 도성제(maggasacca)와 상응하는 법들은... 그 법들은 네 가지 온, 두 가지 처, 두 가지 계로 섭수된다. 얼마나 많은 것들로 섭수되지 않는가? 한 가지 온, 열 가지 처, 열여섯 가지 계로 섭수되지 않는다.

---

420. Manindriyena ye dhammā sampayuttā… te dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Dvīhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

420. 마노의 기능(manindriya)과 상응하는 법들은... 그 법들은 세 가지 온, 한 가지 처, 한 가지 계로 섭수된다. 얼마나 많은 것들로 섭수되지 않는가? 두 가지 온, 열한 가지 처, 열일곱 가지 계로 섭수되지 않는다.

---

421. Sukhindriyena ye dhammā… dukkhindriyena ye dhammā… somanassindriyena ye dhammā… domanassindriyena ye dhammā sampayuttā…, te dhammā tīhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Dvīhi khandhehi dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

421. 즐거움의 기능(sukhindriya)과 상응하는 법들... 괴로움의 기능(dukkhindriya)과 상응하는 법들... 기쁨의 기능(somanassindriya)과 상응하는 법들... 불만족의 기능(domanassindriya)과 상응하는 법들은... 그 법들은 세 가지 온, 두 가지 처, 두 가지 계로 섭수된다. 얼마나 많은 것들로 섭수되지 않는가? 두 가지 온, 열 가지 처, 열여섯 가지 계로 섭수되지 않는다.

---

422. Upekkhindriyena ye dhammā sampayuttā… te dhammā tīhi khandhehi dvīhāyatanehi sattahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Dvīhi khandhehi dasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi asaṅgahitā.

422. 평온의 기능(upekkhindriya)과 상응하는 법들은... 그 법들은 세 가지 온, 두 가지 처, 일곱 가지 계로 섭수된다. 얼마나 많은 것들로 섭수되지 않는가? 두 가지 온, 열 가지 처, 열한 가지 계로 섭수되지 않는다.

---

423. Saddhindriyena [Pg.79] ye dhammā… vīriyindriyena ye dhammā… satindriyena ye dhammā… samādhindriyena ye dhammā… paññindriyena ye dhammā… anaññātaññassāmītindriyena ye dhammā… aññindriyena ye dhammā… aññātāvindriyena ye dhammā… avijjāya ye dhammā… avijjāpaccayā saṅkhārehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

423. 믿음의 기능(信根)과... 정진의 기능과... 마음챙김의 기능과... 삼매의 기능과... 통찰지의 기능과... 미지당지근(未知當知根)과... 기지근(已知根)과... 구지근(具知根)과... 무명(無明)과... 무명을 조건으로 일어나는 행(行)들과 상응하는 법들은 네 가지 온(蘊), 두 가지 처(處), 두 가지 계(界)에 포섭된다. 얼마나 많은 것들에 포섭되지 않는가? 한 가지 온, 열 가지 처, 열여섯 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

424. Saṅkhārapaccayā viññāṇena ye dhammā sampayuttā… te dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Dvīhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

424. 행(行)을 조건으로 일어나는 식(識)과 상응하는 법들은 세 가지 온, 한 가지 처, 한 가지 계에 포섭된다. 얼마나 많은 것들에 포섭되지 않는가? 두 가지 온, 열한 가지 처, 열일곱 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

425. Saḷāyatanapaccayā phassena ye dhammā sampayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

425. 6처(六處)를 조건으로 일어나는 감각접촉(觸)과 상응하는 법들은 네 가지 온, 두 가지 처, 여덟 가지 계에 포섭된다. 얼마나 많은 것들에 포섭되지 않는가? 한 가지 온, 열 가지 처, 열 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

426. Phassapaccayā vedanāya ye dhammā sampayuttā… te dhammā tīhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Dvīhi khandhehi dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

426. 감각접촉을 조건으로 일어나는 느낌(受)과 상응하는 법들은 세 가지 온, 두 가지 처, 여덟 가지 계에 포섭된다. 얼마나 많은 것들에 포섭되지 않는가? 두 가지 온, 열 가지 처, 열 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

427. Vedanāpaccayā taṇhāya ye dhammā… taṇhāpaccayā upādānena ye dhammā… kammabhavena ye dhammā sampayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

427. 느낌을 조건으로 일어나는 갈애(渴愛)와... 갈애를 조건으로 일어나는 집착(取)과... 업유(業有)와 상응하는 법들은 네 가지 온, 두 가지 처, 두 가지 계에 포섭된다. 얼마나 많은 것들에 포섭되지 않는가? 한 가지 온, 열 가지 처, 열여섯 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

428. Sokena ye dhammā… dukkhena ye dhammā… domanassena ye dhammā sampayuttā… te dhammā tīhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Dvīhi khandhehi dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

428. 슬픔(愁)과... 고통(苦)과... 비탄(憂)과 상응하는 법들은 세 가지 온, 두 가지 처, 두 가지 계에 포섭된다. 얼마나 많은 것들에 포섭되지 않는가? 두 가지 온, 열 가지 처, 열여섯 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

429. Upāyāsena ye dhammā… satipaṭṭhānena ye dhammā… sammappadhānena ye dhammā sampayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi [Pg.80] saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

429. 절망(惱)과... 마음챙김의 확립(念處)과... 바른 정진(正勤)과 상응하는 법들은 네 가지 온, 두 가지 처, 두 가지 계에 포섭된다. 얼마나 많은 것들에 포섭되지 않는가? 한 가지 온, 열 가지 처, 열여섯 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

430. Iddhipādena ye dhammā sampayuttā… te dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Dvīhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

430. 신족(神足)과 상응하는 법들은 세 가지 온, 한 가지 처, 한 가지 계에 포섭된다. 얼마나 많은 것들에 포섭되지 않는가? 두 가지 온, 열한 가지 처, 열일곱 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

431. Jhānena ye dhammā sampayuttā… te dhammā tīhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Dvīhi khandhehi dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

431. 선정(禪)과 상응하는 법들은 세 가지 온, 두 가지 처, 두 가지 계에 포섭된다. 얼마나 많은 것들에 포섭되지 않는가? 두 가지 온, 열 가지 처, 열여섯 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

432. Appamaññāya ye dhammā… pañcahi indriyehi ye dhammā… pañcahi balehi ye dhammā… sattahi bojjhaṅgehi ye dhammā… ariyena aṭṭhaṅgikena maggena ye dhammā sampayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

432. 무량(無量)과... 다섯 가지 기능(五根)과... 다섯 가지 힘(五力)과... 일곱 가지 깨달음의 요소(七覺支)와... 성스러운 여덟 가지 도의 성분(八支聖道)과 상응하는 법들은 네 가지 온, 두 가지 처, 두 가지 계에 포섭된다. 얼마나 많은 것들에 포섭되지 않는가? 한 가지 온, 열 가지 처, 열여섯 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

433. Phassena ye dhammā… cetanāya ye dhammā… manasikārena ye dhammā sampayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

433. 감각접촉(觸)과... 의도(思)와... 주의(作意)와 상응하는 법들은 네 가지 온, 두 가지 처, 여덟 가지 계에 포섭된다. 얼마나 많은 것들에 포섭되지 않는가? 한 가지 온, 열 가지 처, 열 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

434. Vedanāya ye dhammā… saññāya ye dhammā sampayuttā… te dhammā tīhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Dvīhi khandhehi dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

434. 느낌(受)과... 인식(想)과 상응하는 법들은 세 가지 온, 두 가지 처, 여덟 가지 계에 포섭된다. 얼마나 많은 것들에 포섭되지 않는가? 두 가지 온, 열 가지 처, 열 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

435. Cittena ye dhammā sampayuttā… te dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Dvīhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

435. 마음(心)과 상응하는 법들은 세 가지 온, 한 가지 처, 한 가지 계에 포섭된다. 얼마나 많은 것들에 포섭되지 않는가? 두 가지 온, 열한 가지 처, 열일곱 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

436. Adhimokkhena ye dhammā sampayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi tīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi pannarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

436. 확신(勝解)과 상응하는 법들은 네 가지 온, 두 가지 처, 세 가지 계에 포섭된다. 얼마나 많은 것들에 포섭되지 않는가? 한 가지 온, 열 가지 처, 열다섯 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

437. Sukhāya [Pg.81] vedanāya sampayuttehi dhammehi ye dhammā… dukkhāya vedanāya sampayuttehi dhammehi ye dhammā… adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttehi dhammehi ye dhammā… savitakkasavicārehi dhammehi ye dhammā… avitakkavicāramattehi dhammehi ye dhammā… pītisahagatehi dhammehi ye dhammā… sukhasahagatehi dhammehi ye dhammā… upekkhāsahagatehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

437. 즐거운 느낌과 상응하는 법들과... 괴로운 느낌과 상응하는 법들과... 즐겁지도 괴롭지도 않은 느낌과 상응하는 법들과... 일으킨 생각과 지속적인 고찰이 있는 법들과... 일으킨 생각은 없고 지속적인 고찰만 있는 법들과... 희열이 함께하는 법들과... 즐거움이 함께하는 법들과... 평온이 함께하는 법들과 상응하는 법들은 한 가지 온, 한 가지 처, 한 가지 계에 포섭된다. 얼마나 많은 것들에 포섭되지 않는가? 네 가지 온, 열한 가지 처, 열일곱 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

438. Hetūhi dhammehi ye dhammā… hetūhi ceva sahetukehi ca dhammehi ye dhammā… hetūhi ceva hetusampayuttehi ca dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

438. 원인(因)인 법들과... 원인이면서 원인을 가진 법들과... 원인이면서 원인과 상응하는 법들과 상응하는 법들은 네 가지 온, 두 가지 처, 두 가지 계에 포섭된다. 얼마나 많은 것들에 포섭되지 않는가? 한 가지 온, 열 가지 처, 열여섯 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

439. Sahetukehi ceva na ca hetūhi dhammehi ye dhammā… hetusampayuttehi ceva na ca hetūhi dhammehi ye dhammā… na hetusahetukehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

439. 원인을 가졌으나 원인은 아닌 법들과... 원인과 상응하나 원인은 아닌 법들과... 원인은 아니나 원인을 가진 법들과 상응하는 법들은 한 가지 온, 한 가지 처, 한 가지 계에 포섭된다. 얼마나 많은 것들에 포섭되지 않는가? 네 가지 온, 열한 가지 처, 열일곱 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

440. Āsavehi dhammehi ye dhammā… āsavehi ceva sāsavehi ca dhammehi ye dhammā… āsavehi ceva āsavasampayuttehi ca dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

440. 번뇌(漏)인 법들과... 번뇌이면서 번뇌의 대상이 되는 법들과... 번뇌이면서 번뇌와 상응하는 법들과 상응하는 법들은 네 가지 온, 두 가지 처, 두 가지 계에 포섭된다. 얼마나 많은 것들에 포섭되지 않는가? 한 가지 온, 열 가지 처, 열여섯 가지 계에 포섭되지 않는다.

---

441. Āsavasampayuttehi ceva no ca āsavehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

441. 번뇌와 상응하며 번뇌 자체는 아닌 법들과 상응하는 법들은 한 가지 무더기, 한 가지 감각장소, 한 가지 요소에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 네 가지 무더기, 열한 가지 감각장소, 열일곱 가지 요소에 포함되지 않는다.

---

442. Saṃyojanehi dhammehi ye dhammā… ganthehi dhammehi ye dhammā… oghehi dhammehi ye dhammā… yogehi dhammehi ye dhammā… nīvaraṇehi dhammehi [Pg.82] ye dhammā… parāmāsehi dhammehi ye dhammā… parāmāsehi ceva parāmaṭṭhehi ca dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

442. 족쇄인 법들과... 매듭인 법들과... 폭류인 법들과... 멍에인 법들과... 장애인 법들과... 독단인 법들과... 독단이면서 독단의 대상이 되는 법들과 상응하는 법들은 네 가지 무더기, 두 가지 감각장소, 두 가지 요소에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 한 가지 무더기, 열 가지 감각장소, 열여섯 가지 요소에 포함되지 않는다.

---

443. Parāmāsasampayuttehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

443. 독단과 상응하는 법들과 상응하는 법들은 한 가지 무더기, 한 가지 감각장소, 한 가지 요소에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 네 가지 무더기, 열한 가지 감각장소, 열일곱 가지 요소에 포함되지 않는다.

---

444. Cittehi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā tīhi khandhehi ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Dvīhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

444. 마음인 법들과 상응하는 법들은 세 가지 무더기, 한 가지 감각장소, 한 가지 요소에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 두 가지 무더기, 열한 가지 감각장소, 열일곱 가지 요소에 포함되지 않는다.

---

445. Cetasikehi dhammehi ye dhammā… cittasampayuttehi dhammehi ye dhammā… cittasaṃsaṭṭhehi dhammehi ye dhammā… cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānehi dhammehi ye dhammā… cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhūhi dhammehi ye dhammā… cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivattīhi dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā ekena khandhena ekenāyatanena sattahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi asaṅgahitā.

445. 마음의 작용인 법들과... 마음과 상응하는 법들과... 마음과 혼합된 법들과... 마음과 혼합되고 마음에서 생긴 법들과... 마음과 혼합되고 마음에서 생기며 마음과 함께 존재하는 법들과... 마음과 혼합되고 마음에서 생기며 마음을 따라 일어나는 법들과 상응하는 법들은 한 가지 무더기, 한 가지 감각장소, 일곱 가지 요소에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 네 가지 무더기, 열한 가지 감각장소, 열한 가지 요소에 포함되지 않는다.

---

446. Upādānehi dhammehi ye dhammā… kilesehi dhammehi ye dhammā… kilesehi ceva saṃkilesikehi ca dhammehi ye dhammā… kilesehi ceva saṃkiliṭṭhehi ca dhammehi ye dhammā… kilesehi ceva kilesasampayuttehi ca dhammehi ye dhammā sampayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

446. 취착인 법들과... 오염원인 법들과... 오염원이면서 오염되기 쉬운 법들과... 오염원이면서 오염된 법들과... 오염원이면서 오염원과 상응하는 법들과 상응하는 법들은 네 가지 무더기, 두 가지 감각장소, 두 가지 요소에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 한 가지 무더기, 열 가지 감각장소, 열여섯 가지 요소에 포함되지 않는다.

---

447. Saṃkiliṭṭhehi ceva no ca kilesehi dhammehi ye dhammā… kilesasampayuttehi ceva no ca kilesehi dhammehi ye dhammā… savitakkehi dhammehi ye dhammā… savicārehi dhammehi ye dhammā… sappītikehi dhammehi ye dhammā… pītisahagatehi dhammehi ye dhammā… sukhasahagatehi dhammehi [Pg.83] ye dhammā… upekkhāsahagatehi dhammehi ye dhammā sampayuttā, te dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitā? Te dhammā ekena khandhena ekenāyatanena ekāya dhātuyā saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Catūhi khandhehi ekādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

447. 오염되었으나 오염원은 아닌 법들과... 오염원과 상응하나 오염원은 아닌 법들과... 일으킨 생각이 있는 법들과... 지속적인 고찰이 있는 법들과... 희열이 있는 법들과... 희열이 함께하는 법들과... 즐거움이 함께하는 법들과... 평온이 함께하는 법들과 상응하는 법들은 얼마나 많은 무더기, 감각장소, 요소에 포함되는가? 그 법들은 한 가지 무더기, 한 가지 감각장소, 한 가지 요소에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 네 가지 무더기, 열한 가지 감각장소, 열일곱 가지 요소에 포함되지 않는다.

---

Rūpakkhandhā cattāro, manāyatanameva ca;

Viññāṇadhātuyo satta, dve saccā cuddasindriyā.

색온 네 가지, 오직 의처 하나; 일곱 가지 식계, 두 가지 성제, 열네 가지 기능.

---

Paccaye dvādasa padā, tato upari soḷasa;

Tikesu aṭṭha gocchake, tecattālīsameva ca.

조건에 열두 구절, 그 다음에 열여섯 구절; 삼법에 여덟, 묶음에 마흔셋.

---

Mahantaraduke satta, padā piṭṭhidukesu cha;

Navamassa padassete, niddese saṅgahaṃ gatāti.

대중간이계에 일곱 구절, 비적계에 여섯 구절; 이 아홉 번째 구절의 상세 설명에서 포함되었다.

---

Sampayuttenasaṅgahitāsaṅgahitapadaniddeso dvādasamo.

상응에 의한 포함됨과 포함되지 않음의 구절 설명 제12절이 끝났다.

---

13. Terasamanayo

13. 제13절

---

13. Asaṅgahitenasampayuttavippayuttapadaniddeso

13. 포함되지 않음으로써 상응함과 상응하지 않음의 구절 설명

---

448. Rūpakkhandhena [Pg.84] ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, te dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi sampayuttā? Te dhammā tīhi khandhehi sampayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

448. 색온에 의해 무더기 분류로 포함되지 않고 감각장소 분류로 포함되지 않으며 요소 분류로 포함되지 않는 법들은 얼마나 많은 무더기, 감각장소, 요소와 상응하는가? 그 법들은 세 가지 무더기와 상응하고; 어떤 한 가지 감각장소, 한 가지 요소와는 일부 상응한다. 얼마나 많은 것과 상응하지 않는가? 한 가지 무더기, 열 가지 감각장소, 열 가지 요소와 상응하지 않으며; 어떤 한 가지 감각장소, 한 가지 요소와는 일부 상응하지 않는다.

---

449. Dhammāyatanena ye dhammā… dhammadhātuyā ye dhammā… itthindriyena ye dhammā… purisindriyena ye dhammā… jīvitindriyena ye dhammā… viññāṇapaccayā nāmarūpena ye dhammā… asaññābhavena ye dhammā… ekavokārabhavena ye dhammā… jātiyā ye dhammā… jarāya ye dhammā… maraṇena ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā…pe… te dhammā tīhi khandhehi sampayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

449. 법입에 의해... 법계에 의해... 여근에 의해... 남근에 의해... 명근에 의해... 식을 조건으로 하는 명색에 의해... 무상유에 의해... 일온유에 의해... 태어남에 의해... 늙음에 의해... 죽음에 의해 무더기 분류로 포함되지 않고 감각장소 분류로 포함되지 않으며 요소 분류로 포함되지 않는 법들은... 그 법들은 세 가지 무더기와 상응하고; 어떤 한 가지 감각장소, 한 가지 요소와는 일부 상응한다. 얼마나 많은 것과 상응하지 않는가? 한 가지 무더기, 열 가지 감각장소, 열 가지 요소와 상응하지 않으며; 어떤 한 가지 감각장소, 한 가지 요소와는 일부 상응하지 않는다.

---

450. Arūpabhavena ye dhammā… nevasaññānāsaññābhavena ye dhammā… catuvokārabhavena ye dhammā… iddhipādena ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, te dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi sampayuttāti? Natthi? Katihi vippayuttā? Catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

450. 무색유에 의해... 비상비비상유에 의해... 사온유에 의해... 신족에 의해 무더기 분류로 포함되지 않고 감각장소 분류로 포함되지 않으며 요소 분류로 포함되지 않는 법들은 얼마나 많은 무더기, 감각장소, 요소와 상응하는가? 없다. 얼마나 많은 것과 상응하지 않는가? 네 가지 무더기, 한 가지 감각장소, 일곱 가지 요소와 상응하지 않으며; 어떤 한 가지 요소와는 일부 상응하지 않는다.

---

451. Kusalehi dhammehi ye dhammā… akusalehi dhammehi ye dhammā… sukhāya vedanāya sampayuttehi dhammehi ye dhammā… dukkhāya vedanāya sampayuttehi dhammehi ye dhammā… adukkhamasukhāya vedanāya sampayuttehi dhammehi ye dhammā… vipākehi dhammehi ye dhammā… vipākadhammadhammehi ye dhammā… anupādinnaanupādāniyehi [Pg.85] dhammehi ye dhammā… saṃkiliṭṭhasaṃkilesikehi dhammehi ye dhammā… asaṃkiliṭṭhaasaṃkilesikehi dhammehi ye dhammā… savitakkasavicārehi dhammehi ye dhammā… avitakkavicāramattehi dhammehi ye dhammā… pītisahagatehi dhammehi ye dhammā… sukhasahagatehi dhammehi ye dhammā… upekkhāsahagatehi dhammehi ye dhammā… dassanena pahātabbehi dhammehi ye dhammā… bhāvanāya pahātabbehi dhammehi ye dhammā… dassanena pahātabbahetukehi dhammehi ye dhammā… bhāvanāya pahātabbahetukehi dhammehi ye dhammā… ācayagāmīhi dhammehi ye dhammā… apacayagāmīhi dhammehi ye dhammā… sekkhehi dhammehi ye dhammā… asekkhehi dhammehi ye dhammā… mahaggatehi dhammehi ye dhammā… appamāṇehi dhammehi ye dhammā… parittārammaṇehi dhammehi ye dhammā… mahaggatārammaṇehi dhammehi ye dhammā… appamāṇārammaṇehi dhammehi ye dhammā… hīnehi dhammehi ye dhammā… paṇītehi dhammehi ye dhammā… micchattaniyatehi dhammehi ye dhammā… sammattaniyatehi dhammehi ye dhammā… maggārammaṇehi dhammehi ye dhammā… maggahetukehi dhammehi ye dhammā… maggādhipatīhi dhammehi ye dhammā… atītārammaṇehi dhammehi ye dhammā… anāgatārammaṇehi dhammehi ye dhammā… paccuppannārammaṇehi dhammehi ye dhammā… ajjhattārammaṇehi dhammehi ye dhammā… bahiddhārammaṇehi dhammehi ye dhammā… ajjhattabahiddhārammaṇehi dhammehi ye dhammā… sahetukehi dhammehi ye dhammā… hetusampayuttehi dhammehi ye dhammā… sahetukehi ceva na ca hetūhi dhammehi ye dhammā… hetusampayuttehi ceva na ca hetūhi dhammehi ye dhammā… na hetusahetukehi dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, te dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi sampayuttāti? Natthi. Katihi vippayuttā? Catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

451. 유익한 법들에 의해, 해로운 법들에 의해, 즐거운 느낌과 상응하는 법들에 의해, 괴로운 느낌과 상응하는 법들에 의해, 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌과 상응하는 법들에 의해, 과보인 법들에 의해, 과보의 성질을진 법들에 의해, 업에 의해 집착되지 않고 집착의 대상도 아닌 법들에 의해, 번뇌에 오염되었고 오염의 대상이 되는 법들에 의해, 번뇌에 오염되지 않았고 오염의 대상도 아닌 법들에 의해, 일으킨 생각과 지속적 고찰이 있는 법들에 의해, 일으킨 생각은 없고 지속적 고찰만 있는 법들에 의해, 희열이 함께하는 법들에 의해, 즐거움이 함께하는 법들에 의해, 평온이 함께하는 법들에 의해, 견도(見道)에 의해 끊어지는 법들에 의해, 수도(修道)에 의해 끊어지는 법들에 의해, 견도에 의해 끊어지는 원인을 가진 법들에 의해, 수도에 의해 끊어지는 원인을 가진 법들에 의해, 쌓아 올림으로 인도하는 법들에 의해, 해체로 인도하는 법들에 의해, 유학(有學)의 법들에 의해, 무학(無學)의 법들에 의해, 고귀한 법들에 의해, 무량한 법들에 의해, 보잘것없는 것을 대상으로 하는 법들에 의해, 고귀한 것을 대상으로 하는 법들에 의해, 무량한 것을 대상으로 하는 법들에 의해, 저열한 법들에 의해, 수승한 법들에 의해, 그릇된 결정성을 가진 법들에 의해, 바른 결정성을 가진 법들에 의해, 도(道)를 대상으로 하는 법들에 의해, 도를 원인으로 하는 법들에 의해, 도를 증상(增上)으로 하는 법들에 의해, 과거를 대상으로 하는 법들에 의해, 미래를 대상으로 하는 법들에 의해, 현재를 대상으로 하는 법들에 의해, 안의 것을 대상으로 하는 법들에 의해, 밖의 것을 대상으로 하는 법들에 의해, 안팎의 것을 대상으로 하는 법들에 의해, 원인을 가진 법들에 의해, 원인과 상응하는 법들에 의해, 원인을 가졌으되 원인은 아닌 법들에 의해, 원인과 상응하되 원인은 아닌 법들에 의해, 원인은 아니지만 원인을 가진 법들에 의해 [섭수되지 않는] 법들은 온의 분류에 의해 포함되지 않고, 처의 분류에 의해 포함되지 않으며, 계의 분류에 의해 포함되지 않습니다. 그 법들(12가지 거친 물질)은 몇 가지 온, 몇 가지 처, 몇 가지 계와 상응합니까? 상응하는 것은 없습니다. 몇 가지와 불상응합니까? 네 가지 온, 한 가지 처, 일곱 가지 계와 불상응하며, 한 가지 처와 한 가지 계의 일부와 불상응합니다.

---

452. Rūpīhi dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā… te dhammā tīhi khandhehi sampayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi [Pg.86] vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

452. 물질인 법들에 의해 온의 분류에 의해 포함되지 않고, 처의 분류에 의해 포함되지 않으며, 계의 분류에 의해 포함되지 않는 그 법들(식온)은 세 가지 온과 상응하며, 한 가지 처와 한 가지 계의 일부와 상응합니다. 몇 가지와 불상응합니까? 한 가지 온, 열 가지 처, 열 가지 계와 불상응하며, 한 가지 처와 한 가지 계의 일부와 불상응합니다.

---

453. Arūpīhi dhammehi ye dhammā… lokuttarehi dhammehi ye dhammā… anāsavehi dhammehi ye dhammā… āsavasampayuttehi dhammehi ye dhammā… āsavavippayuttehi ceva no ca āsavehi dhammehi ye dhammā… āsavavippayuttehi anāsavehi dhammehi ye dhammā… asaṃyojaniyehi dhammehi ye dhammā… aganthaniyehi dhammehi ye dhammā… anoghaniyehi dhammehi ye dhammā… ayoganiyehi dhammehi ye dhammā… anīvaraṇiyehi dhammehi ye dhammā… aparāmaṭṭhehi dhammehi ye dhammā… parāmāsasampayuttehi dhammehi ye dhammā… parāmāsavippayuttehi aparāmaṭṭhehi dhammehi ye dhammā… sārammaṇehi dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, te dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi sampayuttāti? Natthi. Katihi vippayuttā? Catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

453. 물질이 아닌 법들에 의해, 출세간의 법들에 의해, 번뇌가 없는 법들에 의해, 번뇌와 상응하는 법들에 의해, 번뇌와 상응하지 않으나 번뇌는 아닌 법들에 의해, 번뇌와 상응하지 않고 번뇌가 없는 법들에 의해, 결박의 대상이 아닌 법들에 의해, 묶임의 대상이 아닌 법들에 의해, 폭류의 대상이 아닌 법들에 의해, 멍에의 대상이 아닌 법들에 의해, 장애의 대상이 아닌 법들에 의해, 움켜쥠의 대상이 아닌 법들에 의해, 움켜쥠과 상응하는 법들에 의해, 움켜쥠과 상응하지 않고 움켜쥠의 대상도 아닌 법들에 의해, 대상을 가진 법들에 의해 [섭수되지 않는] 법들은 온의 분류에 의해 포함되지 않고, 처의 분류에 의해 포함되지 않으며, 계의 분류에 의해 포함되지 않습니다. 그 법들(12가지 거친 물질)은 몇 가지 온, 몇 가지 처, 몇 가지 계와 상응합니까? 상응하는 것은 없습니다. 몇 가지와 불상응합니까? 네 가지 온, 한 가지 처, 일곱 가지 계와 불상응하며, 한 가지 처와 한 가지 계의 일부와 불상응합니다.

---

454. Anārammaṇehi dhammehi ye dhammā… no cittehi dhammehi ye dhammā… cittavippayuttehi dhammehi ye dhammā … cittavisaṃsaṭṭhehi dhammehi ye dhammā… cittasamuṭṭhānehi dhammehi ye dhammā… cittasahabhūhi dhammehi ye dhammā… cittānuparivattīhi dhammehi ye dhammā… bāhirehi dhammehi ye dhammā… upādādhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgena asaṅgahitā, te dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi sampayuttā? Te dhammā tīhi khandhehi sampayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici sampayuttā. Katihi vippayuttā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

454. 대상을 가지지 않는 법들에 의해, 마음이 아닌 법들에 의해, 마음과 상응하지 않는 법들에 의해, 마음과 섞이지 않은 법들에 의해, 마음에서 생긴 법들에 의해, 마음과 함께 생겨나는 법들에 의해, 마음을 따라 일어나는 법들에 의해, 외부의 법들에 의해, 파생된 법들에 의해 [섭수되지 않는] 법들은 온의 분류에 의해 포함되지 않고, 처의 분류에 의해 포함되지 않으며, 계의 분류에 의해 포함되지 않습니다. 그 법들(식온)은 몇 가지 온, 몇 가지 처, 몇 가지 계와 상응합니까? 그 법들은 세 가지 온과 상응하며, 한 가지 처와 한 가지 계의 일부와 상응합니다. 몇 가지와 불상응합니까? 한 가지 온, 열 가지 처, 열 가지 계와 불상응하며, 한 가지 처와 한 가지 계의 일부와 불상응합니다.

---

455. Anupādāniyehi dhammehi ye dhammā… upādānasampayuttehi dhammehi ye dhammā… upādānasampayuttehi ceva no ca upādānehi dhammehi ye dhammā… upādānavippayuttehi anupādāniyehi dhammehi ye dhammā… asaṃkilesikehi dhammehi ye dhammā… asaṃkiliṭṭhehi dhammehi ye dhammā… kilesasampayuttehi dhammehi ye dhammā… saṃkiliṭṭhehi ceva no ca kilesehi [Pg.87] dhammehi ye dhammā… kilesasampayuttehi ceva no ca kilesehi dhammehi ye dhammā… kilesavippayuttehi asaṃkilesikehi dhammehi ye dhammā… dassanena pahātabbehi dhammehi ye dhammā… bhāvanāya pahātabbehi dhammehi ye dhammā… dassanena pahātabbahetukehi dhammehi ye dhammā… bhāvanāya pahātabbahetukehi dhammehi ye dhammā… savitakkehi dhammehi ye dhammā… savicārehi dhammehi ye dhammā… sappītikehi dhammehi ye dhammā… pītisahagatehi dhammehi ye dhammā… sukhasahagatehi dhammehi ye dhammā… upekkhāsahagatehi dhammehi ye dhammā… na kāmāvacarehi dhammehi ye dhammā… rūpāvacarehi dhammehi ye dhammā… arūpāvacarehi dhammehi ye dhammā… apariyāpannehi dhammehi ye dhammā… niyyānikehi dhammehi ye dhammā … niyatehi dhammehi ye dhammā… anuttarehi dhammehi ye dhammā… saraṇehi dhammehi ye dhammā khandhasaṅgahena asaṅgahitā āyatanasaṅgahena asaṅgahitā dhātusaṅgahena asaṅgahitā, te dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi sampayuttāti? Natthi. Katihi vippayuttā? Catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi vippayuttā; ekenāyatanena ekāya dhātuyā kehici vippayuttā.

455. 취착의 대상이 아닌 법들, ... 취착과 결합된 법들, ... 취착과 결합되었으나 취착 자체는 아닌 법들, ... 취착과 결합되지 않고 취착의 대상이 아닌 법들, ... 번뇌의 대상이 아닌 법들, ... 번뇌에 오염되지 않은 법들, ... 번뇌와 결합된 법들, ... 번뇌에 오염되었으나 번뇌 자체는 아닌 법들, ... 번뇌와 결합되었으나 번뇌 자체는 아닌 법들, ... 번뇌와 결합되지 않고 번뇌의 대상도 아닌 법들, ... 견도에 의해 버려지는 법들, ... 수도에 의해 버려지는 법들, ... 견도에 의해 버려지는 원인을 가진 법들, ... 수도에 의해 버려지는 원인을 가진 법들, ... 일으킨 생각이 있는 법들, ... 지속적 고찰이 있는 법들, ... 희열이 있는 법들, ... 희열이 함께하는 법들, ... 행복이 함께하는 법들, ... 평온이 함께하는 법들, ... 욕계에 속하지 않는 법들, ... 색계에 속하는 법들, ... 무색계에 속하는 법들, ... 출세간에 속하는 법들, ... 해탈로 이끄는 법들, ... 결정된 법들, ... 위없는 법들, ... 번뇌와 함께하는 법들에 의해 [포함되지 않는] 어떤 법들이 온의 분류에 포함되지 않고 처의 분류에 포함되지 않고 계의 분류에 포함되지 않는다면, 그 법들은 몇 가지 온, 몇 가지 처, 몇 가지 계와 결합합니까? [그들과] 결합하는 법은 없습니다. 몇 가지와 결합하지 않습니까? 네 가지 온, 한 가지 처, 일곱 가지 계와 결합하지 않으며, 한 가지 처와 한 가지 계의 일부와 결합하지 않습니다.

---

Rūpañca dhammāyatanaṃ dhammadhātu, itthipumaṃ jīvitaṃ nāmarūpaṃ;

Dve bhavā jātijarā maccurūpaṃ, anārammaṇaṃ no cittaṃ cittena vippayuttaṃ.

물질과 법처와 법계, 여근과 남근과 생명근, 명색, 두 가지 유와 생과 노와 사의 물질, 대상이 없는 것, 마음이 아닌 것, 마음과 결합하지 않은 것.

---

Visaṃsaṭṭhaṃ samuṭṭhānasahabhu, anuparivatti bāhiraṃ upādā;

Dve visayo esanayo subuddhoti.

분리된 것, 일어남과 함께 생김, 뒤따라 일어나는 것, 외부의 것, 취착, 두 가지 대상, 이 탐구의 방법들을 지혜로운 이들은 잘 안다.

---

Asaṅgahitenasampayuttavippayuttapadaniddeso terasamo.

불포함된 것에 의한 결합과 결합하지 않음의 절에 대한 설명, 제13장이 끝났다.

---

14. Cuddasamanayo

14. 제14 방법

---

14. Vippayuttenasaṅgahitāsaṅgahitapadaniddeso

14. 결합하지 않은 것에 의한 포함됨과 포함되지 않음의 절에 대한 설명

---

1. Khandhādi

1. 온(蘊) 등

---

456. Rūpakkhandhena [Pg.88] ye dhammā vippayuttā, te dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitā? Te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

456. 색온과 결합하지 않는 법들은 몇 가지 온, 몇 가지 처, 몇 가지 계에 포함됩니까? 그 법들은 네 가지 온, 두 가지 처, 여덟 가지 계에 포함됩니다. 몇 가지에 포함되지 않습니까? 한 가지 온, 열 가지 처, 열 가지 계에 포함되지 않습니다.

---

457. Vedanākkhandhena ye dhammā… saññākkhandhena ye dhammā… saṅkhārakkhandhena ye dhammā… viññāṇakkhandhena ye dhammā… manāyatanena ye dhammā… manindriyena ye dhammā vippayuttā, te dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitā? Te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā ekena khandhena ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi asaṅgahitā.

457. 수온과 결합하지 않는 법들, ... 상온과 결합하지 않는 법들, ... 행온과 결합하지 않는 법들, ... 식온과 결합하지 않는 법들, ... 의처와 결합하지 않는 법들, ... 의근과 결합하지 않는 법들은 몇 가지 온, 몇 가지 처, 몇 가지 계에 포함됩니까? 그 법들은 무위(열반)를 온의 분류에서 제외하고, 한 가지 온, 11가지 처, 11가지 계에 포함됩니다. 몇 가지에 포함되지 않습니까? 네 가지 온, 한 가지 처, 일곱 가지 계에 포함되지 않습니다.

---

458. Cakkhāyatanena ye dhammā…pe… phoṭṭhabbāyatanena ye dhammā… cakkhudhātuyā ye dhammā…pe… phoṭṭhabbadhātuyā ye dhammā vippayuttā…pe… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

458. 안처와 결합하지 않는 법들, ... 내지 ... 촉처와 결합하지 않는 법들, 안계와 결합하지 않는 법들, ... 내지 ... 촉계와 결합하지 않는 법들은 ... 내지 ... 그 법들은 네 가지 온, 두 가지 처, 여덟 가지 계에 포함됩니다. 몇 가지에 포함되지 않습니까? 한 가지 온, 열 가지 처, 열 가지 계에 포함되지 않습니다.

---

459. Cakkhuviññāṇadhātuyā ye dhammā… sotaviññāṇadhātuyā ye dhammā… ghānaviññāṇadhātuyā ye dhammā… jivhāviññāṇadhātuyā ye dhammā… kāyaviññāṇadhātuyā ye dhammā… manodhātuyā ye dhammā… manoviññāṇadhātuyā ye dhammā vippayuttā… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi, ekāya dhātuyā asaṅgahitā.

459. 안식계와 결합하지 않는 법들, ... 이식계와 결합하지 않는 법들, ... 비식계와 결합하지 않는 법들, ... 설식계와 결합하지 않는 법들, ... 신식계와 결합하지 않는 법들, ... 의계와 결합하지 않는 법들, ... 의식계와 결합하지 않는 법들은 몇 가지 온, 몇 가지 처, 몇 가지 계에 포함됩니까? 그 법들은 무위를 온의 분류에서 제외하고, 다섯 가지 온, 12가지 처, 17가지 계에 포함됩니다. 몇 가지에 포함되지 않습니까? 어떤 온이나 처에도 포함되지 않는 것이 없으며, 한 가지 계에 포함되지 않습니다.

---

2. Saccādi

2. 진리(제) 등

---

460. Dukkhasaccena [Pg.89] ye dhammā vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

460. 고제와 결합하지 않는 법들은 ... 그 법들은 네 가지 온, 두 가지 처, 두 가지 계에 포함됩니다. 몇 가지에 포함되지 않습니까? 한 가지 온, 열 가지 처, 16가지 계에 포함되지 않습니다.

---

461. Samudayasaccena ye dhammā… maggasaccena ye dhammā vippayuttā… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

461. 집제와 결합하지 않는 법들, ... 도제와 결합하지 않는 법들은 ... 그 법들은 무위를 온의 분류에서 제외하고, 다섯 가지 온, 12가지 처, 18가지 계에 포함됩니다. 몇 가지에 포함되지 않습니까? 어떤 온, 어떤 처, 어떤 계에도 포함되지 않는 것이 없습니다.

---

462. Nirodhasaccena ye dhammā… cakkhundriyena ye dhammā … kāyindriyena ye dhammā… itthindriyena ye dhammā… purisindriyena ye dhammā vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

462. 멸제와 결합하지 않는 법들, ... 안근과 결합하지 않는 법들, ... 내지 ... 신근과 결합하지 않는 법들, 여근과 결합하지 않는 법들, 남근과 결합하지 않는 법들은 ... 그 법들은 네 가지 온, 두 가지 처, 여덟 가지 계에 포함됩니다. 몇 가지에 포함되지 않습니까? 한 가지 온, 열 가지 처, 열 가지 계에 포함되지 않습니다.

---

463. Sukhindriyena ye dhammā… dukkhindriyena ye dhammā… somanassindriyena ye dhammā… domanassindriyena ye dhammā vippayuttā… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

463. 수근과 결합하지 않는 법들, ... 고근과 결합하지 않는 법들, ... 희근과 결합하지 않는 법들, ... 우근과 결합하지 않는 법들은 ... 그 법들은 무위를 온의 분류에서 제외하고, 다섯 가지 온, 12가지 처, 18가지 계에 포함됩니다. 몇 가지에 포함되지 않습니까? 어떤 온, 어떤 처, 어떤 계에도 포함되지 않는 것이 없습니다.

---

464. Upekkhindriyena ye dhammā vippayuttā… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi terasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi pañcahi dhātūhi asaṅgahitā.

464. 사근과 결합하지 않는 법들은 ... 그 법들은 무위를 온의 분류에서 제외하고, 다섯 가지 온, 12가지 처, 13가지 계에 포함됩니다. 몇 가지에 포함되지 않습니까? 어떤 온이나 처에도 포함되지 않는 것이 없으며, 다섯 가지 계에 포함되지 않습니다.

---

465. Saddhindriyena ye dhammā… vīriyindriyena ye dhammā… satindriyena ye dhammā… samādhindriyena ye dhammā… paññindriyena ye dhammā… anaññātaññassāmītindriyena ye dhammā… aññindriyena ye dhammā… aññātāvindriyena ye dhammā… avijjāya ye dhammā… avijjāpaccayā saṅkhārehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi [Pg.90] dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

465. 믿음의 기능(saddhindriya)인 법들... 정진의 기능인 법들... 마음챙김의 기능인 법들... 집중의 기능인 법들... 통찰지의 기능인 법들... 미지당지근인 법들... 기지근인 법들... 구지근인 법들... 무명인 법들... 무명을 인연으로 한 행들과 비상응하는 법들은, 무위(열반)를 온의 수에서 제외하면, 5온 12처 18계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 어떤 온, 어떤 처, 어떤 계에도 포함되지 않는 것이 없다.

---

466. Saṅkhārapaccayā viññāṇena ye dhammā… saḷāyatanapaccayā phassena ye dhammā… phassapaccayā vedanāya ye dhammā vippayuttā… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā ekena khandhena ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi asaṅgahitā.

466. 행을 인연으로 한 식(viññāṇa)인 법들... 6처를 인연으로 한 촉(phassa)인 법들... 촉을 인연으로 한 수(vedanā)와 비상응하는 법들은, 무위(열반)를 온의 수에서 제외하면, 1온 11처 11계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 4온 1처 7계에 포함되지 않는다.

---

467. Vedanāpaccayā taṇhāya ye dhammā… taṇhāpaccayā upādānena ye dhammā… kammabhavena ye dhammā vippayuttā… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

467. 수를 인연으로 한 애(taṇhā)인 법들... 애를 인연으로 한 취(upādāna)인 법들... 업유(kammabhava)와 비상응하는 법들은, 무위(열반)를 온의 수에서 제외하면, 5온 12처 18계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 어떤 온, 어떤 처, 어떤 계에도 포함되지 않는 것이 없다.

---

468. Upapattibhavena ye dhammā… saññābhavena ye dhammā… pañcavokārabhavena ye dhammā vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi tīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi pannarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

468. 생유(upapattibhava)인 법들... 상유(saññābhava)인 법들... 5온유(pañcavokārabhava)와 비상응하는 법들은 4온 2처 3계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 1온 10처 15계에 포함되지 않는다.

---

469. Kāmabhavena ye dhammā vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi pañcahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi terasahi dhātūhi asaṅgahitā.

469. 욕유(kāmabhava)와 비상응하는 법들은 4온 2처 5계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 1온 10처 13계에 포함되지 않는다.

---

470. Rūpabhavena ye dhammā… asaññābhavena ye dhammā… ekavokārabhavena ye dhammā… paridevena ye dhammā vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

470. 색유(rūpabhava)인 법들... 무상유(asaññābhava)인 법들... 1온유(ekavokārabhava)인 법들... 비탄(parideva)과 비상응하는 법들은 4온 2처 8계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 1온 10처 10계에 포함되지 않는다.

---

471. Arūpabhavena ye dhammā… nevasaññānāsaññābhavena ye dhammā… catuvokārabhavena ye dhammā… sokena ye dhammā… dukkhena ye dhammā… domanassena ye dhammā… upāyāsena ye dhammā… satipaṭṭhānena ye dhammā… sammappadhānena ye dhammā… iddhipādena ye dhammā… jhānena ye dhammā… appamaññāya ye dhammā… pañcahi indriyehi ye dhammā… pañcahi balehi ye dhammā [Pg.91]… sattahi bojjhaṅgehi ye dhammā… ariyena aṭṭhaṅgikena maggena ye dhammā vippayuttā… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

471. 무색유(arūpabhava)인 법들... 비상비비상유인 법들... 4온유인 법들... 슬픔인 법들... 고통인 법들... 근심인 법들... 절망인 법들... 사념처인 법들... 사정근인 법들... 사신족인 법들... 선정인 법들... 무량심인 법들... 5근인 법들... 5력인 법들... 7각지인 법들... 성스러운 8정도와 비상응하는 법들은, 무위(열반)를 온의 수에서 제외하면, 5온 12처 18계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 어떤 온, 어떤 처, 어떤 계에도 포함되지 않는 것이 없다.

---

3. Phassādisattakaṃ

3. 촉 등의 일곱 가지

---

472. Phassena ye dhammā… vedanāya ye dhammā… saññāya ye dhammā… cetanāya ye dhammā… cittena ye dhammā… manasikārena ye dhammā vippayuttā… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā ekena khandhena ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi asaṅgahitā.

472. 촉(phassa)인 법들... 수(vedanā)인 법들... 상(saññā)인 법들... 사(cetanā)인 법들... 심(citta)인 법들... 작의(manasikāra)와 비상응하는 법들은, 무위(열반)를 온의 수에서 제외하면, 1온 11처 11계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 4온 1처 7계에 포함되지 않는다.

---

473. Adhimokkhena ye dhammā vippayuttā… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi ekāya dhātuyā asaṅgahitā.

473. 승해(adhimokkha)와 비상응하는 법들은, 무위(열반)를 온의 수에서 제외하면, 5온 12처 17계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 어떤 온과 처에도 포함되지 않는 것이 없으며, 1계에 포함되지 않는다.

---

4. Tikaṃ

4. 삼법 (티카)

---

474. Kusalehi dhammehi ye dhammā… akusalehi dhammehi ye dhammā… sukhāya vedanāya sampayuttehi dhammehi ye dhammā… dukkhāya vedanāya sampayuttehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

474. 유익한 법들... 해로운 법들... 즐거운 느낌과 상응하는 법들... 괴로운 느낌과 상응하는 법들과 비상응하는 법들은, 무위(열반)를 온의 수에서 제외하면, 5온 12처 18계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 어떤 온, 어떤 처, 어떤 계에도 포함되지 않는 것이 없다.

---

475. Abyākatehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

475. 무기의 법들과 비상응하는 법들은 4온 2처 2계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 1온 10처 16계에 포함되지 않는다.

---

476. Adukkhamasukhāya [Pg.92] vedanāya sampayuttehi dhammehi ye dhammā… vipākehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi terasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi pañcahi dhātūhi asaṅgahitā.

476. 괴롭지도 즐겁지도 않은 느낌과 상응하는 법들... 과보인 법들과 비상응하는 법들은, 무위(열반)를 온의 수에서 제외하면, 5온 12처 13계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 어떤 온과 처에도 포함되지 않는 것이 없으며, 5계에 포함되지 않는다.

---

477. Vipākadhammadhammehi ye dhammā… saṃkiliṭṭhasaṃkilesikehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

477. 과보의 성질을 가진 법들... 오염원이고 오염의 대상이 되는 법들과 비상응하는 법들은, 무위(열반)를 온의 수에서 제외하면, 5온 12처 18계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 어떤 온, 어떤 처, 어떤 계에도 포함되지 않는 것이 없다.

---

478. Nevavipākanavipākadhammadhammehi ye dhammā… anupādinnupādāniyehi dhammehi ye dhammā… anupādinnaanupādāniyehi dhammehi ye dhammā… asaṃkiliṭṭhaasaṃkilesikehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

478. 과보도 아니고 과보의 성질을 가진 것도 아닌 법들... 집착의 대상은 아니나 집착의 대상이 되는 법들... 집착의 대상도 아니고 집착의 대상이 되는 것도 아닌 법들... 오염된 것도 아니고 오염의 대상이 되는 것도 아닌 법들과 비상응하는 법들은 4온 2처 8계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 1온 10처 10계에 포함되지 않는다.

---

479. Upādinnupādāniyehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi tīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi pannarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

479. 업에 의해 집착되고 집착의 대상이 되는 법들(업취생법)과 상응하지 않는 법들은 4온, 2처, 3계에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 1온, 10처, 15계에 포함되지 않는다.

---

480. Asaṃkiliṭṭhasaṃkilesikehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

480. 오염되지 않았으나 오염의 대상이 되는 법들(비잡염유잡염법)과 상응하지 않는 법들은 4온, 2처, 2계에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 1온, 10처, 16계에 포함되지 않는다.

---

481. Savitakkasavicārehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi ekāya dhātuyā asaṅgahitā.

481. 일으킨 생각과 지속적 고찰이 있는 법들(유심유사법)과 상응하지 않는 법들은 무위(열반)를 온에서 제외하면 5온, 12처, 17계에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 어떤 온에도 포함되지 않는 것이 없고, 어떤 처에도 포함되지 않는 것이 없으며, 1계에 포함되지 않는다.

---

482. Avitakkavicāramattehi [Pg.93] dhammehi ye dhammā… pītisahagatehi dhammehi ye dhammā… sukhasahagatehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

482. 일으킨 생각은 없고 지속적 고찰만 있는 법들, 희열이 함께하는 법들, 즐거움이 함께하는 법들과 상응하지 않는 법들은 무위(열반)를 온에서 제외하면 5온, 12처, 18계에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 어떤 온, 처, 계에도 포함되지 않는 것이 없다.

---

483. Avitakkaavicārehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi tīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi pannarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

483. 일으킨 생각도 없고 지속적 고찰도 없는 법들(무심무사법)과 상응하지 않는 법들은 4온, 2처, 3계에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 1온, 10처, 15계에 포함되지 않는다.

---

484. Upekkhāsahagatehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi terasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi pañcahi dhātūhi asaṅgahitā.

484. 평온이 함께하는 법들(사구법)과 상응하지 않는 법들은 무위(열반)를 온에서 제외하면 5온, 12처, 13계에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 어떤 온에도 포함되지 않는 것이 없고, 어떤 처에도 포함되지 않는 것이 없으며, 5계에 포함되지 않는다.

---

485. Dassanena pahātabbehi dhammehi ye dhammā… bhāvanāya pahātabbehi dhammehi ye dhammā… dassanena pahātabbahetukehi dhammehi ye dhammā… bhāvanāya pahātabbahetukehi dhammehi ye dhammā… ācayagāmīhi dhammehi ye dhammā… apacayagāmīhi dhammehi ye dhammā… sekkhehi dhammehi ye dhammā… asekkhehi dhammehi ye dhammā… mahaggatehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

485. 견소단법들, 수소단법들, 견소단인법들, 수소단인법들, 유증각법들, 무증각법들, 유학법들, 무학법들, 고대법들과 상응하지 않는 법들은 무위(열반)를 온에서 제외하면 5온, 12처, 18계에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 어떤 온, 처, 계에도 포함되지 않는 것이 없다.

---

486. Neva dassanena na bhāvanāya pahātabbehi dhammehi ye dhammā… neva dassanena na bhāvanāya pahātabbahetukehi dhammehi ye dhammā… nevācayagāmināpacayagāmīhi dhammehi ye dhammā… nevasekkhanāsekkhehi dhammehi ye dhammā… parittehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

486. 비견소단비수소단법들, 비견소단비수소단인법들, 비유증각비무증각법들, 비유학비무학법들, 소법들과 상응하지 않는 법들은 4온, 2처, 2계에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 1온, 10처, 16계에 포함되지 않는다.

---

487. Appamāṇehi [Pg.94] dhammehi ye dhammā… paṇītehi dhammehi ye vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

487. 무량법들, 묘법들과 상응하지 않는 법들은 4온, 2처, 8계에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 1온, 10처, 10계에 포함되지 않는다.

---

488. Parittārammaṇehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi dvādasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi chahi dhātūhi asaṅgahitā.

488. 소대상법들과 상응하지 않는 법들은 무위(열반)를 온에서 제외하면 5온, 12처, 12계에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 어떤 온에도 포함되지 않는 것이 없고, 어떤 처에도 포함되지 않는 것이 없으며, 6계에 포함되지 않는다.

---

489. Mahaggatārammaṇehi dhammehi ye dhammā… appamāṇārammaṇehi dhammehi ye dhammā… hīnehi dhammehi ye dhammā… micchattaniyatehi dhammehi ye dhammā… sammattaniyatehi dhammehi ye dhammā… maggārammaṇehi dhammehi ye dhammā… maggahetukehi dhammehi ye dhammā… maggādhipatīhi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

489. 고대대상법들, 무량대상법들, 열등법들, 사정결정법들, 정정결정법들, 도대상법들, 도인법들, 도증상법들과 상응하지 않는 법들은 무위(열반)를 온에서 제외하면 5온, 12처, 18계에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 어떤 온, 처, 계에도 포함되지 않는 것이 없다.

---

490. Majjhimehi dhammehi ye dhammā… aniyatehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

490. 중법들, 부정법들과 상응하지 않는 법들은 4온, 2처, 2계에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 1온, 10처, 16계에 포함되지 않는다.

---

491. Uppannehi dhammehi ye dhammā… anuppannehi dhammehi ye dhammā… uppādīhi dhammehi ye dhammā… atītehi dhammehi ye dhammā… anāgatehi dhammehi ye dhammā… paccuppannehi dhammehi ye dhammā… ajjhattehi dhammehi ye dhammā… bahiddhāhi dhammehi ye dhammā… sanidassanasappaṭighehi dhammehi ye dhammā… anidassanasappaṭighehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

491. 일어난 법들, 일어나지 않은 법들, 일어날 법들, 과거법들, 미래법들, 현재법들, 내법들, 외법들, 유견유대법들, 무견무대법들과 상응하지 않는 법들은 4온, 2처, 8계에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 1온, 10처, 10계에 포함되지 않는다.

---

492. Atītārammaṇehi dhammehi ye dhammā… anāgatārammaṇehi dhammehi ye dhammā… ajjhattārammaṇehi dhammehi ye dhammā… bahiddhārammaṇehi dhammehi [Pg.95] ye dhammā vippayuttā… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

492. 과거대상법들, 미래대상법들, 내대상법들, 외대상법들과 상응하지 않는 법들은 무위(열반)를 온에서 제외하면 5온, 12처, 18계에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 어떤 온, 처, 계에도 포함되지 않는 것이 없다.

---

493. Paccuppannārammaṇehi dhammehi ye dhammā… ajjhattabahiddhārammaṇehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi dvādasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi chahi dhātūhi asaṅgahitā.

493. 현재를 대상으로 하는 법들과, [내외의 대상을 하는 법들과] 결합하지 않은 법들은 무위(니바나)를 온의 수에서 제외하면, 5온 12처 12계에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 어떤 온으로도, 어떤 처로도 포함되지 않는 것이 없으며(모두 포함되며), 6계에 포함되지 않는다.

---

5. Dukaṃ

5. 2법(Duka)

---

494. Hetūhi dhammehi ye dhammā… sahetukehi dhammehi ye dhammā… hetusampayuttehi dhammehi ye dhammā… hetūhi ceva sahetukehi ca dhammehi ye dhammā… sahetukehi ceva na ca hetūhi dhammehi ye dhammā… hetūhi ceva hetusampayuttehi ca dhammehi ye dhammā… hetusampayuttehi ceva na ca hetūhi dhammehi ye dhammā… na hetusahetukehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

494. 뿌리인 법들, 뿌리를 가진 법들, 뿌리와 결합한 법들, 뿌리이면서 뿌리를 가진 법들, 뿌리를 가졌지만 뿌리는 아닌 법들, 뿌리이면서 뿌리와 결합한 법들, 뿌리와 결합했지만 뿌리는 아닌 법들, 뿌리와 뿌리를 가진 법이 아닌 법들과 결합하지 않은 법들은 무위를 온의 수에서 제외하면, 5온 12처 18계에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 어떤 온으로도, 어떤 처로도, 어떤 계로도 포함되지 않는 것이 없다.

---

495. Ahetukehi dhammehi ye dhammā… hetuvippayuttehi dhammehi ye dhammā… na hetuahetukehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

495. 뿌리가 없는 법들, 뿌리와 결합하지 않은 법들, 뿌리이면서 뿌리가 없는 법이 아닌 법들과 결합하지 않은 법들은 4온 2처 2계에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 1온 10처 16계에 포함되지 않는다.

---

496. Appaccayehi dhammehi ye dhammā… asaṅkhatehi dhammehi ye dhammā… sanidassanehi dhammehi ye dhammā… sappaṭighehi dhammehi ye dhammā… rūpīhi dhammehi ye dhammā… lokuttarehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi [Pg.96] asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

496. 연(조건)이 없는 법들, 형성되지 않은(무위) 법들, 보이는 법들, 부딪힘이 있는 법들, 색인 법들, 출세간인 법들과 결합하지 않은 법들은 4온 2처 8계에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 1온 10처 10계에 포함되지 않는다.

---

497. Lokiyehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

497. 세간의 법들과 결합하지 않은 법들은 4온 2처 2계에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 1온 10처 16계에 포함되지 않는다.

---

498. Āsavehi dhammehi ye dhammā… āsavasampayuttehi dhammehi ye dhammā… āsavehi ceva sāsavehi ca dhammehi ye dhammā… āsavehi ceva āsavasampayuttehi ca dhammehi ye dhammā… āsavasampayuttehi ceva no ca āsavehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

498. 번뇌인 법들, 번뇌와 결합한 법들, 번뇌이면서 번뇌의 대상인 법들, 번뇌이면서 번뇌와 결합한 법들, 번뇌와 결합했지만 번뇌는 아닌 법들과 결합하지 않은 법들은 무위를 온의 수에서 제외하면, 5온 12처 18계에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 어떤 온으로도, 어떤 처로도, 어떤 계로도 포함되지 않는 것이 없다.

---

499. Sāsavehi dhammehi ye dhammā… āsavavippayuttehi dhammehi ye dhammā… sāsavehi ceva no ca āsavehi dhammehi ye dhammā… āsavavippayuttehi sāsavehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

499. 번뇌의 대상인 법들, 번뇌와 결합하지 않은 법들, 번뇌의 대상이지만 번뇌는 아닌 법들, 번뇌와 결합하지 않았으면서 번뇌의 대상인 법들과 결합하지 않은 법들은 4온 2처 2계에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 1온 10처 16계에 포함되지 않는다.

---

500. Anāsavehi dhammehi ye dhammā… āsavavippayuttehi anāsavehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

500. 번뇌의 대상이 아닌 법들, 번뇌와 결합하지 않았으면서 번뇌의 대상이 아닌 법들과 결합하지 않은 법들은 4온 2처 8계에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 1온 10처 10계에 포함되지 않는다.

---

501. Saṃyojanehi dhammehi ye dhammā… ganthehi dhammehi ye dhammā… oghehi dhammehi ye dhammā… yogehi dhammehi ye dhammā… nīvaraṇehi dhammehi ye dhammā… parāmāsehi dhammehi ye dhammā… parāmāsasampayuttehi dhammehi ye dhammā… parāmāsehi ceva parāmaṭṭhehi ca dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā[Pg.97]? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

501. 족쇄인 법들, 매듭인 법들, 폭류인 법들, 멍에인 법들, 장애인 법들, 집착인 법들, 집착과 결합한 법들, 집착이면서 집착의 대상인 법들과 결합하지 않은 법들은 무위를 온의 수에서 제외하면, 5온 12처 18계에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 어떤 온으로도, 어떤 처로도, 어떤 계로도 포함되지 않는 것이 없다.

---

502. Parāmaṭṭhehi dhammehi ye dhammā… parāmāsavippayuttehi dhammehi ye dhammā… parāmaṭṭhehi ceva no ca parāmāsehi dhammehi ye dhammā… parāmāsavippayuttehi parāmaṭṭhehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

502. 집착의 대상인 법들, 집착과 결합하지 않은 법들, 집착의 대상이지만 집착은 아닌 법들, 집착과 결합하지 않았으면서 집착의 대상인 법들과 결합하지 않은 법들은 4온 2처 2계에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 1온 10처 16계에 포함되지 않는다.

---

503. Aparāmaṭṭhehi dhammehi ye dhammā… parāmāsavippayuttehi aparāmaṭṭhehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

503. 집착의 대상이 아닌 법들, 집착과 결합하지 않았으면서 집착의 대상이 아닌 법들과 결합하지 않은 법들은 4온 2처 8계에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 1온 10처 10계에 포함되지 않는다.

---

504. Sārammaṇehi dhammehi ye dhammā… cittehi dhammehi ye dhammā… cetasikehi dhammehi ye dhammā… cittasampayuttehi dhammehi ye dhammā… cittasaṃsaṭṭhehi dhammehi ye dhammā… cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānehi dhammehi ye dhammā… cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānasahabhūhi dhammehi ye dhammā… cittasaṃsaṭṭhasamuṭṭhānānuparivattīhi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā ekena khandhena ekādasahāyatanehi ekādasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Catūhi khandhehi ekenāyatanena sattahi dhātūhi asaṅgahitā.

504. 대상을 가진 법들, 마음인 법들, 심소인 법들, 마음과 결합한 법들, 마음과 섞인 법들, 마음과 섞이고 마음에서 생긴 법들, 마음과 섞이고 마음에서 생기며 마음과 함께하는 법들, 마음과 섞이고 마음에서 생기며 마음을 따라 변하는 법들과 결합하지 않은 법들은 무위를 온의 수에서 제외하면, 1온 11처 11계에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 4온 1처 7계에 포함되지 않는다.

---

505. Anārammaṇehi dhammehi ye dhammā… cittavippayuttehi dhammehi ye dhammā… cittasaṃsaṭṭhehi dhammehi ye dhammā… upādādhammehi ye dhammā… anupādinnehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

505. 대상을 가지지 않는 법들, 마음과 결합하지 않은 법들, 마음과 섞인 법들, 파생된 법들, 집착되지 않은 법들과 결합하지 않은 법들은 4온 2처 8계에 포함된다. 몇 가지에 포함되지 않는가? 1온 10처 10계에 포함되지 않는다.

---

506. Upādinnehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi tīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi pannarasahi dhātūhi asaṅgahitā.

506. 업에 의해 집착된(취득된) 법들과 결합하지 않은 법들은 4온, 2처, 3계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 1온, 10처, 15계에 포함되지 않는다.

---

507. Upādānehi [Pg.98] dhammehi ye dhammā… kilesehi dhammehi ye dhammā… saṃkiliṭṭhehi dhammehi ye dhammā… kilesasampayuttehi dhammehi ye dhammā… kilesehi ceva saṃkilesikehi ca dhammehi ye dhammā… kilesehi ceva saṃkiliṭṭhehi ca dhammehi ye dhammā… saṃkiliṭṭhehi ceva no ca kilesehi dhammehi ye dhammā… kilesehi ceva kilesasampayuttehi ca dhammehi ye dhammā… kilesasampayuttehi ceva no ca kilesehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

507. 취착인 법들... 번뇌인 법들... 오염된 법들... 번뇌와 결합된 법들... 번뇌이면서 오염의 대상인 법들... 번뇌이면서 오염된 법들... 오염되었으나 번뇌는 아닌 법들... 번뇌이면서 번뇌와 결합된 법들... 번뇌와 결합되어 있으나 번뇌는 아닌 법들과 결합하지 않은 법들은, 무위(열반)를 온의 분류에서 제외하면, 5온, 12처, 18계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 어떤 온, 어떤 처, 어떤 계에도 포함되지 않는 것이 없다.

---

508. Saṃkilesikehi dhammehi ye dhammā… asaṃkiliṭṭhehi dhammehi ye dhammā… kilesavippayuttehi dhammehi ye dhammā… saṃkilesikehi ceva no ca kilesehi dhammehi ye dhammā… kilesavippayuttehi saṃkilesikehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

508. 오염의 대상인 법들... 오염되지 않은 법들... 번뇌와 결합하지 않은 법들... 오염의 대상이나 번뇌는 아닌 법들... 번뇌와 결합하지 않았고 오염의 대상인 법들과 결합하지 않은 법들은 4온, 2처, 2계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 1온, 10처, 16계에 포함되지 않는다.

---

509. Asaṃkilesikehi dhammehi ye dhammā… kilesavippayuttehi asaṃkilesikehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

509. 오염의 대상이 아닌 법들... 번뇌와 결합하지 않았고 오염의 대상이 아닌 법들과 결합하지 않은 법들은 4온, 2처, 8계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 1온, 10처, 10계에 포함되지 않는다.

---

510. Dassanena pahātabbehi dhammehi ye dhammā… bhāvanāya pahātabbehi dhammehi ye dhammā… dassanena pahātabbahetukehi dhammehi ye dhammā… bhāvanāya pahātabbahetukehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

510. 견도에 의해 버려지는 법들... 수도에 의해 버려지는 법들... 견도에 의해 버려지는 뿌리를 가진 법들... 수도에 의해 버려지는 뿌리를 가진 법들과 결합하지 않은 법들은, 무위를 온의 분류에서 제외하면, 5온, 12처, 18계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 어떤 온, 어떤 처, 어떤 계에도 포함되지 않는 것이 없다.

---

511. Na dassanena pahātabbehi dhammehi ye dhammā… na bhāvanāya pahātabbehi dhammehi ye dhammā… na dassanena pahātabbahetukehi dhammehi ye dhammā… na bhāvanāya pahātabbahetukehi dhammehi ye dhammā [Pg.99] vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

511. 견도에 의해 버려지지 않는 법들... 수도에 의해 버려지지 않는 법들... 견도에 의해 버려지는 뿌리를 가지지 않은 법들... 수도에 의해 버려지는 뿌리를 가지지 않은 법들과 결합하지 않은 법들은 4온, 2처, 2계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 1온, 10처, 16계에 포함되지 않는다.

---

512. Savitakkehi dhammehi ye dhammā… savicārehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi sattarasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi ekāya dhātuyā asaṅgahitā.

512. 위탁(심)이 있는 법들... 위찰(사)이 있는 법들과 결합하지 않은 법들은, 무위를 온의 분류에서 제외하면, 5온, 12처, 17계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 어떤 온, 어떤 처에도 포함되지 않는 것이 없으며, 1계에 포함되지 않는다.

---

513. Sappītikehi dhammehi ye dhammā… pītisahagatehi dhammehi ye dhammā… sukhasahagatehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

513. 희열이 있는 법들... 희열과 동반하는 법들... 낙과 동반하는 법들과 결합하지 않은 법들은, 무위를 온의 분류에서 제외하면, 5온, 12처, 18계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 어떤 온, 어떤 처, 어떤 계에도 포함되지 않는 것이 없다.

---

514. Upekkhāsahagatehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi terasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi pañcahi dhātūhi asaṅgahitā.

514. 사(우페카)와 동반하는 법들과 결합하지 않은 법들은, 무위를 온의 분류에서 제외하면, 5온, 12처, 13계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 어떤 온, 어떤 처에도 포함되지 않는 것이 없으며, 5계에 포함되지 않는다.

---

515. Kāmāvacarehi dhammehi ye dhammā… pariyāpannehi dhammehi ye dhammā… sauttarehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

515. 욕계의 법들... (윤회에) 포함된 법들... 유상의 법들과 결합하지 않은 법들은 4온, 2처, 2계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 1온, 10처, 16계에 포함되지 않는다.

---

516. Na kāmāvacarehi dhammehi ye dhammā… apariyāpannehi dhammehi ye dhammā… anuttarehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi aṭṭhahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi dasahi dhātūhi asaṅgahitā.

516. 욕계가 아닌 법들... (윤회에) 포함되지 않은 법들... 무상의 법들과 결합하지 않은 법들은 4온, 2처, 8계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 1온, 10처, 10계에 포함되지 않는다.

---

517. Rūpāvacarehi dhammehi ye dhammā… arūpāvacarehi dhammehi ye dhammā… niyyānikehi dhammehi ye dhammā… niyatehi dhammehi ye dhammā … saraṇehi dhammehi ye dhammā vippayuttā… te dhammā asaṅkhataṃ khandhato ṭhapetvā [Pg.100] pañcahi khandhehi dvādasahāyatanehi aṭṭhārasahi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Na kehici khandhehi na kehici āyatanehi na kāhici dhātūhi asaṅgahitā.

517. 색계의 법들... 무색계의 법들... 해탈로 이끄는 법들... 결정된 법들... 번뇌가 있는 법들과 결합하지 않은 법들은, 무위를 온의 분류에서 제외하면, 5온, 12처, 18계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 어떤 온, 어떤 처, 어떤 계에도 포함되지 않는 것이 없다.

---

518. Na rūpāvacarehi dhammehi ye dhammā… na arūpāvacarehi dhammehi ye dhammā… aniyyānikehi dhammehi ye dhammā… aniyatehi dhammehi ye dhammā… araṇehi dhammehi ye dhammā vippayuttā, te dhammā katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitā? Te dhammā catūhi khandhehi dvīhāyatanehi dvīhi dhātūhi saṅgahitā. Katihi asaṅgahitā? Ekena khandhena dasahāyatanehi soḷasahi dhātūhi asaṅgahitā.

518. 색계가 아닌 법들... 무색계가 아닌 법들... 해탈로 이끄는 것이 아닌 법들... 결정되지 않은 법들... 번뇌가 없는 법들과 결합하지 않은 법들은 얼마나 많은 온, 얼마나 많은 처, 얼마나 많은 계에 포함되는가? 그 법들은 4온, 2처, 2계에 포함된다. 얼마나 많은 것들에 포함되지 않는가? 1온, 10처, 16계에 포함되지 않는다.

---

Dhammāyatanaṃ dhammadhātu, atha jīvitaṃ nāmarūpaṃ;

Saḷāyatanaṃ jātijarāmataṃ, dve ca tike na labbhare.

법처와 법계, 그리고 생명과 명색, 육처와 태어남·늙음·죽음, 그리고 두 가지 삼구는 얻어지지 않는다.

---

Paṭhamantare satta ca, gocchake dasa aparante;

Cuddasa cha ca matthake, iccete sattacattālīsa dhammā;

Samucchede na labbhanti, moghapucchakena cāti.

첫 번째 중간의 이구에서 일곱 가지, 곳차카에서 열 가지, 그 뒤에 열네 가지, 그리고 마지막에 여섯 가지가 있으니, 이 마흔일곱 가지 법들은 끊어짐의 절에서 공문의 질문과 함께 얻어지지 않는다.

---

Vippayuttenasaṅgahitāsaṅgahitapadaniddeso cuddasamo.

제14 불상응에 의한 섭수와 비섭수 구절의 설명.

---

Dhātukathāpakaraṇaṃ niṭṭhitaṃ.

계설론이 끝났다.