Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa.

[က] ဝိသုဒ္ဓိမဂ်-မြန်မာပြန် အသစ်ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း၏ အကြောင်း အကြောင်းရင်းအစ ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့က နှစ်စဉ်ကျင်းပမြဲဖြစ်သော ဝိသုဒ္ဓိမဂ်စာမေးပွဲတွင် နာယကအဖြစ်ဖြင့် အုပ်ချုပ်စီမံ၍ မေးခွန်းပုစ္ဆာများကို ထုတ်ပေးရန်အတွက် (၁) မဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ ဆရာတော် ဦးဉာဏုတ္တရ၊ (၂) အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ မဟာစည်ဆရာတော်၊ (၃) ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ဆရာတော် အရှင်မေဓာဝီတို့အား ၁၃၂၃-ခုနှစ် ဝါတွင်းက လျှောက်ထားတောင်းပန်ခဲ့၏။ ထိုအခါ ကျေးဇူးရှင် မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားသည် ထိုစာမေးပွဲအတွက် ပြဓာန်းသတ်မှတ်ထားသော မြန်မာပြန်-ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂမဋ္ဌကထာ တတိယတွဲကို တာဝန်ရှိသည်အားလျော်စွာ ကြည့်ရှုသုံးသပ်တော်မူ၏။ ထိုသို့ ကြည့်ရှုသုံးသပ်သောအခါ အောက်ပါစကားရပ်ကို ရှေးဦးစွာ တွေ့ရလေသည်။ “ယခုအခါ၌ ဤသို့ အကြင်အကြင် စိစစ်စီရင်အပ်ကုန်ပြီးသော ဝိပဿနာ၏ဖြစ်ရာ အာရုံ ဘုံဖြစ်ကုန်သော ခန္ဓာစသောတရားတို့၌ ဆရာကောင်းထံ၌ ကျမ်းဂန်ကို သင်ယူခြင်းဟူသော ဝါစုဂ္ဂတ နှုတ်သို့တက်အောင်ပြုခြင်း ထက်ဝန်းကျင် ခပ်သိမ်းသောအပြားအားဖြင့် အနက်ကို သိခြင်းငှါလိုသော သမာဆန္ဒပုဗ္ဗင်္ဂမသဝနဥပပရိက္ခာ စသည်တို့ဖြင့် ထိုကျမ်း၏အနက်ကို နှလုံး၌ထားသော အစီအရင်၏အစွမ်းဖြင့် ထက်ဝန်းကျင်လေ့လာအပ် မှီဝဲအပ်သောဉာဏ်ကို ပြု၍”... (စာမျက်နှာ ၂၂၉- ပဌမပိုဒ်မှ) အထက်ပါ စာပိုဒ်ကို နှစ်ခေါက် သုံးခေါက် ဖတ်ကြည့်သော်လည်း တိကျသော အဓိပ္ပါယ်ကို ရှင်းလင်း ပြတ်သားစွာ မရပဲရှိနေသဖြင့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ် ကျမ်းရင်းပါဠိကို ကြည့်ရှုရ၏။ ထိုသို့ ကြည့်ရှုသောအခါ အောက်ပါအတိုင်း ပြန်ဆိုသင့်သည်ကို တွေ့ရလေသည်။ [ကာ] “ယခုအခါ (ဝိပဿနာပညာ၏) ဘုံ အာရုံဖြစ်ကုန်သော ဤ(ပြဆိုခဲ့ပြီးသော ခန္ဓာအစရှိသော)တရားတို့၌ သင်ယူခြင်း မေးမြန်းခြင်းတို့၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဉာဏ်အလေ့အကျက်ကို ပြုပြီးလျှင်... (ပဌမထုတ် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်မြန်မာပြန် နှာ-၈၃၊ ဒုတိယထုတ် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်-မြန်မာပြန် စတုတ္ထတွဲ နှာ-၂၂၀) အထက်ပါအတိုင်း အတိအကျ တိုတို ပြန်ဆိုရုံမျှဖြင့် အနက်အဓိပ္ပါယ်ပြည့်စုံ၍ အလွယ်တကူ သိနားလည်နိုင်လောက်ပါလျက် ထိုသို့အတိအကျမပြန်ပဲ ဋီကအဖွင့်များနှင့်တကွ နိဿယမှ ဖြည့်စွက်ချက်များကိုထည့်သွင်း၍ ဝေဝေဆာဆာ သာသာထိုးထိုး ပြန်ဆိုထားသောကြောင့် အသိခက်လျက်ရှိနေသည်ကို တွေ့ရသဖြင့် ကျေးဇူးရှင် မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားမှာ... “ဤမျှလောက် ရှင်းလင်းသော ပါဠိဝါကျ၌ပင် နားမလည်နိုင်အောင်ပြန်ဆိုထားသော မြန်မာပြန်-ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းကို ကြည့်ရှုလေ့လာသူတို့မှာ တတ်သိနားလည်ရန် ခက်ခဲရုံမျှမက ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ဟာ ငါတို့နှင့် မတန်-ဟု အထင်ရောက်လျက် စိတ်ပျက်၍ နောက်ဆုတ်သွားကြဖွယ်ရာ အကြောင်းလည်းရှိသည်၊ သို့ဖြစ်၍ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကို သိလွယ်သောနည်းဖြင့် တိတိကျကျ အသစ်ပြန်ဆိုရေးသားရန် သင့်သည်”-ဟု အကြံအစည် ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သည် ဟူ၏။ တာဝန်ယူခြင်း ထိုနှစ်မှာပင် ပြာသိုလဆုတ် ၁၀-ရက် နေ့စွဲဖြင့် ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့က အထက်ပါ နာယကဆရာတော် ၃-ပါးတို့အား ဝိသုဒ္ဓိမဂ်မဟာဋီကာကို စာမေးပွဲပြဓာန်းချက်ဆိုင်ရာ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိနိဒ္ဒေသမှ စ၍ မြန်မာဘာသာ ပြန်ဆိုပေးရန် တောင်းပန်လျှောက်ထားခဲ့၏။ ထိုအခါ နာယကဆရာတော် ၃-ပါး စည်းဝေး၍ ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ကြရာ အောက်ပါအတိုင်း သဘောတူညီတော်မူကြသည်။ (၁) မဟာဋီကာကို မြန်မာပြန်လျှင် သံဝဏ္ဏေတဗ္ဗပုဒ်ကို ထုတ်ပြရာ၌ ပါဠိကျမ်းရင်းမှ ပါဠိပုဒ်ကို ထုတ်ပြရန်လည်းမသင့်၊ ယခုလက်ရှိ မြန်မာပြန် အဟောင်းမှာလည်း ဋီကာအဖွင့်များနှင့် နိဿယမှ [ကိ] ဖြည့်စွက်ချက်များကိုပါ ထည့်သွင်းရေးသားထားသောကြောင့် ၎င်းမှလည်း ထုတ်ပြရန်မသင့်၊ ထို့ကြောင့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကိုပါ အသစ်တဖန် တိတိကျကျ မြန်မာပြန်ဆိုရေးသားရန်။ (၂) ထိုကိစ္စအတွက် မဟာစည်ဆရာတော်အား တာဝန်လွှဲအပ်ရန်။ အထက်ပါအတိုင်း သဘောတူညီကြ၍ မဟာဋီကာနှင့်တကွ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကို အသစ်တဖန် မြန်မာပြန်ဆိုရေးသားရန် မဟာစည်ဆရာတော်အား တာဝန်ပေး လွှဲအပ်တော်မူကြသည်။ သို့ဖြစ်၍ ကျေးဇူးရှင် မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားသည် ပေးအပ်သော ထိုတာဝန်ကို လက်ခံပြီးလျှင် ထိုနှစ် တပေါင်းလဆန်း၃-ရက်မှ အစပြု၍ အခွင့်သာသောအချိန်အခါများတွင် ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်-မြန်မာပြန်ကျမ်းသစ်ကို ရေးသားစီရင်တော်မူခဲ့ပေသည်။ ပြန်ဆိုရေးသားပုံ ဋီကာမြန်မာပြန် ထွက်ပေါ်လာလျှင် ယင်းနှင့် တိုက်ဆိုင်ကြည့်သောအခါ ဋီကာနှင့် အဋ္ဌကထာကို ခွဲခြား၍ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း အလွယ်တကူ သိနိုင်စေရန်အတွက် တိကျနိုင်သမျှ တိကျအောင် ပြန်ဆိုရေးသားတော်မူ၏။ ဋီကာဖွင့် စသည်တို့ကိုပါ ယှဉ်တွဲ၍ပြမှ နားလည်နိုင်မည့်အရာတို့၌မူ ယင်းဋီကာဖွင့် စသည်တို့ကိုလည်း လက်သည်းကွင်းဖြင့်ပိုင်းခြား၍ သီးသန့် ဖော်ပြထားတော်မူပေ၏။ အထူးသတိပြုရန်မှာ.. ဤကျမ်းသည် မြန်မာပြန်ဖြစ်သောကြောင့် မြန်မာစကား ချောမောပြေပြစ်ခြင်းနှင့် ပါဠိမတတ်သော စာဖတ်ပရိတ်တို့အား ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သဘောပေါက် သိနားလည်စေခြင်းကို အထူးအလေးပြု၍ ပြန်ဆိုရေးသားထားတော်မူပေသည်။ ဗဟုဝုစ် ဝိသေသန ပါဠိပုဒ်တို့ကို “ကုန်သော၊ ကုန်သော”ဟု အတိအကျပြန်လျှင် မြန်မာစကား မချောမော မပြေပြစ်သည်လည်းရှိ၏။ ဥပမာ.. သဥပစာရာ အဋ္ဌသမာပတ္တိယော-ဟူသောပါဌ်ကို “ဥပစာရသမာဓိတို့နှင့်တကွ ဖြစ်ကုန်သော ရှစ်ပါးကုန်သော သမာပတ်တို့ပေတည်း”ဟု ဗဟုဝုစ်နှင့် အတိအကျ ပြန်ဆိုခြင်းထက် “ဥပစာရသမာဓိနှင့်တကွ ရှစ်ပါးသော သမာပတ်တို့ပေတည်း”ဟု ပြန်ဆိုခြင်းက သာ၍ချောမောပြေပြစ်၏။ ထို့ကြောင့် [ကီ] ယခင် မြန်မာပြန် နှာ-၈၃၊ ယခုစတုတ္ထတွဲ နှာ-၂၂၀-၌ ၎င်းအတိုင်းပင်ပြန်ဆိုထားတော်မူပေသည်။ အကြောင်းမှာ မြန်မာသက်သက် စကားဝါကျတို့၌ ဝိသေသနအရာတွင် ဗဟုဝုစ်ကို များစွာသုံးလေ့မရှိသောကြောင့်ပင် ဖြစ်ပေသည်။ သို့ရာတွင် ဗဟုဝုစ်အနက်ကို ထင်ရှားစေသင့်သော အရာတို့၌၎င်း၊ ဗဟုဝုစ် ဝိသေသနနှင့် ဝိသေသျတို့ ဆက်စပ်ပုံကို ထင်ရှားစေသင့်သော အရာတို့၌၎င်း ဗဟုဝုစ် ဝိသေသနပုဒ်များကို “ကုန်သော”ဟူ၍ပင် ဗဟုဝုစ်နှင့် အတိအကျ ပြန်ဆိုထားပေသေး၏။ ထို့ပြင်. သုခုမတ္တာသိမ်မွေ့သည်၏အဖြစ်ကြောင့်။ အသမ္မသနုပဂတ္တာ-သုံးသပ်ခြင်းသို့ မရောက်ကုန်သည်၏ အဖြစ်ကြောင့်။ ဤသို့ စသည်ဖြင့် သဒ္ဒါနက်အတိအကျ ပြန်ဆိုသင့်သော ဘာဝတဒ္ဓိတ်ဟိတ်ပုဒ်တို့၌လည်း “သိမ်မွေ့သောကြောင့် (ဟောင်းနှာ-၉၇၊ သစ် စတုတ္ထတွဲ နှာ-၂၃၃)၊ မသုံးသပ်ထိုက်သောကြောင့် (ဟောင်းနှာ-၁၅၆၊ သစ် စတုတ္ထတွဲနှာ-၂၈၇)” ဤသို့စသည်ဖြင့် မြန်မာစကားချောစေရန် ပြန်ဆိုထားပါပေ၏။ ထို့ပြင်.. မြန်မာစကားဝါကျတို့၌ အနိယတ်ကို သုံးလေ့မရှိသောကြောင့် အနိယတ်ဝါကျများကိုလည်း များသောအားဖြင့် နိယတ်ဝါကျ၌ထည့်သွင်း၍ ပြန်ထားတော်မူပေ၏။ ဤသို့ အနက်အဓိပ္ပါယ်မပျက်စေပဲ တမျိုးတမည် ပြန်ဆိုထားသည်ကိုတွေ့ရလျှင် မြန်မာစကားချော၍ နားလည်လွယ်အောင် ပြန်ဆိုထားသည်ဟု မှတ်ယူကြစေလိုပါသည်။ ခက်ဆစ်မှတ်ချက်များ ပါဠိ၌ ကံဟော ကတ္တားဟော စသည်ဖြင့် ထူးသောကြောင့်၎င်း၊ ဝိဘတ်ထူးသည်အားလျော်စွာ ကာရိယ ထူးသောကြောင့်၎င်း ပါဠိပညာရှိတို့မှာ ပါဠိဝါကျတို့၌ စာစပ်ကို သိရန်လွယ်ကူပေ၏။သို့သော်လည်း အချို့သော စာပိုဒ်ဝါကျတို့၌မူ အသိခက်သောကြောင့် အဋ္ဌကထာ ဋီကာတို့၌ပင် သမ္ဗန္ဓောဖြင့် စာစပ်ကို ဖွင့်ပြထားရသည်လည်း ရှိသေး၏။ မြန်မာစကားဝါကျတို့၌မူကား ကံဟော ကတ္တားဟော စသည်ဖြင့်လည်း များစွာ မထူးခြားလှ၊ ဝိသေသနပုဒ်တို့၌ ဝိဘတ်ထူးသော်လည်း ကာရိယာမှာ “သော”ဟူ၍ချည်း မထူးပဲလည်း ရှိနေပြန်၏။ ထို့ကြောင့် မြန်မာစကား ဝါကျတို့၌ မြန်မာစာတတ်ပုဂ္ဂိုလ်တို့မှာပင် စာစပ်နှင့်စပ်လျဉ်း၍ သံသယဖြစ်ဖွယ်တို့ကို များစွာပင် [ကု] တွေ့ရတတ်လေသည်။ သို့ဖြစ်၍ ဤမြန်မာပြန်၌ ထိုသို့သံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိ သောပုဒ်များကို အချင်းချင်း ဆက်စပ်ယူရန်လည်း မှတ်ချက်ဖြင့် ညွှန်ပြထားတော်မူပေ၏။ ထို့ပြင် အရာအားလျော်စွာ သိသင့်ပါလျက် မသိနိုင်သော ခက်ဆစ်များကိုလည်း မှတ်ချက်အဖြစ်ဖြင့် ဖွင့်ပြထားတော်မူပေသည်။ ရည်ရွယ်ချက် ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်မြန်မာပြန်ကို ကြည့်ရှုလေ့လာသောသူတို့သည် ပါဠိဘာသာကို မတတ်သိသော်လည်း ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ပါဠိကို ကြည့်ရှုလေ့လာသော ပါဠိတတ်ပညာရှိတို့ကဲ့သို့ပင် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်တို့ကို အပြည့်အစုံ အလွယ်တကူ တတ်သိနားလည်ကြစေရန် ထက်သန်သော သမ္မာဆန္ဒဖြင့် ရည်ရွယ်၍ ရေးသားစီရင်တော်မူပေသည်။ အချို့အရာ၌မူ မှတ်ချက်များဖြင့် ရှင်းလင်းဆုံးဖြတ်လျက် ပြဆိုထားသောကြောင့် ဤမြန်မာပြန်ကို ကြည့်ရှုခြင်းဖြင့် ပါဠိဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကို ကြည့်ရှုခြင်းထက်ပင် အသိဉာဏ်ရှင်းလင်းသွားရန် အကြောင်းလည်း ရှိပေသေး၏။ သို့သော် ကျေးဇူးရှင်ဆရာတော်ဘုရား၏ ရည်ရွယ်ချက် မည်ရွေ့မည်မျှ အောင်မြင်ထမြောက်သည်ကိုမူ ဤမြန်မာပြန်ကို ကြည့်ရှုလေ့လာသူတို့ကိုယ်တိုင်ပင် ဆုံးဖြတ်ကြစေလိုပါသတည်း။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်-နိဒါန်း ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်-မြန်မာပြန်ကို ဝါခေါင်လမှစ၍ ပုံနှိပ်စေခဲ့၏။ ထိုသို့ ပုံနှိပ်နေစဉ်မှာပင် ဗဟုသုတကိုလိုလားသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့က ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂနိဒါနကထာပါဠိကို မြန်မာပြန်၍ တပါတည်း ပူးတွဲဖော်ပြရန် ကျေးဇူးရှင် မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားအား လျှောက်ထားတောင်းပန်ကြပြန်၏။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂနိဒါနကထာ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပုံ ၃၁၉-ခုနှစ် တန်ဆောင်မုန်းလပြည့်ကျော် ၄-ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့တွင် အဘိဓဇမဟာရဋ္ဌဂုရု ဥက္ကဋ္ဌ မစိုးရိမ်ဆရာတော်ကြီးနှင့်တကွ အဖွဲ့ဝင်ဆရာတော် ၁၃-ပါးတို့ ကြွရောက်ပါဝင်လျက် ကျင်းပသော ဆဋ္ဌသံဂါယနာ [ကူ] ဝန်ဆောင် သံဃအဖွဲ့ အစည်းအဝေး ဆုံးဖြတ်ချက် အပိုဒ်နံပါတ်(၉)၌ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာကို စက်တင်ပုံနှိပ်ရာတွင် နိဒါန်းထည့်သွင်းသင့် မသင့်၊ အကယ်၍ ထည့်သွင်းသင့်ပါက မည်သို့ ရေးသားထည့်သွင်းသင့်ကြောင်းကို ဆွေးနွေးတော်မူကြပြီးလျှင် အောက်ပါအတိုင်း ဆုံးဖြတ်တော်မူကြသည်။ သံဃအဖွဲ့၏ဆုံးဖြတ်ချက် (၁) ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာစာအုပ်ကို စက်တင်ပုံနှိပ်ရာတွင် နိဒါန်းရေးသားထည့်သွင်းရန်။ (၂) အင်္ဂလိပ်ဘာသာ ယိုးဒယားဘာသာ စသော ဘာသာရပ်တို့ဖြင့် ရေးသားပုံနှိပ်ထားသော ဝိသုဒ္ဓိမဂ်စာအုပ်တို့၏နိဒါန်းတို့ကိုလည်း လေ့လာ၍ ဒေသနာတော်နှင့်ညီညွတ်သော နိဒါန်းမျိုးရေးသားရန်။ (၃) ၎င်းနိဒါန်း ရေးသားရန်အတွက် အောက်ပါဆရာတော်များကို ရွေးချယ်ကြသည်။ (၁) အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ မဟာစည်ဆရာတော်။ (၂) အဂ္ဂမဟာပဏ္ဍိတ အနီးစခန်းဆရာတော်။ (၃) တိပိဋကဓရ ဓမ္မဘဏ္ဍာဂါရိက ဦးဝိစိတ္တသာရာဘိဝံသဆရာတော်။ ၄)ဂျပန်ဓမ္မဒူတ အနုနာယက ဦးသီလာနန္ဒ(တိပိဋကပါဠိ အဘိဓာန်ကျမ်းပြု)။ (၄) ၎င်းဆရာတော်တို့ ရေးသားပြီးသည့်နိဒါန်းကို စက်တင်ပုံမနှိပ်မီ ဝန်ဆောင်ဆရာတော်များထံ ပေးပို့ရန်။ အထက်ပါဆုံးဖြတ်ချက်အရ နိဒါနနကာရကအဖွဲ့ဝင် အခြားဆရာတော် ၃-ပါးတို့က မဟာစည်ဆရာတော်အား နိဒါန်းမူကြမ်းကိုရေးသားရန် တာဝန်လွှဲအပ်ကြသည်။ ထိုသို့လွှဲအပ်ခြင်းကိုလက်ခံ၍ ကျေးဇူးရှင် မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားသည် သက်ဆိုင်ရာ ပါဠိ အဋ္ဌကထာ ဋီကာ ဂန္ထန္တရကျမ်းစာအမျိုးမျိုးတို့မှ ထုတ်နှုတ်စုဆောင်းပြီးလျှင် ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂနိဒါနကထာကို ကမ္ဘာ ကေ] တဝှန်းလုံးက ကြည့်ရှု၍ အရိုအသေ အလေးအမြတ် ပြုနိုင်လောက်အောင် ပါဠိဂတိကျနသော ပါဠိဘာသာဖြင့် ရေးသားစီရင်တော်မူခဲ့လေသည်။ ထိုသို့ရေးသားရာတွင် အောင်ပါ စည်းကမ်းချက်များကိုလည်း မိမိကိုယ်တိုင်ပင် ချထားခဲ့သေးသည်ဟူ၏။ နိဒါန်းရေးရာ၌ စည်းကမ်းချက်များ (၁) အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသနှင့် ပါဠိအဋ္ဌကထာဋီကာတို့၏ဂုဏ်ကို မထိပါးစေရန်၊ သူတပါးက ထိပါးစွပ်စွဲထားသော အချက်များကိုလည်း ဖြေရှင်းသွားရန်။ (၂) မှန်ကန်သော အကြောင်းအဋ္ဌုပ္ပတ္တိကို ထုတ်ဖော်နိုင်သမျှ ထုတ်ဖော်ရန်။ (၃) အကြောင်းယုတ္တိမလုံလောက်သော ချီးမွမ်းချက်များကို မထည့်ရန်။ (၄) ချီးမွမ်းချက်တိုင်းနှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်တိုင်းမှာ ခိုင်လုံသောသာဓက ထုတ်ပြနိုင်ရန်။ ၅) ရှေးခေတ်က ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော သာသနာ့ဘေးရန် အရှုပ်အထွေးများကို ထိုခေတ်မထေရ်များက လျစ်လျူရှုမနေကြပဲ ကထာဝတ္ထုကျမ်း မိလိန္ဒပဉှာကျမ်း စသည်တို့ဖြင့် ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းတော်မူကြသကဲ့သို့ ယခုခေတ်အရှုပ်အထွေးများကိုလည်း ရဲရဲဝံ့ဝံ့ ရင်ဆိုင်ဖြေရှင်းသွားရန်။ (၆) ပရဝါဒီတို့၏စွပ်စွဲချက်ကို မထုတ်ပြပဲ အဋ္ဌကထာနှင့် အဋ္ဌကထာဆရာကို ချီးကျူးရုံမျှဖြင့် ထိုစွပ်စွဲချက်များ ပြေရှင်းသွားမည်မဟုတ်သောကြောင့် အရေးကြီးသော စွပ်စွဲချက်များကို အပြည့်အစုံထုတ်ပြ၍ ရှင်းလင်းရန်။ (၇) မိလိန္ဒပဉှာ၌ “ဗုဒ္ဓ-ဘုရားဟူ၍ မရှိ၊ ဗုဒ္ဓ-ဘုရားသည် အလုံးစုံကိုမသိနိုင်” ဤသို့စသည်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားနှင့်စပ်သော စောဒနာ [ကဲ] စွပ်စွဲချက်များကိုပင် ထုတ်ပြ၍ဖြေရှင်းသကဲ့သို့ ဤနိဒါန်း၌လည်း အဋ္ဌကထာဆရာနှင့်စပ်သော စွပ်စွဲချက်များကို စွပ်စွဲသူ၏မူရင်းအတိုင်းပင် ထုတ်ပြ၍ ဖြေရှင်းရန်။ (၈) ဖြေရှင်းရာ၌ မေတ္တာ ကရုဏာနှင့်ယှဉ်လျက် နူးညံ့ပြေပြစ်၍ ခံ့ညားသောစကားတို့ကိုသာ သုံးရန်။ (၉) ပရဝါဒီတို့ အထင်မသေးစေရန်အတွက် ရှည်လျားကျယ်ဝန်းမည်ကို မငဲ့ပဲ ဖော်ပြသင့်သမျှကို အပြည့်အစုံပင် ဖော်ပြရန်။ (၁၀) စပ်ဆိုင်ရာ ဗဟုသုတများနှင့် ကျမ်းစာညွှန်းများကိုလည်း ထည့်သွင်းဖော်ပြရန်။ (ကျမ်းညွှန်းများကို ပါဠိနိဒါန်း၌ အပြည့်အစုံပင် ပြထားပြီးဖြစ်သည်။ ဤမြန်မာပြန်ကို ကြည့်ရှုသူတို့မှာ ညွှန်ပြထားသော ထိုပါဠိကျမ်းတို့ကို အများအားဖြင့် ကြည့်ရှုနိုင်ကြမည် မဟုတ်သောကြောင့်၎င်း၊ ကြည့်ရှုနိုင်သူတို့မှာလည်း ပါဠိနိဒါန်း၌ ညွှန်ပြချက်ဖြင့်ပင် သိနိုင်သောကြောင့်၎င်း ဤမြန်မာပြန်၌ကား ထိုကျမ်းညွှန်းကို မပြတော့ပေ။) အထက်ပါ စည်းကမ်းချက်များအရဖြင့် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်နှင့်စပ်၍ လိုလေသေးမရှိရအောင် အပြည့်အစုံ ထုတ်ပြစိစစ်ဝေဘန်၍ ရေးသားထားသဖြင့် ကျေးဇူးရှင် ဆရာတော်ဘုရား၏နိဒါန်းမှာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အတွက်သာမဟုတ်ပဲ အားလုံးသော သင်္ဂဟအဋ္ဌကထာတို့အတွက် နိဒါန်းလည်း ဖြစ်နေပါပေ၏။ ထို့ကြောင့် ဤနိဒါန်းမျိုးမှာ သာသနာဝင်တလျှောက်လုံးတွင် မဖြစ်ပေါ်ခဲ့ဘူးသေး-ဟုဆိုလျှင် လွဲမှားမည်မဟုတ်ပေ။ သို့သော် ကျေးဇူးရှင် မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားသည် ထိုသို့ ပြည့်စုံစွာရေးသားပြီးသော စုဏ္ဏိယပါဠိနိဒါန်းမျှဖြင့် အားရတော်မမူသေးသောကြောင့် ဟံသာဝတီခရိုင် သံလျင်မြို့နယ် သပြေကန်ရွာ မဟာဓမ္မိကာရာမကျောင်းတိုက်၌ သီတင်းသုံးလျက်ရှိသော အနုနာယကဆရာတော် အရှင်ဝါသေဋ္ဌထံသို့ ထိုနိဒါန်းစာမူကို ပေးပို့လိုက်၍ အနုဂီတိခေါ် သင်္ဂဟဂါထာများကို ရေးသားစီကုံးရန် တဆင့်တောင်းပန် တိုက်တွန်းခဲ့ပြန်လေသည်။ ထိုဆရာတော် အရှင်ဝါသေဋ္ဌမထေရ် [ကော] ကလည်း ကျန်းမာရေး မပြည့်စုံလှသော်လည်း အလွန်ထက်သန်သောစိတ်စန္ဒဖြင့် အနုဂီတိဂါထာ ၇၄-ပုဒ်ကို ဆန်း အလင်္ကာနည်း ပါဠိ သက္ကတသဒ္ဒါနည်းတို့ဖြင့် တန်းဆာဆင်လျက် အဆင့်အတန်းမြင့်မားစွာ ရေးသားစီကုံးပေးခဲ့ပေသည်။ ထိုအနုဂီတိဂါထာများနှင့်တကွ စုဏ္ဏိယပါဠိနိဒါန်းမူကြမ်းကို နိဒါနကာရကအဖွဲ့အား တင်ပြပြီးနောက် ဝန်ဆောင်သံဃအဖွဲ့အား တင်ပြခဲ့၏။ ထိုအခါ ဝန်ဆောင်သံဃအဖွဲ့က သဘောတူလက်ခံ၍ အခွင့်ပြုသဖြင့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂနိဒါနကထာပါဠိကို ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့က ပုံနှိပ်၍ ပြည်တွင်းပြည်ပ တကမ္ဘာလုံးသို့ ဖြန့်ဝေခဲ့ပေသည်။ သို့ရာတွင် ထိုနိဒါနကထာမှာ အဆင့်အတန်းမြင့်သော ပါဠိဘာသာသက်သက်ဖြင့်သာ ရေးသားထားတော်မူသောကြောင့် ပါဠိကို ကောင်းစွာမတတ်သောသူတို့မှာ မသိနိုင်ပဲ ရှိနေသေး၏။ ထို့ကြောင့် ပုံနှိပ်ဖြန့်ဝေရန် အခွင့်ပြုစဉ်ကပင် ထိုနိဒါန်းကို မြန်မာပြန်ရန်လည်း ဝန်ဆောင်သံဃအဖွဲ့က မဟာစည်ဆရာတော်အားပင် တာဝန်ပေးထားခဲ့ကြောင်း သိရပါသည်။ သို့ဖြစ်၍ ယခုအခါ ဗဟုသုတလိုလားသူတို့အတွက် ထိုပါဠိနိဒါန်းကို ကျေးဇူးရှင် မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားပင် မြန်မာပြန်၍ ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်-မြန်မာပြန်စာအုပ်၌ပင် တပါတည်းပူးတွဲလျက် ဖြန့်ချိရန် ဓမ္မဒေသနာဖြန့်ချိရေးအဖွဲ့အား အခွင့်ပြုလိုက်ပေသည်။ အထူးသိစေလိုသည်မှာ.. ပါဠိနိဒါန်းကို မြန်မာပြန်သည်ဟု ဆိုသော်လည်း မြန်မာစကား ချောမောပြေပြစ်ခြင်း နားလည်လွယ်ခြင်း သိသင့်သောအကြောင်းအရာများ စုံလင်သင့်သမျှ စုံလင်စေခြင်းတို့ကို ပဓာနပြု၍ ရေးသားပြန်ဆိုထားပါသည်။ သို့ဖြစ်၍ အချို့ အနည်းငယ်သောအရာတို့၌ ဖြည့်စွက်ပြင်ဆင်၍ ရေးသားထားသည်ကိုလည်း ပါဠိပညာရှိတို့ တွေ့ကြပါလိမ့်မည်။ အများအားဖြင့်မူကား ပါဠိအရ အတိအကျပြန်ဆိုရေးသားထားသည်ကိုသာလျှင် ရာခိုင်နှုန်း ၉၈-ထက်မနည်း တွေ့ရပါလိမ့်မည်။ သာဓကအားဖြင့် ထုတ်ပြထားသော ပါဠိတို့ကိုမူကား ရာခိုင်နှုန်းအပြည့်ပင် အတိအကျ ပြန်ဆိုထားတော်မူပေသည်။ [ကော်] ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကိုသာလျှင် အလျင်အမြန် ကြည့်ရှုလိုသူတို့အတွက် သတိပေးလိုသည်မှာ.. ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နိဒါန်းသည် အလွန်ရှည်လျားသောကြောင့် အချိန်ကုန်မခံနိုင်လျှင် ထိုနိဒါန်းကိုကျော်၍ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်-မြန်မာပြန် စာသားကိုသာလျှင် ဖတ်ရှုသွားနိုင်ကြောင်း ဤနေရာမှနေ၍ အထူးပင် သတိပေးလိုက်ပါသည် စာဖတ်ပရိတ်သတ်အပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့။ အရှင်သုဇာတ ပဓာနကမ္မဋ္ဌာနစရိယ သာသနာ့ရိပ်သာ၊ ရန်ကုန်။ သာသနာ ၂၅၀၆-ခု ကောဇာ ၁၃၂၄-ခု တော်သလင်းလဆုတ် ၁၁-ရက် [ကံ] ကျမ်းဦးအမှာစကား ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်-မြန်မာပြန်ကျမ်းကို ကျေးဇူးရှင် မဟာစည်ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ၁၃၂၄-ခုနှစ်တွင် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိနိဒ္ဒေသမှစ၍ မြန်မာပြန်ဆိုခဲ့ပေသည်။ ယင်းဝိသုဒ္ဓိမဂ်မြန်မာပြန်ကျမ်းသစ်ကို ထိုနှစ်၌ပင် သာသနာ့ရိပ်သာ ဓမ္မဒေသနာဖြန့်ချီရေးအဖွဲ့က ပုံနှိပ်ထုတ်ဝေခဲ့ပေသည်။ အဆိုပါ ထုတ်ဝေပြီး မြန်မာပြန်ကျမ်းသစ်၌ သီလ သမာဓိ ပညာတို့နှင့် စပ်ဆိုင်သော သိသင့်သိထိုက်သည့် အခြေခံအကြောင်းရပ်တို့ကိုလည်း စာရှုသူများ အထိုက်အလျောက် သိနားလည်ခွင့်ရရှိကြစေရန် ရည်သန်၍ ယင်းတို့၏ သဘောအခြေခံကိုပါ အကျဉ်းချုံးကာ ရှေ့ပိုင်း၌ ထည့်သွင်းပြန်ဆိုခဲ့ပေသည်။ ယခုအခါ၌မူ ကျေးဇူးရှင်ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် “ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာကို အစအဆုံး အပြည့်အစုံ ပြန်ဆိုထားသည့် မြန်မာပြန်ကျမ်းသစ်တစောင် ရေးသားထုတ်ဝေရလျှင် ပါဠိဘာသာကို မတတ်ကျွမ်းသော ဗုဒ္ဓစာပေလိုက်စားသူများအတွက် သီလအကျင့် သမာဓိအကျင့် ပညာအကျင့်-ဟူသော သိက္ခာသုံးပါးတို့၏သဘောကို အသေးစိတ် သိနားလည်ခွင့်ရကာ လွန်စွာ ကျေးဇူးများပေလိမ့်မည်”ဟု ဆင်ခြင်စဉ်းစားမိသဖြင့် သာသနာရေးဆိုင်ရာ အခြားတာဝန်များကို ဆောင်ရွက်နေသည့်အကြားမှပင် အချိန်အား ရသမျှယူကာ ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်မြန်မာပြန်ကျမ်းသစ်ကို စတင်ရေးသားခဲ့ပေသည်။ ယင်းသို့ရေးသားရာ၌ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာတွင် အစမှ သေသကသိဏနိဒ္ဒေသ ကုန်သည်အထိကို မြန်မာပြန်ကျမ်း ပဌမတွဲအဖြစ်ဖြင့်၎င်း၊ အသုဘကမ္မဋ္ဌာနနိဒ္ဒေသမှ သမာဓိနိဒ္ဒေသကုန်သည်အထိကို ဒုတိယတွဲအဖြစ်ဖြင့်၎င်း၊ ဣဒ္ဓိဝိဓနိဒ္ဒေသမှ ဣန္ဒြိယ သစ္စနိဒ္ဒေသကုန်သည်အထိကို တတိယတွဲအဖြစ်ဖြင့်၎င်း၊ ပညာဘူမိနိဒ္ဒေသမှ ကျမ်းပြီးဆုံးသည်အထိကို စတုတ္ထတွဲအဖြစ်ဖြင့်၎င်း လေးတွဲခွဲ၍ ပြန်ဆိုထားပေသည်။ ၁။ ဗုဒ္ဓသာသနာအဖွဲ့၏ လျှောက်ထားချက်အရ ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိနိဒ္ဒေသမှ စတင်ပြန်ဆိုရကြောင်းကို ဤကျမ်းစာမျက်နှာ (က)၊(ကာ)နှင့် (ကိ)တို့၌ ရှင်းလင်းဖော်ပြထားပါသည်။ [ကား] ထိုလေးတွဲအနက် ပဌမတွဲကို ပြန်ဆိုရေးသားရာ၌ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ နိဒါနာဒိကထာမှစ၍ သီလပ္ပဘေဒကထာ တတိယ စတုက္ကအဖွင့် ကုန်သည်အထိ ဤမြန်မာပြန်ကျမ်း၌ စာမျက်နှာ ၅၀-ခန့်မှာ ယခင်ထုတ်ဝေပြီး ဝိသုဒ္ဓိမဂ်မြန်မာပြန်ကျမ်း၌ အပြည့်အစုံ ပြန်ဆိုခဲ့ပြီးဖြစ်၍ ယခုပြန်ဆိုသည့်အခါ သီလပ္ပဘေဒကထာ စတုတ္ထ စတုက္ကအဖွင့်မှ စတင်ကာ ပြန်ဆိုရေးသားရပေသည်။၁ ယင်းသို့ ပြန်ဆိုရေးသားရာ၌ ကျေးဇူးရှင် ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် သမာဓိငါးပါးအဖွင့် ကုန်သည်အထိသာ ကိုယ်တော်တိုင် ပြန်ဆိုရေးသား၍ ပလိဗောဓ၁၀-ပါးအဖွင့်မှ ပဌမတွဲ ပြီးဆုံးသည်အထိကိုမူ ဤစာရေးသူအား ပြန်ဆိုရေးသားစေခဲ့ပေသည်။ ယင်းသို့ ကျေးဇူးရှင်ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ချီးမြောက်မှုကိုရသဖြင့် ဤစာရေးသူသည်လည်း ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ပြန်ဆိုနည်းကိုမှီး၍ မိမိဉာဏ်စွမ်းရှိသမျှ ကြိုးစားအားထုတ်ကာ ပြန်ဆိုထားပေသည်။ ဤစာရေးသူ ပြန်ဆိုထားသော မြန်မာပြန်မူကြမ်းကို ဆရာတော်ဘုရားကြီးထံ တင်ပြရပါသည်။ ဆရာတော်ဘုရားကြီးသည် ယင်းမူကြမ်းကို စိစစ်သုတ်သင် ပြင်ဆင်တည်းဖြတ်၍ အောက်ခြေမှတ်ချက် ရေးသင့်သောနေရာတို့၌ မှတ်ချက်များရေးကာ မူ‌ချောဖြစ်စေခဲ့ပါသည်။ ပြန်ဆိုရေးသားပုံ ဤမြန်မာပြန်ကျမ်းကို ပြန်ဆိုရေးသားရာ၌ ပါဠိမတတ်ကျွမ်းသူတို့ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းကို ရှင်းလင်းသက်သာ လွယ်ကူစွာ သဘောပေါက် နားလည်စေလိုသဖြင့် ပါဠိဝါကျသွားသို့မလိုက်ပဲ မြန်မာဆံနိုင်သမျှ ဆံရေးကို ဦးစားပေးပြန်ဆိုထားပေသည်။ ထို့ကြောင့် ပါဠိတဝါကျကို မြန်မာနှစ်ဝါကျဖြစ်အောင် ခွဲသင့်သည့်နေရာများ၌ခွဲ၍ ပါဠိနှစ်ဝါကျကို မြန်မာတဝါကျတည်းဖြစ်အောင် ပေါင်းသင့်သည့်နေရာများ၌ ပေါင်းလျက် ပြန်ဆိုထားပေသည်။ “သည်, က”စသော မြန်မာဝိဘတ်များကို မြှုပ်ထားမှ စကားချောမည့်နေရာတို့၌ ဝိဘတ်များကိုမြှုပ်လျက် ပြန်ဆိုထားပေသည်။ ၁။ စတုတ္ထတွဲကို ပြန်ဆိုရာ၌လည်း ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိနိဒ္ဒေသမှ ကျမ်းပြီးဆုံးသည်အထိကို ပြန်ဆိုရေးသား ထုတ်ဝေပြီးဖြစ်၍ ပညာဘူမိနိဒ္ဒေသကိုသာ အသစ်ပြန်ဆိုရပေတော့သည်။ [ခ] ထို့ပြင် ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်မြန်မာပြန်ကျမ်း၌- အသိခက်သော စာပေသုံးသက်သက်စကားတို့ကို ရှောင်နိုင်သမျှရှောင်ရှား၍ အများနားလည်လွယ်သော ပေါ်လွင်ထင်ရှားသည့် ပညတ်နက်စကားတို့ကိုသာလျင် ရွေးချယ်ပြန်ဆိုထားပေသည်။ ဥပမာ “ကောစိဒေဝ န ပစ္စတိ-တလုံးတလေသာလျှင် မကျက်ပဲရှိ၏” (နှာ-၉၁၊ ကြောင်း-၁၂)၊ “နိသီဒါပေတွာ-ထူပေးပြီးလျှင်” (နှာ-၁၄၈၊ ကြောင်း-၁၀)၊ “သယမေဝ-မိမိချည်းသာလျှင်” (နှာ-၂၈၈၊ ကြောင်း-၃)၊ “အညထတ္တံ ဘဝေယျ- (စိတ်သည်) တမျိုးတမည်ဖြစ်လေရာ၏” (နှာ-၃၁၅၊ ကြောင်း-၁၀)။ ပါဠိဘာသာ၌ များစွာသော ကြိယာဝိသေသနပုဒ်တို့ကို သမာသ်ပုဒ်တခုတည်း၌ စုပေါင်းတွဲစပ်ထားသောအခါ ယင်းသမာသ်ပုဒ်ကို ချောပြေသော မြန်မာဘာသာဖြင့် လဲလှယ်ပြန်ဆိုဖို့ရာ မလွယ်ကူလှပေ။ သို့တစေ ဤကျမ်း၌မူ ယင်းသို့သော သမာသ်ပုဒ်တို့ကိုလည်း ချောမောပြေပြစ် နှစ်သက်ဖွယ်ရာ မြန်မာဘာသာပီပီသသဖြင့် တတ်နိုင်သမျှ ကြိုးစား၍ ပြန်ဆိုထားသည်ကို တွေ့နိုင်ပေသည်။ ဤနေရာ၌ “ယထာ သမ္မဇ္ဇနေ၊ ဧဝံ စီဝရဓောဝနရဇနာဒီသုပိ သဗ္ဗကိစ္စေသု နိပုဏမဓုရသမသက္ကစ္စကာရီ ရာဂစရိတော။ ဂါဠှထဒ္ဓဝိသမကာရီ ဒေါသစရိတော။ အနိပုဏဗျာကုလဝိသမာပရိစ္ဆိန္နကာရီ မောဟစရိတော” (ဝိသုဒ္ဓိ၁၊ ၁၀၂)ဟူသော ပါဠိကို မြန်မာပြန်ထားသည့် ဤဝါကျများကို ပုံစံအဖြစ် ထုတ်ပြလိုပေသည်- “(ထို့ပြင်) ရာဂစရိုက်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်သည် တံမြက်စည်းလှည်းခြင်း၌ကဲ့သို့ပင် သင်္ကန်းလျှော်ခြင်း ဆိုးခြင်း အစရှိသော ကိစ္စတို့၌လည်း သိမ်သိမ်မွေ့မွေ့ သပ်သပ်ယပ်ယပ် ညီညီညာညာ ရိုရိုသေသေ ပြုလုပ်လေ့ရှိ၏။ ဒေါသစရိုက်ရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် မြဲမြဲမြံမြံ ကြမ်းကြမ်းတမ်းတမ်း မညီမညာပြုလုပ်လေ့ရှိ၏။ မောဟစရိုက်ရှိသောပုဂ္ဂိုလ်သည် မသိမ်မမွေ့ ရှုပ်ရှုပ်ထွေးထွေး မညီမညာ မပြတ်မသား ပြုလုပ်လေ့ ရှိ၏။”(နှာ-၃၃၀၊ ကြောင်း ၂၃)။ မြန်မာစကား ချောမွေ့စေရန်နှင့် နားလည်လွယ်စေရန် ပါဠိရေးထုံးသို့မလိုက်ပဲ မြန်မာရေးထုံးနှင့် အနီးစပ်ဆုံးဖြစ်အောင် ကြိုးစား ပြန်ဆိုထားပေသည်။ ဥပမာ- “အတိရေကသဋ္ဌိ မေ အာဝုသော ဝဿာနိ လေဏေ ဝသန္တဿ-ငါ့ရှင်တို့ ဤလိုဏ်၌ ငါနေသည်မှာ ဝါခြောက်ဆယ်ကျော်ပြီ” (နှာ-၁၂၄၊ ကြောင်း-၁၅)။ [ခါ] ရှေးအစဉ်အဆက် ပြန်ဆိုရိုးအတိုင်း ပြန်ဆိုလျှင် အဓိပ္ပါယ်ရှုပ်ထွေး၍ အသိခက်ဖွယ်ရှိသောအရာတို့၌ ရှင်းလင်းလွယ်ကူစွာ နားလည်စေနိုင်သည့်နည်းဖြင့် ပြန်ဆိုထားပေသည်။ ဥပမာ-“ညစ်ပေသော ဝရံတာရှိသောကျောင်း ဖက်မိုးဖက်ကာကျောင်း စသည်တို့တွင် တမျိုးမျိုးသောကျောင်းဖြစ်သည့်ပြင် ယင်းကျောင်းသည် မြေမှုန်တို့ဖြင့်လည်း ရောပြွမ်း၏၊ လင်းနို့တို့ဖြင့်လည်း ပြည့်၏။ မသန့်ရှင်း မညီညွတ်သည့် လမ်းလည်း ရှိ၏၊ ယင်းကျောင်း၌ ကြမ်းပိုးတို့ဖြင့်ပြည့်လျက် မလှမပ ပုံပန်း(လည်း)မကျသော ညောင်စောင်း အင်းပျဉ်လည်းရှိ၏” (နှာ-၃၃၅-၆၊ ကြောင်း-၂၃-မှစ။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ၊ နှာ-၁၀၄၊ ကြောင်း၁၅-၁၈-၌ရှိသော အဓောတဝေဒိကံ-စသောပါဠိ၏ မြန်မာပြန်)။ ပါဠိရှိရင်းအတိုင်းယူလျှင် သာမညအနက်ကိုသာ ရနိုင်သောပုဒ်တို့ကို ယင်းတို့၏ ဝိသေသအနက်ပါ ပေါ်လွင်အောင် ပြန်ဆိုထားပေသည်။ ဥပမာ- “စိတ္တမ္ပိ အနုပ္ပါဒေတွာ- စိတ်ကွက်ခြင်းမျှကိုသော်လည်း မဖြစ်စေမူ၍”(နှာ-၁၃၂၊ ကြောင်း-၂၃)။ သဒ္ဒါနက်သက်သက်သာ ပြန်ဆိုလျှင် အဓိပ္ပါယ်မပေါ်လွင်သည့်အရာတို့၌ သဒ္ဒါနက်ကို မပျက်စေပဲ ဆိုလိုသည့်အဓိပ္ပါယ် ပေါ်လွင်အောင် ပြန်ဆိုထားပေသည်။ ဥပမာ- “(ကုဟနာ) သူတပါးအထင်ကြီးအောင် အံ့ဖွယ်ဟန်ဆောင်ခြင်း၊ (လပနာ) ပစ္စည်းလှူရေး လမ်းကြောင်းပေး၍ ပြောဆိုခြင်း၊ (နေမိတ္တိကတာ) လှူလိုစိတ်ပေါ်အောင် အရိပ်နိမိတ်ပြုခြင်း” (နှာ-၅၂၊ ကြောင်း-၁၈)။ လက်သည်းကွင်းဖြင့် ပြန်ဆိုခြင်း ပါဠိရှိရင်းအတိုင်း ပြန်ဆိုလျှင် အဓိပ္ပါယ် မပေါ်လွင်သည့်အရာတို့၌ ဋီကာဖွင့်ကို လက်သည်းကွင်းဖြင့် ထည့်သွင်းပြန်ဆိုထားပေသည်။ ဥပမာ—“(ဆွမ်းစသည်တို့အတွက် ချဉ်းကပ်ရန်) သင့်လျော်သော ကျက်စားရာသည်” (နှာ-၆၀၊ ကြောင်း-၄)။ တ-သဒ္ဒါဖြင့် စွဲယူရမည့် အနက်တို့ကို လက်သည်းကွင်းဖြင့် ထည့်သွင်းပြန်ဆိုထားပေသည်။ ဥပမာ- “ထို(ပါတိမောက္ခသံဝရစသည်)တို့၌” (နှာ-၅၅၊ ကြောင်း-၄)။ [ခိ] စ,ပိ-စသော နိပါတ်ပုဒ်များ၏အနက်ကို ရသင့်လျှင် လက်သည်းကွင်းဖြင့် ထည့်သွင်းပြန်ဆိုထားပေသည်။ ဥပမာ- “ဝဇ္ဇေသု- အပြစ်တို့၌(သော်လည်း) (နှာ-၆၈၊ ကြောင်း-၁)။ အရကောက်မပေါ်လွင်သောပုဒ်တို့၏ အရကောက်ကို လက်သည်းကွင်းဖြင့် ထည့်သွင်းပြန်ဆိုထားပေသည်။ ဥပမာ- “ဒုဿီလျံ- သီလပျက်သူဖြစ်ကြောင်း (အကျင့်)” (နှာ-၅၇၊ ကြောင်း-၁၂)။ များစွာသော ဝိသေသနပုဒ်တို့သည် တခုတည်းသော ဝိသေသျပုဒ်၌ ဆိုက်စပ်၍ အဓိပ္ပါယ်ယူရသည့်အရာတို့၌ စပ်ယူရမည့် ပုဒ်အချင်းချင်း ဝေးကွာနေသဖြင့် အဓိပ္ပါယ်ရှုပ်ထွေး၍ အသိခက်ဖွယ်ရာ ရှိပေသည်။ ယင်းသို့သောအရာတို့၌ ဝိသေသနပုဒ်တိုင်း၏နောက်တွင် ဝိသေသျပုဒ်ကို လက်သည်းကွင်းအတွင်း ထည့်သွင်းပြန်ဆိုခြင်းဖြင့် ရှင်းလင်းသိလွယ်စေသည်။ ဥပမာ- ဒေါသစရိုက်ရှိသော ပုဂ္ဂိုလ်အား မမြင့်လွန်း မနိမ့်လွန်းသော(ကျောင်း) အရိပ်ရေတို့နှင့် ပြည့်စုံသော(ကျောင်း) မြင်ကာမျှဖြင့် နှစ်သက်ရွှင်လန်း ၀မ်းမြောက်ခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သော(ကျောင်း) (ဤသို့သော)ကျောင်းသည် သင့်လျော်၏။ (နှာ-၃၃၇၊ ကြောင်း၊ ၁၅နှင့် နှာ-၃၃၈၊ ကြောင်း-၃)။ အဓိပ္ပါယ်ပေါ်လွင်စေရန်နှင့် ရှေ့နောက်စကား ဆက်စပ်မိစေရန် သင့်လျော်သောစကားများကို လက်သည်းကွင်းဖြင့် ထည့်သွင်းပြန်ဆိုထားပေသည်။ ဥပမာ—“သင်္ကန်း, ဆွမ်း, ကျောင်း, ဆေးတို့ဖြင့်(အလှူခံရန်) ဘိတ်မန်လျှောက်ထားကုန်၏။ (ထိုအခါ) ထိုရဟန်းသည် ဤသို့ဆို၏” (နှာ-၈၄၊ကြောင်း ၁၈-၂၀)။ အချို့နေရာ၌ သာသနာတော်ဝယ် တွင်ကျယ်ထင်ရှားနေသော ပါဠိဝေါဟာရများကို ဗဟုသုတအဖြစ် မှတ်သားနိုင်ကြစေရန် လက်သည်းကွင်းဖြင့် ထည့်သွင်းပြန်ဆိုထားပေသည်။ ဥပမာ- “သီလအစရှိသောဂုဏ်တို့၏ အားကြီးသော မှီရာအကြောင်းဖြစ်သော (ဥပနိဿယဂေါစရ-ခေါ်) ကျက်စားရာ၎င်း၊ (စိတ်၏) အစောင့်အရှောက်ဖြစ်သော (အာရက္ခဂေါစရ-ခေါ်) ကျက်စားရာ၎င်း၊” (နှာ-၆၅၊ ကြောင်း-၉-၁၁၂)။ [ခီ] အောက်ခြေမှတ်ချက်များ ဤကျမ်း၌ တိမ်မြုပ်ငုပ်ဝှက်သောအရာ၊ အသိရှုပ်ထွေးဖွယ်ရှိသောအရာ၊ ကျမ်းရင်းစာသားမျှဖြင့် သိမှတ်ဖွယ် မပြည့်စုံသောအရာနှင့် အခြားသော မှာထားသင့်သည့်အရာတို့၌ ကျမ်းရင်းစာသား၏အောက်တွင် မှတ်ချက်များ သီးခြားရေးသား၍ ရှင်းပြထားပေသည်။ ယင်း မှတ်ချက်များအနက် အချို့မှာ ယုတ္တိသဘာဝ ကြောင်းကျိုးထောက်ဆလျက် ရှင်းလင်းတင်ပြချက်များဖြစ်၍ အချို့မှာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် မဟာဋီကာနှင့် အခြားသော ပါဠိတော် အဋ္ဌကထာ ဋီကာ-စသော ကျမ်းများမှ တိုက်ရိုက် ဘာသာပြန်ဆို၍ဖြစ်စေ၊ မှီးယူ၍ဖြစ်စေ ဖော်ပြထားချက်များဖြစ်ပေသည်။ သို့ဖြစ်ရာ ယင်း အောက်ခြေမှတ်ချက်များသည် စာရှုသူများ ဤကျမ်းကို နားလည်သဘောပေါက်ရေးတွင် အထောက်အကူ များစွာဖြစ်ပေလိမ့်မည်။ ထို့ပြင် ပါဠိတတ်ကျွမ်းသူတို့အဖို့သာ ကျေးဇူးများသည့် အချို့သော ပုဒ်ဖွင့် ပါဌ်ဖွင့်နှင့် ပါဠိသဒ္ဒါရေးတို့ကို ပါဠိမတတ်သူများ ဖတ်ရှုနေလျှင် အချိန်ကုန်၍ စိတ်ရှုပ်ရုံမျှသာ ရှိမည်ဖြစ်၍ ယင်းတို့ကိုမဖတ်ပဲ ကျော်သွားလိုက ကျော်သွားနိုင်ရန် အောက်ခြေမှတ်ချက်များဖြင့် ညွှန်ပြထားပေသည်။ ထို့ကြောင့် ယင်းအောက်ခြေမှတ်ချက်များသည် ဤကျမ်းကို ကြည့်ရှုလေ့လာသူတို့ မဖတ်လျှင်မဖြစ်သော ချန်လှပ်ထားလို့မရသည့် မှတ်ချက်များဖြစ်သည်-ဟုဆိုက မှားမည်မဟုတ်ပေ။ သို့ဖြစ်ရာ ထိုမှတ်ချက်များ၏ အရေးပါပုံကို သိရှိနိုင်ရန် ပုံစံအဖြစ် အနည်းငယ်မျှ ထုတ်ပြရလျှင် သင့်နိုးအံ့ထင်ပေသည်။ ပါဠိမတတ်ကျွမ်းသူတို့အတွက် အကျိုးမများသဖြင့် ကျော်ဖတ်သင့်သောအရာတို့၌ အောက်ခြေမှတ်ချက်များက ဤသို့ ညွှန်ပြထားပေသည်- “ဤလက်သည်းကွင်းအတွင်းရှိ မူရင်းပါဠိကို ဖော်ပြထားခြင်းမှာ နောက်၌ ဖွင့်ပြလတံ့သော အဖွင့်စကားများနှင့် တိုက်ဆိုင်ကြည့်နိုင်ရန်ဖြစ်သည်၊ ထိုပါဠိများကိုကျော်ပြီး ဖတ်သွားနိုင်ပါသည်။ နောက်၌လည်း ဤသို့သောပါဠိများကို ထုတ်ပြထားရာ၌ နည်းတူပင် ကျော်ဖတ်ပါ။” (နှာ-၅၁၊ အောက်ခြေမှတ်ချက် ၁) နှာ-၅၇ စသည်၌လည်း အလားတူမှာထားချက်များ ရှိပေသည်။) [ခု] အဓိပ္ပါယ်ဆက်စပ်ယူရမည့်စကားချင်း အလှမ်းဝေးနေရာ၌ စကားစပ်ပုံကို ဤသို့ ဖော်ပြထားပေသည်- “ဝန်ခံပါလျက်.. မေထုန်ကြီးသို့ မရောက်ငြားသော်လည်း.. ဆုပ်နယ်ပေးခြင်းကို သာယာလက်ခံ၏-ဟု စပ်ပါ။” (နှာ-၁၅၉၊ မှတ်-၁)။ မူရင်းပါဠိကို လက်သည်းကွင်းဖြင့် ထုတ်ပြရခြင်းအကြောင်းကို ဤသို့ရှင်းပြထား၏- “ဤလက်သည်းကွင်းအတွင်းရှိ မူရင်းပါဠိကို ထုတ်ပြထားခြင်းမှာ နောက်၌ပြလတံ့သော အဖွင့်နှင့် တိုက်ဆိုင်ကြည့်ရန်ဖြစ်သည်၊ နောက်၌လည်း လက်သည်းကွင်းအတွင်းရှိ မူရင်းပါဠိတို့ကို ထုတ်ပြထားခြင်းမှာ နည်းတူပင်ဖြစ်သည်။” (နှာ-၇၇၊ မှတ်-၂) (နှာ-၉၈ မှတ်-၁-ကိုလည်း ကြည့်။) မြန်မာပြန်ဆိုရာတွင် ပြန်ဆိုရိုးလမ်းဟောင်းသို့ မလိုက်ပဲ အသိရှင်းအောင် ပြန်ဆိုထားရာ၌ ဤသို့ ရှင်းပြထား၏—“ပွါးသောသံဝေဂရှိလျက်”ဟု အတိအကျပြန်လျှင် မပေါ်လွင် မပြတ်သားလှသောကြောင့် “သံဝေဂကို ပွါးစေလျက်”ဟု စကားအသုံးလဲလှယ်၍ ပြန်ထားသည်”။ (နှာ-၃၀၇၊ မှတ်-၄) (နှာ-၃၀၃၊ မှတ်-၁။ နှာ-၃၀၄၊ မှတ်-၁။ နှာ-၃၀၉၊ မှတ်-၁-စသည်တို့ကိုလည်းကြည့်) “ဒိသွာဝ-၏ အနက်ဖြစ်သည်။ ထိုတွင် တွာ-ပစ္စည်းသည် ပဓာနကြိယာနှင့် ကတ္တားမတူသောကြောင့် ဟိတ်နှင့် လက္ခဏအနက်တို့၌ ဖြစ်သင့်ရာတွင် ဤ၌ကား လက္ခဏအနက်၌သာလျှင် ဖြစ်သင့်၏၊ ထို့ကြောင့် မြင်လတ်သော်ပင်လျှင်-ဟု ပြန်သင့်ရာ၌ သာ၍ပေါ်လွင်စေရန် မြင်လတ်လျှင်ပင်-ဟု ပြန်သည်၊ မြင်ရုံမျှဖြင့်ပင်လျှင် လျင်စွာ နိမိတ်ဖြစ်ပေါ်သည်-ဟု သိစေ၏။” (နှာ-၅၃၄၊ မှတ်-၁)။ အနက်မှန်ရရေးအတွက် ခက်ခဲစွာ မြန်မာပြန်ဆိုရသော “ဥပဟတံ ခတံ” (ဝိသုဒ္ဓိ၁၊၅၄၊ ကြောင်း-၂၅)နှင့် “ယဒတ္ထိ ယံ ဘူတံ” (ဝိသုဒ္ဓိ၊၁၊၅၆၊ ကြောင်း-၁၁) ကဲ့သို့သော ပုဒ်များကို မြန်မာပြန်ဆိုရာ၌မူ ထိုထိုကျမ်းဂန်တို့နှင့် ညှိနှိုင်းတိုက်ဆိုင်လျက် ရှည်လျားသော အောက်ခြေမှတ်ချက်များဖြင့် ရှင်းပြထားပေသည်။ (နှာ-၁၇၇၊ မှတ်-၁-နှင့် နှာ-၄၉၈၊ မှတ် ၁-တို့ကို ကြည့်ပါ။) မြန်မာမပြန်ပဲ ပါဠိအတိုင်းထားမှသာ ပိုမိုသင့်လျော်မည်ဖြစ်၍ ပါဠိအတိုင်းထားရသော အရာတို့၌ ယင်းတို့၏ အဓိပ္ပါယ်ကို မှတ်ချက်တွင် ရှင်းပြထား [ခူ] ပေသည်။ “မိစ္ဆာ-မှားယွင်းသော + အာဇီဝ-အသက်မွေးမှု၊ မိစ္ဆာဇီဝ- မတရားသောနည်းလမ်းဖြင့် ပစ္စည်းရှာ၍ အသက်မွေးမှု” (နှာ-၅၂၊ မှတ် ၁) “ပါတိ-စောင့်ရှောက်သူကို+မောက္ခ-လွတ်စေတတ်သည်၊ ပါတိမောက္ခ- စောင့်ရှောက်သူကို လွတ်စေတတ်သောသီလ” (နှာ-၅၆၊ မှတ်-၁)။ ဋီကာအဖွင့်နှင့်အညီ ပြန်ဆိုထားသောအနက်မှတပါး အခြားသင့်လျော်သော အနက်တမျိုးကို ကြံဆပြန်ဆိုရာ၌ မှတ်ချက်ဖြင့် ဤသို့ ရှင်းပြထား၏- “ဤ၌ ပဌမအနက်သည် ဋီကာတို့၌ ဖွင့်ပြသောအနက်ဖြစ်သည် “(ယုတ်မာသော) အလိုသည် ကျေးဇူးမဲ့ပြုအပ်သော”ဟူသော ဒုတိယအနက်ကား ကျေးဇူးပြုခြင်းဟော ဥပကတ-ပုဒ်၏ ဆန့်ကျင်ဘက်အဖြစ်ဖြင့် ဖြစ်သင့်သော အနက်ဖြစ်သည်။ မှန်ပေ၏၊ ဥပကာရ-ကျေးဇူးပြုခြင်း, အပကာရ-ကျေးဇူးမဲ့ပြုခြင်းဟူသော ပုဒ်တို့ကဲ့သို့ ဥပကတ-ကျေးဇူးပြုအပ်သည်, အပကတ-ကျေးဇူးမဲ့ပြုအပ်သည်-ဟူသော ပုဒ်အနက်တို့သည် ဖြစ်သင့်ကုန်၏၊ ဤဣစ္ဆာပကတဿ-ဟူသော ပုဒ်၌ “အလိုက ကျေးဇူးမဲ့ပြုတတ်သည်” ဟူသည်မှာ မကောင်းပြုခြင်း အကျိုးမဲ့ပြုခြင်း နှိပ်စက်ခြင်းပင် ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့် အဋ္ဌကထာ၌ “ဥပဒ္ဒုတဿ-နှိပ်စက်အပ်သော”ဟု ထပ်ဆင့်၍ ဖွင့်ပြထားခဲ့ပေသည်။ ဋီကာတို့၌ကား ယင်းဥပဒ္ဒုတဿ-ပုဒ်ကို အာဇီဝဟူသော ဥပဒ္ဒဝေါဖြင့် နှိပ်စက်အပ်သော-ဟု ဖွင့်ပြထား၏။”(နှာ-၈၁၊ မှတ်-၃)(နှာ-၁၄၁၊ မှတ်-၂-စသည်တို့ကိုလည်း ကြည့်။) ရှိရင်းပါဌ်ဖြင့် သင့်လျော်သောအနက်ကို မရ၍ ဖြစ်သင့် ရှိသင့်သောပါဌ်ကို ကြံဆရာ၌ ဤသို့ ရှင်းပြထား၏- “ဤအနက်သည် ပေါရာဏေ-ဟု ရှိသောပါဌ်နှင့် ယင်း၏ အဖွင့်ဋီကာအားလျော်စွာ ပြန်အပ်သောအနက်ဖြစ်သည်။ ထိုအရဆိုလျှင် ပ-ဒု-တ-အရိယဝံသများသာလျှင် ပေါရာဏဖြစ်၍ စတုတ္ထအရိယဝံသသည် ပေါရာဏမဖြစ်သကဲ့သို့ ရှိ၏။ ထို့ကြောင့် ပေါရာဏေ-အရာ၌ ပုရိမေ-ဟု မူလပါဌ်ရင်း ရှိသင့်သည်ထင်၏။ ထိုသို့ ပါဌ်ရှိလျှင် ရှေးဖြစ်သော အရိယဝံသ အကျင့်သုံးပါးအပေါင်း-ဟူသော စကားနှင့် ၄-ခုမြောက်ဖြစ်သော အရိယဝံသ-ဟူသော စကားသည် ရှေးနောက်ညီညွတ်လျက် ရှိပေ၏။” (နှာ-၁၈၄၊ မှတ်-၁) (နှာ-၂၈၆၊ မှတ် ၁-စသည်ကိုလည်းကြည့်။) [ခေ] သင့်လျော်သောအနက်ကိုရနိုင်စေရန် မူကွဲများနှင့်ညှိနှိုင်း၍ ပုဒ်ကို သုတ်သင်ရာ၌ ဤသို့ရှင်းပြထား၏- “ဤအနက်သည် စတ္တာဠီသဝဿာနိ-ဟူသော သီဟိုဠ်မူကွဲအရ ပြန်ဆိုထားခြင်းဖြစ်သည်၊ အရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ ရဟန်းဝါမှာ ၄၄-ဝါမျှသာ ရှိသောကြောင့် ပဉ္စစတ္တာလီသဝဿာနိဟူသော ပါဌ်ကား မသင့်။” (နှာ-၁၃၃၊ မှတ်-၁) (နှာ-၇၇၊ မှတ်-၁-စသည်ကိုလည်းကြည့်။) ယခုလက်ရှိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာအချို့မူ၌ လိုနေသောပုဒ်ကို မှတ်ချက်တွင် ညွှန်ပြထားပုံမှာ- “ဤအရာဝယ် ဝိသုဒ္ဓိမဂ် ယခုလက်ရှိစာကိုယ်အချို့၌ ခန္တိယာ-ပုဒ် လိုနေ၏။ သို့သော် ဋီကာ၌ ခန္တိယာတိ နိဇ္ဈာနက္ခန္တိယာ-ဟု ဖွင့်ပြထားသောကြောင့် ထိုပုဒ် မုချပင်ရှိရမည်။ မိမိအလိုသက်သက်ဖြင့် လက်ခံလျှင်ဖြစ်စေ၊ ဒါယကာတို့ကိုငဲ့သဖြင့် သုံးဆောင်ရန်လက်ခံလျှင်ဖြစ်စေ ထိုသာယာလက်ခံသောခဏ၌ ဤပံ့သကူဓုတင်ပျက်သည်-ဟု ဆိုလို၏။ မိမိသုံးဆောင်ရန် မရည်ရွယ်ပဲ ဒါယကာတို့ကိုငဲ့သဖြင့် သူတပါးအား တဆင့်လှူရန်ရည်၍ လက်ခံလျှင် ဤဓုတင်မပျက်ဟု စူဠဋီကာ၌ဆိုကြောင်း ပြည်မူ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နိဿယ၌ ထုတ်ပြထား၏။” (နှာ-၂၀၅၊ မှတ်-၁) လိုနေသော ဝါကျကိုလည်း ဤသို့ ညွှန်ပြထား၏- “ဤလက်သည်းကွင်းအတွင်းရှိ စကားသည် ပါဠိမှု၌ လိုနေသောကြောင့် ဖြည့်စွက်ပြသောစကားဖြစ်သည်။ ဤစကားမရှိလျှင် သို့သော်လည်း-အစချီသော နောက် ဂရဟာဝါကျ၌ အနက်အဓိပ္ပါယ် ချောအောင်ယူ၍ မဖြစ်နိုင်။ ထို့ကြောင့် ပါဠိ၌လည်း ဤအရာတွင် “ဧတာနိ စ ပဉ္စင်္ဂါနိ ကိဉ္စာပိ ပကတိစိတ္တက္ခဏေပိ ဥပစာရက္ခဏေပိ အတ္ထိ”ဟု အပြည့်အစုံပင်ရှိသင့်၏။ ပါဠိပညာရှင်တို့ အထူးသတိပြုကြပါကုန်။” (နှာ-၄၅၄၊ မှတ်-၁) အချို့နေရာ၌ မြန်မာပြန်ထားသော စကားတလုံး သို့မဟုတ် စကားတခွန်း၏ အဓိပ္ပါယ်ကို မှတ်ချက်၌ ဤသို့ ရှင်းပြထား၏- “ရောဂါကို သုံးသပ်လျက်”ဟူသည်ကား ရောဂါဖြစ်၍ ဖြစ်သောဝေဒနာကို၎င်း၊ ဝါ၊ ရောဂါဟူသော ဝေဒနာကို၎င်း, ဝေဒနာကို ပဓာနပြုသဖြင့် ကြွင်းသော နာမ်တရားတို့ကို၎င်း, ရုပ်တရားတို့ကို၎င်း သိမ်းဆည်း၍ ဝိပဿနာရှုလျက် (ဟု ဆိုလို၏)။ (ဋီကာ) ဤအဋ္ဌကထာ ဋီကာစကားတို့ဖြင့် ရောဂါဟုဆိုအပ်သော ဒုက္ခဝေဒနာကိုရှုလျက် အရဟတ္တဖိုလ် [ခဲ] တိုင်အောင် ရနိုင်ကြောင်းကို မြဲမြံစွာ မှတ်သားအပ်၏။” (နှာ-၁၅၁၊ မှတ်-၁) “ဥပ-အပ္ပနာဈာန်၏ အနီး၌ + စာရ-ဖြစ်သော + သမာဓိ-စိတ်တည်ကြည်ခြင်း- ဥပစာရသမာဓိ- အပ္ပနာဈာန်၏ အနီးဖြစ်သော စိတ်တည်ကြည်ခြင်း။ ဗုဒ္ဓါနုဿတိအစ ဓာတုဝဝတ္ထာန်အဆုံးရှိသော အထက်ပါ ကမ္မဋ္ဌာန်း ၁၀-ပါးတို့၌ဖြစ်သော သမာဓိသည် အပ္ပနာဈာန်၏အနီး၌ မဖြစ်ငြားသော်လည်း နီဝရဏတို့ကို ကင်းစေခြင်းအားဖြင့် အပ္ပနာဈာန်၏အနီး၌ဖြစ်သော ဥပစာရသမာဓိနှင့် တူသောကြောင့် ဥပစာရသမာဓိမည်ပေသည်။ (သာဓကကို အလိုရှိလျှင် မဟာဋီကာ ပဌမတွဲ ၄၃၆-၌ကြည့်ပါ)။ တနည်းကား- ဗုဒ္ဓါနုဿတိ စသည်ကို ပွါးနေစဉ် ဖြစ်ပေါ်လာသော ပီတိစသည်ကို ဝိပဿနာရှု၍ အရိယာမဂ် အပ္ပနာသမာဓိသို့ရောက်နိုင်၏၊ ထိုသို့ဖြစ်လျှင် မဂ်အပ္ပနာသမာဓိ၏အနီး၌ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုနိုင်၏။ ထို့ကြောင့် ဥပစာရသမာဓိမည်သည်-ဟူ၍လည်း ဆိုသင့်၏။” (နှာ ၂၇၁၊ မှတ်-၁) ဤအတူပင် ဆဝါလာတမိဝ- သူသေကောင်ဖုတ်သော ထင်းကုလားကဲ့သို့ ဟူသောစကား၏ အဓိပ္ပါယ်ကို နှာ-၁၆၇၊ မှတ်-၂-၌၊ တက္ကဟတ-ကြံစည်မှုဖြင့် ထုနှက်သလို နှလုံးသွင်းခြင်းဟူသော စကား၏ အဓိပ္ပါယ်ကို နှာ-၃၇၁၊ မှတ်-၁-၌၊ ဧကာဝဇ္ဇနဝီထိ နာနာဝဇ္ဇနဝီထိတို့၏ အဓိပ္ပါယ်ကို နှာ-၄၂၃၊ မှတ်-၄-နှင့် ၄၂၄-မှတ်-၁-တို့၌၊ ယေဝါပနက၏ အဓိပ္ပါယ်ကို နှာ-၅၀ဝ၊ မှတ်-၁-၌၊ ဧကောဒိ-၏အဓိပ္ပါယ်ကို နှာ-၄၈၄၊ မှတ်-၁-၌ ကြည့်ရှုနိုင်ပါသည်။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ (ပ၊ နှာ-၁၃၇၊ ကြောင်း-၁၃)၌ ပေဋကေ ဝုတ္တံ- ပေဋကမည်သောကျမ်း၌ မိန့်ဆိုထားပေသည်-ဟု ဆိုထားရာ ယင်းပေဋကကျမ်းဟူသည် မည်သည့်ကျမ်းဖြစ်သင့်ကြောင်းကို ဤသို့ စိစစ်ထား၏- “အရှင်မဟာကစ္စည်းထေရ်ဟောထားသော ပိဋကတ်သုံးပုံတို့၏ အဖွင့်ကျမ်းသည် ပေဋကမည်၏၊ ထိုပေဋကကျမ်း၌-ဟု ဋီကာ၌ ဖွင့်ပြထား၏။ ဤအလိုအားဖြင့် အရှင်မဟာကစ္စည်းထေရ် ဟောထားသောကျမ်း-ဟု ထင်ရှားနေသော နေတ္တိကျမ်းနှင့် ပေဋကောပဒေသကျမ်းတို့တွင် တခုခုကို ပေဋက-ခေါ်သည်ဟု ယူသင့်ပေ၏။ သို့သော် ဝိမတိဝိနောဒနီမည်သော ဝိနည်းဋီကာ (နှာ-၇၂)၌ ပေဋကကျမ်း၌ဟူသည်ကား မဟာကစ္စည်းထေရ် ပြုစီရင်ထားသော နေတ္တိကျမ်းနည်းသို့ အစဉ်လိုက်သောကျမ်းပေတည်း။ ပေဋကမည်ပုံကို ဆက်၍ပြအံ့၊ ထိုကျမ်းသည် ပိဋကသုံးပုံတို့၏ အဖွင့်ကျမ်းဖြစ်သောကြောင့် ယင်းကို ပေဋကကျမ်းဟုခေါ်ဆိုခဲ့ [ခေါ] ပေသည်။ ထိုပေဋကကျမ်း၌ ဤကား ပေဋကေ-ပုဒ်၏ အနက်ဖြစ်သည်-ဟု ဖွင့်ပြထား၏။ ထိုအလိုအားဖြင့် ပေဋကောပဒေသကျမ်းကို ပေဋကကျမ်းခေါ်သည်ဟု သိအပ်ပေသည်။ သို့သော်လည်း “သမာဓိသည် ကာမစ္ဆန္ဒ၏ ဆန့်ကျင်ဖက်တည်း ။ပ။ ဝိစာရသည် ဝိစိကိစ္ဆာ၏ ဆန့်ကျင်ဖက်တည်း”ဟူသော ထိုသာဓကစကားကို ယခုလက်ရှိ နေတ္တိကျမ်း ပေဋကောပဒေသကျမ်းတို့၌ မတွေ့ရ။” (နှာ-၄၃၆၊ မှတ်-၂) အချို့နေရာ၌ ပါဠိစကားလုံးကို မြန်မာစကားလုံးနှင့်လဲလှယ်ပြန်ဆိုလိုက်ကာမျှဖြင့် ဘာသာပြန်ဆိုသူ၏တာဝန် မကျေပြွန်တတ်သေးပေ၊ အသင့်လျော်ဆုံးဟု ယူဆကာ ရွေးချယ်ပြန်ဆိုထားသော မြန်မာစကားသည်ပင် မူရင်းပါဠိစကား၏ ဆိုလိုရင်းအဓိပ္ပါယ်ကို အတိအကျလိုက်မမှီပဲ ရှိတတ်သေး၏။ ယင်းသို့သောအရာ၌ ထိုမြန်မာစကားကို မည်သည့်အနက်အဓိပ္ပါယ်ဖြင့် ဘာသာပြန်ဆိုသူ သုံးနှုန်းကြောင်းကို ရှင်းပြရန် တာဝန်ရှိနေသေး၏။ ဤမြန်မာပြန်ကျမ်း၌ အဆိုပါတာဝန်မျိုးကိုလည်း ကျေပြွန်အောင် ဤသို့ ထမ်းဆောင်ထားပေသည်- “ဤ၌ လှုပ်ရှားခြင်း-ဟူသည်မှာ ပျံ့လွင့်ခြင်း မတည်ငြိမ်ခြင်းကို ဆိုလိုသည်မဟုတ်၊ ထိုင်းမှိုင်းတွန့်ဆုတ်ခြင်း၏ ဆန့်ကျင်ဖက် တက်တက်ကြွကြွ လှုပ်လှုပ်ရွရွ သန်သန်စွမ်းစွမ်း ဖြစ်ခြင်းကိုသာ ဆိုလိုပေသည်။ ထို့ကြောင့် သာရတ္ထဒီပနီဋီကာ (ပဌမ၊နှာ-၃၆၀)၌ ဤသို့ ပြဆိုထား၏- “ဤအရာ၌ ဝိတက်၏ ဝိပ္ဖါရ လှုပ်ရှားခြင်းမည်သည်မှာ ထိုင်းမှိုင်းခြင်းထိနမိဒ္ဓ၏ ဆန့်ကျင်ဖက်ဖြစ်၍ အာရုံ၌မတွန့်ဆုတ်ခြင်း မကျုံ့ခြင်းပေတည်း။ သို့သော် ယင်း မတွန့်ဆုတ်ခြင်း မကျုံ့ခြင်းသည် အာရုံသို့ တင်ပေးခြင်းသဘောအားဖြင့် လှုပ်ရှားသည်နှင့် တူပေ၏။ ထို့ကြောင့် ရည်ရွယ်ချက်အားဖြင့် စိတ်၏ လှုပ်ရှားခြင်းသဘောဟု ဆိုပေသည်။” (နှာ-၄၄၁၊ မှတ်-၁) စာရှုသူတို့ သိသင့်သိထိုက်သော မှတ်သားဖွယ်ရာ ဗဟုသုတများကိုလည်း မှတ်ချက်တွင် ဤသို့ ဖော်ပြထား၏။ “သမသီသီ ရဟန္တာဟူသည်ကား (ဤအရာ၌) ဝဋ်၏ဦးခေါင်း ဇီဝိတိန္ဒြေနှင့် ကိလေသာ၏ဦးခေါင်း အဝိဇ္ဇာ၏ တပြိုင်နက်ကဲ့သို့ အညီအမျှ ကုန်ခန်းပြတ်စဲသွားသော ရဟန္တာပေတည်း။ ချဲ့၍ပြဦးအံ့၊ အကြင်ပုဂ္ဂိုလ်အား ကိလေသာ၏ ဦးခေါင်းဖြစ်သော အဝိဇ္ဇာကို မဂ်လေးပါးအစဉ်ဖြင့် အရဟတ္တမဂ်က ကုန်စေ၏၊ ထို့နောင် ၁၉-ကြိမ်မြောက် ပစ္စဝေက္ခဏာ [ခေါ်] ဉာဏ်၌တည်၍ ဘဝင်သို့ သက်လတ်သော် ဝဋ်၏ဦးခေါင်းဖြစ်သော ဇီဝိတိန္ဒြေကို စုတိစိတ်က ကုန်စေ၏၊ ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကို (ကိလေသာ၏ဦးခေါင်းကို ကုန်စေသော ပစ္စဝေက္ခဏာနှင့်တကွ မဂ္ဂဝီထိဝါရနှင့် ဝဋ်၏ဦးခေါင်းကို ကုန်စေသော စုတိစိတ်ဝါရဟူသော) ဝါရနှစ်ခု တူညီသည်၏အဖြစ်ကြောင့် သမသီသီဟူ၍ ဆိုအပ်၏။ ထိုမထေရ်သည်လည်း ထိုအခြင်းအရာဖြင့် ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူလေ၏။ ထို့ကြောင့် “သမသီသီမည်သော ရဟန္တာဖြစ်၍ ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူသတတ်”ဟု မိန့်ဆိုပေသည်။ (ဋီကာ) ဤဋီကာ၌ ၁၉-ခုမြောက် ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်ဟူသော စကားသည် အောက်မဂ်တို့၏ အခြားမဲ့၌ဖြစ်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်၁၅-ခုပါ ပေါင်း၍ဆိုသော စကားဖြစ်သည်။” (နှာ-၁၇၊ မှတ်-၁) ဤအတူပင် နဂရပရိက္ခာရမြို့၏ အရံအတားတို့ကို နှာ-၁၁၁၊ မှတ်-၂-၌၊ နီဝရဏသဘောရှိသော ဒေါသ ရှိ,မရှိကို နှာ-၅၁၇၊ မှတ်-၂-၌၊ သမထကမ္မဋ္ဌာန်း အာရုံ ၃၈-ပါးယူပုံကို နှာ-၅၄၀၊ မှတ်-၂-၌၊ မောနေယျအကျင့်ကို နှာ-၂၉၂၊ မှတ် ၂-၌၊ တုဝဋ္ဋကအကျင့်ကို နှာ-၂၉၃၊ မှတ်-၁-၌ ကြည့်ရှုနိုင်ပါသည်။ သမယန္တရကျမ်းများမှ အယူအဆတို့ကို ဖော်ပြသင့်သော အရာတို့၌ ယင်းတို့ကို ဤသို့ဖော်ပြထားပေသည်- “ဤ၌ ပမာဏဟူသော စကားသည် လောကီကျမ်းဆရာတို့ အလေးအမြတ်ပြုသောစကား ဖြစ်ပေသည်။ မှန်ပေ၏။ နျာယကျမ်း၌ မှန်စွာ သိမြင် ဆုံးဖြတ်နိုင်ခြင်း၏ အကြောင်းဖြစ်သော ဤပမာဏကို (၁) ပစ္စက္ခ- မျက်မြင်ကိုယ်တွေ့ ဖြစ်ခြင်း၊ (၂) အနုမိတိ-အနုမာန-မျက်မြင်နှင့်နှိုင်းဆခြင်း၊ (၃) ဥပမာန-ပုံတူဥပမာ၊ (၄) သဒ္ဒ-ခိုင်လုံသော ကျမ်းဂန်အဆိုစသော စကားဟူ၍ ၄-ပါး ပြဆိုထားလေသည်၊ ဤအရာ၌ ထိုလေးပါးတို့တွင် စတုတ္ထ ၄-နံပါတ်အရ ခိုင်လုံသော ကျမ်းဂန်စကားဟု ဆိုလို၏။ (နှာ-၂၃၂၊မှတ်-၁)။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာက အပေါင်းသင်္ချာမျှကိုသာ ဖော်ပြ၍ အစိတ်သင်္ချေယျသရုပ်ကို ထုတ်မပြသောအရာတို့၌ ဤမြန်မာပြန်ကျမ်း၏ မှတ်ချက်များက ဤသို့ ထုတ်ပြထားပေသည်။ “ကထာဝတ္ထု ၁၀-ပါးဟူသည်ကား (၁) အပိစ္ဆာကထာ- အလိုနည်းခြင်းနှင့်စပ်သော စကား၊ (၂) သန္တောသကထာ-ရောင့်ရဲလွယ်ခြင်းနှင့်စပ်သော စကား၊ (၃) ပဝိဝေကကထာ-ဆိတ်ငြိမ်ခြင်းနှင့်စပ်သော စကား၊ (၄) အသံသဂ္ဂကထာ-မငြိတွယ်ခြင်းနှင့်စပ်သော စကား၊ (၅) ဝီရိယာရမ္ဘကထာ-တင်းတင်းရင်းရင်း အားထုတ်ခြင်းနှင့်စပ်သော စကား၊ (၆) သီလ [ခံ] ကထာ-သီလနှင့်စပ်သော စကား၊ (၇) သမာဓိကထာ-သမာဓိနှင့်စပ်သော စကား၊ (၈) ပညာကထာ-ပညာနှင့် စပ်သောစကား၊ (၉) ဝိမုတ္တိကထာ- အရိယဖိုလ်နှင့်စပ်သော စကား၊ (၁၀) ဝိမုတ္တိဉာဏဒဿနကထာ-ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်နှင့်စပ်သော စကား-ဟူသော ဤ၁၀-ပါးပင် ဖြစ်သည်။ ၃၂-ပါးသော တိရစ္ဆာနကထာတို့ကိုကြဉ်၍ ဤကထာဝတ္ထု ၁၀-ပါးတို့ကို ပြောလေ့ရှိသည်-ဟု ဆိုလို၏။” (နှာ-၆၆၊ မှတ်-၁)(နှာ ၃၂၀၊ မှတ်-၁၊ နှာ-၃၈၈၊ မှတ်-၄။ နှာ-၄၀၇၊ မှတ်-၁၊ နှာ-၄၉၄၊ မှတ်-၁ စသည်တို့ကိုလည်း ကြည့်)။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ၌ အမည်မျှကိုသာ ညွှန်းထားသော ဝတ္ထုတို့၏ အကျယ်ကိုလည်း မှတ်ချက်များ၌ ဖော်ပြထားပေသည်။ ယင်းတို့မှာ နှာ-၉၁၊ မှတ်-၁၌ တေလကန္ဒရိကဝတ္ထု၊ နှာ-၁၃၄၊ မှတ်-၁ ၌ မဟာတိဿမထေရ်ဝတ္ထု၊ နှာ-၁၉၇၊ မှတ်-၁-၌ ဓုတင်ဆောင်ဂုဏ်နှင့်စပ်၍ အလိုနည်းခြင်းဝတ္ထု စသည်တို့ ဖြစ်ပေသည်။ ခေတ်လူတို့အနေဖြင့် စဉ်းစားဝေဘန်ဖွယ်ရှိသော အချက်တို့ကိုလည်း ဤသို့ ရှင်းပြထားပေသည်။ “ဟင်္သာတို့ လ,နေအထံ သွားကြသည်-ဟူသော ဤစကားကို ယခုခေတ်လူအချို့က စဉ်းစားဝေဘန်ဖွယ် ရှိ၏။ အကြောင်းမူကား- ယခုခေတ် အာကာသစူးစမ်းရေး သိပ္ပံပညာရှင်တို့က ကမ္ဘာမြေနှင့်လ မိုင်ပေါင်း ၂၄၀,ဝဝဝ(နှစ်သိန်းလေးသောင်း)ခန့် ကွာဝေးသည်-ဟူ၍၎င်း၊ ကမ္ဘာမြေနှင့်နေ မိုင်ပေါင်း၉၂,၈၉၇,ဝဝဝ (ကိုးကုဋေနှစ်သန်းရှစ်သိန်းကိုးသောင်းခုနစ်ထောင်)ခန့် ကွာသည်-ဟူ၍၎င်း ခိုင်လုံသော အထောက်အထားများနှင့်တကွ ပြောဆိုကြ၏။ ထိုအဆိုကို ယခုခေတ် ပညာရှိအများက လက်ခံကြ၏။ ထို့ပြင် အမေရိကတိုက် ဖလော်ရီဒါကျွန်းဆွယ် ကနေဒီအငူမှ (၁၆-၇-၆၉)ရက်၌ အလွန်မြန်သော ဒုံးပျံအဆင့်ဆင့်နှင့် အာကာသယာဉ်တို့ဖြင့် လ,သို့ တက်သွားကြရာ ၄-ရက်ခန့်ကြာမှ ရောက်သည်၊ လ,ပေါ်၌ (၂၁)နာရီကျော် စူးစမ်းလေ့လာခဲ့ပြီးနောက် ပြန်လာကြရာ (၂၄-၇-၆၉)ရက်၌ ကမ္ဘာ့မြေပြင် ပစိဖိတ်သမုဒ္ဒရာထဲသို့ ချောမောစွာ ပြန်ရောက်ကြသည်။ ထိုသို့ သွားကြပုံ ရောက်ကြပုံ လ,ပေါ်၌ လေ့လာနေကြပုံ ပြန်လည်ရောက်ကြပုံများကို အချို့က မျက်မြင်ဖြစ်၍ အချို့က တဆင့်ကြားဖြင့် အများပင် လက်ခံအသိအမှတ်ပြုထားကြ၏။ လ,သို့သွားသော အဆိုပါ ဒုံးပျံယာဉ်တို့၏ အမြန်နှုန်းဖြင့် နေ့သို့သွားလျှင် ရက်ပေါင်း [ခါး] တထောင့်ငါးရာကျော်ကြာမှ နေ,သို့ ရောက်ဖွယ်ရှိ၏။ ဤသို့သော အကြောင်းများကြောင့် ယခုခေတ် လူအချို့က အဆိုပါစကားကို စဉ်းစားဝေဘန်ဖွယ် ရှိနေပေသည်။ သို့သော် ယောနိသော မနသိကာရဖြင့် သင့်လျော်အောင်ယူလိုလျှင် “ထိုရှေးခေတ်အခါက အိန္ဒိယနှင့် သီဟိုဠ်နိုင်ငံတို့၌ ပျံနှံ့ထင်ရှား၍ အများက အသိအမှတ်ပြုလျက် လက်ခံထားသော ပုံပြင်မှယူ၍ နားလည်လွယ်စေရန် ဤအရာ၌ ဥပမာအဖြစ် ပြထားသည်” ဟူ၍သော်၎င်း၊ “ဟင်္သာတို့က လ,နေ-တို့အထံရောက်အောင် ပျံတက်နိုင်သည်ကို မဆိုလို၊ သူတို့၏အားကို စမ်းသောအားဖြင့် လ,နေ-တို့ဆီသို့ အားစွမ်းရှိသမျှ ပျံတက်စမ်းကြသည်ကိုသာ ဆိုလိုသည်” ဟူ၍သော်၎င်း ယူရာ၏။” (နှာ-၄၇၂၊ မှတ်-၁) (နှာ-၅၂၅၊ မှတ်-၁- စသည်ကိုလည်း ကြည့်ပါ)။ ဤမျှဖြင့် ဤကျမ်းကို ကြည့်ရှုသူများ အပြည့်အစုံနီးပါး နားလည်သဘောပေါက်စေရန် မည်မျှ ကြိုးစားပြန်ဆိုထားကြောင်းကို စာရှုသူများ ရိပ်စားမိလောက်ပေပြီ။ ယင်းသို့ ပြန်ဆိုရာတွင် ပြည်ဆရာတော်ဘုရားကြီး၏ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာနိဿယမှလည်း အထောက်အကူများစွာ ရရှိကြောင်း ဖော်ပြလိုပါသည်။ သို့စင်မျှ စွမ်းအားထုတ်၍ ပြန်ဆိုထားသော ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်မြန်မာပြန်ကျမ်းကို စာရှုသူများ အထိုက်အလျောက် နားလည်သဘောပေါက်ကာ ဤကျမ်း၌ဖော်ပြထားသည့် သီလ သမာဓိ ပညာနှင့်ပတ်သက်သော အကျင့်လမ်းမှန်တို့ကို ဘေးကင်းရန်ကွာ ကျန်းမာချမ်းသာစွာဖြင့် လိုက်နာကျင့်ကြံနိုင်ကြ၍ ဆင်းရဲဟူသမျှ လုံးဝငြိမ်းအေးရာ အမြတ်ဆုံးချမ်းသာကို မျက်မှောက်ထင်ထင် သိမြင်ခံစားနိုင်ကြပါစေရန် ရည်သန်မျှော်လင့်ပါသည်။ အရှင်ဇနကာဘိဝံသ (တောင်တွင်းကြီး)

Visuddhimagga nidānakathā

ဝိသုဒ္ဓိမဂ်-နိဒါန်း

Visuddhimaggo [Pg.1] nāmāyaṃ gantho piṭakattayasārabhūto sakalaloke paṭipattidīpakaganthānaṃ aggo hoti seṭṭho pamukho pāmokkho uttamo pavaro cāti viññūhi pasattho. Tattha hi saṅgītittayārūḷhassa tepiṭakabuddhavacanassa atthaṃ saṃkhipitvā sikkhattayasaṅgahitaṃ brahmacariyaṃ paripuṇṇaṃ pakāsitaṃ suvisadañca. Evaṃ pasatthassetassa visuddhimaggassa nidānakathāyapi bhavitabbameva. Tasmādāni tampakāsanatthamidaṃ pañhakammaṃ vuccati –

နိဒါန်း ရှိသင့်ခြင်း ဝိသုဒ္ဓိမဂ်မည်သော ဤကျမ်းသည် ပိဋကသုံးပုံ၏ အနှစ်သာရ ဖြစ်ပေသည်။ တကမ္ဘာလုံးရှိ ပဋိပတ်ကျမ်းတို့တွင် အထက်တန်းအကျဆုံး ချီးမွမ်းဖွယ် အကောင်းဆုံးလည်း ဖြစ်ပေသည်။ ရှေ့သွားခေါင်းဆောင် အကြီးအမှူးသဖွယ်လည်း ဖြစ်ပေသည်၊ အကောင်းဆုံး အမြတ်ဆုံးလည်း ဖြစ်ပေသည်ဟု ပညာရှိတို့က ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းကို ချီးကျူးကြ၏၊ ချီးကျူးသည့်အတိုင်းလည်း မှန်ပါပေသည်၊ ထိုဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်း၌ သံဂါယနာသုံးတန် တင်ထားသော ပိဋကသုံးပုံဟူသော ဘုရားစကားတော်၏အနက်ကို အကျဉ်းချုံး၍ သိက္ခာသုံးပါးဖြင့် ရေတွက်အပ်သော အကျင့်မြတ်ကို အပြည့်အစုံ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်စွာ ဖော်ပြထားပေ၏။ ဤသို့ ချီးမွမ်းအပ် ချီးမွမ်းထိုက်လှသော ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းမှာ အကြောင်းအရာကိုပြဆိုသော နိဒါန်းလည်း ရှိသင့်ရှိထိုက်လှပေသည်။ သို့ဖြစ်၍ ယခုအခါ ထိုနိဒါန်းကိုပြရန်အတွက် အောက်ပါမေးခွန်းများကို ထုတ်ဆိုအပ်ပေသည်။

‘‘So panesa visuddhimaggo kena kato, kadā kato, kattha kato, kasmā kato, kimatthaṃ kato, kiṃ nissāya kato, kena pakārena kato, kissa sakalaloke patthaṭo’’ti.

(က) ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းကို အဘယ်ပုဂ္ဂိုလ် စီရင်ခဲ့သနည်း။ (ခ) အဘယ်ကာလက စီရင်ခဲ့သနည်း။ (ဂ) အဘယ်နိုင်ငံ အရပ်ဒေသ၌ စီရင်သနည်း။ (ဃ) အဘယ်အကြောင်းကြောင့် စီရင်သနည်း။ (င) အဘယ်အကျိုးငှါ စီရင်သနည်း။ [ဂီ] (စ) အဘယ်ကျမ်းကို အမှီပြု၍ စီရင်သနည်း။ (ဆ) အဘယ်သို့သော အပြားအားဖြင့် စီရင်သနည်း။ (ဇ) ထိုဝိသုဒ္ဓိမဂ်သည် အဘယ်အကြောင်းကြောင့် တကမ္ဘာလုံး၌ ပျံ့နှံ့ပါသနည်း။

Tattha kena katoti ācariyabuddhaghosattheravarena tepiṭakasaṅgahaṭṭhakathākārena kato.

ထိုတွင် (က) အဘယ်ပုဂ္ဂိုလ် စီရင်ခဲ့သနည်းဟူသော မေးခွန်း၌ ပိဋကသုံးပုံ၏ သင်္ဂဟအဋ္ဌကထာခေါ် ယခု လက်ရှိ အဋ္ဌကထာတို့ကို စီရင်တော်မူသော အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်မြတ် စီရင်တော်မူခဲ့ပေသည်။

Kadā katoti amhākaṃ bhagavato sammāsambuddhassa sakalalokanāthassa parinibbutikālato pacchā dasame vassasatake (973 -buddhavasse) kato.

(ခ) အဘယ်ကာလက စီရင်ခဲ့သနည်းဟူသော မေးခွန်း၌ တလောကလုံး၏ ကိုးကွယ်ရာအစစ် ဖြစ်တော်မူသော ဘုန်းတော်ကြီးသော ငါတို့၏ သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓ မြတ်စွာဘုရားသခင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူပြီးနောက် တဆယ်ရာစုနှစ်အတွင်း (သာသနာနှစ် ၉၇၃-ခုနှစ်)က စီရင်တော်မူခဲ့သည်။

Kattha katoti sīhaḷadīpe anurādhapure mahāvihāre kato.

(ဂ) အဘယ်နိုင်ငံအရပ်ဒေသ၌ စီရင်သနည်းဟူသော မေးခွန်း၌ သီဟိုဠ်ကျွန်း အနုရာဓမြို့ မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်၌ စီရင်တော်မူသည်။

Kasmā katoti visuddhikāmānaṃ sādhujanānaṃ tadadhigamupāyaṃ sammāpaṭipattinayaṃ ñāpetukāmatāsaṅkhātena attano ajjhāsayena sañcoditattā, saṅghapālattherena ca ajjhesitattā kato.

(ဃ) အဘယ်အကြောင်းကြောင့် စီရင်သနည်းဟူသော မေးခွန်း၌ စင်ကြယ်သောနိဗ္ဗာန်ကို အလိုရှိကုန်သော သူတော်ကောင်းတို့အား ထိုနိဗ္ဗာန်ကို ရ‌ကြောင်းဖြစ်သော အကျင့်ပဋိပတ် နည်းလမ်းမှန်ကို သိစေလိုခြင်းဟူသော မိမိ၏ အလိုအဇ္စျာသယက တိုက်တွန်းနှိုးဆော်သောကြောင့်၎င်း၊ အရှင်သံဃပါလမထေရ်က တောင်းပန် တိုက်တွန်းသောကြောင့်၎င်း စီရင်တော်မူပေသည်။

Ettha pana ṭhatvā ācariyabuddhaghosattherassa uppatti kathetabbā, sā ca mahāvaṃse (cūḷavaṃsotipi voharite dutiyabhāge) sattatiṃsamaparicchede pannarasādhikadvisatagāthāto (37, 215) paṭṭhāya bāttiṃsāya gāthāhi pakāsitāyeva. Kathaṃ? –

ဤအရာ၌ ရပ်တန့်၍ အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်၏ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိကို ပြဆိုသင့်၏၊ ထိုအဋ္ဌုပ္ပတ္တိမှာလည်း စူဠဝံသဟူ၍လည်းခေါ်သော မဟာဝံသကျမ်း ဒုတိယတွဲ၁ သုံးဆယ့်ခုနစ်ခုမြောက်အပိုင်း၂၁၅-ဂါထာမှစ၍ ၃၂-ဂါထာတို့ဖြင့် ဖော်ပြထားပြီး ရှိလေပြီ။ အဘယ်သို့နည်းဟူမူ-

Mahāvaṃsa-buddhaghosakathā

[ဂု] မဟာဝံသကျမ်းလာ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသအကြောင်း

215.

၂၁၅။

Bodhimaṇḍasamīpamhi, [Pg.2] jāto brāhmaṇamāṇavo;

Vijjā-sippa-kalā-vedī, tīsu vedesu pāragū.

ဗောဓိမဏ္ဍိုင်အနီး (ဗုဒ္ဓဂယာ) အရပ်ဒေသဖွား ပုဏ္ဏားလုလင်တဦးသည် ဝိဇ္ဇာခေါ်သောပညာ, သိပ္ပခေါ်သောအတတ်, ကလာခေါ်သော သီဆိုခြင်း တီးမှုတ်ခြင်းစသော ၆၄-ပါးသော အတတ်တို့ကို တတ်သိ၍ ဗေဒင်သုံးပုံတို့၌ ပါရဂူမြောက် ပေါက်ရောက်တတ်သိပေ၏။

216.

၂၁၆။

Sammā viññātasamayo, sabbavādavisārado;

Vādatthī jambudīpamhi, āhiṇḍanto pavādiko.

အယူဝါဒ အမျိုးမျိုးတို့ကို ကောင်းစွာတတ်သိ၍ အလုံးစုံသော အယူဝါဒတို့၌ ရဲရင့်ပေ၏၊ (ထိုလုလင်သည်) အခြေအတင်ဝါဒ ပြောဆိုခြင်းဖြင့် လိုလားသည်ဖြစ်၍ ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်း (အိန္ဒိယနိုင်ငံ)၌ လှည့်လည်ကာ ဝါဒပြိုင်ဆိုင် ပြောဆိုနေလေသည်။

217.

၂၁၇။

Vihārameka’māgamma, rattiṃ pātañjalīmataṃ;

Parivatteti sampuṇṇa-padaṃ suparimaṇḍalaṃ.

(သူသည်) ကျောင်းတိုက်တခုသို့ ရောက်သောအခါ ညဉ့်အချိန်၌ ပုဒ်ပါဌ်အပြည့်အစုံ အသံအနေအထား ညီညွတ်စွာနှင့် ပတဉ္ဇလိ၏ အယူဝါဒကျမ်းကို ရွတ်ဖတ်သရဇ္ဈာယ်လေ၏။

218.

၂၁၈။

Tattheko revato nāma, mahāthero vijāniya;

‘‘Mahāpañño ayaṃ satto, dametuṃ vaṭṭatī’’ti, so.

ထိုကျောင်းတိုက်၌ (သီတင်းသုံးသော) အရှင်ရေဝတ အမည်ရှိသော မထရ်ကြီးတပါးသည် “ဤသူကား ပညာကြီး၏၊ ဆုံးမသွန်သင်ရန် သင့်လျော်ထိုက်တန်၏”ဟု သိတော်မူ၍ ထိုမထေရ်ကြီးက-

219.

၂၁၉။

‘‘Ko nu gadrabharāvena, viravanto’’ti abravi;

‘‘Gadrabhānaṃ rave atthaṃ, kiṃ jānāsī’’ti āha taṃ.

“မြည်း၏အသံဖြင့် မြည်နေသောသူကား အဘယ်သူနည်း”ဟု မိန့်ဆိုလေ၏။ “မြည်းတို့၏အသံ၌ အနက်ကို သိနားလည်ပါ၏လော”ဟု (ထိုလုလင်က) မထေရ်ကြီးကို ပြန်၍ မေးလေ၏။

220.

၂၂၀။

‘‘Ahaṃ jāne’’ti vutto so, otāresi sakaṃ mataṃ;

Puṭṭhaṃ puṭṭhaṃ viyākāsi, viraddhampi ca dassayi.

[ဂူ] ၂၂၀။ ငါ သိပါသည်-ဟု မထေရ်ကြီးက ဆိုလတ်သော် ထိုလုလင်က မိမိ၏အယူဝါဒကို တင်ပြလေ၏၊ မေးတိုင်းမေးတိုင်းကို (မထေရ်ကြီးက) ဖြေကြားသည့်ပြင် ချွတ်ယွင်းချက်ကိုလည်း ထောက်ပြလေ၏။

221.

၂၂၁။

‘‘Tena hi tvaṃ sakaṃ vāda-motārehī’’ti codito;

Pāḷi’māhā’bhidhammassa, attha’massa na so’dhigā.

“သို့ဖြစ်လျှင် အရှင်ဘုရားကလည်း မိမိ၏ဝါဒကို တင်ပြပါဦးလော့”ဟု တိုက်တွန်းသဖြင့် (မထေရ်ကြီးက) အဘိဓမ္မာပါဠိကို ဟောပြသောအခါ ထိုလုလင်သည် ထိုအဘိဓမ္မာဒေသနာ၏ အနက်ကို မသိရှာပဲရှိလေသည်။

222.

၂၂၂။

Āha‘‘kasse’sa manto’’ti,‘‘buddhamanto’’ti so’bravi;

‘‘Dehi metaṃ’’ti vutte hi, ‘‘gaṇha pabbajja taṃ’’iti.

(ထို့ကြောင့်) “ဤဗေဒင်ကား အဘယ်သူ၏ ဗေဒင်ပါနည်း”ဟု ထိုလုလင်က မေးလတ်သော် “(ဗုဒ္ဓမန္တ) ဗုဒ္ဓဗေဒင်ခေါ်သည်”ဟု မထေရ်ကြီးက ဆို၏။ အကျွန်ုပ်အား ဤဗုဒ္ဓဗေဒင်ကို ပေးပါဟု ဆိုလတ်သော် ရှင်ရဟန်းပြု၍ ထိုဗေဒင်ကို သင်ယူလော့ဟု မထေရ်ကြီးက မိန့်ဆို၏။

223.

၂၂၃။

Mantatthī pabbajitvā so, uggaṇhi piṭakattayaṃ;

Ekāyano ayaṃ maggo, iti pacchā ta’maggahi.

ထိုလုလင်သည် ဗုဒ္ဓဗေဒင်ကို လိုချင်သောကြောင့် ရှင်ရဟန်းပြုပြီးလျှင် ပိဋကသုံးပုံကို သင်ယူလေ၏၊ နောက်ကာလ၌မူ “ဤတရားတော်ကား တကြောင်းတည်းသော လမ်းဖြစ်ပေသည်”ဟု ထိုတရားကို သဘောပေါက်သွားလေ၏။

224.

၂၂၄။

Buddhassa viya gambhīra-ghosattā naṃ viyākaruṃ;

Buddhaghosoti ghoso hi, buddho viya mahītale.

မြတ်စွာဘုရား၏ အသံတော်ကဲ့သို့ နက်နဲသော အသံရှိသောကြောင့် မြတ်စွာဘုရားကဲ့သို့ပင် ကျော်စောထင်ရှားသည် (ဖြစ်ရာလတံ့ဟု မြှော်တွေး၍) ထိုပုဏ္ဏားလုလင်ရဟန်းကို ဗုဒ္ဓဃောသ-ဟု (ဆရာဥပဇ္ဈာယ်က) ခေါ်ဝေါ်ကုန်၏။

225.

၂၂၅။

Tattha ñāṇodayaṃ nāma, katvā pakaraṇaṃ tadā;

Dhammasaṅgaṇiyākāsi, kacchaṃ so aṭṭhasāliniṃ.

ထိုဗုဒ္ဓဃောသသည် ထိုကျောင်းတိုက်၌ ဉာဏောဒယမည်သောကျမ်းကို၁ စီရင်ပြီးလျှင် ထိုအခါ ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော်၏အဖွင့် အဋ္ဌသာလိနီကျမ်းကို ပြုစီရင်လေ၏။၂ ၁-ဉာဏောဒယမည်သော ဤကျမ်းကို ယခုအခါ မည်သည့်အရပ်၌မျှ မတွေ့ရပေ။ ၂-ပြုစီရင်လေ၏ဟူသော စကားသည် အကာသိ-ဟူသောပုဒ်၏ သဒ္ဒါနက် အတိအကျ ပြန်ဆိုချက်ဖြစ်သည်၊ သို့သော် ယခုအခါ ထင်ရှားရှိနေသော အဋ္ဌသာလိနီကျမ်းမှာ

226.

၂၂၆။

Parittaṭṭhakathañceva [Pg.3], kātuṃ ārabhi buddhimā;

Taṃ disvā revato thero, idaṃ vacanamabravi.

[ဂေ] ၂၂၆။ (ထို့ပြင်) ပညာကြီးသော အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသသည် ပရိတ္တဋ္ဌကထာခေါ်သော အကျဉ်းချုပ်အဋ္ဌကထာကိုလည်း ပြုစီရင်ရန် အားထုတ်လေ၏။ ထိုအကြောင်းကို အရှင်ရေဝတမထေရ် မြင်သိတော်မူ၍ အောက်ပါအတိုင်း မိန့်ဆိုတော်မူလေသည်။

227.

၂၂၇။

‘‘Pāḷimattaṃ idhānītaṃ, natthi aṭṭhakathā idha ;

Tathācariyavādā ca, bhinnarūpā na vijjare.

“ဤဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်း(အိန္ဒိယနိုင်ငံ)အရပ်ဒေသ၌ ဘုရားဟော ပါဠိတော်မျှကိုသာလျှင် ဆောင်ရွက်လေ့ကျက်ကြ၏၊ ဤအရပ်၌ အနက်အဖွင့် အဋ္ဌကထာတို့လည်း မရှိကြ၊ ထို့အတူပင် ကွဲပြားသော အာစရိယဝါဒတို့သည်လည်း မရှိကြ။

228.

၂၂၈။

Sīhaḷaṭṭhakathā suddhā, mahindena matīmatā;

Saṅgītittayamārūḷhaṃ, sammāsambuddhadesitaṃ.

သံဂါယနာသုံးတန် တင်ထားပြီးဖြစ်သော ဘုရားဟော ဒေသနာတော်အပေါင်းကို၎င်း၊ အရှင်သာရိပုတြာ အစရှိသော မထေရ်မြတ်တို့ မြွက်ဆိုထားသော ဒေသနာအစဉ်ကို၎င်း ကြည့်ရှု၍ အရှင်မဟိန္ဒအမည်ရှိသော ပညာရှိမထေရ်မြတ်သည် သီဟိုဠ်ဘာသာဖြင့် စီရင်ထားခဲ့သော သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော သီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာသည် သီဟိုဠ်၌ ဖြစ်လျက်ရှိ၏။

229.

၂၂၉။

Sāriputtādigītañca, kathāmaggaṃ samekkhiya;

Katā sīhaḷabhāsāya, sīhaḷesu pavattati.

230.

၂၃၀။

Taṃ tattha gantvā sutvā tvaṃ, māgadhānaṃ niruttiyā;

Parivattehi, sā hoti, sabbalokahitāvahā’’.

သင်သည် ထိုကျွန်းသို့သွား၍ သီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာကို မဂဓတိုင်းသားတို့၏ (ပါဠိ) ဘာသာဖြင့် ပြန်ဆိုလော့၊ ထိုပါဠိဘာသာပြန် အဋ္ဌကထာသည် တလောကလုံး၏အကျိုးကို ဖြစ်ထွန်းစေပါလိမ့်မည်”။

231.

၂၃၁။

Evaṃ vutte pasanno so, nikkhamitvā tato imaṃ;

Dīpaṃ āgā imasseva, rañño kāle mahāmati.

အထက်ပါအတိုင်း အရှင်ရေဝတမထေရ်က မိန့်ဆိုတော်မူလတ်သော် ကြီးကျယ်သောပညာနှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော ထိုအရှင်ဗုဒ္ဓဃောသသည် ကြည်လင်ရွှင်လန်း ဝမ်းမြောက်သည်ဖြစ်၍ ထိုဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်း (အိန္ဒိယနိုင်ငံ)မှ ထွက်ခွါခဲ့၍ ဤ(အပိုင်း၌ ဖော်ပြဆဲဖြစ်သော) မဟာနာမမင်း၏ လက်ထက်၌ပင်လျှင် ဤသီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ကြွရောက်လာတော်မူခဲ့ပေသည်။ သီဟိုဠ်သို့ ရောက်ပြီးနောက် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်စသည်တို့ကို ပြုစီရင်ပြီးမှ ရေးသားစီရင်ထားသောကျမ်းဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှား၏။ ထို့ကြောင့် အကာသိ-ပုဒ်ကို ပြုစီရင်ရန် အားထုတ်ကြံစည်လေ၏-ဟု အဓိပ္ပါယတ္ထပြန်လျှင် သင့်လျော်ရာ၏။

232.

၂၃၂။

Mahāvihāraṃ sampatto, vihāraṃ sabbasādhunaṃ;

Mahāpadhānagharaṃ gantvā, saṅghapālassa santikā.

[ဂဲ] ၂၃၂။ အလုံးစုံ သူတော်ကောင်းချည်းဖြစ်သော ရဟန်းတော်တို့၏ သီတင်းသုံးရာ ကျောင်းတိုက်ဖြစ်သော မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်ကြီးသို့ ရောက်လာလတ်သော် မဟာပဓာနဃရခေါ် ကမ္မဋ္ဌာန်းကျောင်းကြီးသို့ သွားပြီးလျှင် အရှင်သံဃပါလမထေရ်မြတ်ထံ၌-

233.

၂၃၃။

Sīhaḷaṭṭhakathaṃ sutvā, theravādañca sabbaso;

‘‘Dhammassāmissa esova, adhippāyo’’ti nicchiya.

အလုံးစုံသော သီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာကို၎င်း ထေရဝါဒကို၎င်း ကြားနာသင်ယူပြီးလျှင် “ဤသည်သာလျှင် မြတ်စွာဘုရား၏ အလိုတော်ဖြစ်သည်”ဟု ဆုံးဖြတ်ချက်ချ၍-

234.

၂၃၄။

Tattha saṅghaṃ samānetvā, ‘‘kātuṃ aṭṭhakathaṃ mama;

Potthake detha sabbe’’ti, āha, vīmaṃsituṃ sa taṃ.

ထိုမဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်၌ သံဃာတော်ကို စည်းဝေးစေပြီးလျှင် “အဋ္ဌကထာကို ရေးသားစီရင်ရန် အကျွန်ုပ်အား အလုံးစုံသော ပိဋကပေစာတို့ကို ပေးကြပါ”ဟု လျှောက်တောင်းလေ၏။ (ထိုအခါ) စည်းဝေးလျက်ရှိသော သံဃာတော်က အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသကို စုံစမ်းခြင်းငှာ-

235.

၂၃၅။

Saṅgho [Pg.4] gāthādvayaṃ tassā’dāsi ‘‘sāmatthiyaṃ tava;

Ettha dassehi, taṃ disvā, sabbe demāti potthake’’.

သူ့အား ဂါထာ၂-ပုဒ်ကိုပေးပြီးလျှင် ဤဂါထာတို့၌ သင်၏စွမ်းရည်ကို ပြဦးလော့၊ ထိုရေးသားချက်စွမ်းရည်ကိုကြည့်ရှုပြီးလျှင် အလုံးစုံသော ပိဋကပေစာတို့ကို ပေးကုန်အံ့ဟု ဆို၏။

236.

၂၃၆။

Piṭakattaya’mettheva, saddhiṃ aṭṭhakathāya so;

Visuddhimaggaṃ nāmā’kā, saṅgahetvā samāsato.

အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသသည် အဋ္ဌကထာနှင့်တကွ ပိဋကသုံးပုံကို သံဃာတော်ကပေးသော ဤ၂-ဂါထာ၌သာလျှင် အကျဉ်းချုံးလျက် ပေါင်းစု၍ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်မည်သောကျမ်းကို ရေးသားစီရင်တော်မူလေသည်။

237.

၂၃၇။

Tato saṅghaṃ samūhetvā, sambuddhamatakovidaṃ;

Mahābodhisamīpamhi, so taṃ vācetu mārabhi.

ထိုသို့ စီရင်ပြီးနောက် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသသည် ဘုရားအလိုတော်၌ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာသော ရဟန်းအပေါင်း သံဃာတော်ကို စည်းဝေးစေပြီးလျှင် သံဃမိတ္တာထေရီမ စိုက်ပျိုးခဲ့သော မဟာဗောဓိပင်အနီး၌ ထိုဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းကို ဖတ်စေရန် အားထုတ်စီမံလေသည်။

238.

၂၃၈။

Devatā tassa nepuññaṃ, pakāsetuṃ mahājane;

Chādesuṃ potthakaṃ sopi, dvattikkhattumpi taṃ akā.

၃၈။ (ထိုအခါ) နတ်တို့သည် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ၏ သိမ်မွေ့ထက်မြက်သော ဉာဏ်စွမ်းရည်ကို များစွာသော လူအပေါင်း၌ ထင်ရှားပြုခြင်းငှါ ထိုဝိသုဒ္ဓိမဂ်ပေစာထုပ်ကို ကွယ်ဝှက်၍ ထားကုန်၏၊ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ [ဂေါ] သည်လည်း ထိုဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းကို ၂-ကြိမ် ၃-ကြိမ်တိုင်တိုင်ပင် ထပ်၍ ရေးသားစီရင်ပြန်လေသည်။

239.

၂၃၉။

Vācetuṃ tatiye vāre, potthake samudāhaṭe;

Potthakadvaya’maññampi, saṇṭhapesuṃ tahiṃ marū.

သုံးကြိမ်မြောက်၌ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ပေစာကို ဖတ်စေရန် ထုတ်ဆောင်သောအခါ နတ်တို့သည် (ယခင်က ကွယ်ဝှက်ထားသော) အခြားပေစာ၂-ထုပ်ကိုလည်း ထိုအရပ်၌ ထားလေကုန်၏။

240.

၂၄၀။

Vācayiṃsu tadā bhikkhū, potthakattaya’mekato;

Ganthato atthato vāpi, pubbāparavasena vā.

ရဟန်းတော်တို့သည် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်း ၃-စောင်ကို တပြိုင်နက် ရွတ်ဖတ်ကုန်၏၊ ထိုသို့ ရွတ်ဖတ်သောအခါ ကျမ်းဂန် ပါဠိအားဖြင့်သော်၎င်း အနက်အားဖြင့်သော်၎င်း ရှေ့နောက် အစီအစဉ်အားဖြင့်သော်၎င်း-

241.

၂၄၁။

Theravādehi pāḷīhi, padehi byañjanehi vā;

Aññathattamahū neva, potthakesupi tīsupi.

ထေရဝါဒတို့နှင့်ဖြစ်စေ၊ ပါဠိတော် ဝါကျတို့နှင့်ဖြစ်စေ ကွဲလွဲခြင်းမည်သည် ကျမ်းသုံးစောင်လုံးတို့၌ပင် မရှိသည်သာလျှင် ဖြစ်ပေသည်။

242.

၂၄၂။

Atha [Pg.5] ugghosayī saṅgho, tuṭṭhahaṭṭho visesato;

Nissaṃsayaṃ’sa metteyyo, iti vatvā punappunaṃ.

ထိုအခါ ရဟန်းအပေါင်း သံဃာတော်သည် အထူးသဖြင့် ရွှင်လန်းဝမ်းမြောက်သည်ဖြစ်၍ ဤဗုဒ္ဓဃောသသည် မချွတ်ဧကန် မေတ္တေယျဘုရားအလောင်းပေတည်း-ဟု ကြွေးကျော်လေသည်၊ ဤသို့ အဖန်ဖန် ကြွေးကြော်ပြီးလျှင်-

243.

၂၄၃။

Saddhiṃ aṭṭhakathāyā’dā, potthake piṭakattaye;

Ganthākare vasanto so, vihāre dūrasaṅkare.

အဋ္ဌကထာနှင့်တကွ ပိဋကသုံးပုံ ပါဠိတော်ပေစာတို့ကို (အရှင်ဗုဒ္ဓဿာသအား) ပေးအပ်လေသည်။ (ထိုအခါ) အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသသည် (လူရှင်ရဟန်းတို့နှင့်) ရောယှက်ခြင်းကင်းသော ပိဋကတိုက်ကျောင်း၌ သီတင်းသုံးလျက်-

244.

၂၄၄။

Parivattesi sabbāpi, sīhaḷaṭṭhakathā tadā;

Sabbesaṃ mūlabhāsāya, māgadhāya niruttiyā.

ထိုခေတ်အခါတွင် ရှိနေသော အလုံးစုံသော အဋ္ဌကထာတို့ကို အလုံးစုံသောလူတို့၏ မူလရင်းဘာသာဖြစ်သော မာဂဓ (ပါဠိ)ဘာသာဖြင့် ပြန်ဆိုတော်မူလေသည်။

245.

၂၄၅။

Sattānaṃ sabbabhāsānaṃ, sā ahosi hitāvahā;

Theriyācariyā sabbe, pāḷiṃ viya ta’maggahuṃ.

ပါဠိဘာသာဖြင့် ပြန်ဆိုထားသော ထိုအဋ္ဌကထာသစ်သည် ဘာသာအမျိုးမျိုးကို တတ်သိပြောဆိုကြသော ပုဂ္ဂိုလ်အလုံးစုံတို့အား အကျိုးကျေးဇူးများလှပါပေသည်၊ (ထို့ကြောင့်) အလုံးစုံသော ထေရဝါဒဂိုဏ်းဝင် ဆရာတော်မထေရ်မြတ်တို့သည် ထိုအဋ္ဌကထာသစ်ကို ပါဠိတော်ကဲ့သို့ပင် အလေးတမူ အရေးယူလျက် လက်ခံတော်မူကြလေသည်။

246.

၂၄၆။

Atha kattabbakiccesu, gatesu pariniṭṭhitiṃ;

Vandituṃ so mahābodhiṃ, jambudīpaṃ upāgamī’’ti.

[ဂေါ်] ၂၄၆။ ထို့နောင် ပြုဖွယ်ကိစ္စတို့ အားလုံးပြီးဆုံးသွားသောအခါ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသသည် (ဗုဒ္ဓဂယာအရပ်၌ရှိသော) မဟာဗောဓိကို ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်ကန်တော့ရန်၁ ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်း (အိန္ဒိယနိုင်ငံ)သို့ ပြန်ကြွတော်မူလေသတည်း-ဟူ၍ (မဟာဝံသ၌ ဖော်ပြထားပြီး ရှိလေပြီ)။

Ayañca pana mahāvaṃsakathā 1950 - kharistavasse hābadamahāvijjālayamuddaṇayante romakkharena mudditassa visuddhimaggapotthakassa purecārikakathāyaṃ ‘‘anekānettha atthi vicāretabbānī’’ti vatvā dhammānandakosambīnāmakena vicakkhaṇena vicāritā. Tamettha yuttāyuttavicinanāya dassetvā anuvicāraṇampissa karissāma.

အထက်ပါ မဟာဝံသအဆိုကို ၁၉၅၀-ခုနှစ် (မြန်မာ ၁၃၁၂-ခုနှစ်)က ဟားဗဒ်ယူနီဗာစီတီပုံနှိပ်တိုက်မှ အင်္ဂလိပ်အက္ခရာဖြင့် ရိုက်နှိပ်သော ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းစာအုပ်၌ (FOREWORD-ခေါ်) ရှေ့သွား အမှာစကားရပ်တွင် “ဤမဟာဝံသအဆို၌ စိစစ်ဆင်ခြင်စရာတွေ များစွာရှိသည်”ဟု ဆိုပြီးလျှင် ဓမ္မာနန္ဒကောသမ္ဗီမည်သော ပရိုဖက်ဆာ ပညာရှိပုဂ္ဂိုလ်ကြီးက စိစစ်ဝေဘန်ထားလေသည်။ ထိုစိစစ်ဝေဘန်ချက်ကို သင့် မသင့် စူစမ်းဆင်ခြင်နိုင်ရန်အလို့ငှါ ဤနိဒါန်း၌ ဖော်ပြပြီးလျှင် တဆင့်ထပ်လောင်း၍ စိစစ်ခြင်းကိုလည်း ပြုသွားပါကုန်အံ့။

Jātidesavicāraṇā

ဇာတိအရပ်ကို စိစစ်ခြင်း

1. Tattha hi tena dhammānandena ‘‘buddhaghoso bodhimaṇḍasamīpe (buddhagayāyaṃ) jātoti na yuttameta’’nti vatvā taṃsādhanatthāya cattāri byatirekakāraṇāni dassitāni. Kathaṃ?

(၁) ထိုရှေ့သွားအမှာစကားရပ်၌ ဓမ္မာနန္ဒမည်သော ထိုပုဂ္ဂိုလ်ကြီးက “ဗုဒ္ဓဃောသကို ဗောဓိမဏ္ဍိုင်အနီး (ဗုဒ္ဓဂယာ) အရပ်သားဟု ဆိုသည်မှာ ၁-မဟာဗောဓိကို ရှိခိုးပူဇော် ဖူးမြော်ကန်တော့ရန် ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းသို့ ပြန်ကြွတော်မူလေသည်-ဟူသော စကားမှာ ရှေး၌ ပြဆိုခဲ့သောစကားနှင့် မနှီးနှောမိသကဲ့သို့ ရှိ၏။ ရှေး၌ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသကို ဗောဓိမဏ္ဍိုင်အနီး အရပ်သား-ဟု ဆိုခဲ့၏။ သီဟိုဠ်သို့သွား၍ သီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာတို့ကို မာဂဓဘာသာပြန်ရန် ဆရာဖြစ်သူ အရှင်ရေဝတမထေရ်က စေခိုင်း၍ သီဟိုဠ်သို့သွားသည်-ဟူ၍လည်း ဆိုခဲ့၏။ ထို့ကြောင့် ဤအရာ၌လည်း ဘာသာပြန်ပြီးသော အဋ္ဌကထာတို့ကို ယူဆောင်၍ သာသနာတော်ကို ထွန်းတောက်စေရန် သာသနာပြုရန်အတွက် ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းသို့ ပြန်ကြွလေသည်-ဟု ဤသို့စသော အခြင်းအရာဖြင့် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ၏ ပြန်ကြွခြင်းသည် သာသနာတော်ကို ထွန်းပစေရေးသာလျှင် အကြောင်းရင်းရှိသင့်၏၊ မဟာဗောဓိကို ရှိခိုးခြင်းလျှင် အကြောင်းရင်း မရှိသင့်ပေ။ [ဂံ] မသင့်”ဟု ဆိုပြီးလျှင် မိမိ၏စကားကို ခိုင်မြဲစေရန်အတွက် ဆန့်ကျင်ဖက်အကြောင်း ၄-ခုကို ပြထားလေသည်။ ပြပုံမှာ-

(Ka) ‘‘buddhaghosena pakāsitesu taṃkālikavatthūsu ekampi taṃ natthi, yaṃ magadhesu uppanna’’nti paṭhamaṃ kāraṇaṃ dassitaṃ. Tadakāraṇameva. Ācariyabuddhaghosatthero hi saṅgahaṭṭhakathāyo karonto porāṇaṭṭhakathāyoyeva [Pg.6] saṃkhipitvā, bhāsāparivattanamattena ca visesetvā akāsi, na pana yaṃ vā taṃ vā attano diṭṭhasutaṃ dassetvā. Vuttañhetaṃ ācariyena –

(က) ဗုဒ္ဓဃောသ၏ အဋ္ဌကထာတို့၌ ပြဆိုထားသော ထိုခေတ်ကာလ ဝတ္ထုတို့တွင် “မဂဓတိုင်း၌ဖြစ်ပေါ်သော ဝတ္ထုတခုမျှ မရှိ”ဟု ရှေးဦးစွာ အကြောင်းပြထား၏။ (အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ မဂဓတိုင်းသားဟုတ်လျှင် မဂဓတိုင်း၌ ဖြစ်ပေါ်သော ဝတ္ထုတို့ကို ပြသင့်သည်၊ ထိုသို့ ပြဆိုချက်မရှိသောကြောင့် မဂဓတိုင်းသား မဖြစ်သင့်ဟု ဆိုလို၏။) ထိုစကားမှာ သင့်လျော်သော အကြောင်းမဟုတ်သည်သာတည်း။ ထင်ရှားစေဦးအံ့၊ အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်သည် သင်္ဂဟအဋ္ဌကထာခေါ်သော ယခုလက်ရှိအဋ္ဌကထာသစ်တို့ကို ပြုစဉ်က ရှေးအဋ္ဌကထာဟောင်းတို့ကိုသာလျှင် အကျဉ်းချုံး၍၎င်း, ပါဠိဘာသာ ပြန်ဆိုခြင်းဖြင့်သာလျှင် အထူးပြု၍၎င်း စီရင်တော်မူခဲ့ပေသည်။ မိမိကိုယ်တိုင် မြင်ဘူး ကြားဘူးသော ထိုထိုဤဤ အကြောင်းအရာကို ဖော်ပြ၍ စီရင်ခဲ့သည်ကား မဟုတ်ပေ။ ဤအကြောင်းကို အောက်ပါ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသကိုယ်တိုင် မိန့်ဆိုဝန်ခံချက်ဖြင့် သိနိုင်ပါ၏။

‘‘Saṃvaṇṇanaṃ tañca samārabhanto,Tassā mahāaṭṭhakathaṃ sarīraṃ;

Katvā mahāpaccariyaṃ tatheva,Kurundināmādisu vissutāsu.

ထိုအဋ္ဌကထာသစ်ကို စီရင်ရန် အားထုတ်သော ငါ (ဗုဒ္ဓဃောသ)သည် မဟာအဋ္ဌကထာကြီးကို ထိုအဋ္ဌကထာသစ်၏ အထည်ကိုယ်အရင်းခံပြု၍ မဟာပစ္စရီအဋ္ဌကထာ၌၎င်း, ကျော်စောထင်ရှားကုန်သော ကုရုန္ဒိအဋ္ဌကထာ အစရှိကုန်သော အဋ္ဌကထာဟောင်းတို့၌၎င်း

Vinicchayo aṭṭhakathāsu vutto,Yo yuttamatthaṃ apariccajanto;

Athopi antogadhatheravādaṃ,Saṃvaṇṇanaṃ samma samārabhissa’’nti ca.

အကြင်အဆုံးအဖြတ်ကို ဆိုထား၏၊ ထိုအဆုံးအဖြတ်မှလည်း သင့်လျော်သောအနက်ကို မစွန့်မူ၍ ထို့ပြင် (အရှင်တိပိဋက စူဠနာဂအစရှိသော မထေရ်တို့၏ အဆုံးအဖြတ်ဟူသော) ထေရဝါဒများပါ ပါဝင်သော အဋ္ဌကထာသစ်ကို ကောင်းစွာ အားထုတ်စီရင်ပေအံ့၊ (ဤလည်း ဝန်ခံချက်တရပ်)

‘‘Tato ca bhāsantarameva hitvā,Vitthāramaggañca samāsayitvā;

Vinicchayaṃ sabbamasesayitvā,Tantikkamaṃ kiñci avokkamitvā.

ထိုအဋ္ဌကထာဟောင်းမှ သီဟိုဠ်ဘာသာစကားကိုသာလျှင် ပယ်၍ ကျယ်ဝန်းသော စကားအစဉ်ကိုလည်း ချုံး၍ အလုံးစုံသော အဆုံးအဖြတ်ကိုမူ မခြွင်းချန်မူ၍ ပါဠိအစဉ်ကို တစုံတရာမျှ မခုန်ကျော်မူ၍-

Suttantikānaṃ vacanānamatthaṃ,Suttānurūpaṃ paridīpayantī;

Yasmā ayaṃ hessati vaṇṇanāpi,Sakkacca tasmā anusikkhitabbā’’ti ca.

သုတ္တန်မှလာသော ပါဠိတော်တို့၏အနက်ကို သုတ္တန်ဒေသနာ [ဂါး] အားလျော်စွာ ပြလျက် ဤအဋ္ဌကထာသစ်သည် ဖြစ်ပေလတံ့၊ ထို့ကြောင့် ဤအဋ္ဌကထာသစ်ကို ရိုသေစွာ သင်ယူအပ်ပေသတည်း။ (ဤလည်း ဝန်ခံချက်တရပ်၊ ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ ဂန္ထာရမ္ဘဂါထာချည်းပင်။)

Yatheva ca ācariyabuddhaghosena attano aṭṭhakathāsu taṃkālikāni māgadhikāni vatthūni na pakāsitāni, tatheva sīhaḷikānipi dakkhiṇaindiyaraṭṭhikānipi. Na hi tattha vasabharājakālato (609-653 -buddhavassa) pacchā uppannavatthūni diṭṭhāni ṭhapetvā mahāsenarājavatthuṃ, ācariyo ca tato tisatamattavassehi pacchātare mahānāmarañño kāle (953-975-bu-va) sīhaḷadīpamupāgato. Tasmā aṭṭhakathāsu taṃkālikamāgadhikavatthūnaṃ appakāsanamattena na sakkā takkattā na māgadhikoti ñātunti.

ဤမျှသာမကသေး၊ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်သည် မိမိ၏အဋ္ဌကထာတို့၌ ထိုခေတ်တွင်ဖြစ်ပေါ်သော မဂဓတိုင်းမှ ဝတ္ထုတို့ကို မပြသကဲ့သို့ပင် သီဟိုဠ်မှလည်း ထိုခေတ်တွင်ဖြစ်ပေါ်သော ဝတ္ထုတို့ကို မပြခဲ့ပေ။ (အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသားဟု ဓမ္မာနန္ဒက ယူဆထားသော်လည်း) အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းမှ ဝတ္ထုတို့ကိုလည်း မပြခဲ့ပေ။ သီဟိုဠ်မှ ထိုခေတ်တွင်ဖြစ်ပေါ်သော ဝတ္ထုတို့ကို မပြခဲ့ကြောင်းမှာ- အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ၏ အဋ္ဌကထာတို့၌ သီဟိုဠ်ဝသဘမင်း၏လက်ထက် (သာသနာနှစ် ၆၀၉-နှင့် ၆၅၃-အတွင်း)မှ နောက်ကာလ၌ဖြစ်သော ဝတ္ထုဆိုလျှင် မဟာသေနမင်း၏ဝတ္ထုမှတပါး မတွေ့ရပေ၊ အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသသည်ကား ဝသဘမင်းမှ နှစ်ပေါင်း ၃၀ဝ-ခန့် နောက်ကျသော မဟာနာမမင်းလက်ထက် (သာ ၉၅၃-၉၇၅)၌ သီဟိုဠ်သို့ ကြွရောက်တော်မူလေသည်။ (ဤစကားဖြင့် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသသည် မိမိထက် နှစ်ပေါင်း ၃၀ဝ-ကျော်မျှ ရှေးကျသောခေတ်က ရေးထားခဲ့သော အဋ္ဌကထာမူအတိုင်း ထိုရှေးခေတ်ဝတ္ထုတို့ကိုသာလျှင် ဘာသာပြန်၍ ပြခဲ့သည်။ မိမိ၏လက်ထက်ပေါ် ဝတ္ထုများကိုကား ဘယ်အရပ်ကမျှ မပြခဲ့-ဟု သိစေသည်) ထို့ကြောင့် အဋ္ဌကထာတို့၌ မဂဓတိုင်းမှ ထိုခေတ်ပေါ် ဝတ္ထုတို့ကို မပြရုံမျှဖြင့် ထိုအဋ္ဌကထာရေးသူကို မဂဓတိုင်းသားမဟုတ်ဟု မဆိုနိုင် မဆုံးဖြတ်နိုင်ပါ။ ဤတွင် ဖြေရှင်းချက်တရပ် ပြီး၏။

[Kha) punapi [Pg.7] tena ‘‘sabbesupi buddhaghosaganthesu uttaraindiyadesāyattaṃ paccakkhato diṭṭhassa viya pakāsanaṃ natthī’’ti dutiyaṃ kāraṇaṃ dassitaṃ. Tassapi akāraṇabhāvo purimavacaneneva veditabbo. Apica sāratthappakāsiniyā nāma saṃyuttaṭṭhakathāyaṃ, sumaṅgalavilāsiniyā nāma dīghanikāyaṭṭhakathāyañca vuttasaṃvaṇṇanāyapi veditabbo. Tattha hi –

(ခ) ထို့ပြင်လည်း ထိုဓမ္မာနန္ဒပညာရှိကြီးက ဗုဒ္ဓဃောသ၏ ကျမ်းအားလုံးတို့၌ အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း အရပ်ဒေသနှင့်စပ်၍ မျက်မြင်ကိုယ်တွေ့ကဲ့သို့ ပြဆိုချက်မည်သည် မရှိ”ဟု ဒုတိယ ထပ်မံ၍ အကြောင်းပြပြန်၏။ (ဗောဓိမဏ္ဍိုင်အနီး ဗုဒ္ဓဂယာနယ်သား ဟုတ်ခဲ့လျှင် အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းအရပ်နှင့်စပ်၍ မျက်မြင်ကိုယ်တွေ့အနေနှင့် ပြဆိုသင့်သည်-ဟု ဆိုလို၏။) ထိုဒုတိယစွဲဆိုချက်မှာလည်း သင့်လျော်သော အကြောင်းမှန် မဟုတ်ကြောင်းကို ရှေးဖြေရှင်းချက်ဖြင့်ပင်လျှင် သိနိုင်ပါပြီ။ (အဋ္ဌကထာဟောင်းများကို ရှိရင်းအတိုင်း ပြန်ရသောကြောင့်-ဟု သိစေလို၏။) တနည်း ဖြေရှင်းရပါမူ သံယုတ်အဋ္ဌကထာ, [ဃ] ဒီဃနိကာယ်အဋ္ဌကထာတို့၌ ပြဆိုထားသော အောက်ပါ ဖွင့်ဆိုချက်ဖြင့်လည်း (ထိုအကြောင်းပြချက် မသင့်ကြောင်း) သိနိုင်ပါသည်။ အဆိုပါ အဋ္ဌကထာ၂-စောင်တို့၌-

‘‘Yatheva hi kalambanadītīrato rājamātuvihāradvārena thūpārāmaṃ gantabbaṃ hoti, evaṃ hiraññavatikāya nāma nadiyā pārimatīrato sālavanaṃ uyyānaṃ. Yathā anurādhapurassa thūpārāmo, evaṃ taṃ kusinārāya hoti. Thūpārāmato dakkhiṇadvārena nagaraṃ pavisanamaggo pācīnamukho gantvā uttarena nivattati, evaṃ uyyānato sālapanti pācīnamukhā gantvā uttarena nivattā. Tasmā taṃ upavattananti vuccatī’’ti –

“ကလမ္ဗမြစ်ကမ်းမှ မင်း၏မယ်တော် ကျောင်းတိုက်တံခါးဖြင့် ထူပါရုံစေတီသို့ သွားရသကဲ့သို့ ဟိရညဝတီမည်သော မြစ်၏တဖက်ကမ်းမှ အင်ကြင်းဥယျာဉ်သို့ သွားရ၏၊ အနုရာဓမြို့နှင့် ထူပါရုံတည်နေပုံကဲ့သို့ ကုသိနာရုံမြို့နှင့် ထိုဥယျာဉ်တည်နေပုံ တူ၏။ ထူပါရုံမှ တောင်ဖက်တံခါးပေါက်ဖြင့် မြို့သို့ဝင်သောလမ်းသည် အရှေ့အရပ်သို့ ရှေးရှု သွားပြီးလျှင် မြောက်ဖက်သို့ ကွေ့သွားသကဲ့သို့ ဥယျာဉ်မှ အင်ကြင်းပင်အစဉ်အတန်းသည် အရှေ့အရပ်သို့ ရှေးရှုသွားပြီးလျှင် မြောက်ဖက်သို့ကွေ့သွား၏။ ထို့ကြောင့် ထိုအင်ကြင်းဥယျာဉ်ကို ဥပဝတ္တန-ဟု ခေါ်ဆိုအပ်ပေသည်-ဟူ၍

Paccakkhato diṭṭhassa viya pakāsanampi dissateva. Tampi pana porāṇaṭṭhakathāhi bhāsāparivattanamattamevāti gahetabbaṃ, tādisāya atthasaṃvaṇṇanāya mahāmahindattherakālatoyeva pabhuti vuttāya eva bhavitabbattāti.

မျက်မြင်ကိုယ်တွေ့ကဲ့သို့ ပြဆိုထားသည်ကိုလည်း တွေ့ရပေသည်။ သို့သော် ထိုပြဆိုချက်ကိုလည်း ရှေးအဋ္ဌကထာဟောင်းတို့မှ ဘာသာပြန်ဆိုချက်မျှသာဟူ၍ မှတ်ယူသင့်ပေသည်။ အကြောင်းမူကား ထိုသို့သော အနက်အဖွင့်သည် အရှင်မဟာမဟိန္ဒမထေရ်၏လက်ထက်မှ စ၍ပင်လျှင် မိန့်ဆိုထားပြီးသာလျှင် ဖြစ်သင့်သောကြောင့်ပေတည်း။ ဤတွင် ဖြေရှင်းချက်တရပ် ပြီး၏။

[Ga) punapi tena ‘‘uṇhassāti aggisantāpassa, tassa vanadāhādīsu sambhavo veditabbo’’ti visuddhimagge (1, 30-piṭṭhe) vuttasaṃvaṇṇanaṃ pakāsetvā ‘‘tassā panassa avahasanīyabhāvo pākaṭoyevā’’ti ca hīḷetvā ‘‘indiyaraṭṭhe pana uttaradesesu gimhakāle vatthacchādanarahitā mānusakāyacchavi sūriyasantāpena ekaṃsato dayhati, taṃ na jānanti dakkhiṇaindiyadesikā’’ti tatiyaṃ kāraṇaṃ daḷhatarabhāvena dassitaṃ. Tattha pana yadi ‘‘sūriyasantāpena ekaṃsato dayhatī’’ti etaṃ ujukato sūriyarasmisantāpeneva daḍḍhabhāvaṃ sandhāya vucceyya, evaṃ sati ḍaṃsamakasavātātapasarīsapasamphassānanti pade ātapasaddena samānatthattā na yuttameva. Yadi pana sūriyasantāpasañjātena uṇhautunā daḍḍhabhāvaṃ sandhāya vucceyya, evaṃ sati uttaraindiyadesesu, aññattha ca tādisesu atiuṇhaṭṭhānesu sūriyasantāpasañjātassa uṇhautuno paṭighātāya [Pg.8] cīvaraṃ senāsanañca paṭisevīyatīti ayamattho na na yutto. Tathā hi vuttaṃ vinayaṭṭhakathāyaṃ (3, 58)

(ဂ) ထို့ပြင်လည်း ထိုဓမ္မာနန္ဒက “ဥဏှဿ-အပူကိုဟူသည်ကား မီးအပူကို(ဟု ဆိုလို၏)၊ ထိုမီးအပူ၏ဖြစ်သင့်ခြင်း(မီးအပူနှင့် တွေ့ကြုံခြင်း)ကို တောမီးလောင်သောအခါ စသည်တို့၌ သိအပ်၏”ဟု ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (၁-၃၀-နှာ)၌ ဆိုထားသောအဖွင့်ကို ပြပြီးလျှင် “ဗုဒ္ဓဃောသ၏ ထိုအဖွင့်မှာ အလွန်ရယ်ဖွယ်ကောင်းကြောင်း ထင်ရှားလှပါသည်”ဟူ၍လည်း ရှုတ်ချ၍ “အိန္ဒိယနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းအရပ်တို့တွင် နွေကာလ၌ အဝတ်ဖြင့် ဖုံးလွှမ်းမထားလျှင် လူ့ကိုယ်မှ အပေါ်ရေကို နေအပူဖြင့် ဧကန်ပင် အလောင်ခံရ၏၊ ထိုအကြောင်းကို အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသားတို့ မသိကြကုန်”ဟု တတိယအကြောင်းကို အထူး ခိုင်လုံသည့်အနေဖြင့် ပြသွားလေ၏။ (အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသမှာ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသားဖြစ်၍ အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်းမှ နေပူအကြောင်းမသိသောကြောင့် မီးပူကို ဖွင့်ပြမှားသွားသည်-ဟူ၍ ဆိုလို၏။) ထိုအကြောင်းပြချက်၌မူကား “နေအပူဖြင့် ဧကန်ပင် [ဃာ] အလောင်ခံရ၏”ဟူသော စကားမှာ နေရောင်အပူဖြင့်ပင်လျှင် တိုက်ရိုက် အပူလောင်ခံရသည်ကို ရည်ရွယ်၍ ဆိုသည်ဖြစ်ငြားအံ့၊ သို့ဖြစ်လျှင် (အပူကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း-ဟူသောပုဒ်နှင့် တဆက်တည်း ဟောထားသော) မှက် ခြင် လေ နေပူ မြွေ ကင်း အတွေ့တို့ကို (ပယ်ဖျောက်ခြင်းငှါ) ဟူသောပုဒ်၌ “နေပူ”ဟူသောစကားနှင့် အနက်ချင်း ထပ်တူဖြစ်နေသောကြောင့် (ထိုအကြောင်းပြချက်) မသင့်သည်သာတည်း။ သို့မဟုတ် နေပူကြောင့်ဖြစ်သော အပူရှိန်ဥတုဖြင့် အပူအလောင်ခံရသည်ကို ရည်ရွယ်၍ဆိုသည် ဖြစ်ပါမူကား အိန္ဒိယမြောက်ပိုင်း အရပ်တို့၌၎င်း အလားတူပင် အလွန်ပူပြင်းသော တခြားနိုင်ငံ အရပ်ဒေသတို့၌၎င်း နေပူရှိန်ကြောင့်ဖြစ်သော အပူရှိန်ဥတုကိုပယ်ဖျောက်ခြင်းငှါ သင်္ကန်းကို၎င်း ကျောင်းအိပ်ရာ နေရာကို၎င်း (ရဟန်းတော်တို့) မှီဝဲသုံးဆောင်ရသည်-ဟူသော ဤအနက်သည်ကား မသင့်သည် မဟုတ်ပေ။ ထိုသို့သင့်သောကြောင့်ပင် (အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသသည်ပင် ရေးသားစီရင်ခဲ့သော) ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ (၃-၅၈)၌-

‘‘Sītaṃ uṇhanti utuvisabhāgavasena vutta’’nti.

“(ကျောင်းက) အအေး,အပူကို (ပယ်ဖျောက်သည်)ဟူသော စကားကို သဘောမတူသော ဥတု၏ အလိုအားဖြင့် ဟောတော်မူသည်”ဟု

Sā pana visuddhimagge padatthasaṃvaṇṇanā porāṇasuttantaṭṭhakathāhi āgatā bhaveyya. Tathā hi vuttaṃ papañcasūdaniyā nāma majjhimanikāyaṭṭhakathāya sabbāsavasuttavaṇṇanāyaṃ (1, 58) ‘‘uṇhanti cettha aggisantāpova veditabbo, sūriyasantāpavasena panetaṃ vatthu vutta’’nti. Ettha ca sacāyamattho ācariyena attano mativasena vutto assa, tassa vatthussa porāṇaṭṭhakathāyaṃ vuttabhāvañca tassā atthasaṃvaṇṇanāya attano matibhāvañca yuttabhāvañca pakāseyya. Ācariyo hi yattha yattha porāṇaṭṭhakathāsu avuttatthaṃ visesetvā dasseti, tattha tattha tādisaṃ ñāpakavacanampi pakāsetiyeva, yathā sumaṅgalavilāsiniyaṃ (1, 72) ‘‘ettha āṇattiyanissaggiyathāvarāpi payogā yujjanti, aṭṭhakathāsu pana anāgatattā vīmaṃsitvā gahetabbā’’ti vacanaṃ, yathā ca papañcasūdaniyaṃ (1, 30) ‘‘avicāritametaṃ porāṇehi, ayaṃ pana attano matī’’ti vacanaṃ. Na cettha kiñcipi ñāpakavacanaṃ pakāsitaṃ. Tasmā ‘‘yadetaṃ ‘uṇhassāti aggisantāpassā’ti ca, ‘uṇhanti cettha aggisantāpova veditabbo’ti ca vacanaṃ, etaṃ porāṇasuttantaṭṭhakathāvacana’’nti veditabbanti.

ဖွင့်ဆိုထားပေသည်။ (ဤ၌ မီးပူဟူ၍ မဖွင့်၊ ဥတုအပူ-ဟူ၍ ဖွင့်ထားသည်ကို သတိပြုပါ)။ သို့သော် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၌ပြထားသော ထိုပုဒ်၏အဖွင့်မှာ သုတ္တန်အဖွင့် ရှေး အဋ္ဌကထာဟောင်းတို့မှလာသော အဖွင့် ဖြစ်တန်ရာ၏။ ထိုသို့ ဖြစ်သင့်ပုံကို ထင်ရှားပြရလျှင်- မူလပဏ္ဏာသအဋ္ဌကထာ သဗ္ဗာသဝသုတ်အဖွင့် (၁-၅၈)၌ “အပူ-ဟူရာ၌ မီးအပူကိုသာလျှင် သိအပ်၏။ ထုတ်ပြခဲ့သော ဤဝတ္ထုမှာမူ နေပူ၏အစွမ်းအားဖြင့် ဆိုထားပေသည်”ဟု မိန့်ဆိုထား၏။ ဤမိန့်ဆိုချက်သည် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ၏ အတ္တနောမတိ (မိမိ၏အလို)ဖြင့် ဆိုထားသည် ဖြစ်ငြားအံ့၊ ပြဆိုထားသော နေပူနှင့်စပ်သော ဝတ္ထုကို ရှေးအဋ္ဌကထာ၌ ဆိုထားကြောင်းကို၎င်း၊ မီးအပူဟူသော ထိုအနက်အဖွင့်မှာ မိမိအလိုမျှ ဖြစ်ကြောင်းကို၎င်း၊ ထိုမိမိအဖွင့်သာလျှင် အသင့်ယုတ္တိရှိကြောင်းကို၎င်း ပြဆိုခဲ့ရာ၏။ မှန်ပေ၏- [ဃိ] အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာတော်သည် အဋ္ဌကထာဟောင်းတို့တွင် မဆိုသောအနက်ကို အထူးပြု၍ပြသော အရာဌာနတိုင်းတို့၌ ထိုသို့သော သက်သေသာဓက သိစေကြောင်းယုတ္တိကို ပြသည်သာလျှင်တည်း၊ အဘယ်ကဲ့သို့နည်းဟူမူ- သီလက္ခန်အဋ္ဌကထာ(၁-၇၂)၌ “ဤမုသာဝါဒအရာ၌ စေခိုင်းခြင်း ပစ်လွှင့်ခြင်း ထာဝရတည်စေခြင်းဟူသော လိမ်လည်မှု ပယောဂတို့သည်လည်း သင့်ပါကုန်၏၊ သို့သော် အဋ္ဌကထာဟောင်းတို့၌ မလာသောကြောင့် စူးစမ်းဆင်ခြင်၍ ယူသင့်သည်”ဟု ဆိုသော စကားကဲ့သို့၎င်း၊ မူလပဏ္ဏာသအဋ္ဌကထာ (၁-၃၀)၌ “ဤအရာကို ရှေးဆရာတို့က မစိစစ်ခဲ့ပါ၊ ဆိုလတံ့သောစကားမှာ အတ္တနောမတိ (မိမိ၏အလို)ဖြစ်ပါသည်”ဟု ဆိုသော စကားကဲ့သို၎င်း မှတ်ယူသင့်ပါသည်။ သို့သော် ဤအရာ၌မူ သိစေခြင်းဖြစ်သော သာဓကစကားကို တစုံတရာမျှ မပြခဲ့ပေ။ ထို့ကြောင့် “အပူကို ဟူသည်ကား မီးအပူကို (ဟု ဆိုလို၏")ဟူ၍၎င်း၊ “အပူကို-ဟူရာ၌ မီးအပူကိုသာလျှင် သိအပ်၏”ဟူ၍၎င်း ဆိုသော အဖွင့်စကား၂-ရပ်ကို သုတ္တန်အဋ္ဌကထာဟောင်းတို့၏ အဖွင့်စကားဟူ၍ သိအပ်ပေသည်။ ဤတွင် ဖြေရှင်းချက်တရပ် ပြီး၏။

(Gha) punapi tena ‘‘papañcasūdaniyā nāma majjhimanikāyaṭṭhakathāyaṃ gopālakasuttaṃ saṃvaṇṇento buddhaghoso ‘magadhavideharaṭṭhānaṃ antare gaṅgāya nadiyā majjhe vālukatthaladīpakā atthī’ti saddahati maññe. Buddhaghosena pana diṭṭhagaṅgā sīhaḷadīpe mahāveligaṅgāyeva, na pana indiyaraṭṭhikānaṃ seṭṭhasammatā mahāgaṅgāti pākaṭoyevāyamattho’’ti catutthaṃ kāraṇaṃ dassitaṃ. Taṃ pana idāni mahāgaṅgāya majjhe tasmiṃ ṭhāne tādisaṃ dīpakaṃ adisvā ‘‘pubbepi evameva bhaveyyā’’ti ekaṃsato gahetvā vuttavacanamattameva. Nadiyo pana sabbadāpi tenevākārena tiṭṭhantīti na sakkā gahetunti pākaṭoyevāyamattho. Tasmā yathā pubbe tassa gopālassa kāle tasmiṃ ṭhāne majjhe gaṅgāya tādisā dīpakā saṃvijjamānā ahesuṃ, tatheva porāṇaṭṭhakathāsu esa attho saṃvaṇṇito, [Pg.9] tadeva ca vacanaṃ ācariyena bhāsāparivattanaṃ katvā pakāsitanti evameva gahetabbaṃ. Tasmā tampi akāraṇamevāti.

(ဃ) ထိုပြင်လည်း ထိုဓမ္မာနန္ဒက “မူလပဏ္ဏာသအဋ္ဌကထာ၌ ဂေါပါလကသုတ်ကိုဖွင့်သော ဗုဒ္ဓဃောသသည် မာဂဓတိုင်းနှင့် ဝိဒေဟတိုင်းတို့၏အကြားတွင် ဂင်္ဂါမြစ်၏အလယ်၌ သောင်ကုန်း ကျွန်းငယ်များ ရှိသည်ဟု ယုံကြည်ဟန်တူ၏၊ သို့သော် ဗုဒ္ဓဃောသတွေ့မြင်ဘူးသော ဂင်္ဂါမြစ်မှာ သီဟိုဠ်က မဟာဝေလိဂင်္ဂါမြစ်သာလျှင် ဖြစ်သည်၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံသားတို့က အမွန်အမြတ်ဟု အသိအမှတ်ပြုထားသော ဂင်္ဂါမြစ်ကြီး မဟုတ်ကြောင်း ထင်ရှားလှပေသည်”ဟူ၍ စတုတ္ထအကြောင်းကို ပြပြန်၏။ ထိုအကြောင်းပြချက်မှာမူ ယခုခေတ်၌ ဂင်္ဂါမြစ်ကြီးအလယ်တွင် ထိုအရပ်ဌာန၌ ထိုသို့သော သောင်ကုန်း ကျွန်းငယ်ကို မတွေ့ရသောကြောင့် “ထိုသုတ်၌ ပြထားသော နွားကျောင်းသမားလက်ထက် ရှေးခေတ်ကလည်း ယခုမျက်မြင်အတိုင်းပင် ဖြစ်တန်ရာသည်”ဟု တထစ်ချယူ၍ စွပ်စွဲပြောဆိုသော စကားမျှသာ ဖြစ်သည်။ မြစ်တို့မည်သည်ကား အခါခပ်သိမ်းပင် ထိုတမျိုးတည်းသော အခြင်းအရာဖြင့် တည်နေကြသည်ဟု မယူဆနိုင်ကြောင်း ထင်ရှားလှပါသည်။ သို့ဖြစ်၍ ထိုသုတ်၌ပြထားသော နွားကျောင်းသမား၏လက်ထက် ရှေးခေတ်ကာလတုန်းက ထို- [ဃီ] အရပ်ဌာန၌ ဂင်္ဂါမြစ်ကြီးအလယ်တွင် နွားများ ခေတ္တရပ်နားနေနိုင်သော ထိုသို့သောကျွန်းငယ်များ ရှိခဲ့သည်သာ ဖြစ်ကုန်ရာ၏။ ထိုသို့ရှိခဲ့ဘူးသည့်အတိုင်းသာလျှင် ရှေးအဋ္ဌကထာဟောင်းတို့၌ (ဂင်္ဂါမြစ်အလယ်တွင် ကျွန်းငယ်များရှိသည်ဟူသော) ထိုအနက်ကို ဖွင့်ပြခဲ့သည်ဟူ၍၎င်း၊ ထိုအဋ္ဌကထာဟောင်း အဖွင့်စကားကိုသာလျှင် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်က ပါဠိဘာသာပြန်၍ ပြထားသည်ဟူ၍၎င်း ဤသို့သာလျှင် မှတ်ယူသင့်ပါသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုစတုတ္ထအကြောင်းပြချက်သည်လည်း သင့်လျော်သော အကြောင်းမဟုတ်သည်သာတည်း။ ဤတွင် ဖြေရှင်းချက်တရပ် ပြီး၏။

Brāhmaṇakulavicāraṇā

ဗြာဟ္မဏမျိုး၌ စိစစ်ခြင်း

2. Atha ‘‘brāhmaṇamāṇavo’’ti padampi tena evaṃ vicāritaṃ –

(၂) ထို့နောင် “ဗြာဟ္မဏလုလင် (ပုဏ္ဏားလုလင်)ဟူသောပုဒ်ကို ထိုဓမ္မာနန္ဒက အောက်ပါအတိုင်း စိစစ်ပြန်လေသည်။

(Ka) ‘‘buddhaghoso ‘brāhmaṇakulajāto’ti na sakkā gahetuṃ. Kasmā vedakālato paṭṭhāya yāvajjatanā sabbepi brāhmaṇā

(က) ဗုဒ္ဓဃောသကို ဗြာဟ္မဏမျိုး-ဟု မယူသင့် မယူနိုင်၊ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော်- ဝေဒကျမ်းတို့ ထွန်းကားခဲ့သော ဝေဒခေတ်မှစ၍ ယခုခေတ်တိုင်အောင် ဗြာဟ္မဏလူမျိုးတို့အားလုံးပင်

Brāhmaṇosya mukhamāsīdi, bāhū rājanya? Kata?;

Ūrū tadasya yada vagya?, Padbhyāṃ gūdro ajāyatā’’ti.

Imaṃ purisasuttaṃ nāma mantaṃ jānantīti saddahiyā.

ပုရိသသုတ်ဟုခေါ်သော အောက်ပါဂါထာမန္တန်ကို တတ်သိကြသည်ချည်းဟူ၍ ယုံကြည်ယူဆနိုင်ပါသည်။ ဗြာဟ္မဏောဿ မုခမာသီ၊ ဗာဟူ ရာဇညော ကတော။ ဦရု တဒဿ ယံ ဝေဿော၊ ပါဒေဟိ သုဒ္ဒေါ အဇာယိ။

Ayaṃ panassā attho – ‘brāhmaṇo assa (brahmuno) mukhaṃ āsi. Bāhū rājañño kato, khattiyā assa bāhūti vuttaṃ hoti. Yo vesso, so assa ūrū. Suddo assa pādehi ajāyī’ti.

ထိုဂါထာ၏အနက်မှာ- ဗြာဟ္မဏ-ပုဏ္ဏားမျိုးသည် ထိုဗြဟ္မာ၏ ခံတွင်းဖြစ်သည်၊ (၎င်း၏) လက်မောင်းတို့ကို မင်းမျိုးဖန်ဆင်းသည်၊ မင်းမျိုးတို့သည် ၎င်း၏ လက်မောင်းများ ဖြစ်ကြသည်ဟု ဆိုလို၏၊ အကြင် ကုန်သည်မျိုးသည် ရှိ၏၊ ထိုကုန်သည်မျိုးသည် (၎င်း၏) ပေါင်တို့ပေတည်း၊ သူဆင်းရဲမျိုးသည် (၎င်း၏) ခြေတို့မှ ဖြစ်ပေါ်သည်-ဟူ၍ ဖြစ်၏။

Buddhaghoso pana ‘paṇḍitabrāhmaṇo’ti ñātopi taṃ gāthaṃ na aññāsi. Tathā hi tena bandhupādāpaccāti padassa atthavaṇṇanāyaṃ ‘tesaṃ kira ayaṃ laddhi – brāhmaṇā brahmuno mukhato nikkhantā, khattiyā urato, vessā nābhito, suddā jāṇuto, samaṇā piṭṭhipādato’ti tissā vedagāthāya asamānattho vaṇṇito’’ti.

ဗုဒ္ဓဃောသသည်ကား ပဏ္ဍိတ်ဗြာဟ္မဏ (ပညာရှိပုဏ္ဏား)ဟု အသိအမှတ်ပြုခံရသူ (ထင်ရှားသူ)ဖြစ်ပါလျက် အထက်ပါဂါထာကို မသိရှာလေ၊ မသိကြောင်းကို ထောက်ပြရလျှင်- သူသည် ဗန္ဓုပါဒါပစ္စာ ဟူသောပုဒ်၏ အနက်အဖွင့်၌ “ထိုပုဏ္ဏားတို့၏အယူကား ဤသို့ ဖြစ်သတတ်- ဗြာဟ္မဏတို့သည် [ဃု] ဗြဟ္မာ၏ခံတွင်းမှ ထွက်ပေါ်ကုန်၏၊ မင်းတို့သည် ၎င်း၏ရင်ဘတ်မှ၊ ကုန်သည်တို့သည် ၎င်း၏ချက်မှ၊ သူဆင်းရဲတို့သည် ၎င်း၏ ဒူးဆစ်မှ၊ သမဏခေါ် ရဟန်းတို့သည် ၎င်း၏ခြေဖမိုးမှ ထွက်ပေါ်ကုန်၏”ဟူ၍ အထက်ပါဂါထာနှင့်မတူပဲ ကွဲလွဲသောအနက်ကို ဖွင့်ပြလေသည်။ ထို့ကြောင့် ဗြာဟ္မဏမျိုး မဖြစ်သင့်ဟု စိစစ်သွားလေ၏။

Ayaṃ panettha anuvicāraṇā – yadi ca taṃkālikānampi brāhmaṇānaṃ laddhi tatheva bhaveyya yathā etissaṃ gāthāyaṃ vuttā, sā catthavaṇṇanā ācariyassa matimattā. Evaṃ sati sā vicāraṇā yuttā bhaveyya. Etissaṃ pana gāthāyaṃ ‘‘brāhmaṇosya mukhamāsīdi’’ti paṭhamapādena ‘‘brāhmaṇā brahmuno mukhato jātā’’ti attho ujukato na labbhati. Buddhakāle pana brāhmaṇānaṃ laddhi ‘‘brāhmaṇā brahmuno mukhato jātā’’ti evameva ahosīti pākaṭoyevāyamattho. Tathā hi dīghanikāye pāthikavagge aggaññasutte (3, 67) –

ဤအရာ၌ အောက်ပါမှာ ငါတို့၏ ထပ်ဆင့်၍ စိစစ်ချက်ဖြစ်ပေသည်- ထိုခေတ်က ပုဏ္ဏားတို့မှာလည်း ထိုဂါထာ၌ ဆိုထားသည့်အတိုင်းပင် အယူရှိကြပါမူ၊ အထက်ပါ အနက်အဖွင့်သည်လည်း အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်၏ အလိုမျှသာလျှင် ဖြစ်ပါမူ ဓမ္မာနန္ဒ၏ ထိုစိစစ်ချက်သည် သင့်လျော်သည် ဖြစ်ရာ၏။ သို့သော်လည်း အထက်ပါဂါထာ၌ “ဗြာဟ္မဏောဿ မုခမာသီ”ဟူသော ပဌမအပိုဒ်ဖြင့် ဗြာဟ္မဏ လူမျိုးတို့သည် ဗြဟ္မ၏ခံတွင်းမှ ပေါက်ဖွားကြသည်-ဟူသော အနက်ကို တိုက်ရိုက်အားဖြင့် မရနိုင်၊ ဘုရားလက်ထက်ကာလက ပုဏ္ဏားတို့မှာမူ “ဗြာဟ္မဏလူမျိုးတို့သည် ဗြဟ္မာ၏ခံတွင်းမှ ပေါက်ဖွားကြသည်”ဟူ၍ ဤအတိုင်းပင် အယူရှိကြကြောင်း ထင်းရှားလှပါသည်။ ထိုအကြောင်းကို အောက်ပါ အဂ္ဂညသုတ်ဖြင့် သိနိုင်ပါသည်။

‘‘Dissanti kho pana vāseṭṭha brāhmaṇānaṃ brāhmaṇiyo utuniyopi gabbhiniyopi vijāyamānāpi pāyamānāpi. Te ca brāhmaṇā [Pg.1]0 yonijāva samānā evamāhaṃsu – brāhmaṇova seṭṭho vaṇṇo, hīnā aññe vaṇṇā. Brāhmaṇova sukko vaṇṇo, kaṇhā aññe vaṇṇā. Brāhmaṇāva sujjhanti, no abrāhmaṇā. Brāhmaṇāva brahmuno puttā orasā mukhato jātā brahmajā brahmanimmitā brahmadāyādāti. Te brahmānañceva abbhācikkhanti, musā ca bhāsanti, bahuñca apuññaṃ pasavantī’’ti –

“အိုဝါသေဋ္ဌ၊ ပုဏ္ဏားတို့၏ ပုဏ္ဏေးမတို့သည် ဥတုပန်းပွင့်ကြသည်တို့ကိုလည်း တွေ့မြင်ကြရ၏၊ ကိုယ်ဝန်ဆောင်ကြသည်တို့ကိုလည်း တွေ့မြင်ကြရ၏၊ သားဖွားကြသည်တို့ကိုလည်း တွေ့မြင်ကြရ၏၊ သူငယ်တို့အား နို့တိုက်ကြသည်တို့ကိုလည်း တွေ့မြင်ကြရ၏။ ဤသို့ လူမိန်းမ၏ယောနိမှ ပေါက်ဖွားသူတို့သာလျှင် ဖြစ်ပါကုန်လျက် ထိုပုဏ္ဏားတို့သည်ပင်လျှင် ဤသို့ ဆိုကြကုန်ဘိ၏- ပုဏ္ဏားမျိုးသည်သာလျှင် မြတ်၏။ တပါးအမျိုးတို့သည် ယုတ်ညံ့ကုန်၏၊ ပုဏ္ဏားမျိုးသည်သာလျှင် ဖြူစင်၏။ တပါးသော အမျိုးတို့သည် မည်းညစ်ကုန်၏၊ ပုဏ္ဏားတို့သည်သာလျှင် စင်ကြယ်ကုန်၏၊ ပုဏ္ဏားမဟုတ်သော သူတို့သည် မစင်ကြယ်ကုန်၊ ပုဏ္ဏားတို့သည်သာလျှင် ဗြဟ္မာ၏ခံတွင်းမှ ပေါက်ဖွားသော ဩရသသား ဖြစ်ကုန်၏၊ ဗြဟ္မာမင်းမှ ဖြစ်ကုန်၏၊ ဗြဟ္မာမင်းက ဖန်ဆင်းထားသောသူ ဖြစ်ကုန်၏၊ ဗြဟ္မာမင်း၏ အမွေခံတို့ ဖြစ်ကုန်၏ဟု (ဆိုကြ [ဃူ] ကုန်ဘိ၏)။ ထိုသို့ဆိုသော ပုဏ္ဏားတို့သည် ဗြဟ္မာကိုလည်း စွပ်စွဲရာရောက်ကုန်၏၊ မဟုတ်မမှန်သည်ကိုလည်း ပြောဆိုကုန်၏၊ များစွာသော မကောင်းမှုတို့ကိုလည်း ပွါးစေကုန်၏”ဟူ၍-

Bhagavatā mahākāruṇikena vāseṭṭhabhāradvājānaṃ brāhmaṇamāṇavakānaṃ bhāsitaṃ, tehi ca taṃ abhinanditaṃ. Te pana dvepi māṇavakā jātivasena parisuddhabrāhmaṇā ceva honti tiṇṇampi vedānaṃ pāraguno ca. Tasmā ‘‘brāhmaṇā brahmuno mukhato nikkhantā’’ti vacanassa taṃkālikānaṃ brāhmaṇānaṃ laddhivasena vuttabhāvo pākaṭoyeva. Yathā cetaṃ, evaṃ ‘‘khattiyā urato, vessā nābhito, suddā jāṇuto, samaṇā piṭṭhipādato’’ti vacanampi ‘‘taṃkālikabrāhmaṇānaṃ laddhiññūhi porāṇaṭṭhakathācariyehi vutta’’nti saddahitvā ācariyabuddhaghosena taṃ sabbaṃ porāṇaṭṭhakathāto bhāsāparivattanamattena visesetvā pakāsitaṃ bhaveyya. Tasmā tāyapi vedagāthāya ācariyassa abrāhmaṇabhāvasādhanaṃ anupapannamevāti.

ကြီးစွာသော သနားခြင်း ကရုဏာရှိတော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ပုဏ္ဏားလုလင်ဖြစ်ကုန်သော ဝါသေဋ္ဌနှင့် ဘာရဒွါဇတို့အား မိန့်တော်မူ၏။ ဝါသေဋ္ဌနှင့် ဘာရဒွါဇတို့ကလည်း ထိုမိန့်ခွန်းတော်ကို သဘောတူ လက်ခံကုန်၏။ ထိုနှစ်ဦးသော လုလင်တို့သည်ကား အမျိုးဇာတ်အလိုအားဖြင့် စင်ကြယ်သော ဗြာဟ္မဏ-ပုဏ္ဏားမျိုးတို့လည်း ဖြစ်ကုန်၏၊ ဗေဒင်သုံးပုံတို့၌ တဖက်ကမ်းရောက် တတ်မြောက်သူတို့လည်း ဖြစ်ကုန်၏။ ထို့ကြောင့် “ပုဏ္ဏားတို့သည် ဗြဟ္မာ၏ခံတွင်းမှ ထွက်ပေါ်ကုန်၏”ဟူသော စကားသည် ဘုရားလက်ထက် ခေတ်ကာလက ပုဏ္ဏားတို့၏ အယူဝါဒအရအားဖြင့် မိန့်ဆိုထားသောစကားဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားသည်သာတည်း။ ထို့အတူပင် “မင်းတို့သည် ၎င်း၏ရင်ဘတ်မှ ထွက်ပေါ်ကုန်၏၊ ကုန်သည်တို့သည် ၎င်း၏ချက်မှ၊ သူဆင်းရဲတို့သည် ၎င်း၏ဒူးဆစ်မှ၊ သမဏခေါ် ရဟန်းတို့သည် ၎င်း၏ခြေဖမိုးမှ ထွက်ပေါ်ကုန်”ဟူသော စကားကိုလည်း “ဘုရားလက်ထက် ခေတ်ကာလက ပုဏ္ဏားတို့၏အယူဝါဒကို သိကုန်သော အဋ္ဌကထာဆရာတို့ ဆိုထားသည်ဟု ယုံကြည်၍ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်သည် ထိုအနက်အဖွင့်အလုံးစုံကို ရှေးအဋ္ဌကထာဟောင်းမှ ဘာသာပြန်ခြင်းမျှဖြင့် အထူးပြု၍ပြထားသည် ဖြစ်ရာ၏။ ထို့ကြောင့် ထုတ်ပြခဲ့သော ထိုဝေဒဂါထာဖြင့်လည်း အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်၏ ဗြာဟ္မဏမျိုး မဟုတ်သည်၏အဖြစ်ကို ပြီးစေခြင်းသည် မသင့်မြတ် မပြည့်စုံသည်သာတည်း။ ဤတွင် ဖြေရှင်းချက်တရပ်ပြီး၏။

(Kha) punapi tena ācariyabuddhaghosattherassa abrāhmaṇabhāvasādhanatthaṃ dutiyampi kāraṇaṃ evamāhaṭaṃ –

(ခ) ထို့ပြင်လည်း ဓမ္မာနန္ဒသည် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသထေရ်၏ ဗြာဟ္မဏမျိုး မဟုတ်သည်၏အဖြစ်ကို ပြီးစေခြင်းငှါ ဒုတိယအကြောင်းကိုလည်း အောက်ပါအတိုင်း ထုတ်ဆောင်ပြပြန်လေသည်။

‘‘Brāhmaṇaganthesu gabbhaghātavācakaṃ bhrūnahāti padaṃ pāḷiyaṃ bhūnahu (bhūnahano) iti dissati. Māgaṇḍiyasutte bhariyāya methunasaṃvāsābhāvena uppajjanārahagabbhassa nāsakattaṃ sandhāya māgaṇḍiyo paribbājako bhagavantaṃ ‘bhūnahu (bhūnahano) samaṇo gotamo’ti āha. Taṃ buddhaghoso na jānātīti pākaṭoyeva tadatthasaṃvaṇṇanāya. Tattha hi tena bhūnahunoti (bhūnahanassā) padaṃ ‘hatavaḍḍhino mariyādakārakassā’ti vaṇṇita’’nti.

“ဗြာဟ္မဏကျမ်းတို့၌ ပဋိသန္ဓေဖျက်ခြင်းကိုဟောသော ဘြူဏဟာဟူသော ပုဒ်သည် ပါဠိ၌ ဘူနဟု (ဘူနဟနော)ဟု ထင်၏။ မာဂဏ္ဍိယသုတ်၌ မယားနှင့် မေထုန်သံဝါသပြုမှု မရှိခြင်းကြောင့် ဖြစ်ထိုက်သောပဋိသန္ဓေကို ဖျက်ဆီးရာရောက်သည်ကိုရည်၍ မာဂဏ္ဍိယပရိဗိုဇ်သည် ဘုန်းတော်ကြီးသော မြတ်စွာ [ဃေ] ဘုရားကို “ဘုနဟု(ဘုနဟနော) ပေါက်ဖွားရေးကို ဖျက်ဆီးတတ်သော ရဟန်းဂေါတမ”ဟူ၍ ပြောဆိုလေသည်။ ထိုအနက်ကို ဗုဒ္ဓဃောသမသိကြောင်း ထိုပုဒ်၏အနက်အဖွင့်ဖြင့် သိသာထင်ရှားလှပေ၏၊ မှန်ပေ၏၊ ထိုမာဂဏ္ဍိယသုတ်၌ “ဘူနဟုနော (ဘူနဟနဿ)”ဟူသော ပုဒ်ကို “ပွါးစေခြင်းကို ဖျက်ဆီးတတ်သူ၏ ပိုင်းခြားကန့်သတ်ခြင်းကို ပြုသောသူ၏”ဟူ၍ ဗုဒ္ဓဃောသ ဖွင့်ပြလေသည်ဟု (ထုတ်ဆောင်ပြပြန်လေသည်)။

Tampi ayuttameva. Na hi māgaṇḍiyena phoṭṭhabbārammaṇāparibhogamattameva sandhāya bhūnahubhāvo vutto, atha kho channampi lokāmisārammaṇānaṃ aparibhogaṃ sandhāya vutto. Tasmiñhi sutte –

ထိုစကားသည်လည်း မသင့်သည်သာတည်း။ မှန်ပေ၏၊ မာဂဏ္ဍိယပရိဗိုဇ်သည် ဖောဋ္ဌဗ္ဗအတွေ့အာရုံ မသုံးဆောင်ခြင်းမျှကိုသာရည်၍ ဘူနဟုအဖြစ်ကို စွပ်စွဲပြောဆိုသည်မဟုတ်ပေ။ အမှန်အားဖြင့်မူကား လောကာမိသ အာရုံခြောက်ပါးလုံးတို့ကိုပင် မသုံးဆောင်ခြင်းကိုရည်၍ စွပ်စွဲပြောဆိုလေသည်။ ပြောဆိုပုံမှာ အောက်ပါအတိုင်းပင်တည်း-

‘‘Cakkhuṃ [Pg.11] kho māgaṇḍiya rūpārāmaṃ rūparataṃ rūpasammuditaṃ, taṃ tathāgatassa dantaṃ guttaṃ rakkhitaṃ saṃvutaṃ, tassa ca saṃvarāya dhammaṃ deseti, idaṃ nu te etaṃ māgaṇḍiya sandhāya bhāsitaṃ ‘bhūnahu samaṇo gotamo’ti. Etadeva kho pana me bho gotama sandhāya bhāsitaṃ ‘bhūnahu samaṇo gotamo’ti. Taṃ kissa hetu, evañhi no sutte ocaratīti…pe… mano kho māgaṇḍiya dhammārāmo dhammarato dhammasammudito, so tathāgatassa danto gutto rakkhito saṃvuto, tassa ca saṃvarāya dhammaṃ deseti, idaṃ nu te etaṃ māgaṇḍiya sandhāya bhāsitaṃ ‘bhūnahu samaṇo gotamo’ti. Etadeva kho pana me bho gotama sandhāya bhāsitaṃ ‘bhūnahu samaṇo gotamo’ti. Taṃ kissa hetu, evañhi no sutte ocaratī’’ti.

“အိုမာဂဏ္ဍိယ၊ မျက်စိသည် အဆင်းလျှင် မွေ့လျော်ရာရှိ၏၊ အဆင်း၌ မွေ့လျော်၏၊ အဆင်းဖြင့် ကောင်းစွာဝမ်းမြောက်၏။ ငါဘုရားသည် ထိုမျက်စိကို ယဉ်ကျေးအောင် ဆုံးမထားပြီ၊ လုံခြုံစေအပ်ပြီ၊ စောင့်ရှောက်အပ်ပြီ၊ ပိတ်ဆို့ထားအပ်ပြီ၊ ထိုမျက်စိကို ပိတ်ဆို့ စောင့်စည်းရန်လည်း တရားကိုဟောပြ၏၊ အိုမာဂဏ္ဍိယ၊ သင်သည် ဤအကြောင်းအရာကိုပင် ရည်ရွယ်၍ “ပွါးစေခြင်းကို ဖျက်ဆီးသော ရဟန်းဂေါတမ”ဟု ထိုစကားကို ဆိုသလောဟူ၍ မေးတော်မူ၏။ အိုရှင်ဂေါတမ၊ ဤအကြောင်းအရာကိုပင်ရည်၍ “ပွါးစေခြင်းကို ဖျက်ဆီးသော ရဟန်းဂေါတမ”ဟု အကျွန်ုပ်ဆိုပါသည်၊ ထိုသို့ဆိုခြင်း၏ အကြောင်းမှာ ကျွန်ုပ်တို့၏ သုတ်ကျမ်းဂန်၌ ဤအတိုင်းပင် လာသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်ဟု ပြန်ကြား၏၊ ။ပ။ အိုမာဂဏ္ဍိယ၊ စိတ်နှလုံးသည် သဘောအာရုံလျှင် မွေ့လျော်ရာရှိ၏၊ သဘောအာရုံ၌ မွေ့လျော်၏၊ သဘောအာရုံဖြင့် ကောင်းစွာဝမ်းမြောက်၏။ “ငါဘုရားသည် စိတ်နှလုံးကို ယဉ်ကျေးအောင် ဆုံးမထားပြီ၊ လုံခြုံစေအပ်ပြီ၊ စောင့်ရှောက်ထားအပ်ပြီ၊ ပိတ်ဆို့ထားအပ်ပြီ၊ ထိုစိတ်နှလုံးကို ပိတ်ဆို့စောင့်စည်းရန်လည်း တရားကိုဟောပြ၏၊ အိုမာဂဏ္ဍိယ၊ သင်သည် ဤအကြောင်းအရာကိုရည်ရွယ်၍ “ပွါးစေခြင်းကို ဖျက်ဆီးသော ရဟန်းဂေါတမ”ဟု ထိုစကားကို ဆိုသလောဟူ၍ မေးတော်မူ၏။ အိုအရှင်ဂေါတမ၊ ဤအကြောင်းအရာကိုပင် ရည်ရွယ်၍ [ဃဲ] “ပွါးစေခြင်းကို ဖျက်ဆီးသော ရဟန်းဂေါတမ”ဟု အကျွန်ုပ်ဆိုပါသည်။ ထိုသို့ဆိုခြင်း၏ အကြောင်းမှာ ကျွန်ုပ်တို့၏ သုတ်ကျမ်းဂန်၌ ဤအတိုင်းပင် လာသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်ဟု ပြန်ကြား၏”ဟူ၍-

Evaṃ bhagavato ca anuyogo māgaṇḍiyassa ca paṭiññā āgatā.

အထက်ပါအတိုင်း ဘုန်းတော်ကြီးသော မြတ်စွာဘုရား၏ မေးမြန်းစိစစ်ခြင်းနှင့် မာဂဏ္ဍိယပရိဗိုဇ်၏ ဝန်ခံခြင်းသည် ထိုသုတ်၌ လာ၏။

Ettha hi methunappaṭisevanavasena phoṭṭhabbārammaṇaparibhogahetu eva gabbhapatiṭṭhānaṃ sambhavatīti tadaparibhogameva sandhāya ‘‘bhūnahū’’ti vattuṃ arahati, tadaññesaṃ pana pañcannaṃ rūpādiārammaṇānaṃ, tatthāpi visesato dhammārammaṇassa suddhamanoviññāṇena paribhogahetu natthi kiñci gabbhapatiṭṭhānanti tesaṃ aparibhogaṃ sandhāya bhūnahūti vattuṃ na arahatiyeva, māgaṇḍiyena pana sabbānipi tāni sandhāya vuttabhāvo paṭiññāto, kāraṇañcassa dassitaṃ ‘‘evañhi no sutte ocaratī’’ti. Tasmā kiñcāpi dāni brāhmaṇaganthesu bhūnahu- (bhrūnahā) saddo gabbhaghātanatthe dissati, māgaṇḍiyasutte paneso attho na yujjatīti ācariyena ‘‘hatavaḍḍhi mariyādakārako’’ti ayamevattho porāṇaṭṭhakathāya bhāsāparivattanavasena pakāsitoti veditabbo.

ရှင်းလင်းပြဦးအံ့၊ ဤအရာ၌ မေထုန်မှီဝဲမှု၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကို သုံးဆောင်ခြင်းကြောင့်သာလျှင် ကိုယ်ဝန်ပဋိသန္ဓေ တည်ခြင်းသည် ဖြစ်သင့်၏။ ထို့ကြောင့် ထိုဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ သုံးဆောင်ခြင်းကိုသာလျှင်ရည်၍ ဘူနဟု- ပေါက်ဖွားရေးကို ဖျက်ဆီးသည်ဟု ဆိုခြင်းငှါ ထိုက်တန်လေသည်။ ထိုမှတပါးသော အဆင်းရူပါရုံ အစရှိသော ငါးပါးသော အာရုံတို့ကို သုံးဆောင်ခြင်းကြောင့် ထိုငါးပါးတို့တွင်လည်း အထူးအားဖြင့် ဓမ္မာရုံကို မနောဝိညာဏ်သက်သက်ဖြင့် သုံးဆောင်ခြင်းကြောင့် ကိုယ်ဝန်ပဋိသန္ဓေ တည်ခြင်းမည်သည် တစုံတရာမျှ မရှိချေ။ ထို့ကြောင့် ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံမှတပါးသော ထိုအာရုံတို့ကို မသုံးဆောင်ခြင်းကိုရည်၍ ဘူနဟု- ပေါက်ဖွားရေးကို ဖျက်ဆီးသည်ဟု ဆိုခြင်းငှါ မထိုက်တန်သည်သာတည်း။ သို့သော် မာဂဏ္ဍိယပရိဗိုဇ်သည်ကား ထိုအာရုံအလုံးစုံတို့ကိုလည်း ရည်ရွယ်၍ဆိုကြောင်း ဝန်ခံထား၏၊ ကျွန်ုပ်တို့၏ သုတ်ကျမ်းဂန်၌ ဤအတိုင်းပင် လာသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်ဟူ၍ ထိုဝန်ခံချက်၏အကြောင်းကိုလည်း ပြထားပေသည်။ ထို့ကြောင့် ယခုခေတ်၌ ဗြာဟ္မဏကျမ်းတို့တွင် ဘူနဟု (ဘူနဟာ)သဒ္ဒါသည် ပဋိသန္ဓေကို ဖျက်ဆီးခြင်းအနက်၌ ထင်ငြားသော်လည်း မာဂဏ္ဍိယသုတ်၌ကား ပဋိသန္ဓေကို ဖျက်ဆီးသည်ဟူသော ထိုအနက်သည် မသင့်ပေ၊ ထို့ကြောင့် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်သည် “ပွါးစေခြင်းကိုဖျက်ဆီးသူ အပိုင်းအခြား အကန့်အသတ်ကိုပြုသူ”ဟူသော ဤအနက်ကိုသာလျှင် ရှေးအဋ္ဌကထာဟောင်းတို့မှ ဘာသာပြန်သည်၏အစွမ်းအားဖြင့် ပြတော်မူသည်ဟု သိအပ်၏။ ဤတွင် ဖြေရှင်းချက်တရပ် ပြီး၏။

(Ga) punapi tena ‘‘idampana buddhaghosassa abrāhmaṇabhāvasādhakaṃ pacchimakāraṇaṃ, so hi visuddhimagge sīlaniddese (1, 31) brāhmaṇānaṃ parihāsaṃ karonto ‘evaṃ iminā piṇḍapātapaṭisevanena purāṇañca jighacchāvedanaṃ paṭihaṅkhāmi, navañca vedanaṃ aparimitabhojanapaccayaṃ āharahatthaka alaṃsāṭaka tatravaṭṭaka kākamāsaka bhuttavamitakabrāhmaṇānaṃ aññataro [Pg.12] viya na uppādessāmīti paṭisevatī’ti āha. Idaṃ pana ekassa bhinnabrāhmaṇaladdhikassāpi vacanaṃ siyāti tadeva daḷhakāraṇaṃ katvā na sakkā ‘buddhaghoso abrāhmaṇo’ti vattu’’nti tatiyaṃ kāraṇaṃ vuttaṃ. Taṃ pana atisaṃvejanīyavacanameva. Na hetaṃ ācariyena brāhmaṇānaṃ parihāsaṃ kātukāmena vuttaṃ, na ca taṃ parihāsavacanena saṃyojetabbaṭṭhānaṃ, aññadatthu yathābhūtamatthaṃ dassetvā sabrahmacārīnaṃ ovādānusāsanidānavasena vattabbaṭṭhānaṃ, tathāyeva ca ācariyena vuttaṃ. Tathā hi ye loke paradattūpajīvino samaṇā vā brāhmaṇā vā aññe vāpi ca puggalā, te paccavekkhaṇañāṇarahitā asaṃvare ṭhitā kadāci atipaṇītaṃ rasaṃ pahūtaṃ laddhā aparimitampi bhuñjeyyuṃ, visesato pana brāhmaṇā lokikavatthuvasena ca, jātakādisāsanikavatthuvasena ca tādisā ahesunti pākaṭā. Imasmiñhi loke vassasatasahassehi vā vassakoṭīhi vā aparicchinnaddhāne ko sakkā vattuṃ ‘‘nedisā bhūtapubbā’’ti. Tasmā tādisehi viya na aparimitabhojanehi bhavitabbanti ovādānusāsanidānavaseneva vuttaṃ. Tadevaṃ atthasaṃhitampi samānaṃ ayonisomanasikaroto anatthameva jātaṃ, yathā sabhariyassa māgaṇḍiyabrāhmaṇassa anāgāmimaggaphalatthāyapi desitā gāthā tesaṃ dhītuyā anatthāya saṃvattatīti saṃvegoyevettha brūhetabboti.

(ဂ) ထို့ပြင်လည်း ဓမ္မာနန္ဒသည် “ဤအချက်မှာမူ ဗုဒ္ဓဃောသ၏ ဗြာဟ္မဏမျိုး မဟုတ်သည်၏အဖြစ်ကို ပြီးစေသော နောက်ဆုံးအကြောင်း [ဃော] ဖြစ်သည်။ ထင်ရှားပြဦးအံ့၊ သူသည် ဝိသုဒ္ဓိမဂ် သီလနိဒ္ဒေသ (၁-၃၁)၌ ပုဏ္ဏားတို့ကို ပြက်ရယ်ပြုလိုသည်ဖြစ်၍ “ဤဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း ဤဆွမ်းကို မှီဝဲသုံးဆောင်ခြင်းဖြင့် အဟောင်းဖြစ်သော ဆာလောင်မှု ဝေဒနာကိုလည်း ပယ်ဖျောက်အံ့၊ လက်ကို ဆွဲထူပါဟု ဆိုရသည်တိုင်အောင် အစားကြူးသော ပုဏ္ဏား, ပုဆိုးမဝတ်နိုင်အောင် အစားကြူးသော ပုဏ္ဏား, ထိုအရပ်၌ပင် လူးလှိမ့်နေရအောင် အစားကြူးသော ပုဏ္ဏား, ခံတွင်းမှအစာကို ကျီးနှိုက်၍ယူနိုင်အောင် အစားကြူးသော ပုဏ္ဏား, စားပြီးအစာကို အန်ထုတ်ရသည်တိုင်အောင် အစားကြူးသော ပုဏ္ဏားတို့တွင် တယောက်ယောက်ကဲ့သို့ အတိုင်းအရှည်မရှိ အလွန်အကျွံ စားခြင်းကြောင့်ဖြစ်သော ဝေဒနာအသစ်ကိုလည်း မဖြစ်စေအံ့ဟု ဆင်ခြင်၍ မှီဝဲ သုံးဆောင်သည်”ဟု ပြဆိုထား၏။ ဤစကားမှာမူ ဇာတ်ပျက်ပုဏ္ဏားတယောက်၏ စကားလည်း ဖြစ်နိုင်သောကြောင့် ထိုစကားကိုသာလျှင် ခိုင်မာသောအကြောင်းပြု၍ ဗုဒ္ဓဃောသကို ပုဏ္ဏားမဟုတ်ဟု မဆိုနိုင်ပေဟူ၍ (ပြောင်လှောင်လျက်) တတိယအကြောင်းကို ပြဆိုသွားလေသည်။ ထိုစကားမှာမူ အလွန်ပင် သံဝေဂဖြစ်ဖွယ်ကောင်းသော စကားသာလျှင် ဖြစ်ချေသည်။ မှန်ပေ၏- အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်သည် ထိုပုဏ္ဏားငါးဦး ဥပမာစကားကို ပုဏ္ဏားတို့အား ပြက်ရယ်ပြုလို၍ ဆိုသည်မဟုတ်ပေ၊ ထိုပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်ကိုပြသော အရာဌာနသည်လည်း ပြက်ရယ်စကားနှင့် ယှဉ်သင့်ယှဉ်ထိုက်သော အရာဌာနမဟုတ်ပေ။ စင်စစ်သော်ကား မဖောက်မပြန် မှန်ကန်သော အကြောင်းအရာကိုပြ၍ သီတင်းသုံးဘော် ရဟန်းတော်တို့အား အဆုံးအမ ဩဝါဒအနုသာသနီကို ပေးသောအားဖြင့် ပြဆိုသင့်သော အရာသာလျှင် ဖြစ်ပေသည်။ ထိုအတိုင်းပင်လျှင် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်က ပြဆိုတော်မူခဲ့ပေသည်။ (ထို့အတူပင် အဋ္ဌသာလိနီအဋ္ဌကထာ နှာ-၄၃၂-၌လည်း အကျယ်အဖွင့်နှင့်တကွ ပြဆိုထား၏၊ ထိုကို ထောက်သဖြင့်လည်း ဤဥပမာမှာ ရှေးအဋ္ဌကထာဟောင်းတို့မှလာကြောင်း သိအပ်ပေသည်) ထိုစကားမှန်ပေ၏- လောက၌ ရဟန်းတို့ဖြစ်စေ ပုဏ္ဏားတို့ဖြစ်စေ တခြားတပါးသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ဖြစ်စေ သူတပါးပေးလှူအပ်သည့် ဝတ္ထုပစ္စည်းကိုမှီ၍ အသက်မွေးသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည် ဆင်ခြင်မှု ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်ကင်းလျက် စောင့်စည်းမှုမရှိကြလျှင် တရံတခါ၌ အလွန်ကောင်းမြတ်သော စားကောင်းသောက်ဖွယ် အရသာကို များ [ဃော်] များရကုန်လတ်သော် အတိုင်းအရှည်မရှိ အလွန်အကျွံသော်လည်း စားသောက်သုံးဆောင်မိကုန်ရာ၏၊ အထူးအားဖြင့်မူကား ပုဏ္ဏားတို့သည် လောကီဝတ္ထုအရအားဖြင့်၎င်း ဇာတ်ဝတ္ထုအစရှိသော သာသနာဝင်ဝတ္ထုအရအားဖြင့်၎င်း ထိုသို့ အလွန်အကျွံ စားသောက်သုံးဆောင်တတ်ကြောင်း ထင်ရှားကုန်၏။ အလွန်ကျယ်ပြန့်စွာသော ဤကမ္ဘာလောက၌ အနှစ်သိန်းတို့ဖြင့်သော်၎င်း အနှစ်ကုဋေတို့ဖြင့်သော်၎င်း မပိုင်းခြားနိုင်အောင် အလွန်ရှည်လျားသောကာလအတွင်း၌ ဤသို့အစားကြူးသော ပုဏ္ဏားတို့ မဖြစ်ဘူး မရှိဘူးပါဟူ၍ အဘယ်သူ ဆိုနိုင်အံ့နည်း။ ထို့ကြောင့် “ထိုအစားကြူသော ပုဏ္ဏားတို့ကဲ့သို့ အတိုင်းအရှည်မရှိ အလွန်အကျွံ မစားကုန်ရာ”ဟု ဆုံးမ ဩဝါဒပေးသည်၏ အစွမ်းအားဖြင့်သာလျှင် ပြဆိုတော်မူပေသည်။ ထိုစကားသည် ဤသို့ အကျိုးစီးပွါးနှင့် စပ်ဆိုင်သော်လည်း မသင့်မတင့် နှလုံးသွင်းသောသူအား အကျိုးမဲ့သာလျှင် ဖြစ်လေသည်၊ ထိုသို့ဖြစ်ပုံမှာ ခင်ပွန်းမနှင့်တကွ မာဂဏ္ဍီပုဏ္ဏားကြီးအား အနာဂါမိမဂ်ဖိုလ်အကျိုးငှါ မြတ်စွာဘုရားဟောကြားသော တရားဂါထာသည် ယင်းတို့၏သမီးဖြစ်သူ မာဂဏ္ဍီအား အကျိုးမဲ့အလို့ငှါ ဖြစ်သွားသည်နှင့် တူလှပေတော့သည်ဟု ဤစွပ်စွဲချက်၌ ထိတ်လန့်ခြင်း သံဝေဂဉာဏ်ကိုသာလျှင် ပွါးစေသင့်ပေတော့သည်။ ဤတွင် ဖြေရှင်းချက်တရပ် ပြီး၏။

Patañjalivādavicāraṇā

ပတဉ္ဇလိဝါဒဖြင့် စိစစ်ခြင်း

3. Atha tena ‘‘pātañjalīmataṃ parivattetī’’ti vacanampi evaṃ vicāritaṃ.

(၃) ထို့နောင် ဓမ္မာနန္ဒသည် “ပတဉ္ဇလိ၏ အယူဝါဒကျမ်းကို ရွတ်ဖတ်သရဇ္ဈယ်လေ၏”ဟူသော မဟာဝံသစကားကို အောက်ပါအတိုင်း စိစစ်ပြန်လေသည်။

(Ka) ‘‘buddhaghoso patañjalissa vā aññesaṃ vā uttaraindiyaraṭṭhikānaṃ vādaṃ appakameva aññāsi. Patañjalivādesu hi aṇimā laghimāti idameva dvayaṃ dassesi tatuttari yogasuttaṃ ajānanto, patañjalivādassa ca tuletvā dīpanā tassa ganthesu na dissati, patañjalinā katapakaraṇañca patañjalīti nāmamattampi ca tattha dīpitaṃ natthi. Visuddhimagge pana paññābhūminiddese ‘pakativādīnaṃ pakati viyā’ti pakativāda (saṃkhyāvāda) nāmamattaṃ pakāsitaṃ, tattheva ca ‘paṭiññā hetūtiādīsu hi loke vacanāvayavo [Pg.13] hetūti vuccatī’ti udāharitaṃ, tena ñāyati ‘buddhaghoso indiyatakkanayadīpake ñāyaganthasmiṃ kiñci mūlabhāgamattaṃ aparipuṇṇaṃ jānātī’ti’’.

ဗုဒ္ဓဃောသသည် ပတဉ္ဇလိ၏ ဝါဒကို၎င်း မြောက်ပိုင်း အိန္ဒိယနိုင်ငံသား အခြားပညာရှိတို့၏ ဝါဒကို၎င်း အနည်းငယ်သာလျှင် တတ်သိနားလည်၏၊ ပတဉ္ဇလိ၏ ဝါဒတို့တွင် အဏုမြူသဖွယ် သေးငယ်အောင် ဖန်ဆင်းနိုင်သော အဏိမာတန်ခိုး, ပေါ့ပါးအောင် ဖန်ဆင်းနိုင်သော လဃိမာတန်ခိုးဟူသော ဤနှစ်ခုကိုသာလျှင် ပြဆိုလေသည်၊ ထိုထက်အလွန် ယောဂသုတ်ကိုကား မသိသည်ဖြစ်၍ (ထိုမျှကိုသာ ပြလေသည်)၊ ပတဉ္ဇလိ၏ဝါဒကို နှိုင်းချိန်၍ ပြခြင်းကိုလည်း သူ၏ကျမ်းတို့၌ မတွေ့ရ၊ ပတဉ္ဇလိပြုသောကျမ်းကို၎င်း ပတဉ္ဇလိဟူ [ဃံ] သော အမည်မျှကိုသော်၎င်း သူ၏ကျမ်းတို့၌ ပြထားခြင်း မရှိချေ။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် ပညာဘူမိနိဒ္ဒေသ (၂-၁၅၆)၌ “ပကတိအယူဝါဒရှိသော သူတို့၏ ပကတိကဲ့သို့”ဟူ၍ ပကတိဝါဒ (သံချာဝါဒ)ဟူသော အမည်မျှကို ပြထား၏။ ထိုနိဒ္ဒေသ၌ပင်လျှင် “ပဋိညာ ဟေတု အစရှိသည်တို့၌ စကား၏ အစိတ်အပိုင်းကို ဟေတုဟူ၍ လောက၌ ဆိုအပ်၏”ဟု ထုတ်ဆောင်ပြထား၏၊ ထို့ကြောင့် ဗုဒ္ဓဃောသသည် အိန္ဒိယတက်ကျမ်း နည်းနိဿယကိုပြသော နျာယကျမ်း၌ မပြည့်မစုံ အနည်းငယ် အခြေခံမျှကို သိပေသည်ဟု (စိစစ်ပြန်လေသည်)။

Taṃ pana sabbampi kevalaṃ ācariyassa abbhācikkhaṇamattameva. Atigambhīrassa hi atigarukātabbassa suparisuddhassa piṭakattayassa atthasaṃvaṇṇanaṃ karontena suparisuddhoyeva pāḷinayo ca aṭṭhakathānayo ca porāṇatheravādā cāti īdisāyeva atthā pakāsetabbā, yaṃ vā pana atthasaṃvaṇṇanāya upakārakaṃ saddavinicchayapaṭisaṃyuttaṃ lokiyaganthavacanaṃ, tadeva ca yathārahaṃ pakāsetabbaṃ, na pana anupakārānipi taṃtaṃganthatakkattunāmāni ca, tehi vuttavacanāni ca bahūni, na ca tesaṃ appakāsanena ‘‘na te aṭṭhakathācariyo jānātī’’ti vattabbo. Yadi hi yaṃ yaṃ lokiyaganthaṃ attanā jānāti, taṃ sabbaṃ anupakārampi attano aṭṭhakathāyamānetvā pakāseyya, ativitthārā ca sā bhaveyya aparisuddhā ca asammānitā ca sāsanikaviññūhīti ācariyena patañjalivādādayo na vitthārena pakāsitāti ñātabbaṃ, aññadatthu yehi yehi lokiyaganthehi kiñci kiñci ācariyena ānetvā pakāsitaṃ, te te ca ganthā, aññepi ca tādisā ācariyena ñātātveva jānitabbā viññūhi, yathā samuddassa ekadesaṃ disvā sabbopi samuddo edisoti ñāyati. Ācariyo pana yattha yattha vedapaṭisaṃyuttavacanāni āgatāni, tattha tattha vedaganthehipi kiñci kiñci ānetvā pakāsesiyeva. Tathā hi ācariyena sumaṅgalavilāsiniyaṃ nāma dīghanikāyaṭṭhakathāyaṃ –

ထိုစကားအလုံးစုံမှာမူ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်ကို သက်သက်စွပ်စွဲခြင်းမျှသာ ဖြစ်သည်။ အကြောင်းမူကား အလွန်နက်နဲ၍ အလွန်အလေးပြုအပ်သော ကောင်းစွာ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော ပိဋကသုံးပုံ၏ အနက်ဖွင့် အဋ္ဌကထာကို ပြုစုစီရင်သော ဆရာသည် ကောင်းစွာ ထက်ဝန်းကျင် စင်ကြယ်သည်သာလျှင်ဖြစ်သော ပါဠိနည်း အဋ္ဌကထာနည်းနှင့် ရှေးဆရာမထေရ်တို့၏ ဝါဒဟူသော ဤသို့သော အနက်တို့ကိုသာလျှင် ပြသင့်ပြထိုက်၏၊ တနည်းအားဖြင့်ဆိုလျှင် အနက်အဖွင့်အား ကျေးဇူးပြုသော သဒ္ဒါအဆုံးအဖြတ်နှင့် စပ်ဆိုင်သော လောကီကျမ်းစကားကိုမူလည်း ထိုက်သည့်အားလျော်စွာ ပြသင့်ပြထိုက်သေး၏။ ကျေးဇူးမများသော ထိုထိုကျမ်းဂန်နှင့် ထိုထိုကျမ်းပြုပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အမည်ကို၎င်း၊ ယင်းတို့ဆိုထားသော စကားတို့ကို၎င်း များပြားစွာ မပြသင့် မပြထိုက်ပေ။ ယင်းတို့ကို မပြခြင်းကြောင့်လည်း အဋ္ဌကထာဆရာသည် ယင်းတို့ကို မသိဟူ၍ မဆိုသင့် မဆိုထိုက်ပေ။ အပြစ်ကား မိမိတတ်သိသမျှ ကျမ်းဂန်အလုံးစုံကို အကျိုးကျေးဇူး မရှိသော်လည်း မိမိ၏အဋ္ဌကထာ၌ ဆောင်ယူ၍ဖော်ပြနေလျှင် ထိုအဋ္ဌကထာသည် အလွန်ကျယ်ဝန်းသည်လည်း ဖြစ်ရာ၏၊ မသန့်ရှင်း မစင်ကြယ်သည်ဖြစ်၍ သာသနာတော်တွင်း ပညာရှိတို့က အလေးအမြတ် မပြုအပ်သည်လည်း ဖြစ်ရာ၏၊ ထို့ကြောင့် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်သည် ပဉ္ဇလိဝါဒအစရှိသည်တို့ကို အကျယ်ဝိတ္ထာရအားဖြင့် မပြလေသည်ဟု သိအပ်၏။ စင်စစ်သော်ကား အကြင်အကြင် လောကီကျမ်းတို့မှ အနည်းငယ် အနည်းငယ်ကို ဆောင်ယူ၍ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော် ပြထားပေ၏၊ ထိုထိုကျမ်းတို့ကို၎င်း အလားတူ အခြားကျမ်းတို့ကို၎င်း အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော် တတ်သိနားလည်သည် ဟူ၍သာလျှင် ပညာရှိတို့သည် သိသင့်သိထိုက်ပေ၏။ [ဃား] ဥပမာ- သမုဒြာ၏ တစိတ်တဒေသကိုမြင်လျှင် အလုံးစုံသော သမုဒြာသည် ဤသို့သဘောရှိသည်ဟု သိရသကဲ့သို့ပင်တည်း။ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်သည်ကား ဝေဒကျမ်းနှင့်စပ်သော စကားကို လာတိုင်းလာတိုင်းသော အရာဌာနတို့၌ ဝေဒကျမ်းတို့မှလည်း အနည်းငယ် အနည်းငယ်ကို ဆောင်ယူ၍ ပြတော်မူခဲ့သည်သာတည်း။ ပြပုံမှာ သီလက္ခန်အဋ္ဌကထာ၌-

‘‘Tiṇṇaṃ vedānanti iruvedayajuvedasāmavedāna’’nti ca,

“ဗေဒင်သုံးပုံတို့ဟူသည်ကား ဣရုဗေဒင် ယဇုဗေဒင် သာမဗေဒင်”ဟူ၍၎င်း,

‘‘Itihāsapañcamānanti athabbaṇavedaṃ catutthaṃ katvā itiha āsa itiha āsāti īdisavacanapaṭisaṃyutto purāṇakathāsaṅkhāto itihāso pañcamo etesanti itihāsapañcamā, tesaṃ itihāsapañcamānaṃ vedāna’’nti ca,

“ဣတိဟာသလျှင် ငါးခုမြောက်ရှိသည်ဟူသည်ကား အထဗ္ဗဏဗေဒင်ကို လေးခုမြောက်ပြု၍ ဣတိဟ အာသ-ဤသို့ဖြစ်လေပြီတဲ့ဟု ဤသို့သောစကားနှင့် စပ်ဆိုင်သော ရှေးဟောင်း ပုရာဏ်ကထာဟုဆိုအပ်သော ဣတိဟာသကျမ်းသည် ဤဗေဒင်တို့၏ ငါးခုမြောက်တည်း၊ ထို့ကြောင့် ဣတိဟာသလျှင် ငါးခုမြောက်ရှိသည်မည်၏၊ ဣတိဟာသလျှင် ငါးခုမြောက်ရှိသော ထိုဝေဒကျမ်းတို့၏”ဟူ၍၎င်း,

‘‘Yiṭṭhaṃ vuccati mahāyāgo’’ti ca,

“အကြီးအကျယ် ပေးလှူပူဇော်ခြင်းကို ယိဋ္ဌ-ဟု ဆိုအပ်သည်”ဟူ၍၎င်း,

‘‘Aggihomanti [Pg.14] evarūpena dārunā evaṃ hute idaṃ nāma hotīti aggijuhanaṃ. Dabbihomādīnipi aggihomāneva, evarūpāya dabbiyā īdisehi kaṇādīhi hute idaṃ nāma hotīti evaṃ pavattivasena pana visuṃ vuttānī’’ti ca,

“အဂ္ဂိဟောမ ဟူသည်ကား ဤသို့သောထင်းဖြင့် ဤသို့ပူဇော်သည်ရှိသော် ဤမည်သောအကျိုးသည် ဖြစ်၏ဟု မီးပူဇော်ပုံကိုပြသော ကျမ်းတည်း။ ဒဗ္ဗိဟောမ စသည်တို့သည်လည်း မီးပူဇော်ခြင်းကိုပြသော ကျမ်းတို့ပင်တည်း၊ ဤသို့သဘောရှိသော ယောင်းမဖြင့် ဤသို့သောဆန်ကွဲတို့ဖြင့် ပူဇော်သည်ရှိသော် ဤမည်သောအကျိုးသည် ဖြစ်၏ဟု ဤသို့ ဖြစ်ပုံ၏အစွမ်းအားဖြင့် အသီးခွဲခြား၍ ဆိုအပ်ကုန်၏”ဟူ၍၎င်း,

‘‘Sāsapādīni pana mukhena gahetvā aggimhi pakkhipanaṃ, vijjaṃ parijappitvā juhanaṃ vā mukhahoma’’nti ca –

“မုံညင်းစေ့စသည်တို့ကို ခံတွင်းဖြင့်ယူ၍ မီး၌ထည့်ခြင်းသည် မုခဟောမမည်၏၊ တနည်း- မန္တန်ကိုစုပ်၍ ပူဇော်ခြင်းသည် မုခဟောမမည်၏”ဟူ၍၎င်း,

Evamādinā vedapaṭisaṃyuttavacanāni vedaganthānurūpato vaṇṇitāni. Tāni ca porāṇaṭṭhakathāto bhāsāparivattanavasena vuttānipi bhaveyyuṃ, vedaganthesu pana akovidena yāthāvato bhāsāparivattanaṃ kātumpi na sukarameva, tasmā ācariyassa vedaganthesu kovidabhāvopi pākaṭoyeva. Evaṃ vedaganthesu ca tadaññalokiyaganthesu ca sukovidasseva samānassa tesaṃ vitthārato appakāsanaṃ yathāvuttakāraṇenevāti veditabbaṃ.

ဤသို့ စသည်ဖြင့် ဝေဒကျမ်းနှင့်စပ်သော စကားတို့ကို ဝေဒကျမ်းအားလျော်စွာ ဖွင့်ထားသေး၏။ ထိုအဖွင့်တို့သည်လည်း ရှေးအဋ္ဌကထာဟောင်းမှ ဘာသာပြန် [င] သည်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ဆိုထားသည်လည်း ဖြစ်ကုန်ရာ၏၊ သို့သော်လည်း ဝေဒကျမ်းတို့၌ မကျွမ်းကျင်သောသူသည် မချွတ်မယွင်း မှန်ကန်စွာ ဘာသာပြန်ခြင်းကိုပြုရန် မလွယ်ကူသည်သာတည်း၊ ထို့ကြောင့် ဝေဒကျမ်းတို့၌ အဋ္ဌကထာဆရာ ကျွမ်းကျင်သည်၏အဖြစ်သည်လည်း ထင်ရှားလှသည်သာတည်း။ ဤသို့ ဝေဒကျမ်းတို့၌၎င်း ထိုမှတပါးသော လောကီကျမ်းတို့၌၎င်း ကောင်းစွာ ကျွမ်းကျင်သည်သာလျှင် ဖြစ်ပါလျက် ထိုဝေဒကျမ်း လောကီကျမ်းတို့ကို အကျယ်မပြခြင်းသည် ဆိုခဲ့ပြီးသော အကြောင်းကြောင့်သာလျှင် ဖြစ်သည်ဟု သိအပ်၏။

Api ca ācariyo attano ganthārambheyeva –

တနည်းအားဖြင့်လည်း အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ အဋ္ဌကထာဆရာတော်သည် မိမိ၏ ကျမ်းဦးအစ၌ပင်လျှင်-

‘‘Tato ca bhāsantarameva hitvā,Vitthāramaggañca samāsayitvā;

Vinicchayaṃ sabbamasesayitvā…pe…Yasmā ayaṃ hessati vaṇṇanāpī’’ti ca.

“ထိုအဋ္ဌကထာဟောင်းမှ သီဟိုဠ်ဘာသာစကားကိုသာလျှင် ပယ်၍ ကျယ်ဝန်းသော စကားအစဉ်ကိုလည်း ချုံး၍ အလုံးစုံသော အဆုံးအဖြတ်ကိုမူ မခြွင်းချန်မူ၍ ။ပ။ ဤအဖွင့်အဋ္ဌကထာသည်လည်း အကြင်ကြောင့် ဖြစ်လတံ့”ဟူ၍၎င်း,

‘‘Apanetvāna tatohaṃ, sīhaḷabhāsaṃ manoramaṃ bhāsaṃ;

Tantinayānucchavikaṃ, āropetvā vigatadosaṃ.

“ထိုအဋ္ဌကထာဟောင်းမှ သီဟိုဠ်ဘာသာကိုပယ်၍ ပါဠိတော်နည်းအားလျော်သော အပြစ်ကင်းသော နှလုံးမွေ့လျော်ဖွယ်ရှိသော ပါဠိဘာသာသို့တင်၍-

Samayaṃ avilomento, therānaṃ theravaṃsapadīpānaṃ;

Sunipuṇavinicchayānaṃ, mahāvihāre nivāsinaṃ;

Hitvā punappunāgata-matthaṃ atthaṃ pakāsayissāmī’’ti ca–

အရှင်မဟာကဿပ အစရှိသော မထေရ်တို့၏အနွယ်ကို ပြတတ်သော ဆီမီးတန်ဆောင်သဖွယ် ဖြစ်ကုန်သော အလွန်သိမ်မွေ့သော အဆုံးအဖြတ်ရှိကုန်သော မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်၌ သီတင်းသုံးနေလေ့ရှိကုန်သော မထေရ်တို့၏အယူကို မဆန့်ကျင်စေမူ၍ ထပ်ကာ ထပ်ကာလာသော အနက်ကို ပယ်ရှားလျက် အနက်ကို ပြ‌ပေအံ့”ဟူ၍၎င်း-

Evaṃ porāṇaṭṭhakathānaṃ bhāsāparivattanasaṃkhipanavaseneva visesetvā abhinavaṭṭhakathāyo karissāmīti paṭiññaṃ katvā yathāpaṭiññātameva akāsi, na attano ñāṇappabhāvena visesetvātipi veditabbaṃ. Tasmā aṭṭhakathāsu [Pg.15] patañjalivādādīnaṃ vitthārato appakāsanamārabbha ‘‘buddhaghoso patañjalivādādīni paripuṇṇaṃ na jānātī’’ti vacanaṃ kevalaṃ ācariyassa abbhācikkhaṇamattamevāti.

ဤသို့ ရှေးအဋ္ဌကထာတို့ကို ဘာသာပြန်ခြင်း ချုံးခြင်းတို့၏ အစွမ်းအားဖြင့်သာလျှင် အထူးပြု၍ အဋ္ဌကထာသစ်တို့ကို ပြုမည်ဟု ဝန်ခံပြီးလျှင် ထိုဝန်ခံချက်အတိုင်းပင်လျှင် ပြုစီရင်တော်မူလေသည်။ မိမိ၏ဉာဏ်စွမ်းဖြင့် အထူးပြု၍ ပြုစီရင်သည် မဟုတ်ဟူ၍လည်း သိအပ်၏။ ထို့ကြောင့် အဋ္ဌကထာတို့၌ ပတဉ္ဇလိ၏ [ငါ] ဝါဒစသည်တို့ကို အကျယ်မပြခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ “ဗုဒ္ဓဃောသသည် ပတဉ္ဇလိဝါဒစသည်တို့ကို အပြည့်အစုံ မသိ”ဟု ဆိုခြင်းသည် အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ အဋ္ဌကထာဆရာကို သက်သက် စွပ်စွဲခြင်းမျှသာ ဖြစ်သည်။ ဤတွင် ဖြေရှင်းချက်တရပ် ပြီး၏။

Kabbasatthavicāraṇā

ကဗျာကျမ်းဖြင့် စိစစ်ခြင်း

4. Punapi so evamāha ‘‘kiñcāpi buddhaghoso rāmāyaṇamahābhāratasaṅkhātānaṃ mahākabbasatthānaṃ sukusalo viya na dissati, tathāpi tāni dassesi. Kathaṃ? Akkhānanti bhāratayujjhanādikaṃ, taṃ yasmiṃ ṭhāne kathīyati, tattha gantumpi na vaṭṭatīti ca, tassa (samphapalāpassa) dve sambhārā bhāratayuddhasītāharaṇādiniratthakakathāpurekkhāratā tathārūpikathākathanañcāti ca dassesī’’ti.

(၄) ထို့ပြင်လည်း ဓမ္မာနန္ဒက ဤသို့ ဆိုပြန်သေး၏-“ဗုဒ္ဓဃောသသည် ရာမာယဏကျမ်း မဟာဘာရတကျမ်းဟု ခေါ်သော မဟာကဗျာကျမ်းကြီးတို့၌ ကောင်းကောင်း ကျွမ်းကျင်ဟန် မတူပေ။ သို့သော်လည်း ထိုကျမ်းတို့ကို ပြသေး၏၊ ပြပုံမှာ- အက္ခာနဟူသည်ကား ဘာရတမင်းတို့၏ စစ်ထိုးခြင်းစသည်ကို ပြောဆိုသောပွဲတည်း၊ ၎င်းကို ပြောဆိုရာအရပ်သို့ သွားရန်သော်လည်း (ရဟန်းတို့အား) မအပ်ဟူ၍၎င်း, ထို(သမ္ဖပ္ပလာပ)၏ အင်္ဂါတို့မှာ ဘာရတမင်းတို့၏ စစ်ထိုးခြင်း သီတာဒေဝီကို ဆောင်ခြင်းအစရှိသော အကျိုးမဲ့စကားကို ရှေးရှုခြင်းနှင့် ထိုသို့သဘောရှိသောစကားကို ပြောဆိုခြင်းဟူ၍ နှစ်ပါး အပြားရှိကုန်၏ဟူ၍၎င်း ပြထားသေး၏”ဟု (ဆိုပြန်သေး၏)။

Taṃ pana purimavacanatopi ahetukataraṃ kevalaṃ anādarīkaraṇamattameva. Atigambhīratthassa hi atigarukaraṇīyassa piṭakattayassa atthasaṃvaṇṇanāyaṃ niratthakassa samphapalāpasamudāyabhūtassa kabbasatthassa vitthārato pakāsanena kiṃ siyā payojanaṃ, aññadatthu sāyevassa asammānitā, anādariyā ca viññūhīti.

ထိုစကားမှာမူ ယခင်စကားတို့ထက်ပင် သာ၍ အကြောင်းမဲ့ဖြစ်သေး၏။ သက်သက် မရိုမသေပြုခြင်းမျှသာ ဖြစ်၏။ မှန်ပေ၏- အလွန်နက်နဲသော အနက်ရှိသော အလွန် အလေးပြုအပ်သော ပိဋကသုံးပုံ၏ အနက်အဖွင့် အဋ္ဌကထာ၌ အကျိုးမရှိသော သမ္ဖပ္ပလာပစကား အပေါင်းအစုမျှသာဖြစ်သော ကဗျာကျမ်းကို အကျယ်ပြသဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း၊ စင်စစ်အားဖြင့် (ထိုသို့ ပြခဲ့လျှင်) ထိုအဋ္ဌကထာသည်သာလျှင် ပညာရှိတို့ အလေးအမြတ် မပြုအပ်သည်၎င်း, အရိုအသေ မပြုအပ်သည်၎င်း ဖြစ်လေရာ၏၊ ဤတွင် ဖြေရှင်းချက်တရပ် ပြီး၏။

Bāhusaccaguṇamakkhanaṃ

အကြားအမြင်များခြင်းဂုဏ်ကို ချေဖျက်ခြင်း

5. Punapi dhammānando ācariyassa bāhusaccaguṇaṃ makkhetukāmo evamāha – ‘‘tassa (buddhaghosassa) samayantarakovidasaṅkhātaṃ bāhusaccaṃ na tato uttaritaraṃ hoti, yaṃ ādhunikānaṃ ganthantarakovidānaṃ sīhaḷikabhikkhūnaṃ yaṃ vā ekādasame kharistavassasatake (1001-1100) uppannānaṃ dakkhiṇaindiyaraṭṭhikānaṃ anuruddha-dhammapālādīnaṃ bhikkhūna’’nti.

(၅) ထို့ပြင်လည်း ဓမ္မာနန္ဒသည် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်၏ အကြားအမြင်များခြင်းဂုဏ်ကို ချေဖျက်လို၍ ဤသို့ဆိုပြန်သေး၏- သူ၏(ဗုဒ္ဓဃောသ၏) အယူတပါး၌ ကျွမ်းကျင်ခြင်းဟု ဆိုအပ်သော အကြားအမြင် ဗဟုသုတသည် [ငိ] ယခုခေတ်တွင် ဂန္ထန္တရဟုခေါ်သော ဘာသာကွဲ အယူကွဲ ကျမ်းဂန်တို့၌ တတ်ကျွမ်းသော သီဟိုဠ်သား ရဟန်းတို့၏ ဗဟုသုတထက် မသာလွန်ပေ၊ သို့မဟုတ် ခရစ်သက္ကရာဇ် တဆယ့်တစ်ရာစုနှစ် (၁၀၀၁-၁၁၀ဝ)၌ ပေါ်ထွန်းခဲ့ကုန်သော အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသားဖြစ်ကုန်သော အနုရုဒ္ဓါမထေရ် ဓမ္မပါလမထေရ် အစရှိသော ရဟန်းတို့၏ ဗဟုသုတထက်လည်း မသာလွန်ပေဟု (ဆိုပြန်သေး၏)။

Taṃ pana sabbathāpi ayuttavacanameva. Yadi hi ādhunikā vā sīhaḷikabhikkhū, porāṇā vā ācariyaanuruddha-dhammapālattherādayo samayantarabāhusaccavasena ācariyabuddhaghosena samānā vā uttaritarā vā bhaveyyuṃ, te ācariyabuddhaghosattherassa aṭṭhakathāhi anāraddhacittā hutvā tato sundaratarā paripuṇṇatarā ca abhinavaṭṭhakathāyo kareyyuṃ, na pana te tathā karonti, na kevalaṃ na karontiyeva, atha [Pg.16] kho tesaṃ ekopi na evaṃ vadati ‘‘ahaṃ buddhaghosena bāhusaccavasena samasamoti vā uttaritaro’’ti vā, aññadatthu te ācariyassa aṭṭhakathāyoyeva saṃvaṇṇenti ca upatthambhenti ca, ācariyaṭṭhāne ca ṭhapenti. Tenetaṃ ñāyati sabbathāpi ayuttavacananti.

ထိုစကားမှာမူ အချင်းခပ်သိမ်း မသင့်လျော်သော စကားသာလျှင် ဖြစ်၏။ အကြောင်းမူကား အကယ်၍ ယခုခေတ် သီဟိုဠ်သား ရဟန်းတို့ဖြစ်စေ ရှေးခေတ်က အနုရုဒ္ဓါမထေရ် ဓမ္မပါလမထေရ်အစရှိသော ရဟန်းတို့ဖြစ်စေ အယူတပါး၌ အကြားအမြင်များခြင်းအားဖြင့် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်နှင့် တူညီကုန်သည်၎င်း၊ သို့မဟုတ် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်ထက် သာလွန်ကုန်သည်၎င်း ဖြစ်ကုန်ငြားအံ့၊ သို့ဖြစ်လျှင် ၎င်းတို့သည် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်၏ အဋ္ဌကထာတို့ဖြင့် အားမရ မကျေနပ်ကုန်သည်ဖြစ်၍ ထို့ထက် ကောင်းမွန်ပြည့်စုံသော အဋ္ဌကထာသစ်တို့ကို ရေးသားစီရင်လေကုန်ရာ၏၊ သို့သော်လည်း ၎င်းတို့သည် ထိုသို့ ရေးသားစီရင်ခြင်းကို မပြုကြကုန်၊ မပြုကြရုံမျှသာ မဟုတ်သေး၊ စင်စစ်သော်ကား ထိုသီဟိုဠ်သားရဟန်းနှင့် အရှင်အနုရုဒ္ဓါစသည်တို့တွင် တဦးတယောက်မျှလည်း “ငါသည် ဗုဒ္ဓဃောသနှင့် အကြားအမြင် များခြင်းအားဖြင့် တူညီသည်ဟူ၍၎င်း, ငါက သာလွန်သည်ဟူ၍၎င်း” မပြောဆိုပေ၊ စင်စစ်သော်ကား ၎င်းတို့သည် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်၏ အဋ္ဌကထာတို့ကိုပင်လျှင် (ဋီကာ လက်သန်းအဋ္ဌကထာတို့ဖြင့်) ဖွင့်ပြကုန်၏၊ ထောက်ခံလည်း ထောက်ခံကုန်၏၊ ဆရာ၏အရာ၌လည်း တင်ထားကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ဓမ္မာနန္ဒ၏ ထိုစကားကို အချင်းခပ်သိမ်း မသင့်လျော်သောစကားဟု သိအပ်၏။ ဤတွင် ဖြေရှင်းချက်တရပ် ပြီး၏။

Mahāyānikanayavicāraṇā

6. Puna so tāvattakenāpi asantuṭṭho ācariyaṃ avamaññanto evamāha – ‘‘mahāyānanikāyassa padhānācariyabhūtānaṃ assa ghosa-nāgajjunānaṃ nayaṃ vā, nāmamattampi vā tesaṃ na jānāti maññe buddhaghoso’’ti. Taṃ pana ativiya adhammikaṃ niratthakañca niggahavacanamattameva. Na hi nikāyantarikānaṃ vādanayānaṃ attano aṭṭhakathāyaṃ appakāsanena so te na jānātīti sakkā vattuṃ. Nanu ācariyena āgamaṭṭhakathāsu ganthārambheyeva –

(၆) ဓမ္မာနန္ဒသည် ပြခဲ့ပြီးသော စွပ်စွဲခြင်း ရှုတ်ချခြင်းဖြင့် အားမရသေးသည်ဖြစ်၍ အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်ကို မထီမဲ့မြင်ပြုလျက် တဖန် ဤသို့ ဆိုပြန်သေး၏- “မဟာယာနဂိုဏ်း၏ ပဓာနဆရာတော်ဖြစ်ကုန်သော အဿဃောသနှင့် နာဂဇ္ဇုနတို့၏ နည်းနိဿယကို ဗုဒ္ဓဃောသ သိဟန်မတူ၊ ၎င်းတို့၏ အမည်မျှကိုသော်လည်း သိဟန်မတူပေ”ဟု (ဆိုပြန်သေး၏)။ ထိုစကားသည်ကား အလွန်ပင်လျှင် တရားမဲ့သောစကား အကျိုးမဲ့ဖိနှိပ်သော စကားမျှ [ငီ] သာလျှင် ဖြစ်သည်။ မှန်ပေ၏- ဂိုဏ်းတပါးဝင်ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဝါဒနည်းတို့ကို မိမိ၏အဋ္ဌကထာ၌ မပြခြင်းကြောင့် ထိုအဋ္ဌကထာဆရာကို ထိုဝါဒနည်းတို့ကို မသိဟူ၍ မဆိုသင့် မဆိုထိုက်ပေ။ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်သည် သုတ်အဋ္ဌကထာတို့တွင် ဂန္ထာရမ္ဘခေါ်သော ကျမ်းဦးစကား၌ပင်လျှင် အောက်ပါအတိုင်း ဝန်ခံ၍ စီရင်ခဲ့သည် မဟုတ်ပါလော။

‘‘Samayaṃ avilomento, therānaṃ theravaṃsapadīpānaṃ;

Sunipuṇavinicchayānaṃ, mahāvihāre nivāsina’’nti ca,

“အရှင်မဟာကဿပ အစရှိသော မထေရ်တို့၏ အနွယ်အဆက်ကိုပြတတ်သော ဆီမီးတန်ဆောင်သဖွယ်ဖြစ်ကုန်သော အလွန်သိမ်မွေ့သော အဆုံးအဖြတ်ရှိကုန်သော မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်၌ သီတင်းသုံးနေလေ့ရှိကုန်သော မထေရ်တို့၏အယူကို မဆန့်ကျင်စေမူ၍ (အနက်ကို ဖွင့်ပြပေအံ့)”ဟူ၍၎င်း-

Idhāpi visuddhimagge –

ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်း၌လည်း အောက်ပါအတိုင်း ဝန်ခံ၍ စီရင်ခဲ့သည် မဟုတ်ပါလော-

‘‘Mahāvihāravāsīnaṃ, desanānayanissitaṃ;

Visuddhimaggaṃ bhāsissa’’nti ca,

“မဟာဝိဟာရဝါသီ မထေရ်တို့၏ ဟောနည်း သင်ကြားနည်းကို မှီ(၍ပြလတံ့)သော ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကို ဆိုပေအံ့”ဟူ၍၎င်း-

‘‘Tassā atthasaṃvaṇṇanaṃ karontena vibhajjavādimaṇḍalaṃ otaritvā ācariye anabbhācikkhantena sakasamayaṃ avokkamantena parasamayaṃ anāyūhantena suttaṃ appaṭibāhantena vinayaṃ anulomentena mahāpadese olokentena dhammaṃ dīpentena atthaṃ saṅgāhentena tamevatthaṃ punarāvattetvā aparehipi pariyāyantarehi niddisantena ca yasmā atthasaṃvaṇṇanā kātabbā hotī’’ti ca,

“ထိုပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ပါဠိ၏ အနက်အဖွင့်အဋ္ဌကထာကို ပြုစီရင်သော ဆရာသည် ခွဲခြားဝေဘန်၍ ဆိုလေ့ရှိသော (ဝိဘဇ္ဇဝါဒီ) ပုဂ္ဂိုလ်အပေါင်းသို့ သက်ဝင်ပြီးလျှင် ရှေးဆရာတို့ကို မစွပ်စွဲမူ၍ မိမိဂိုဏ်းအယူကို မကျော်လွန်မူ၍ သူတပါးဂိုဏ်းအယူကို (အပြစ်တင်ရန် လက်ခံရန်) အားမထုတ်မူ၍ သုတ်တရားတော်ကို မတားမြစ်မူ၍ ဝိနည်းကို လျော်စေလျက် မဟာပဒေသတို့ကို ကြည့်ရှုလျက် ဒေသနာပါဠိကိုပြလျက် အနက်ကို သိမ်းသွင်းလျက် ထိုအနက်ကိုပင်လျှင် တဖန်လဲလှယ်၍ တပါးသော ပရိယာယ် ဝေါဟာရအထူးတို့ဖြင့် ပြလျက် အနက်အဖွင့် အဋ္ဌကထာကို ပြုအပ် ပြုသင့် ပြုထိုက်သည်”ဟူ၍၎င်း-

‘‘Sāsanaṃ panidaṃ nānā-desanānayamaṇḍitaṃ;

Pubbācariyamaggo ca, abbocchinno pavattati;

Yasmā tasmā tadubhayaṃ, sannissāyatthavaṇṇanaṃ;

Ārabhissāmi etassā’’ti ca,

“အမျိုးမျိုးသော ဒေသနာနည်းတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော (မြတ်စွာဘုရား၏ စကားတော်တည်းဟူသော) ဤသာသနာတော်သည်၎င်း, ရှေးဆရာတို့၏ ဟောပြပို့ချသော ဒေသနာအစဉ်သည်၎င်း [ငု] မပြတ်မစဲ ဖြစ်လျက်ရှိသေး၏။ ထို့ကြောင့် ထိုနှစ်ပါးစုံကို အမှီပြု၍ ဤပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်၏ အနက်အဖွင့်ကို အားထုတ်ပေအံ့”ဟူ၍၎င်း-

Paṭiññaṃ [Pg.17] katvā yathāpaṭiññātappakāreneva aṭṭhakathāyo katā. Evametāsaṃ karaṇe kāraṇampettha pakāsetabbaṃ, tasmā dāni tampakāsanatthaṃ sammāsambuddhassa parinibbutikālato paṭṭhāya yāva ācariyabuddhaghosassa kālo, tāva sāsanappavattikkamampi vakkhāma.

ဝန်ခံပြီးလျှင် ထိုဝန်ခံသည့်အတိုင်းပင်လျှင် အဋ္ဌကထာတို့ကို ရေးသားစီရင်ခဲ့သည် မဟုတ်ပါလော။ ဤသို့ အဋ္ဌကထာတို့ကို ပြုစီရင်ရာ၌ ပြုစီရင်ခြင်း၏ အကြောင်းကိုလည်း ဤအရာ၌ ဖော်ပြသင့်သေး၏၊ ထို့ကြောင့် ယခုအခါ ထိုအကြောင်းကို ဖော်ပြရန်အတွက် မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူသော ကာလမှစ၍ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်၏ ခေတ်ကာလတိုင်အောင် သာသနာတော် သက်ဆင်းလာပုံ အစဉ်အဆက်ကိုလည်း ပြဆိုကုန်ဦးအံ့။

Sāsanappavattikkamo

သာသနာတော်သက်ဆင်းလာပုံ အစဉ်အဆက်

Bhagavato hi parinibbutikālato pacchā vassasatabbhantare buddhasāsane kocipi vādabhedo nāma natthi. Vassasatakāle pana dutiyasaṅgītikārehi therehi nikkaḍḍhitā vajjiputtakā bhikkhū pakkhaṃ labhitvā dhammañca vinayañca aññathā katvā mahāsaṅgītināmena visuṃ saṅgītimakaṃsu. Tadā saṅgītidvayārūḷhapurāṇadhammavinayameva sampaṭicchantānaṃ therānaṃ gaṇo theravādoti ca tadaññesaṃ mahāsaṅghikoti ca voharīyanti.

မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်ပြုသောကာလမှနောက် အနှစ်တရာအတွင်း၌ ဘုရားသာသနာတော်တွင် ဝါဒကွဲပြားခြင်းမည်သည် တစုံတခုမျှ မရှိခဲ့ပေ။ အနှစ်တရာမြောက် ကာလ၌မူကား ဒုတိယသံဂါယနာတင် မထေရ်တို့က နှင်ထုတ်လိုက်သော ဝဇ္ဇီတိုင်းသား ရဟန်းတို့သည် အသင်းအပင်းကို ရကုန်၍ တရားတော်ကို၎င်း ဝိနည်းတော်ကို၎င်း တမျိုးတမည်ပြုကုန်၍ မဟာသင်္ဂီတိဟူသော အမည်ဖြင့် အသီးအခြား သံဂါယနာတင်ကြလေကုန်၏။ ထိုအခါ၌ ပဌမ ဒုတိယ သံဂါယနာနှစ်တန် တင်ထားသော ရှေးဟောင်းတရားတော်နှင့် ဝိနည်းတော်ကိုသာလျှင် လက်ခံသော မထေရ်အပေါင်းကို ထေရဝါဒဂိုဏ်းဟူ၍၎င်း, ထိုမှတပါးသော မထေရ်အပေါင်းကို မဟာသင်္ဃိကဂိုဏ်းဟူ၍၎င်း ခေါ်ကြ၏။

Puna mahāsaṅghikato (1) gokuliko (2) ekabyohārikoti dve ācariyagaṇā uppannā. Puna gokulikato (3) paññattivādo (4) bāhuliko (bahussutiko)ti dve uppannā. Puna bāhulikatopi (5) cetiyavādigaṇo uppannoti ete pañca mūlabhūtena mahāsaṅghikena saha cha pāṭiyekkā ācariyagaṇā ahesuṃ.

တဖန် မဟာသင်္ဃိကဂိုဏ်းမှ (၁) ဂေါကူလိကဂိုဏ်း (၂) ဧကဗျောဟာရိကဂိုဏ်းဟူ၍ နှစ်ဂိုဏ်းကွဲလာပြန်သည်။ တဖန် ဂေါကူလိကဂိုဏ်းမှလည်း (၃) ပညတ္တိဝါဒဂိုဏ်း (၄) ဗာဟုလိကဂိုဏ်း (သို့မဟုတ် ဗဟုဿုတိကဂိုဏ်း)ဟူ၍ နှစ်ဂိုဏ်းကွဲလာပြန်သည်။ တဖန် ဗာဟုလိကဂိုဏ်းမှလည်း (၅) စေတိယဝါဒီဂိုဏ်း ကွဲထွက်လာပြန်သည်။ ဤသို့လျှင် မူလရင်း မဟာသင်္ဃိကဂိုဏ်းနှင့်တကွ ဤဂိုဏ်းကွဲတို့သည် အသီးအခြား ၆-ဂိုဏ်း ဖြစ်လေကုန်၏။

Visuddhattheravādatopi (1) mahisāsako (2) vajjiputtakoti dve ācariyagaṇā uppannā. Puna mahisāsakato (3) sabbatthivādo (4) dhammaguttikoti dve uppannā. Puna sabbatthivādatopi (5) kassapiyo, tatopi (6) saṅkantiko, tatopi (7) suttavādīti tayo uppannā. Vajjiputtakatopi (8) dhammottariyo (9) bhaddayāniko (10) channāgāriko (11) sammitiyoti cattāro uppannāti te ekādasa mūlabhūtena visuddhattheravādena saha dvādasa ācariyagaṇā ahesuṃ. Iti ime ca dvādasa purimā ca chāti aṭṭhārasa ācariyagaṇā dutiyatatiyasaṅgītīnaṃ antare jātā ahesuṃ.

[ငူ] စင်ကြယ်သော ထေရဝါဒဂိုဏ်းမှလည်း (၁) မဟိသာသကဂိုဏ်း (၂) ဝဇ္ဇီပုတ္တကဂိုဏ်းဟူ၍ နှစ်ဂိုဏ်းကွဲလာပြန်သည်။ တဖန် မဟိသာသကဂိုဏ်းမှလည်း (၃) သဗ္ဗတ္ထိဝါဒဂိုဏ်း (၄) ဓမ္မဂုတ္တိဂိုဏ်းဟူ၍ နှစ်ဂိုဏ်းကွဲလာပြန်သည်။ တဖန် သဗ္ဗတ္တိဝါဒဂိုဏ်းမှလည်း (၅) ကဿပိယဂိုဏ်း ကွဲထွက်လာသည်။ ထိုဂိုဏ်းမှလည်း (၆) သင်္ကန္တိကဂိုဏ်း ကွဲထွက်လာပြန်သည်။ ထိုဂိုဏ်းမှလည်း (၇) သုတ္တဝါဒီဂိုဏ်း ကွဲထွက်လာပြန်သည်။ ဝဇ္ဇီပုတ္တကဂိုဏ်းမှလည်း (၈) ဓမ္မောတ္တရိယဂိုဏ်း (၉) ဘဒ္ဒယာနိကဂိုဏ်း (၁၀) ဆန္နာဂါရိကဂိုဏ်း (၁၁) သမ္မိတိယဂိုဏ်းဟူ၍ လေးဂိုဏ်းကွဲလာပြန်သည်။ ဤသို့လျှင် မူလရင်း စင်ကြယ်သော ထေရဝါဒဂိုဏ်းနှင့်တကွဆိုလျှင် ၎င်းတို့သည် တဆယ့်နှစ်ပါးသော ဂိုဏ်းတို့ ဖြစ်လေကုန်၏။ ရှေးမဟာသင်္ဃိက ခြောက်ဂိုဏ်းနှင့်တကွဆိုလျှင် ဂိုဏ်းကြီးတဆယ့်ရှစ်ပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ၎င်းတို့မှာ သာသနာနှစ်တရာမြောက် ဒုတိယသံဂါယနာနှင့် သာသနာနှစ် ၂၃၅-နှစ်မြောက် တတိယသံဂါယနာတို့၏ အကြားကာလ၌ ဖြစ်ပေါ်လာသောဂိုဏ်းများ ဖြစ်ကြသည်။

Tesu mūlabhūto theravādagaṇoyeva porāṇadhammavinayagaruko hutvā anūnamanadhikaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ porāṇikaṃ dhammavinayaṃ dhāresi. Itare pana sattarasa bhinnagaṇā porāṇikaṃ dhammavinayaṃ aññathā [Pg.18] akaṃsu. Tena tesaṃ dhammavinayo katthaci ūno katthaci adhiko hutvā aparipuṇṇo ceva ahosi aparisuddho ca. Tena vuttaṃ dīpavaṃse pañcamaparicchede –

ထိုတဆယ့်ရှစ်ပါးသော ဂိုဏ်းတို့တွင် မူလရင်းဖြစ်သော ထေရဝါဒဂိုဏ်းသည်သာလျှင် ရှေးဟောင်းဖြစ်သော ဓမ္မဝိနယကို အလေးပြုလျက် မယုတ်မလွန် လုံးဝပြည့်စုံစင်ကြယ်သော ပဌမသံဂါယနာမှ ဆင်းသက်လာသည့် ရှေးဟောင်းဖြစ်သော တရားတော်နှင့် ဝိနည်းတော်ကို ဆောင်တော်မူပေသည်။ ထိုမှကြွင်းသော တဆယ့်ခုနစ်ပါးသော ဂိုဏ်းကွဲတို့သည်ကား ရှေးဟောင်းတရားတော်နှင့် ဝိနည်းတော်ကို တမျိုးတမည် ပြုပြင်ကြလေကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့၏ ဓမ္မဝိနယသည် အချို့အရာ၌လို၍ အချို့အရာ၌ပိုလျက် မပြည့်စုံ မစင်ကြယ်ပဲ ရှိလေသည်။ ထို့ကြောင့် ဒီပဝံသကျမ်း ပဉ္စမပိုင်း၌ အောက်ပါဂါထာတို့ကို ပြဆိုထားပေသည်။

30.

၃၀။

‘‘Nikkaḍḍhitā pāpabhikkhū, therehi vajjiputtakā;

Aññaṃ pakkhaṃ labhitvāna, adhammavādī bahū janā.

ဒုတိယသံဂါယနာတင် မထေရ်တို့က နှင်ထုတ်လိုက်သော ဝဇ္ဇီတိုင်းသား ယုတ်ညံ့သော ရဟန်းတို့သည် (ဒုတိယသံဂါယနာဆိုင်ရာ မထေရ်တို့မှ) တပါးသော အသင်းအပင်းကို ရကုန်၍ များစွာသော အဓမ္မဝါဒီပုဂ္ဂိုလ်တို့ (ဖြစ်လေကုန်၏)။

31.

၃၁။

Dasasahassā samāgantvā, akaṃsu dhammasaṅgahaṃ;

Tasmāyaṃ dhammasaṅgīti, mahāsaṅgītīti vuccati.

[ငေ] ၃၁။ တထောင်သော ထိုရဟန်းတို့သည် စုရုံးစည်းဝေးကုန်၍ တရားကိုပေါင်းစုခြင်း- သံဂါယနာတင်ခြင်းကို ပြုကြကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ဤရဟန်းတထောင်၏ သံဂါယနာကို မဟာသင်္ဂီတိဟူ၍ ခေါ်ဆိုအပ်၏။

32.

၃၂။

Mahāsaṅgītikā bhikkhū, vilomaṃ akaṃsu sāsane;

Bhinditvā mūlasaṅgahaṃ, aññaṃ akaṃsu saṅgahaṃ.

မဟာသင်္ဂီတိခေါ် မဟာသံဂါယနာကို တင်ကုန်သော (မဟာသင်္ဃိကဂိုဏ်းသား) ရဟန်းတို့သည် သာသနာတော်၌ မလျော်သည်ကို ပြုလေကုန်၏။ မူလရင်းဖြစ်သော ပဌမသံဂါယနာမှ အစီအစဉ်ကို ဖျက်ကုန်၍ တမျိုးတမည် ပေါင်းစုသံဂါယနာတင်ခြင်းကို ပြုလေကုန်၏။

33.

၃၃။

Aññatra saṅgahitaṃ suttaṃ, aññatra akariṃsu te;

Atthaṃ dhammañca bhindiṃsu, vinaye nikāyesu ca pañcasu…pe…

ထိုမဟာသင်္ဃိကဂိုဏ်းသား ရဟန်းတို့သည် မူလက အခြားတနေရာ၌ ပေါင်းစုသံဂါယနာတင်ထားသော သုတ်ကို အခြားတနေရာ၌ ပေါင်းစုသံဂါယနာတင်ကြကုန်၏။ ဝိနည်းပိဋက၌၎င်း နိကာယ်ငါးရပ်တို့၌၎င်း အနက်ကို၎င်း, ဒေသနာပါဠိကို၎င်း ဖျက်ပစ်ကုန်၏၊ ။ပ။

49.

၄၉။

Atthaṃ dhammañca bhindiṃsu, ekadesañca saṅgahaṃ;

Ganthañca ekadesañhi, chaḍḍetvā aññaṃ akaṃsu te.

ထိုမဟာသင်္ဃိကဂိုဏ်းသား ရဟန်းတို့သည် အနက်ကို၎င်း, ဒေသနာပါဠိကို၎င်း, အချို့သော သံဂါယနာအစီအစဉ်ကို၎င်း ဖျက်ပစ်ကုန်၏။ အချို့သောကျမ်းကိုလည်း စွန့်ပယ်ကုန်၍ တမျိုးတမည်ပြုလေကုန်၏။

50.

၅၀။

Nāmaṃ liṅgaṃ parikkhāraṃ, ākappakaraṇīyāni ca;

Pakatibhāvaṃ jahitvā, tañca aññaṃ akaṃsu te.

ထိုမဟာသင်္ဃိကဂိုဏ်းသား ရဟန်းတို့သည် မဉ္ဇုသိရိဘုရားစသော အမည်ကို၎င်း, ဝတ်ရုံပုံအသွင်သဏ္ဌာန်ကို၎င်း, ဆိုင်းအိတ်စသော အသုံးအဆောင် ပရိက္ခရာကို၎င်း, သွားဟန် ထိုင်ဟန် စသော အသွင်အပြင်နှင့် သင်္ကန်းချုပ်ခြင်းစသော အပြုအမူအရာတို့ကို၎င်း ပကတိ မူလအခြေအနေကိုစွန့်၍ ထိုအလုံးစုံကို တမျိုးတမည် ပြုလေကုန်၏။

51.

၅၁။

Sattarasa bhinnavādā, ekavādo abhinnako;

Sabbevaṭṭhārasa honti, bhinnavādena te saha.

တဆယ့်ခုနစ်ပါးသော ဂိုဏ်းကွဲတို့သည် ပျက်စီးကွဲပြားသော အယူဝါဒရှိကုန်၏၊ တခုသော ထေရဝါဒသည်သာလျှင် မပျက်စီး မကွဲပြားပဲ ရှိပေသည်။ ထိုဂိုဏ်းတို့သည် ဝါဒတရား မကွဲပြားသော ထေရဝါဒနှင့်၁တကွ အလုံးစုံဆိုလျှင် တဆယ့်ရှစ်ပါး ရှိကုန်၏။ မှတ်ချက် ၁။ ဟောန္တိဘိန္နဝါဒေန-ဟူသော ပါဌ်ကို ဟောန္တိ + အဘိန္နဝါဒေန-ဟု ပုဒ်ဖြတ်ပါ။ မူလဋီကာ၌လည်း “အဘိန္နာ ဝါဒါ ဧတသ္မိန္တိ အဘိန္နဝါဒေါ"ဟု ပါဌ်မှန်ရှိသင့်၏။ [ငဲ]

52.

၅၂။

Nigrodhova mahārukkho, thera vādānamuttamo;

Anūnaṃ anadhikañca, kevalaṃ jinasāsanaṃ;

Kaṇṭakā viya rukkhamhi, nibbattā vādasesakā.

ဝါဒတို့တွင် အကောင်းဆုံး အမြတ်ဆုံးဖြစ်သော ထေရဝါဒသည် ပညောင်ပင်ကြီးနှင့်တူစွာ မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမသာသနာတော် အလုံးစုံကို မယုတ်မလွန် ပြလျက်ရှိ၏၊ ကြွင်းသောဝါဒ တဆယ့်ခုနစ်ပါးတို့သည်ကား သစ်ပင်ကြီး၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဆူးတို့နှင့် တူကုန်၏။

53.

၅၃။

Paṭhame vassasate natthi, dutiye vassasatantare;

Bhinnā sattarasa vādā, uppannā jinasāsane’’ti.

တဆယ့်ခုနစ်ပါးသော ဝါဒကွဲတို့သည် မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်ဝယ် ပဌမရာစုနှစ်အတွင်း၌ မရှိကြသေး၊ ဒုတိယရာစုနှစ်အတွင်းကျမှ ဖြစ်ပေါ်လာကြလေသည်။ (ဤကား ဒီပဝံသလာ ဂါထာများဖြစ်သည်။)

Asokarañño ca kāle parihīnalābhasakkārā aññatitthiyā lābhasakkāraṃ patthayamānā bhikkhūsu pabbajitvā sakāni sakāni diṭṭhigatāni dīpenti ‘‘ayaṃ dhammo, ayaṃ vinayo, idaṃ satthusāsana’’nti. Bhikkhūnaṃ santike pabbajjaṃ alabhamānāpi sayameva kese chinditvā kāsāyāni vatthāni acchādetvā vihāresu vicarantā uposathakammādikaraṇakāle saṅghamajjhaṃ [Pg.19] pavisanti, te bhikkhusaṅghena dhammena vinayena satthusāsanena niggayhamānāpi dhammavinayānulomāya paṭipattiyā asaṇṭhahantā anekarūpaṃ sāsanassa abbudañca malañca kaṇṭakañca samuṭṭhāpenti. Keci aggiṃ paricaranti, keci pañcātape tapanti, keci ādiccaṃ anuparivattanti, keci dhammañca vinayañca vobhindissāmāti tathā tathā paggaṇhanti. Tadā bhikkhusaṅgho na tehi saddhiṃ uposathaṃ vā pavāraṇaṃ vā akāsi, asokārāme satta vassāni uposatho upacchijji.

ထို့ပြင် သီရိဓမ္မာသောကမင်းတရားကြီး၏ လက်ထက်၌ လာဘ်ပူဇော်သက္ကာရမှ ဆုတ်ယုတ်ကုန်သော သာသနာပ အညတိတ္ထိယတို့သည် လာဘ်ပူဇော်သက္ကာရကို တောင့်တကုန်၍ ရဟန်းတော်တို့၏အထံ၌ ရှင်ရဟန်းပြုကြပြီးလျှင် မိမိ မိမိတို့၏ အယူဝါဒတို့ကို “ဤသည်ကား တရား၊ ဤသည်ကား ဝိနည်း၊ ဤသည်ကား ဘုရားရှင်၏ အဆုံးအမ”ဟူ၍ ပြောပြကုန်၏။ ရဟန်းတော်တို့၏အထံ၌ ရှင်ရဟန်းပြုခွင့်ကိုမရသော တိတ္ထိတို့သည်လည်း မိမိတို့ကိုယ်တိုင်ပင် ဆံပင်တို့ကိုရိတ်၍ ဖန်ရည်စွန်းသော အဝတ်သင်္ကန်းတို့ကို ဝတ်ရုံကြပြီးလျှင် ကျောင်းတိုက်တို့၌ လှည့်လည်ကုန်လျက် ဥပုသ်ကံစသည်ပြုသော အခါကာလဝယ် သံဃအလယ်သို့ ဝင်ကုန်၏။ ထိုထိတ္ထိတို့သည် ရဟန်းသံဃာတော်က တရားတော် ဝိနည်းတော် ဘုရားရှင်၏ အဆုံးအမတော်ဖြင့် နှိပ်ကွပ်ဆုံးမသော်လည်း တရားတော် ဝိနည်းတော်အားလျော်သော အကျင့်ပဋိပတ်၌ မတည်ကုန်မူ၍ သာသနာတော်၏ အမြှုပ်ကို၎င်း, အညစ်အကြေးကို၎င်း, ဆူးငြောင့်ကို၎င်း များပြားစွာ ဖြစ်စေကုန်၏။ အချို့တိတ္ထိတို့သည် မီးကိုပူဇော်ကုန်၏၊ အချို့တိတ္ထိတို့သည် ငါးမျိုးသောအပူ၌ ပူစေကုန်၏၊ အချို့တိတ္တိတို့သည် နေသို့ အစဉ်လိုက်၍ ကျင့်ကုန်၏၊ အချို့တိတ္တိတို့သည် တရားတော် ဝိနည်းတော်ကို ဖျက်ဆီးကုန်အံ့ဟု ထိုထိုအခြင်းအရာဖြင့် အားထုတ်ကုန်၏။ ထိုအခါ ရဟန်းသံဃာတော်သည် ထိုတိတ္ထိတို့နှင့်တကွ ဥပုသ်,ပဝါရဏာကိုမပြုပဲ ရှောင်ရှားလေ၏။ အသောကာရုံကျောင်းတိုက်၌ ခုနစ်နှစ်တို့ပတ်လုံး ဥပုသ်ပြုမှု ပြတ်စဲလေ၏။ [ငေါ]

Imañca pana pavattiṃ upādāya evampi sakkā gahetuṃ ‘‘sattarasannaṃ bhinnavādagaṇānaṃ dhammavinayassa pacchimakālesu aparisuddhatarabhāvo īdisenapi kāraṇena ahosī’’ti. Kiñcāpi hi buddhasāsanabhūte parisuddhadhammavinaye ‘‘kocipi nicco dhuvo sassato nāma natthi aññatra nibbānadhātuyā, paramatthato attāpi natthi, sabbepi saṅkhārā aniccā addhuvā asassatā anattāyevā’’ti attho ativiya pākaṭo hoti, tathāpi dāni atheravādikānaṃ ganthesu ca pubbe vetullavādādīsu ca ‘‘buddho nicco dhuvo sassato attā’’ti ca, ‘‘sabbepi sattā niccā dhuvā sassatā attā’’ti ca attho dissati.

ဤဖြစ်ပုံ အခြေအနေကို ထောက်ဆကြည့်လျှင် “တဆယ့်ခုနစ်ပါးသော ဝါဒဂိုဏ်းကွဲတို့၏ ဓမ္မဝိနယသည် နောက်ကာလတို့၌ အထက်ပါ ဖြစ်ပုံကဲ့သို့သော အကြောင်းကြောင့်လည်း သာ၍မစင်ကြယ်ပဲ ဖြစ်လာခဲ့သည်”ဟု ဤသို့လည်း ယူဆနိုင်ပေ၏။ ထိုသို့ ယူဆနိုင်ပုံကို ထင်ရှားပြရလျှင် မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမတော်ဖြစ်သော ထက်ဝန်းကျင် စင်ကြယ်သော ဓမ္မဝိနယပိဋကတ်တော်၌ “နိဗ္ဗာန်ဓာတ်မှတပါး မြဲသော ခိုင်သော အစဉ်ထာဝရတည်ရှိသော အရာမည်သည် တစုံတခုမျှမရှိ၊ ပရမတ္ထအားဖြင့် အတ္တမည်သည်လည်း မရှိ၊ အလုံးစုံသော သင်္ခါရတရားတို့သည် မမြဲကုန်, မခိုင်ကုန်, အစဉ်ထာဝရ မတည်ကုန်, အတ္တမဟုတ်ကုန်သည်သာ”ဟူသော အနက်သည် အလွန်ပင် ထင်ရှားပေ၏။ သို့သော်လည်း ယခုခေတ်တွင် ထေရဝါဒီမဟုတ်သော အခြားတပါး ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်ဂိုဏ်းတို့၏ ကျမ်းဂန်တို့၌၎င်း ရှေးခေတ်က ဝေတုလ္လဝါဒစသည်တို့၌၎င်း “ဗုဒ္ဓဘုရားသည် မြဲ၏, ခိုင်၏, အစဉ်ထာဝရ တည်ရှိ၏, အတ္တတည်းဟူ၍၎င်း, အလုံးစုံသော သတ္တဝါတို့သည် မြဲကုန်၏, ခိုင်ကုန်၏, အစဉ်ထာဝရ တည်ရှိကုန်၏, အတ္တတို့တည်းဟူ၍၎င်း” ဤသို့သောအနက်ကို တွေ့မြင်နေရချေ၏။

Atha asoko dhammarājā sāsanaṃ visodhetukāmo moggaliputtatissattherassa santike paṭhamameva samayaṃ uggaṇhitvā ekaladdhike ekaladdhike bhikkhū ekato kāretvā ekamekaṃ bhikkhusamūhaṃ pakkosāpetvā pucchi ‘‘kiṃ vādī bhante sammāsambuddho’’ti. Tato ye ye ‘‘sammāsambuddho sassatavādī’’ti vā, ‘‘ekaccasassatavādī’’ti vā evamādinā attano attano vādānurūpaṃ micchāvādaṃ āhaṃsu, te te ‘‘nayime bhikkhū, aññatitthiyā ime’’ti tathato ñatvā tesaṃ setakāni vatthāni datvā uppabbājesi. Te sabbepi saṭṭhisahassamattā ahesuṃ.

ထိုသို့ အသောကာရုံကျောင်းတိုက်၌ ဥပုသ်ပြုခြင်း ပြတ်စဲနေသောအခါ သီရိဓမ္မာသောကမင်းတရားကြီးသည် သာသနာတော်ကို သုတ်သင်လိုသည်ဖြစ်၍ အရှင်မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿ မထေရ်၏အထံ၌ (အလုံးစုံသော)အယူဝါဒကို ရှေးဦးစွာ သင်ယူပြီးလျှင် အယူတူကုန် တူကုန်သော ရဟန်းတို့ကို တပေါင်းတည်း စုရုံးစေ၍ တစုတစုသော ရဟန်းအပေါင်းကို ပင့်ခေါ်ပြီးလျှင် “အရှင်ဘုရားတို့၊ မြတ်စွာဘုရားသည် အဘယ်သို့သောအယူဝါဒ ရှိပါသနည်း”ဟု မေးမြန်လေ၏။ ထိုအခါ အကြင်အကြင် ရဟန်းတို့သည် “မြတ်စွာဘုရားသည် သဿတအယူဝါဒ ရှိသည်ဟူ၍၎င်း, ဧကစ္စသဿတဝါဒအယူ ရှိသည်ဟူ၍၎င်း” ဤသို့ အစရှိသည်ဖြင့် မိမိတို့၏ အယူဝါဒအားလျော်စွာ မိစ္ဆာဝါဒကို ဖြေကြားကုန်၏၊ ထိုသို့ဖြေဆိုသော ထိုထိုရဟန်းတို့ကို “ဤသူတို့သည်ကား ရဟန်းအစစ် မဟုတ်ကုန်၊ ဤသူတို့သည် သာသနာပ အညတိတ္ထိယတို့သာ ဖြစ်သည်”ဟု အမှန်အတိုင်းသိ၍ ထိုတိတ္ထိရဟန်းတို့အား အဝတ်ဖြူတို့ကိုပေး၍ လူထွက်စေ၏။ အလုံးစုံသော ထိုရဟန်းတု တိတ္တိတို့သည် ခြောက်သောင်းမျှ ရှိကုန်၏။ [ငေါ်]

Athaññe bhikkhū pucchitvā tehi ‘‘vibhajjavādī mahārāja sammāsambuddho’’ti vutte ‘‘suddhaṃ dāni bhante sāsanaṃ, karotu bhikkhusaṅgho uposatha’’nti vatvā ārakkhañca datvā nagaraṃ pāvisi. Samaggo saṅgho sannipatitvā uposathaṃ akāsi. Tasmiṃ samāgame moggaliputtatissatthero yāni ca [Pg.20] tadā uppannāni vatthūni yāni ca āyatiṃ uppajjissanti, sabbesampi tesaṃ paṭibāhanatthaṃ satthārā dinnanayavaseneva tathāgatena ṭhapitamātikaṃ vibhajanto parappavādamaddanaṃ kathāvatthuṃ nāma abhidhammapiṭake pañcamaṃ pakaraṇaṃ abhāsi. Tato moggaliputtatissattherappamukhā tipiṭakapariyattidharā pabhinnapaṭisambhidāpattā sahassaṃ bhikkhū theravādino saṅgītidvayārūḷhaṃ parisuddhaṃ porāṇadhammavinayaṃ puna saṅgāyitvā surakkhitaṃ rakkhiṃsu.

ထို့နောင် အခြားရဟန်းတို့ကို မေးသောအခါ ထိုရဟန်းတို့က “မြတ်သောမင်းကြီး၊ မြတ်စွာဘုရားသည် ခွဲခြမ်းဝေဘန်၍ ဟောပြောသော ဝါဒရှိတော်မူ၏”ဟု ဖြေကြားလတ်သော် “အရှင်ဘုရားတို့၊ ယခုအခါ သာသနာတော် စင်ကြယ်ပါပြီ၊ ရဟန်းသံဃာတော်သည် ဥပုသ်ပြုတော်မူပါ”ဟု လျှောက်ထားပြီးလျှင် အစောင့်အရှောက်ကိုလည်း ပေး၍ မြို့တော်သို့ ဝင်လေ၏။ သံဃာတော်သည် အညီအညွတ် စည်းဝေးပြီးလျှင် ဥပုသ်ကံကို ပြုတော်မူ၏။ ထိုအစည်းအဝေး၌ အရှင်မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿမထေရ်သည် ထိုခေတ်အခါ၌ ဖြစ်ပေါ်နေသော မိစ္ဆာဝါဒအကြောင်း ဝတ္ထုတို့ကို၎င်း, နောင်ခေတ်အခါ၌ ဖြစ်ပေါ်လတံ့သော မိစ္ဆာဝါဒအကြောင်း ဝတ္ထုတို့ကို၎င်း ထိုအလုံးစုံတို့ကို တားမြစ်ခြင်းအကျိုးငှါ မြတ်စွာဘုရား ပေးတော်မူခဲ့သောနည်း၏ အစွမ်းအားဖြင့်သာလျှင် မြတ်စွာဘုရားထားတော်မူခဲ့သော မာတိကာကို အကျယ်ဝေဘန်တော်မူလျက် တပါးသောပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ မိစ္ဆာဝါဒကို နှိမ်နင်းကြောင်းဖြစ်သော ကထာဝတ္ထုမည်သော ငါးခုမြောက်ဖြစ်သော အဘိဓမ္မာကျမ်းကို ဟောကြားတော်မူ၏။ ထို့နောင် အရှင်မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿမထေရ် အမှူးရှိသာ ပိဋကသုံးပုံဆောင် ပဋိသမ္ဘိဒါပတ္တ ရဟန္တာဖြစ်ကုန်သော တထောင်သော ထေရဝါဒီ ရဟန်းတော်တို့သည် ရှေး သံဂါယနာနှစ်တန်တင်ပြီးသော စင်ကြယ်သော ရှေးဟောင်း ဓမ္မဝိနယကို တဖန် သံဂါယနာတင်၍ ကောင်းစွာ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်တော်မူကုန်၏။

Atha moggaliputtatissatthero navasu paccantaṭṭhānesu sāsanapatiṭṭhāpanatthaṃ nava nāyakatthere uccinitvā pesesi. Tesu aṭṭhahi therehi attano attano pattaṭṭhānaṃ gantvā buddhasāsane patiṭṭhāpite mahāmahindatthero chattiṃsādhikadvisate (236) buddhavasse jambudīpato sīhaḷadīpaṃ gantvā devānaṃpiyatissarājappamukhaṃ dīpakajanasamūhaṃ pasādetvā buddhasāsanaṃ sampatiṭṭhāpesi, tena ca raññā dinnaṃ mahāmeghavanuyyānaṃ paṭiggahetvā tattha mahāvihāraṃ nāma saṅghārāmaṃ patiṭṭhāpesi. Tato pabhuti sīhaḷadīpe buddhasāsanaṃ yāva vaṭṭagāmaṇirājakālā nikāyantaravādākularahitaṃ nimmalaṃ suparisuddhaṃ hutvā samujjalittha. Vaṭṭagāmaṇirājakālato pana paṭṭhāya nikāyantaravādāpi sīhaḷadīpamupāgamiṃsu. Tadā visuddhattheravādino yathā purāṇadhammavinayo tehi nikāyantaravādehi asammisso amalīno pakatiparisuddho hutvā tiṭṭheyya, tathā taṃ mahussāhena surakkhitaṃ rakkhiṃsu. Kathaṃ?

ထို့နောင် အရှင်မဟာမောဂ္ဂလိပုတ္တတိဿ မထေရ်သည် အစွန်အဖျားကျသော ကိုးတိုင်းကိုးဌာနတို့၌ သာသနာတော် တည်ထွန်းစေရန်အကျိုးငှါ ကိုးပါးသော သာသနာပြု နာယကမထေရ်တို့ကို ရွေးချယ်၍ စေလွှတ်တော်မူ၏။ ထိုကိုးပါးတို့တွင် ရှစ်ပါးသော မထေရ်တို့သည် မိမိ မိမိ၏ ကျရောက်ရာဌာနသို့သွား၍ ဗုဒ္ဓသာသနာတော်ကို တည်စေပြီးလတ်သော် အရှင်မဟာမဟိန္ဒမထေရ်သည် သာသနာတော် ၂၃၆-ခုနှစ်၌ ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်း (အိန္ဒိယနိုင်ငံ)မှ သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ကြွသွားပြီးလျှင် ဒေဝါနံပိယတိဿမင်း အမှူးရှိသော ကျွန်းသူကျွန်းသားအပေါင်းကို သာသနာတော်၌ ကြည်ညိုစေ၍ ဗုဒ္ဓသာသနာတော်ကို ကောင်းစွာ တည်စေတော်မူ၏၊ ထိုမင်းကလှူသော မဟာမေဃဝန်ဥယျာဉ်ကိုလည်း ခံယူတော်မူ၍ ထိုဥယျာဉ်၌ မဟာဝိဟာရမည်သော [ငံ] သံဃအာရာမ်ကျောင်းတိုက်ကြီးကို တည်စေတော်မူ၏။ ထိုကာလမှစ၍ သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ ဗုဒ္ဓသာသနာတော်သည် ဝဋ္ဋဂါမဏိမင်း လက်ထက်တိုင်အောင် ဂိုဏ်းတပါးတို့၏ ဝါဒရောယှက်ခြင်းမရှိပဲ အညစ်အကြေးကင်းလျက် ကောင်းစွာ စင်ကြယ်သည်ဖြစ်၍ ထွန်းပခဲ့လေပြီ။ ဝဋ္ဋဂါမဏိမင်း၏ လက်ထက်မှစ၍ကား ဂိုဏ်းတပါးတို့၏ အယူဝါဒတို့သည်လည်း သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ချဉ်းကပ်ဝင်ရောက်လာကုန်၏။ ထိုအခါ၌ စင်ကြယ်သော ထေရဝါဒီဂိုဏ်းဝင် မထေရ်မြတ်တို့သည် ရှေးဟောင်းဖြစ်သော တရားတော်နှင့် ဝိနည်းတော်ကို ထိုဂိုဏ်းတပါးတို့၏ဝါဒတို့နှင့် မရောနှော မညစ်နွမ်းပဲ ပကတိအတိုင်း စင်ကြယ်လျက် တည်တံ့အောင် ကြီးစွာသောလုံ့လဖြင့် ကောင်းစွာ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်တော်မူကုန်၏။ အဘယ်ကဲ့သို့နည်းဟူမူ-

Abhayagirinikāyuppatti

အဘယဂိရိဝါသီဂိုဏ်း ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း

Vaṭṭagāmaṇirājā hi (425-buddhavasse) rajjaṃ patvā pañcamāsamattakāle brāhmaṇatissadāmarikena sattahi ca damiḷayodhehi upadduto saṅgāme ca parājito palāyitvā sādhikāni cuddasavassāni nilīyitvā aññataravesena vasati. Tadā laṅkādīpe manussā corabhayena dubbhikkhabhayena ca upaddutā bhikkhūnaṃ catūhi paccayehi upaṭṭhātuṃ na sakkonti, tena bhikkhū yebhuyyena tato jambudīpaṃ gantvā dhammavinayaṃ dhārentā viharanti. Laṅkādīpeyeva ohīnāpi therā yathāladdhehi kandamūlapaṇṇehi yāpentā kāye vahante nisīditvā pariyattidhammaṃ sajjhāyaṃ karonti, avahante [Pg.21] vālukaṃ ussāpetvā taṃ parivāretvā sīsāni ekaṭṭhāne katvā pariyattiṃ sammasanti. Evaṃ dvādasa saṃvaccharāni sāṭṭhakathaṃ tepiṭakaṃ ahāpetvā dhārayiṃsu. Yadā pana vaṭṭagāmaṇirājā damiḷarājānaṃ hantvā (455-466 buddhavassabbhantare) punapi rajjaṃ kāresi. Tadā te therā jambudīpato paccāgatattherehi saddhiṃ tepiṭakaṃ sodhentā ekakkharampi asamentaṃ nāma na passiṃsu. Yopi ca mahāniddeso tasmiṃ kāle ekasseva dussīlabhikkhuno paguṇo ahosi, sopi mahātipiṭakattherena mahārakkhitattheraṃ tassa santikā uggaṇhāpetvā rakkhito ahosi. Evaṃ dubbhikkharaṭṭhakkhobhupaddavehi pīḷitattā duddharasamayepi dhammavinayaṃ sakkaccaṃ dhārayiṃsu.

ဝဋ္ဋဂါမဏိမင်းသည် သာသနာတော် ၄၄၀-ခုနှစ်၌ မင်းအဖြစ်သို့ရောက်၍ ငါးလမျှကြာသောအခါ ဗြာဟ္မဏတိဿမည်သော သူပုန်ဒမြကြီးနှင့် ခုနစ်ဦးကုန်သော ဒမိဠ (တမယ်) စစ်သူကြီးတို့က တိုက်ခိုက်နှိပ်စက်သည်ဖြစ်၍ စစ်ပွဲ၌လည်း ရှုံးသည်ဖြစ်၍ ထွက်ပြေးပြီးလျှင် ၁၄-နှစ်ကျော်ကာလပတ်လုံး ပုန်းအောင်းလျက် မထင်ရှားသောအသွင်ဖြင့် နေရ၏။ ထိုအခါ သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ လူတို့သည် သူခိုးဒမြ သူပုန်ဘေးဖြင့်၎င်း, ခေါင်းပါး ငတ်မွတ်ခြင်းဘေးဖြင့်၎င်း နှိပ်စက်သောကြောင့် ရဟန်းတော်တို့အား ပစ္စည်းလေးပါးတို့ဖြင့် ထောက်ပံ့လုပ်ကျွေးခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်ရှာလေကုန်။ ထို့ကြောင့် သီဟိုဠ်မှ ရဟန်းတော်တို့သည် အများအားဖြင့် ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်း (အိန္ဒိယနိုင်ငံ)သို့ သွားကုန်၍ ဓမ္မဝိနယကို နှုတ်တက်အာဂုံဆောင်လျက် နေတော်မူကုန်၏။ သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ပင်လျှင် ကျန်ရစ်သောမထေရ်တို့သည်လည်း ရတတ်သမျှသော သစ်ဥ သစ်ဖု သစ်မြစ် သစ်ရွက်တို့ဖြင့် မျှတကုန်လျက် ရုပ်ကိုယ်စွမ်းဆောင်နိုင်လျှင် ထိုင်လျက် ပရိယတ်တရားတော်ကို ရွတ်ဖတ် ပြန်ဆိုတော်မူကြကုန်၏၊ ကိုယ်ကာယ မစွမ်းဆောင်နိုင်လျှင် သဲကိုစုပုံ၍ ထိုသဲပုံကို ဝန်းရံကုန်လျက် ဦးခေါင်းတို့ကို အလယ်ဗဟို တနေရာတည်း၌ ထားကုန်၍ ပရိယတ်တရားတော်ကို သုံးသပ်ဆင်ခြင်ကုန်၏။ ဤနည်းဖြင့် ၁၂-နှစ်တို့ ကာလပတ်လုံး အဋ္ဌကထာနှင့်တကွ ပိဋကသုံးပုံကို [ငါး] မယုတ်လျော့စေပဲ နှုတ်တက်အာဂုံ ဆောင်တော်မူကုန်၏။ ဝဋ္ဋဂါမဏိမင်းသည် ဒမိဠ (တမယ်)မင်းကိုသတ်၍ တဖန် မင်းပြုသောအခါကာလ (သာသနာ ၄၅၅-၄၆၆-နှစ်အတွင်း)၌ သီဟိုဠ်တွင်ကျန်ရစ်သော ထိုမထေရ်တို့သည် ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်း (အိန္ဒိယနိုင်ငံ)မှ ပြန်လာသော မထေရ်တို့နှင့်အတူတကွ ပိဋကသုံးပုံကို တိုက်ဆိုင် သုတ်သင်ကုန်လတ်သော် အက္ခရာတလုံးမျှသော်လည်း မညီညွတ်ပဲ ကွဲလွဲသည်ကို မတွေ့ရလေကုန်။ သို့ရာတွင် မဟာနိဒ္ဒေသကျမ်းကိုကား ထိုစဉ်ကာလက ဒုဿီလရဟန်းတဦးသာလျှင် နှုတ်တက်ဆောင်ထားလျက် ရှိ၏။ ထိုကျမ်းကိုလည်း မဟာတိပိဋကမထေရ်က ထိုဒုဿီလရဟန်းထံမှ မဟာရက္ခိတမထေရ်ကို သင်ယူစေလျက် ထိန်းသိမ်း စောင့်ရှောက်ခဲ့ပေသည်။ ဤဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း ခေါင်းပါးငတ်မွတ်ခြင်း တိုင်းပြည်ချောက်ချား ပျက်စီးခြင်းဘေးတို့ဖြင့် နှိပ်စက်သောကြောင့် နှုတ်ငုံဆောင်ရန်ခဲယဉ်းသော အခါသမယ၌သော်လည်း ပိဋကသုံးပုံဟူသော ဓမ္မဝိနယကို ရိုသေစွာ ဆောင်လာခဲ့ကြပေသည်။

Rājā abhayagiriṃ nāma vihāraṃ kāretvā attano katūpakārapubbassa mahātissattherassa adāsi. So pana thero kulasaṃsaggabahulattā mahāvihāravāsīhi bhikkhūhi pabbājanīyakammaṃ katvā nīhaṭo. Tadāssa sisso bahalamassutissanāmako thero taṃ kammaṃ paṭibāhi, tenassa saṅgho ukkhepanīyakammaṃ akāsi. So mahāvihāravāsīnaṃ kujjhitvā abhayagirivihārameva gantvā tena mahātissattherena ekato hutvā visuṃ gaṇaṃ vahanto vasi. Te ca dve therā na mahāvihāraṃ punāgamiṃsu. Tato paṭṭhāya sīhaḷadīpe mahāvihāravāsī, abhayagirivāsīti dve nikāyājātā. Idaṃ tāva sīhaḷadīpe sāsanaparihāniyā paṭhamaṃ kāraṇaṃ.

ဝဋ္ဋဂါမဏိမင်းသည် အဘယဂိရိမည်သော ကျောင်းတိုက်ကို ဆောက်လုပ်ပြီးလျှင် (မထင်ရှားသောအသွင်ဖြင့် တိမ်းရှောင်ပုန်းအောင်းနေစဉ်က) မိမိအား ကျွေးမွေးစောင့်ရှောက်လျက် ကျေးဇူးပြုဘူးသော မဟာတိဿမထေရ်အား လှူဒါန်းလေ၏။ ထိုမထေရ်မှာ ဒါယကာတို့နှင့် ရောနှောဆက်ဆံခြင်း များသောကြောင့် မဟာဝိဟာရဝါသီရဟန်းတော်တို့က ၎င်းကို ပဗ္ဗာဇနိယကံပြု၍ နှင်ထုတ်လေ၏။ ထိုအခါ သူ၏တပည့် ဗဟလမဿုတိဿမည်သော မထေရ်သည် ထိုကံကို ကန့်ကွက်တားမြစ်၏၊ ထို့ကြောင့် ၎င်းအားလည်း ဥက္ခေပနီယကံပြု၍ ကြဉ်ထုတ်ပြန်လေ၏။ ထိုဗဟလမဿုတိဿမထေရ်သည် မဟာဝိဟာရဝါသီရဟန်းတို့ကို အမျက်ထွက်၍ အဘယဂိရိကျောင်းတိုက်သို့သာလျှင် သွားလေ၍ ထိုမဟာတိဿမထေရ်နှင့် တပေါင်းတည်းဖြစ်ကာ သီးသန့်ဂိုဏ်းဂဏကိုဆောင်လျက် နေလေတော့၏။ ထိုမထေရ်နှစ်ပါးတို့သည် မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက် (ဂိုဏ်းဂဏ)သို့ တဖန် ပြန်၍ မဝင်လာကြတော့လေပြီ။ ထိုအခါမှစ၍ သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ မဟာဝိဟာရဝါသီဂိုဏ်း, အဘယဂိရိဝါသီဂိုဏ်းဟူ၍ နှစ်ဂိုဏ်းကွဲလေသည်။ ဤသို့ နှစ်ဂိုဏ်းကွဲခြင်းသည် သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ သာသနာဆုတ်ယုတ်ရန် ပဌမအကြောင်း ဖြစ်လေသည်။ [စ]

Dhammarucinikāyuppatti

ဓမ္မရုစိဂိုဏ်း ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း

Tadā ca rājā abhayagirivāsīsuyeva bhikkhūsu visesato pasanno hutvā teyeva catūhi paccayehi pavāretvā paggaṇhāti, rājamahāmattādayopi abhiññātā abhiññātā bahū janā tasmiñca ārāme aññattha ca bahū āvāse katvā tesaṃ denti. Evaṃ abhayagirivāsino bhikkhū bahūnaṃ abhiññātajanānaṃ sakkatā ceva honti pūjitā ca mānitā ca. Puna ca abhayagirivāsino bahalamassutissattherādayoindiyaraṭṭhato āgataṃ vajjiputtakagaṇapariyāpannassa dhammarucinikāyassa dhammavinayabhūtaṃ sakkatabhāsāropitaṃ [Pg.22] abhinavampi piṭakaṃ sampaṭicchanti, tena tepi dhammarucinikāyikā nāma ahesuṃ. Idaṃ sīhaḷadīpe sāsanaparihāniyā dutiyaṃ kāraṇaṃ.

ထိုစဉ်အခါက ဝဋ္ဋဂါမဏိမင်းသည် အဘယဂိရိဝါသီ ရဟန်းတို့၌သာလျှင် အထူးသဖြင့် ကြည်ညို၍ ၎င်းတို့ကိုသာလျှင် ပစ္စည်းလေးပါးတို့ဖြင့်ဘိတ်မန်လျက် ထောက်ပံ့၏၊ မင်း၏အမတ်ကြီးအစရှိကုန်သော ထင်ရှားကုန် ထင်ရှားကုန်သော တိုင်းသူပြည်သား လူအများတို့သည်လည်း ထိုအဘယဂိရိကျောင်းတိုက်၌၎င်း, အခြားအရပ်တို့၌၎င်း များစွာသော ကျောင်းတို့ကိုဆောက်လုပ်၍ ထိုအဘယဂိရိဝါသီ ရဟန်းတို့အား လှူဒါန်းကုန်၏။ ဤသို့သောနည်းဖြင့် အဘယဂိရိဝါသီ ရဟန်းတို့သည် ထင်ရှားကျော်စောသူ လူအများတို့၏ အရိုအသေပြုလျက် ပေးလှူပူဇော်ခြင်း မြတ်နိုးခြင်းကို ခံရကုန်၏။ ထို့ပြင်လည်း ဗဟလမဿုတိဿမထေရ် အစရှိသော အဘယဂိရိဝါသီ ရဟန်းတို့သည် အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ ဆောင်ယူလာသော ဝဇ္ဇီပုတ္တကဂိုဏ်း၌ အတွင်းဝင်သည့် ဓမ္မရုစိဂိုဏ်း၏ ဓမ္မဝိနယဖြစ်သော သက္ကတဘာသာဖြင့်တင်ထားသော ပိဋကအသစ်အဆန်းကိုလည်း လက်ခံသင်ယူ ပို့ယူချကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ထိုအဘယဂိရိဝါသီတို့သည်လည်း ဓမ္မရုစိဂိုဏ်းသား မည်လေကုန်၏။ ဤသည်ကား သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ သာသနာဆုတ်ယုတ်ရန် ဒုတိယအကြောင်း ဖြစ်လေသည်။

Piṭakattayassa potthakāropanaṃ

ပိဋကသုံးပုံကို ပေထက်အက္ခရာတင်ခြင်း

Mahāvihāravāsino pana porāṇikaṃ pāḷibhāsāya saṇṭhitaṃ parisuddhapiṭakameva paṭiggaṇhanti, tañca mukhapāṭheneva dhārenti. Tadā pana therā pacchimajanānaṃ satipaññāhāniṃ disvā buddhakālato paṭṭhāya yāva taṃkālā mukhapāṭhenābhataṃ sāṭṭhakathaṃ piṭakattayaṃ potthake āropetuṃ samārabhiṃsu. Samārabhamānā ca te anurādharājadhānipurato aṭṭhasaṭṭhimilappamāṇe malayajanapade mātula nagare ālokaleṇe vasantā ekassa tandesikassa janapadādhipatino ārakkhaṃ gahetvā taṃ potthakāropanakammamakaṃsu. Tenidaṃ ñāyati ‘‘tadā mahāvihāravāsino therā rājarājamahāmattehi aladdhūpakārā hutvā attano baleneva piṭakattayassa potthakāropanakammamakaṃsū’’ti ca, ‘‘tañca yatheva pacchimajanānaṃ satipaññāhāniṃ disvā kataṃ, tatheva dubbhikkharaṭṭhakkhobhādibhayupaddutakālesu duddharabhāvampi disvā’’ti ca, tathā ‘‘abhayagirivāsīnaṃ sampaṭicchitasamayantaravādehi anākulanatthampi kata’’nti ca. Evaṃ mahāvihāravāsino therā parisuddhattheravādapiṭakaṃ samayantarehi asammissanatthāya yathā pure, tathā pāḷibhāsāya eva potthake āropetvāpi surakkhitaṃ rakkhiṃsu. Yadi hi tadā tepiṭakaṃ potthakesu anāropitamassa, pacchākālesu samayantarato āgatasuttāni ‘‘netāni amhāka’’nti paṭikkhipituṃ na sukarāni bhaveyyuṃ. Yato ca kho tadā sāṭṭhakathaṃ tepiṭakaṃ potthakesu āropitaṃ, tatoyeva anāgatakālesu samayantarāgatasuttāni tehi potthakehi saṃsandetvā paṭikkhipituṃ sukarāni honti.

မဟာဝိဟာရဝါသီ မထေရ်တို့သည်ကား ပါဠိဘာသာဖြင့် ကောင်းစွာတည်လျက်ရှိသော ထက်ဝန်းကျင် စင်ကြယ်သော ရှေးဟောင်းပိဋကကိုသာလျှင် လက်ခံလျက် သင်ယူပို့ချကုန်၏၊ ၎င်းကိုလည်း နှုတ်ငုံပါဌ်ဖြင့်သာလျှင် ဆောင်ထားကုန်၏။ သို့သော် ထိုခေတ်က မထေရ်တို့သည် နောင်လာနောက်သား ပုဂ္ဂိုလ်အများတို့၏ သတိပညာဆုတ်ယုတ်မည်ကို မျှော်မြင်တော်မူကြ၍ ဘုရားလက်ထက်တော်ကာလမှစ၍ ထိုခေတ်ကာလတိုင်အောင် နှုတ်ငုံပါဌ်ဖြင့် ဆောင်လာခဲ့သော အဋ္ဌကထာနှင့်တကွ ပိဋကသုံးပုံကို ပေထက်၌ ရေးသားတင်ထားရန် အားထုတ်ကြလေသည်၊ အားထုတ်သောအခါမှာလည်း မဟာဝိဟာရဝါသီ မထေရ်တို့သည် အနုရာဓမြို့တော်မှ ၆၈-မိုင်ဝေးကွာသော မလယဇနပုဒ် မာတုလမြို့အနီး အာလောကလိုဏ်၌ သီတင်းသုံးကုန်လျက် ထိုနယ်ပယ်၏ အကြီးအကဲဖြစ်သူ၏ အစောင့်အရှောက်ကို ယူကုန်၍ ပေထက်အက္ခရာ တင်ခြင်းကိစ္စကို [စာ] ဆောင်ရွက်တော်မူကြလေသည်။ ဤအကြောင်းကို ထောက်ဆ၍ “ထိုစဉ်အခါက မဟာဝိဟာရဝါသီ မထေရ်တို့သည် မင်းနှင့် မင်း၏အမတ်ကြီးတို့ထံမှ ထောက်ပံ့ကူညီခြင်းကို မရကုန်ပဲ မိမိတို့၏ အားအစွမ်းဖြင့်သာလျှင် ပိဋကသုံးပုံ ပေထက်အက္ခရာတင်ခြင်းကိစ္စကို ဆောင်ရွက်တော်မူခဲ့ကြသည်”ဟူ၍၎င်း၊ “ထိုပေထက်အက္ခရာတင်ခြင်းမှာလည်း နောင်လာနောက်သားတို့၏ သတိပညာဆုတ်ယုတ်မည်ကို မြင်သောကြောင့် ပြုကြကုန်သကဲ့သို့ပင် ခေါင်းပါးငတ်မွတ်ခြင်း တိုင်းပြည်ချောက်ချား ပျက်စီးခြင်းစသော ဘေးတို့ဖြင့် နှိပ်စက်သောအခါကာလတို့၌ နှုတ်ငုံဆောင်ထားရန် ခဲယဉ်းခြင်းကို မြင်သောကြောင့်လည်း ပြုခဲ့ကြသည်”ဟူ၍၎င်း၊ ထို့အတူပင် “အဘယဂိရိဝါသီဂိုဏ်းသားတို့က လက်ခံသင်ယူပို့ချနေသော အယူတပါးဝါဒတို့နှင့် မရောယှက် မရှုပ်ထွေးစေရန် အကျိုးငှါလည်း ရည်ရွယ်၍ ပေထက်အက္ခရာတင်တော်မူခဲ့ကြသည်”ဟူ၍၎င်း ဤအချက်များကိုလည်း သိအပ် မှတ်ယူအပ်ပေ၏။ ဤသို့ ပြဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း မဟာဝိဟာရဝါသီမထေရ်တို့သည် ထက်ဝန်းကျင် စင်ကြယ်သော ထေရဝါဒပိဋကကို အယူတပါးတို့နှင့် မရောနှောခြင်းအကျိုးငှာ ရှေးကကဲ့သို့ပင် ပါဠိဘာသာဖြင့်သာလျှင် ပေထက်၌တင်၍လည်း ကောင်းစွာ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်တော်မူခဲ့ကြပေသည်။ အကယ်၍သာ ထိုစဉ်ကာလက ပိဋကသုံးပုံကို ပေတို့၌ တင်မထားခဲ့ပါလျှင် နောက်နောက်ခေတ်ကာလတို့၌ အယူတပါးမှလာသော သုတ်တို့ကို “ဤသုတ်များသည် ငါတို့၏ ပိဋကမဟုတ်”ဟု ပယ်ရှားရန် မလွယ်ကူပဲ ရှိလေရာ၏။ စင်စစ်သော်ကား ထိုစဉ်ကာလက အဋ္ဌကထာနှင့်တကွ ပိဋကသုံးပုံကို ပေတို့၌ တင်ထားခဲ့သောကြောင့်သာလျှင် နောက်အနာဂတ်ကာလတို့၌ အယူတပါးမှလာသော သုတ်တို့ကို ထိုပေစာတို့နှင့် နှီးနှောတိုက်ဆိုင်၍ ပယ်ရှားရန် လွယ်ကူပေတော့သည်။

Tathā hi bhātiyarājakāle (524-552-bu-va) mahāvihāravāsīnaṃ abhayagirivāsīhi vinaye vivādo uppajji. Tadā rājā dīghakārāyanaṃ nāma brāhmaṇajātikaṃ amaccaṃ therānaṃ santikaṃ pesesi. So ubhinnaṃ suttaṃ [Pg.23] sutvā vinicchayaṃ adāsi. Tathā vohārakatissarājakāle ca (758-780 bu-va) goṭhābhayarājakāle ca (797-810 bu-va) theravādikā potthakārūḷhena dhammavinayena saṃsandetvā adhammavādaṃ paṭikkhipiṃsu.

ထိုသို့ လွယ်ကူပုံကို ထင်ရှားပြရလျှင်- သာသနာနှစ် ၅၂၄-နှင့် ၅၅၂-ခုနှစ်တို့အတွင်း ဘာတိယမင်း၏လက်ထက်၌ အဘယဂိရိဝါသီ မထေရ်တို့နှင့် မဟာဝိဟာရဝါသီ မထေရ်တို့အား ဝိနည်း၌ ငြင်းခုန်မှု ဖြစ်ပေါ်ခဲ့လေသည်။ ထိုအခါ ဘာတိယမင်းသည် ပုဏ္ဏားမျိုးဖြစ်သော ဒီဃကာရာယနမည်သော အမတ်ကို မထေရ်တို့ထံသို့ စေလွှတ်လိုက်၏၊ ထိုအမတ်သည် နှစ်ဦးနှစ်ဖက်လုံးတို့၏သုတ်ကို ကြားနာပြီးလျှင် အဆုံးအဖြတ်ကို ပေးလေသည်။ ထို့ပြင် သာသနာနှစ် [စိ] ၇၅၈-နှင့် ၇၈၀-တို့အတွင်း ဝေါဟာရကတိဿမင်း၏ လက်ထက်၌၎င်း၊ သာသနာနှစ် ၇၉၇-နှင့် ၈၁၀-တို့အတွင်း ဂေါဌာဘယမင်း၏ လက်ထက်၌၎င်း ထေရဝါဒီမထေရ်တို့သည် ပေထက်တင်ထားသော ပိဋကတော် ဓမ္မဝိနယနှင့် နှီးနှော၍ မှားယွင်းသော အဓမ္မဝါဒကို ပယ်ရှားတော်မူကြလေသည်။

Adhammavāduppatti

အဓမ္မဝါဒ ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း

Ayaṃ pana ādito paṭṭhāya sāsanamalabhūtānaṃ adhammavādānaṃ uppatti. Asokarañño hi kāle uppabbājetvā nikkaḍḍhitā aññatitthiyā buddhasāsane aladdhapatiṭṭhā kodhābhibhūtā pāṭaliputtato nikkhamitvā rājagahasamīpe nālandāyaṃ sannipatitvā evaṃ sammantayiṃsu ‘‘mahājanassa buddhasāsane anavagāhatthāya sakyānaṃ dhammavinayo nāsetabbo, tañca kho tesaṃ samayaṃ ajānantehi na sakkā kātuṃ, tasmā yena kenaci upāyena punapi tattha pabbajitabbamevā’’ti. Te evaṃ sammantayitvā puna āgantvā visuddhattheravādīnamantaraṃ pavisituṃ asakkontā tadaññesaṃ sattarasannaṃ mahāsaṅghikādinikāyānaṃ santikaṃ upasaṅkamitvā attano aññatitthiyabhāvaṃ ajānāpetvā pabbajitvā piṭakattayamuggaṇhitvā tañca viparivattetvā tato kosambiṃ gantvā dhammavinayanāsanāya upāyaṃ mantayitvā 253-buddhavasse chasu ṭhānesu vasantā (1) hemavatiko (2) rājagiriko (3) siddhatthiko (4) pubbaseliyo (5) aparaseliyo (6) vājiriyo (7) vetullo (8) andhako (9) aññamahāsaṅghikoti nava abhinave nikāye uppādesuṃ. Tesaṃ nāmāni ca laddhiyo ca kathāvatthuaṭṭhakathāyaṃ āgatāyeva.

ဤဆိုလတံ့သောစကားမှာ မူလအရင်းမှစ၍ သာသနာတော်၏ အညစ်အကြေးဖြစ်သော အဓမ္မဝါဒတို့ ဖြစ်ပေါ်လာပုံ ဖြစ်သည်။ သီရိဓမ္မာသောက မင်းတရားကြီး၏လက်ထက်၌ လူဝတ်လဲစေ၍ နှင်ထုတ်လိုက်သော တိတ္ထိတို့သည် ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၌ ထောက်တည်ရာမရသောကြောင့် အမျက်ထွက်ကုန်သည်ဖြစ်၍ ပါဋလိပုတ်မြို့တော်မှ ထွက်ခွါသွားကြပြီးလျှင် ရာဇဂြိုဟ်မြို့အနီး နာလန္ဒမြို့၌ စည်းဝေးကုန်၍ “ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၌ လူများအပေါင်းတို့ မသက်ဝင် မယုံကြည်စေရန်အကျိုးငှါ သာကီဝင်နွယ်ရဟန်းတို့၏ တရားဝိနည်းကို ဖျက်ဆီးပစ်ရမည်။ ထိုသို့ ဖျက်ဆီးခြင်းမှာလည်း သူတို့၏အယူကို မသိလျှင် ဖျက်ဆီးရန်မတတ်နိုင်၊ ထို့ကြောင့် အမှတ်မရှိ တစုံတခုသောနည်းဖြင့် ဗုဒ္ဓသာသနာ၌ တဖန် ဝင်ရောက်၍ ရှင်ရဟန်းပြုရမည်”ဟု ဆွေးနွေးတိုင်ပင်လေကုန်၏။ ထိုတိတ္ထိတို့သည် ဤသို့ ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ပြီးလျှင် တဖန် ပြန်လာကုန်၍ စင်ကြယ်သော ထေရဝါဒီဂိုဏ်းသား ရဟန်းတို့၏အတွင်းသို့ ဝင်ရောက်ခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်သောကြောင့် ထိုမှတပါးသော မဟာသင်္ဃိကဂိုဏ်း အစရှိကုန်သော တဆယ့်ခုနစ်ပါးသော ဂိုဏ်းသားတို့၏အထံသို့ ချဉ်းကပ်၍ မိမိတို့ တိတ္ထိဖြစ်ကြောင်းကို အသိမပေးပဲ ရှင်ရဟန်းပြုကုန်၍ ပိဋကသုံးပုံကို သင်ယူပြီးလျှင် ထိုပိဋကသုံးပုံကိုလည်း ဖောက်လွှဲဖောက်ပြန်ပြု၍ ထို့နောင် ကောသမ္ဗီမြို့သို့သွား၍ ဓမ္မဝိနယကို ဖျက်ဆီးခြင်းငှာ အကြောင်းဥပါယ်ကို ဆွေးနွေးတိုင်ပင်ကြပြီးလျှင် သာသနာတော် ၂၅၃-ခုနှစ်တွင် ခြောက်ပါးသောဌာနတို့၌ နေကုန်လျက် (၁) ဟေမဝတိကဂိုဏ်း (၂) ရာဇဂိရိကဂိုဏ်း (၃) သိဒ္ဓတ္ထိကဂိုဏ်း (၄) ပုဗ္ဗသေလိယဂိုဏ်း (၅) အပရသေလိယဂိုဏ်း (၆) ဝါဇိရိယဂိုဏ်း (၇) ဝေတုလ္လဂိုဏ်း (၈) အန္ဓကဂိုဏ်း (၉) အညမဟာသင်္ဃိကဂိုဏ်းဟူ၍ ကိုးခုသော [စီ] ဂိုဏ်းသစ်တို့ကို ဖြစ်စေကုန်၏။ ထိုဂိုဏ်းတို့၏ အမည်နှင့် အယူတို့မှာ ကထာဝတ္ထုအဋ္ဌကထာ၌ ပြထားလျက် ရှိပေ၏။

Tesu hemavatikā saddhammapatirūpakaṃ buddhabhāsitabhāvena dassetvā

ထိုတွင်- ဟေမဝတိကဂိုဏ်းသားတို့သည် တရားတု တရားယောင်ကို ဘုရားဟောတရားအဖြစ်ဖြင့် ဖော်ပြ၍

(1) Vaṇṇapiṭakaṃ nāma ganthaṃ akaṃsu.

(၁) ဝဏ္ဏပိဋကမည်သောကျမ်းကို ပြုကုန်၏။

Rājagirikā (2) aṅgulimālapiṭakaṃ,

ရာဇဂိရိကဂိုဏ်းသားတို့သည် (၂) အင်္ဂုလိမာလပိဋကမည်သော ကျမ်းကို ပြုကုန်၏။

Siddhatthikā (3) gūḷhavessantaraṃ,

သိဒ္ဓတ္ထိကဂိုဏ်းသားတို့သည် (၃) ဂုဠှဝေဿန္တရာမည်သောကျမ်းကို ပြုကုန်၏။

Pubbaseliyā (4) raṭṭhapālagajjitaṃ,

ပုဗ္ဗသေလိယဂိုဏ်းသားတို့သည် (၄) ရဋ္ဌပါလဂဇ္ဇိတ (ရဋ္ဌပါလ၏ကြုံးဝါးခဏ်း)မည်သော ကျမ်းကို ပြုကုန်၏။

Aparaseliyā (5) āḷavakagajjitaṃ,

အပရသေလိယဂိုဏ်းသားတို့သည် (၅) အာဠ၀ကဂဇ္ဇိတ (အာဠဝက၏ ကြုံးဝါးခဏ်း)မည်သော ကျမ်းကို ပြုကုန်၏။

Vajirapabbatavāsino [Pg.24] vājiriyā (6) gūḷhavinayaṃ nāma ganthaṃ akaṃsu.

ဝဇိရတောင်၌ နေလေ့ရှိကုန်သော ဝါဇိရိယဂိုဏ်းသားတို့သည် (၆) ဂူဠှဝိနယမည်သောကျမ်းကို ပြုကုန်၏။

Teyeva sabbe māyājālatanta-samājatantādike aneke tantaganthe ca, marīcikappa-herambhakappādike aneke kappaganthe ca akaṃsu.

ထိုဂိုဏ်းသားအားလုံးတို့သည်ပင် မာယာဇာလတန္တကျမ်း သမာဇတန္တကျမ်းအစရှိသော များစွာသော တန္တကျမ်းတို့ကို၎င်း မရီစိကပ္ပကျမ်း ဟေရမ္ဘကပ္ပကျမ်း အစရှိသော များစွာသော ကပ္ပကျမ်းတို့ကို၎င်း ပြုကုန်၏။

Vetullavādino pana (7) vetullapiṭakamakaṃsu.

ဝေတုလ္လဝါဒီ ဂိုဏ်းသားတို့သည်ကား (၇) ဝေတုလ္လပိဋကကို ပြုကုန်၏။

Andhakā ca (8) ratanakūṭādike ganthe,

အန္ဓကဂိုဏ်းသားတို့သည်လည်း (၈) ရတနကူဋအစရှိသော ကျမ်းတို့ကို ပြုကုန်၏။

Aññamahāsaṅghikā ca (9) akkharasāriyādisuttante akaṃsu.

အညမဟာသင်္ဃိက ဂိုဏ်းသားတို့သည်လည်း (၉) အက္ခရသာရိယအစရှိသော သုတ္တန်တို့ကို ပြုကုန်၏။

Tesu pana saddhammapatirūpakesu vetullavādo, vājiriyavādo, ratanakūṭasatthanti imāniyeva tīṇi laṅkādīpamupāgatāni, aññāni pana vaṇṇapiṭakādīni jambudīpeyeva nivattantīti nikāyasaṅgahe vuttaṃ. Vaṇṇapiṭakādīnampi pana laṅkādīpamupāgatacchāyā dissateva. Tathā hi samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāyaṃ (3, 9-piṭṭhe)

[စု] ထိုတရားတု တရားယောင်ကျမ်းတို့တွင် ဝေတုလ္လဝါဒကျမ်း ဝါဇိရိယဝါဒကျမ်း ရတနကူဋကျမ်းဟူသော ဤသုံးမျိုးတို့သည်သာလျှင် သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ရောက်လာကြသည်။ ထိုမှတပါးသော ဝဏ္ဏပိဋကအစရှိသော ကျမ်းတို့သည်ကား ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်း (အိန္ဒိယနိုင်ငံ)၌သာလျှင် တည်ရှိနေကြသည်-ဟု နိကာယသင်္ဂဟကျမ်း၌ မိန့်ဆို၏။ သို့သော်လည်း ဝဏ္ဏပိဋကစသော ကျမ်းတို့လည်း သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ရောက်ကြောင်း အရိပ်နိမိတ် ထင်သည်သာတည်း။ ထို့ကြောင့်ပင်လျှင် ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ၌-

‘‘Vaṇṇapiṭaka aṅgulimālapiṭakaraṭṭhapālagajjitaāḷavakagajjitagūḷhamaggagūḷhavessantara gūḷhavinaya vedallapiṭakāni pana abuddhavacanāniyevāti vutta’’nti ca.

“ဝဏ္ဏပိဋက အင်္ဂုလိမာလပိဋက ရဋ္ဌပါလ၏ကြုံးဝါးခဏ်း အာဠဝက၏ကြုံးဝါးခဏ်း ဂူဠှမဂ် ဂူဠှဝေဿန္တရာ ဂူဠှဝိနည်း ဝေဒလ္လပိဋကဟုခေါ်သော ကျမ်းတို့သည်ကား ဘုရားစကားတော် မဟုတ်ကုန်သည်သာဟု ရှေးအဋ္ဌကထာတို့၌ မိန့်ဆိုထားသည်”ဟူ၍၎င်း-

Sāratthappakāsiniyā saṃyuttaṭṭhakathāyampi (2, 186-piṭṭhe)

သံယုတ်အဋ္ဌကထာ၌လည်း-

‘‘Gūḷhavinayaṃ gūḷhavessantaraṃ gūḷhamahosadhaṃ vaṇṇapiṭakaṃ aṅgulimālapiṭakaṃ raṭṭhapālagajjitaṃ āḷavakagajjitaṃ vedallapiṭakanti abuddhavacanaṃ saddhammapatirūpakaṃ nāmā’’ti ca–

“ဂူဠှဝိနည်း ဂူဠှဝေသန္တရာဇာတ် ဂူဠှမဟောသဓာဇာတ် ဝဏ္ဏပိဋက အင်္ဂုလိမာလပိဋက ရဋ္ဌပါလ၏ ကြုံးဝါးခဏ်း အာဠဝက၏ ကြုံးဝါးခဏ်း ဝေဒလ္လပိဋကဟူသော ဘုရားစကားတော်မဟုတ်သော ဤကျမ်းအပေါင်းသည် ပရိယတ်တရားတု တရားယောင်မည်၏”ဟူ၍၎င်း-

Tesaṃ paṭikkhepo dissati. Na hi tāni asutvā, tesañca atthaṃ ajānitvā sīhaḷaṭṭhakathācariyehi tāni paṭikkhipituṃ sakkā, nāpi taṃ paṭikkhepavacanaṃ jambudīpikaṭṭhakathācariyānaṃ vacanaṃ bhavituṃ, mahāmahindattherassa sīhaḷadīpaṃ [Pg.25] gamanasamaye tesaṃyeva abhāvato. Tasmā tāni ca tadaññāni ca mahāyānikapiṭakāni taṃkālikāni yebhuyyena sīhaḷadīpamupāgatānīti gahetabbāni. Tesu ca vajjiputtakagaṇapariyāpannassa dhammarucinikāyassa piṭakānaṃ tadupāgamanaṃ pubbeva vuttaṃ. Tadaññesaṃ pana tadupāgamanaṃ evaṃ veditabbaṃ.

ထိုဝဏ္ဏပိဋကစသည်တို့ကို ပယ်ထားခြင်း ထင်ပေသည်။ မှန်ပေ၏- ထိုဝဏ္ဏပိဋကစသည်တို့ကို မကြားရပဲ ထိုဝဏ္ဏပိဋကစသည်တို့၏ အနက်ကိုမသိရပဲ သီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာဆရာတို့သည် ယင်းတို့ကိုပယ်ရန် မစွမ်းနိုင်ချေ။ ထိုပယ်ရှားသောစကားသည်လည်း ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းသား အဋ္ဌကထာဆရာ၏စကား မဖြစ်နိုင်ချေ၊ အဘယ့်ကြောင့်နည်းဟူမူ မဟာမဟိန္ဒမထေရ် သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ကြွရောက်သောခေတ်ကာလ၌ ထိုဝဏ္ဏပိဋကစသော ကျမ်းတို့သည်ပင်လျှင် မရှိသေး မဖြစ်ပေါ်သေးသောကြောင့်တည်း။ သို့ဖြစ်၍ ထိုဝဏ္ဏပိဋကစသော ကျမ်းတို့သည်၎င်း, ထိုမှတပါးသော ထိုခေတ်ပေါ် မဟာယာနပိဋကတို့သည်၎င်း အများအားဖြင့် သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ချဉ်းကပ်ဝင်ရောက်ကြသည်ဟု ယူသင့် ယူထိုက်၏။ ထိုကျမ်းတို့တွင်လည်း ဝဇ္ဇီပုတ္တကဂိုဏ်း၌ အတွင်းဝင်သော ဓမ္မရုစိဂိုဏ်း၏ပိဋကတို့ သီဟိုဠ်သို့ [စူ] ဆိုက်ရောက်ခြင်းကို ရှေး၌ပင်လျှင် ဆိုခဲ့ပြီ။ ထိုမှတပါးသော ပိဋကကျမ်းဂန်တို့ သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ဆိုက်ရောက်လာပုံမှာ အောက်ပါအတိုင်းဖြစ်သည်။

Vetullavādassa paṭhamaniggaho

ဝေတုလ္လဝါဒကို ပဌမအကြိမ်နှိမ်နင်းခြင်း

Vohārakatissarañño kāle (758-780-bu-va) abhayagirivāsino dhammarucinikāyikā pubbe vuttappakārena sāsanavināsanatthāya bhikkhuvesadhārīhi vetullavādibrāhmaṇehi racitaṃ vetullapiṭakaṃ sampaṭiggahetvā ‘‘idaṃ buddhabhāsita’’nti dassenti. Taṃ mahāvihāravāsino theravādikā dhammavinayena saṃsandetvā adhammavādoti paṭikkhipiṃsu. Taṃ sutvā rājā sabbasatthapāraguṃ kapilaṃ nāma amaccaṃ pesetvā vinicchayaṃ kārāpetvā abuddhabhāsitabhāvaṃ ñatvā sabbaṃ vetullapotthakaṃ jhāpetvā talladdhike ca pāpabhikkhū niggahetvā buddhasāsanaṃ jotesi. Vuttañhetaṃ mahāvaṃse –

သာသနာနှစ် ၇၅၈-နှင့် ၇၈၀-တို့တွင် ဝေါဟာရကတိဿမင်း၏ လက်ထက်၌ အဘယဂိရိကျောင်းနေ ဓမ္မရုစိဂိုဏ်းသားတို့သည် ရှေး(စိ)မျက်နှာ၌ ပြခဲ့သည်အတိုင်း သာသနာတော်ကို ဖျက်ဆီးရန်အကျိုးငှါ ရဟန်းအသွင်ကိုဆောင်သော ဝေတုလ္လဝါဒီပုဏ္ဏားတို့ စီရင်ထားသော ဝေတုလ္လပိဋကကို လက်ခံကုန်၍ “ဤဝေတုလ္လပိဋကသည် ဘုရားဟောတည်း”ဟု ပြကုန်၏။ ထိုဝေတုလ္လပိဋကကို မဟာဝိဟာရကျောင်း၌ နေလေ့ရှိကုန်သော ထေရဝါဒီရဟန်းတော်တို့သည် မိမိတို့၏ ဓမ္မဝိနယနှင့် နှီးနှောပြီးလျှင် အဓမ္မဝါဒဟု ဆုံးဖြတ်၍ ပယ်ရှားကုန်၏။ ထိုအကြောင်းကိုကြား၍ ဝေါဟာရကတိဿမင်းသည် အလုံးစုံသောကျမ်းတို့၌ ပါရဂူမြောက်တတ်သော ကပိလအမတ်ကို စေလွှတ်၍ ဆုံးဖြတ်စေပြီးလျှင် ဘုရားဟောမဟုတ်ကြောင်း သိရ၍ အလုံးစုံသော ဝေတုလ္လစာပေဟူသမျှကို မီးရှို့စေ၍ ထိုဝေတုလ္လအယူရှိသော ရဟန်းယုတ်တို့ကိုလည်း နှိပ်ကွပ်၍ ဗုဒ္ဓသာသနာတော်ကို ထွန်းလင်းစေခဲ့ပြီ။ ထို့ကြောင့် မဟာဝံသ၌ အောက်ပါဂါထာကို မိန့်ဆိုထားလေသည်-

36-41.

၃၆-၄၁။

‘‘Vetullavādaṃ madditvā, kāretvā pāpaniggahaṃ;

Kapilena amaccena, sāsanaṃ jotayī ca so’’ti.

ထိုဝေါဟာရကတိဿမင်းသည် ကပိလမည်သော အမတ်ကြီးဖြင့် (ဆုံးဖြတ်စေ၍) ဝေတုလ္လဝါဒကို နှိမ်နင်း၍ ရဟန်းယုတ်တို့အား နှိပ်ကွပ်ခြင်းကိုလည်းပြု၍ သာသနာတော်ကို ထွန်းလင်းစေခဲ့လေပြီ။

Sāgaliyanikāyuppatti

သာဂလိယဂိုဏ်း ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း

Punapi te abhayagirivāsino goṭhābhayarañño kāle (797-810-bu-va) vetullavādaṃ tatheva dassenti. Tadā pana tesu ussiliyātisso nāma mahāthero vohārakatissarājakāle vetullavādīnaṃ bhikkhūnaṃ kataniggahaṃ sutvā ‘‘vicāraṇasampannassa rañño samaye tatheva bhaveyya, na bhaddakameta’’nti cintetvā ‘‘na mayaṃ tehi ekato homā’’ti tisatamatte bhikkhū gahetvā dakkhiṇagirivihāraṃ gantvā dhammarucinikāyato visuṃ hutvā vasi. Tesu sāgalo nāma mahāthero tattheva dakkhiṇagirimhi vasanto āgamabyākhyānamakāsi. Tato paṭṭhāya taṃ theramārabbha tassantevāsino sāgaliyā nāma ahesuṃ. Tesampi [Pg.26] vādo pacchā mahāsenarājakāle jetavanavihāre patthari.

အဘယဂိရိဝါသီဂိုဏ်းသားတို့သည် သာသနာတော်နှစ် ၇၉၇-နှင့် ၈၁၀-တို့တွင် ဂေါဌာဘယမင်း၏ လက်ထက်၌လည်း ဝေတုလ္လဝါဒကို ရှေးနည်းအတူပင် ဟောပြပြန်ကုန်၏။ ထိုအခါ၌ ထိုအဘယဂိရိဝါသီ ဂိုဏ်းသားတို့တွင် ဥဿိလိယတိဿမည်သော မထေရ်သည် ဝေါဟာရကတိဿမင်းလက်ထက်က ဝေတုလ္လဝါဒီရဟန်းတို့အား ပြုဘူးသော နှိပ်ကွပ်ခြင်းကို ကြားသိရ၍ “စူးစမ်း [စေ] ဆင်ခြင်ဉာဏ်နှင့်ပြည့်စုံသော ဂေါဌာဘယမင်း၏ လက်ထက်၌လည်း ထို့အတူပင် ဖြစ်ကောင်းဖြစ်လိမ့်မည်၊ ထိုသို့ဖြစ်လျှင် မကောင်း”ဟု ကြံစည်စဉ်းစားပြီးလျှင် “ငါတို့သည် ထိုအဘယဂိရိရဟန်းတို့နှင့် တပေါင်းတည်းမဖြစ်ကုန်အံ့”ဟု ဆုံးဖြတ်၍ သုံးရာခန့်မျှသော ရဟန်းတို့ကို ခေါ်ဆောင်ပြီးလျှင် ဒက္ခိဏဂိရိကျောင်းသို့သွား၍ ဓမ္မရုစိဂိုဏ်းမှ အသီးအခြားပြုလျက် နေထိုင်လေ၏။ ထိုရဟန်းတို့တွင် သာဂလမည်သော မထေရ်သည် ထိုဒက္ခိဏဂိရိ ကျောင်းတိုက်၌ပင်နေလျက် အာဂမဗျာချာန်ခေါ်သော သုတ္တန်အဖွင့်ကျမ်းကို ရေးသားစီရင်လေသည်။ ထိုသာဂလမထေရ်ကို အကြောင်းပြု၍ ယင်း၏ အန္တေဝါသိကတပည့်တို့သည် ထိုကာလမှစ၍ သာဂလိယဂိုဏ်းသား မည်ကုန်၏။ ထိုသာဂလိယဂိုဏ်းသားတို့၏ ဝါဒသည်လည်း နောက်အခါ မဟာသေနမင်း၏လက်ထက်တွင် ဇေတဝန်ကျောင်းတိုက်၌ ပြန့်သွားလေ၏။

Vetullavādassa dutiyaniggaho

ဝေတုလ္လဝါဒကို ဒုတိယအကြိမ်နှိမ်နင်းခြင်း

Goṭhābhayo pana rājā pañcasu vihāresu mahābhikkhusaṅghaṃ ekato sannipātetvā taṃ pavattiṃ pucchitvā vetullavādassa abuddhabhāsitabhāvaṃ ñatvā taṃvādino saṭṭhi pāpabhikkhū lakkhaṇāhate katvā raṭṭhato pabbājesi, vetullapotthakāni ca jhāpetvā buddhasāsanaṃ jotesi.

ဂေါဌာဘယမင်းသည် မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက် စေတိယကျောင်းတိုက် ထူပါရုံကျောင်းတိုက် ဣဿရသမဏကကျောင်းတိုက် ဝေဿဂိရိကျောင်းတိုက်ဟူသော ငါးခုသော ကျောင်းတိုက်ကြီးတို့၌ရှိသော များစွာသော ရဟန်းအပေါင်း သံဃာတော်ကို တပေါင်းတည်း စည်းဝေးစေပြီးလျှင် ထိုအကြောင်းကို မေးလျှောက်၍ ဝေတုလ္လဝါဒ၏ ဘုရားဟောမဟုတ်ကြောင်းကို သိရသဖြင့် ထိုဝေတုလ္လအယူရှိသော ၆၀-သော ရဟန်းယုတ်တို့ကို တံဆိပ်ခတ်နှိပ်၍ သီဟိုဠ်နိုင်ငံမှ နှင်ထုတ်လိုက်လေ၏။ ဝေတုလ္လကျမ်းစာတို့ကိုလည်း မီးရှို့၍ ဗုဒ္ဓသာသနာတော်ကို ထွန်းလင်းစေခဲ့ပေ၏။

Tadā raṭṭhato pabbājitesu tesu bhikkhūsu keci kāvīrapaṭṭanaṃ gantvā tattha vasanti. Tasmiñca samaye eko aññatitthiyamāṇavako desantarato kāvīramāgantvā paṭṭanagāmikehi tesaṃ bhikkhūnaṃ katūpahāraṃ disvā lābhasakkāraṃ nissāya tesaṃ santike pabbajitvā saṅghamittoti nāmena pākaṭo ahosi. So mahāvihāravāsīnaṃ dhammavinicchayaṃ nissāya goṭhābhayaraññā vetullavādahetu tesaṃ bhikkhūnaṃ raṭṭhā pabbājitabhāvaṃ ñatvā mahāvihāravāsīnaṃ kuddho hutvā ‘‘vetullavādaṃ vā ne gāhāpessāmi, vihāre vā nesaṃ ummūletvā vināsessāmī’’ti sīhaḷadīpaṃ gantvā rājānaṃ pasādetvā tassa dve putte sippaṃ sikkhāpessāmīti ārabhi. Tathāpi attano vādassa jānanasamatthaṃ jeṭṭhatissaṃ ohāya anāgate attano vacanaṃ kārāpetuṃ sakkuṇeyyaṃ kaniṭṭhaṃ mahāsenakumārameva saṅgaṇhitvā sippaṃ sikkhāpesi. Vituno accayena jeṭṭhatissakumāre rajjaṃ patte (810-819-bu-va) so tassa rañño bhīto kāvīrapaṭṭanameva gato.

ထိုအခါ သီဟိုဠ်နိုင်ငံမှ နှင်ထုတ်လိုက်သော ထိုရဟန်းတို့အနက် အချို့ရဟန်းတို့သည် ကာဝီရသင်္ဘောဆိပ်သို့သွား၍ ထိုအရပ်၌နေကုန်၏။ ထိုသို့ နေကြစဉ်ကာလ၌ပင် တဦးသော တိတ္ထိလုလင်သည် အရပ်တပါးမှ ကာဝီရသင်္ဘောဆိပ်သို့ ရောက်လာလတ်သော် သင်္ဘောဆိပ် ရွာသူရွာသားတို့က ထိုရဟန်းတို့အား ပေးလှူပူဇော်သည်ကို မြင်ရသဖြင့် လာဘ်ပူဇော်သက္ကာရကိုမှီ၍ ထိုရဟန်းတို့၏ထံ၌ ရှင်ရဟန်းပြုပြီးလျှင် သံဃမိတ္တဟူသော အမည်ဖြင့် ထင်ရှားလေသည်။ ထိုသံဃမိတ္တသည် မဟာဝိဟာရဝါသီ ရဟန်းတို့၏ ဆုံးဖြတ်ချက်ကိုမှီ၍ ဝေတုလ္လ [စဲ] ဝါဒဟူသော အကြောင်းကြောင့် မိမိ၏ဆရာရဟန်းတို့ တိုင်းပြည်မှ နှင်ထုတ်ခံရကြောင်းကို သိရသဖြင့် မဟာဝိဟာရဝါသီရဟန်းတို့အား အမျက်ထွက်သည်ဖြစ်၍ “ဝေတုလ္လဝါဒကိုမူလည်း သူ့တို့အားယူစေမည်၊ သူတို့၏ ကျောင်းတိုက်တို့ကိုမူလည်း အမြစ်ပါနှုတ်၍ ဖျက်ဆီးပစ်မည်”ဟု ကြိမ်းလျက် သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့သွားပြီးလျှင် ဂေါဌာဘယမင်းကို မိမိအား ကြည်ညိုအောင်ပြောဟော၍ ထိုမင်း၏သားတော် နှစ်ယောက်တို့ကို အတတ်ပညာသင်ပေးရန် အားထုတ်လေသည်။ သို့သော်လည်း မိမိ၏ဝါဒကို နားလည်ရိပ်မိနိုင်သော အစ်ကိုကြီး ဇေဋ္ဌတိဿကို ချန်ထား၍ နောင်အခါ၌ မိမိစကားကို လိုက်နာစေနိုင်သော ညီငယ် သေနမင်းသားကိုသာလျှင် ချီးမြှောက်၍ အတတ်ပညာ သင်ကြားပေးလေသည်။ ခမည်းတော်နတ်ရွာစံ၍ ဇေဋ္ဌတိဿမင်းသား မင်းအဖြစ်သို့ရောက်သောအခါ (သာ ၈၁၀-၈၁၉)၌ ထိုသံဃမိတ္တသည် ဇေဋ္ဌတိဿမင်းကိုကြောက်သဖြင့် ကာဝီရသင်္ဘောဆိပ်အရပ်သို့သာလျှင် ထွက်သွားလေ၏။

Mahāsenarañño pana kāle (819-845-bu-va) so puna sīhaḷadīpamāgantvā abhayagirivihāre vasanto mahāvihāravāsīhi vetullavādaṃ gāhāpetuṃ nānāpakārehi vāyāmamakāsi. Tathāpi tehi taṃ gāhāpetuṃ asakkonto rājānaṃ upasaṅkamitvā nānākāraṇehi saññāpetvā [Pg.27] ‘‘yo koci ekassapi bhikkhussa mahāvihāravāsino āhāraṃ dadeyya, tassa sataṃ daṇḍo’’ti rañño āṇāya nagare bheriṃ carāpesi. Tadā mahāvihāravāsino nagare piṇḍāya carantā tayo divase bhikkhamaladdhā mahāpāsāde sannipatitvā ‘‘sace mayaṃ khudāhetu adhammaṃ dhammoti gaṇheyyāma, bahū janā taṃ gahetvā apāyagāmino bhavissanti, mayañca sabbe sāvajjā bhavissāma, tasmā na mayaṃ jīvitahetupi vetullavādaṃ paṭiggaṇhissāmā’’ti sammantayitvā mahāvihārādike sabbavihāre chaḍḍetvā rohaṇajanapadañca malayapadesañca agamiṃsu.

သာသနာနှစ် ၈၁၉-နှင့် ၈၄၅-တို့အတွင်း မဟာသေနမင်း၏ လက်ထက်၌မူ ထိုသံဃမိတ္တသည် သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ တဖန်ပြန်လာ၍ အဘယဂိရိကျောင်းတိုက်၌နေလျက် မဟာဝိဟာရဝါသီဂိုဏ်းသားတို့အား ဝေတုလ္လဝါဒကို လက်ခံစေရန် အမျိုးမျိုးသောနည်းတို့ဖြင့် ကြိုးစားအားထုတ်လေသည်။ သို့သော်လည်း မဟာဝိဟာရဝါသီတို့အား ထိုဝါဒကိုယူစေရန် မစွမ်းနိုင်သောအခါ မဟာသေနမင်းကိုချဉ်းကပ်၍ အမျိုးမျိုးသောအကြောင်းတို့ဖြင့် သွေးဆောင်နားချပြီးလျှင် “တစုံတယောက်သောသူသည် မဟာဝိဟာရဝါသီ ရဟန်းတပါးအားသော်လည်း ဆွမ်းဘောဇဉ်အာဟာရကို ပေးလှူငြားအံ့၊ ထိုသူအား ဒဏ်ငွေတရာတပ်စေ”ဟု မင်း၏အာဏာဖြင့် မြို့၌ကြွေးကြော်လျက် စည်လည်စေ၏။ ထိုအခါ မဟာဝိဟာရဝါသီ ရဟန်းတော်တို့သည် မြို့၌ ဆွမ်းခံကြွကုန်လတ်သော် ၃-ရက်တိုင်တိုင် ဆွမ်းမရကြသောကြောင့် လောဟပါသာဒခေါ် ပြာသာဒ်ကြီး၌ စည်းဝေးကုန်၍ “အကယ်၍ ငါတို့သည် ဆာလောင်ခြင်းဟူသော အကြောင်းကြောင့် တရားမဟုတ်သည်ကို တရားဟု ယူကုန်ငြားအံ့၊ များစွာသောလူတို့သည် ထိုတရားမဟုတ်သည်ကိုယူ၍ အပါယ်သို့ လားရောက်ကုန်လတံ့၊ ငါတို့အားလုံးသည်လည်း အပြစ်ရှိသည် ဖြစ်ကုန်လတံ့၊ ထို့ကြောင့် ငါတို့သည် အသက်ကိုပင် စွန့်ကြရစေကာမူ ဝေတုလ္လဝါဒကို မယူကုန်အံ့”ဟု ဆွေးနွေးဆုံးဖြတ်ကြပြီးလျှင် [စော] မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက် အစရှိသော အလုံးစုံသော ကျောင်းတိုက်တို့ကို စွန့်လွှတ်ထားခဲ့ကုန်၍ ရောဟဏဇနပုဒ်ခေါ် သီဟိုဠ်ကျွန်း တောင်ပိုင်းနယ်သို့၎င်း၊ မလယဇနပုဒ်ခေါ် သီဟိုဠ်ကျွန်း အလယ်ပိုင်းနယ်သို့၎င်း ထွက်ခွါသွားလေကုန်၏။

Vetullavādo

ဝေတုလ္လအယူဝါဒအကြောင်း

Kīdiso vetullavādo nāma, yato mahāvihāravāsino ativiya jigucchiṃsūti? Idāni vetullavādassa sarūpaṃ sabbākārena pakāsetuṃ na sakkā, vetullanāmena potthakānaṃ vā nikāyassa vā etarahi apākaṭabhāvato. Abhidhammapiṭake pana kathāvatthuaṭṭhakathāyaṃ katipayā vetullavādā āgatā. Kathaṃ? –

မဟာဝိဟာရဝါသီမထေရ်တို့ အလွန် ရွံရှာစက်ဆုပ်သော ဝေတုလ္လဝါဒမည်သည်မှာ အဘယ်သို့သော အယူဝါဒပါနည်းဟူမူ? ယခုခေတ်အခါ၌ ဝေတုလ္လအယူဝါဒ၏ သရုပ်ကို အပြည့်အစုံဖော်ပြရန် မစွမ်းနိုင်ပါ၊ အကြောင်းမှာ ဝေတုလ္လဟူသော အမည်နှင့် ကျမ်းစာတို့သည်၎င်း ဂိုဏ်းဂဏသည်၎င်း မထင်ရှားသောကြောင့် ဖြစ်ပေသည်။ သို့သော် အဘိဓမ္မပိဋက ကထာဝတ္ထုအဋ္ဌကထာ၌ အချို့ အနည်းငယ်သော ဝေတုလ္လဝါဒတို့ကို အောက်ပါအတိုင်း တွေ့ရ၏။ အဘယ်သို့နည်းဟူမူ-

‘‘Paramatthato maggaphalāneva saṅgho, maggaphalehi añño saṅgho nāma natthi, maggaphalāni ca na kiñci paṭiggaṇhanti, tasmā na vattabbaṃ saṅgho dakkhiṇaṃ paṭiggaṇhātī’’ti ca (1).

(၁) ပရမတ္ထအားဖြင့် မဂ်ဖိုလ်တို့သည်သာလျှင် သံဃာမည်၏၊ မဂ်ဖိုလ်တို့မှတပါးသော သံဃာမည်သည် မရှိ၊ မဂ်ဖိုလ်တို့သည်လည်း တစုံတခုကိုမျှ မခံယူတတ်ကုန်၊ ထို့ကြောင့် သံဃာသည် မြတ်သောအလှူကို ခံယူသည်ဟု မဆိုအပ်-ဟူ၍၎င်း-

‘‘Maggaphalāneva saṅgho nāma, na ca tāni dakkhiṇaṃ visodhetuṃ sakkonti, tasmā na vattabbaṃ saṅgho dakkhiṇaṃ visodhetī’’ti ca (2).

(၂) မဂ်ဖိုလ်တို့သည်သာလျှင် သံဃာမည်၏၊ ၎င်းတို့သည်လည်း မြတ်သောအလှူကို စင်ကြယ်စေခြင်း (အကျိုးကြီးစေခြင်း)ငှာ မစွမ်းနိုင်ကုန်၊ ထို့ကြောင့် သံဃာသည် မြတ်သောအလှူကို စင်ကြယ်စေသည်ဟု မဆိုအပ်-ဟူ၍၎င်း-

‘‘Maggaphalāneva saṅgho nāma, na ca tāni kiñci bhuñjanti, tasmā na vattabbaṃ saṅgho bhuñjati pivati khādati sāyatī’’ti ca (3).

(၃) မဂ်ဖိုလ်တို့သည်သာလျှင် သံဃာမည်၏၊ ၎င်းတို့သည်လည်း တစုံတခုကိုမျှ မစားသောက် မသုံးဆောင်တတ်ကုန်၊ ထို့ကြောင့် သံဃာက စားသည် သောက်သည် ခဲသည် လျက်သည်ဟု မဆိုအပ်-ဟူ၍၎င်း-

Maggaphalāneva saṅgho nāma, na ca sakkā tesaṃ kiñci dātuṃ, na ca tehi paṭiggaṇhituṃ, nāpi tesaṃ dānena koci upakāro ijjhati, tasmā na vattabbaṃ saṅghassa dinnaṃ mahapphala’’nti ca (4).

(၄) မဂ်ဖိုလ်တို့သည်သာလျှင် သံဃာမည်၏၊ ၎င်းတို့အား တစုံတခုကိုပေးလှူရန် မတတ်နိုင်၊ ၎င်းတို့ကလည်း ခံယူရန် မတတ်နိုင်၊ [စော်] ၎င်းတို့အား ပေးလှူခြင်းဖြင့်လည်း အကျိုးကျေးဇူး တစုံတခုမျှ မပြီးစီး၊ ထို့ကြောင့် သံဃာအားလှူခြင်းသည် အကျိုးကြီးသည်ဟု မဆိုအပ်-ဟူ၍၎င်း-

‘‘Buddho bhagavā na kiñci paribhuñjati, lokānuvattanatthaṃ pana paribhuñjamānaṃ viya attānaṃ dasseti, tasmā nirupakārattā na vattabbaṃ tasmiṃ dinnaṃ mahapphala’’nti ca (5).

(၅) ဘုန်းတော်ကြီးသော မြတ်စွာဘုရားသည် တစုံတခုကိုမျှ မဘုဉ်းပေး မသုံးဆောင်၊ သို့သော်လည်း လောကသို့ အစဉ်လိုက်၍ လျော်စွာပြုခြင်းအကျိုးငှာ ဘုဉ်းပေး သုံးဆောင်ဘိသကဲ့သို့ မိမိကိုယ်ကို ပြတော်မူ၏။ သို့ဖြစ်၍ (ဘုရားအား လှူခြင်းသည်) အကျိုးမရှိသောကြောင့် ထိုဘုရား၌ လှူခြင်းသည် အကျိုးကြီး၏ဟု မဆိုအပ်- ဟူ၍၎င်း-

‘‘Bhagavā [Pg.28] tusitabhavane nibbatto tattheva vasati, na manussalokaṃ āgacchati, nimmitarūpamattakaṃ panettha dassetī’’ti ca (6).

(၆) ဘုန်းတော်ကြီးသော မြတ်စွာဘုရားသည် တုသိတာ နတ်ပြည်၌ဖြစ်လျက် ထိုနတ်ပြည်၌သာလျှင် စံနေတော်မူ၏၊ လူ့ပြည်လောကသို့ မကြွလာချေ၊ စင်စစ်အားဖြင့် ဤလူ့ပြည်လောက၌ နိမ္မိတရုပ်ပွါးတော်မျှကိုသာလျှင် ဖန်ဆင်း စေလွှတ်လျက် ပြတော်မူသည်-ဟူ၍၎င်း-

‘‘Tusitapure ṭhito bhagavā dhammadesanatthāya abhinimmitaṃ pesesi, tena ceva, tassa ca desanaṃ sampaṭicchitvā āyasmatā ānandena dhammo desito, na buddhena bhagavatā’’ti ca (7).

(၇) ဘုန်းတော်ကြီးသော မြတ်စွာဘုရားသည် တုသိတာနတ်ပြည်၌ တည်တော်မူလျက် တရားဟောရန်အလို့ငှါ ဖန်ဆင်းအပ်သော နိမ္မိတရုပ်ပွါးတော်ကို စေလွှတ်တော် မူ၏၊ ထိုနိမ္မိတ ရုပ်ပွါးတော်သည်၎င်း ထိုရုပ်ပွါးတော်၏တရားကို လက်ခံနာယူ၍ အရှင်အာနန္ဒာသည်၎င်း ဤနှစ်ပါးတို့ကသာလျှင် ဟောကြသည်။ မြတ်စွာဘုရားကိုယ်တော်တိုင်ကား တရားမဟော-ဟူ၍၎င်း-

‘‘Ekādhippāyena methuno dhammo paṭisevitabbo. Ayaṃ panettha attho – kāruññena vā ekena adhippāyena ekādhippāyo, saṃsāre vā ekato bhavissāmāti itthiyā saddhiṃ buddhapūjādīni katvā paṇidhivasena eko adhippāyo assāti ekādhippāyo, evarūpo dvinnampi janānaṃ ekādhippāyo methuno dhammo paṭisevitabbo’’ti ca (8) evaṃ vetullavādīnaṃ laddhiyo āgatā, ettakāyeva nesaṃ vādā theravādaganthavasena dāni paññāyanti.

(၈) တခုသောအလို တူသောအလိုရှိလျှင် မေထုန်အကျင့်ကို မှီဝဲအပ် မှီဝဲကောင်း၏၊ ဆိုလိုသည်မှာ- သနားငဲ့ညှာခြင်းဟူသော အလိုဖြင့် တခုသော အလိုရှိလျှင်၊ သို့မဟုတ် သံသရာ၌ အတူတကွဖြစ်လျက် ကျင်လည်ကုန်အံ့ဟု မာတုဂါမနှင့်အတူ ဘုရားအားပူဇော်ခြင်း စသည်ကိုပြု၍ ဆုပန်သည်၏အစွမ်းဖြင့် တခုတည်းသော တူသောအလိုရှိခဲ့လျှင်၊ ထိုနှစ်ဦးသောသူတို့၏ ဤသို့ အလိုတူသော မေထုန်အကျင့်ကို မှီဝဲအပ် မှီဝဲကောင်း၏-ဟူ၍၎င်း- [စံ] အထက်ပါအတိုင်း ဝေတုလ္လဝါဒတို့ကို ကထာဝတ္ထုအဋ္ဌကထာ၌ တွေ့ရ၏။ ဝေတုလ္လဝါဒီတို့၏ အယူဝါဒတို့ကို ထေရဝါဒကျမ်းဂန်တို့၌ ယခုခေတ်တွင် ဤမျှသာ တွေ့ရပေသည်။

Ettha ca ādito catūhi vādehi suttantāgatasaṅgho ca micchā gahito, vinayāgatasaṅgho ca sabbathā paṭikkhitto. Tadanantaraṃ tayo vādā issaranimmānavādānuvattakā. Antimassa pana asaddhammavādabhāvo ativiya pākaṭoti.

စိစစ်ပြရလျှင် အထက်ပါ ဝေတုလ္လဝါဒတို့တွင် အစမှ ဝါဒ ၄-ခုတို့ဖြင့် သုတ္တန်ပိဋက၌လာသော အရိယာသံဃာကို မှားယွင်းစွာ ယူဆထား၏၊ ဝိနည်းပိဋက၌လာသော သမ္မုတိသံဃာကိုလည်း လုံးဝ ပယ်ဖျက်ထား၏။ ထို့နောင် သုံးခုသောဝါဒတို့မှာ ဣဿရခေါ် ဘုရားသခင်က ဖန်ဆင်းသည်ဟူသော အယူသို့ အစဉ်လိုက်သော ဝါဒတို့ဖြစ်သည်။ နောက်ဆုံးဝါဒမှာ သူယုတ်မာဝါဒဖြစ်ကြောင်း အလွန်ပင် ထင်ရှားလှပေ၏။

Abhidhammasamuccaye pana vetullapiṭakassa bodhisattapiṭakabhāvo pakāsito, tasmā saddhammapuṇḍarikasuttādike bodhisattapiṭake āgatavādopi ‘‘vetullavādo’’ti veditabbo.

အသင်္ဂမည်သော ကျမ်းဆရာက သက္ကတဘာသာဖြင့် ရေးသားစီရင်ခဲ့သော အဘိဓမ္မသမုစ္စယခေါ် မဟာယာနကျမ်း၌မူကား အောက်ပါအတိုင်း ဆိုထားသည်ကို တွေ့ရပေ၏- “ဝေပုလ္လအင်္ဂါဟူသည် အဘယ်နည်း၊ ဗောဓိသတ္တပိဋက (ဘုရားအလောင်းကျမ်းစာ)နှင့် စပ်ဆိုင်လျက် ဟောထားသောတရား ဖြစ်သည်။ အကြင် တရားအင်္ဂါကို ဝေပုလ္လဟု ဆိုအပ်၏၊ ထိုတရားအင်္ဂါကို ဝေဒလ္လဟူ၍လည်း ဆိုအပ်၏၊ ဝေတုလ္လဟူ၍လည်း ဆိုအပ်၏။ အဘယ့်ကြောင့် ဝေပုလ္လ ခေါ်ဆိုရပါသနည်း ဟူမူ၊ အလုံးစုံသော သတ္တဝါတို့၏ စီးပွါးချမ်းသာ တည်ရာဖြစ်သောကြောင့်၎င်း၊ မြင့်မြတ်ကြီးကျယ်၍ နက်နဲသော တရားဒေသနာ ဖြစ်သောကြောင့်၎င်း ခေါ်ဆိုရပေသည်။ အဘယ့်ကြောင့် ဝေဒလ္လဟု ခေါ်ဆိုရပါသနည်း ဟူမူ၊ အလုံးစုံသော အပိတ်အပင် အာဝရဏတရားတို့ကို ခွဲဖျက်တတ်သောကြောင့် ခေါ်ဆိုရပေသည်။ အဘယ့်ကြောင့် ဝေတုလ္လဟု ခေါ်ဆိုရပါသနည်း ဟူမူ၊ ထိုကျမ်း၌ ထုတ်ပြထားသော ဥပမာန တရားတို့သည် အတုမဲ့ဖြစ်သောကြောင့် ခေါ်ဆိုရပေသည်”။ (အဘိဓမ္မသမုစ္စယကျမ်း နှာ-၇၉) ယခုခေတ်ကာလ၌ သဒ္ဓမ္မပုဏ္ဍရိကသုတ္တန်ဟု ခေါ်သော မဟာယာနကျမ်းစာ၌ သာဝကအဖြစ် ပစ္စေကဗုဒ္ဓါအဖြစ်နှင့်လည်း နိဗ္ဗာန်ရောက်နိုင်သည်ဟူသော ဝါဒကို လုံးဝ ပယ်ရှားနှိမ်နင်း၍ လူတိုင်း ပုဂ္ဂိုလ်တိုင်း ဘုရားဖြစ်အောင်ကျင့်ရန် [စား] တိုက်တွန်းလျက် ဘုရားအလောင်းနှင့်စပ်၍ အတုမရှိ အကြီးအကျယ် ချီးမွမ်းဖော်ပြထားသော ဥပမာတို့ကို များစွာ တွေ့ရ၏။ ထိုကြောင့် ထိုသဒ္ဓမ္မပုဏ္ဍရိက သုတ္တန်ကျမ်းကဲ့သို့သော ဗောဓိသတ္တ (ဘုရားအလောင်း)နှင့်စပ်၍ ပြဆိုသော ပိဋကကျမ်းစာ၌လာသော ဝါဒကိုလည်း ဝေတုလ္လဝါဒဟု သိအပ်ပေ၏။

Mahāvihāranāsanaṃ

မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်ကို ဖျက်ဆီးခြင်း

Mahāvihāravāsīsu pana vuttappakārena sabbavihāre chaḍḍetvā gatesu saṅghamitto pāpabhikkhu rājānaṃ saññāpetvā lohapāsādādike catusaṭṭhyādhike tisatamatte pariveṇapāsāde nāsetvā samūlaṃ uddharāpetvā abhayagirivihāraṃ ānayāpesi. Vihārabhūmiyañca kasāpetvā aparaṇṇe vapāpesi. Evaṃ tadā mahāvihāro nava vassāni bhikkhūhi suñño ahosi āvāsavirahito ca. Atha rājā meghavaṇṇābhayassa nāma kalyāṇamittabhūtassa amaccassa santajjanapubbaṅgamena vacanena [Pg.29] mahāvihāraṃ puna pākatikaṃ katvā te cāpi apakkante bhikkhū ānetvā catūhi paccayehi upaṭṭhahi.

မဟာဝိဟာရဝါသီ ရဟန်းတို့သည် ပြဆိုခဲ့သည်အတိုင်း အလုံးစုံသော ကျောင်းတိုက်တို့ကို စွန့်လွှတ်ထားခဲ့၍ ထွက်ခွါသွားကြသောအခါ သံဃမိတ္တမည်သော ရဟန်းယုတ်သည် မင်းကိုနားချလျက် သိစေ၍ လောဟပါသာဒ အစရှိသော ၃၆၄-ခုသော ပရိဝုဏ် ပြာသာဒ်တို့ကို ဖျက်ဆီးစေပြီးလျှင် အမြစ်ရင်းပါနှုတ်စေ၍ အဘယဂိရိကျောင်းတိုက်သို့ ဆောင်ယူစေ၏။ ကျောင်းတိုက်မြေပြင်၌လည်း ထွန်ယက်စေ၍ ပြောင်း,ပဲတို့ကို စိုက်ပျိုးစေ၏။ ဤအခြင်းအရာဖြင့် မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်သည် ထိုအခါက ကျောင်းအဆောက်အဦမှကင်းလျက် ကိုးနှစ်ပတ်လုံး ရဟန်းတို့မှ ဆိတ်သုဉ်းလျက် ရှိလေသည်။ ထိုမှနောက်ကာလ၌ မဟာသေနမင်းသည် မေဃဝဏ္ဏာဘယမည်သော ကလျာဏမိတ္တဖြစ်သော အမတ်ကြီး၏ ခြိမ်းချောက်ခြင်းရှေ့သွားရှိသော ဖျောင်းဖျပြောဆိုချက်ဖြင့် မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်ကို တဖန် ပကတိအတိုင်း ပြုပြင်ပြီးလျှင် ဖဲခွါသွားသော ထိုမဟာဝိဟာရဝါသီ ရဟန်းတော်တို့ကိုလည်း ပင့်ဆောင်၍ ပစ္စည်းလေးပါးတို့ဖြင့် ပြုစုထောက်ပံ့လေသည်။

Jetavanavāsinikāyuppatti

ဇေတဝနဝါသီဂိုဏ်း ဖြစ်ပေါ်လာခြင်း

Punapi rājā dakkhiṇārāmavāsimhi jimhamānase kuhakatissatthere pasanno hutvā tassatthāya mahāvihārasīmabbhantare jotivanuyyāne jetavanavihāraṃ kāretumārabhi. Mahāvihāravāsino bhikkhū taṃ nivāretuṃ asakkontā punapi tato apakkamiṃsu. Tadāpi mahāvihāro nava māsāni bhikkhūhi suñño ahosi. Rājā pana attano ajjhāsayavaseneva tattha jetavanavihāraṃ kāretvā tassa kuhakatissattherassa adāsiyeva. Tattha dakkhiṇagirivihārato sāgaliyā bhikkhū āgantvā vasiṃsu. Pacchā ca te ambasāmaṇerasilākālarañño kāle (1067-1080-bu-va) vetullavādino ahesuṃ.

မဟာသေနမင်းသည် ဒက္ခိဏာရာမကျောင်း၌နေသော စိတ်နှလုံးကောက်ကျစ်သော (ဒကာ ဒကာမတို့ အထင်ကြီးအောင် ပြုတတ်၍) ကုဟကတိဿမည်သော မထေရ်ကို ကြည်ညိုပြန်၍ ထိုမထေရ်အတွက် မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက် နယ်ပယ်(သိမ်)အတွင်း ဇောတိဝနမည်သော ဥယျာဉ်၌ ဇေတဝန်မည်သောကျောင်းကို ဆောက်လုပ်စေရန် အားထုတ်ပြန်လေ၏။ မဟာဝိဟာရဝါသီ ရဟန်းတော်တို့သည် မင်းကို တားမြစ်ခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်သောကြောင့် တဖန်လည်း မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်မှ ထွက်ခွါသွားကြပြန်လေ၏။ ထိုအခါ [ဆ] ၌လည်း မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်သည် ကိုးလပတ်လုံး ရဟန်းတော်တို့မှ ဆိတ်သုဉ်းလျက်ရှိလေ၏၊ မဟာသေနမင်းသည်ကား မိမိအလိုအတိုင်းပင်လျှင် ထိုဇောတိဝနဥယျာဉ်၌ ဇေတဝနဝိဟာရမည်သောကျောင်းကို ဆောက်လုပ်၍ ထိုကုဟကတိဿမထေရ်အား လှူဒါန်းလေသည်သာတည်း။ ထိုဇေတဝနဝိဟာရ၌ ဒက္ခိဏဂိရိကျောင်းတိုက်မှ သာဂလိယဂိုဏ်းသား ရဟန်းတို့သည် လာ၍နေကုန်၏။ နောက်ကာလ သာသနာတော်နှစ် ၁၀၆၇-နှင့် ၁၀၈၀-တို့အတွင်း အမ္ဗသာမဏေရသိလာကာလမင်း၏ လက်ထက်၌ ထိုဇေတဝနဝိဟာရဝါသီ ရဟန်းတို့သည် ဝေတုလ္လဝါဒီဂိုဏ်းသား ဖြစ်လေကုန်၏။

Evaṃ ācariyabuddhaghosattherassa sīhaḷadīpamāgamanakālato (965-bu-va) pubbeyeva visuddhattheravādīhi mahāvihāravāsīhi viruddhasamayā abhayagirivāsino (455-bu-va) sāgaliyā (797-810-bu-va) jetavanavāsino (829-845-bu-va) cāti tayo nikāyā uppannā ahesuṃ. Tesu pana abhayagirivāsinoyeva visesato pākaṭā ceva honti balavanto ca. Tathā hi te visuddhattheravādapiṭakañca vajjiputtakapariyāpannadhammarucinikāyapiṭakañca mahisāsakādinikāyapiṭakañca mahāyānapiṭakañca sampaṭicchanti. Tesu dhammarucinikāyapiṭakassa sampaṭicchitabhāvo pākaṭoyeva. Mahisāsakādinikāyapiṭakassa sampaṭicchitabhāvo pana phāhiyannāmassa cinabhikkhuno addhānakkamasallakkhaṇakathāya ceva aṭṭhakathāsu paṭikkhittavaṇṇapiṭakādināmavasena ca veditabbo, tathā mahāyānapiṭakassa sampaṭicchitabhāvopi.

ဤသို့ ပြဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသမထေရ် သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ရောက်သောကာလ (သာသနာတော် ၉၆၅-နှစ်)မှ ရှေးမဆွကပင်လျှင် စင်ကြယ်သော ထေရဝါဒီဖြစ်ကုန်သော မဟာဝိဟာရဝါသီဂိုဏ်းနှင့် ဆန့်ကျင်သော အယူရှိကုန်သော (၁) အဘယဂိရိဝါသီဂိုဏ်း (သာ ၄၅၅)၊ (၂) သာဂလိယဂိုဏ်း (သာ ၇၉၇-၈၁၀)၊ (၃) ဇေတဝနဝါသီဂိုဏ်း (သာ ၈၂၉-၈၄၅)ဟူ၍ သုံးခုသောဂိုဏ်းတို့ ဖြစ်ပေါ်လျက် ရှိနှင့်ကုန်၏။ ထိုသုံးဂိုဏ်းတို့တွင် အဘယဂိရိဝါသီဂိုဏ်းသားတို့သည်သာလျှင် အထူးအားဖြင့် ထင်ရှား၍ အားလည်းကောင်းကုန်၏။ ထိုအကြောင်းကို ချဲ့၍ပြရလျှင် အဘယဂိရိဝါသီ ဂိုဏ်းသားတို့သည် စင်ကြယ်သော ထေရဝါဒပိဋကကို၎င်း, ဝဇ္ဇီပုတ္တကဂိုဏ်း၌ အတွင်းဝင်သော ဓမ္မရုစိဂိုဏ်းသားတို့၏ ပိဋကကို၎င်း, မဟိသာသကအစရှိသော ဂိုဏ်း၏ ပိဋကကို၎င်း, မဟာယာနဂိုဏ်း၏ ပိဋကကို၎င်း လက်ခံသင်ယူပို့ချကုန်၏။ ထိုပိဋကတို့တွင် ဓမ္မရုစိဂိုဏ်း၏ ပိဋကကို လက်ခံထားကြောင်းမှာ ပြခဲ့ပြီးဖြစ်၍ ထင်ရှားသည်သာ။ မဟိသာသက အစရှိသော ဂိုဏ်းတို့၏ ပိဋကကို လက်ခံသည်၏အဖြစ်မှာမူ ဖာဟိယန်းမည်သော တရုပ်ရဟန်းတော်၏ ခရီးစဉ်မှတ်တမ်းအဆိုဖြင့်၎င်း, အဋ္ဌကထာတို့၌ ပယ်ထားသော ဝဏ္ဏပိဋကစသော အမည်၏ အစွမ်းအားဖြင့်၎င်း သိအပ်၏၊ မဟာယာနပိဋကကို လက်ခံသည်၏အဖြစ်မှာလည်း ထို့အတူပင် သိအပ်ပေ၏။

Phāhiyamaddhānakkamakathā

[ဆာ] ဖာဟိယန်းခရီးစဉ်အဆို

Phāhiyannāmena hi cinabhikkhunā 956-buddhavasse sīhaḷadīpato sakkatabhāsāropitaṃ mahisāsakavinayapiṭakañca dīghāgamo ca saṃyuttāgamo ca sannipātapiṭakañca attanā saha cinaraṭṭhamānītanti tassa addhānakkamakathāyaṃ [Pg.30] dassitaṃ. Tañca sabbaṃ abhayagirivihāratoyeva laddhamassa, mahāvihāravāsīnaṃ sakkatāropitapiṭakābhāvato. Aṭṭhakathāyaṃ paṭikkhittavaṇṇapiṭakādīni ca tattheva bhaveyyuṃ, mahāvihāravāsīhi tesaṃ appaṭiggahitabhāvato. Tathā ‘‘phāhiyambhikkhussa sīhaḷadīpe paṭivasanakāle (954-956-bu-va) mahāvihāre tisahassamattā bhikkhū vasanti, te theravādapiṭakameva uggaṇhanti, na mahāyānapiṭakaṃ. Abhayagirivihāre pañcasahassamattā bhikkhū vasanti, te pana dvepi piṭakāni uggaṇhanti mahāyānapiṭakañceva theravādapiṭakañcā’’ti ca teneva cinabhikkhunā dassitaṃ.

ဖာဟိယန်းမည်သော တရုပ်ရဟန်းတော်သည် သာသနာတော် ၉၅၆-ခုနှစ်၌ သီဟိုဠ်ကျွန်းမှ သက္ကတဘာသာဖြင့် တင်ထားသော မဟိသာသကဂိုဏ်း၏ ဝိနည်းပိဋကကို၎င်း, ဒီဃနိကာယ်ကို၎င်း, သံယုတ္တနိကာယ်ကို၎င်း, သန္နိပါတခေါ် သုတ်အပေါင်းအစုပိဋကကို၎င်း မိမိနှင့်အတူတကွ တရုပ်ပြည်သို့ ဆောင်ယူလာခဲ့သည်ဟု ၎င်း၏ ခရီးစဉ်မှတ်တမ်း၌ ပြထားလေသည်။ ထိုပိဋကစာပေအလုံးစုံကို အဘယဂိရိကျောင်းတိုက်မှသာလျှင် ရသွားသည်ဖြစ်ရာ၏။ အကြောင်းမူကား မဟာဝိဟာရဝါသီတို့မှာ သက္ကတဘာသာဖြင့် ရေးတင်ထားသော ပိဋကစာပေမရှိခြင်းကြောင့်ပေတည်း။ အဋ္ဌကထာ၌ ပယ်ထားသော ဝဏ္ဏပိဋက စသည်တို့မှာလည်း ထိုအဘယဂိရိကျောင်းတိုက်၌သာလျှင် ရှိနေသည်ဖြစ်ကုန်ရာ၏၊ အကြောင်းမူကား မဟာဝိဟာရဝါသီတို့သည် ထိုကျမ်းတို့ကို လက်မခံခြင်းကြောင့်ပေတည်း။ ထို့ပြင် ဖာဟိယန်းမည်သော တရုပ်ရဟန်းတော် သီဟိုဠ်ကျွန်း၌နေစဉ်ကာလ (သာ ၉၅၄-၉၅၆)က မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်(ဂိုဏ်း)၌ သုံးထောင်မျှသော ရဟန်းတို့သည် နေလျက်ရှိကုန်၏၊ ၎င်းတို့သည် ထေရဝါဒပိဋကကိုသာလျှင် သင်ယူကုန်၏၊ မဟာယာနပိဋကကို မသင်ယူကုန်။ အဘယဂိရိကျောင်းတိုက်(ဂိုဏ်း)၌ ငါးထောင်မျှသော ရဟန်းတို့သည် နေလျက်ရှိကုန်၏၊ ၎င်းတို့သည်ကား မဟာယာနပိဋကနှင့် ထေရဝါဒပိဋက နှစ်မျိုးလုံးကို သင်ယူကုန်၏ဟူ၍လည်း ထိုတရုပ်ရဟန်းတော်သည်ပင်လျှင် ဖော်ပြထားလေသည်။

Yasmā pana abhayagirivāsino mahāyānapiṭakampi uggaṇhanti, tasmā tasmiṃ vihāre mahāyānikānaṃ padhānācariyabhūtehi assaghosanāgajjunehi kataganthāpi saṃvijjamānāyeva bhaveyyuṃ, tatoyeva tesaṃ nayañca nāmañca ācariyabuddhaghosattheropi aññepi taṃkālikā mahāvihāravāsino sutasampannā therā jāneyyuṃyeva. Apica dakkhiṇaindiyaraṭṭhe samuddasamīpe guntājanapade nāgārajunakoṇḍaṃ nāma ṭhānamatthi, yattha nāgajjuno mahāyānikānaṃ padhānācariyabhūto vasanto buddhasāsanaṃ patiṭṭhāpesi. Ācariyabuddhaghosassa ca tandesikabhāvanimittaṃ dissati, taṃ pacchato (33-piṭṭhe) āvibhavissati. Tasmāpi ācariyabuddhaghosatthero nāgajjunassa ca assaghosassa ca nayañca nāmañca jāneyyayevāti sakkā anuminituṃ.

ဤအရာ၌ လိုရင်းကို ထုတ်ဖော်ဆက်စပ်၍ ပြရလျှင်- အဘယဂိရိဝါသီဂိုဏ်းသားတို့သည် မဟာယာနပိဋကကိုလည်း သင်ယူကြသောကြောင့် ထိုအဘယဂိရိကျောင်းတိုက်၌ မဟာယာနဂိုဏ်းသားတို့၏ ပဓာနဆရာတော်ဖြစ်ကုန်သော အဿဃောသနှင့် နာဂဇ္ဇုနတို့ စီရင်သောကျမ်းတို့သည်လည်း ရှိသည်သာ ဖြစ်ကုန်ရာ၏၊ ထိုသို့ရှိရာသောကြောင့်ပင်လျှင် ထိုအဿဃောသနှင့် နာဂဇ္ဇုနတို့၏ နည်းကို၎င်း အမည်ကို၎င်း အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်သည်လည်း သိသည်သာဖြစ်ရာ၏၊ ထိုခေတ်ကာလက သုတနှင့်ပြည့်စုံသော တပါးသော မဟာဝိဟာရဝါသီ မထေရ်တို့သည်လည်း သိသည်သာ ဖြစ်ကုန်ရာ၏။ တနည်းအားဖြင့် [ဆိ] ရှင်းပြရလျှင်- တောင်ပိုင်း အိန္ဒိယနိုင်ငံတွင် သမုဒြာ၏အနီး ဂုန္တာဒိစတြိတ်နယ်ပယ်၌ နာဂါရ်ဇုနကောဏ္ဍမည်သော အရပ်ဌာနသည် ရှိ၏၊ ထိုအရပ်၌ပင် မဟာယာနဂိုဏ်းသားတို့၏ ပဓာနဆရာတော်ဖြစ်သော နာဂဇ္ဇုနသည် နေလျက် ဗုဒ္ဓသာသနာကို တည်စေခဲ့၏။ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသလည်း ထိုအရပ်သားဖြစ်ကြောင်း အရိပ်နိမိတ်ကို တွေ့ရ၏။ ဤအကြောင်းအရာသည် နောက်စာမျက်နှာ (ဆူ)၌ ထင်ရှားလတံ့။ ထို့ကြောင့်လည်း အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်သည် နာဂဇ္ဇုနနှင့် အဿဃောသတို့၏ နည်းကို၎င်း, အမည်ကို၎င်း သိသည်သာ ဖြစ်ရာသည်ဟူ၍ အနုမာနအားဖြင့် မှန်းဆသိနိုင်ပေ၏။

Jānatoyeva pana tesaṃ nayassa vā nāmassa vā attano aṭṭhakathāyamappakāsanaṃ tesaṃ nikāyantarabhāvatoyevassa. Tathā hi tesaṃ assaghosanāgajjunānaṃ assaghoso theravādato bhinnesu ekādasasu gaṇesu sabbatthivādagaṇe pariyāpanno, nāgajjuno ca mahāsaṅghika-cetiyavādigaṇādīhi jāte mahāyānanikāye pariyāpanno, [Pg.31] mahāvihāravāsino ca āditoyeva paṭṭhāya nikāyantarasamayehi asammissanatthaṃ attano piṭakaṃ atīva ādaraṃ katvā rakkhanti, ayañca ācariyabuddhaghoso tesamaññataro. Vuttañhi tassa ganthanigamanesu ‘‘mahāvihāravāsīnaṃ vaṃsālaṅkārabhūtenā’’ti. Tasmā ‘‘ācariyabuddhaghoso tesaṃ nayaṃ jānantoyeva attano ganthesu nikāyantarasamayehi asammissanatthaṃ nappakāsesī’’ti veditabbaṃ.

သိလျက်ပင်လျှင် အဿဃောသနှင့် နာဂဇ္ဇုနတို့၏ နည်းကို၎င်း အမည်ကို၎င်း မိမိအဋ္ဌကထာ၌ မပြခြင်းမှာ ထိုဆရာနှစ်ပါးတို့သည် ဂိုဏ်းတပါးသား ဖြစ်သောကြောင့်သာလျှင် ဖြစ်ရာ၏။ မှန်ပေ၏- ထိုနှစ်ပါးတို့တွင် အဿဃောသသည် ထေရဝါဒမှကွဲထွက်သော တဆယ့်တပါးသော ဂိုဏ်းတို့တွင် သဗ္ဗတ္ထိဝါဒဂိုဏ်းသား ဖြစ်သည်၊ နာဂဇ္ဇုနသည်ကား မဟာသင်္ဃိကဂိုဏ်း စေတိယဝါဒီဂိုဏ်း စသည်တို့မှ ဆင်းသက်လာသော မဟာယာနဂိုဏ်းသား ဖြစ်သည်၊ မဟာဝိဟာရဝါသီ ဂိုဏ်းသားတို့သည်ကား အစကနဦးကပင်လျှင် စ၍ ဂိုဏ်းတပါးအယူတို့နှင့် မရောယှက်စေရန် မိမိတို့၏ပိဋကကို အလွန်ပင် ရိုသေစွာ စောင့်ရှောက်ကုန်၏၊ ဤအရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ မထေရ်သည်လည်း ထိုမဟာဝိဟာရဝါသီတို့တွင် တပါးအပါအဝင် ဖြစ်ပေသည်။ ထို့ကြောင့် သူ၏အဋ္ဌကထာကျမ်းအဆုံး နိဂုံးတို့၌ “မဟာဝိဟာရဝါသီ ထေရ်အရှင်တို့၏ အနွယ်အဆက်၏ အဆင်တန်ဆာသဖွယ်ဖြစ်သော ဗုဒ္ဓဃောသဟု ဘွဲ့အမည်ရှိသော မထေရ်သည်”ဟု ဆိုထားပေသည်။ ထို့ကြောင့် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်သည် အဿဃောသနှင့် နာဂဇ္ဇုနတို့၏နည်းကို သိလျက်ပင်လျှင် မိမိအဋ္ဌကထာကျမ်းတို့၌ ဂိုဏ်းတပါး၏အယူတို့နှင့် မရောယှက်စေရန်အကျိုးငှါ မပြပဲ လျစ်လျူရှုခဲ့သည်ဟု သိအပ်၏။

Ettāvatā ca yāni ‘‘bodhimaṇḍasamīpamhi, jāto brāhmaṇamāṇavo’’tiādinā vuttassa mahāvaṃsavacanassa vicāraṇamukhena ācariyabuddhaghosassa vambhanavacanāni dhammānandakosambinā vuttāni, tāni amūlakabhāvena anuvicāritāni. Tathāpi ‘‘ācariyabuddhaghoso bodhimaṇḍasamīpe jāto’’ti etaṃ pana atthaṃ sādhetuṃ daḷhakāraṇaṃ na dissateva ṭhapetvā taṃ mahāvaṃsavacanaṃ, yampi buddhaghosuppattiyaṃ vuttaṃ, tampi mahāvaṃsameva nissāya vuttavacanattā na daḷhakāraṇaṃ hotīti.

ဤမျှသော ရှင်းလင်းချက်စကားစုဖြင့် “ဗောဓိမဏ္ဍိုင်အနီး (ဗုဒ္ဓဂယာ) အရပ်ဒေသဖွား ပုဏ္ဏားလုလင်တဦးသည်” ဤသို့ စသည်ဖြင့်ဆိုသော မဟာဝံသစကားကို စိစစ်ခြင်း ရှေ့သွားပြုလျက် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသအား ရှုတ်ချစွပ်စွဲသော ဓမ္မာနန္ဒကောသမ္ဗီ၏ စကားတို့ကို အခြေအမြစ်မရှိကြောင်း ထပ်လောင်း [ဆီ] စိစစ်ပြီး ဖြစ်လေပြီ။ သို့သော်လည်း “အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသသည် ဗောဓိမဏ္ဍိုင်အနီး ဗုဒ္ဓဂယာအရပ်သား ဖြစ်သည်”ဟူသော ဤအနက်ကို ပြီးစေရန်မှာမူ မဟာဝံသစကားမှလွဲ၍ အခြားခိုင်လုံသော အကြောင်းကို မတွေ့ရပေ။ ဗုဒ္ဓဃောသုပ္ပတ္တိ၌ ဆိုထားသော စကားမှာလည်း မဟာဝံသကိုပင် မှီ၍ဆိုသော စကားဖြစ်သောကြောင့် ခိုင်လုံသောအကြောင်း မဖြစ်ပေ။

Marammaraṭṭhikabhāvakathā

မြန်မာပြည်သားဖြစ်ကြောင်း ပြဆိုချက်

Ekacce pana marammaraṭṭhikā ‘‘ācariyabuddhaghoso marammaraṭṭhe sathuṃ nāma nagarato sīhaḷadīpaṃ gantvā saṅgahaṭṭhakathāyo akāsī’’ti vadanti. Taṃ dhammānandena anujānitvā ‘‘tampi thokaṃ yuttisampannaṃ, ahaṃ evaṃ saddahāmi ‘buddhaghoso dakkhiṇaindiyaraṭṭhe telaṅgajātiko’ti, telaṅgajātikā ca bahū janā marammaraṭṭhe ca indocina raṭṭhe ca gantvā vasanti, talhiṅa? Iti vohāro ca tatoyeva telaṅgapadato uppanno. Tathā ‘buddhaghoso aṭṭhakathāyo katvā sīhaḷadīpato marammaraṭṭhaṃ gantvā pacchimabhāge tattheva vasī’tipi gahetuṃ sakkā, tassa hi ganthā marammaraṭṭhe sīhaḷaraṭṭhatopi surakkhitatarā hontī’’ti ca vatvā patiṭṭhāpitaṃ.

အချို့သော မြန်မာပညာရှိတို့ကမူကား “အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာတော်သည် မြန်မာပြည် သထုံမြို့မှ သီဟိုဠ်သို့သွား၍ သင်္ဂဟအဋ္ဌကထာတို့ကို ပြုတော်မူသည်”ဟု ဆိုကုန်၏။ ထိုအဆိုကို ဓမ္မာနန္ဒက သဘောတူ ခွင့်ပြုပြီးလျှင် “ထိုစကားသည်လည်း အနည်းငယ် ယုတ္တိရှိပေသည်၊ ကျွန်ုပ်၏ ယုံကြည်ချက်မှာ ဗုဒ္ဓဃောသသည် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသား တေလဂူလူမျိုးဟူ၍ ယုံကြည်သည်။ များစွာသော တေလဂူလူမျိုးတို့သည် မြန်မာပြည်၌၎င်း အင်ဒိုချိုင်းနားပြည်၌၎င်း သွား၍ နေထိုင်ကြ၏၊ တလိုင်း-ဟူသော မြန်မာဝေါဟာရသည်လည်း တေလင်္ဂ (တေလဂူ)ဟူသော ထိုပုဒ်မှ ဖြစ်လာသော စကားဖြစ်သည်။ ထို့ပြင် ဗုဒ္ဓဃောသသည် အဋ္ဌကထာတို့ကို ပြုစီရင်ပြီးလျှင် သီဟိုဠ်ကျွန်းမှ မြန်မာနိုင်ငံသို့သွား၍ နောက်အဖို့ကာလ၌ ထိုမြန်မာနိုင်ငံတွင်သာလျှင် နေထိုင်လေသည်ဟု ဤသို့လည်း ယူဆနိုင်ပါသည်။ အကြောင်းကတော့ သူ၏အဋ္ဌကထာကျမ်းများကို သီအိုဠ်နိုင်ငံမှာထက် မြန်မာနိုင်ငံ၌ သာ၍ ကောင်းစွာ စောင့်ရှောက်ထားသောကြောင့် ဖြစ်ပါသည်”ဟု ဆိုလျက် ထောက်ခံသွား၏။

Dakkhiṇaindiyaraṭṭhikabhāvayutti

အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသားဖြစ်ကြောင်း ယုတ္တိ

Bahū pana ādhunikā vicakkhaṇā dhammānandādayo ‘‘ācariyabuddhaghosatthero dakkhiṇaindiyaraṭṭhiko’’ti vadanti. Ayaṃ panettha yutti, yebhuyyena hi aṭṭhakathāṭīkākārā therā dakkhiṇaindiyaraṭṭhikāyeva. Tathā [Pg.32] hi buddhavaṃsaṭṭhakathāya ca abhidhammāvatāraṭṭhakathāya ca vinayavinicchayaṭṭhakathāya ca kārako ācariyabuddhadattatthero coḷaraṭṭhe tambapaṇṇinadiyaṃ uraganagare jāto ācariyabuddhaghosena ekakāliko ca. Paramatthavinicchaya-nāmarūpapariccheda-abhidhammatthasaṅgahānaṃ kārako ācariyaanuruddhatthero kañcivararaṭṭhe kāverinagarajātiko. Khuddakanikāyapariyāpannaudānādipāḷiyā saṃvaṇṇanābhūtāya paramatthadīpaniyā kārako ācariyadhammapālattheropi dakkhiṇaindiyaraṭṭhe kañcipurajātiko. Tathevāyampīti veditabbo. Vuttañhi manorathapūraṇiyā nāma aṅguttaraṭṭhakathāya nigamane –

ဓမ္မာနန္ဒနှင့်တကွ ယခုခေတ် ပညာရှိများစွာတို့ကမူ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသသမထေရ်ကို အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသားဟု ဆိုကြ၏။ ဤသို့ဆိုရာ၌ အကြောင်းယုတ္တိမှာ- အဋ္ဌကထာဋီကာတို့ကို ပြုစုစီရင်တော်မူကုန်သော မထေရ်တို့သည် အများအားဖြင့် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသားတို့ချည်း ဖြစ်ကြ၏။ ထိုအကြောင်းကို ချဲ့၍ပြရလျှင် ဗုဒ္ဓဝံသအဋ္ဌကထာ အဘိဓမ္မာဝတာရအဋ္ဌကထာ ဝိနယဝိနိစ္ဆယအဋ္ဌကထာတို့ကို ပြုစီရင်တော်မူသော အရှင်ဗုဒ္ဓဒတ္တမထေရ်သည် စောဠတိုင်း တမ္ဗ- [ဆု] ပဏ္ဏိမြစ်အနီး ဥရဂမြို့သား ဖြစ်သည်၊ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသနှင့် ခေတ်ကာလတူလည်း ဖြစ်သည်။ ပရမတ္ထဝိနိစ္ဆယကျမ်း နာမရူပပရိစ္ဆေဒကျမ်း အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟကျမ်းတို့ကို ပြုစုတော်မူသော အရှင်အနုရုဒ္ဓါမထေရ်သည် ကဉ္စိဝရတိုင်း ကာဝေရိမြို့သား ဖြစ်သည်။ ခုဒ္ဒကနိကာယ် ဥဒါန်းပါဠိစသည်၏အဖွင့် ပရမတ္ထဒီပနီ အဋ္ဌကထာကို ပြုစီရင်တော်မူသော အရှင်ဓမ္မပါလမထေရ်သည်လည်း အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း ကဉ္စိပုရမြို့သားပင် ဖြစ်သည်။ ထို့အတူပင် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်ကိုလည်း အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသား ဖြစ်သည်ဟု သိအပ်ပေ၏။ မှန်ပေ၏- အင်္ဂုတ္တရအဋ္ဌကထာ၏ နိဂုံး၌ အောက်ပါဂါထာကို မိန့်ဆိုထားပေသည်။

‘‘Āyācito sumatinā, therena bhadantajotipālena;

Kañcipurādīsu mayā, pubbe saddhiṃ vasantenā’’ti.

“ကဉ္စိပုရမြို့စသည်တို့၌ ရှေးက ငါနှင့် အတူနေဘူးသော ကောင်းသော ဉာဏ်ပညာနှင့် ပြည့်စုံသော အရှင်ဇောတိပါလမထေရ်က တောင်းပန်အပ်သည်ဖြစ်၍ (အင်္ဂုတ္တရမဟာနိကာယ်၏ အဋ္ဌကထာကို ပြုစီရင်ရန် ငါ အားထုတ်ခဲ့ပြီ)။

Ettha ca kañcipuraṃ nāma madarasanagarassa īsakaṃ pacchimanissite dakkhiṇadisābhāge pañcacattālīsamilappamāṇe padese idāni kañjīvara iti voharitanagarameva.

အထက်ပါဂါထာ၌ ကဉ္စိပုရမည်သည်ကား မဒရသ်မြို့၏ အနောက်တောင်ဘက် ၄၅-မိုင်ရှိသောအရပ်၌ ယခုအခါ ကဉ္စီဝရံဟုခေါ်သော မြို့ပင်ဖြစ်သည်။

Tathā papañcasūdaniyā nāma majjhimaṭṭhakathāya nigamanepi –

ထိုအတူ မဇ္ဈိမအဋ္ဌကထာ၏ နိဂုံး၌လည်း အောက်ပါဂါထာကို မိန့်ဆိုထားပေသည်-

‘‘Āyācito sumatinā, therena buddhamittena;

Pubbe mayūradūta paṭṭanamhi saddhiṃ vasantenā’’ti – vuttaṃ.

“မယူရဒူတသင်္ဘောဆိပ်၌ ရှေးက ငါနှင့် အတူနေဘူးသော ကောင်းသော ဉာဏ်ပညာနှင့် ပြည့်စုံသော အရှင်ဗုဒ္ဓမိတ္တမထေရ်က တောင်းပန်အပ်သည်ဖြစ်၍ (ပပဉ္စသူဒနီမည်သော အဋ္ဌကထာကို ပြုစီရင်ရန် ငါ အားထုတ်ခဲ့ပြီ)။”

Ettha ca mayūradūtapaṭṭanaṃ nāma idāni madarasanagarasamīpe milapora iti voharitaṭṭhānanti porāṇappavattigavesīhi vuttaṃ.

အထက်ပါဂါထာ၌ မယူရဒူတသင်္ဘောဆိပ် မည်သည်ကား ယခုအခါ မဒရယ်မြို့အနီး မိုက်လပိုရ်ဟုခေါ်သော အရပ်ပင် ဖြစ်သည်ဟု ရှေးဟောင်း အကြောင်းအရာကိုရှာသော သုတေသီပုဂ္ဂိုလ်တို့က ဆိုကြ၏။

Imāhi pana nigamanagāthāhi dakkhiṇaindiyaraṭṭheyeva nivutthapubbataṃ pakāseti, bodhimaṇḍasamīpe vā, marammaraṭṭhe vā nivutthapubbatāya pakāsanañca na dissati. Tena ācariyabuddhaghoso dakkhiṇaindiyaraṭṭhiko na hotīti na sakkā paṭikkhipituṃ.

အထက်ပါ နိဂုံးဂါထာတို့ဖြင့် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်သည် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း၌ နေဘူးကြောင်းကိုသာ ပြ၏၊ ဗောဓိမဏ္ဍိုင်အနီး၌သော်၎င်း မြန်မာ [ဆူ] ပြည်၌သော်၎င်း နေဘူးကြောင်း ပြဆိုချက်ကိုကား မတွေ့ရပေ။ ထို့ကြောင့် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်ကို အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသားမဟုတ်ဟု မငြင်းနိုင်ပေ။

Samantapāsādikāyampi vinayaṭṭhakathāyaṃ (3, 13) ācariyena evaṃ vuttaṃ –

ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ၌လည်း အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်သည် အောက်ပါစကားကို မိန့်ဆိုထားသေး၏။

‘‘Yaṃ [Pg.33] pana andhakaṭṭhakathāyaṃ ‘aparikkhitte pamukhe anāpattīti bhūmiyaṃ vinā jagatiyā pamukhaṃ sandhāya kathita’nti vuttaṃ, taṃ andhakaraṭṭhe pāṭekkasannivesā ekacchadanā gabbhapāḷiyo sandhāya vutta’’nti.

“အန္ဓကအဋ္ဌကထာ၌ အရံအတားမရှိသော မျက်နှာစာအရပ်၌ အာပတ်မသင့်ဟူသော စကားကို အကြည်ခုံမြင့်မရှိသော မြေအပြင်၌ မျက်နှာစာအရပ်ကို ရည်ရွယ်၍ ဆိုသည်ဟု အကြင်စကားကို ဆိုအပ်၏။ ထိုစကားမှာ အန္ဓကနိုင်ငံ၌ သီခြားတည်နေကုန်သော အမိုးတခုတည်းသာ ရှိကုန်သော တိုက်ခန်းအစဉ် (တန်းလျား အဆောက်အဦ)တို့ကို ရည်၍ဆိုထားသော စကားဖြစ်သည်”။

Iminā pana vacanena ‘‘andhakaṭṭhakathā andhakaraṭṭhikehi therehi katā’’ti pākaṭā hoti, ācariyabuddhaghosopi ca andhakaṭṭhakathāya sandhāyabhāsitampi tandesikagabbhapāḷisannivesākārampi suṭṭhu jānāti, tasmā tandesiko na hotīti na sakkā vattunti.

အထက်ပါ စကားဖြင့် “အန္ဓကအဋ္ဌကထာ ဟူသည်မှာ အန္ဓကတိုင်းသားမထေရ်တို့ ပြုစီရင်ထားသော အဋ္ဌကထာ ဖြစ်သည်”ဟု ထင်ရှား၏။ အရှင်ဗုဒ္ဓသာသ မထေရ်သည်လည်း အန္ဓကအဋ္ဌကထာ၌ ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် ဆိုထားသော စကားကို၎င်း၊ ထိုအန္ဓကအရပ်၌ ဆောက်လုပ်လေ့ရှိသော တိုက်ခန်းအစဉ် (တန်လျားအဆောက်အဦ)တို့၏ တည်နေပုံ အခြင်းအရာကို၎င်း ကောင်းကောင်းသိပေ၏၊ ထို့ကြောင့် ထိုအရပ်သားမဟုတ်ဟု မဆိုနိုင်ပေ။

Tathā imassapi visuddhimaggassa nigamane – ‘‘moraṇḍakheṭakavattabbenā’’ti vuttaṃ. Ettha ca kheṭoti padassa gāmoti vā, jānapadānaṃ kassakānaṃ nivāsoti vā, khuddakanagaranti vā tayo atthā sakkatābhidhāne pakāsitā, dakkhiṇaindiyaraṭṭhesu ca yāvajjatanāpi gāmo kheḍāti voharīyati. Tasmā moraṇḍavhaye kheṭe jāto moraṇḍakheṭako, moraṇḍakheṭako iti vattabbo moraṇḍakheṭakavattabbo, tena moraṇḍakheṭakavattabbenāti vacanatthaṃ katvā ‘‘moraṇḍagāme jātoti vattabbena therenā’’ti attho gahetabbo. Idāni pana dakkhiṇaindiyaraṭṭhe guntājanapade nāgārajunakoṇḍato ekapaṇṇāsamilamatte (51) amaravatito ca aṭṭhapaṇṇāsamilamatte (58) padese kotanemalipurīti ca gundalapallīti ca voharitaṃ ṭhānadvayamatthi, tattha ca bahūni buddhasāsanikaporāṇasantakāni diṭṭhāni, nemalīti telaguvohāro ca morassa, gundalu iti ca aṇḍassa, tasmā taṃ ṭhānadvayameva pubbe moraṇḍakheṭoti voharito ācariyabuddhaghosassa jātigāmo bhaveyyāti porāṇaṭṭhānagavesīhi gahito. Yasmā panetaṃ ‘‘moraṇḍakheṭakavattabbenā’’ti padaṃ ‘‘moraṇḍagāmajātenā’’ti padaṃ viya pāḷinayānucchavikaṃ na hoti, aññehi ca bahūhi visesanapadehi ekato aṭṭhatvā visesyapadassa pacchato visuṃ ṭhitaṃ, āgamaṭṭhakathādīsu ca na dissati, tasmā etaṃ kenaci taṃkālikena ācariyassa jātiṭṭhānaṃ sañjānantena pakkhittaṃ viya dissatīti.

ထို့ပြင် ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်း၏ နိဂုံး၌လည်း “မောရဏ္ဍခေဋကဝတ္တဗ္ဗေန- မောရဏ္ဍရွာသားဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော” ဟူသောပုဒ်ကို မိန့်ဆိုထား၏။ ဤပုဒ်၌ ခေဋသဒ္ဒါသည် ရွာဟူသောအနက်, တောနယ်သား လယ်သမားတို့၏ နေရာဟူသောအနက်, မြို့ငယ်ဟူသောအနက်- ဤသုံးခုသောအနက်တို့၌ ဖြစ်သည်ဟု အဘိဓာန်၌ ပြဆိုထား၏၊ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း၌ ရွာကို ခေဋာဟု ယခုထက်တိုင် ခေါ်ဝေါ်သုံးစွဲလျက် ရှိ၏၊ ထို့ကြောင့် “မောရဏ္ဍ-ဒေါင်းဥ”မည်သော (ခေဋ)ရွာ၌ဖြစ်သောသူသည် မောရဏ္ဍခေဋကမည်၏။ “မောရဏ္ဍခေဋက- မောရဏ္ဍရွာသား”ဟူ၍ ခေါ်ဆိုအပ်သောသူသည် မောရဏ္ဍခေဋကဝတ္တဗ္ဗမည်၏။ ဤသို့ ဝစနတ္ထပြု၍ “မောရဏ္ဍ၌ ဖြစ်သောသူဟု ခေါ်ဆိုအပ်သော မထေရ်သည်” ဟူသောအနက်ကို ယူအပ်၏။ ယခုခေတ်၌ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း ဂုန္တာဒိစတြိတ်တွင် [ဆေ] နာဂါရ်ဇုနကောဏ္ဍခေါ်သော အရပ်မှ ၅၁-မိုင်ခန့်, အမရဝတီခေါ်သော အရပ်မှမူ ၅၈-မိုင်ခန့်ရှိသော အရပ်၌ ကောတနေမလိပုရီဟူသော ဌာနနှင့် ဂုန္ဒလပလ္လီဟူသော ဌာနတို့ ရှိကြ၏။ ထိုအရပ်ဒေသ ပတ်ဝန်းကျင်၌လည်း ဗုဒ္ဓသာသနာတော်နှင့် စပ်ဆိုင်သော ရှေးဟောင်း အဆောက်အဦပျက်များ ပြန့်ကြဲလျက်ရှိသည်ကို တွေ့ရ၏၊ နေမလိဟူသော တေလဂူစကားသည် မောရ-ဒေါင်း၏ အမည်ဖြစ်သည်၊ ဂုန္ဒလု-မည်သော တေလဂူစကားသည် အဏ္ဍ-ဥ၏အမည် ဖြစ်သည်၊ ထို့ကြောင့် ထိုနေမလိပုရီမည်သော ဌာနနှင့် ဂုန္ဒလပလ္လီ-မည်သော ဌာနနှစ်ခုသည် ရှေးက မောရဏ္ဍခေဋက-ဟု ခေါ်သော အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ၏ ဇာတိရွာ ဖြစ်တန်ရာ၏ဟု ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတို့ကိုရှာသော အိန္ဒိယအစိုးရ စူးစမ်းရှာဖွေရေးပညာရှိတို့က ယူဆထား၏။ သို့သော်လည်း မောရဏ္ဍခေဋကဝတ္တဗ္ဗေန-ဟူသော ပုဒ်သည် မောရဏ္ဍဂါမ ဇာတေန-ဟူသော ပုဒ်ကဲ့သို့ ပါဠိနည်းနှင့် မသင့်လျော်လှပေ။ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ၏ အခြားသော ဂုဏ်ပုဒ်များစွာတို့မှာ ထေရေနဟူသော ပဓာနပုဒ်၏ ရှေး၌သာလျှင် တည်ရှိကြ၏၊ ဤမောရဏ္ဍခေဋကဝတ္တဗ္ဗေန-ဟူသော ပုဒ်သည်ကား ထိုပဓာနပုဒ်၏နောက်၌ တပုဒ်တည်း အသီးအခြား တည်လျက်ရှိ၏။ အခြားသော သုတ်ဝိနည်း အဘိဓမ္မာ အဋ္ဌကထာတို့၏ နိဂုံးတို့၌လည်း ဤပုဒ်ကို မတွေ့ရ။ ထို့ကြေင့် ဤပုဒ်ကို အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်၏ ဇာတိအရပ်ဌာနကိုသိသော ထိုခေတ်ကာလ၌ရှိသော တစုံတယောက်သော ပုဂ္ဂိုလ်က နောက်မှထည့်ထားဟန် တူပေသည်။

Imesu pana tīsu ‘‘ācariyabuddhaghoso bodhimaṇḍasamīpe jātoti ca marammaraṭṭhikoti ca dakkhiṇaindiyaraṭṭhiko’’ti ca vuttavacanesu pacchimameva balavataraṃ hoti ācariyasseva vacananissitattā, tasmā [Pg.34] tadeva nissāya ācariyabuddhaghosattherassa uppatti evaṃ veditabbā.

အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်ကို ဗောဓိမဏ္ဍိုင်အနီး ဗုဒ္ဓဂယာအရပ်သားဟူ၍၎င်း၊ မြန်မာပြည်သားဟူ၍၎င်း၊ အိန္ဒိယတောင်ပိုင်းသားဟူ၍၎င်း ဆိုသော ဤအဆိုသုံးမျိုးတွင် နောက်ဆုံးအဆိုသည်သာလျှင် သာ၍ အားရှိခိုင်ခံ့ပေသည်၊ အကြောင်းမှာ ထိုအဆိုသည် အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်၏ စကားကိုပင်လျှင် မှီသောကြောင့် ဖြစ်ပေသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုနောက်ဆုံး အဆိုကိုပင်လျှင်မှီ၍ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်၏ အတ္ထုပ္ပတ္တိ အကြောင်းအရာကို အောက်ပါအတိုင်း သိအပ်ပေ၏။

Ācariyabuddhaghosattherassa aṭṭhuppatti

[ဆဲ] အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်၏ အဋ္ဌုပ္ပတ္တိ

Ācariyabuddhaghoso dasame buddhavassasatake (901-1000-bu-va) dakkhiṇaindiyaraṭṭhe moraṇḍagāme brāhmaṇakule jāto, so tīsu vedesu ceva sabbavijjāsippaganthesu ca pāraṅgato hutvā buddhasāsanadhammaṃ sutvā tampi uggaṇhitukāmo tasmiṃyeva dakkhiṇaindiyaraṭṭhe ekasmiṃ theravādikavihāre mahāvihāravāsīnaṃ revatattherappamukhānaṃ bhikkhūnaṃ santike pabbajjañceva upasampadañca gaṇhitvā piṭakattayapāḷimuggaṇhi. So evaṃ piṭakattayapāḷimuggaṇhantoyeva aññāsi ‘‘ayamekāyanamaggo dassanavisuddhiyā nibbānasacchikiriyāyā’’ti. Ācariyupajjhāyā ca tassa visiṭṭhañāṇappabhāvasampannabhāvaṃ ñatvā ‘‘imassa buddhasāsane kittighoso buddhassa viya pavattissatī’’ti sampassamānā ‘‘buddhaghoso’’ti nāmamakaṃsu. Tena vuttaṃ ‘‘buddhaghosoti garūhi gahitanāmadheyyenā’’ti.

အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်၏ အလောင်းလျာသည် သာသနာတော် တဆယ်ရာစုနှစ် (၉၀၁-၁၀ဝဝ)တွင် အိန္ဒိယနိုင်ငံတောင်ပိုင်း မောရဏ္ဍရွာ၌ ဗြာဟ္မဏပုဏ္ဏားမျိုးမှ ဖွားမြင်တော်မူသည်။ သူသည် ဗေဒင်သုံးပုံတို့၌၎င်း အလုံးစုံသော ဝိဇ္ဇာခေါ် ပညာနှင့် သိပ္ပံခေါ် အတတ်ဆိုင်ရာ ကျမ်းဂန်တို့၌၎င်း တဖက်ကမ်းရောက် တတ်မြောက်ပြီးနောက် ဗုဒ္ဓသာသနာတရားတော်ကို ကြားနာရ၍ ထိုတရားတော်ကိုလည်း သင်ယူလိုသဖြင့် အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း၌ပင်လျှင် ထေရဝါဒကျောင်းတိုက်တခု၌ အရှင်ရေဝတမထေရ် အမှူးရှိကုန်သော ထေရဝါဒီဂိုဏ်းသား ရဟန်းတော်တို့၏အထံ၌ ရှင်အဖြစ် ရဟန်းအဖြစ်ကို ခံယူပြီးလျှင် ပိဋကသုံးပုံပါဠိတော်ကို သင်ယူတော်မူလေ၏။ ဤသို့ သင်ယူစဉ်ပင်လျှင် “ဤတရားသည် ဉာဏ်အမြင်စင်ကြယ်ရန် နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုရန် တကြောင်းတည်းသော လမ်းဖြစ်သည်”ဟု သဘောပေါက် သိမြင်လေ၏။ ဆရာဥပဇ္ဈာယ်တို့သည်လည်း သူ၏ ထူးခြားသော ဉာဏ်စွမ်းရည်နှင့် ပြည့်စုံပုံကို သိကြသဖြင့် “ဗုဒ္ဓသာသနာတော်၌ ဤရဟန်းငယ်၏ ဂုဏ်သတင်း ကျော်စောခြင်းသည် ဘုရား၏ ကျော်စောခြင်းကဲ့သို့ပင် ဖြစ်လိမ့်မည်”ဟု မျှော်မြင်ကုန်လျက် ဗုဒ္ဓဃောသဟူသော ဘွဲ့အမည်ကို မှည့်ကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် “ဗုဒ္ဓဃောသဟု ဆရာဥပဇ္ဈာယ်တို့က ယူအပ် မှည့်ခေါ်အပ်သော ဘွဲ့အမည်ရှိသောမထေရ်”ဟူ၍ ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်၏နိဂုံး စသည်တို့၌ မိန့်ဆိုထားပေသည်။

So evaṃ piṭakattayapāḷimuggaṇhitvā madarasa nagarasamīpaṭṭhānabhūte mayūradūtapaṭṭanamhi ca kañcipurādīsu ca vasanto andhakaṭṭhakathāya paricayaṃ katvā tāya asantuṭṭhacitto sīhaḷaṭṭhakathāsupi paricayaṃ kātukāmo tā ca pāḷibhāsamāropetvā abhinavīkātumāsīsanto sīhaḷadīpamagamāsi. Tasmiñca kāle sīhaḷadīpe mahānāmo nāma rājā rajjaṃ kāreti, so ca rājā abhayagirivāsīsu pasanno teyeva visesato paggaṇhāti.

အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသသည် ဤဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း ပိဋကသုံးပုံပါဠိတော်ကို သင်ယူပြီးလျှင် မဒရသ်မြို့၏ အနီးဖြစ်သော မယူရဒူတသင်္ဘောဆိပ် အရပ်၌၎င်း ကဉ္စိပုရမြို့ စသည်တို့၌၎င်း သီတင်းသုံး နေထိုင်လျက် အန္ဓကအဋ္ဌကထာ၌ လေ့လာပြီးလျှင် ထိုအဋ္ဌကထာဖြင့် အားမရ မရောင့်ရဲသောစိတ် ရှိသည်ဖြစ်၍ သီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာတို့၌လည်း လေ့လာလိုသောကြောင့်၎င်း ထိုသီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာတို့ကို ပါဠိဘာသာတင်၍ အသစ်ပြုပြင်စီရင်ရန် လိုလားတောင့်တသောကြောင့်၎င်း သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ကြွသွားတော်မူလေ၏။ ထိုစဉ်ကာလ၌ သီဟိုဠ်ကျွန်းတွင် မဟာနာမမည်သောမင်းသည် ထီးနန်းအုပ်ချုပ် မင်းလုပ်လျက်ရှိ၏၊ ထိုမင်းသည်လည်း အဘယဂိရိဝါသီဂိုဏ်းသား ရဟန်းတို့၌ ကြည်ညို၍ ထိုဂိုဏ်းသား ရဟန်းတို့ကိုသာလျှင် အထူးအားဖြင့် ချီးမြှောက်ထောက်ပံ့ အားပေးလျက်ရှိ၏။

Ekacce pana ādhunikā vicakkhaṇā evaṃ vadanti ‘‘ācariyabuddhaghosassa sīhaḷadīpāgamanena sirimeghavaṇṇarājakālato (846-bu-va) puretaraṃyeva bhavitabba’’nti. Idañca nesaṃ kāraṇaṃ, tassa rañño navavassakāle (855-bu-va) buddhassa dāṭhādhātukaliṅgaraṭṭhato sīhaḷadīpamānītā, tato paṭṭhāya sīhaḷarājāno anusaṃvaccharaṃ mahantaṃ dhātupūjāussavaṃ karonti. Yadi ca ācariyabuddhaghoso tato pacchā sīhaḷadīpamāgaccheyya, tampi pāsādikaṃ mahussavaṃ disvā attano ganthesu pakāseyya yathā phāhiyaṃ nāma cinabhikkhu mahānāmarājakāle (953-975-bu-va) taṃ disvā attano addhānakkamakathāyaṃ pakāsesi, na pana ācariyassa ganthesu [Pg.35] taṃpakāsanā dissati, tenetaṃ ñāyati ‘‘ācariyabuddhaghoso dāṭhādhātusampattakālato (855-bu-va) puretaraṃyeva sīhaḷadīpamāgantvā aṭṭhakathāyo akāsī’’ti. Taṃ pana na daḷhakāraṇaṃ hoti, tipiṭakapāḷiyā hi atthasaṃvaṇṇanāya yaṃ vā taṃ vā attano paccakkhadiṭṭhaṃ pakāsetabbaṃ na hoti, na ca atthasaṃvaṇṇanā addhānakkamakathāsadisā. Kiñca bhiyyo, samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāyaṃ dīpavaṃsatopi kiñci ānetvā pakāsitaṃ, dīpavaṃse ca yāva mahāsenarājakālā (819-845-bu-va) pavatti pakāsitāti sirimeghavaṇṇarājakālato (845-873-bu-va) pubbe dīpavaṃsoyeva likhito na bhaveyya. Yadi ca aṭṭhakathāyo tato pubbeyeva katā bhaveyyuṃ, kathaṃ tattha dīpavaṃso sakkā pakāsetunti.

[ဆော] ယခုခေတ် အချို့သော ပညာရှိတို့သည်ကား “အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော် သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ကြွရောက်ခြင်းသည် သိရိမေဃဝဏ္ဏမင်း၏လက်ထက် (သာ ၈၄၆-နှစ်)ထက် ရှေးကျသည်သာလျှင် ဖြစ်သင့်သည်”ဟု ဆိုကုန်၏။ ထိုသို့ ဖြစ်သင့်ခြင်း၏အကြောင်းမှာ သိရိမေဃဝဏ္ဏမင်း၏ နန်းစံ ၉-နှစ်မြောက်ကာလ (သာ ၈၅၅-နှစ်)၌ မြတ်စွာဘုရား၏ စွယ်တော်သရီရဓာတ်ကို ကလိင်္ဂတိုင်းမှ သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ပင့်ဆောင်လာ၏။ ထိုကာလမှစ၍ သီဟိုဠ်မင်းတို့သည် နှစ်စဉ်နှစ်တိုင်း ကြီးစွာသော စွယ်တော်ဓာတ်ပူဇော်ပွဲကို ကျင်းပကုန်၏။ အကယ်၍ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသသည် ထိုကာလမှနောက်၌ သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ကြွလာငြားအံ့၊ သို့ဖြစ်လျှင် ထိုကြည်ညိုဖွယ် ပူဇော်ပွဲကိုလည်း တွေ့မြင်ရ၍ မိမိ၏ အဋ္ဌကထာကျမ်းတို့၌ ဖော်ပြထားလေရာ၏၊ အဘယ်ကဲ့သို့ဟူမူ ဖာဟိယန်းအမည်ရှိသော တရုပ်ရဟန်းတော်သည် သာသနာတော် ၉၅၃-နှင့် ၉၇၅-ခုနှစ်တို့အတွင်း မဟာနာမမင်း၏လက်ထက်၌ ထိုစွယ်တော်ပူဇော်ပွဲကို မြင်ရ၍ မိမိ၏ ခရီးစဉ်မှတ်တမ်း၌ ဖော်ပြထားလေသကဲ့သို့ပင်တည်း၊ သို့သော် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ၏ အဋ္ဌကထာကျမ်းတို့၌ ထိုအကြောင်းဖော်ပြသည်ကို မတွေ့ရချေ၊ ထို့ကြောင့် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်သည် သီဟိုဠ်သို့ စွယ်တော်ရောက်လာသော သာသနာနှစ် ၈၅၅-ထက် ရှေးကျသော ကာလကပင်လျှင် သီဟိုဠ်သို့ကြွရောက်၍ အဋ္ဌကထာတို့ကို ပြုစီရင်ကြောင်း သိအပ်ပေသည်-ဟု အကြောင်းပြကုန်၏။ ထိုအကြောင်းမှာ မခိုင်လုံပါ၊ အဘယ့်ကြောင့်နည်းဟူမူ- ပိဋကသုံးပုံ ပါဠိတော်၏ အနက်အဖွင့် အဋ္ဌကထာ၌ မိမိတွေ့ရတိုင်းသော ထိုထိုဤဤ အကြောင်းအရာကို မဖော်ပြသင့်ပါ၊ အဋ္ဌကထာကျမ်းသည်လည်း ခရီးစဉ်မှတ်တမ်းနှင့် မတူပါ။ ထို့ပြင်လည်း အကြောင်းအနည်းငယ် ရှိပါသေးသည်။ ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ၌ ဒီပဝင်မှယူ၍ အချို့ အနည်းငယ်ကို ပြထားပါသည်၊ ထိုဒီပဝင်၌ သာသနာတော် ၈၁၉-နှင့် ၈၄၅-ခုနှစ်တို့အတွင်း မဟာသေနမင်း၏ လက်ထက်တိုင်အောင် အကြောင်းအရာကို ပြထားသောကြောင့် သိရိမေဃဝဏ္ဏမင်း၏လက်ထက် (သာ ၈၄၅-၈၇၃)မှ ရှေး၌ ဒီပဝင်ကျမ်းသည်ပင် အပြည့်အစုံရေးပြီး မရှိတန်သေးရာ။ အကယ်၍ အဋ္ဌကထာတို့ကို ထိုမင်းလက်ထက်မတိုင်မီက ပြုစီရင်ခဲ့သည် ဖြစ်ကုန်ငြားအံ့၊ သို့ဖြစ်လျှင် ထိုအဋ္ဌကထာတို့၌ ဒီပဝင်ကိုပြရန် အဘယ်သို့ ဖြစ်နိုင်ပါမည်နည်း။ (ထို့ပြင် ရှေးဟောင်း အဋ္ဌကထာတို့ကိုသာလျှင် ဘာသာပြန်ဆို၍ ရေးသားစီရင်ခြင်း မိမိ၏ ကိုယ်တွေ့များကို [ဆော်] ရေးလေ့မရှိခြင်းတို့ကိုလည်း ဤအရာ၌ ထည့်သွင်းစဉ်းစားသင့်၏။ ထို့ပြင် စွယ်တော်မှာ ထိုခေတ်ကာလက အဘယဂိရိကျောင်းတိုက်၌ထား၍ အဘယဂိရိဝါသီတို့က ထိန်းသိမ်းကြီးမှူး၍ ပူဇော်ပွဲကိုပြုလုပ်သည်။ ထိုပွဲကို မဟာဝိဟာရဝါသီတို့၏ အလွန် အလေးပြုအပ်သော အဋ္ဌကထာ၌ထည့်သွင်း၍ ရေးသင့် မရေးသင့်ကိုလည်း စဉ်းစားသင့်သေး၏)။

Ācariyabuddhaghoso pana sīhaḷadīpaṃ pattakāle (965-bu-va) mahāvihārameva gantvā tattha sīhaḷamahātherānaṃ santike sīhaḷaṭṭhakathāyo suṇi. Vuttañhi samantapāsādikāyaṃ –

အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ မထေရ်သည်ကား သာသနာတော် ၉၆၅-ခုနှစ်တွင် သီဟိုဠ်သို့ရောက်သည်၊ ထိုအခါ မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်သို့သာလျှင် သွား၍ သီဟိုဠ်မထေရ်တို့၏အထံ၌ သီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာတို့ကို ကြားနာသင်ယူတော်မူလေသည်။ ထို့ကြောင့် ဝိနည်းအဋ္ဌကထာနိဂုံး၌ အောက်ပါဂါထာတို့ကို မိန့်ဆိုထားလေသည်။

‘‘Mahāaṭṭhakathañceva, mahāpaccarimeva ca;

Kurundiñcāti tissopi, sīhaḷaṭṭhakathā imā.

“မဟာအဋ္ဌကထာ မဟာပစ္စရီအဋ္ဌကထာ ကုရုန္ဓီအဋ္ဌကထာ ဟူသော သုံးစောင်သော ဤသီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာတို့ကို..

Buddhamittoti nāmena, vissutassa yasassino;

Vinayaññussa dhīrassa, sutvā therassa santike’’ti.

ဗုဒ္ဓမိတ္တဟူသော ဘွဲ့အမည်ဖြင့် ထင်ရှားကျော်စော၍ အခြွေအရံများသော, ဝိနည်းကို တတ်သိ ကျွမ်းကျင်တော်မူသော ပညာရှိမထေရ်မြတ်၏ထံ၌ ကြားနာသင်ယူပြီးလျှင် (ဝိနည်း၏အဖွင့် အဋ္ဌကထာကို အားထုတ်စီရင်ခဲ့ပြီ)။”

Iminā pana aṭṭhakathāvacanena mahāaṭṭhakathādīnaṃ tissannaṃyeva aṭṭhakathānaṃ sutabhāvo dassito. Samantapāsādikāyaṃ pana saṅkhepaandhakaṭṭhakathānampi vinicchayo dassitoyeva, kasmā pana tā ācariyena sīhaḷattherānaṃ santike na sutāti? Tāsu hi andhakaṭṭhakathā tāva andhakaraṭṭhikabhāvato, kataparicayabhāvato ca na sutāti pākaṭoyevāyamattho. Saṅkhepaṭṭhakathā pana mahāpaccariṭṭhakathāya saṃkhittamattabhāvato na sutāti veditabbā. Tathā hi vajirabuddhiṭīkāyaṃ ganthārambhasaṃvaṇṇanāyaṃ cūḷapaccariṭṭhakathāandhakaṭṭhakathānampi ādi-saddena saṅgahitabhāvo vutto, sāratthadīpanī-vimativinodanīṭīkāsu pana andhakasaṅkhepaṭṭhakathānaṃ saṅgahitabhāvo vutto, samantapāsādikāyañca cūḷapaccarīti nāmaṃ kuhiñcipi na dissati, mahāṭṭhakathā mahāpaccarī kurundī andhakasaṅkhepaṭṭhakathāti [Pg.36] imāniyeva nāmāni dissanti, bahūsu ca ṭhānesu ‘‘saṅkhepaṭṭhakathāyaṃ pana mahāpaccariyañca vutta’’ntiādinā dvinnampi samānavinicchayo dassito. Tasmā vajirabuddhiyaṃ cūḷapaccarīti vuttaṭṭhakathā mahāpaccarito uddharitvā saṅkhepena kataṭṭhakathā bhaveyya, sā ca saṅkhepena katattā saṅkhepaṭṭhakathā nāma jātā bhaveyya. Evañca sati mahāpaccariyā sutāya sāpi sutāyeva hotīti na sā ācariyena sutāti veditabbā.

အထက်ပါစကားဖြင့် မဟာအဋ္ဌကထာစသော အဋ္ဌကထာကြီး သုံးစောင်တို့ကိုသာလျှင် ကြားနာသင်ယူကြောင်း ပြသည်၊ ထိုဝိနည်းအဋ္ဌကထာ၏ အတွင်းစာသားများ၌မူကား သင်္ခေပအဋ္ဌကထာ အန္ဓကအဋ္ဌကထာတို့၏ အဆုံးအဖြတ်များကိုလည်း ပြထားသေးသည်သာ။ သို့ဖြစ်ရာတွင် ထိုသင်္ခေပ, အန္ဓက-အဋ္ဌကထာတို့ကို သီဟိုဠ်မထေရ်တို့ထံ၌ အဘယ့်ကြောင့် မကြားနာ မသင်ယူပါသနည်းဟူမူ၊ ထိုအဋ္ဌကထာနှစ်စောင်တို့တွင် အန္ဓကအဋ္ဌကထာမှာ အန္ဓကတိုင်းဖြစ် အဋ္ဌကထာဖြစ်သောကြောင့်၎င်း၊ အိန္ဒိယ၌ နေစဉ်ကပင် လေ့လာခဲ့ပြီးဖြစ်သောကြောင့်၎င်း မကြားနာ မသင်ယူကြောင်း ထင်ရှားလှပေ၏။ သင်္ခေပအဋ္ဌကထာမှာမူ မဟာပစ္စရီအဋ္ဌကထာ၏ အကျဉ်းချုပ်ဖြစ်သောကြောင့် ယင်းကို သီးသန့်မကြားနာ မသင်ယူလေသည်ဟု သိအပ်ပေ၏။ ထိုအကြောင်းကို ရှင်းပြရလျှင်- ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာ ဂန္ထာရမ္ဘအဖွင့်၌ စူဠပစ္စရီအဋ္ဌကထာ အန္ဓကအဋ္ဌ- [ဆံ] ကထာတို့ကိုလည်း အာဒိသဒ္ဒါဖြင့် သိမ်းယူကြောင်း မိန့်ဆိုထား၏၊ သာရတ္ထဒီပနီနှင့် ဝိမတိဝိနောဒနီဋီကာတို့၌ကား အန္ဓကအဋ္ဌကထာ သင်္ခေပအဋ္ဌကထာတို့ကို အာဒိသဒ္ဒါဖြင့် သိမ်းယူကြောင်း မိန့်ဆိုထား၏။ ယခုရှိနေသော ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ၌မူကား စူဠပစ္စရီဟူသော အမည်ကို တစုံတခုသော နေရာ၌မျှ မတွေ့ရချေ၊ မဟာအဋ္ဌကထာ မဟာပစ္စရီ ကုရုန္ဓိ အန္ဓက သင်္ခပအဋ္ဌကထာဟူသော ဤအမည်တို့ကိုသာလျှင် တွေ့ရ၏၊ များစွာသော အရာဌာနတို့၌လည်း “သင်္ခေပအဋ္ဌကထာ၌၎င်း မဟာပစ္စရီအဋ္ဌကထာ၌၎င်း ဆိုထားသည်”ဟု ဤသို့ စသည်ဖြင့် အဋ္ဌကထာနှစ်စောင်တို့၏ တူညီသောအဆုံးအဖြတ်ကို ပြထား၏။ ထို့ကြောင့် ဝဇိရဗုဒ္ဓိဋီကာ၌ စူဠပစ္စရီဟု ဆိုသော အဋ္ဌကထာသည် မဟာပစ္စရီအဋ္ဌကထာမှ ထုတ်နှုတ်၍ အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် စီရင်ထားသော အဋ္ဌကထာ ဖြစ်တန်ရာ၏၊ ၎င်းသည်ပင် အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် စီရင်ထားသောကြောင့် သင်္ခေပအဋ္ဌကထာမည်သည် ဖြစ်တန်ရာ၏။ သို့ဖြစ်လျှင် မဟာပစ္စရီအဋ္ဌကထာကို ကြားနာသင်ယူလိုက်လျှင် ထိုသင်္ခေပအဋ္ဌကထာကိုလည်း ကြားနာသင်ယူပြီး ဖြစ်လေတော့သည်သာ၊ ထို့ကြောင့် ထိုသင်္ခေပအဋ္ဌကထာကို အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသမထေရ် သီးခြားမကြားနာ မသင်ယူလေသည်ဟု သိအပ်ပေ၏။

Evaṃ sīhaḷaṭṭhakathāyo suṇantasseva ācariyabuddhaghosassa tikkhagambhīrajavanañāṇappabhāvavisesasampannabhāvañca paramavisuddhasaddhābuddhivīriyapaṭimaṇḍitasīlācārajjavamaddavādiguṇasamudaya- samuditabhāvañca sakasamayasamayantaragahanajjhogāhaṇasamatthapaññāveyyatti- yasamannāgatabhāvañca anekasatthantarocitasaṃvaṇṇanānayasukovidabhāvañca ñatvā taṃsavanakiccapariniṭṭhitakāle saṅghapālādayo therā taṃ visuddhimaggādiganthānaṃ karaṇatthāya visuṃ visuṃ āyāciṃsu. Ettha ca ācariyassa yathāvuttaguṇehi sampannabhāvo attano vacaneneva pākaṭo. Vuttañhi attano ganthanigamanesu –

ဤသို့ ပြဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း သီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာတို့ကို ကြားနာ သင်ယူစဉ်ပင်လျှင် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်မှာ ထက်မြက်နက်နဲ လျင်မြန်သော ဉာဏ်စွမ်းရည်အထူးနှင့် ပြည့်စုံသည်ကို၎င်း, အလွန်စင်ကြယ်သော သဒ္ဓါပညာ ဝီရိယတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဝါရိတ္တသီလ စာရိတ္တသီလ ဖြောင့်မတ်ခြင်း နူးညံ့ခြင်း အစရှိသော ဂုဏ်အပေါင်းတို့၏ စုဝေးရာဖြစ်သည်ကို၎င်း, မိမိအယူနှင့် ဂိုဏ်းတပါးအယူတည်းဟူသော တောရှုပ်၌ သက်ဝင်ခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်သော ပညာ၏ထက်မြက်ခြင်းနှင့် ပြည့်စုံသည်ကို၎င်း, များစွာသော ကျမ်းဂန်တို့၌ ဆည်းပူးလေ့လာထားပြီးသော သံဝဏ္ဏနာဖွင့်ပြနည်းတို့၌ ကောင်းကောင်း ကျွမ်းကျင်သည်ကို၎င်း သိကြရ၍ အဋ္ဌကထာတို့ကို ကြားနာသင်ယူခြင်းကိစ္စ ပြီးဆုံးသောကာလ၌ အရှင်သံဃပါလ အစရှိသော မထေရ်တို့သည် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသအား ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အစရှိသော ကျမ်းတို့ကို ပြုစီရင်ရန် အသီးအသီး တောင်းပန်ကြလေသည်။ ဤအရာ၌ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသမှာ ဆိုခဲ့သောဂုဏ်တို့နှင့် [ဆား] ပြည့်စုံကြောင်း အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ၏ စကားဖြင့်ပင်လျှင် ထင်ရှားပါသည်။ ၎င်းမှာ အဋ္ဌကထာတို့၏နိဂုံး၌ မိန့်ဆိုထားသော အောက်ပါစကားပင် ဖြစ်ပေသည်။

‘‘Paramavisuddhasaddhābuddhivīriyapaṭimaṇḍitena sīlācārajjavamaddavādiguṇasamudayasamuditena sakasamayasamayantaragahanajjhogāhaṇasamatthena paññāveyyattiyasamannāgatenā’’tiādi.

“အလွန် စင်ကြယ်သော သဒ္ဓါ ပညာ ဝီရိယတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဝါရိတ္တသီလ စာရိတ္တသီလ ဖြောင့်မတ်ခြင်း နူးညံ့ခြင်း အစရှိသော ဂုဏ်အပေါင်းတို့၏ စုဝေးရာဖြစ်သော မိမိအယူနှင့် ဂိုဏ်းတပါးအယူ တည်းဟူသော တောရှုပ်၌ သက်ဝင်ခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်သော ပညာ၏ ထက်မြက်ခြင်းနှင့် ပြည့်စုံသော-” ဤသို့ စသည်ပင် ဖြစ်သည်။

Tattha sakasamayasamayantaragahanajjhogāhaṇasamatthenāti padena ācariyabuddhaghosatthero mahāvihāravāsīnaṃ visuddhattheravādīnaṃ desanānayasaṅkhāte sakasamaye ca mahāsaṅghikādimahāyānikapariyosānānaṃ nikāyantarabhūtānaṃ paresaṃ piṭakaganthantaravādanayasaṅkhāte parasamaye ca tathā taṃkālikaaññatitthiyasamaṇabrāhmaṇānaṃ vedattayādisaṅkhāte parasamaye ca kovido, tesaṃ sakasamayaparasamayānaṃ durogāhadubbodhatthasaṅkhāte gahanaṭṭhānepi ca ogāhituṃ samatthoti dīpeti. Paññāveyyattiyasamannāgatoti padena ācariyabuddhaghosatthero porāṇaṭṭhakathāyo saṅkhipituñca paṭisaṅkharituñca samatthoti dīpetīti veditabbo.

အထက်ပါ နိဂုံးစကား၌ “မိမိအယူနှင့် ဂိုဏ်းတပါးအယူတည်းဟူသော တောရှုပ်၌ သက်ဝင်ခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်သည်”ဟူသော ပုဒ်ဖြင့် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်သည် စင်ကြယ်သော ထေရဝါဒီဖြစ်ကုန်သော မဟဝိဟာရဝါသီ ထေရ်အရှင်တို့၏ ဟောပြောပို့ချနည်းဟု ဆိုအပ်သော မိမိအယူ၌၎င်း၊ မဟာသင်္ဃိကဂိုဏ်းအစ မဟာယာနဂိုဏ်း အဆုံးရှိသော ဂိုဏ်းတပါးဖြစ်သော သူတပါးတို့၏ပိဋကကျမ်းဂန် အထူးနှင့် ဝါဒအထူး နည်းအထူးဟု ဆိုအပ်သော သူတပါးတို့၏အယူ၌၎င်း၊ ထို့ပြင် ထိုခေတ်ကာလ၌ ထင်ရှားကုန်သော သာသနာအပြင်ပ တိတ္ထိတို့နှင့် ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့၏ ဗေဒင်သုံးပုံစသည်ဟု ဆိုအပ်သော သူတပါးတို့၏ အယူ၌၎င်း ကျွမ်းကျင်လိမ္မာသည်၊ ထိုမိမိအယူနှင့် ဂိုဏ်းတပါးအယူတို့၏ သက်ဝင်နိုင်ခဲ သိနိုင်ခဲသော အနက်ဟုဆိုအပ်သော ရှုပ်ထွေးသော အရာဌာန၌လည်း သက်ဝင်ခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်သည်ဟု ပြ၏။ “ပညာ၏ထက်မြက်ခြင်းနှင့် ပြည့်စုံသည်”ဟူသော ပုဒ်ဖြင့် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်သည် ရှေး အဋ္ဌကထာဟောင်းတို့ကို အကျဉ်းချုံးခြင်းငှါ၎င်း တဖန် အသစ်ပြုပြင် စီရင်ခြင်းငှါ၎င်း စွမ်းနိုင်သည်ဟု ပြသည်ဟူ၍ သိအပ်၏။

Āyācanakāraṇaṃ

တောင်းပန်ကြခြင်း၏ အကြောင်း

Kasmā [Pg.37] pana te taṃ āyāciṃsūti? Vuccate, mahāvihāravāsino hi āditoyeva paṭṭhāya piṭakattayaṃ yathā tīsu saṅgītīsu pāḷibhāsāya saṅgītaṃ, yathā ca vaṭṭagāmaṇirājakāle (455-467-bu-va) potthakesu āropitaṃ, tathā porāṇaṃ pāḷipiṭakameva uggaṇhanti ceva vācenti ca, na sakkatāropitapiṭakaṃ. Aṭṭhakathāyo ca tivassasatamattato pure katā. Tathā hi aṭṭhakathāsu vasabharājakālato (609-653-bu-0) pacchā sīhaḷikattherānañceva aññesañca vatthu na dissati ṭhapetvā mahāsenarājavatthuṃ, yāva ācariyabuddhaghosakālāpi ca tā eva porāṇaṭṭhakathāyo atthi na abhinavīkatā. Tena tesaṃ piṭakesu yebhuyyena janā paricayaṃ kātuṃ asañjātābhilāsā honti asañjātussāhā. Dīpantaresu ca attano piṭakaṃ pattharāpetuṃ na sakkonti aṭṭhakathānaṃ dīpabhāsāya abhisaṅkhatattā. Abhayagirivāsino pana vaṭṭagāmaṇirājakālato paṭṭhāya sakkatabhāsāropitaṃ dhammarucinikāyādipiṭakampi mahāyānapiṭakampi navaṃ navaṃ pariyāpuṇanti ceva vācenti ca, tena tesaṃ piṭakesu yebhuyyena janā paricayaṃ kātuṃ sañjātābhilāsā honti sañjātussāhā, navaṃ navameva hi sattā piyāyanti. Tatoyeva te dīpantaresupi attano vādaṃ pattharāpetuṃ sakkonti. Tasmā te mahāvihāravāsino therā attano sīhaḷaṭṭhakathāyo pāḷibhāsāya abhisaṅkharitukāmā tathā kātuṃ samatthaṃ ācariyabuddhaghosattherassa ñāṇappabhāvavisesaṃ yathāvuttaguṇasampannabhāvañca ñatvā āyāciṃsūti veditabbaṃ.

ထိုမဟာဝိဟာရဝါသီ မထေရ်တို့သည် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသအား အဘယ့်ကြောင့် တောင်းပန်ကြသနည်းဟူမူ၊ အဖြေမှာ အောက်ပါအတိုင်းပင်ဖြစ်သည်- မဟာဝိဟာရဝါသီ မထေရ်တို့သည် အစကနဦးကပင်လျှင် စ၍ ပိဋကသုံးပုံကို သံဂါယနာသုံးတန်တို့၌ ပါဠိဘာသာဖြင့် တင်ထားခဲ့သည့် မူအတိုင်းနှင့် ထို့ပြင် [ဇ] သာသနာတော် ၄၅၅-နှင့် ၄၆၇-နှစ်တို့အတွင်း ဝဋ္ဋဂါမဏိမင်း၏ လက်ထက်တွင် ပေတို့၌ တင်ထားခဲ့သည့် မူအတိုင်းပင်လျှင် ရှေးဟောင်းပါဠိပိဋကကိုသာလျှင် သင်ယူပို့ချကုန်၏၊ သက္ကတဘာသာဖြင့် တင်ထားသော ပိဋကကို မသင်ယူ မပို့ချကုန်။ အဋ္ဌကထာတို့မှာလည်း အနှစ်သုံးရာကျော် ရှေးကျသော ကာလက စီရင်ထားသောကျမ်းတို့သာ ဖြစ်သည်။ ထို့ကြောင့်ပင်လျှင် အဋ္ဌကထာတို့၌ သာသနာတော် ၆၀၉-နှင့် ၆၅၃-နှစ်တို့အတွင်း ဝသဘမင်း၏လက်ထက်မှ နောက်ကာလ၌ ဖြစ်ပေါ်သော သီဟိုဠ်မထေရ်တို့၏ ဝတ္ထုကိုလည်း မတွေ့ရ၊ မဟာသေနမင်း၏ဝတ္ထုမှတပါး အခြားပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ ဝတ္ထုကိုလည်း မတွေ့ရ၊အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ၏ လက်ထက်တိုင်အောင်လည်း ထိုရှေးအဋ္ဌကထာဟောင်းတို့သာလျှင် ရှိကုန်၏၊ အသစ်ပြုပြင်ထားသော အဋ္ဌကထာတို့ဟူ၍ မရှိကုန်။ ထို့ကြောင့် မဟာဝိဟာရဝါသီတို့၏ ထိုပိဋကကျမ်းစာတို့၌ လေ့လာသင်ကြားရန် လူတို့မှာ အများအားဖြင့် လိုလားတောင့်တခြင်း အားထုတ်ခြင်း မဖြစ်ပဲရှိနေကုန်၏။ အဖွင့် အဋ္ဌကထာတို့ကို သီဟိုဠ်ဘာသာဖြင့် ရေးသားစီရင်ထားသောကြောင့် မိမိတို့၏ ပါဠိပိဋကကို ဇမ္ဗူဒိပ်စသော ကျွန်းတပါးတို့၌ ဖြန့်ချီရန်လည်း မစွမ်းနိုင်ကုန်။ အဘယဂိရိဝါသီ ဂိုဏ်းသားတို့သည်ကား ဝဋ္ဋဂါမဏိမင်းလက်ထက်မှစ၍ သက္ကတဘာသာဖြင့် တင်ထားသော ဓမ္မရုစိဂိုဏ်းစသည်တို့၏ အသစ်အသစ် ပိဋကကို၎င်း၊ မဟာယာနဂိုဏ်း၏ အသစ်အသစ် ပိဋကကို၎င်း သင်ယူပို့ချကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် ယင်းတို့၏ ပိဋကစာပေတို့၌ လေ့လာသင်ကြားရန် လူတို့မှာ အများအားဖြင့် လိုလားတောင့်တခြင်း အားထုတ်ခြင်း ဖြစ်လျက် ရှိကုန်၏၊ ထိုသို့ ဖြစ်ခြင်းမှာ သတ္တဝါတို့သည် အသစ်အသစ်ကိုသာလျှင် ချစ်မြတ်နိုးလေ့ ရှိကြသောကြောင့်ပင်တည်း။ ထို့ကြောင့်ပင်လျှင် အဘယဂိရိဝါသီ ဂိုဏ်းသားတို့သည် ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်းစသော ကျွန်းတပါးတို့၌လည်း မိမိတို့၏ဝါဒကို ဖြန့်ချိရန် စွမ်းနိုင်ကုန်၏။ သို့ဖြစ်၍ ထိုမဟာဝိဟာရသီ မထေရ်တို့သည် မိမိတို့၏ သီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာတို့ကို ပါဠိဘာသာဖြင့် အသစ်ပြုပြင် စီရင်ရန် အလိုရှိနေကြစဉ်မှာ ထိုသို့ပြုပြင်စီရင်ခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်သော အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်၏ ဉာဏ်ပညာစွမ်းရည်အထူးကို၎င်း ဆိုခဲ့ပြီးသော ဂုဏ်တို့နှင့် ပြည့်စုံသည်ကို၎င်း သိကြရသောကြောင့် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်ကို တောင်းပန်ကြလေသည်ဟု သိအပ်ပေ၏။

Visuddhimaggassa karaṇaṃ

[ဇာ] ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းကို စီရင်တော်မူခြင်း

Tesu tāva visuddhimaggaṃ ācariyabuddhaghoso saṅghapālattherena ajjhesito mahāvihārassa dakkhiṇabhāge padhānaghare mahānigamassāmino pāsāde vasanto akāsi. Ettāvatā ca ‘‘so panesa visuddhimaggo kena kato, kadā kato, kattha kato, kasmā kato’’ti imesaṃ pañhānamattho vitthārena vibhāvito hoti.

ထိုကျမ်းတို့တွင် ရှေးဦးစွာ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းကို အရှင်သံဃပါလမထေရ်က တောင်းပန်သောကြောင့် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်သည် မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်၏ တောင်ဘက် ပဓာနဃရပရိဝုဏ်တွင် မဟာနိဂမသာမိမည်သော ဒါယကာ၏ ပြာသာဒ်၌ သီတင်းသုံးလျက် ရေးသားစီရင်တော်မူသည်။ ပြဆိုခဲ့ပြီးသော ဤမျှသော စကားအစဉ်ဖြင့် “ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းကို အဘယ်ပုဂ္ဂိုလ် စီရင်ခဲ့သနည်း။ အဘယ်ကာလက စီရင်ခဲ့သနည်း။ အဘယ်နိုင်ငံ အရပ်ဒေသ၌ စီရင်သနည်း။ အဘယ်အကြောင်းကြောင့် စီရင်သနည်း”ဟူသော ဤမေးခွန်းပြဿနာတို့၏ အနက်ကို အကျယ်အားဖြင့် ဖြေရှင်းပြအပ်ပြီး ဖြစ်လေပြီ။

Idāni [Pg.38] kimatthaṃ katotiādīnaṃ pañhānamatthaṃ pakāsayissāma. Tattha kimatthaṃ katoti etassa pana pañhassa attho ācariyeneva pakāsito. Kathaṃ?

ယခုအခါ “အဘယ်အကျိုးငှါ စီရင်သနည်း- ဤသို့ အစရှိသော မေးခွန်းပြဿနာတို့၏ အနက်ကို ဖြေရှင်းပြကုန်အံ့။ ထိုတွင်- ရည်ရွယ်ချက်အကျိုး (င) အဘယ်အကျိုးငှါ စီရင်သနည်းဟူသော ဤမေးခွန်းပြဿနာ၏ အနက်ကို အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော် ကိုယ်တိုင်ပင်လျှင် ဖြေရှင်းပြထားပြီး ဖြစ်ပေသည်။ အဘယ်ကဲ့သို့နည်း ဟူမူ-

‘‘Sudullabhaṃ labhitvāna, pabbajjaṃ jinasāsane;

Sīlādisaṅgahaṃ khemaṃ, ujuṃ maggaṃ visuddhiyā.

“မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်၌ အလွန်ရခဲသော ရှင်ရဟန်းအဖြစ်ကို ရကုန်ပြီး၍ သီလစသည်တို့ဖြင့် ရေတွက် (သိမ်းယူ)အပ်သော ဘေးကင်းသော ဖြောင့်မတ်သော နိဗ္ဗာန်၏ (ရောက်ကြောင်းအကျင့်)လမ်းကို။

Yathābhūtaṃ ajānantā, suddhikāmāpi ye idha;

Visuddhiṃ nādhigacchanti, vāyamantāpi yogino.

မှန်ကန်စွာ မသိကုန်သော ယောဂီတို့သည် ဤ(သာသနာတော်)၌ စင်ကြယ်သော နိဗ္ဗာန်ကို အလိုရှိကြ၍ အားထုတ်ပါကုန်သော်လည်း စင်ကြယ်သော နိဗ္ဗာန်ကို မရပဲ ရှိနေကုန်၏။

Tesaṃ pāmojjakaraṇaṃ, suvisuddhavinicchayaṃ;

Mahāvihāravāsīnaṃ, desanānayanissitaṃ.

ထိုသို့သော ယောဂီတို့အား နှစ်သိမ့် ဝမ်းမြောက်ခြင်းကို ဖြစ်စေနိုင်သော ကောင်းစွာစင်ကြယ်သည့် အဆုံးအဖြတ်တို့နှင့် ပြည့်စုံသော [ဇိ] မဟာဝိဟာရဝါသီ မထေရ်မြတ်တို့၏ ဟောနည်း (သင်ကြားနည်း)ကို မှီ၍ (ပြလတံ့)သော။

Visuddhimaggaṃ bhāsissaṃ, taṃ me sakkacca bhāsato;

Visuddhikāmā sabbepi, nisāmayatha sādhavo’’ti.

ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း အကျင့်လမ်း)ကို ဆိုပေအံ့၊ စင်ကြယ်သော နိဗ္ဗာန်ကို အလိုရှိကုန်သော အလုံးစုံသော သင်သူတော်ကောင်းတို့သည် ရိုသေစွာ ဆိုလတ္တံ့သော ငါ၏ ထို(ဝိသုဒ္ဓိမဂ်)ကို (ရိုသေစွာ) နာယူမှတ်သား ပါကုန်လော့” (နှာ-၁၀)ဟူ၍- ဖြစ်ပေသည်။

Tasmā esa visuddhimaggo visuddhisaṅkhātanibbānakāmānaṃ sādhujanānaṃ sīlasamādhipaññāsaṅkhātassa visuddhimaggassa yāthāvato jānanatthāya katoti padhānappayojanavasena veditabbo. Appadhānappayojanavasena pana catūsu āgamaṭṭhakathāsu ganthasallahukabhāvatthāyapi katoti veditabbo. Tathā hi vuttaṃ āgamaṭṭhakathāsu –

ထို့ကြောင့် ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းကို ဝိသုဒ္ဓိဟုခေါ်သော နိဗ္ဗာန်ကို အလိုရှိကုန်သော သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့၏ သီလ သမာဓိ ပညာဟု ဆိုအပ်သော (ဝိသုဒ္ဓိမဂ်) နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း အကျင့်လမ်းကို မှန်ကန်စွာ သိခြင်းအကျိုးငှါ ရည်ရွယ်၍ ပြုစီရင်ပေသည်ဟု ပြဓာန်းသော အကျိုး၏ အစွမ်းအားဖြင့် သိအပ်၏။ မပြဓာန်းသော အကျိုး၏ အစွမ်းအားဖြင့်မူကား လေးပါးသော နိကာယ် အဋ္ဌကထာတို့၌ ကျမ်းကျဉ်းခြင်းဟူသော ပေါ့ပါးခြင်း အကျိုးငှာလည်း ရည်ရွယ်၍ ပြုစီရင်သည်ဟု သိအပ်ပေ၏။ ထို့ကြောင့် နိကာယ်အဋ္ဌကထာတို့၌ အောက်ပါဂါထာကို မိန့်ဆိုတော်မူ၏။

‘‘Majjhe visuddhimaggo, esa catunnampi āgamānañhi;

Ṭhatvā pakāsayissati, tattha yathābhāsitamatthaṃ;

Icceva me kato’’ti.

“ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းသည် နိကာယ်လေးရပ်တို့၏ အလယ်၌တည်လျက် ထိုနိကာယ်လေးရပ်တို့၌ ဟောထားတိုင်းသော အနက်ကို ပြပေလတံ့”ဟု ရည်ရွယ်မျှော်လင့်၍သာလျှင် ထိုဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းကို ငါ ရေသားစီရင်ခဲ့ပြီ။”

Tannissayo

ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်း၏ မှီရာ

Kiṃ nissāya katoti etassapi pañhassa attho ācariyeneva pakāsito. Vuttañhi ettha ganthārambhe –

(စ) အဘယ်ကျမ်းကို အမှီပြု၍ စီရင်သနည်းဟူသော ဤမေခွန်းပြဿနာ၏ အနက်ကိုလည်း အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော် ကိုယ်တိုင်ပင်လျှင် ဖြေရှင်းထားပြီး ဖြစ်ပေသည်။ မှန်ပေ၏၊ ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်း ဂန္ထာရမ္ဘ- ကျမ်းဦးစကားအရာ၌

‘‘Mahāvihāravāsīnaṃ, desanānayanissita’’nti.

[ဇီ] “မဟာဝိဟာရဝါသီ မထေရ်မြတ်တို့၏ ဟောနည်း (သင်ကြားနည်း)ကို မှီ၍ (ပြလတံ့)သော ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကို ဆိုပေအံ့”ဟု- မိန့်ဆိုထားပေ၏။

Tathā nigamanepi –

ထို့အတူ နိဂုံး၌လည်း အောက်ပါဂါထာတို့ကို မိန့်ဆိုထားပေ၏။

‘‘Tesaṃ sīlādibhedānaṃ, atthānaṃ yo vinicchayo;

Pañcannampi nikāyānaṃ, vutto aṭṭhakathānaye.

“သီလစသည် အပြားရှိကုန်သော ထို(မူရင်းဂါထာ၌ ဟောထားသော) အနက်တို့၏ အဆုံးအဖြတ်ကို နိကာယ်ငါးရပ်တို့၏ အနက်ကို ဖွင့်ပြရာ အဋ္ဌကထာနည်း၌ မိန့်ဆိုထားလေသည်။

Samāharitvā taṃ sabbaṃ, yebhuyyena sanicchayo;

Sabbasaṅkaradosehi, mutto yasmā pakāsito’’ti.

ထို(မိန့်ဆိုထားသော အဆုံးအဖြတ်) အလုံးစုံကို ယေဘုယျအားဖြင့် စုရုံးဆောင်ယူ၍ ဝါဒချင်းရောယှက်မှုဟူသော အပြစ်ဒေါသတို့မှ ကင်းလွတ်သော အနက်ကို အဆုံးအဖြတ်နှင့်တကွ ပြထားအပ်ပေ၏။”

Iminā [Pg.39] pana vacanena ayamattho pākaṭo hoti – ‘‘visuddhimaggaṃ kurumāno ācariyo mahāvihāravāsīnaṃ desanānayasaṅkhātā pañcannampi nikāyānaṃ porāṇaṭṭhakathāyo nissāya tāsu vuttaṃ gahetabbaṃ sabbaṃ vinicchayaṃ samāharitvā akāsī’’ti. Tasmā yā yā ettha padavaṇṇanā vā vinicchayo vā sādhakavatthu vā dassīyati, taṃ sabbaṃ tassa tassa niddhāritapāḷipadassanikāyasaṃvaṇṇanābhūtāya porāṇasīhaḷaṭṭhakathāto ānetvā bhāsāparivattanavaseneva dassitanti veditabbaṃ. Ayampi hi visuddhimaggo na kevalaṃ attano ñāṇappabhāvena kato, visuṃ pakaraṇabhāvena ca, atha kho catunnampi āgamaṭṭhakathānaṃ avayavabhāveneva kato. Vuttañhi tāsaṃ nigamane –

အထက်ပါစကားဖြင့် “ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းကို ပြုတော်မူသော အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်သည် မဟာဝိဟာရဝါသီ မထေရ်မြတ်တို့၏ ဟောပြော သင်ကြားနည်းဟု ဆိုအပ်ကုန်သော နိကာယ်ငါးရပ်တို့၏ ရှေးအဋ္ဌကထာဟောင်းတို့ကို အမှီပြု၍ ထိုအဋ္ဌကထာဟောင်းတို့၌ မိန့်ဆိုထားသော ယူသင့်ယူထိုက်သော အဆုံးအဖြတ်အလုံးစုံကို စုပေါင်းဆောင်ယူ၍ ပြုစီရင်တော်မူလေသည်”ဟူသော ဤအနက်သည် ထင်ရှား၏။ ထို့ကြောင့် ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်၌ ပြထားတိုင်းသော ပုဒ်အဖွင့်ဖြစ်စေ, အဆုံးအဖြတ်ဖြစ်စေ, သာဓကဝတ္ထုဖြစ်စေ ထိုအလုံးစုံကို ထိုထို ထုတ်ဆောင်ခဲ့ရာ ပါဠိတော်ပုဒ်နှင့်ဆိုင်သော နိကာယ်လေးရပ်၏ အဖွင့်ဖြစ်ကုန်သော ရှေးသီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာဟောင်းတို့မှ ဆောင်ယူ၍ ဘာသာပြန်သည်၏ အစွမ်းအားဖြင့်သာလျှင် ပြထားသည်ဟု သိအပ်၏။ မှန်ပေ၏- ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကိုလည်း မိမိ၏ ဉာဏ်စွမ်းသက်သက်ဖြင့်သာလျှင် ပြုစီရင်ခဲ့သည် မဟုတ်ပေ၊ သီးခြားကျမ်းတစောင် အဖြစ်ဖြင့်လည်း ပြုစီရင်ခဲ့သည် မဟုတ်ပေ။ အမှန်အားဖြင့်သော်ကား နိကာယ်လေးရပ် အဋ္ဌကထာတို့၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ်ဖြင့်သာလျှင် ပြုစီရင်ခဲ့ပေသည်။ ထို့ကြောင့် နိကယ်လေးရပ် အဋ္ဌကထာတို့၏ နိဂုံး၌-

‘‘Ekūnasaṭṭhimatto, visuddhimaggopi bhāṇavārehi;

Atthappakāsanatthāya, āgamānaṃ kato yasmā.

[ဇု] “တကြိမ် တလှည့်ရွတ်စာ ဘာဏဝါရတို့ဖြင့် ငါးဆယ့်ကိုးကြိမ်ရွတ်စာမျှရှိသော ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းကိုလည်း နိကာယ်လေးရပ်တို့၏ အနက်ကို ပြခြင်းအကျိုးငှါ ရည်ရွယ်၍ ငါ ပြုစီရင်ခဲ့ပြီ။

Tasmā tena sahāyaṃ, aṭṭhakathā bhāṇavāragaṇanāya;

Suparimitaparicchinnaṃ, cattālīsasataṃ hotī’’tiādi.

ထို့ကြောင့် ထိုဝိသုဒ္ဓိမဂ်နှင့်တကွ ဤဒီဃနိကာယ် အဋ္ဌကထာသည် တကြိမ် တလှည့်ရွတ်စာ ဘာဏဝါရ အလှည့်အကြိမ်အားဖြင့် ကောင်းစွာချင့်ချိန် ရေတွက်ပိုင်းခြားလျှင် ဘာဏဝါရ တရာ့လေးဆယ်ရှိ၏”ဟု- ဤသို့ အစရှိသည်ကို မိန့်ဆိုထားပေ၏။

Yā pana visuddhimagge maggāmaggañāṇadassanavisuddhiniddese ‘‘ayaṃ tāva visuddhikathāyaṃ nayo. Ariyavaṃsakathāyaṃ panā’’tiādinā dve kathā vuttā, tāpi mahāvihāravāsīnaṃ desanānaye antogadhā imassa visuddhimaggassa nissayāyevāti veditabbāti.

ထို့ပြင် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းတွင် မဂ္ဂါမဂ္ဂဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိနိဒ္ဒေသ၌ “ဤသည်ကား ဝိသုဒ္ဓိကထာ၌ ပြဆိုထားသော နည်းတည်း။ အရိယဝံသကထာ၌ကား” ဤသို့ အစရှိသည်ဖြင့် နှစ်ပါးသော ကထာတို့ကို မိန့်ဆိုထား၏၊ ထိုကထာနှစ်ပါးတို့သည်လည်း မဟာဝိဟာရဝါသီ မထေရ်မြတ်တို့၏ ဟောပြောသင်ကြားနည်း၌ အတွင်းဝင်ကုန်သည်ဖြစ်၍ ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်း၏ မှီရာတို့သာလျှင် ဖြစ်ပေသည်ဟု သိအပ်၏။

Takkaraṇappakāro

ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းကို ပြုပုံအခြင်းအရာ

Kena pakārena katoti ettha anantarapañhe vuttappakāreneva kato. Tathā hi ācariyo saṃyuttanikāyato

(ဆ) အဘယ်သို့သော အပြားအားဖြင့် စီရင်သနည်းဟူသော ဤမေးခွန်း၌ အခြားမဲ့မေးခွန်းတွင် ဆိုခဲ့သော အပြားအားဖြင့်ပင်လျှင် ပြုစီရင်တော်မူပေသည်။ ချဲ့၍ပြရလျှင် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာတော်သည် သံယုတ္တနိကာယ်မှ-

‘‘Sīle patiṭṭhāya naro sapañño, cittaṃ paññañca bhāvayaṃ;

Ātāpī nipako bhikkhu, so imaṃ vijaṭaye jaṭa’’nti –

“ပညာရှိသောလူသည် သီလ၌တည်၍ ပူပန်စေမှု (လုံ့လ)ရှိလျက် ရင့်ကျက်သည် (ဆင်ခြင်ဉာဏ်ရှိသည်)ဖြစ်၍ စိတ်ကို၎င်း ပညာကို၎င်း ပွါးစေသော်၊ ထိုသို့သောရဟန်းသည် ဤအရှုပ်အထွေးကို ဖြေရှင်းနိုင်ပေ၏”ဟူသော..

Imaṃ gāthaṃ paṭhamaṃ dassetvā tattha padhānavasena vuttā sīlasamādhipaññāyo visuṃ visuṃ vitthārato vibhajitvā akāsi. Evaṃ kurumāno ca pañcahipi nikāyehi sīlasamādhipaññāpaṭisaṃyuttāni suttapadāni uddharitvā tesaṃ atthañca sīhaḷaṭṭhakathāhi bhāsāparivattanavasena dassetvā tāsu vuttāni sīhaḷikavatthūni ca vinicchaye ca pakāsesi. Visesato pana tasmiṃ [Pg.40] kāle pākaṭā sakasamayaviruddhā samayantarā ca bahūsu ṭhānesu dassetvā sahetukaṃ paṭikkhittā. Kathaṃ?

ဤဂါထာကို ရှေးဦးစွာ ထုတ်ပြပြီးလျှင် ထိုဂါထာ၌ ပဓာနအားဖြင့် ဟောထားသော သီလ သမာဓိ ပညာတို့ကို အသီးအသီး အကျယ်ဝေဘန်၍ ပြုစီရင်တော်မူလေသည်။ ဤသို့ ပြုစီရင်သောအခါ၌လည်း နိကာယ်ငါးရပ်တို့မှ သီလ [ဇူ] သမာဓိ ပညာနှင့် စပ်ဆိုင်ကုန်သော သုတ်ပုဒ်တို့ကို ထုတ်ဆောင်ပြီးလျှင် ထိုသုတ်ပုဒ်တို့၏ အနက်ကိုလည်း သီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာတို့မှ ဘာသာပြန်သည့်အစွမ်းဖြင့် ပြ၍ ထိုသီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာတို့၌ ဆိုထားသော သီဟိုဠ်ဝတ္ထုတို့ကို၎င်း အဆုံးအဖြတ်တို့ကို၎င်း ပြတော်မူ၏။ အထူးအားဖြင့်မူကား ထိုခေတ်ကာလက မဟာဝိဟာရဝါသီတို့၏ အယူနှင့် ဆန့်ကျင်ကုန်သော ထင်ရှားသော အယူဝါဒကွဲတို့ကိုလည်း များစွာသော အရာဌာနတို့၌ အကြောင်းနှင့်တကွ ဖော်ပြ၍ ပယ်ဖျက်တော်မူခဲ့၏။ အဘယ်သို့နည်းဟူမူ-

Tattha hi cariyāvaṇṇanāyaṃ ‘‘tatra purimā tāva tisso cariyā pubbāciṇṇanidānā dhātudosanidānā cāti ekacce vadanti. Pubbe kira iṭṭhappayogasubhakammabahulo rāgacarito hoti, saggā vā cavitvā idhūpapanno. Pubbe chedanavadhabandhanaverakammabahulo dosacarito hoti, nirayanāgayonīhi vā cavitvā idhūpapanno. Pubbe majjapānabahulo sutaparipucchāvihīno ca mohacarito hoti, tiracchānayoniyā vā cavitvā idhūpapannoti evaṃ pubbāciṇṇanidānāti vadanti. Dvinnaṃ pana dhātūnaṃ ussannattā puggalo mohacarito hoti pathavīdhātuyā ca āpodhātuyā ca. Itarāsaṃ dvinnaṃ ussannattā dosacarito. Sabbāsaṃ samattā pana rāgacaritoti. Dosesu ca semhādhiko rāgacarito hoti. Vātādhiko mohacarito. Semhādhiko vā mohacarito. Vātādhiko rāgacaritoti evaṃ dhātudosanidānāti vadantī’’ti ekaccevādaṃ dassetvā so ‘‘tattha yasmā pubbe iṭṭhappayogasubhakammabahulāpi saggā cavitvā idhūpapannāpi ca na sabbe rāgacaritāneva honti, na itare vā dosamohacaritā. Evaṃ dhātūnañca yathāvutteneva nayena ussadaniyamo nāma natthi. Dosaniyame ca rāgamohadvayameva vuttaṃ, tampi ca pubbāparaviruddhameva. Tasmā sabbametaṃ aparicchinnavacana’’nti paṭikkhitto. Taṃ paramatthamañjūsāya nāma visuddhimaggamahāṭīkāyaṃ ‘‘ekacceti upatissattheraṃ sandhāyāha, tena hi vimuttimagge tathā vutta’’ntiādinā vaṇṇitaṃ.

ထိုဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းတွင် (ပြန် နှာ-၃၂၄) စရိုက်အဖွင့်၌ “ထိုတွင် ရှေးစရိုက်သုံးပါးတို့သည် ရှေးဘဝက အလေ့အကျက်လျှင် အကြောင်းရှိသည်လည်း ဖြစ်ကုန်၏၊ ပထဝီစသောဓာတ် သလိပ်စသော အပြစ်ဒေါသလျှင် အကြောင်းရှိသည်လည်း ဖြစ်ကုန်၏”ဟု ဧကစ္စေ (အချို့)ဆရာတို့က ဆိုကုန်၏။ ဆိုလိုသည်မှာ ရှေးဘဝက ကောင်းသော လုံ့လပယောဂနှင့် ကောင်းသော အမှုကိစ္စများခဲ့သော သူသည်၎င်း၊ နတ်ပြည်မှစုတေ၍ ဤလူ့ပြည်လောက၌ ဖြစ်လာသောသူသည်၎င်း ရာဂစရိုက်ရှိ၏။ ရှေးဘဝက ဖြတ်ခြင်း သတ်ခြင်း နှောင်ဖွဲ့ခြင်းဟူသော ရန်အမှုများခဲ့သော သူသည်၎င်း၊ ငရဲဘုံ နဂါးဘုံတို့မှ စုတေ၍ ဤလူ့ပြည်လောက၌ ဖြစ်လာသောသူသည်၎င်း ဒေါသစရိုက်ရှိ၏။ ရှေးဘဝက သေရည်သောက်ခြင်း များခဲ့သောသူသည်၎င်း၊ အကြားအမြင်နှင့် မေးမြန်းခြင်းကင်းသော သူသည်၎င်း၊ တိရစ္ဆာန်ဘုံမှ စုတေ၍ ဤလူ့ပြည်၌ ဖြစ်လာသောသူသည်၎င်း မောဟစရိုက်ရှိ၏။ ဤသို့ ရှေးဘဝက အလေ့အကျက်လျှင် အကြောင်းရှိကုန်၏ဟု ဆိုကုန်၏။ ထိုမှတပါး ပထဝီဓာတ် အာပေါဓာတ်ဟူသော ဓာတ်နှစ်ပါးတို့ များခြင်းကြောင့် ပုဂ္ဂိုလ်သည် မောဟစရိုက်ရှိ၏၊ ကြွင်းသော ဓာတ်နှစ်ပါးတို့ များခြင်းကြောင့် ဒေါသစရိုက်ရှိ၏၊ အလုံးစုံသော ဓာတ်လေးပါးတို့ ညီမျှခြင်းကြောင့် ရာဂစရိုက်ရှိ၏ဟူ၍၎င်း၊ အပြစ်ဒေါသတို့တွင်လည်း သလိပ်ဒေါသ လွန်ကဲသောသူသည် ရာဂစရိုက်ရှိ၏၊ လေဒေါသလွန်ကဲသောသူသည် မောဟစရိုက်ရှိ၏။ တနည်းကား သလိပ်ဒေါသ လွန်ကဲသောသူသည် မောဟစရိုက်ရှိ၏။ လေဒေါသ လွန်ကဲသောသူသည် ရာဂစရိုက်ရှိ၏ ဟူ၍၎င်း ဤသို့ ဓာတ်နှင့် အပြစ်ဒေါသလျှင် အကြောင်းရှိကုန်၏ဟူ၍ ဆိုကုန်၏”ဟု ဧကစ္စဝါဒကို ထုတ်ပြပြီးလျှင် ထိုဝါဒကို “ထိုစကားရပ်၌ ရှေးဘဝက ကောင်းသော လုံ့လပယောဂနှင့် [ဇေ] ကောင်းသော အမှုကိစ္စများခဲ့သော သူတို့သည်၎င်း၊ နတ်ပြည်မှစုတေ၍ ဤလူ့ပြည်လောက၌ ဖြစ်လာသော သူတို့သည်၎င်း အလုံးစုံပင် ရာဂစရိုက်ရှိသည်ချည်း မဟုတ်ကုန်၊ ဤမှတပါးသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်မူလည်း ဒေါသစရိုက် မောဟစရိုက်ရှိသည်ချည်း မဟုတ်ကုန်။ ဤအတူပင် ပထဝီစသော ဓာတ်တို့၏လည်း ဆိုခဲ့ပြီးသောနည်းဖြင့်သာလျှင် များခြင်းဖြင့် ကိန်းသေသတ်မှတ်ခြင်းမည်သည် မရှိချေ။ သလိပ်စသော ဒေါသတို့ဖြင့် သတ်မှတ်ရာ၌လည်း ရာဂနှင့်မောဟ နှစ်ပါးကိုသာလျှင် ဆိုထား၏၊ ထိုအဆိုမှာလည်း ရှေ့နောက် ဆန့်ကျင်လျက်ရှိသည်သာတည်း။ ထို့ကြောင့် ဤအလုံးစုံသည် မပြတ်သားသော စကားသာလျှင် ဖြစ်သည်”ဟု ပယ်ဖျက်သွားလေ၏။ ထိုစကားကို ဝိသုဒ္ဓိမဂ် မဟာဋီကာ၌ “ဧကစ္စေ (အချို့)ဟူသော စကားကို ဥပတိဿထေရ်ကိုရည်၍ မိန့်ဆိုသည်၊ မှန်ပေ၏- ထိုဥပတိဿမထေရ်သည် ဝိမုတ္တိမဂ်ကျမ်း၌ ထိုအခြင်းအရာအားဖြင့် မိန့်ဆိုထားလေသည်”ဟု ဤသို့ အစရှိသည်ဖြင့် ဖွင့်ပြထားလေသည်။

Vimuttimaggapakaraṇaṃ

ဝိမုတ္တိမဂ်ကျမ်းအကြောင်း

Ko so vimuttimaggo nāma? Visuddhimaggo viya sīlasamādhipaññānaṃ visuṃ visuṃ vibhajitvā dīpako eko paṭipattigantho. Tattha hi –

ဝိမုတ္တိမဂ်မည်သော ထိုကျမ်းသည် အဘယ်သို့သော ကျမ်းပါနည်းဟူမူ၊ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကဲ့သို့ပင် သီလ သမာဓိ ပညာတို့ကို အသီးအသီး ဝေဘန်၍ပြသော ပဋိပတ္တိကျမ်းတခု ဖြစ်ပေသည်။ ထိုဝိမုတ္တိမဂ်ကျမ်း၌-

‘‘Sīlaṃ samādhi paññā ca, vimutti ca anuttarā;

Anubuddhā ime dhammā, gotamena yasassinā’’ti –

သီလံ သမာဓိ ပညာ စ၊ ဝိမုတ္တိ စ အနုတ္တရာ။ အနုဗုဒ္ဓါ ဣမေ ဓမ္မာ၊ ဂေါတမေန ယသဿိနာ။ “သီလ သမာဓိ ပညာ အမြတ်ဆုံးဝိမုတ္တိဟူသော ဤတရားတို့ကို များသော အခြံအရံရှိတော်မူသော ဂေါတမဘုရားသည် လျော်စွာ သိအပ်ကုန်ပြီ”ဟူသော-

Imaṃ [Pg.41] gāthaṃ paṭhamaṃ dassetvā tadatthavaṇṇanāvasena sīlasamādhipaññāvimuttiyo visuṃ visuṃ vibhajitvā dīpitā. So pana gantho idāni cinaraṭṭheyeva diṭṭho, cinabhāsāya ca parivattito (1048-bu-va) saṅghapālena nāma bhikkhunā. Kena pana so kuto ca tattha ānītoti na pākaṭametaṃ. Tassa pana saṅghapālassa ācariyo guṇabhadro nāma mahāyāniko bhikkhu majjhimaindiyadesiko, so indiyaraṭṭhato cinaraṭṭhaṃ gacchanto paṭhamaṃ sīhaḷadīpaṃ gantvā tato (978-bu-va) cinaraṭṭhaṃ gato. Tadā so tena ānīto bhaveyya.

ဤဂါထာကို ရှေးဦးစွာ ထုတ်ပြပြီးလျှင် ထိုဂါထာ၏အနက်ကို ဖွင့်သည်၏အစွမ်းအားဖြင့် သီလ သမာဓိ ပညာ ဝိမုတ္တိတို့ကို အသီးအသီး ဝေဘန်၍ ပြထားလေသည်။ ထိုဝိမုတ္တိမဂ်ကျမ်းကို ယခုအခါမှာမူ တရုပ်ပြည် (ဂျပန်ပြည်တို့)၌သာလျှင် တွေ့ရ၏။ သာသနာတော် ၁၀၄၈-ခုနှစ်တွင် သံဃပါလမည်သော ရဟန်းက တရုပ်ဘာသာဖြင့်လည်း ပြန်ဆိုထား၏။ ထိုကျမ်းကို တရုပ်ပြည်သို့ [ဇဲ] အဘယ်သူက အဘယ်နိုင်ငံမှ ဆောင်ယူသွားလေသနည်းဟူမူ၊ ဤအကြောင်းအရာသည် မထင်ရှားပေ။ သို့သော် ထိုဘာသာပြန်သော သံဃပါလ၏ ဆရာဖြစ်သော ဂုဏဘဒြမည်သော မဟာယာနရဟန်းသည် မဇ္စျိမတိုက် အိန္ဒိယနိုင်ငံသား ဖြစ်၏၊ ၎င်းသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံမှ တရုပ်ပြည်သို့သွားသောအခါ ရှေးဦးစွာ သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့သွားပြီးလျှင် သီဟိုဠ်မှ သာသနာတော် ၉၇၈-ခုနှစ်၌ တရုပ်ပြည်သို့သွားလေသည်။ ထိုအခါက ထိုဂုဏဘဒြပင် ဆောင်ယူသွားသည် ဖြစ်တန်ရာ၏။

Tasmiñhi vimuttimagge pubbāciṇṇanidānadassanaṃ dhātunidānadassanañca yatheva visuddhimagge ekaccevādo, tathevāgataṃ. Dosanidānadassane pana ‘‘semhādhiko rāgacarito, pittādhiko dosacarito, vātādhiko mohacarito. Semhādhiko vā mohacarito, vātādhiko rāgacarito’’ti tiṇṇampi rāgadosamohānaṃ dosaniyamo vutto. Ācariyabuddhaghosena diṭṭhavimuttimaggapotthake pana ‘‘pittādhiko dosacarito’’ti pāṭho ūno bhaveyya.

မဟာဋီကာ၌ မိန့်ဆိုထားသည့်အတိုင်းပင် မှန်ပေ၏၊ ဝိမုတ္တိမဂ်ကျမ်း၌ ရှေးဘဝက အလေ့အကျက်လျှင် အကြောင်းရှိသည်ကို ပြခြင်းသည်၎င်း, ပထဝီစသော ဓာတ်လျှင် အကြောင်းရှိသည်ကို ပြခြင်းသည်၎င်း ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၌ ပြထားသော ဧကစ္စေဝါဒအတိုင်းပင် ဖြစ်ပေ၏။ သလိပ်စသော ဒေါသလျှင် အကြောင်းရှိသည်ကို ပြရာ၌မူကား “သလိပ်ဒေါသ လွန်ကဲသောသူသည် ရာဂစရိုက်ရှိ၏၊ သည်းခြေဒေါသ လွန်ကဲသောသူသည် ဒေါသစရိုက်ရှိ၏၊ လေဒေါသ လွန်ကဲသောသူသည် မောဟစရိုက်ရှိ၏။ တနည်းကား သလိပ်ဒေါသ လွန်ကဲသောသူသည် မောဟစရိုက်ရှိ၏၊ လေဒေါသ လွန်ကဲသောသူသည် ရာဂစရိုက်ရှိ၏”ဟူ၍ ရာဂ ဒေါသ မောဟ သုံးပါးတို့ကိုလည်း အပြစ်ဒေါသဖြင့် သတ်မှတ်ခြင်းကို ပြဆိုထားပေ၏။ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော် ကြည့်ရှုရသော ဝိမုတ္တိမဂ်ကျမ်း ပေစာ၌မူကား “သည်းခြေဒေါသ လွန်ကဲသောသူသည် ဒေါသစရိုက်ရှိ၏”ဟူသောပါဌ် ယုတ်လျော့နေသည် ဖြစ်ရာ၏။

Aññānipi bahūni visuddhimagge paṭikkhittāni tattha vimuttimagge gahetabbabhāvena dissanti. Kathaṃ?

ထိုမှတပါး ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၌ ပယ်ထားသော အနက်များစွာတို့ကိုလည်း ထိုဝိမုတ္တိမဂ်၌ ယူအပ်ယူထိုက်သော အနက်၏အဖြစ်ဖြင့် တွေ့ရ၏၊ အဘယ်သို့နည်းဟူမူ-

Sīlaniddese (1, 8-piṭṭhe) ‘‘aññe pana siraṭṭho sīlattho, sītalattho sīlatthoti evamādināpi nayenettha atthaṃ vaṇṇayantī’’ti paṭikkhitto atthopi tattha gahetabbabhāvena dissati.

သီလနိဒ္ဒေသပါဠိ စာမျက်နှာ-၈၊ မြန်မာပြန် စာမျက်နှာ-၂၇-၌ “အခြားတပါးသော ဆရာတို့သည်ကား (သိရ) ဦးခေါင်းဟူသောအနက်သည် သီလ၏အနက်၊ (သီတလ) အေးမြခြင်းအနက်သည် သီလ၏အနက်”ဟူ၍ ဤသို့အစရှိသော နည်းဖြင့်လည်း သီလ၏အနက်ကို ဤအရာ၌ ဖွင့်ပြကုန်သေး၏-ဟု ပယ်ထားသောအနက်ကိုလည်း ထိုဝိမုတ္တိမဂ်ကျမ်း၌ ယူအပ်သော အနက်အဖြစ်ဖြင့် တွေ့ရ၏။

Tathā dhutaṅganiddese (1, 78-piṭṭhe) ‘‘yesampi kusalattikavinimuttaṃ dhutaṅgaṃ, tesaṃ atthato dhutaṅgameva natthi, asantaṃ kassa dhunanato dhutaṅgaṃ nāma bhavissati, dhutaguṇe samādāya vattatīti vacanavirodhopi ca nesaṃ āpajjati, tasmā taṃ na gahetabba’’nti paṭikkhittaṃ paññattidhutaṅgampi tattha dissati. Mahāṭīkāyaṃ (1-104) pana ‘‘yesanti abhayagirivāsike sandhāyāha, te hi dhutaṅgaṃ nāma paññattīti vadantī’’ti vaṇṇitaṃ.

[ဇော] ထို့ပြင် ဓုတင်္ဂနိဒ္ဒေသ နှာ-၇၈၊ မြန်မာပြန် နှာ-၂၆၀-၌ “အကြင်ဆရာတို့၏ (ဝါဒ၌)လည်း ဓုတင်သည် ကုသလတိက်မှ လွတ်၏၊ ထိုဆရာတို့၏(ဝါဒ၌) ပရမတ္ထအားဖြင့် ဓုတင်သည်ပင်လျှင် မရှိတော့ပေ၊ ပရမတ္ထအားဖြင့် ထင်ရှားမရှိသော ပညတ်သည် အဘယ်သို့သော ကိလေသာကို ခါထုတ်တတ် ဖျက်ဆီးတတ်သောကြောင့် ဓုတင်မည်သည် ဖြစ်ပါအံ့နည်း၊ ထိုဆရာတို့၏(ဝါဒ၌) ‘ကိလေသာကို ခါထုတ်တတ်သော ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့ကို ဆောက်တည်၍ ကျင့်၏’ဟူသော ပါဠိတော်စကားနှင့် ဆန့်ကျင်ခြင်း အပြစ်သည်လည်း ရောက်သေး၏။ ထို့ကြောင့် ထို(ဆရာတို့၏)စကားကို မယူအပ်ပေ”ဟူ၍ ပယ်ထားသော ပညတ်ဓုတင်ကိုလည်း ဝိမုတ္တိမဂ်၌ တွေ့ရ၏။ မဟာဋီကာ၌မူကား “အကြင်သူတို့၏- ဟူသောစကားကို အဘယဂိရိဝါသီတို့ကို ရည်၍ မိန့်ဆိုသည်။ မှန်ပေ၏။ ထိုအဘယဂိရိဝါသီတို့က ဓုတင်မည်သည်မှာ ပညတ်တည်းဟူ၍ ဆိုကုန်၏”ဟု ဖွင့်ဆိုထား၏။

Tathā pathavīkasiṇaniddese (1, 144) ‘‘paṭipadāvisuddhi nāma sasambhāriko upacāro, upekkhānubrūhanā nāma appanā, sampahaṃsanā nāma [Pg.42] paccavekkhaṇāti evameke vaṇṇayantī’’tiādinā paṭikkhittaekevādopi tattha dissati. Mahāṭīkāyaṃ (1, 172) pana ‘‘eketi abhayagirivāsino’’ti vaṇṇitaṃ.

ထို့ပြင် ပထဝီကသိဏနိဒ္ဒေသ နှာ-၁၄၄၊ မြန်မာပြန် နှာ-၄၅၀-၌ “ဈာန်ရကြောင်းအကျင့်၏ စင်ကြယ်ခြင်းမည်သည်မှာ အကြောင်းအဆောက်အဦနှင့် တကွသော ဥပစာပေတည်း။ ဥပေက္ခာ၏ ပွါးခြင်းမည်သည်မှာ အပ္ပနာပေတည်း။ ရွှင်လန်းကြည်လင်ခြင်းမည်သည်မှာ (ဈာန်ကို)ဆင်ခြင်သော ပစ္စဝေက္ခဏာပေတည်း”ဟူ၍ ဤသို့ အစရှိသည်ဖြင့် ပယ်ထားသော ဧကေဝါဒကိုလည်း ထိုဝိမုတ္တိမဂ်ကျမ်း၌ တွေ့ရ၏။ မဟာဋီကာ၌မူကား “ဧကေဟူသည်ကား အဘယဂိရိဝါသီတို့တည်း”ဟု ဖွင့်ပြထားလေသည်။

Tathā khandhaniddese (2, 80-piṭṭhe) ‘‘balarūpaṃ sambhavarūpaṃ jātirūpaṃ rogarūpaṃ ekaccānaṃ matena middharūpa’’nti evaṃ aññānipi rūpāni āharitvā porāṇaṭṭhakathāyaṃ tesaṃ paṭikkhittabhāvo pakāsito. Mahāṭīkāyaṃ ‘‘ekaccānanti abhayagirivāsīna’’nti vaṇṇitaṃ. Tesu jātirūpaṃ middharūpañca vimuttimagge dassitaṃ. Na kevalaṃ dassanamattameva, atha kho middharūpassa atthibhāvopi ‘‘middhaṃ nāma tividhaṃ āhārajaṃ utujaṃ cittajañcāti. Tesu cittajameva nīvaraṇaṃ hoti, sesā pana dve arahatopi bhaveyyu’’ntiādinā sādhito.

ထို့ပြင် ခန္ဓနိဒ္ဒေသ နှာ-၈၀-၌ “ဗလရုပ် သမ္ဘဝရုပ် ဇာတိရုပ် ရောဂါရုပ် အချို့ဆရာတို့၏ အလိုအားဖြင့် မိဒ္ဓရုပ်”ဟူ၍ (၂၈-ပါးသောရုပ်တို့မှ) တပါးသော ရုပ်တို့ကို ဆောင်ပြပြီးလျှင် မဟာအဋ္ဌကထာ၌ ယင်းရုပ်တို့ကို ပယ်ထားကြောင်း ပြထား၏။ ထိုအရာတွင် မဟာဋီကာ၌ “ဧကစ္စာနံ- အချို့ဆရာတို့၏ဟူသည်မှာ အဘယဂိရိဝါသီတို့၏”ဟု (ဆိုလိုကြောင်း) ဖွင့်သွားလေသည်။ ထိုပယ်ထားသော ရုပ်တို့တွင် ဇာတိရုပ်နှင့် မိဒ္ဓရုပ်ကို ဝိမုတ္တိမဂ်ကျမ်း၌ ပြထား၏။ ရိုးရိုးပြထားရုံမျှသာ မဟုတ်သေး၊ စင်စစ်သော်ကား မိဒ္ဓရုပ် ရှိကြောင်းကို အောက်ပါအတိုင်း ထောက်ခံ၍လည်း ခိုင်မြဲစေသေး၏။ [ဇော်] ထောက်ခံပုံကား- “မိဒ္ဓ- ထိုင်းမှိုင်းခြင်းမည်သည်မှာ အာဟာရဇ- အစာကြောင့်ဖြစ်သော ထိုင်းမှိုင်းခြင်း၊ ဥတုဇ- ဥတုကြောင့်ဖြစ်သော ထိုင်းမှိုင်းခြင်း၊ စိတ္တဇ- စိတ်ကြောင့်ဖြစ်သော ထိုင်းမှိုင်းခြင်းဟူ၍ သုံးပါးအပြားရှိ၏၊ ၎င်းတို့တွင် စိတ္တဇမိဒ္ဓသည်သာလျှင် နီဝရဏဖြစ်သည်၊ ကြွင်းသော အာဟာရဇနှင့် ဥတုဇ မိဒ္ဓ၂-ပါးတို့သည်ကား ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်မှာသော်လည်း ဖြစ်နိုင်ကုန်၏”ဟု ဤသို့ စသည်ဖြင့် ထောက်ခံ၍ ခိုင်မြဲစေ၏။

Ettāvatā ca vimuttimagge visuddhimaggena asamānatthānaṃ vuttabhāvo ca abhayagirivāsīhi tassa ganthassa paṭiggahitabhāvo ca sakkā ñātuṃ. Aññānipi pana īdisāni asamānavacanāni bahūni tattha saṃvijjantiyeva, tāni pana sabbāni na sakkā idha dassetuṃ.

ဤမျှဖြင့်လည်း ဝိမုတ္တိမဂ်၌ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နှင့် ကွဲလွဲသော အနက်တို့ကို ဆိုထားကြောင်း, ထိုကျမ်းကိုလည်း အဘယဂိရိဝါသီတို့က လက်ခံထားကြောင်းများကို သိနိုင်လောက်ပြီ။ ထိုမှတပါး အလားတူပင် ကွဲလွဲသော အဆိုတို့သည်လည်း ထိုကျမ်း၌ များစွာပင် ရှိကုန်သေး၏၊ ၎င်းတို့ကိုကား ဤ၌ အလုံးစုံ ဖော်ပြရန် မစွမ်းနိုင်ပေ။

Yebhuyyena panassa karaṇappakāro visuddhimaggassa viya hoti. Yā yā hi pāḷi abhidhammavibhaṅgato vā paṭisambhidāmaggato vā aññasuttantehi vā ānetvā sādhakabhāvena visuddhimagge dassiyati, tatthapi sā sā pāḷi yebhuyyena dissateva. Tāsu kañcimattaṃ uddharitvā anuminanatthāya dassayissāma.

သို့သော်လည်း အများအားဖြင့်မူကား ဝိမုတ္တိမဂ်-ကျမ်းကို ရေးသားစီရင်ပုံ အခြင်းအရာသည် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကို ရေးသားစီရင်ပုံနှင့် တူပေ၏။ ချဲ့၍ပြရလျှင် အဘိဓမ္မာဝိဘင်း ပါဠိတော်မှဖြစ်စေ၊ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် ပါဠိတော်မှဖြစ်စေ၊ တပါးသော သုတ္တန်ပါဠိတို့မှဖြစ်စေ ဆောင်ယူ၍ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၌ သာဓကအဖြစ်ဖြင့် ပြထားသော ထိုထိုပါဠိကို အများအားဖြင့် ဝိမုတ္တိမဂ်၌လည်း တွေ့ရပေသည်။ ၎င်းတို့တွင် အချို့ အနည်းငယ်မျှသော ပါဠိကို ထုတ်ဆောင်၍ မှန်းဆ၍သိနိုင်ရန် ပြကုန်ဦးအံ့။

Yā visuddhimagge (1, 47-piṭṭhe) ‘‘pañca sīlāni pāṇātipātassa pahānaṃ sīla’’ntiādikā paṭisambhidāmaggapāḷi dassitā, sā vimuttimaggepi dissateva.

ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (၁-၄၇-နှာ)၌ “ပဉ္စ သီလာနိ ပါဏာတိပါတဿ ပဟာနံ သီလ” ဤသို့အစရှိသော ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ပါဠိကို ပြထား၏။ ၎င်းကို ဝိမုတ္တိမဂ်၌လည်း တွေ့ရပေ၏။

Yañca visuddhimagge (1, 137-piṭṭhe) ‘‘samādhi kāmacchandassa paṭipakkho…pe… vicāro vicikicchāyā’’ti vacanaṃ peṭake vuttanti dassitaṃ, tañca tatthapi tatheva dassetvā ‘‘tipeṭake vutta’’nti niddiṭṭhaṃ. Tipeṭaketi nāmañca peṭakopadesameva sandhāya vuttaṃ bhaveyya. Tattha hi vivicceva kāmehīti pāṭhasaṃvaṇṇanāyaṃ ‘‘alobhassa pāripūriyā kāmehi viveko sampajjati, adosassa. Amohassa pāripūriyā akusalehi dhammehi viveko [Pg.43] sampajjatī’’ti pāṭhassa tipeṭake vuttabhāvo dassito. So ca pāṭho peṭakopadese (262-piṭṭhe) ‘‘tattha alobhassa pāripūriyā vivitto hoti kāmehī’’tiādinā dissati.

ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (၁-၁၃၇-နှာ)၌ “သမာဓိ ကာမစ္ဆန္ဒဿ ပဋိပက္ခော ။ပ။ ဝိစာရော ဝိစိကိစ္ဆာယ”ဟူသော စကားကို ပေဋကကျမ်း၌ ဆိုထားသည်-ဟု ပြထား၏။ ၎င်းကို ဝိမုတ္တိမဂ်၌လည်း ထို့အတူပင်ပြ၍ “တိပေဋကကျမ်း၌ ဆိုထားသည်”ဟု ညွှန်းထား၏။ ထိုသို့ညွှန်းရာ၌ တိပေဋကဟူသော အမည်သည် ပေဋကောပဒေသ [ဇံ] ကိုသာလျှင်ရည်၍ ဆိုထားသည် ဖြစ်တန်ရာ၏၊ အကြောင်းမူကား- ထိုဝိမုတ္တိမဂ်ကျမ်းတွင် “ဝိဝိစ္စေဝ ကာမေဟိ”ဟူသော ပါဌ်အဖွင့်၌ “အလောဘဿ ပါရိပူရိယာ ကာမေဟိ ဝိဝေကော သမ္ပဇ္ဇတိ၊ အဒေါသဿ။ အမောဟဿ ပါရိပူရိယာ အကုသလေဟိ ဓမ္မေဟိ ဝိဝေကော သမ္ပဇ္ဇတိ-ဟူသော ပါဌ်ကို တိပေဋကကျမ်း၌ ဆိုထားကြောင်းပြထား၏။ ထိုပါဌ်ကိုလည်း ပေဋကောပဒေသ (၂၆၂-နှာ)၌ “တတ္ထ အလောဘဿ ပါရိပူရိယာ ဝိဝိတ္တော ဟောတိ ကာမေဟိ” ဤသို့ စသည်ဖြင့် တွေ့ရပေ၏။

Yathā ca visuddhimagge (1, 258-piṭṭhe) ‘‘ayampi kho bhikkhave ānāpānassatisamādhi bhāvito’’tiādikā pāḷi mahāvaggasaṃyuttakato ānetvā dassitā, tatheva tatthapi.

ဝိသုဒ္ဓိမဂ်(၁-၂၅၈-နှာ)၌ “အယမ္ပိ ခေါ ဘိက္ခဝေ အာနာပါနဿတိသမာဓိဘာဝိတော” ဤသို့ အစရှိသောပါဠိကို မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်မှ ဆောင်ယူ၍ ပြထားသကဲ့သို့ပင် ထိုဝိမုတ္တိမဂ်၌လည်း ပြထားပေ၏။

Yathā ca visuddhimagge (1, 272-piṭṭhe) ‘‘assāsādimajjhapariyosānaṃ satiyā anugacchato’’tiādi pāḷi ca (1, 273-piṭṭhe) kakacūpamapāḷi ca paṭisambhidāmaggato ānetvā dassitā, tatheva tatthapi.

ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (၁-၂၇၂-နှာ)၌ “အဿာသာဒိမဇ္စျပရိယောသာနံ သတိယာ အနုဂစ္ဆတော” ဤသို့ အစရှိသော ပါဠိကို၎င်း၊ (၁-၂၇၃-နှာ)၌ ကကစူပမာ ပါဠိကို၎င်း ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်မှ ဆောင်ယူ၍ ပြထားသကဲ့သို့ပင် ထိုဝိမုတ္တိမဂ်၌လည်း ပြထားပေ၏။

Yathā ca visuddhimagge (2, 69-piṭṭhe) ‘‘katamā cintāmayā paññā’’tiādikā ca pāḷi ‘‘tattha katamaṃ āyakosalla’’ntiādikā ca pāḷi (2, 71-piṭṭhe) ‘‘dukkhe ñāṇaṃ atthapaṭisambhidā’’tiādikā ca pāḷi abhidhammavibhaṅgato ānetvā dassitā, tatheva tatthapi. Sabbāpi ca tattha vuttā ekavidhaduvidhādipaññāpabhedakathā visuddhimagge vuttakathāya yebhuyyena samānāyeva.

ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (၂-၆၉-နှာ)၌ “ကတမာ စိန္တာမယာ ပညာ” ဤသို့ အစရှိသော ပါဠိကို၎င်း၊ “တတ္ထ ကတမံ အာယကောသလ္လံ” ဤသို့ အစရှိသောပါဠိကို၎င်း၊ (၂-၇၁-နှာ)၌ “ဒုက္ခေ ဉာဏံ အတ္ထပဋိသမ္ဘိဒါ” ဤသို့ အစရှိသော ပါဠိကို၎င်း အဘိဓမ္မာဝိဘင်းပါဠိတော်မှ ဆောင်ယူ၍ ပြထားသကဲ့သို့ပင် ထိုဝိမုတ္တိမဂ်၌လည်း ပြထားပေ၏။ ထိုဝိမုတ္တိမဂ်၌ ဆိုထားသော ဧကဝိဓ ဒုဝိဓ အစရှိသော ပညာအပြား အဆိုစကားသည်လည်း ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၌ဆိုသော စကားနှင့် ယေဘုယျအားဖြင့် တူပေ၏။

‘‘Yena cakkhupasādena, rūpāni manupassati;

Parittaṃ sukhumaṃ etaṃ, ūkāsirasamūpama’’nti –

“ယေန စက္ခုပသာဒေန၊ ရူပါနိ မနု ပဿတိ။ ပရိတ္တံ သုခုမံ ဧတံ၊ ဦကာသိရသမူပမံ။ “အကြင် စက္ခုပသာဒဖြင့် လူသည် အဆင်းတို့ကို မြင်၏၊ ထိုစက္ခုပသာဒရုပ်သည် သေးငယ် သိမ်မွေ့လှ၏၊ သန်းဦးခေါင်းနှင့် အညီအမျှ တူပေ၏”ဟူသော-

Ayampi gāthā vimuttimaggepi āyasmatā sāriputtattherena bhāsitabhāveneva dassitā. Ūkāsirasamūpamanti padaṃ pana ūkāsamūpamanti tattha dissati, tañca paramparalekhakānaṃ pamādalekhamattameva siyā.

[ဇား] ဤဂါထာကို ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (၂-၇၆-နှာ)၌ ပြထားသကဲ့သို့ပင် ဝိမုတ္တိမဂ်၌လည်း အရှင်သာရိပုတြာဟောသော ဂါထာအဖြစ်ဖြင့်ပင်လျှင် ပြထား၏။ အထူးမှာ ဦကာသိရသမူပမံ ဟူရာ၌ ထိုကျမ်းတွင် ဦကာသမူပမံဟု တွေ့ရ၏။ ၎င်းမှာလည်း အဆင့်ဆင့် ရေးကူးသူတို့၏ မေ့လျော့၍ရေးမိသော ပမာဒလေခမျှသာ ဖြစ်ရာ၏။ အထက်ပါဂါထာမှာ ယခုအခါ၌ သံဂါယနာတင်ထားသော ပါဠိတော်တို့တွင် မည်သည့်ပါဠိတော် စာအုပ်မှာမျှ မတွေ့ရတော့ပေ။ သို့ဖြစ်ပါလျက် ထိုဝိမုတ္တိမဂ်ကျမ်းနှင့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌသာလိနီတို့၌ အရှင်သာရိပုတြာဟောသော ဂါထာအဖြစ်ဖြင့် တူညီစွာ ပြဆိုထားချက်ကို အထူး သတိပြုသင့်ပေ၏။

Catūsu saccesu visuddhimagge viya vacanatthato lakkhaṇato anūnādhikato kamato antogadhānaṃ pabhedato upamāto ca vinicchayo dassito, so ca yebhuyyena visuddhimaggena samānoyeva.

သစ္စာလေးပါးကို ပြရာတွင် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၌ကဲ့သို့ပင် ဝစနတ္ထအားဖြင့်၎င်း လက္ခဏာအားဖြင့်၎င်း မယုတ်မလွန်အားဖြင့်၎င်း အစဉ်အားဖြင့်၎င်း အတွင်းဝင်သော တရားတို့၏ အပြားအားဖြင့်၎င်း ဥပမာအားဖြင့်၎င်း အဆုံးအဖြတ်ကို ထိုကျမ်း၌လည်း ပြထား၏၊ ထိုပြချက်သည်လည်း ယေဘုယျအားဖြင့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နှင့် တူညီပေ၏။

Yathā ca visuddhimagge (2, 242-245) sammasanañāṇakathāyaṃ pañcannaṃ khandhānaṃ atītādiekādasavidhena ca aniccādilakkhaṇattayena ca visuṃ visuṃ sammasananayo dassito, tatheva tatthapi. Cakkhādijarāmaraṇapariyosānesu pana dhammesu dhammavicārapariyosānānaṃ saṭṭhiyā eva dhammānaṃ aniccādilakkhaṇattayena sammasananayo tattha dassito.

ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (၂-၂၄၂-၂၄၅-နှာ)နှင့် မြန်မာပြန် စတုတ္ထတွဲ (၂၈၂-၂၉၀)တို့၌ သမ္မသနဉာဏ် ပြဆိုချက်တွင် ငါးပါးသော ခန္ဓာတို့ကို အတိတ်စသော ၁၁-ပါးသော အပြားဖြင့်၎င်း၊ အနိစ္စစသော လက္ခဏာသုံးပါးဖြင့်၎င်း အသီးအသီး သုံးသပ်နည်းကို ပြထားသကဲ့သို့ပင် ထိုဝိမုတ္တိမဂ်၌လည်း ပြထားပေ၏။ အထူးမှာ စက္ခုအစ ဇရာ မရဏ အဆုံးရှိသော တရားတို့တွင် စက္ခုစသော ဒွါရ ၆-ပါး၊ အာရုံ ၆-ပါး၊ ဝိညာဏ် ၆-ပါး၊ ဖဿ ၆-ပါး၊ ဝေဒနာ ၆-ပါး၊ သညာ ၆-ပါး၊ စေတနာ ၆-ပါး၊ တဏှာ ၆-ပါး၊ ဝိတက် ၆-ပါး၊ ဝိစာရ ၆-ပါးဟူသော ဤ၆၀-သော တရားတို့ကိုသာလျှင် အနိစ္စစသော လက္ခဏာသုံးပါးဖြင့် သုံးသပ်နည်းကို ထိုကျမ်း၌ ပြထားလေသည်။ ဤကား အထူး။

Visuddhimagge [Pg.44] pana diṭṭhivisuddhiniddese (2, 230-232-piṭṭhesu) vuttā ‘‘yamakaṃ nāmarūpañca…pe… ubho bhijjanti paccayā’’ti gāthā ca, ‘‘na cakkhuto jāyare’’tiādikā cha gāthāyo ca, ‘‘na sakena balena jāyare’’tiādikā cha gāthāyo ca vimuttimagge bhaṅgānupassanāñāṇakathāyaṃ dassitā. Tāsu appamattakoyeva pāṭhabhedo dissati.

ဝိသုဒ္ဓိမဂ် ဒိဋ္ဌိဝိသုဒ္ဓိနိဒ္ဒေသ (၂-၂၃၀-၂၃၂-နှာ)နှင့် မြန်မာပြန် စတုတ္ထတွဲ (၂၄၆-၈-၂၅၀)တို့၌ ဆိုထားသော- “ယမကံ နာမရူပဉ္စ ။ပ။ ဥဘော ဘိဇ္ဇန္တိ ပစ္စယာ။” “နာမ်နှင့်ရုပ်သည် စုံတွဲတည်း ။ပ။ နှစ်ပါးလုံးပင် ပျက်ကုန်၏”ဟူသော ဂါထာကို၎င်း၊ [ဈ] “န စက္ခုတော ဇာယရေ- မြင်တွေ့မှု-ဖဿလျှင် ငါးခုမြောက်ရှိသော မြင်သိမှုဆိုင်ရာ နာမ်တရားတို့သည် မျက်စိမှ ဖြစ်ပေါ်လာသည် မဟုတ်ကုန်”- ဤသို့ အစရှိသော ၆-ဂါထာတို့ကို၎င်း၊ “န သကေန ဗလေန ဇာယရေ- အညီအညွတ် ပေါင်းစု၍ပြုအပ်သော သင်္ခတတရားတို့သည် မိမိ၏ အားအစွမ်းဖြင့် မဖြစ်ပေါ်နိုင်ကုန်”- ဤသို့ အစရှိသော ၅-ဂါထာတို့ကို၎င်း၊ ဝိမုတ္တိမဂ်ကျမ်းတွင် ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ပြဆိုချက်၌ ပြထားလေသည်။ ထိုဂါထာတို့၌ ပါဌ်ကွဲချက်ကို အနည်းငယ်မျှသာ တွေ့ရ၏။

Visuddhimagge (2, 261-2-piṭṭhesu) arūpasattakesu ariyavaṃsakathānayena vutto kalāpato ca yamakato ca sammasananayo vimuttimagge ettheva bhaṅgānupassanāñāṇakathāyaṃ dassito.

ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (၂-၂၆၁-၂-နှာ)နှင့် မြန်မာပြန် စတုတ္ထတွဲ (၃၂၉)တို့တွင် အရူပသတ္တက- နာမ်ကို ရှုပုံ ခုနစ်မျိုးတို့၌ အရိယဝံသကထာနည်းအရဖြင့် ဆိုထားသော ကလာပအားဖြင့် ရှုနည်းနှင့် ယမကအားဖြင့် ရှုနည်းကို ဝိမုတ္တိမဂ်ကျမ်းတွင် ဘင်္ဂါနုပဿနာဉာဏ်ပြဆိုချက်၌သာလျှင် ပြထားလေသည်။ ဤပြဆိုချက်လည်း လက်တွေ့ ယောဂီတို့အတွက် စိတ်ဝင်စားဖွယ် ကောင်း၏။

Vimuttimagge buddhānussatikathāyaṃ lokavidūti padassa atthavaṇṇanāyaṃ sattalokasaṅkhāralokavasena dveyeva lokā dassitā, na pana okāsaloko yathā visuddhimagge (1, 199-200-piṭṭhesu).

ဝိမုတ္တိမဂ်ကျမ်းတွင် ဗုဒ္ဓါနုဿတိကထာ၌ လောကဝိဒူပုဒ်၏ အဖွင့်တွင် သတ္တလောကနှင့် သင်္ခါရလောကဟူသော လောကနှစ်ပါးတို့ကိုသာလျှင် ပြထား၏။ မဟာပထဝီ မြေကြီး စကြဝဠာ မြင့်မိုရ်တောင်စသော ဩကာသလောကအကြောင်းကို ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၌ကဲ့သို့ ပြမထားချေ။ ဤအချက်လည်း စိတ်ဝင်စားဖွယ်ကောင်း၏။

Ettāvatā ca vimuttimaggo nāma gantho kīdisoti sakkā anuminituṃ. So pana yathā na mahāvihāravāsīnaṃ gantho hoti, evaṃ mahāyānikānampi na hotiyeva theravādapiṭakameva nissāya katabhāvato. Yasmā pana tattha na kiñcipi sīhaḷadīpikaṃ nāmaṃ vā theravādo vā dissati, tasmā so sīhaḷadīpe kataganthopi na hoti. Indiyaraṭṭhikaṃ pana nāmañca vohāro ca tattha bahūsu ṭhānesu dissati, tasmā indiyaraṭṭhe kataganthova bhaveyya. Yasmā cassa peṭakopadesaṃ nissitabhāvo bahūsu ṭhānesu dissati, visesato pana middharūpassa atthibhāvo ca, arahatopi tassa atthibhāvo ca tameva nissāya dassīyati, paṭisambhidāmaggagaṇṭhipade ca peṭaketi padassa atthavaṇṇanāyaṃ ‘‘suttantapiṭakatthāya aṭṭhakathā peṭakaṃ mahisāsakānaṃ gantho’’ti vaṇṇito. Tasmā eso vimuttimaggo mahisāsakanikāyikena kato bhaveyyāti amhākaṃ mati.

ဤမျှဖြင့်လည်း ဝိမုတ္တိမဂ်မည်သောကျမ်းကို အဘယ်သို့သော ကျမ်းဟု မှန်းဆ၍ သိနိုင်လောက်ပြီ။ ထိုဝိမုတ္တိမဂ်သည် မဟာဝိဟာရဝါသီ ဂိုဏ်းသားတို့၏ ကျမ်းမဟုတ်သကဲ့သို့ပင် မဟာယာနဂိုဏ်းသားတို့၏ ကျမ်းလည်းမဟုတ်ပေ။ အဘယ့်ကြောင့်နည်းဟူမူ၊ ထေရဝါဒပိဋကကိုသာလျှင် မှီ၍ ရေးသားစီရင်ထားသော ကျမ်းဖြစ်သောကြောင့်တည်း။ ထိုဝိမုတ္တိမဂ်ကျမ်း၌ သီဟိုဠ်ကျွန်းနှင့်စပ်ဆိုင်သော အမည်ကို၎င်း, ထေရဝါဒကို၎င်း မတွေ့ရသောကြောင့် ယင်းသည် သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ ရေးသားစီရင်သော ကျမ်းလည်းမဟုတ်ပေ။ အလျော်အားဖြင့်မူကား အိန္ဒိယနိုင်ငံနှင့် စပ်ဆိုင်သော အမည်ကို၎င်း, ဝေါဟာရစကားကို၎င်း [ဈာ] ထိုကျမ်းတွင် များစွာသော အရာဌာနတို့၌ တွေ့ရသောကြောင့် ယင်းသည် အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌ ရေးသားစီရင်သော ကျမ်းသာလျှင် ဖြစ်ရာ၏။ ထို့ပြင် ယင်းကျမ်းသည် ပေဋကောပဒေသကို အမှီပြုကြောင်း များစွာသော ဌာနတို့၌ တွေ့ရ၏၊ အထူးအားဖြင့်မူကား မိဒ္ဒရုပ် ရှိသည်၏အဖြစ်ကို၎င်း၊ ရဟန္တာပုဂ္ဂိုလ်မှာသော်လည်း ထိုမိဒ္ဓရုပ် ရှိသည်၏အဖြစ်ကို၎င်း ထိုကျမ်း၌ ပြထားသည်မှာ ပေဋကောပဒေသကိုပင်လျှင် မှီ၍ ပြထားခြင်းဖြစ်သည်။ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ် ဂဏ္ဌိပုဒ်တွင် ပေဋကေဟူသော ပုဒ်၏ အနက်အဖွင့်၌ “သုတ္တန်ပိဋကအကျိုးငှါ အနက်ကို ပြဆိုသောကျမ်းသည် ပေဋကမည်၏၊ မဟိသာသကဂိုဏ်းသားတို့၏ ကျမ်းပေတည်း”ဟူ၍ ဖွင့်ဆိုထား၏။ ထို့ကြောင့် ဝိမုတ္တိမဂ်သည် မဟိသာသကဂိုဏ်းသားဖြစ်သူက ရေးသားစီရင်ထားသည် ဖြစ်တန်ရာ၏။ ဤသည်ကား ငါတို့၏ အလိုတည်း။

Nissayaṭṭhakathāvibhāvanā

မှီရာအဋ္ဌကထာတို့ကို ဖော်ပြခြင်း

Visuddhimaggo pana na kevalaṃ pubbe vuttappakāreneva kato, atha kho vuccamānappakārenāpi. Tathā hi ācariyabuddhaghosatthero porāṇaṭṭhakathāhi samāharitvā bhāsāparivattanavasena dassentopi yā yā atthavaṇṇanā [Pg.45] vā vinicchayo vā saṃsayitabbo hoti, tattha tattha vinayaṭṭhakathāyaṃ vuttanti vā (1, 263), vinayaṭṭhakathāsu vuttaṃ, majjhimaṭṭhakathāsu panāti vā (1, 70), aṅguttarabhāṇakāti vā (1, 72), aṭṭhakathācariyānaṃ matānusārena vinicchayoti vā (1, 99), vuttampi cetaṃ aṭṭhakathāsūti vā (1, 118), taṃ aṭṭhakathāsu paṭikkhittanti vā (1, 134), dīghabhāṇakasaṃyuttabhāṇakānaṃ matanti vā, majjhimabhāṇakā icchantīti vā (1, 267), aṭṭhakathāsu vinicchayoti vā, evaṃ tāva dīghabhāṇakā, majjhimabhāṇakā panāhūti vā (1, 277), aṅguttaraṭṭhakathāyaṃ pana…pe… ayaṃ kamo vutto, so pāḷiyā na sametīti vā (1, 309), evaṃ tāva majjhimabhāṇakā, saṃyuttabhāṇakā panāti vā (2, 62), saṃyuttaṭṭhakathāyaṃ vuttanti vā (2, 63), aṭṭhakathāyaṃ panāti vā (2, 80) evaṃ taṃtaṃatthavaṇṇanāvinicchayānaṃ nissayampi vibhāvetvā pacchimajanānaṃ uppajjamānasaṃsayaṃ vinodentoyeva te dassesi.

ကျမ်းပြုပုံကို ဆက်၍ပြရလျှင် ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကို ပြုစုစီရင်သည်မှာ ရှေး၌ဆိုခဲ့ပြီးသော အခြင်းအရာအပြား သက်သက်ဖြင့်သာလျှင် မဟုတ်သေး၊ အမှန်အားဖြင့်သော်ကား ဆိုလတံ့သော အခြင်းအရာ အပြားအားဖြင့်လည်း ပြုစီရင်တော်မူပေသည်။ ထိုအကြောင်းကို ချဲ့၍ပြရလျှင် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်သည် ရှေးအဋ္ဌကထာဟောင်းတို့မှ စုပေါင်းဆောင်ယူ၍ ဘာသာပြန်သည်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ပြတော်မူသော်လည်း ယုံမှားသံသယဖြစ်နိုင်သော အနက်အဖွင့်ကိုဖြစ်စေ၊ အဆုံးအဖြတ်ကိုဖြစ်စေ ထုတ်ပြခဲ့လျှင် ထိုသို့သော အနက်အဖွင့် အဆုံးအဖြတ်ကို ပြရာဟူသမျှ၌- “ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ၌ ဆိုထားသည်ဟူ၍၎င်း (ဝိသုဒ္ဓိ ၁-၂၆၃)၊ ဝိနည်းအဋ္ဌကထာတို့၌ ဆိုထားသည်၊ မဇ္ဈိမ အဋ္ဌကထာတို့၌မူကား ဟူ၍၎င်း (၁-၇၀)၊ အင်္ဂုတ္တရဘာဏကတို့က ဆိုကြသည်ဟူ၍၎င်း (၁-၇၂)၊ အဋ္ဌကထာဆရာတို့၏ အလိုသို့ အစဉ်လိုက်သဖြင့်ဆိုသော အဆုံးအဖြတ်တည်းဟူ၍၎င်း (၁-၉၉)၊ အဋ္ဌကထာတို့၌ ဤစကားကို ဆိုထားသည်သာတည်းဟူ၍၎င်း (၁-၁၁၈)၊ ထိုစကားကို အဋ္ဌကထာတို့၌ ပယ်ထားသည်ဟူ၍၎င်း (၁-၁၃၂)၊ ဒီဃဘာဏက သံယုတ္တဘာဏကတို့၏ [ဈိ] အလိုတည်းဟူ၍၎င်း၊ မဇ္ဈိမဘာဏကတို့သည် ဤသို့ အလိုရှိကုန်၏ ဟူ၍၎င်း (၁-၂၆၇)၊ အဋ္ဌကထာတို့၌ အဆုံးအဖြတ်တည်းဟူ၍၎င်း၊ ဤသို့လျှင် ရှေးဦးစွာ ဒီဃဘာဏကတို့က ဆိုကုန်၏၊ မဇ္ဈိမဘာဏကတို့ကမူကား ဆိုကုန်၏ဟူ၍၎င်း (၁-၂၇၇)၊ အင်္ဂုတ္တရအဋ္ဌကထာ၌မူကား ။ပ။ ဤအစဉ်ကို ဆိုထား၏၊ ထိုအစဉ်သည် ပါဠိတော်နှင့် မညီဟူ၍၎င်း (၁-၃၀၉)၊ ဤသို့လျှင် ရှေးဦးစွာ မဇ္ဈိမဘာဏကတိုက ဆိုကုန်၏၊ သံယုတ္တဘာဏကတို့ကမူကား ဟူ၍၎င်း (၂-၆၂)၊ သံယုတ်အဋ္ဌကထာ၌ ဆိုထားသည် ဟူ၍၎င်း (၂-၇၀)။” ဤသို့ ထိုထိုအနက်အဖွင့် အဆုံးအဖြတ်တို့၏ မှီရာ အဋ္ဌကထာကိုလည်း ထင်ရှားဖော်ပြ၍ နောင်လာနောက်သားတို့အား ဖြစ်လတံ့သော ယုံမှားသံသယကို ပယ်ဖျောက်လျက်သာလျှင် ထိုအဖွင့် အဆုံးအဖြတ်တို့ကို ပြတော်မူလေသည်။

Tenimassa visuddhimaggassa karaṇakāle sabbāpi sīhaḷaṭṭhakathāyo ācariyassa santike santīti ca, pubbeyeva tā ācariyena sīhaḷattherānaṃ santike sutāti ca, tāhi gahetabbaṃ sabbaṃ gahetvā ayaṃ visuddhimaggo ācariyena likhitoti ca ayamattho ativiya pākaṭo hoti. Tasmā yaṃ mahāvaṃse –

ထို့ကြောင့် ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းကို ပြုစီရင်စဉ်ကာလ၌ အလုံးစုံသော သီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာတို့သည် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာတော်၏ထံ၌ ရှိနေကြသည်ဟူ၍၎င်း၊ ထိုအဋ္ဌကထာဟောင်းတို့ကို အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသသည် ရှေးမဆွကပင်လျှင် သီဟိုဠ်မထေရ်တို့၏ထံ၌ ကြားနာသင်ယူခဲ့ပြီး ဖြစ်သည်-ဟူ၍၎င်း၊ ထိုအဋ္ဌကထာဟောင်းတို့မှ ယူသင့်ယူထိုက်သမျှ အလုံးစုံကိုယူ၍ ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကို အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော် ရေးသားစီရင်တော်မူခဲ့သည်- ဟူ၍၎င်း၊ ဤအကြောင်းအရာ အလုံးစုံသည် အလွန်ပင် ထင်ရှားပေ၏။ သို့ဖြစ်၍ ရှေး၌ပြခဲ့သော ဒုတိယပိုင်း မဟာဝံသကျမ်း၌-

‘‘Saṅgho gāthādvayaṃ tassā’dāsi sāmatthiyaṃ tavā’’tiādinā ‘‘gāthādvayameva oloketvā kiñcipi aññaṃ potthakaṃ anoloketvā ācariyabuddhaghoso visuddhimaggaṃ akāsī’’ti adhippāyena abhitthutivacanaṃ vuttaṃ, taṃ abhitthutimattamevāti veditabbaṃ.

“သံဃာတော်သည် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသကို စူးစမ်းခြင်းငှာ သူ့အား ဂါထာ၂-ပုဒ်ကို ပေးပြီးလျှင် ဤဂါထာတို့၌ သင်၏စွမ်းရည်ကို ပြဦးလော့”- ဤသို့ စသည်ဖြင့်- “ဂါထာ၂-ခုကိုသာ ကြည့်ရှုပြီးလျှင် တပါးသောကျမ်းစာ တစုံတခုကိုမျှ မကြည့်ရှုပဲ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာတော်သည် ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်စွမ်း သက်သက်ဖြင့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကို ပြုစီရင်တော်မူသည်”-ဟူသော အဓိပ္ပါယ်ဖြင့် ဆိုထားသော [ဈီ] ချီးကျူးစကားသည် ရှိ၏၊ ထိုစကားမှာ ချီးကျူးရုံမျှသာ ဖြစ်သည်ဟု သိအပ်ပေသည်။၁

Porāṇavacanadassanaṃ

ပေါရာဏစကားကို ပြခြင်း

Na kevalaṃ ācariyo aṭṭhakathāyoyeva nissayabhāvena dassesi, atha kho ‘‘porāṇā panāhū’’tiādinā porāṇānaṃ vacanampi dassesiyeva. Tadettha dvāvīsatiyā ṭhānesu diṭṭhaṃ. Ke panete porāṇā nāma? Yāva catutthasaṅgītikālā saṅgītikāresu pariyāpannā vā [Pg.46] tādisā vā mahātherāti veditabbā. Tathā hi paṭisambhidāmagge (292-3-piṭṭhesu).

အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်သည် သက်သက် အဋ္ဌကထာတို့ကိုသာလျှင် မှီရာ၏အဖြစ်ဖြင့် ပြတော်မူခဲ့သည် မဟုတ်သေး၊ စင်စစ်သော်ကား “ရှေးဆရာတို့ကမူ ဆိုကုန်၏”- ဤသို့ အစရှိသည်ဖြင့် ပေါရာဏ (ရှေးဆရာတို့၏)စကားကိုလည်း ပြတော်မူခဲ့သေး၏။ ထိုပြဆိုချက်များကို ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်တွင် ၂၂-ခုသောဌာနတို့၌ တွေ့ရ၏။ ပေါရာဏခေါ် ဤရှေးဆရာတို့မည်သည်မှာ အဘယ်သို့သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ပါနည်းဟူမူ၊ ပေထက်အက္ခရာတင်သော စတုတ္ထသံဂါယနာ ကာလတိုင်အောင် သင်္ဂီတိကာရကမထေရ်တို့၌ အတွင်းဝင်သော မထေရ်တို့သော်၎င်း၊ သို့မဟုတ် ယင်းတို့နှင့်အလားတူ မထေရ်တို့သော်၎င်း ဖြစ်သည်ဟု သိအပ်၏။ ထိုသို့ သိသင့်ကြောင်း ရှင်းပြရလျှင် ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ပါဠိတော်မှာ- မှတ်ချက် ၁- ဤအရာ၌ မဟာဝံသကျမ်း-ဟူသည်မှာ တဦးတည်းက တခေတ် တကာလတည်းတွင် ရေးထားသည်မဟုတ်၊ ပဌမပိုင်း ဒုတိယပိုင်းဟူ၍ ၂-ပိုင်းရှိရာ ပဌမပိုင်းမှာ ဒီပဝံသကဲ့သို့ပင် သာသနာအဦးအစမှ စ၍ သာသနာတော် ၈၁၉-နှင့် ၈၄၅-ခုနှစ်အတွင်း မဟာသေနမင်း လက်ထက်တိုင်အောင် အကြောင်းအရာတို့ကို ဖော်ပြလျက် မဟာနာမမည်သော မထေရ်က ရေးသားစီရင်ခဲ့သည်၊ အပိုင်းအားဖြင့် ၃၇-ပိုင်းရှိသည်။ နောက်ဆုံး ၃၇-ခုမြောက် အပိုင်းတွင် ဂါထာ ၅၀-အထိသာရှိသည်။ “ဝိနည်းဋီကာ၌ သာဓကထုတ်ပြသည်မှာ ဤပဌမပိုင်း မဟာဝံသကျမ်းမှသာ ဖြစ်သည်။ ဒုတိယပိုင်း မဟာဝံသကျမ်းမှာ အပိုင်း ၃၇၊ ဂါထာ ၅၁-မှစ၍၎င်း၊ မဟာသေနမင်းလက်ထက် ကြွင်းသော နောက်ပိုင်း အကြောင်းအရာများမှ စ၍၎င်း ဓမ္မကိတ္တိမည်သော မထေရ်က ရေးသားစီရင်ခဲ့သည်။ ၎င်းမထေရ်မှာ ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၂၃၆-နှင့် ၁၂၇၁-ခုနှစ်တို့အတွင်း ဒုတိယပရက္ကမဗာဟုမင်းလက်ထက်က ထင်ရှားသော မထေရ်ဖြစ်သည်-ဟု ထိုမဟာဝံသ၏ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်စာအုပ်၌ ဖော်ပြထား၏။ သို့ဖြစ်၍ ပဌမ ပရက္ကမဗာဟုမင်းလက်ထက် ခရစ်သက္ကရာဇ် ၁၁၅၃-နှင့် ၁၁၈၆-ခုနှစ်တို့အတွင်း သာရတ္ထဒီပနီမည်သော ဝိနည်းဋီကာကို ရေးသားစီရင်စဉ်ကာလက ဤမဟာဝံသ ဒုတိယပိုင်းကို မရေးရသေး-ဟု သိအပ်၏။ [ဈု]

‘‘Obhāse ceva ñāṇe ca, pītiyā ca vikampati…pe…Dhammuddhaccakusalo hoti, na ca vikkhepaṃ gacchatī’’ti –

“ဩဘာသေ စေဝ ဉာဏေ စ ။ပ။ န စ ဝိက္ခေပံ ဂစ္ဆတိ။” “အရောင်အလင်းကြောင့်၎င်း၊ ဉာဏ်ကြောင့်၎င်း ။ပ။ ပျံ့လွင့်ခြင်းသို့လည်း မရောက်”ဟူသော-

Evamāgatā gāthāyo idha (273-4-piṭṭhesu) porāṇānaṃ vacanabhāvena dassitā. Yadi cimā gāthāyo saṅgītikārehi pakkhittā bhaveyyuṃ yathā parivārapāḷiyaṃ (3-piṭṭhe) āgatā ācariyaparamparādīpikā gāthāyo, tā hi samantapāsādikāyaṃ (1, 46-piṭṭhe) porāṇavacanabhāvena dassitā, evaṃ sati teyeva saṅgītikārā porāṇāti veditabbā. Atha paṭisambhidāmaggadesakeneva bhāsitā bhaveyyuṃ, te viya garukaraṇīyā paccayikā saddhāyitabbakā mahātherā porāṇāti veditabbā. Samantapāsādikāsumaṅgalavilāsinīādīsu ‘‘porāṇā pana evaṃ vaṇṇayantī’’tiādinā vuttaṭṭhānesupi tādisāva ācariyā porāṇāti vuttā.

ဂါထာတို့ကို ဝိသုဒ္ဓိမဂ် (၂-၂၇၃-၄)နှင့် မြန်မာပြန် စတုတ္ထတွဲ (၃၅၆-၇)တို့၌ ရှေးဆရာတို့၏ စကားအဖြစ်ဖြင့် ပြထား၏။ သို့ ပြထားရာ၌ အကယ်၍ ဤဂါထာတို့သည် ဝိနည်း ပရိဝါပါဠိတော်၌ ဆရာအစဉ်အဆက်ကိုပြသော ဂါထာတို့ကဲ့သို့ပင် သံဂါယနာတင်မထေရ်တို့ ထည့်သွင်းထားသော ဂါထာတို့ ဖြစ်ကုန်ငြားအံ့၊ သို့ဖြစ်လျှင် ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ၌ ထိုပရိဝါဂါထာတို့ကို ပေါရာဏစကားအဖြစ်ဖြင့် ပြဆိုထားသောကြောင့်၁ ထို့အတူပင် ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်၌လည်း သံဂါယနာတင် မထေရ်တို့ကိုပင် ပေါရာဏ (ရှေးဆရာ)တို့ဟူ၍ သိအပ်၏။ သို့မဟုတ် ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ်ကိုဟောသော မထေရ်သည်ပင်လျှင် ကိုယ်တိုင်ဟောထားခဲ့သော ဂါထာတို့ ဖြစ်ကုန်ငြားအံ့။ သို့ဖြစ်လျှင် ထိုသံဂါယနာတင် မထေရ်တို့ကဲ့သို့ပင် အလေးပြုအပ် အားကိုးယုံကြည်အပ်သော မထေရ်တို့ကို ပေါရာဏ (ရှေးဆရာ)တို့ဟူ၍ သိအပ်၏။ သမန္တပါသာဒိကာ အဋ္ဌကထာ၊ သုမင်္ဂလဝိလာသိနီ အဋ္ဌကထာ စသည်တို့၌ “ပေါရာဏဆရာတို့သည်ကား ဤသို့ ဖွင့်ဆိုကုန်၏”- ဤသို့စသည်ဖြင့် ဆိုထားသော အရာဌာနတို့၌လည်း ထိုသို့သဘောရှိသော မထေရ်တို့ကိုပင် ပေါရာဏ (ရှေးဆရာ)တို့ဟူ၍ ဆိုထားသည်-ဟု မှတ်ယူအပ်၏။

Vinayaṭṭhakathākaraṇaṃ

ဝိနည်းအဋ္ဌကထာကို ပြုစီရင်တော်မူခြင်း

Ācariyo pana imaṃ visuddhimaggapakaraṇaṃ yathāvuttappakārena katvā aññāpi tipiṭakaṭṭhakathāyo anukkamena akāsi. Kathaṃ? Samantapāsādikaṃ nāma vinayaṭṭhakathaṃ buddhasirittherena ajjhesito mahāvihārassa dakkhiṇabhāge padhānagharapariveṇe mahānigamassāmino pāsāde vasanto akāsi. Sā panesā siripāloti nāmantarassa mahānāmarañño vīsatimavasse (973-bu-va) āraddhā ekavīsatimavasse (974-bu-va) niṭṭhānappattā ahosi. Tañca pana karonto mahāmahindattherenābhataṃ sīhaḷabhāsāya saṅkhataṃ mahāaṭṭhakathaṃ tassā sarīraṃ katvā mahāpaccarīkurundīsaṅkhepaandhakaṭṭhakathāhi ca gahetabbaṃ gahetvā sīhaḷadīpe yāva vasabharājakālā pākaṭānaṃ porāṇa vinayadharamahātherānaṃ vinicchayabhūtaṃ theravādampi pakkhipitvā akāsi. Vuttañhetaṃ samantapāsādikāyaṃ –

အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာတော်သည် ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းကို ပြဆိုခဲ့သော အခြင်းအရာအားဖြင့် ရေးသားစီရင်တော်မူပြီးလျှင် အခြားတပါးကုန်သော ပိဋကသုံးပုံ၏အဖွင့် အဋ္ဌကထာတို့ကိုလည်း အစဉ်အတိုင်း ရေးသားစီရင်တော် မှတ်ချက် ၁- ဤအရာ၌ ပါဠိနိဒါန်းတွင် ပရိကပ္ပဝါကျ, ဥပမာဝါကျ, ဒဠှီဝါကျ, သန္နိဋ္ဌာနဝါကျ- ဤအစဉ်အားဖြင့် ပါဠိဂတိအားလျော်စွာ ရေးထားသော်လည်း ထိုအစဉ်တိုင်း မြန်မာပြန်လျှင် အလွန်ရှုပ်ထွေး၍ အသိခက်မည်ဖြစ်သောကြောင့် ဥပမာဝါကျမှ ဒဠှီကို သန္နိဋ္ဌာနဝါကျ၌ ဟိတ်ပြု၍ တမျိုးပြင် ရေးထားသည်။ [ဈူ] မူလေသည်။ အဘယ်သို့နည်းဟူမူ သမန္တပါသာဒိကာမည်သော ဝိနည်းအဋ္ဌကထာကို အရှင်ဗုဒ္ဓသိရိမထေရ်က တောင်းပန်သောကြောင့် မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်၏ တောင်ဘက် ပဓာနဃရပရိဝုဏ်တွင် မဟာနိဂမသာမိမည်သော ဒါယကာ၏ ပြာသာဒ်၌ သီတင်းသုံးနေထိုင်လျက် ရေးသားစီရင်တော်မူလေသည်။ ထိုဝိနည်းအဋ္ဌကထာသည် သိရိပါလဟူသော အမည်တပါးရှိသော မဟာနာမမင်း၏ နန်းသက် အနှစ် ၂၀-မြောက် (သာ ၉၇၃)၌ စတင်အားထုတ်ခဲ့၍ နန်းသက် ၂၁-နှစ်မြောက် (သာ ၉၇၄)၌ ပြီးဆုံးခြင်းသို့ ရောက်လေသည်။ ပြုစီရင်ပုံကို ရှင်းပြရလျှင်- ထိုဝိနည်းအဋ္ဌကထာကို ရေးသားစီရင်တော်မူသော အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်သည် အရှင်မဟာမဟိန္ဒမထေရ် ဆောင်ယူခဲ့သော သီဟိုဠ်ဘာသာဖြင့် စီရင်ထားသော မဟာအဋ္ဌကထာကို ထိုအဋ္ဌကထာသစ်၏ ကိုယ်ထည်ပြု၍ မဟာပစ္စရီ ကုရုန္ဒီ သင်္ခေပ အန္ဓကအဋ္ဌကထာတို့မှလည်း ယူသင့်ယူထိုက်သည်ကို ယူ၍ သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ ဝသဘမင်းလက်ထက်တိုင်အောင် ထင်ရှားကုန်သော ရှေးဝိနည်းဓိုရ်မထေရ်မြတ်တို့၏ အဆုံးအဖြတ်ဖြစ်သော ထေရဝါဒကိုလည်း ထည့်သွင်း၍ ရေးသားစီရင်တော်မူလေသည်။ ထို့ကြောင့် ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ၌ အောက်ပါဂါထာတို့ကို မိန့်ဆိုထားပေသည်။

‘‘Saṃvaṇṇanaṃ tañca samārabhanto, tassā mahāaṭṭhakathaṃ sarīraṃ;

Katvā mahāpaccariyaṃ tatheva, kurundināmādisu vissutāsu.

“ထိုအဋ္ဌကထာသစ်ကို စီရင်ရန်အားထုတ်သော ငါ (ဗုဒ္ဓဃောသ)သည် မဟာအဋ္ဌကထာကြီးကို ထိုအဋ္ဌကထာသစ်၏ အထည်ကိုယ် အရင်းခံပြု၍ မဟာပစ္စရီအဋ္ဌကထာ၌၎င်း ကျော်စောထင်ရှားကုန်သော ကုရုန္ဒီအဋ္ဌကထာ အစရှိကုန်သော-

Vinicchayo [Pg.47] aṭṭhakathāsu vutto, yo yuttamatthaṃ apariccajanto;

Tatopi antogadhatheravādaṃ, saṃvaṇṇanaṃ samma samārabhissa’’nti ca.

အဋ္ဌကထာဟောင်းတို့၌၎င်း အကြင်အဆုံးအဖြတ်ကို ဆိုထား၏၊ ထိုအဆုံးအဖြတ်မှလည်း သင့်လျော်သောအနက်ကို မစွန့်မူ၍ ထို့ပြင် (အရှင်တိပိဋက စူဠနာဂ အစရှိသော မထေရ်တို့၏ အဆုံးအဖြတ်ဟူသော) ထေရဝါဒများပါ ပါဝင်သော အဋ္ဌကထာသစ်ကို ကောင်းစွာ အားထုတ်စီရင်ပေအံ့”ဟူ၍၎င်း (ကျမ်းဦးစကားမှ ဖြစ်သည်)။

‘‘Mahāmeghavanuyyāne, bhūmibhāge patiṭṭhito;

Mahāvihāro yo satthu, mahābodhivibhūsito.

“အကြင် မဟာဝိဟာရမည်သော ကျောင်းတိုက်သည် မဟာမေဃဝန် ဥယျာဉ်မြေအဖို့၌ တည်ရှိ၏။ မြတ်စွာဘုရား၏ မဟာဗောဓိပင်ဖြင့်လည်း တန်ဆာဆင်ထားသကဲ့သို့ ရှိ၏။

Yaṃ tassa dakkhiṇe bhāge, padhānagharamuttamaṃ;

Sucicārittasīlena, bhikkhusaṅghena sevitaṃ.

[ဈေ] ထိုမဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်၏ တောင်မျက်နှာအဖို့၌ တည်ရှိသော မြတ်သော ပဓာနဃရမည်သော အကြင်ပရိဝုဏ်ကို စင်ကြယ်သော စာရိတ္တသီလ ဝါရိတ္တသီလတို့နှင့် ပြည့်စုံသော ရဟန်းအပေါင်း သံဃာတော်သည် မှီဝဲသုံးဆောင်လျက်ရှိ၏။

Uḷārakulasambhūto, saṅghupaṭṭhāyako sadā;

Anākulāya saddhāya, pasanno ratanattaye.

မြတ်သောအမျိုး၌ဖြစ်သော အခါခပ်သိမ်း သံဃာကို လုပ်ကျွေးပြုစုလေ့ရှိသော ရတနာသုံးပါး၌ ရှုပ်ထွေးခြင်းမရှိသည့် သဒ္ဓါတရားဖြင့် ကြည်ညိုသော-

Mahānigamasāmīti, vissuto tattha kārayi;

Cārupākārasañcitaṃ, yaṃ pāsādaṃ manoramaṃ.

မဟာနိဂမသာမိ (နိဂုံးပိုင်ရှင်ကြီး)ဟု ထင်ရှားကျော်စောသော ဒါယကာသည် ထိုပဓာနဃရပရိဝုဏ်၌ တင့်တယ်သော တံတိုင်းဖြင့် စီအပ် ကာရံအပ်သော အရိပ်ထူထဲသည့် သစ်ပင်အပေါင်းနှင့်လည်း ပြည့်စုံသော ကောင်းသောရေနှင့်လည်း ပြည့်စုံသော နှလုံးမွေ့လျော်ဘွယ်ရှိသော အကြင်ပြာသာဒ်ကို ဆောက်လုပ် လှူဒါန်းလေပြီ၊

Sandacchāyatarūpetaṃ, sampannasalilāsayaṃ;

Vasatā tatra pāsāde, mahānigamasāmino.

မဟာနိဂမသာမိ (နိဂုံးပိုင်ရှင်ကြီးဖြစ်သော) ဒါယကာ၏ ထိုပြာသာဒ်၌ သီတင်းသုံးနေထိုင်လျက်.. (ငါ အားထုတ်စီရင်ခဲ့ပြီ-၌ စပ်ရန်)

Sucisīlasamācāraṃ, theraṃ buddhasirivhayaṃ;

Yā uddisitvā āraddhā, iddhā vinayavaṇṇanā.

စင်ကြယ်သော ဝါရိတ္တသီလ စာရိတ္တသီလနှင့် ပြည့်စုံသော ဗုဒ္ဓသိရိအမည်ရှိသော (ကျမ်းပြုရန် တောင်းပန်သူ) မထေရ်ကို ရည်ညွှန်းအကြောင်းပြု၍ ပြည့်စုံသော အကြင် ဝိနည်းအဋ္ဌကထာကို ငါ အားထုတ်စီရင်ခဲ့ပြီ။

Pālayantassa sakalaṃ, laṅkādīpaṃ nirabbudaṃ;

Rañño sirinivāsassa, siripālayasassino.

သီဟိုဠ်တကျွန်းလုံးကို ခိုးသူ အမြှုပ်ကင်းအောင် စောင့်ရှောက် အုပ်ချုပ်လျက်ရှိသော ကြက်သရေအပေါင်းတို့၏ တည်နေရာဖြစ်သော များသော အခြံအရံရှိသော သိရိပါလမည်သော မင်း၏

Samavīsatime vasse, jayasaṃvacchare ayaṃ;

Āraddhā ekavīsamhi, sampatte pariniṭṭhitā.

အနှစ်နှစ်ဆယ်မြောက်ဖြစ်သော အောင်တော်မူနှစ် (နန်းစံနှစ်)၌ ဤဝိနည်းအဋ္ဌကထာကို စတင်၍ စီရင်အားထုတ်ခဲ့၏၊ နန်းစံ နှစ်ဆယ့်တနှစ်မြောက် ရောက်လတ်သော် အပြီးအဆုံးသို့ ရောက်ပေသတည်း။

Upaddavākule loke, nirupaddavato ayaṃ;

Ekasaṃvacchareneva, yathā niṭṭhaṃ upāgatā’’ti ca.

ကပ်၍ နှိပ်စက်တတ်သော ဥပဒ္ဒဝေါဘေးရန်တို့ဖြင့် ရှုပ်ထွေးလှသော သတ္တလောက၌ ဤဝိနည်းအဋ္ဌကထာသည် ဥပဒ္ဒဝေါ ဘေးရန်မရှိပဲ တနှစ်တည်းဖြင့်သာလျှင် ပြီးဆုံးခြင်းသို့ ရောက်သကဲ့သို့၊ [ဈဲ] (ဤအတူပင် အလုံးစုံသောလောက၏ တရားနှင့်စပ်ကုန်သော အလုံးစုံသော ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုတို့သည် ဥပဒ္ဒဝေါ ဘေးရန်မရှိကုန်ပဲ အလျင်အမြန် ပြီးဆုံးခြင်းသို့ ရောက်ပါစေကုန်သတည်း။)”ဟူ၍၎င်း (နိဂုံးမှ ဖြစ်သည်)။ ဆိုထားပေသည်။

Ayañca samantapāsādikā vinayaṭṭhakathā adhunā mudditachaṭṭhasaṅgītipotthakavasena sahassato upari aṭṭhapaṇṇāsādhikatisatamattapiṭṭhaparimāṇā (1358) hoti, tassā ca ekasaṃvaccharena niṭṭhāpitattaṃ upanidhāya catuvīsādhikasattasatamattapiṭṭhaparimāṇo (724) visuddhimaggopi antamaso chappañcamāsehi niṭṭhāpito bhaveyyāti sakkā ñātuṃ. Tasmā yaṃ buddhaghosuppattiyaṃ mahāvaṃsavacanaṃ nissāya ‘‘visuddhimaggo ācariyabuddhaghosena [Pg.48] ekaratteneva tikkhattuṃ likhitvā niṭṭhāpito’’ti abhitthutivacanaṃ vuttaṃ, taṃ takkārakassa abhitthutimattamevāti veditabbaṃ.

ဤအရာ၌ စပ်လျဉ်းသော အဆုံးအဖြတ်တခုကို ပြရလျှင် သမန္တပါသာဒိကာမည်သော ဤဝိနည်းအဋ္ဌကထာသည် ယခုအခါ ပုံနှိပ်ထားသော ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ စာအုပ်အရအားဖြင့် ၁၃၅၈-မျက်နှာ အတိုင်းအရှည်ရှိ၏၊ ၎င်းကို တနှစ်ဖြင့်ပြီးအောင် ရေးသားစီရင်ရသည်ကို ထောက်ဆ၍ ၇၄၂-မျက်နှာရှိသော ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းကိုလည်း အနည်းဆုံး ငါးလ ခြောက်လခန့်ဖြင့် ပြီးအောင် ရေးသားစီရင်ရသည် ဖြစ်ရာ၏ဟု သိနိုင်ပေ၏။ ထို့ကြောင့် ဗုဒ္ဓဃောသုပ္ပတ္တိမည်သော ကျမ်းငယ်၌ မဟာဝံသစကားကို အမှီပြု၍ “ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းကို အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်သည် တညဉ့်တည်းဖြင့်ပင်လျှင် သုံးကြိမ်တိုင်တိုင်ရေး၍ ပြီးစေသည်”ဟု ချီးကျူးစကားကို ဆိုထား၏။ ထိုစကားမှာ ထိုကျမ်းငယ်ကိုရေးသူ၏ ချီးကျူးစကားမျှသာ ဖြစ်သည်ဟု သိအပ်၏။

Nanu ca imissaṃ aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sumaṅgalavilāsiniya’’ntiādinā visesanāmavasena āgamaṭṭhakathānaṃ atideso dissati, kathamimissā tāhi paṭhamataraṃ katabhāvo veditabboti? Ācariyassa aṭṭhakathāsu aññamaññātidesato, vinayapiṭakassa garukātabbatarabhāvato, mahāvihāravāsīhi visesena garukatabhāvato, saṅgītikkamānurūpabhāvato, idheva paripuṇṇanidānakathāpakāsanato, nigamane ca paṭhamaṃ sīhaḷaṭṭhakathāyo sutvā karaṇappakāsanato ṭhapetvā visuddhimaggaṃ ayameva paṭhamaṃ katāti veditabbā. Visuddhimagge pana vinayaṭṭhakathāyanti vā vinayaṭṭhakathāsūti vā majjhimaṭṭhakathāsūti vā evaṃ sāmaññanāmavaseneva atideso dissati, na samantapāsādikādivisesanāmavasena. Tasmāssa sabbapaṭhamaṃ katabhāvo pākaṭoyeva. Āgamaṭṭhakathānaṃ idhātideso imissāpi tatthāti evaṃ aññamaññātideso pana ācariyassa manasā suvavatthitavasena vā sakkā bhavituṃ, apubbācarimapariniṭṭhāpanena vā. Kathaṃ? Ācariyena hi visuddhimaggaṃ sabbaso niṭṭhāpetvā samantapāsādikādiṃ ekekamaṭṭhakathaṃ karonteneva yattha yattha atthavaṇṇanā vitthārato aññaṭṭhakathāsu pakāsetabbā hoti, tattha tattha ‘‘imasmiṃ nāma ṭhāne kathessāmī’’ti manasā suvavatthitaṃ vavatthapetvā tañca atidisitvā yathāvavatthitaṭhānappattakāle taṃ vitthārato kathentena tā katā vā bhaveyyuṃ. Ekekissāya vā niṭṭhānāsannappattakāle taṃ ṭhapetvā aññañca aññañca tathā katvā sabbāpi apubbācarimaṃ pariniṭṭhāpitā bhaveyyunti evaṃ dvinnaṃ pakārānamaññataravasena ācariyassāṭṭhakathāsu aññamaññātideso hotīti veditabbanti.

စောဒနာဖွယ်ကို ရှင်းပြရလျှင်- ဤဝိနည်းအဋ္ဌကထာတွင် “သုမင်္ဂလဝိလာသိနီ၌” ဤသို့စသည် အမည်ထူး၏အစွမ်းအားဖြင့် သုတ်အဋ္ဌကထာတို့ကို ညွှန်းခြင်းကို တွေ့ရသည်မဟုတ်လော၊ (ထို့ကြောင့်) ဤဝိနည်းအဋ္ဌကထာကို သုတ်အဋ္ဌကထာထက် ရှေးဦးစွာ ပြုစီရင်ကြောင်း အဘယ်သို့ သိအပ်ပါသနည်းဟူမူ၊ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်၏ အဋ္ဌကထာတို့၌ အချင်းချင်း အပြန်အလှန် ညွှန်းခြင်းကြောင့်၎င်း, ဝိနည်းပိဋကသည် အထူးသဖြင့် အလေးပြုအပ်သော ကျမ်းဖြစ်ခြင်းကြောင့်၎င်း, မဟာဝိဟာရဝါသီတို့သည် ဝိနည်းကို အထူးသဖြင့် အလေးပြုခြင်းကြောင့်၎င်း, သံဂါယနာတင်သော အစဉ်အား လျော်သောကြောင့်၎င်း, ဤဝိနည်းအဋ္ဌကထာ၌သာလျှင် ပြည့်စုံသော နိဒါန်းစကားကို ပြထားခြင်းကြောင့်၎င်း, နိဂုံး၌ သီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာတို့ကို ကြားနာသင်ယူပြီးလျှင် ရေးသားစီရင်သည်ကို ပြခြင်းကြောင့်၎င်း ဝိသုဒ္ဓိမဂ်မှ တပါးဆိုလျှင် ဤဝိနည်းအဋ္ဌကထာကိုသာလျှင် ရှေးဦးစွာ ပြုစီရင်သည်ဟု သိအပ်၏။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်တွင်မူကား “ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ၌” ဟူ၍၎င်း “ဝိနည်းအဋ္ဌကထာတို့၌” ဟူ၍၎င်း [ဈော] “မဇ္ဈိမအဋ္ဌကထာတို့၌” ဟူ၍၎င်း ဤသို့ အမည်သာမည၏ အစွမ်းအားဖြင့်သာလျှင် ကျမ်းညွှန်းကို တွေ့ရ၏၊ သမန္တပါသာဒိကာ အစရှိသော အမည်ထူး၏ အစွမ်းအားဖြင့် ကျမ်းညွှန်းကိုကား မတွေ့ရ။ ထို့ကြောင့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းကို အလုံးစုံသော အဋ္ဌကထာတို့၏ ရှေးဦးစွာ ရေးသားစီရင်ကြောင်း ထင်ရှားပေ၏။ သုတ်အဋ္ဌကထာတို့ကို ဤဝိနည်းအဋ္ဌကထာ၌ ညွှန်းခြင်း, ဤဝိနည်းအဋ္ဌကထာကိုလည်း ထိုသုတ် အဋ္ဌကထာတို့၌ ညွှန်းခြင်း- ဤသို့အားဖြင့် အချင်းချင်း အပြန်အလှန်ညွှန်းခြင်းသည်ကား အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်မှာ စိတ်ဖြင့် ကောင်းစွာပိုင်းခြား မှတ်သားခြင်၏ အစွမ်းအားဖြင့်သော်လည်း ဖြစ်နိုင်ပေ၏၊ မရှေးမနှောင်း တပြိုင်နက် ပြီးဆုံးခြင်းဖြင့်လည်း ဖြစ်နိုင်ပေ၏။ အဘယ်သို့နည်းဟူမူ၊ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာတော်သည် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းကို အလုံးစုံ အပြီးအဆုံးစီရင်ပြီးလျှင် သမန္တပါသာဒိကာ အစရှိသော တခုတခုသော အဋ္ဌကထာကို ပြုစီရင်စဉ်ပင်လျှင် အကြင်အကြင်အရာဌာန၌ အနက်အဖွင့်ကို အခြားသောအဋ္ဌကထာတို့၌ အကျယ်ပြသင့်၏၊ ထိုထိုအရာဌာန၌ “ဤမည်သော အရာဌာနရောက်မှ အကျယ်ဆိုမည်”ဟု စိတ်ဖြင့် ကောင်းစွာပိုင်းခြား မှတ်သားပြီးလျှင် ထိုရည်ရွယ်သော အဋ္ဌကထာ အရာဌာနကိုလည်း ညွှန်းခဲ့၍ မိမိပိုင်းခြား မှတ်သားထားသော အရာဌာနသို့ ရောက်သောကာလ၌ ထိုအနက်အဖွင့်ကို အကျယ်အားဖြင့်ဆိုလျက် ထိုအဋ္ဌကထာတို့ကို ပြုစီရင်အပ်ကုန်သည်သော်လည်း ဖြစ်ကုန်ရာ၏။ သို့မဟုတ် တခုတခုသော အဋ္ဌကထာ ပြီးဆုံးလုနီးသို့ ရောက်သောကာလ၌ ထိုအဋ္ဌကထာကို ရပ်ဆိုင်းထား၍ အခြားအဋ္ဌကထာတို့ကိုလည်း ထို့အတူပင်ပြု၍ အလုံးစုံသော အဋ္ဌကထာတို့ကို မရှေးမနှောင်း တပြိုင်နက် အပြီးသတ်စီရင်အပ်ကုန်သည်သော်လည်း ဖြစ်ရာကုန်၏၊ ဤသို့လျှင် နှစ်ပါးသော ကျမ်းပြုစီရင်ပုံ အခြင်းအရာအပြားတို့တွင် တပါးပါး၏အစွမ်းအားဖြင့် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်၏ အဋ္ဌကထာတို့၌ အချင်းချင်း အပြန်အလှန်ညွှန်းခြင်း ဖြစ်ပေသည်ဟု သိအပ်၏။

Āgamaṭṭhakathākaraṇaṃ

နိကာယ်အဋ္ဌကထာတို့ကို ပြုစီရင်တော်မူခြင်း

Sumaṅgalavilāsiniṃ nāma dīghanikāyaṭṭhakathaṃ pana ācariyo sumaṅgalapariveṇavāsinā dāṭhānāgattherena āyācito akāsi. Vuttaṃ hetametissā nigamane –

သုမင်္ဂလဝိလာသိနီမည်သော ဒီဃနိကာယ်အဋ္ဌကထာကို သုမင်္ဂလကျောင်းတိုက်နေ အရှင်ဒါဌာနာဂမထေရ်က တောင်းပန်သောကြောင့် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ [ဈော်] ဆရာတော် ရေးသားစီရင်တော်မူသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုအဋ္ဌကထာ၏ နိဂုံး၌ အောက်ပါ ဂါထာတို့ကို မိန့်ဆိုထားပေသည်။

‘‘Āyācito [Pg.49] sumaṅgala-pariveṇanivāsinā thiraguṇena;

Dāṭhānāga saṅgha, ttherena theravaṃsanvayena.

“သုမင်္ဂလကျောင်းတိုက်၌ သီတင်းသုံးနေထိုင်လေ့ရှိသော ခိုင်မြဲသော သီလစသော ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော အရှင်မဟာမဟိန္ဒ အစရှိသော မထေရ်တို့၏ အနွယ်အဆက်ဖြစ်သော ဒါဌာနာဂအမည်ရှိသော မထေရ်သည် တောင်းပန်အပ်သည်ဖြစ်၍-

Dīghāgamassa dasabala-guṇagaṇaparidīpanassa aṭṭhakathaṃ;

Yaṃ ārabhiṃ sumaṅgala-vilāsiniṃ nāma nāmena.

ကိုယ်တော်အား ဉာဏ်တော်အား ၁၀-ပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံတော်မူသော မြတ်စွာဘုရား၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးတော်အပေါင်းကို ဖော်ပြသော ဒီဃနိကာယ်၏ အဖွင့်ဖြစ်သော အမည်အားဖြင့် သုမင်္ဂလဝိလာသိနီမည်သော အကြင်အဋ္ဌကထာကို ရေးသားစီရင်ရန် ငါ အားထုတ်ခဲ့ပြီ၊

Sā hi mahāaṭṭhakathāya, sāramādāya niṭṭhitā esā’’ti.

ထိုအဋ္ဌကထာသစ်သည် မဟာအဋ္ဌကထာ၏ အနှစ်သာရကိုယူ၍ ပြီးဆုံးခြင်းသို့ ရောက်လေပြီ။”

Papañcasūdaniṃ nāma majjhimanikāyaṭṭhakathaṃ bhadantabuddhamittattherena pubbe mayūradūtapaṭṭane attanā saddhiṃ vasantena āyācito akāsi. Vuttaṃ hetametissā nigamane –

ပပဉ္စသူဒနီမည်သော မဇ္ဈိမနိကာယ်အဋ္ဌကထာကို မယူရဒူတသင်္ဘောဆိပ်၌ ရှေးက မိမိနှင့် အတူနေဘူးသော အရှင်ဗုဒ္ဓမိတ္တမထေရ်က တောင်းပန်သောကြောင့် ရေးသားစီရင်တော်မူသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုအဋ္ဌကထာ၏နိဂုံး၌ အောက်ပါဂါထာတို့ကို မိန့်ဆိုထားပေသည်။

‘‘Āyācito sumatinā, therena bhadantabuddhamittena;

Pubbe mayūradūtapa,ṭṭanamhi saddhiṃ vasantena.

“မယူရဒူတ သင်္ဘောဆိပ်၌ ရှေးက ငါနှင့် အတူနေဘူးသော ကောင်းသော ဉာဏ်ပညာနှင့်ပြည့်စုံသော အရှင်ဗုဒ္ဓမိတ္တမထေရ်က တောင်းပန်အပ်သည်ဖြစ်၍-

Paravādavidhaṃsanassa, majjhimanikāyaseṭṭhassa;

Yamahaṃ papañcasūdani-maṭṭhakathaṃ kātumārabhiṃ.

သာသနာအပြင်ပ အညတိတ္ထိယဟူသော သူတပါးတို့၏ မိစ္ဆာဝါဒကို ဖျက်ဆီးတတ်သော မြတ်သော မဇ္ဈိမနိကာယ်၏ အဖွင့်ဖြစ်သော ပပဉ္စသူဒနီမည်သော အကြင်အဋ္ဌကထာကို ရေးသားစီရင်ရန် ငါ အားထုတ်ခဲ့ပြီ၊

Sā hi mahāaṭṭhakathāya, sāramādāya niṭṭhitā esā’’ti.

ထိုအဋ္ဌကထာသစ်သည် မဟာအဋ္ဌကထာ၏ အနှစ်သာရကိုယူ၍ ပြီးဆုံးခြင်းသို့ ရောက်လေပြီ။” [ဈံ]

Sāratthappakāsiniṃ nāma saṃyuttanikāyaṭṭhakathaṃ bhadantajotipālattherena āyācito akāsi. Vuttaṃ hetametissā nigamane –

သာရတ္ထပ္ပကာသိနီမည်သော သံယုတ်အဋ္ဌကထာကို အရှင်ဇောတိပါလမထေရ်က တောင်းပန်သောကြောင့် ရေးသားစီရင်တော်မူသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုအဋ္ဌကထာ၏နိဂုံး၌ အောက်ပါဂါထာတို့ကို မိန့်ဆိုထားပေသည်။ “သူတော်ကောင်းတရား၏ ရှည်စွာတည်တံ့ခြင်းကို လိုလားတောင့်တလျက် သာရတ္ထပ္ပကာသိနီမည်သော သိမ်မွေ့သော သံယုတ်အဋ္ဌကထာကို ငါ အားထုတ်စီရင်ခဲ့ပြီ။

‘‘Etissā karaṇatthaṃ, therena bhadantajotipālena;

Sucisīlena subhāsitassa pakāsayantañāṇena.

“စင်ကြယ်သော သီလနှင့်ပြည့်စုံသော ကောင်းသောစကားရှိသော ထင်ရှားပြနိုင်သော ဉာဏ်ပညာရှိသော

Sāsanavibhūtikāmena, yācamānena maṃ subhaguṇena;

Yaṃ samadhigataṃ puññaṃ, tenāpi jano sukhī bhavatū’’ti.

သာသနာတော်၏ တင့်တယ်ခြင်းကို အလိုရှိသော တင့်တယ်သော ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော အရှင်ဇောတိပါလမထေရ်သည် ဤသံယုတ်အဋ္ဌကထာကို ပြုစီရင်ရန် ငါ့ကို တောင်းပန်သည်ဖြစ်၍ အကြင်ကောင်းမှုကို ရလေပြီ၊ ထိုကောင်းမှုကြောင့်လည်း လူအပေါင်းသည် ချမ်းသာနှင့် ပြည့်စုံပါစေသတည်း” (၂-ဂါထာအပေါင်း)

Manorathapūraṇiṃ nāma aṅguttaranikāyaṭṭhakathaṃ bhadantajotipālattherena dakkhiṇaindiyaraṭṭhe kañcipurādīsu ca sīhaḷadīpe mahāvihāramhi ca attanā saddhiṃ vasantena āyācito, tathā jīvakenāpi upāsakena piṭakattayapāragubhūtena vātāhatepi aniñjamānasabhāve dume viya aniñjamānasaddhamme ṭhitena sumatinā parisuddhājīvenābhiyācito akāsi. Vuttaṃ hetametissā nigamane –

မနောရထပူရဏီမည်သော အင်္ဂုတ္တရအဋ္ဌကထာကို အိန္ဒိယတောင်ပိုင်း ကဉ္စိပုရမြို့ စသည်တို့၌၎င်း သီဟိုဠ်ကျွန်း မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်၌၎င်း မိမိနှင့် အတူနေဘူးသော အရှင်ဇောတိပါလမထေရ်က တောင်းပန်သောကြောင့်၎င်း၊ ထို့ပြင် လေတိုက်သော်လည်း မလှုပ်ရှားခြင်းသဘောရှိသော သစ်ပင်ကြီးကဲ့သို့ မလှုပ်ရှားနိုင်သော သူတော်ကောင်းတရား (ဟူသော သာသနာတော်)၌ ပိဋကသုံးပုံကို ပါရဂူရောက် တတ်မြောက်လျက်တည်သော ကောင်းသောဉာဏ်ပညာနှင့် ပြည့်စုံသော စင်ကြယ်သော အသက်မွေးမှုရှိသော ဇီဝကမည်သော ဥပါသကာက တောင်းပန်သောကြောင့်၎င်း ရေးသားစီရင်တော်မူသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုအဋ္ဌကထာ၏နိဂုံး၌ အောက်ပါ ဂါထာတို့ကို မိန့်ဆိုထားပေသည်။

‘‘Āyācito sumatinā, therena bhadantajotipālena;

Kañcipurādīsu mayā, pubbe saddhiṃ vasantena.

“ကဉ္စိပုရမြို့ စသည်တို့၌ ရှေးက ငါနှင့် အတူနေဘူးသော မြတ်သော သီဟိုဠ်ကျွန်းဝယ် မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်တွင် နေသောအခါ၌လည်း (အတူနေဘူးသော) ကောင်းသောဉာဏ်ပညာနှင့် ပြည့်စုံသော အရှင်ဇောတိပါလမထေရ်က တောင်းပန်သည်ဖြစ်၍၎င်း၊

Varatambapaṇṇidīpe, [Pg.50] mahāvihāramhi vasanakālepi;

Vātāhate viya dume, aniñjamānamhi saddhamme.

[ဈား] လေတိုက်သော်လည်း မလှုပ်ရှားသော သစ်ပင်ကြီးကဲ့သို့ မလှုပ်ရှားသော သူတော်ကောင်းတရား (ဟူသော သာသနာတော်)၌

Pāraṃ piṭakattayasā,garassa gantvā ṭhitena sumatinā;

Parisuddhājīvenā,bhiyācito jīvakenāpi.

ပိဋကသုံးပုံဟူသောသမုဒြာ၏ တဖက်ကမ်းသို့ရောက်လျက် တည်သော ကောင်းသောဉာဏ်ပညာနှင့် ပြည့်စုံသော စင်ကြယ်သော အသက်မွေးမှုရှိသော ဇီဝကမည်သော ဥပါသကာကလည်း တောင်းပန်အပ်သည်ဖြစ်၍၎င်း၊

Dhammakathānayanipuṇehi, dhammakathikehi aparimāṇehi;

Parikīḷitassa paṭipa,jjitassa sakasamayacitrassa.

တရားစကား ဟောပြောနည်း၌ ကျွမ်းကျင်ကုန်သော အတိုင်းမသိ များစွာကုန်သော ဓမ္မကထိက အရှင်မြတ်တို့သည် ဉာဏ်ကွန့်မြူးလျက် ကစားအပ် သွားအပ်သော မိမိ၏အယူဟုဆိုအပ်သော သာသနိကအယူတို့ဖြင့် ဆန်းကြယ်သော-

Aṭṭhakathaṃ aṅguttara,mahānikāyassa kātumāraddho;

Yamahaṃ cirakālaṭṭhiti-micchanto sāsanavarassa.

အင်္ဂုတ္တရမဟာနိကာယ်၏ အကြင်အဖွင့် အဋ္ဌကထာကို ရေးသားစီရင်ရန်အလို့ငှါ သာသနာတော်မြတ်၏ ရှည်စွာတည်တံ့ခြင်းကို အလိုရှိသောငါသည် အားထုတ်စီရင်ခဲ့ပြီ။

Sā hi mahāaṭṭhakathāya, sāramādāya niṭṭhitā esā;

Catunnavutiparimāṇāya, pāḷiyā bhāṇavārehi.

ထိုအဋ္ဌကထာသစ်သည် မဟာအဋ္ဌကထာ၏ အနှစ်သာရကိုယူ၍ တကြိမ်တလှည့်ရွတ်စာ ဘာဏဝါရတို့၏ အရအားဖြင့် ၉၄-ဘာဏဝါရ အတိုင်းအရှည်ရှိသော ပါဠိဖြင့် ပြီးဆုံးခြင်းသို့ ရောက်လေပြီ။

Sabbāgamasaṃvaṇṇana, manoratho pūrito ca me yasmā;

Etāya manoratha pūraṇīti nāmaṃ tato assā’’ti.

ယင်းသို့ အင်္ဂုတ္တရအဋ္ဌကထာကြီး အပြီးအဆုံးသို့ရောက်ခြင်းကြောင့် အလုံးစုံသော နိကာယ်လေးရပ်ကိုဖွင့်ရန် ငါ၏နှလုံးအလို စိတ်အကြံသည် ပြည့်လေပြီ၊ ထို့ကြောင့် ဤအင်္ဂုတ္တရအဋ္ဌကထာ၏ အမည်သည် မနောရထပူရဏီဟူ၍ ဖြစ်ပေသတည်း။”

Imā ca pana catasso āgamaṭṭhakathāyo kurumāno ācariyabuddhaghoso mahāmahindattherenābhataṃ mūlaṭṭhakathāsaṅkhātaṃ mahāaṭṭhakathaṃyeva bhāsāparivattanavasena ceva punappunāgatavitthārakathāmaggassa saṃkhipanavasena ca akāsi. Vuttañhetaṃ ganthārambhe –

ကျမ်းပြုပုံကို ဆက်၍ရှင်းပြရလျှင် ဤနိကာယ်အဋ္ဌကထာကြီး ၄-ခုတို့ကို ပြုစီရင်တော်မူသော အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်သည် အရှင်မဟာမဟိန္ဒမထေရ် ဆောင်ယူခဲ့သော မူလအဋ္ဌကထာဟုခေါ်သော မဟာအဋ္ဌကထာကိုသာလျှင် ပါဠိဘာသာပြန်သည်၏ အစွမ်းအားဖြင့်၎င်း၊ အထပ်ထပ်ဆိုထားသော အကျယ်စကားကို ချုံးသည်၏အစွမ်းအားဖြင့်၎င်း ပြုစီရင်တော်မူလေသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုအဋ္ဌကထာတို့၏ ဂန္ထာရမ္ဘ- ကျမ်းဦးစကား၌ အောက်ပါဂါထာတို့ကို မိန့်ဆိုထားပေသည်။

‘‘Sīhaḷadīpaṃ pana ābha,tātha vasinā mahāmahindena;

Ṭhapitā sīhaḷabhāsāya, dīpavāsīnamatthāya.

[ည] “ထိုသို့ တတိယသံဂါယနာတင်ပြီးသည်မှ နောက်ကာလ၌ ထိုမူလအဋ္ဌကထာကို အရှင်မဟာမဟိန္ဒမည်သော ရဟန္တာမထေရ်သည် သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့ ဆောင်လေ၍ သီဟိုဠ်ကျွန်းသားတို့အကျိုးငှါ သီဟိုဠ်ဘာသာဖြင့် တင်ထားလေသည်။

Apanetvāna tatohaṃ, sīhaḷabhāsaṃ manoramaṃ bhāsaṃ;

Tantinayānucchavikaṃ, āropento vigatadosaṃ…pe…Hitvā punappunāgata-matthaṃ atthaṃ pakāsayissāmī’’ti.

ထိုအဋ္ဌကထာဟောင်းမှ သီဟိုဠ်ဘာသာကို ပယ်ရှား၍ ပါဠိတော်နည်းအားလျော်သော အပြစ်ကင်းသော နှလုံးမွေ့လျော်ဖွယ်ရှိသော ပါဠိဘာသာသို့ တင်လျက် ။ပ။ အထပ်ထပ်ဆိုထားသော အနက်ကိုပယ်၍ (ပါဠိတော်၏)အနက်ကို ဖွင့်ပြပေအံ့။”

Tathā nigamanepi –

နိဂုံး၌လည်း

‘‘Sā hi mahāaṭṭhakathāya, sāramādāya niṭṭhitā esā’’ti ca;

‘‘Mūlaṭṭhakathāsāraṃ, ādāya mayā imaṃ karontenā’’ti ca.

“မူလအဋ္ဌကထာ၏ အနှစ်သာရကိုယူ၍ ဤအဋ္ဌကထာသစ်ကို ပြုစီရင်သော ငါသည် (အကြင်ကောင်းမှုကို ဆည်းပူးစုဆောင်းမိပြီ၊ ထိုကောင်းမှုကြောင့် အလုံးစုံသောလောကသည် ချမ်းသာနှင့် ပြည့်စုံပါစေသတည်း”ဟူ၍၎င်း မိန့်ဆိုထားပေသည်။

Imāsaṃ sarīrabhūtapāṭhesu ca samantapāsādikāyaṃ viya ‘‘mahāpaccariyaṃ, kurundiya’’ntiādinā vinicchayasaṃvaṇṇanābhedappakāsanaṃ na dissati, tathā abhidhammaṭṭhakathāsupi. [Pg.51] Tenetaṃ ñāyati ‘‘suttantābhidhammesu mahāaṭṭhakathāto aññā mahāpaccariādināmikā porāṇikā sīhaḷaṭṭhakathāyo ceva andhakaṭṭhakathā ca natthī’’ti. Yāva vasabharājakālā (609-653) pana pākaṭānaṃ sīhaḷikattherānaṃ vinicchayo ca vādā ca vatthūni ca etāsupi dissantiyevāti.

ဤနိကာယ်လေးရပ် အဋ္ဌကထာတို့၏ ကိုယ်ထည်ဖြစ်သော အတွင်းစာသားပါဌ်တို့၌မူကား ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ၌ကဲ့သို့ “မဟာပစ္စရီအဋ္ဌကထာ၌ ကုရုန္ဒီအဋ္ဌကထာ၌” ဤသို့ စသည်ဖြင့် အဆုံးအဖြတ် အထူးအပြားနှင့် သံဝဏ္ဏနာ အထူးအပြားတို့ကို ပြခြင်းကို မတွေ့ရပေ။ ထို့အတူပင် အဘိဓမ္မာအဋ္ဌကထာတို့၌လည်း မတွေ့ရပေ၊ ထို့ကြောင့် သုတ္တန်အဘိဓမ္မာတို့၌ မဟာအဋ္ဌကထာမှ တပါးသော မဟာပစ္စရီစသည် အမည်ရှိကုန်သော သီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာတို့သည်၎င်း၊ အန္ဓကအဋ္ဌကထာသည်၎င်း မရှိဟူ၍ သိအပ်ပေ၏။ သို့သော်လည်း (သာ-၆၀၉-၆၅၃) ဝသဘမင်း၏ လက်ထက်တိုင်အောင် ထင်ရှားကုန်သော သီဟိုဠ်မထေရ်တို့၏ အဆုံးအဖြတ်နှင့် ဝါဒတို့ကို၎င်း, ဝတ္ထုကြောင်းတို့ကို၎င်း ဤအရာတို့ကိုကား ထိုသုတ္တန် အဘိဓမ္မာအဋ္ဌကထာတို့၌လည်း တွေ့ရကုန်သည်သာတည်း။

Abhidhammaṭṭhakathākaraṇaṃ

အဘိဓမ္မာအဋ္ဌကထာကို ပြုစီရင်တော်မူခြင်း

Aṭṭhasāliniṃ pana sammohavinodaniñca dhātukathādipañcapakaraṇassa aṭṭhakathañcāti tisso abhidhammaṭṭhakathāyo attanā sadisanāmena sotatthakīganthakārakena buddhaghosabhikkhunā āyācito akāsi. Vuttañhetaṃ tāsu –

ထိုမှတပါး အဋ္ဌသာလိနီ အဋ္ဌကထာ, သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ, ဓာတုကထာစသော ငါးကျမ်း၏အဖွင့် ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာဟူသော [ညာ] သုံးစောင်သော အဘိဓမ္မာအဋ္ဌကထာတို့ကို မိမိနှင့် ဘွဲ့အမည်တူသော သောတတ္ထကီကျမ်းကို ပြုစီရင်သော ဗုဒ္ဓဃောသရဟန်းက တောင်းပန်သောကြောင့် ရေးသားစီရင်တော်မူသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုအဋ္ဌကထာတို့၌-

‘‘Visuddhācārasīlena, nipuṇāmalabuddhinā;

Bhikkhunā buddhaghosena, sakkaccaṃ abhiyācito’’ti ca.

“စင်ကြယ်သော စာရိတ္တသီလ ဝါရိတ္တသီလနှင့် ပြည့်စုံသော သိမ်မွေ့၍ အညစ်အကြေးကင်းသည့် ဉာဏ်ပညာနှင့် ပြည့်စုံသော ဗုဒ္ဓဃောသအမည်ရှိသော ရဟန်းက ရိုသေစွာ တောင်းပန်အပ်သည်ဖြစ်၍ (ထိုအဘိဓမ္မာ၏အနက်ကို ဖွင့်ပြပေအံ့)” ဟူ၍၎င်း၊

‘‘Buddhaghosoti garūhi gahitanāmadheyyena therena katāAyaṃ aṭṭhasālinī nāma dhammasaṅgahaṭṭhakathā’’ti ca.

“ဗုဒ္ဓဃောသဟု ဆရာဥပဇ္ဈာယ်တို့က မှတ်ယူထား (မှည့်ထား)သော ဘွဲ့အမည်ရှိသော မထေရ်သည် ရေးသားတီထွင် စီရင်အပ်သော အဋ္ဌသာလိနီမည်သော ဤဓမ္မသင်္ဂဏီကျမ်း၏အဖွင့် အဋ္ဌကထာသည် (တည်မြဲတည်တံ့ပါစေသတည်း)” ဟူ၍၎င်း၊

‘‘Atthappakāsanatthaṃ, tassāhaṃ yācito ṭhitaguṇena;

Yatinā adandhagatinā, subuddhinā buddhaghosena.

“ခိုင်မြဲတည်တံ့သော သီလစသော ဂုဏ်ကျေးဇူးနှင့် ပြည့်စုံသော မနုံ့နှေးပဲ လျင်မြန်သော ဉာဏ်၏ သွားခြင်းရှိသော ကောင်းသော ဉာဏ်ပညာနှင့် ပြည့်စုံသော ဗုဒ္ဓဃောသအမည်ရှိသော ရဟန်းသည် ထိုဝိဘင်းကျမ်း၏အနက်ကို ဖွင့်ပြရန်အကျိုးငှါ တောင်းပန်အပ်သည်ဖြစ်၍ ငါသည်-

Yaṃ ārabhiṃ racayituṃ, aṭṭhakathaṃ sunipuṇesu atthesu;

Sammohavinodanato, sammohavinodaniṃ nāmā’’ti ca.

အကြင်အဋ္ဌကထာကို ရေးသားစီရင်ရန် အားထုတ်ခဲ့ပြီ၊ ထိုအဋ္ဌကထာသည် အလွန်သိမ်မွေ့သောအနက်တို့၌ တွေဝေခြင်းကို ပယ်ဖျောက်တတ်သောကြောင့် သမ္မောဟဝိနောဒနီ မည်ပေ၏” ဟူ၍၎င်း၊

‘‘Buddhaghosoti garūhi gahitanāmadheyyena therena katāAyaṃ sammohavinodanī nāma vibhaṅgaṭṭhakathā’’ti ca.

“ဗုဒ္ဓဃောသဟု ဆရာဥပဇ္ဈာယ်တို့က မှတ်ယူထား- (မှည့်ထား)သော ဘွဲ့အမည်ရှိသော မထေရ်သည် ရေးသားတီထွင် စီရင်အပ်သော သမ္မောဟဝိနောဒနီမည်သော ဤဝိဘင်းကျမ်း အဖွင့်အဋ္ဌကထာသည် (တည်မြဲတည်တံ့ပါစေသတည်း)”ဟူ၍၎င်း မိန့်ဆိုထားပေသည်။

Imāsu pana tīsu pañcapakaraṇaṭṭhakathāya nāmaviseso natthi āyācako ca na pakāsito, kevalaṃ attano saddhāya eva sañcoditena ācariyabuddhaghosena sā katā viya dissati. Vuttañhetaṃ tassā nigamane –

အထူးကား ဤသုံးစောင်သော အဋ္ဌကထာတို့တွင် ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာမှာ အမည်အထူးမရှိပေ၊ တောင်းပန်သော ပုဂ္ဂိုလ်ကိုလည်း ပြမထားပေ။ မိမိ၏ သဒ္ဓါတရားသက်သက်ကသာလျှင် နှိုးဆော်တိုက်တွန်းအပ်သည်ဖြစ်၍ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ [ညိ] ဆရာတော်သည် ထိုအဋ္ဌကထာကို ပြုစီရင်သကဲ့သို့ ထင်ပေ၏။ ထို့ကြောင့် ထိုအဋ္ဌကထာ၏နိဂုံး၌-

‘‘Kusalādidhammabhedaṃ, [Pg.52] nissāya nayehi vividhagaṇanehi;

Vitthārento sattama-mabhidhammappakaraṇaṃ satthā.

“ကုသိုလ်အစရှိသော တရားတို့၏ အပြားကိုမှီ၍ အထူးထူးသော အရေအတွက်ရှိသော နည်းတို့ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားသည် ကောင်းစွာစီရင်အပ်သည့် မြဲမြဲသော အဆုံးအဖြတ် ရှိတော်မူသည်ဖြစ်၍ အကြင်ပဋ္ဌာန်းမည်သော ခုနစ်ခုမြောက် အဘိဓမ္မာကျမ်းကို အကျယ်ချဲ့လျက် ပြတော်မူလေပြီ၊

Suvihitasanniṭṭhāno, paṭṭhānaṃ nāma yaṃ pakāsesi;

Saddhāya samāraddhā, yā aṭṭhakathā mayā tassāti ca.

ထိုပဋ္ဌာန်းကျမ်း၏ အနက်အဖွင့် အဋ္ဌကထာကို ရေးသားစီရင်ရန် ငါသည် သဒ္ဓါတရားဖြင့် ကောင်းစွာ အားထုတ်ခဲ့ပြီ”ဟူ၍၎င်း။

‘‘Ettāvatā

ဤမျှဖြင့်-

Sattappakaraṇaṃ nātho, abhidhammamadesayi;

Devātidevo devānaṃ, devalokamhi yaṃ pure;

Tassa aṭṭhakathā esā, sakalassāpi niṭṭhitā’’ti ca.

“နတ်တို့၏ နတ်မြတ်ဖြစ်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားသည် ခုနစ်ကျမ်းရှိသော အကြင်အဘိဓမ္မာပိဋကကို နတ်ပြည်လောက၌ နတ်တို့အား ဟောကြားတော်မူလေပြီ၊ အလုံးစုံလည်းဖြစ်သော ထိုအဘိဓမ္မာပိဋက၏ ဤအဋ္ဌကထာသည် ပြီးဆုံးခြင်းသို့ ရောက်လေပြီ”ဟူ၍၎င်း။

‘‘Buddhaghosoti garūhi gahitanāmadheyyena therena katāAyaṃ sakalassapi abhidhammapiṭakassa aṭṭhakathā’’ti ca.

“ဗုဒ္ဓဃောသဟု ဆရာဥပဇ္စျာယ်တို့က မှတ်ယူထား (မှည့်ထား)သော ဘွဲ့အမည်ရှိသော မထေရ်သည် ရေးသားတီထွင် စီရင်အပ်သော အလုံးစုံသော အဘိဓမ္မာပိဋက၏ ဤအဋ္ဌကထာသည် (တည်မြဲတည်တံ့ပါစေသတည်း)” ဟူ၍၎င်း။ မိန့်ဆိုထားပေသည်။

Ekacce pana ādhunikā therā ‘‘abhidhammaṭṭhakathāyo ācariyabuddhaghosena yācito saṅghapālabuddhamittajotipālādīnaṃ aññataro thero akāsī’’ti vadanti. Ayañca nesaṃ vicāraṇā, aṭṭhasālinīsammohavinodanīsu ‘‘tā buddhaghosena yācito akāsī’’ti ganthakārena vuttaṃ. Tena ñāyati ‘‘takkārako añño, ācariyabuddhaghoso pana tāsu yācakapuggaloyevā’’ti. Āgamaṭṭhakathāsu ca ācariyabuddhaghosena –

ယခုခေတ် အချို့မထေရ်တို့သည်ကား “အဘိဓမ္မာအဋ္ဌကထာတို့ကို အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာတော်က တောင်းပန်သောကြောင့် အရှင်သံဃပါလ၊ အရှင်ဗုဒ္ဓမိတ္တ၊ အရှင်ဇောတိပါလ အစရှိသော မထေရ်တို့တွင် တပါးပါးသောမထေရ် ပြုစီရင်လေသည်”ဟု ဆိုကုန်၏။ အောက်ပါမှာ ထိုဆရာတို့၏ စိစစ်ဆင်ခြင်ပုံပေတည်း။ အဋ္ဌသာလိနီအဋ္ဌကထာ သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာတို့၌ “၎င်းတို့ကို ဗုဒ္ဓဃောသ တောင်းပန်သောကြောင့် ပြုစုစီရင်သည်ဟု ကျမ်းပြုဆရာကိုယ်တိုင်ပင် [ညီ] မိန့်ဆိုထား၏။ ထို့ကြောင့် ထိုအဋ္ဌကထာတို့ကို ပြုစီရင်သော ပုဂ္ဂိုလ်သည် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသမှ အခြားပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သည်။ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာတော်သည်ကား ထိုအဋ္ဌကထာတို့၌ တောင်းပန်သောပုဂ္ဂိုလ်သာ ဖြစ်သည်”ဟု သိအပ်၏။ မှန်ပေ၏- နိကာယ် အဋ္ဌကထာတို့၌ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာတော်သည်..

‘‘Sīlakathā dhutadhammā, kammaṭṭhānāni ceva sabbāni…pe…Iti pana sabbaṃ yasmā, visuddhimagge mayā suparisuddhaṃ;

Vuttaṃ tasmā bhiyyo, na taṃ idha vicārayissāmī’’ti –

“သီလကို ပြဆိုသော စကားကို၎င်း ဓုတင်အကျင့်တို့ကို၎င်း အလုံးစုံသော ကမ္မဋ္ဌာန်းကို၎င်း ။ပ။ ဤအလုံးစုံကိုမူ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်း၌ ငါသည် ပြည့်စုံစင်ကြယ်စွာ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီ၊ ထို့ကြောင့် ထိုအလုံးစုံကို ဤအဋ္ဌကထာ၌ အပို အလွန်ထပ်၍ မစိစစ်ကုန်တော့”ဟု

Evaṃ sīlakathādīnaṃ attanā eva visuddhimagge vuttabhāvo mayātipadena pakāsito. Aṭṭhasāliniyaṃ pana –

ဤသို့ သီလကို ပြဆိုသောစကား စသည်တို့ကို မိမိကိုယ်တိုင်ပင်လျှင် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်း၌ ဆိုခဲ့ပြီးဖြစ်ကြောင်းကို မယာ-ငါသည်ဟူသော ပုဒ်ဖြင့် ပြထားပေ၏။ အဋ္ဌသာလိနီကျမ်း၌ကား..

‘‘Kammaṭṭhānāni sabbāni, cariyābhiññā vipassanā;

Visuddhimagge panidaṃ, yasmā sabbaṃ pakāsita’’nti –

“အလုံးစုံသော ကမ္မဋ္ဌာန်းတို့ကို၎င်း၊ စရိုက် အဘိညာဉ်တို့ကို၎င်း၊ ဝိပဿနာကို၎င်း ဤအလုံးစုံကို ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်း၌ ပြထားအပ်ပြီ”ဟု-

Evaṃ mayāti kattupadena vinā vuttaṃ. Tenāpi ñāyati ‘‘visuddhimaggakārako añño, abhidhammaṭṭhakathākārako añño’’ti. Kiñcāpi abhidhammaṭṭhakathāsu abhiyācako buddhaghoso bhikkhunāti ca yatināti ca [Pg.53] imeheva sāmaññaguṇapadehi vutto na therenāti sagāravaguṇapadena, tathāpi so ‘‘visuddhācārasīlena nipuṇāmalabuddhinā’’ti ca, ‘‘adandhagatinā subuddhinā’’ti ca imehi adhikaguṇapadehi thomitattā ‘‘visuddhimaggādikārako ācariyabuddhaghosoyevā’’ti sakkā gahetuṃ. So hi upasampannakālatoyeva paṭṭhāya ganthakovido pariyattivisāradaguṇasampanno, tasmiñca kāle ūnadasavasso bhaveyya, tasmā therenāti na vuttoti sakkā gahetunti.

ဤသို့ မယာ- ငါသည်ဟူသော ကတ္တားပုဒ်မပါပဲ မိန့်ဆိုထား၏။ ထို့ကြောင့်လည်း “ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းကို စီရင်သူကား တခြားပုဂ္ဂိုလ်တည်း၊ အဘိဓမ္မာ အဋ္ဌကထာတို့ကို စီရင်သူကား တခြားပုဂ္ဂိုလ်တည်း”ဟု သိအပ်ပေ၏။ အဘိဓမ္မာ အဋ္ဌကထာတို့၌ တောင်းပန်သူ အဘိယာစကဖြစ်သော ဗုဒ္ဓဃောသကို ဘိက္ခုနာ- ရဟန်းသည်ဟူ၍၎င်း၊ ယတိနာ- ရဟန်းသည်ဟူ၍၎င်း၊ ဤသာမညဂုဏ်ပုဒ်တို့ဖြင့်သာလျှင် ဆို၍ ထေရေန- မထေရ်သည်ဟု ရိုသေခြင်းနှင့် တကွဖြစ်သော ဂုဏ်ပုဒ်ဖြင့် မဆိုသည်ကား မှန်ပေ၏။ သို့သော်လည်း ထိုဗုဒ္ဓဃောသကို “စင်ကြယ်သော ဝါရိတ္တသီလ စာရိတ္တသီလနှင့် ပြည့်စုံသော သိမ်မွေ့၍ အညစ်အကြေးကင်းသည့် ဉာဏ်ပညာနှင့် ပြည့်စုံသော”ဟူ၍၎င်း၊ “မနုံ့နှေးပဲ လျင်မြန်သောဉာဏ်၏ သွားခြင်းရှိသော ကောင်းသော ဉာဏ်ပညာနှင့် ပြည့်စုံသော”ဟူ၍၎င်း ဤလွန်ကဲသော ဂုဏ်ပုဒ်တို့ဖြင့် ချီးမွမ်းထားသောကြောင့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်စသော အဋ္ဌကထာတို့ကို ပြုစီရင်သော အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာတော်ပင် ဖြစ်သည်ဟု ယူနိုင်ပေ၏။ မှန်ပေ၏၊ ထိုအရှင်ဗုဒ္ဓဃောသသည် ပဉ္စင်းဖြစ်သောကာလမှ စ၍ပင်လျှင် ကျမ်းဂန်တို့၌ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာ၍ ပရိယတ္တိ ဝိသာရဒဂုဏ်နှင့် [ညု] ပြည့်စုံပေ၏၊ ထိုစဉ်ကာလ၌လည်း ဆယ်ဝါမပြည့်သေးသည် ဖြစ်ရာ၏၊ ထို့ကြောင့် “ထေရေန- မထေရ်သည်”ဟု မဆိုလေသည်”ဟူ၍ ယူနိုင်ပေ၏။ ဤသည်ကား ထို(ဧကစ္စေ) အချို့ဆရာတို့၏ စိစစ်ဆင်ခြင်ပုံပေတည်း။

Taṃ pana tesaṃ ativicāraṇamattameva. Na hi ācariyabuddhaghosatthero ‘‘tasmiṃ kāle ūnadasavasso’’ti sakkā gahetuṃ, visuddhimagganigamanepi ‘‘buddhaghosoti garūhi gahitanāmadheyyena therenā’’ti vacanato, na ca ‘‘visuddhācārasīlena, nipuṇāmalabuddhinā’’ti vā, ‘‘adandhagatinā subuddhinā’’ti vā ettakeheva dvīhi dvīhi guṇapadehi thomanena suthomito hoti, aññadatthu ‘‘nippabhīkatakhajjoto samudeti divākaro’’ti thomanaṃ viya hoti. Nanu ācariyena attano ganthanigamanesu –

ထို(ဧကစ္စေ) အချို့ဆရာတို့၏ စိစစ်ချက်သည်ကား အလွန်အကျွံ စိစစ်ခြင်းမျှသာ ဖြစ်သည်။ မှန်ပေ၏- အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်ကို “ထိုစဉ်ကာလ၌ ဆယ်ဝါမပြည့်သေး”ဟု မယူနိုင်ပါ၊ အဘယ့်ကြောင့်ဆိုသော် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်း၏ နိဂုံး၌ပင်လျှင် “ဗုဒ္ဓဃောသဟု ဆရာဥပဇ္ဈာယ်တို့က မှတ်ယူထား (မှည့်ထား)သော ဘွဲ့အမည်ရှိသော မထေရ်သည်”ဟု ဆိုထားသောကြောင့်ပေတည်း။ ထို့ပြင် “စင်ကြယ်သော စာရိတ္တသီလ ဝါရိတ္တသီလနှင့် ပြည့်စုံသော သိမ်မွေ့၍ အညစ်အကြေးကင်းသည့် ဉာဏ်ပညာနှင့်ပြည့်စုံသော” ဟူ၍သော်၎င်း “မနုံ့နှေးပဲ လျင်မြန်သောဉာဏ်၏ သွားခြင်းရှိသော ကောင်းသောဉာဏ်ပညာနှင့် ပြည့်စုံသော” ဟူ၍သော်၎င်း ဤမျှလောက်သာလျှင်ဖြစ်သော နှစ်ခုနှစ်ခုသော ဂုဏ်ပုဒ်တို့နှင့် ချီးမွမ်းခြင်းဖြင့် ကောင်းစွာ ချီးမွမ်းအပ်သည် မမည်ပါ၊ စင်စစ်သော်ကား “ပိုးစုန်းကြူး၏အရောင်ကို ပယ်ဖျောက်နိုင်သော နေမင်းသည် ထွက်ပေါ်၏”ဟု ချီးကျူးသကဲ့သို့ပင် ဖြစ်ပေသည်။ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာတော်သည် မိမိ၏ အဋ္ဌကထာကျမ်း နိဂုံးတို့၌-

‘‘Paramavisuddhasaddhābaddhivīriyapaṭimaṇḍitena sīlācārajjavamaddavādiguṇasamudayasamuditena sakasamayasamayantaragahanajjhogāhaṇasamatthena paññāveyyattiyasamannāgatena tipiṭakapariyattibhede sāṭṭhakathe satthusāsane appaṭihatañāṇappabhāvena mahāveyyākaraṇenā’’tiādinā –

“အလွန်စင်ကြယ်သော သဒ္ဓါ ပညာ ဝီရိယတို့ဖြင့် တန်ဆာဆင်အပ်သော ဝါရိတ္တသီလ စာရိတ္တသီလ ဖြောင့်မတ်ခြင်း နူးညံ့ခြင်း အစရှိသော ဂုဏ်အပေါင်းတို့၏ စုဝေးရာဖြစ်သော မိမိအယူနှင့် ဂိုဏ်းတပါးအယူတည်းဟူသော တောရှုပ်၌ သက်ဝင်ခြင်းငှါ စွမ်းနိုင်သော ပညာ၏ ထက်မြက်ခြင်းနှင့်ပြည့်စုံသော အဋ္ဌကထာနှင့်တကွ ပိဋကသုံးပုံဟူသော ပရိယတ်ကျမ်းဂန် အထူးအပြားရှိသော မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်၌ အပိတ်အပင် အဆီးအတားကင်းသော ဉာဏ်၏စွမ်းရည်နှင့် ပြည့်စုံသော သဒ္ဒါကျမ်းတတ် ဗျာကရုဏ်း ဆရာမြတ်ကြီးဖြစ်သော” ဤသို့ အစရှိသည်ဖြင့်-

Attano anucchavikāni guṇapadāni pakāsitāni, soyeva ca porāṇasīhaḷaṭṭhakathāyo saṅkhipitvā abhinavasaṅgahaṭṭhakathānaṃ ādikattā pubbaṅgamo, aññe pana abhinavaṭṭhakathākārā tasseva anuvattitvā avasesamekaṃ vā dve vā aṭṭhakathāyo akaṃsu. Abhidhammaṭṭhakathāsu ca yo yo attho visuddhimagge vutto, so so yathānuppattaṭṭhāne tato gahetvā tatheva vutto. Visesato pana paṭiccasamuppādavibhaṅgakhandhāyatanadhātusaccavibhaṅgavaṇṇanāsu jhānakathāvaṇṇanāsu ca ayamattho ativiya pākaṭo, yopi ca tattha appako katipayamatto visuddhimaggena visadiso saṃvaṇṇanābhedo dissati, sopi ābhidhammikānaṃ matānusārena yathā porāṇaṭṭhakathāyaṃ vutto, tatheva vuttoti veditabbo. Yathā ca aṭṭhasāliniyaṃ samantapāsādikāya vinayaṭṭhakathāya atideso [Pg.54] dissati, tatheva samantapāsādikāyampi aṭṭhasāliniyā atideso dissateva. Yadi ca aṭṭhasālinī aññena katā bhaveyya, kathaṃ tāsu aññamaññātideso sakkā kātuṃ. Tasmā abhidhammaṭṭhakathāsu abhiyācako buddhaghoso ācariyena samānanāmo cūḷabuddhaghosoti yāvajjatanā ācariyaparamparāya gahito sotatthakīganthakārako aññoyeva, na ācariyamahābuddhaghosatthero. Teneva tattha vuttaṃ ‘‘bhikkhunā’’ti ca ‘‘yatinā’’ti ca.

မိမိအား သင့်လျော် ထိုက်တန်ကုန်သော ဂုဏ်ပုဒ်တို့ကို ပြထားသည်မဟုတ်ပါလော၊ ထို့ပြင် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာတော်သည်ပင်လျှင် ရှေး သီဟိုဠ် [ညူ] အဋ္ဌကထာဟောင်းတို့ကို အကျဉ်းချုံး၍ အသစ်ဖြစ်သော သင်္ဂဟအဋ္ဌကထာတို့ကို အစဆုံးပြုစီရင်သော ရှေ့သွားပုဂ္ဂိုလ် မဟုတ်ပါလော၊ အဋ္ဌကထာသစ်ကိုပြုသော အခြားပုဂ္ဂိုလ်တို့သည်ကား ထိုအရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာတော်သို့သာလျှင် အစဉ်လိုက်၍ ကြွင်းကျန်သော အဋ္ဌကထာတကျမ်းကိုသော်၎င်း နှစ်ကျမ်းကိုသော်၎င်း ပြုကြကုန်သည်မဟုတ်ပါလော။ အဘိဓမ္မာအဋ္ဌကထာတို့၌ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်တွင် ဆိုခဲ့ပြီးသော ထိုထိုအနက်ကို အစဉ်ကျရောက်ရာအရပ်၌ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်မှပင်ယူ၍ ထိုမူအတိုင်းပင်လျှင် ဆိုထားပေ၏။ အထူးအားဖြင့်သော်ကား ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်ဝိဘင်း ခန္ဓ အာယတန ဓာတု သစ္စဝိဘင်းအဖွင့်တို့၌၎င်း ဈာနကထာအဖွင့်တို့၌၎င်း ဤဆိုခဲ့သောအနက်သည် အလွန်ပင် ထင်ရှားပေ၏။ ထိုအဘိမ္မာအဋ္ဌကထာတို့၌ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နှင့်မတူသော အဖွင့်သံဝဏ္ဏနာအကွဲအပြားမှာ မပြောပလောက်သော အနည်းငယ်မျှသာရှိပေ၏၊ ထိုအနည်းငယ်မျှသော သံဝဏ္ဏနာအကွဲအပြားမှာလည်း အဘိဓမ္မာဆောင်ဆရာတို့၏ အလိုသို့ အစဉ်လိုက်သောအားဖြင့် ရှေးအဋ္ဌကထာဟောင်း၌ ဆိုထားသည့်အတိုင်းပင် ပြဆိုထားသော သံဝဏ္ဏနာအကွဲအပြားဖြစ်သည်ဟု သိအပ်၏။ ထို့ပြင် အဋ္ဌသာလိနီ၌ ဝိနည်းအဋ္ဌကထာကို ညွှန်းခြင်းရှိသကဲ့သို့၊ ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ၌လည်း အဋ္ဌသာလိနီကို ညွှန်းခြင်းရှိသည်သာတည်း။ အကယ်၍ အဋ္ဌသာလိနီကို အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသမှ တပါးသောမထေရ်က ပြုစီရင်ခဲ့ပါမူ ထိုအဋ္ဌကထာနှစ်စောင်တို့၌ အချင်းချင်း အပြန်အလှန် ကျမ်းညွှန်းခြင်းကို အဘယ်သို့ ပြုနိုင်ပါအံ့နည်း။ ထို့ကြောင့် အဘိဓမ္မာအဋ္ဌကထာတို့၌ တောင်းပန်သူ အဘိယာစကဖြစ်သော ဗုဒ္ဓဃောသသည် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်နှင့် ဘွဲ့အမည်တူသော စူဠဗုဒ္ဓဃောသဟု ယခုထက်တိုင် ဆရာအဆက်ဆက် မှတ်ယူထားသော သောတတ္တကီကျမ်းပြုပုဂ္ဂိုလ်ဖြစ်သော အခြားဗုဒ္ဓဃောသသာလျှင် ဖြစ်၏၊ အဋ္ဌကထာဆရာတော် အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ မဟုတ်ပေ။ ထို့ကြောင့်ပင်လျှင် ထိုအဘိဓမ္မာအဋ္ဌကထာတို့၌ “ဘိက္ခုနာ- ရဟန်းသည်” ဟူ၍၎င်း၊ “ယတိနာ-ရဟန်းသည်” ဟူ၍၎င်း သာမညသာ ဆိုထားလေသည်။

Yadi pana ettakena niṭṭhaṃ na gaccheyya, evampi vicāretabbaṃ – kinnu kho saṅghapālādayo therā visuddhimaggādīnaṃ karaṇatthāya ācariyabuddhaghosattheraṃ āyācamānā attanā samatthataroti saddahantā āyācanti udāhu asaddahantāti? Saddahantāyeva āyācantīti pākaṭoyevāyamattho. Tathā ca sati ācariyabuddhaghosatthero sayaṃ aññehi samatthatarova samāno kasmā aññaṃ āyāceyya. Na hi saddhāsampannassa thāmasampannassa yobbanasampannassa ācariyassa sundarataraṃ abhidhammaṭṭhakathaṃ kātuṃ bhāriyaṃ bhavissati. Abhidhammaṭṭhakathāsu ca vuttavacanāni visuddhimaggaāgamaṭṭhakathāsu vuttasaṃvaṇṇanāvacanehi ekākārāneva honti. Yadi ca abhidhammaṭṭhakathaṃ añño kareyya, kathamapi tāhi vacanākārassa visadisatā bhaveyya eva. Etāsaṃ nigamane ca dassitena ‘‘buddhaghosoti garūhi gahitanāmadheyyena therena katā’’ti vacanena ‘‘ācariyabuddhaghosena katā’’tveva pākaṭā honti, na aññenāti. Yepi ‘‘aññena katā’’ti vadanti, tepi ‘‘iminā nāma therenā’’ti ekaṃsato dassetuṃ na sakkonti, tathā dassetuñca lesamattampi sādhakavacanaṃ na dissati. Tasmā abhidhammaṭṭhakathāyopi idāni ācariyehi cūḷabuddhaghosoti voharitena buddhaghosena nāma bhikkhunāyācito visuddhimaggavinayāgamaṭṭhakathānaṃ kārako ācariyamahābuddhaghosattheroyeva akāsīti niṭṭhamettha gantabbanti.

အကယ်၍ ဤမျှဖြင့် မဆုံးဖြတ်နိုင်သေးလျှင် ဆိုလတံ့သော အခြင်းအရာဖြင့်လည်း စိစစ်ဆင်ခြင်အပ်၏... အသို့နည်း သံဃပါလအစရှိသော မထေရ်တို့သည် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အစရှိသော ကျမ်းတို့ကို ပြုစီရင်ရန်အကျိုးငှါ အဋ္ဌကထာ [ညေ] ဆရာတော် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်ကို တောင်းပန်ကြစဉ်က မိမိတို့ထက်သာ၍ စွမ်းနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်၍ တောင်းပန်ကုန်သလော၊ သို့မဟုတ် ထိုသို့မယုံကြည်ပဲ တောင်းပန်ကုန်သလောဟူမူ၊ ယုံကြည်ကုန်၍သာလျှင် တောင်းပန်ကြကြောင်း ထင်ရှားလှပေ၏။ ထိုသို့ဖြစ်လျှင် အဋ္ဌကထာဆရာတော် အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်သည် မိမိကိုယ်တိုင်က အခြားသူတို့ထက်သာ၍ စွမ်းနိုင်သည်သာဖြစ်ပါလျက် အခြားပုဂ္ဂိုလ်ကို အဘယ့်ကြောင့် တောင်းပန်ရာသနည်း။ မှန်ပေ၏- သဒ္ဓါတရားနှင့်လည်း ပြည့်စုံ၍ ခွန်အားဗလ အရွယ်တို့နှင့်လည်း ပြည့်စုံသော အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်မှာ သာ၍ကောင်းသော အဘိဓမ္မာအဋ္ဌကထာကို ရေးသားစီရင်ရန် ဝန်လေးခြင်း ရှိလိမ့်မည်မဟုတ်ပေ။ ထို့ပြင် အဘိဓမ္မာအဋ္ဌကထာတို့၌ ဆိုထားသော စကားတို့သည် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာနှင့် နိကာယ်လေးရပ် အဋ္ဌကထာတို့၌ ဆိုထားသော အဖွင့်သံဝဏ္ဏနာစကားတို့နှင့် တထပ်တည်းတူလျက်သာလျှင် ရှိကုန်၏။ အကယ်၍ အဘိဓမ္မာအဋ္ဌကထာကို အခြားပုဂ္ဂိုလ်က စီရင်ငြားအံ့၊ သို့ဖြစ်လျှင် မည်သည့်နည်းနှင့်မဆို ထိုအဘိဓမ္မာအဋ္ဌကထာသည် ဝိသုဒ္ဓိမဂ် နိကာယ်အဋ္ဌကထာတို့နှင့် ဆိုပုံအခြင်းအရာ ထူးခြားကွဲလွဲခြင်း ရှိရာသည်သာတည်း။ ထို့ပြင် ဤအဘိဓမ္မာအဋ္ဌကထာတို့၏ နိဂုံး၌ ပြထားသော “ဗုဒ္ဓဃောသ-ဟု ဆရာဥပဇ္ဈာယ်တို့က မှတ်ယူထား (မှည့်ထား)သော ဘွဲ့အမည်ရှိသော မထေရ်သည် ပြုအပ်သော အဋ္ဌကထာ”ဟူသော စကားဖြင့် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော် ပြုထားသော အဋ္ဌကထာဟူ၍သာလျှင် ထင်ရှားကုန်၏၊ အခြားပုဂ္ဂိုလ်က ပြုထားသည်ဟူ၍ကား မထင်ရှားကုန်၊ “အခြားပုဂ္ဂိုလ်က ပြုထားသည်”ဟု ဆိုသော ထိုအချို့ဆရာတို့သည်လည်း “ဤမည်သောမထေရ်က စီရင်သည်”ဟု ဧကန်အားဖြင့် မပြနိုင်ကုန်။ ထိုသို့ပြရန် အရိပ်အမြွက်မျှသော်လည်း အကိုးအကား သာဓကစကားကို မတွေ့ရချေ။ ထို့ကြောင့် အဘိဓမ္မာအဋ္ဌကထာတို့ကိုလည်း ယခုအခါ ဆရာတို့က စူဠဗုဒ္ဓဃောသဟု ခေါ်သော ဗုဒ္ဓဃောသမည်သော ရဟန်းက တောင်းပန်သောကြောင့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်အဋ္ဌကထာ ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ နိကာယ်အဋ္ဌကထာတို့ကို ပြုစီရင်တော်မူသော အဋ္ဌကထာဆရာတော် အရှင်မဟာဗုဒ္ဓဃောသ မထေရ်သည်သာလျှင် ပြုစီရင်တော်မူလေသည်ဟု ဤအရာ၌ သန္နိဋ္ဌာန်ကျ ဆုံးဖြတ်သင့်ပေ၏။

Yaṃ pana mahāvaṃse ‘‘ācariyabuddhaghoso sīhaḷadīpāgamanato pubbe jambudīpe vasanakāleyeva aṭṭhasāliniṃ akāsī’’ti adhippāyena –

[ညဲ] မဟာဝံသကျမ်း၌ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်သည် သီဟိုဠ်သို့ မကြွရောက်သေးမီ ရှေးအဖို့က ဇမ္ဗူဒိပ်ကျွန်း (အိန္ဒိယနိုင်ငံ)၌ နေစဉ်မှာပင်လျှင် အဋ္ဌသာလိနီကို ပြုစီရင်လေသည်ဟူသော အဓိပ္ပါယ်ဖြင့်-

225. ‘‘Dhammasaṅgaṇiyākāsi, kacchaṃ so aṭṭhasālini’’nti –

“ထိုဗုဒ္ဓဃောသသည် ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော်၏အဖွင့် အဋ္ဌသာလိနီကျမ်းကို ပြုစီရင်လေ၏”ဟူသော-

Vuttaṃ, [Pg.55] taṃ idāni dissamānāya aṭṭhasāliniyā na sameti. Tattha hi ganthārambheyeva visuddhimaggaṃ atidisitvā pacchāpi so ca, samantapāsādikā ca bahūsu ṭhānesu atidisīyanti. Tasmā tassā ācariyena sīhaḷadīpaṃ patvā visuddhimaggañceva samantapāsādikañca katvā pacchāyeva katabhāvo ativiya pākaṭoti.

စကားကို ဆိုထား၏။ ထိုစကားသည် ယခုအခါ၌တွေ့ရသော အဋ္ဌသာလိနီနှင့် မညီပေ။ မှန်ပေ၏- ယခုတွေ့ရသော အဋ္ဌသာလိနီတွင် ဂန္ထာရမ္ဘ- ကျမ်းဦးစကား၌ပင်လျင် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကို ညွှန်းပြီးလျှင် နောက်ပိုင်း၌လည်း ထိုဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကို၎င်း ဝိနည်းအဋ္ဌကထာကို၎င်း များစွာသောဌာနတို့၌ ညွှန်းထား၏။ ထို့ကြောင့် ယခုတွေ့ရသော အဋ္ဌသာလိနီကို အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်သည် သီဟိုဠ်သို့ရောက်ပြီးလျှင် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကို၎င်း ဝိနည်းအဋ္ဌကထာကို၎င်း ရေးသားစီရင်ပြီး နောက်ကာလ၌သာလျှင် ပြုစီရင်ထားကြောင်း အလွန်ပင် ထင်ရှားပေ၏။ (သို့ဖြစ်၍ ထိုမဟာဝံသစကားကို သင့်လျော်အောင် ယူလိုလျှင် “အကာသိ”ဟူသောပုဒ်ကို “ပြုစီရင်လေ၏”ဟု သဒ္ဒါအနက် အတိအကျမပြန်ပဲ “ပြုစီရင်ရန် အားထုတ်ကြံစည်လေ၏”ဟု ပြန်သင့်ကြောင်း ရှေးစာမျက်နှာ ဂူ-၌ ၂-မှတ်ချက်တွင် ပြခဲ့ပြီ)။

Kaṅkhāvitaraṇīaṭṭhakathākaraṇaṃ

ကင်္ခါဝိတရဏီအဋ္ဌကထာကို ပြုစီရင်တော်မူခြင်း

Kaṅkhāvitaraṇiṃ nāma pātimokkhaṭṭhakathaṃ ācariyabuddhaghosatthero soṇattherena yācito mahāvihāravāsīnaṃ vācanāmagganissitaṃ sīhaḷapātimokkhaṭṭhakathānayaṃ nissāya ekampi padaṃ pāḷiyā vā mahāvihāravāsīnaṃ porāṇaṭṭhakathāhi vā avirodhetvā akāsi. Tena vuttaṃ tissaṃ aṭṭhakathāyaṃ –

ကင်္ခါဝိတရဏီမည်သော ပါတိမောက်အဖွင့် အဋ္ဌကထာကို အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာတော်မထေရ်သည် အရှင်သောဏမထေရ်က တောင်းပန်သောကြောင့် မဟာဝိဟာရဝါသီ မထေရ်မြတ်တို့၏ ပို့ချစဉ်ကိုမှီသော သီဟိုဠ်ပါတိမောက် အဋ္ဌကထာနည်းကိုမှီ၍ တခုသောပုဒ်မျှကိုသော်လည်း ပါဠိတော်နှင့်ဖြစ်စေ, မဟာဝိဟာရဝါသီ ဂိုဏ်းသားတို့၏ ရှေးအဋ္ဌကထာဟောင်းနှင့်ဖြစ်စေ မဆန့်ကျင်စေပဲ ရေးသားစီရင်တော်မူလေသည်။ ထို့ကြောင့် ၎င်းအဋ္ဌကထာ၌..

‘‘Sūratena nivātena, sucisallekhavuttinā;

Vinayācārayuttena, soṇattherena yācito.

“ကောင်းမှု၌ မွေ့လျော်သော နှိမ်ချသောစိတ်ရှိသော စင်ကြယ်သော ခေါင်းပါးစေသော အကျင့်ရှိသော ဝိနည်းအကျင့်နှင့် မပြတ်ယှဉ်သော သောဏမထေရ်က တောင်းပန်အပ်သည်ဖြစ်၍- [ညော]

Tattha sañjātakaṅkhānaṃ, bhikkhūnaṃ tassa vaṇṇanaṃ;

Kaṅkhāvitaraṇatthāya, paripuṇṇavinicchayaṃ.

ထိုပါတိမောက်၌ဖြစ်သော ယုံမှားခြင်းရှိကုန်သော ရဟန်းတော်တို့အား ယုံမှားကို ကျော်လွန်ခြင်းအကျိုးငှါ ပြည့်စုံသော အဆုံးအဖြတ်ရှိသော

Mahāvihāravāsīnaṃ, vācanāmagganissitaṃ;

Vattayissāmi nāmena, kaṅkhāvitaraṇiṃ subha’’nti ca.

မဟာဝိဟာရဝါသီ မထေရ်မြတ်တို့၏ ပို့ချစဉ်ကိုမှီသော အမည်အားဖြင့် ကင်္ခါဝိတရဏီမည်သော တင့်တယ်သော ထိုပါတိမောက်၏ အဖွင့်အဋ္ဌကထာကို ဖြစ်စေအံ့” ဟူ၍၎င်း၊

‘‘Ārabhiṃ yamahaṃ sabbaṃ, sīhaḷaṭṭhakathānayaṃ;

Mahāvihāravāsīnaṃ, vācanāmagganissitaṃ.

“မဟာဝိဟာရဝါသီ မထေရ်မြတ်တို့၏ ပို့ချစဉ်ကိုမှီသော အလုံးစုံသော သီဟိုဠ်ပါတိမောက် အဋ္ဌကထာနည်းကို အမှီပြု၍ အကြင် ကင်္ခါဝိတရဏီအဋ္ဌကထာကို ရေးသားစီရင်ရန် ငါ အားထုတ်ခဲ့ပြီ။

Nissāya sā ayaṃ niṭṭhaṃ, gatā ādāya sabbaso;

Sabbaṃ aṭṭhakathāsāraṃ, pāḷiyatthañca kevalaṃ.

ထိုကင်္ခါဝိတရဏီ အဋ္ဌကထာသည် အလုံးစုံသော သီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာ၏ အနှစ်သာရကို၎င်း, အလုံးစုံသော ပါဠိတော်၏ အနက်ကို၎င်း အချင်းခပ်သိမ်းယူ၍ ပြီးဆုံးခြင်းသို့ ရောက်လေပြီ။

Na hettha taṃ padaṃ atthi, yaṃ virujjheyya pāḷiyā;

Mahāvihāravāsīnaṃ, porāṇaṭṭhakathāhi vā’’ti ca.

ဤကင်္ခါဝိတရဏီ အဋ္ဌကထာ၌ ပါဠိတော်နှင့်သော်၎င်း၊ မဟာဝိဟာရဝါသီ မထေရ်မြတ်တို့၏ ရှေးအဋ္ဌကထာတို့နှင့်သော်၎င်း ဆန့်ကျင်သော ပုဒ်မည်သည် မရှိ”ဟူ၍၎င်း- မိန့်ဆိုထားပေသည်။

Dhammapadaṭṭhakathākaraṇaṃ

ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာကို ပြုစီရင်တော်မူခြင်း

Aparāpi tisso aṭṭhakathāyo santi khuddakapāṭhaṭṭhakathā dhammapadaṭṭhakathā suttanipātaṭṭhakathā cāti, yā tāsu dissamānanigamanavasena ācariyabuddhaghoseneva katāti paññāyanti. Tattha pana vuttavacanāni kānici [Pg.56] kānici āgamaṭṭhakathāsu vuttākārena na honti. Tasmā eke vadanti ‘‘netā ācariyabuddhaghosassā’’ti. Ekacce pana ‘‘ācariyassa upathambhakattherehi paṭhamaṃ katā, pacchā ācariyena osānasodhanavasena pariyosāpitā vā bhaveyyuṃ, abhidhammaṭṭhakathaṃ āyācantena cūḷabuddhaghosena vā katā bhaveyyu’’nti vadanti.

ထို့ပြင် ခုဒ္ဒကပါဌအဋ္ဌကထာ, ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာ, သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာဟူ၍ သုံးစောင်သော အဋ္ဌကထာတို့သည်လည်း ရှိကြသေး၏၊ ယင်း သုံးစောင်တို့သည်လည်း ၎င်းတို့၌ တွေ့ရသော နိဂုံးစကားအလိုအားဖြင့် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာတော်သည်ပင် စီရင်ထားသည်ဟု ထင်ရှားကုန်၏။ သို့သော် ထိုအဋ္ဌကထာတို့၌ ဆိုထားသော အချို့အချို့သော စကားတို့မှာ နိကာယ်လေးရပ် အဋ္ဌကထာတို့၌ဆိုသော အခြင်းအရာအားဖြင့် မဟုတ်ကုန်၊ ထို့ကြောင့် အချို့သော ပညာရှင်တို့က “ဤအဋ္ဌကထာတို့မှာ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်၏ ကျမ်းမဟုတ်ကုန်”ဟု ဆိုကုန်၏၊ အချို့သော ပညာရှိတို့သည်ကား “အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာတော်၏ လက်ထောက်ဖြစ်သော မထေရ်တို့က ရှေးဦးစွာ ရေးသားစီရင်သည်၊ နောက်မှ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာတော်က အဆုံးသတ် [ညော်] သုတ်သင်သည်၏ အစွမ်းအားဖြင့် ပြီးဆုံးစေအပ်သော အဋ္ဌကထာတို့သော်လည်း ဖြစ်ကုန်ရာ၏။ သို့မဟုတ် အဘိဓမ္မာအဋ္ဌကထာကို ရေးသားရန် တောင်းပန်သော စူဠဗုဒ္ဓဃောသမထေရ် ပြုစီရင်ထားသော အဋ္ဌကထာတို့သော်လည်း ဖြစ်ကုန်ရာ၏”ဟု ဆိုကုန်၏။

Taṃ tathā vā hotu aññathā vā, idāni ekantato vinicchinituṃ na sukarameva. Tasmā tāsaṃ nigamanavacanavaseneva ettha pakāsayissāma. Tāsu hi dhammapadaṭṭhakathaṃ kumārakassapattherena āyācito sirikūṭassa (sirikuḍḍassa) rañño pāsāde viharanto paramparābhataṃ sīhaḷabhāsāya saṇṭhitaṃ porāṇaṭṭhakathaṃ pāḷibhāsāya āropetvā vitthāragatañca vacanakkamaṃ samāsetvā gāthāsu asaṃvaṇṇitapadabyañjanāni saṃvaṇṇetvā akāsi. Vuttañhi tattha ganthārambhe –

ထိုအရာသည် ထိုသို့ဆိုတိုင်း ဟုတ်သည်ဖြစ်စေ၊ မဟုတ်သည်ဖြစ်စေ၊ ယခုအခါ၌ ဧကန်အတိအကျ ဆုံးဖြတ်ရန်မှာ မလွယ်ကူပေ၊ ထို့ကြောင့် ထိုအဋ္ဌကထာတို့၏ နိဂုံးစကား အလိုအားဖြင့်သာလျှင် ဤနိဒါန်း၌ ဖော်ပြကုန်အံ့။ ထိုသုံးစောင်သော အဋ္ဌကထာတို့တွင် ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာကို အရှင်ကုမာရကဿပမထေရ်က တောင်းပန်သောကြောင့် သိရီကူဋမည်သော မင်း၏ ပြာသာဒ်၌ သီတင်းသုံးနေထိုင်လျက် သီဟိုဠ်ဘာသာဖြင့် တည်ရှိသော အစဉ်အဆက် ဆောင်ရွက်လာသော ရှေးအဋ္ဌကထာဟောင်းကို ပါဠိဘာသာဖြင့်တင်၍ ကျယ်ဝန်းသော စကားအစဉ်ကိုလည်း ချုံး၍ ဂါထာတို့၌ ရှေးအဋ္ဌကထာတွင် မဖွင့်ရသေးသော ပုဒ်ဝါကျတို့ကို ဖွင့်လျက် ရေးသားစီရင်တော်မူလေသည်။ ထို့ကြောင့် ထိုအဋ္ဌကထာ၏ ကျမ်းဦးစကား၌-

‘‘Paramparābhatā tassa, nipuṇā atthavaṇṇanā;

Yā tambapaṇṇidīpamhi, dīpabhāsāya saṇṭhitā…pe…

“ထိုဓမ္မပဒ၏ အစဉ်အဆက် ဆောင်ရွက်လာသော သိမ်မွေ့သော အကြင်အနက်အဖွင့် အဋ္ဌကထာသည် သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ သီဟိုဠ်ဘာသာဖြင့် ကောင်းစွာတည်လျက်ရှိ၏။ ။ပ။

Kumārakassapenāhaṃ, therena thiracetasā;

Saddhammaṭṭhitikāmena, sakkaccaṃ abhiyācito…pe…

သူတော်ကောင်းတရား၏ တည်ခြင်းကို အလိုရှိသော ခိုင်မြဲသော စိတ်ရှိသော ကုမာရကဿပမည်သော မထေရ်က ရိုသေစွာ တောင်းပန်အပ်သည်ဖြစ်၍ ငါသည် ။ပ။

Taṃ bhāsaṃ ativitthāra, gatañca vacanakkamaṃ;

Pahāyāropayitvāna, tantibhāsaṃ manoramaṃ.

ထိုသီဟိုဠ်ဘာသာကို၎င်း, အလွန်ကျယ်ဝန်းသော စကားအစဉ်ကို၎င်း ပယ်၍ နှလုံးမွေ့လျော်ဖွယ်ရှိသော ပါဠိဘာသာသို့တင်၍

Gāthānaṃ byañjanapadaṃ, yaṃ tattha na vibhāvitaṃ;

Kevalaṃ taṃ vibhāvetvā, sesaṃ tameva atthato.

ထိုအဋ္ဌကထာဟောင်း၌ ဂါထာတို့၏ အကြင်ဝါကျပုဒ်ကို မဖွင့်ရသေး၊ သက်သက် ထိုဝါကျပုဒ်ကိုသာလျှင်ဖွင့်၍ အကြွင်းမှာမူ အနက်အားဖြင့် ထိုရှေးဟောင်းပင်ဖြစ်သော အဋ္ဌကထာကို

Bhāsantarena bhāsissa’’nti –

ပါဠိဘာသာတပါးဖြင့်ဆိုပေအံ့”ဟူ၍

Nigamane ca vuttaṃ –

မိန့်ဆိုထားပေသည်။ နိဂုံး၌လည်း- [ညံ]

‘‘Vihāre adhirājena, kāritamhi kataññunā;

Pāsāde sirikūṭassa, rañño viharatā mayā’’ti.

“သူပြုဘူးသောကျေးဇူးကို သိတတ်သောမင်းမြတ်သည် ဆောက်လုပ်စေအပ်သော ကျောင်းတိုက်တွင် သိရီကူဋမင်း၏ ပြာသာဒ်၌နေလျက် ငါသည် (ဤဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာကိုပြုသဖြင့် အကြင်ကုသိုလ်ကို ရအပ်ပြီ”)ဟူ၍- မိန့်ဆိုထားပေသည်။

Ettha ca sirikūṭo nāma samantapāsādikānigamane siripāloti vutto mahānāmoyeva rājāti vadanti. Evaṃ sati mahesiyā ānayanaṃ samādāpanamārabbha tena raññā dinne dhūmarakkhapabbatavihāre vasantena sā katāti veditabbā. Vuttañhetaṃ mahāvaṃse –

ရှင်းပြဦးအံ့၊ ဤဂါထာ၌ သိရိကူဋမည်သူမှာ ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ၏ နိဂုံး၌ သိရီပါလဟုဆိုထားသော မဟာနာမမင်းပင် ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကြ၏။ သို့ဖြစ်လျှင် မိဖုယား၏ ဆွဲဆောင်တိုက်တွန်းခြင်းကို အကြောင်းပြု၍ ထိုမဟာနာမမင်းလှူထားသော ဓူမရက္ခတောင်ပေါ်ကျောင်း၌နေလျက် ထိုအဋ္ဌကထာကို ပြုစီရင်သည်ဟု သိအပ်၏။ မှန်ပေ၏။ မဟာဝံသကျမ်း၌-

37-212.

‘‘Lohadvāra-ralaggāma-koṭipassāvanavhaye;

Tayo [Pg.57] vihāre kāretvā, bhikkhūnaṃ abhayuttare.

“လောဟဒွါရ, ရလဂ္ဂါမ, ကောဋိပဿာဝနဟူသော အမည်ရှိကုန်သော သုံးခုသောကျောင်းတိုက်တို့ကို ဆောက်လုပ်စေ၍ အဘယဂိရိမည်သော မြောက်ဖက်ကျောင်းတိုက်၌ နေကုန်သော ရဟန်းတို့အား လှူလေသည်။

213.

၂၁၃။

Vihāraṃ kārayitvāna, dhūmarakkhamhi pabbate;

Mahesiyā’nayenā’dā, bhikkhūnaṃ theravādina’’nti.

မိဖုယား၏ ဆွဲဆောင်တိုက်တွန်းခြင်းကြောင့် ဓူမရက္ခတောင်၌ ကျောင်းကိုဆောက်လုပ်စေ၍ ထေရဝါဒီရဟန်းတို့အား လှူလေသည်”ဟု မိန့်ဆိုထားပေသည်။ ားပေသည်။

Tassa pana rañño kāle sā niṭṭhāpitāti na sakkā gahetuṃ. Tassa hi rañño ekavīsatimavasse samantapāsādikaṃ niṭṭhāpesi. So ca rājā dvāvīsatimavasse divaṅgato. Etthantare sādhikaekavassena ‘‘catasso ca āgamaṭṭhakathāyo tisso ca abhidhammaṭṭhakathāyo ayañca dhammapadaṭṭhakathā’’ti sabbā etā na sakkā niṭṭhāpetunti.

သို့သော်လည်း ထိုမဟာနာမမင်း၏လက်ထက်၌ ဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာကို ပြီးဆုံးစေသည်ဟူ၍ကား မယူနိုင်ပေ။ အကြောင်းမူကား ထိုမဟာနာမမင်း၏ နန်းစံ ၂၁-နှစ်မြောက်၌ ဝိနည်းအဋ္ဌကထာကို ပြီးဆုံးစေ၏၊ ထိုမင်းသည်လည်း နန်းစံ ၂၂-နှစ်မြောက်၌ နတ်ရွာစံလေ၏။ ဤကာလအတွင်း၌ တနှစ်ကျော်ကျော်မျှဖြင့် နိကာယ်အဋ္ဌကထာ လေးကျမ်းတို့ကို၎င်း, အဘိဓမ္မာအဋ္ဌကထာ သုံးကျမ်းတို့ကို၎င်း, ဤဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာကို၎င်း အလုံးစုံသော ဤအဋ္ဌကထာတို့ကို ပြီးဆုံးစေခြင်းငှါ မစွမ်းနိုင်ပေ။

Paramatthajotikāṭṭhakathākaraṇaṃ

ပရမတ္ထဇောတိကာအဋ္ဌကထာကို ပြုစီရင်တော်မူခြင်း

Paramatthajotikaṃ nāma khuddakapāṭhassa ceva suttanipātassa ca aṭṭhakathaṃ kenacipi anāyācito attano icchāvaseneva akāsi. Vuttañhetaṃ khuddakapāṭhaṭṭhakathāya ganthārambhe –

ခုဒ္ဒကပါဌနှင့် သုတ္တနိပါတ်၏ အဖွင့်ဖြစ်သော ပရမတ္ထဇောတိကာမည်သော အဋ္ဌကထာကို တစုံတယောက်ကမျှ တောင်းပန်ခြင်းမရှိပဲ မိမိ၏ အလိုဆန္ဒဖြင့် [ညား] သာလျှင် ရေးသားစီရင်တော်မူသည်။ ထို့ကြောင့် ခုဒ္ဒကပါဌအဋ္ဌကထာ၏ ကျမ်းဦးစကား၌ အောက်ပါအတိုင်း မိန့်ဆိုထားပေသည်။ “ယခုအခါ ဤခုဒ္ဒကပါဌ၏အနက်ကို ပရမတ္ထဇောတိကာမည်သော အဋ္ဌကထာ၌ ဖွင့်ပြဝေဘန်ရန် အောက်ပါဂါထာအပေါင်းကို ဆိုအပ်၏။

‘‘Uttamaṃ vandaneyyānaṃ, vanditvā ratanattayaṃ;

Khuddakānaṃ karissāmi, kesañci atthavaṇṇanaṃ.

ရှိခိုးအပ် ရှိခိုးထိုက်သော ဝတ္ထုတို့တွင် အမြတ်ဆုံးဖြစ်သော ရတနာသုံးပါးကို ရှိခိုးပြီးလျှင် အချို့သော ခုဒ္ဓကခေါ် သုတ်ငယ် သုတ်တိုတို့၏ အနက်အဖွင့်ကို ပြုစီရင်ပေအံ့။

Khuddakānaṃ gambhīrattā, kiñcāpi atidukkarā;

Vaṇṇanā mādisenesā, abodhantena sāsanaṃ.

ခုဒ္ဒကခေါ် သုတ်ငယ် သုတ်တိုတို့သည် အလွန် နက်နဲသောကြောင့် သာသနာတော်ကို မသိသေးသော ငါသို့သောသူသည် ၎င်းတို့၏ အဖွင့်ဖြစ်သော ဤအဋ္ဌကထာကို ပြုစီရင်ရန် လွန်စွာခဲယဉ်းသည်ကား မှန်ပေ၏။

Ajjāpi tu abbhocchinno, pubbācariyanicchayo;

Tatheva ca ṭhitaṃ yasmā, navaṅgaṃ satthusāsanaṃ.

သို့သော်လည်း ရှေးဆရာတို့၏ အဆုံးအဖြတ်သည် ယခုအခါ၌လည်း မပြတ်မစဲ ဖြစ်လျက်ရှိ၏၊ ထို့အတူပင် မြတ်ဘုရား၏ အင်္ဂါ၉-ပါးရှိသော သာသနာတော်သည်လည်း တည်တံ့လျက် ရှိပေ၏။

Tasmāhaṃ kātumicchāmi, atthasaṃvaṇṇanaṃ imaṃ;

Sāsanañceva nissāya, porāṇañca vinicchayaṃ.

ထို့ကြောင့် ငါသည် သာသနာတော်ကို၎င်း, ရှေးဆရာတို့၏ အဆုံးအဖြတ်ကို၎င်း မှီ၍ ဤအနက်အဖွင့် အဋ္ဌကထာကို ပြုစီရင်ရန် အလိုရှိပေသည်။

Saddhammabahumānena, nāttukkaṃsanakamyatā;

Nāññesaṃ vambhanatthāya, taṃ suṇātha samāhitā’’ti.

မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှောက်လိုသဖြင့်လည်း မဟုတ်မူ၍ သူတပါးတို့အား ရှုတ်ချခြင်းငှါလည်း မဟုတ်မူ၍ သူတော်ကောင်းတရားကို များစွာ လိုလားသဖြင့်သာလျှင် (ပြုသော ငါ၏) ထိုအဋ္ဌကထာကို တည်ကြည်သော စိတ်ရှိကုန်သည်ဖြစ်၍ နာယူပါကုန်လော့။”

Bahū pana vicakkhaṇā imā ārambhagāthāyo vicinitvā ‘‘netaṃ ācariyabuddhaghosattherassa viya vacanaṃ hotī’’ti vadanti. Ayañca nesaṃ vicinanākāro, ācariyabuddhaghoso hi yaṃ kañci ganthaṃ sīlādiguṇasampannena aññena āyācitova karoti, idha pana kocipi āyācako [Pg.58] natthi. Punapi ācariyo ‘‘porāṇasīhaḷaṭṭhakathaṃ bhāsāparivattanavasena karissāmī’’ti ca ‘‘mahāvihāravāsīnaṃ vācanāmaggaṃ nissāya karissāmī’’ti ca evaṃ paṭiññaṃ katvāva karoti, idha pana tādisīpi paṭiññā natthi. Punapi ācariyo atigambhīratthānaṃ catunnañcāgamānaṃ abhidhammassa ca saṃvaṇṇanārambhepi dukkarabhāvaṃ na katheti, idha pana ‘‘sāsanaṃ abodhantena mādisenā’’ti attanā sāsanassa abuddhabhāvaṃ pakāsetvā ‘‘atidukkarā’’ti ca katheti. Tasmā ‘‘netaṃ ācariyabuddhaghosassa viya vacana’’nti vadanti. Taṃ yuttaṃ viya dissati, ācariyo hi attano ganthanigamanesu ‘‘tipiṭakapariyattippabhede sāṭṭhakathe satthusāsane appaṭihatañāṇappabhāvenā’’ti attano ñāṇappabhāvaṃ pakāsesi, so ‘‘sāsanaṃ abodhantena mādisena atidukkarā’’ti īdisaṃ vacanaṃ na katheyyayevāti.

စူးစမ်းဆင်ခြင်လေ့ရှိသော များစွာသော ပညာရှိတို့ကမူ ဤကျမ်းဦးဂါထာတို့ကို ဆင်ခြင်ပြီးလျှင် “ဤစကားကတော့ အဋ္ဌကထာဆရာတော် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်၏ စကားနှင့်မတူ”ဟူ၍ ဆိုကြ၏။ ဤဆိုလတံ့သော စကားမှာ ထိုပညာရှိတို့၏ စိစစ်ပုံအခြင်းအရာ ဖြစ်ပေသည်- အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာတော်သည် တစုံတခုသော ကျမ်းကိုပြုလျှင် သီလစသော ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော [ဋ] အခြားပုဂ္ဂိုလ်က တောင်းပန်မှသာလျှင် ပြုလေ့ရှိ၏၊ ဤအဋ္ဌကထာ၌ကား တောင်းပန်သူ တစုံတယောက်မျှ မရှိ၊ထို့ပြင်လည်း အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာတော်သည် “ရှေးဟောင်း သီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာကို ဘာသာပြန်သည်၏ အစွမ်းဖြင့် ပြုမည်”ဟူ၍၎င်း၊ “မဟာဝိဟာရဝါသီ မထေရ်တို့၏ ပို့ချစဉ်ကိုမှီ၍ ပြုမည်”ဟူ၍၎င်း ဝန်ခံ၍သာလျှင် ပြုလေ့ရှိ၏။ ဤအဋ္ဌကထာ၌ကား ထိုသို့သော ဝန်ခံချက်လည်း မရှိ။ ထို့ပြင်လည်း အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာတော်သည် အနက်အဓိပ္ပါယ် လွန်စွာ နက်နဲကုန်သော နိကာယ်ကြီး ၄-ပါးတို့၏၎င်း အဘိဓမ္မာပိဋက၏၎င်း အဖွင့်အဋ္ဌကထာတို့၏ ကျမ်းဦး၌သော်လည်း ခဲယဉ်းကြောင်းကို မပြောကြား မညည်းတွားပေ၊ ဤအဋ္ဌကထာ၌ကား “သာသနာတော်ကို မသိသေးသော ငါသို့သောသူ”ဟူ၍ မိမိကိုယ်တိုင်က သာသနာတော်ကို မသိသေးကြောင်း ဖော်ပြဝန်ခံပြီးလျှင် “လွန်စွာ ခဲယဉ်းသည်”ဟူ၍လည်း ညည်းတွားပြောဆိုသေး၏။ ထို့ကြောင့် “ဤစကားကတော့ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာတော်၏ စကားနှင့်မတူ”ဟူ၍ ဆိုကြ၏။ ထိုစိစစ်ချက်မှာ သင့်သကဲ့သို့ ရှိပေ၏၊ အကြောင်းမှာ.. အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာတော်သည် မိမိ၏ အဋ္ဌကထာကျမ်း နိဂုံးတို့၌ “အဋ္ဌကထာနှင့်တကွ ပိဋကသုံးပုံဟူသော ပရိယတ်ကျမ်းဂန် အထူးအပြားရှိသော မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်၌ အပိတ်အပင် အဆီးအတားကင်းသော ဉာဏ်စွမ်းရည်နှင့် ပြည့်စုံသော (ဗုဒ္ဓဃောသ)”ဟူ၍ မိမိ၏ဉာဏ်စွမ်းရည်ကို ဖော်ပြထားပေသည်။ ထိုသို့ဖော်ပြသော အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာတော်သည် “သာသနာတော်ကို မသိသေးသော ငါသို့သောသူသည် ပြုရန် လွန်စွာခဲယဉ်းသည်”ဟူ၍ ဤသို့သောစကားကို မဆိုတန်ရာသည်သာတည်း။ ထို့ပြင် မိမိကိုယ်ကို ချီးမြှောက်ခြင်း သူတပါးတို့အား ရှုတ်ချလိုခြင်း ကင်းကြောင်းကိုလည်း အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာတော်အနေနှင့် ဆိုလျှင် ဖော်ပြနေရန် လိုမည်မဟုတ်ပေ။

Jātakaṭṭhakathākaraṇaṃ

ဇာတ်အဋ္ဌကထာကို ပြုစီရင်တော်မူခြင်း

Jātakaṭṭhakathāpi ca ācariyabuddhaghosatthereneva katāti vadanti, kāraṇaṃ panettha na dissati. Sā pana atthadassittherena ca buddhamittattherena ca mahisāsakanikāyikena ca buddhadevattherenāti tīhi therehi abhiyācito mahāvihāravāsīnaṃ vācanāmaggaṃ nissāya katā. Imissāpi nāmaviseso natthi. Vuttaṃ himissā ārambhe –

ဇာတ်အဋ္ဌကထာကိုလည်း အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော် မထေရ်သည်ပင်လျှင် ပြုစီရင်သည်-ဟု ဆိုကြ၏။ ဤအရာ၌ လုံလောက်သော အကြောင်းကိုကား မတွေ့ရပေ။ အသေအချာ ဆိုနိုင်သည်မှာမူ ထိုဇာတ်အဋ္ဌကထာကို [ဋာ] အတ္ထဒဿီမထေရ် ဗုဒ္ဓမိတ္တမထေရ်နှင့် မဟိသာသကဂိုဏ်းသားဖြစ်သော ဗုဒ္ဓဒေဝမထေရ်ဟူသော ဤမထေရ်သုံးပါးတို့က တောင်းပန်သောကြောင့် မဟာဝိဟာရသီ မထေရ်တို့၏ ပို့ချဟောပြောစဉ်ကိုမှီ၍ ပြုစီရင်သည်ဟူ၍သာ ဆိုနိုင်ပေသည်။ ဤအဋ္ဌကထာမှာလည်း အမည်အထူး မရှိပေ။ ထို့ကြောင့် ကျမ်းဦးစကား၌ အောက်ပါဂါထာတို့ကို မိန့်ဆိုထားပေသည်။

‘‘Buddhavaṃsassa etassa, icchantena ciraṭṭhitiṃ;

Yācito abhigantvāna, therena atthadassinā.

“မြတ်စွာဘုရား၏ အနွယ်ကို ပြတတ်သော ဇာတကကျမ်း၏ ရှည်စွာတည်တံ့ခြင်းကို အလိုရှိသော အတ္ထဒဿီမထေရ်က တရိုတသေလာ၍ တောင်းပန်သောကြောင့်၎င်း၊

Asaṃsaṭṭhavihārena, sadā suddhavihārinā;

Tatheva buddhamittena, santacittena viññunā.

ရောယှက်ခြင်းကင်းသော နေခြင်းဖြင့် အခါခပ်သိမ်း စင်ကြယ်စွာ နေလေ့ရှိသော ငြိမ်သက်သော စိတ်နှလုံးရှိသော ဗုဒ္ဓမိတ္တမည်သော ပညာရှိမထေရ်ကလည်း ထို့အတူပင် တောင်းပန်သောကြောင့်၎င်း၊

Mahisāsakavaṃsamhi, sambhūtena nayaññunā;

Buddhadevena ca tathā, bhikkhunā suddhabuddhinā.

မဟိသာသကဂိုဏ်း၏ အနွယ်အဆက်၌ဖြစ်သော ဇာတ်ဝတ္ထုဟောပြောနည်းကို တတ်သိနားလည်သော စင်ကြယ်သော ဉာဏ်ပညာနှင့် ပြည့်စုံသော ဗုဒ္ဓဒေဝမည်သော ရဟန်းကလည်း ထို့အတူပင် တောင်းပန်သောကြောင့်၎င်း၊

Mahāpurisacariyānaṃ, ānubhāvaṃ acintiyaṃ;

Tassa vijjotayantassa, jātakassatthavaṇṇanaṃ.

ဘုရားအလောင်းတော် ယောက်ျားမြတ်၏ အကျင့်တို့၏ မကြံစည်နိုင်ကောင်းသော အစွမ်းအာနုဘော်ကို ထွန်းလင်းဖော်ပြတတ်သော ထိုဇာတကကျမ်း၏ အနက်အဖွင့် အဋ္ဌကထာကို-

Mahāvihāravāsīnaṃ, vācanāmagganissitaṃ;

Bhāsissaṃ bhāsato taṃ me, sādhu gaṇhantu sādhavo’’ti.

မဟာဝိဟာရဝါသီ မထေရ်တို့၏ ပို့ချဟောစဉ်ကိုမှီ၍ (တိုက်ရိုက်ပြန်လျှင်၊ မှီသောအဋ္ဌကထာကို-ဟု ဖြစ်၏) ဆိုပေအံ့၊ ထိုအဋ္ဌကထာကိုဆိုသော ငါ၏ထံမှ သင် သူတော်ကောင်းတို့သည် ကောင်းစွာ နာယူပါကုန်လော့။”

Ettāvatā [Pg.59] ca ācariyabuddhaghosattherassa ganthabhāvena pākaṭāhi sabbaṭṭhakathāhi saha visuddhimaggassa karaṇappakāro vitthārena vibhāvito hoti.

ဤမျှသော စကားအစဉ်ဖြင့် အဋ္ဌကထာဆရာတော် အရှင် ဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်၏ ကျမ်းအဖြစ်ဖြင့် ထင်ရှားကုန်သော အဋ္ဌကထာ အားလုံးတို့နှင့်တကွ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်း ပြုစီရင်ပုံ အခြင်းအရာအပြားကို ထင်ရှားပြုအပ်ပြီး ဖြစ်လေပြီ။ [ဋိ]

Sakalalokapatthārakāraṇaṃ

တကမ္ဘာလုံး၌ ပျံ့နှံ့ခြင်း၏အကြောင်း

Kissesa visuddhimaggo sakalaloke patthaṭoti? Parisuddhapiṭakapāḷinissayabhāvato, sikkhattayasaṅgahabhāvato, porāṇaṭṭhakathānaṃ bhāsāparivattanabhāvato, parasamayavivajjanato, sakasamayavisuddhito, sīladhutaṅgasamathaabhiññāpaññāpabhedādīnaṃ paripuṇṇavibhāgato, yāva arahattā paṭipattinayaparidīpanato, uttānānākulapadabyañjanasaṅkhatabhāvato, suviññeyyatthabhāvato, pasādanīyānaṃ diṭṭhānugatāpādanasamatthānaṃ vatthūnañca dīpanatoti evamādīhi anekasatehi guṇehi esa sakalaloke patthaṭo jāto.

(ဇ) ထိုဝိသုဒ္ဓိမဂ်သည် အဘယ်အကြောင်းကြောင့် တကမ္ဘာလုံး၌ ပျံ့နှံ့ပါသနည်းဟူသော မေးခွန်း၌ (၁) စင်ကြယ်သော ပါဠိပိဋကလျှင် မှီရာရှိခြင်းကြောင့်၎င်း၊ (၂) သိက္ခာသုံးပါးကို အကျဉ်းချုံး သိမ်းသွင်းထားခြင်းကြောင့်၎င်း၊ (၃) ရှေး အဋ္ဌကထာဟောင်းတို့၏ ဘာသာပြန်ကျမ်း ဖြစ်ခြင်းကြောင့်၎င်း၊ (၄) တပါးသော ဂိုဏ်းသားတို့၏အယူကို ကြဉ်ခြင်းကြောင့်၎င်း၊ (၅) မိမိဂိုဏ်းအယူ၏ စင်ကြယ်ခြင်းကြောင့်၎င်း၊ (၆) သီလ ဓုတင် သမထ အဘိညာဉ် ပညာအပြား စသည်တို့ကို အပြည့်အစုံ ဝေဘန်ပြခြင်းကြောင့်၎င်း၊ (၇) အရဟတ္တဖိုလ်တိုင်အောင် အကျင့်ပဋိပတ်နည်းကို အပြည့်အစုံ ပြခြင်းကြောင့်၎င်း၊ (၈) ပေါ်လွင်ထင်ရှား၍ ရှုပ်ထွေးခြင်းကင်းသော ပုဒ်,ဝါကျတို့ဖြင့် ပြုစီရင်ထားခြင်းကြောင့်၎င်း၊ (၉) သိလွယ်သော အနက်ရှိခြင်းကြောင့်၎င်း၊ (၁၀) ကြည်ညိုဖွယ်ကောင်းကုန်၍ တွေ့မြင် ကြားသိရာကို အတုလိုက်ကျင့်ခြင်းသို့ ရောက်စေနိုင်သော ဝတ္ထုကြောင်းတို့ကို ပြခြင်းကြောင့်၎င်း ဤသို့အစရှိကုန်သော အရာမက များစွာကုန်သော ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့ကြောင့် ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းသည် တကမ္ဘာလုံး၌ ပျံ့နှံ့လျက် ရှိပေသည်။

Ayañhi visuddhimaggo saṅgītittayārūḷhaparisuddhapāḷipiṭakameva nissāya pavatto, na mahāsaṅghikādīnaṃ sattarasannaṃ nikāyānaṃ piṭakaṃ, napi mahāyānikānaṃ piṭakaṃ. Saparivāraṃ sikkhattayañca ettha paripuṇṇameva saṅgahetvā dassitaṃ. Vuttañhetaṃ ācariyena āgamaṭṭhakathāsu ganthārambhe –

(၁) ချဲ့၍ပြရလျှင် ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းသည် သံဂါယနာသုံးတန်တင်ထားသော ထက်ဝန်းကျင် စင်ကြယ်သော ပါဠိပိဋကကိုသာလျှင် မှီ၍ ရေးသားစီရင်ထားပေသည်၊ မဟာသင်္ဃိကဂိုဏ်း အစရှိကုန်သော တဆယ့်ခုနစ်ပါးသော ဂိုဏ်းကွဲတို့၏ ပိဋကကိုလည်း မမှီပေ၊ မဟာယာနဂိုဏ်းသားတို့၏ ပိဋကကိုလည်း မမှီပေ။ (၂) အခြံအရံနှင့်တကွသော သီလ သမာဓိ ပညာ သိက္ခာသုံးပါးအပေါင်းကိုလည်း ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်၌ အပြည့်အစုံပင်လျှင် အကျဉ်းချုံး သိမ်းသွင်း၍ ပြထားပေသည်။ မှန်ပေ၏- အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာတော်သည် နိကာယ်အဋ္ဌကထာတို့တွင် ကျမ်းဦးစကား၌ အောက်ပါဂါထာတို့ကို မိန့်ဆိုထားပေသည်။

‘‘Sīlakatā dhutadhammā, kammaṭṭhānāni ceva sabbāni;

Cariyāvidhānasahito, jhānasamāpattivitthāro.

“သီလကိုပြဆိုသော စကားကို၎င်း, ဓုတင်အကျင့်တရားတို့ကို၎င်း အလုံးစုံသော ကမ္မဋ္ဌာန်းတို့ကို၎င်း စရိုက် အစီအရင်နှင့်တကွ ဈာန်သမာပတ် အကျယ်ကို၎င်း၊ [ဋီ]

Sabbā ca abhiññāyo, paññāsaṅkalananicchayo ceva;

Khandhādhātāyatani,ndriyāni ariyāni ceva cattāri.

အလုံးစုံသော အဘိညာဉ်တို့ကို၎င်း, ပညာကိုပေါင်း၍ ဆုံးဖြတ်ခြင်းကို၎င်း, ခန္ဓာ ဓာတ် အာယတန ဣန္ဒြေတို့ကို၎င်း, အရိယသစ္စာလေးပါးတို့ကို၎င်း၊

Saccāni paccayākāra,desanā suparisuddhanipuṇanayā;

Avimuttatantimaggā, vipassanābhāvanā ceva.

ကောင်းစွာ ထက်ဝန်းကျင် စင်ကြယ်၍ သိမ်မွေ့သော နည်းရှိသော ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဒေသနာကို၎င်း, မလွတ်မကင်းသော ပါဠိအစဉ်ရှိသော ဝိပဿနာဘာဝနာကို၎င်း၊

Iti pana sabbaṃ yasmā, visuddhimagge mayā suparisuddhaṃ;

Vuttaṃ tasmā bhiyyo, na taṃ idha vicārayissāmī’’ti.

ဤဆိုခဲ့သော အလုံးစုံကို ငါသည် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်း၌ အပြည့်အစုံ စင်ကြယ်စွာ ဆိုအပ်ခဲ့ပြီ၊ ထို့ကြောင့် ထိုအလုံးစုံကို ဤအဋ္ဌကထာ၌ အပိုအလွန်ထပ်၍ မစိစစ်ကုန်တော့အံ့။”

Yasmā pana visuddhimaggo catunnaṃ āgamaṭṭhakathānaṃ avayavabhāvena kato, tasmā tā viya porāṇasīhaḷaṭṭhakathānaṃ bhāsāparivattanavasena ceva punappunāgatamatthānaṃ saṃkhipanavasena ca parasamayavivajjanavasena ca mahāvihāravāsīnaṃ parisuddhavinicchayasaṅkhātassa sakasamayassa dīpanavasena ca kato. Vuttañhetaṃ ācariyena –

၃-၄-၅) ထို့ပြင် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းကို လေးစောင်သော နိကာယ်အဋ္ဌကထာကြီးတို့၏ အစိတ်အပိုင်းအဖြစ်ဖြင့် ပြုစီရင်ထား၏၊ ထို့ကြောင့် ထိုနိကာယ် အဋ္ဌကထာတို့ကဲ့သို့ပင် ရှေး သီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာဟောင်းတို့ကို ဘာသာပြန်သည်၏ အစွမ်းအားဖြင့်၎င်း၊ ထပ်ကာထပ်ကာ ဆိုထားသော အနက်တို့ကို အကျဉ်းချုံးသည်၏ အစွမ်းအားဖြင့်၎င်း၊ တပါးသော ဂိုဏ်းသားတို့၏အယူကို ကြဉ်သည်၏ အစွမ်းအားဖြင့်၎င်း၊ မဟာဝိဟာရဝါသီဂိုဏ်းသားတို့၏ ထက်ဝန်းကျင် စင်ကြယ်သော အဆုံးအဖြတ်ဟု ဆိုအပ်သော မိမိအယူကို ပြသည်၏အစွမ်းအားဖြင့်၎င်း ပြုစီရင်ထား၏။ ထို့ကြောင့် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာတော်က-

‘‘Apanetvāna [Pg.60] tatohaṃ, sīhaḷabhāsaṃ manoramaṃ bhāsaṃ;

Tantinayānucchavikaṃ, āropento vigatadosaṃ.

“ထိုအဋ္ဌကထာဟောင်းမှ သီဟိုဠ်ဘာသာကို ပယ်ရှား၍ ပါဠိတော်နည်းအားလျော်သော အပြစ်ကင်းသော နှလုံးမွေ့လျော်ဖွယ်ရှိသော ပါဠိဘာသာသို့တင်လျက်,

Samayaṃ avilomento, therānaṃ theravaṃsapadīpānaṃ;

Sunipuṇavinicchayānaṃ, mahāvihāre nivāsīnaṃ;

Hitvā punappunāgata-matthaṃ atthaṃ pakāsayissāmī’’ti ca.

အရှင်မဟာကဿပ အစရှိသော မထေရ်တို့၏ အနွယ်ကို ပြတတ်သော ဆီမီးတန်ဆောင်သဖွယ် ဖြစ်ကုန်သော အလွန်သိမ်မွေ့သော အဆုံးအဖြတ်ရှိကုန်သော မဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်၌ သီတင်းသုံးနေလေ့ရှိကုန်သော မထေရ်တို့၏အယူကို မဆန့်ကျင်စေမူ၍ ထပ်ကာ ထပ်ကာ [ဋု] လာသောအနက်ကို ပယ်ရှားလျက် (ပါဠိတော်၏)အနက်ကို ပြပေအံ့”ဟူ၍၎င်း-

‘‘Majjhe visuddhimaggo, esa catunnampi āgamānañhi;

Ṭhatvā pakāsayissati, tattha yathābhāsitamatthaṃ.

ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းသည် နိကာယ်လေးရပ်တို့၏ အလယ်၌တည်လျက် ထိုနိကာယ်လေးရပ်တို့၌ ဟောထားတိုင်းသော အနက်ကို ပြပေလတံ့ဟု ရည်ရွယ်မျှော်လင့်၍သာလျှင် ထိုဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းကို ငါ ရေးသားစီရင်ခဲ့၏။

Icceva kato tasmā, tampi gahetvāna saddhimetāya;

Aṭṭhakathāya vijānatha, dīghāgamanissitaṃ attha’’nti ca.

ထို့ကြောင့် ဤအဋ္ဌကထာနှင့်တကွ ထိုဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကိုလည်း ယူ၍ ဒီဃနိကာယ်ကိုမှီသော အနက်ကို သိကုန်လော့”ဟူ၍၎င်း-

‘‘Sā hi mahāaṭṭhakathāya, sāramādāya niṭṭhitā esā;

Ekāsītipamāṇāya, pāḷiyā bhāṇavārehi.

“ထိုအဋ္ဌကထာသစ်သည် မဟာအဋ္ဌကထာ၏ အနှစ်သာရကိုယူ၍ တကြိမ်တလှည့်ရွတ်စာ ဘာဏဝါရတို့၏ အရအားဖြင့် ၈၁-ဘာဏဝါရ အတိုင်းအရှည်ရှိသော ပါဠိဖြင့် ပြီးဆုံးခြင်းသို့ ရောက်လေပြီ။

Ekūnasaṭṭhimatto, visuddhimaggopi bhāṇavārehi;

Atthappakāsanatthāya, āgamānaṃ kato yasmā.

တကြိမ်တလှည့်ရွတ်စာ ဘာဏဝါရတို့ဖြင့် ၅၉-ဘာဏဝါရ အတိုင်းအရှည်ရှိသော ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကိုလည်း ဤနိကာယ်လေးရပ်တို့၏ အနက်ကို ပြုခြင်းအကျိုးငှါ ရေးသားစီရင်ခဲ့၏။

Tasmā tena sahāyaṃ, aṭṭhakathā bhāṇavāragaṇanāya;

Suparimitaparicchinnaṃ, cattālīsaṃ sataṃ hotī’’ti ca.

ထို့ကြောင့် ထိုဝိသုဒ္ဓိမဂ်နှင့်တကွ ဤဒီဃနိကာယ် အဋ္ဌကထာသည် ဘာဏဝါရ အရေအတွက်အားဖြင့် ကောင်းစွာ ချင့်ချိန်ရေတွက် ပိုင်းခြားလျှင် ဘာဏဝါရ ၁၄၀-ရှိ၏”ဟူ၍၎င်း- မိန့်ဆိုထားပေသည်။

Yadi cāyaṃ visuddhimaggo ācariyena āgamaṭṭhakathāyo viya akatvā porāṇasīhaḷaṭṭhakathāyo ca anoloketvā kevalaṃ attano ñāṇappabhāveneva kato assa, nāyaṃ āgamaṭṭhakathānaṃ avayavoti gahetabbo assa, aññadatthu ‘‘āgamaṭṭhakathāyo mahāṭṭhakathāya sārabhūtā, visuddhimaggo pana na tassā sārabhūto, kevalaṃ ācariyassa matiyāva kato’’ti evameva vattabbo assa. Yasmā pana tathā akatvā pubbe vuttappakāreneva kato, tasmā ayampi visuddhimaggo tāsaṃ āgamaṭṭhakathānaṃ karaṇākāreneva katoti ca, tatoyeva mahāṭṭhakathāya sārabhūtoti ca daṭṭhabbo.

အကယ်၍ ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းကို အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာတော်သည် နိကာယ်အဋ္ဌကထာတို့ကဲ့သို့ မပြုမူ၍ ရှေး သီဟိုဠ်အဋ္ဌကထာဟောင်းတို့ကိုလည်း မကြည့်ရှုမူ၍ မိမိ၏ ဉာဏ်စွမ်းသက်သက်ဖြင့်သာလျှင် ပြုစီရင်သည် ဖြစ်ငြားအံ့၊ သို့ဖြစ်လျှင် ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကို “နိကာယ်အဋ္ဌကထာတို့၏ အစိတ်အပိုင်း”ဟု ယူသင့်ယူထိုက်သည် မဖြစ်လေရာ၊ စင်စစ်သော်ကား “နိကာယ်အဋ္ဌကထာတို့သည် မဟာအဋ္ဌကထာ၏ အနှစ်သာရဖြစ်ကုန်၏၊ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်သည်ကား ထိုမဟာအဋ္ဌကထာ၏ အနှစ်သာရမဟုတ်၊ အရှင်ဗုဒ္ဓသာသ ဆရာတော်၏ အလို အယူသက်သက်ဖြင့်သာလျှင် ပြုစီရင်ထားသည်”ဟု ဤသို့သာလျှင် ဆိုသင့်ဆိုထိုက်သည် ဖြစ်ရာ၏။ အမှန်အားဖြင့်မူကား ထိုသို့ မိမိဉာဏ်စွမ်းသက်သက်ဖြင့် စီရင်သော [ဋူ] အခြင်းအရာအားဖြင့် မပြုမူ၍ ရှေး၌ ပြဆိုခဲ့သော နိကာယ်အဋ္ဌကထာတို့၏ အစိတ်အပိုင်း အခြင်းအရာအားဖြင့်သာလျှင် ပြုစီရင်အပ်ပေသည်။ ထို့ကြောင့် ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းကိုလည်း ထိုနိကာယ်အဋ္ဌကထာတို့ကို ပြုပုံအခြင်းအရာအားဖြင့်သာလျှင် ပြုစီရင်သည်ဟူ၍၎င်း၊ ထို့ကြောင့်ပင်လျှင် မဟာအဋ္ဌကထာ၏ အနှစ်သာရဖြစ်သည်ဟူ၍၎င်း မှတ်အပ်ပေ၏။

Ekacce pana vicakkhaṇā ācariyabuddhaghosassa ganthesu uttarapakkhasāsanikānaṃ assaghosanāgajjunavasubandhuādīnaṃ bhikkhūnaṃ viya porāṇaganthe anissāya attano ñāṇeneva takketvā dassitaṃ dhammakathāvisesaṃ adisvā asantuṭṭhacittā evaṃ vadanti ‘‘buddhaghosassa aññaṃ anissāya attano ñāṇappabhāveneva abhinavaganthuppādanaṃ na passāmā’’ti. [Pg.61] Taṃ tesaṃ garahāvacanampi samānaṃ theravādīnaṃ pasaṃsāvacanameva sampajjati. Theravādino hi evaṃ jānanti ‘‘buddheneva bhagavatā sammāsambuddhena desetabbo ceva dhammo paññāpetabbo ca vinayo anavasesena desito ceva paññatto ca, soyeva dhammavinayo saddhāsampannehi bhikkhūhi ceva gahaṭṭhehi ca yathārahaṃ paṭipajjitabbo, na tato añño dhammavinayo takketvā gavesetabbo. Yadi pana añño dhammavinayo kenaci takketvā kathito assa, taṃ tasseva takkino sāsanaṃ hoti na satthu sāsanaṃ. Yaṃ yaṃ pana bhagavato dhammavinaye padabyañjanaṃ atthato apākaṭaṃ hoti, tattha tattha porāṇakehi paṭisambhidāchaḷabhiññādiguṇasampannehi bhagavato adhippāyaṃ jānantehi aṭṭhakathācariyehi saṃvaṇṇitanayena attho gahetabbo, na attanomativasenā’’ti. Ācariyabuddhaghoso ca tesaṃ theravādīnaṃ aññataro, sopi tatheva jānāti. Vuttañcetaṃ ācariyena –

စူးစမ်းဝေဘန်လေ့ရှိသော အချို့ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကမူကား မြောက်ပိုင်းသာသနာ ဂိုဏ်းဝင်ဖြစ်ကုန်သော အဿဃောသ, နဂဇ္ဇုန, ဝသုဗန္ဓု အစရှိသော ရဟန်းတို့၏ ကျမ်းတို့၌ကဲ့သို့ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်၏ ကျမ်းတို့၌ ရှေးကျမ်းဂန်တို့ကို မမှီမူ၍ မိမိ၏ဉာဏ်ဖြင့်သာလျှင် ကြံဆ၍ ပြထားသော တရားစကား အထူးအဆန်းကို မတွေ့ရသောကြောင့် အားမရကုန်သည်ဖြစ်၍ “ဗုဒ္ဓဃောသသည် တပါးသော ကျမ်းကိုမမှီမူ၍ မိမိ၏ဉာဏ်စွမ်းဖြင့်သာလျှင် ကျမ်းဂန်အသစ် ရေးသားစီရင်သည်ကို မတွေ့ရ”ဟု ဆိုကြ၏။ ထိုစကားသည် ထိုအချို့ပုဂ္ဂိုလ်တို့၏ အလိုအားဖြင့် ကဲ့ရဲ့စကားပင် ဖြစ်ငြားသော်လည်း ထေရဝါဒီတို့ အလိုအားဖြင့် ချီးမွမ်းစကားသာလျှင် ဖြစ်ပေသည်။ မှန်ပေ၏- ထေရဝါဒီတို့သည် ဤသို့ ယူဆသိမြင်ကြကုန်၏.. “ကိုယ်ပိုင်ဉာဏ်ဖြင့် မှန်စွာသိတော်မူသော ဘုန်းတော်ကြီးသော မြတ်စွာဘုရားသည်သာလျှင် အသစ်ဖြစ်သော တရားကိုလည်း ဟောအပ် ဟောထိုက်၏၊ အသစ်ဖြစ်သော ဝိနည်းကိုလည်း ပညတ်အပ် ပညတ်ထိုက်၏၊ ထိုတရားတော် ဝိနည်းတော်ကို အကြွင်းမဲ့အားဖြင့် မြတ်စွာဘုရားကိုယ်တော်တိုင် ဟောအပ်ပြီးလည်း ဖြစ်၏၊ ပညတ်ပြီးလည်း ဖြစ်၏၊ ထိုတရားတော် ဝိနည်းတော်ကိုသာလျှင် သဒ္ဓါတရားနှင့် ပြည့်စုံကုန်သော ရဟန်းတို့သည်၎င်း, လူတို့သည်၎င်း ထိုက်သည်အားလျော်စွာ ကျင့်အပ် ကျင့်သင့် ကျင့်ထိုက်၏၊ ထိုတရားတော် ဝိနည်းတော်မှ အခြားတပါးသော တရား ဝိနည်းကို ကြံဆ၍ မရှာမှီးအပ် မရှာမှီးထိုက်။ အကယ်၍ အခြားတပါးသော တရားဝိနည်းကို တစုံတယောက်က ကြံဆ၍ဟောခဲ့လျှင် ထိုတရား ဝိနည်းသည် ထိုကြံဆသောပုဂ္ဂိုလ်၏သာလျှင် အဆုံးအမ သာသနာဖြစ်သည်။ မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမသာသနာကား မဟုတ်။ အလျော်အားဖြင့်ကား မြတ်စွာဘုရား၏ တရားတော် ဝိနည်းတော်၌ အနက်အားဖြင့် မထင်ရှားသောပုဒ် ဝါကျရှိလျှင် ထိုထိုပုဒ်ဝါကျ၌ ပဋိသမ္ဘိဒါလေးပါး အဘိညာဉ်ခြောက်ပါး အစရှိသော [ဋေ] ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့နှင့် ပြည့်စုံကုန်သော မြတ်စွာဘုရား၏ အလိုတော်ကို သိကုန်သော ရှေးအဋ္ဌကထာဆရာတို့ ဖွင့်ပြထားသောနည်းဖြင့် အနက်ကို ယူအပ် ယူထိုက်၏။ မိမိအလို- အတ္တနောမတိ၏ အစွမ်းအားဖြင့်မူကား မယူအပ် မယူထိုက်”ဟူ၍ ယူဆသိမြင်ကုန်၏၊ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာတော်သည်လည်း ထိုထေရဝါဒီတို့တွင် တပါးအပါအဝင် ဖြစ်ပေသည်၊ ထို့ကြောင့် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်သည်လည်း ဤအတိုင်းပင်လျှင် ယူဆသိမြင်တော်မူပေသည်။ မှန်ပေ၏- အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာတော်သည် ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ၏ ကျမ်းဦးစကား၌ အောက်ပါ ဂါထာတို့ကို မိန့်ဆိုထားပေသည်။

‘‘Buddhena dhammo vinayo ca vutto,Yo tassa puttehi tatheva ñāto;

So yehi tesaṃ matimaccajantā,Yasmā pure aṭṭhakathā akaṃsu.

“မြတ်စွာဘုရားသည် အကြင်တရားတော်ကို၎င်း, အကြင်ဝိနည်းတော်ကို၎င်း ဟောတော်မူအပ်၏၊ ထိုတရားတော်နှင့် ဝိနည်းတော်ကို မြတ်စွာဘုရား၏ သားတော်စစ်ဖြစ်သော အရှင်သာရိပုတြာအစရှိသော မထေရ်တို့သည် ထိုဘုရားဟောထားသော အခြင်းအရာအားဖြင့်သာလျှင် သိနားလည်တော်မူကုန်၏၊ ထိုသို့ သိနားလည်တော်မူကြသော အရှင်သာရိပုတြာအစရှိသော မထေရ်မြတ်တို့၏ အလိုအယူကို မစွန့်ကုန်မူ၍ သီဟိုဠ်ဆရာတော်တို့သည် ရှေးကာလ၌ အဋ္ဌကထာတို့ကို ပြုစီရင်တော်မူကြလေကုန်ပြီ။

Tasmā hi yaṃ aṭṭhakathāsu vuttaṃ,Taṃ vajjayitvāna pamādalekhaṃ;

Sabbampi sikkhāsu sagāravānaṃ,Yasmā pamāṇaṃ idha paṇḍitānaṃ.

ထို့ကြောင့် အဋ္ဌကထာတို့၌ဆိုထားသော စကားဟူသမျှသည် မေ့လျော့၍ ရေးကူးမိသော ပမာဒလေခမှ တပါးဆိုလျှင် အလုံးစုံပင် ဤသာသနာတော်တွင် သိက္ခာသုံးပါးတို့၌ ရိုသေခြင်းရှိကုန်သော ပညာရှိတို့၏ စံချိန်သဖွယ်ဖြစ်သော ပမာဏပေတည်း။

Tato ca bhāsantarameva hitvā,Vitthāramaggañca samāsayitvā…pe…Yasmā ayaṃ hessati vaṇṇanāpi,Sakkacca tasmā anusikkhitabbā’’ti.

ထိုအဋ္ဌကထာဟောင်းမှ သီဟိုဠ်ဘာသာစကားကိုသာလျှင် ပယ်၍ ကျယ်ဝန်းသော စကားအစဉ်ကိုလည်း ချုံး၍ ။ပ။ ဤအဋ္ဌကထာသစ်သည်လည်း ဖြစ်ပေလတ္တံ့။ ထို့ကြောင့် ဤအဋ္ဌကထာသစ်ကိုလည်း ရိုသေစွာ သင်ယူအပ်ပေသတည်း။

Teneva ācariyo bhagavato dhammavinayaṃ vā porāṇaṭṭhakathaṃ vā anissāya attano ñāṇena takketvā vā attanā paricitalokiyaganthehi gahetvā vā na kañci ganthaṃ akāsi. Yadi pana tādisaṃ kareyya, [Pg.62] taṃ theravādino mahāpadesasutte vuttanayena ‘‘addhā idaṃ na ceva tassa bhagavato vacanaṃ, buddhaghosassa ca therassa duggahita’’nti chaḍḍeyyuṃyeva. Yato ca kho ayaṃ visuddhimaggo porāṇaṭṭhakathānaṃ bhāsāparivattanādivaseneva ācariyena kato, tatoyeva theravādino taṃ mahāpadesasutte vuttanayena ‘‘addhā idaṃ tassa bhagavato vacanaṃ, ācariyabuddhaghosassa ca therassa suggahita’’nti sampaṭicchanti. Tenāpāyaṃ sakalaloke patthaṭo hoti.

ထို့ကြောင့်ပင်လျှင် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်သည် မြတ်စွာဘုရား၏ တရားတော် ဝိနည်းတော်ကိုဖြစ်စေ၊ ရှေးဟောင်း အဋ္ဌကထာကိုဖြစ်စေ မမှီမူ၍ မိမိဉာဏ်ဖြင့် ကြံဆ၍သော်၎င်း, မိမိလေ့လာဘူးသော လောကီကျမ်းတို့မှ [ဋဲ] ယူ၍သော်၎င်း တစုံတခုသောကျမ်းကိုမျှ မပြုခဲ့ပဲရှိလေသည်။ အပြစ်ကိုပြရလျှင် အကယ်၍ ထိုသို့သဘောရှိသောကျမ်းကို ပြုခဲ့အံ့၊ သို့ဖြစ်လျှင် ထိုကျမ်းကို ထေရဝါဒီတို့သည် မဟာပဒေသသုတ်၌ ဟောတော်မူသောနည်းဖြင့် “ဤစကားသည် ဧကန်စင်စစ်ပင် ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ စကားတော်လည်းမဟုတ်၊ ဗုဒ္ဓဃောသထေရ်၏သာလျှင် မကောင်းသဖြင့် ယူဆထားချက်မျှသာတည်း”ဟု ဆုံးဖြတ်၍ စွန့်ပယ်လေကုန်ရာသည်သာတည်း။ အမှန်အားဖြင့်သော်ကား ရှေးအဋ္ဌကထာတို့ကို ဘာသာပြန်ခြင်းစသည်၏ အစွမ်းအားဖြင့်သာလျှင် ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကို အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်သည် ပြုစီရင်ခဲ့ပေ၏၊ ထို့ကြောင့်ပင်လျှင် ထေရဝါဒီတို့သည် ထိုဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းကို မဟာပဒေသသုတ်၌ ဟောတော်မူသောနည်းဖြင့် “ဤစကားသည် ဧကန်စင်စစ်ပင် ထိုမြတ်စွာဘုရား၏ စကားတော်ပေတည်း၊ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော်၏ ကောင်းမွန်မှန်ကန်စွာ ယူဆထားချက်လည်း ဖြစ်ပေသည်”ဟု ဆုံးဖြတ်၍ လက်ခံကြပေသည်။ ထို့ကြောင့်လည်း ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်သည် တတမ္ဘာလုံး၌ ပျံ့နှံ့လျက်ရှိပေသည်။

Sīladhutaṅgādīnaṃ vibhāgo ca paṭipattinayaparidīpanañca pākaṭameva. Tathāyaṃ visuddhimaggo suviññeyyapadavākyehi ceva anākulapadavākyehi ca tantinayānurūpāya pāḷigatiyā suṭṭhu saṅkhato, tatoyeva cassa atthopi suviññeyyo hoti. Tasmā taṃ olokentā viññuno visuddhajjhāsayā khaṇe khaṇe atthapaṭisaṃvedino ceva dhammapaṭisaṃvedino ca hutvā anappakaṃ pītisomanassaṃ paṭisaṃvedenti.

(၆-၇-၈-၉) ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်၌ သီလဓုတင် စသည်တို့ကို ဝေဘန်ဖွင့်ပြခြင်းသည်၎င်း အကျင့်ပဋိပတ်နည်းကို အပြည့်အစုံ ပြခြင်းသည်၎င်း ထင်ရှားသည်သာတည်း။ ထို့ပြင် ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကို သိလွယ်သော ပုဒ်ဝါကျတို့ဖြင့်၎င်း ရှုပ်ထွေးခြင်းကင်းသော ပုဒ်ဝါကျတို့ဖြင့်၎င်း ပါဠိတော်နည်းအားလျော်သော ပါဠိအသွား- ပါဠိဂတိဖြင့်၎င်း ကောင်းစွာပြုစီရင်ထားပေ၏၊ ထို့ကြောင့်ပင်လျှင် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်၏ အနက်အဓိပ္ပါယ်သည်လည်း သိလွယ်ပေ၏။ သို့ဖြစ်သောကြောင့် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကို စင်ကြယ်သော အလိုအဇ္စျာသယရှိကုန်သော ပညာရှိတို့သည် ကြည့်ရှုလျှင် ခဏတိုင်း ခဏတိုင်း အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို သဘောပေါက် သိမြင်ကုန်သည်ဖြစ်၍၎င်း ပါဠိစကားအသွားကို သဘောပေါက် သိမြင်ကုန်သည်ဖြစ်၍၎င်း များပြားလှစွာသော ဝမ်းမြောက်ရွှင်လန်းခြင်း ပီတိသောမနဿကို ခံစားရပေကုန်၏။

Anekāni cettha pasādāvahāni mahātissattheravatthuādīni sīhaḷavatthūni ca dhammasenāpatisāriputtattheravatthuādīni jambudīpavatthūni ca dīpitāni. Tāni passitvā anussarantānaṃ sappurisānaṃ balavapasādo ca uppajjati, ‘‘kadā nu kho mayampi īdisā bhavissāmā’’ti diṭṭhānugatiṃ āpajjitukāmatā ca uppajjati.

(၁၀) ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်း၌ ကြည်ညိုဖွယ်ကို ဆောင်တတ်ကုန်သော မဟာတိဿမထေရ်၏ဝတ္ထု အစရှိကုန်သော များစွာသော သီဟိုဠ်ဝတ္ထုတို့ကို၎င်း၊ တရားစစ်သူကြီးဖြစ်တော်မူသော အရှင်သာရိပုတြာမထေရ်၏ဝတ္ထု အစရှိကုန်သော [ဋော] ဇမ္ဗူဒိပ်(အိန္ဒိယ)ဝတ္ထုတို့ကို၎င်း ပြထားပေ၏။ ထိုဝတ္ထုတို့ကို ကြည့်ရှု၍ အောက်မေ့ဆင်ခြင်ကုန်သော သူတော်ကောင်းတို့အား အားကြီးသော ကြည်ညိုခြင်း သဒ္ဓါတရားသည် တဖွားဖွားဖြစ်ပေါ်လာ၏။ “ငါတို့သည်လည်း အဘယ်အခါကာလ၌ ဤသို့ သဘောရှိကုန်သည် ဖြစ်ရပါကုန်အံ့နည်း”ဟု တွေ့မြင်ကြားသိရာကို အတုလိုက်၍ကျင့်ခြင်းသို့ ရောက်လိုသော သမ္မာဆန္ဒသည်လည်း တဖွားဖွားဖြစ်ပေါ်လာ၏။

Evaṃ parisuddhapiṭakapāḷinissayatādīhi anekasatehi guṇehi ayaṃ visuddhimaggo sakalaloke patthaṭo jātoti veditabbo. Yathā cāyaṃ visuddhimaggo, evaṃ aññāpi ācariyena katā tipiṭakasaṅgahaṭṭhakathāyo porāṇaṭṭhakathānaṃ bhāsāparivattanabhāvādīhi guṇehi sakalaloke patthaṭāyeva honti.

ဤသို့လျှင် စင်ကြယ်သော ပါဠိပိဋကလျှင် မှီရာရှိခြင်း အစရှိကုန်သော အရာမက များစွာကုန်သော ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့ကြောင့် ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်သည် တကမ္ဘာလုံး၌ ပျံ့နှံ့လျက်ရှိပေသည်ဟု သိအပ်၏။ ဤမျှသာမကသေး ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကဲ့သို့ပင် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာတော် စီရင်ရေးသားထားသော အခြားပိဋကသုံးပုံ၏အဖွင့် သင်္ဂဟအဋ္ဌကထာတို့သည်လည်း ရှေးအဋ္ဌကထာဟောင်းတို့၏ ဘာသာပြန်ဖြစ်ခြင်း အစရှိသော ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့ကြောင့် တကမ္ဘာလုံး၌ ပျံ့နှံ့သည်သာလျှင် ဖြစ်ကြပေသတည်း။

Ettāvatā ca pana kimatthaṃ katotiādīnampi pañhānamattho vitthārena vibhāvitova hotīti.

ဤမျှသော စကားအစဉ်ဖြင့်လည်း “ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းကို အဘယ်အကျိုးငှါ ပြုစီရင်သနည်း” ဤသို့ အစရှိသော မေးခွန်းပြဿနာတို့၏ အနက်ကို အကျယ်ဝိတ္တာရအားဖြင့် ထင်ရှားပြပြီး ဖြစ်ပါတော့သတည်း။

Tatthetaṃ vuccati –

ဤတွင် မြန်မာစကားပြေ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နိဒါန်း ပြီး၏။ [က] ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နိဒါန်း သင်္ဂဟဂါထာပါဌ်အနက် [မြန်မာပြန်စကားပြေ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်နိဒါန်းကို ပဌမတွဲ၌ ပြခဲ့ပြီ၊ ထိုပဌမတွဲ၌၎င်း ဒုတိယတွဲ၌၎င်း စာမျက်နှာများနေသောကြောင့် သင်္ဂဟဂါထာတို့၏ အနက်ကို မပြနိုင်ပဲ ရှိခဲ့သည်။ ယခုအခါ ယင်းသင်္ဂဟဂါထာတို့ကို ဖော်ပြ၍ သဒ္ဒါနည်း ဆန်း အလင်္ကာနည်းတို့ဖြင့် ဝေဘန်ပိုင်းခြား စဉ်းစား ယူဆနိုင်ရန်အတွက် နိဿယပြန်နည်းဖြင့် ပြန်ဆိုထားသော ယင်းဂါထာတို့၏ အနက်ကိုလည်း ဤအရာ၌ ဖော်ပြပါအံ့။ ၎င်းတို့မှာလည်း ပါဠိဘာသာ တတ်သိနားလည်သူတို့၏ အတွက်သာ ဖြစ်သည်။]

1.

၁။

Sambhāvanīyassa [Pg.63] sudhīvarāna-Mādattadhīriṭṭhapadassa yassa;

Paññādijātā lalitā guṇābhā,Bhāteva lokamhi sataṃ mudāya.

သမ္ဘာဝနီယဿ သုဓီဝရာန- မာဒတ္တဓီရိဋ္ဌပဒဿ ယဿ။ ပညာဒိဇာတာ လလိတာ ဂုဏာဘာ၊ ဘာတေဝ လောကမှိ သတံ မုဒါယ။ ၁။ သုဓီဝရာနံ၊ ပညာရည်ချွန် ပုဂ္ဂိုလ်မွန် မြတ်ကဝိတို့သည်။ သမ္ဘာဝနီယဿ၊ လွန်စွာလေးမြတ် ချီးကျူးဂုဏ်တင်အပ်သော။ အာဒတ္တဓီရိဋ္ဌပဒဿ၊ ပြည့်စုံသောအား ရယူထားသည့် ထူးခြားသာလွန် ဉာဏ်ရည်ချွန်ဘိ ပညာရှိအဖြစ်ဟူသော အရာရှိသော၁။ ယဿ၊ အကြင် ဗုဒ္ဓဃောသ နာမမည်တွင် ထေရ်အရှင် ဆရာတော်မြတ်၏။ ပညာဒိဇာတာ၊ ပညာစသည် အရည်အသွေးကြောင့် နီးဝေးနှံ့ဖြာ ဖြစ်ပေါ်လာသော။ လလိတာ၊ အပြစ်ကင်း၍ သန့်ရှင်းတင့်တယ်သော။ ဂုဏာဘာ၊ ချီးမွမ်းထိုက်စွာ ဂုဏ်ရောင်ဝါသည်။ လောကမှိ၊ ကမ္ဘာလောက၌။ သတံမုဒါယ၊ ဉာဏ်ပညာရှင် သူတော်စင်တို့ ကြည်လင်ရွှင်ပျ သဒ္ဓါကြွလျက် အားရဝမ်းမြောက်ခြင်းငှါ။ ဘာတေဝ၊ ထိန်တရွှန်းရွှန်း တက်နေဝန်းသို့ တောက်ထွန်းလျက်သာ ရှိပါပေသတည်း။ မှတ်ချက် ၁- ဓီရ-ပုဒ်+ဣဋ္ဌ-ဝိသေသတ္ထပစ္စည်း=ဓီရိဋ္ဌ-ထူးချွန်သောပညာရှိ။ ပဒ-အရာဌာန။

2.

၂။

Sa buddhaghosāvhathiraggadhīmā,Vidūna’maccantasamādarā’dā;

Sabhāvajaṃ byattisasattiladdhaṃ,Siriṃ dadhāteva subuddhaghoso.

[ကာ] ၂။ သ ဗုဒ္ဓဃောသာဝှထိရဂ္ဂဓီမာ၊ ဝိဒူန'မစ္စန္တသမာဒရာ'ဒါ။ သဘာဝဇံ ဗျတ္တိသသတ္တိလဒ္ဓံ၊ သိရိံ ဒဓာတေဝ သုဗုဒ္ဓဃောသော။ ၂။ သုဗုဒ္ဓဃောသော၊ ဘုရားရှင်၏ ကောင်းသော ကျော်စောသံမျိုးရှိတော်မူသော။ သ ဗုဒ္ဓဃောသာဝှထိရဂ္ဂဓီမာ၊ ထို ဗုဒ္ဓဃောသမည်တွင် ပညာရှင် မထေရ်မြတ်သည်။ ဝိဒူနံ၊ ပညာရှိတို့၏။ အစ္စန္တသမာဒရံ၊ စင်စစ်အရေးထား၍ လေးစားခြင်းကို။ အာဒါ-အာဒါယ၊ သူမတူအောင် ယူဆောင်ရရှိခဲ့၍။ ဗျတ္တိသသတ္တိလဒ္ဓံ၊ ထင်ရှားလာသည့် မိမိ၏ စွမ်းရည်ကြောင့် ရအပ်သော။ ဝါ၊ ရအပ်သည်ဖြစ်၍။ သဘာဝဇံ၊ ဖန်တီးပြုပြင် အမွှန်းတင်ရ ပယောဂမပါ အမှန်အတိုင်းသာ ဖြစ်လာသော။ သိရိံ၊ ဂုဏ်ကျက်သရေကို။ ဒဓာတေဝ၊ မှေးမှိန်လျော့ပါး မပျက်ပြားအောင် ဆောင်ထားလျက်သာ ရှိပါပေသတည်း။

3.

၃။

‘‘Sambuddhaseṭṭhe parinibbutasmiṃ,Saṃvaccharānaṃ dasame satamhi;

Jāto’’ti ñāto vibudhehi buddha-Ghosaṅkuro pattasamattamānī.

''သမ္ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌေ ပရိနိဗ္ဗုတသ္မိံ၊ သံဝစ္ဆရာနံ ဒသမေ သတမှိ။ ဇာတော''တိ ဉာတော ဝိဗုဓေဟိ ဗုဒ္ဓ- ဃောသင်္ကုရော ပတ္တသမတ္တမာနီ။ ၃။ ဝိဗုဓေဟိ၊ ပညာရှိတို့သည်။ ပတ္တသမတ္တမာနီ၊ ရအပ်မလွဲ ရမြဲဖြစ်သည့် သူခပ်သိမ်းတို့၏ မြတ်နိုးခြင်းရှိသော၁။ ဗုဒ္ဓဃောသင်္ကုရော၊ အညွန့်အညှောက်ပမာ ဗုဒ္ဓဃောသအလောင်းအလျာကို။ သမ္ဗုဒ္ဓသေဋ္ဌေ၊ ဘုရားမြတ်စွာသည်။ ပရိနိဗ္ဗုတသ္မိံ၊ ပရိနိဗ္ဗာန် ဝင်စံပြီးလတ်သော်။ သံဝစ္ဆရာနံ၊ နှစ်တို့၏။ ဒသမေ သတမှိ၊ ဆယ်ခုမြောက်ဖြစ်သော ရာစုအတွင်း၌။ ဇာတောတိ၊ မွေးဖွားပေါ်ထွန်းခဲ့သည်ဟူ၍။ ဉာတော၊ ကမ္ဘာတလွှား ရှင်လူအများက ထင်ရှားသိအပ်ပေသတည်း။ မှတ်ချက် ၁- သမတ္တ-ပုဒ် သဗ္ဗအနက်ဟော။ ပညာရှိတို့သည် သူခပ်သိမ်းတို့၏ မြတ်နိုးခြင်းကို ရမြဲဖြစ်သည်။ ထိုသို့သော မြတ်နိုးခြင်းကို အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ အလောင်းလျာ သူငယ်လည်း ရရှိသည်-ဟု ဆိုလို၏။

4.

၄။

Viññū vidū’massa pumaggajāte,Sañjātataṃ dakkhiṇadesabhāge;

Ramme’ndiyasmiṃ sujanākarasmiṃ,Tattatthamesīna’mayaṃ patīti.

[ကိ] ၄။ ဝိညူ ဝိဒူ'မဿ ပုမဂ္ဂဇာတေ၊ သဉ္ဇာတတံ ဒက္ခိဏဒေသဘာဂေ။ ရမ္မေ'န္ဒိယသ္မိံ သုဇနာကရသ္မိံ၊ တတ္တတ္ထမေသီန'မယံ ပတီတိ။ ၄။ ဝိညူ၊ ပညာရှိတို့သည်။ ဣမဿ၊ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ အလောင်းအလျာ ပညာပြည့်ကြွယ် ဤသူငယ်၏။ ပုမဂ္ဂဇာတေ၊ ယောက်ျားမြတ်မွန် လူရည်ချွန် ပုဂ္ဂိုလ်ကျော်တို့၏ ဖြစ်ပေါ်ထွန်းကားရာဖြစ်သော။ ရမ္မေ၊ နှစ်ခြိုက်ရွှင်ပျော် မွေ့လျော်ဖွယ်လည်းကောင်းသော။ သုဇနာကရသ္မိံ၊ သူတော်ကောင်းများ ဖြစ်ပွါးတည်ရှိရာလည်း ဖြစ်သော။ ဣန္ဒိယသ္မိံ၊ အိန္ဒိယနိုင်ငံ၌။ ဒက္ခိဏဒေသဘာဂေ၊ တောင်ပိုင်းအရပ်၌။ သဉ္ဇာတတံ၊ ကောင်းစွာမွေးဖွား ကြီးပွါးလာခဲ့သည်၏ အဖြစ်ကို။ ဝိဒူ၊ အထောက်သာဓက သဲလွန်စဖြင့် သိမှတ်ကြလေကုန်ပြီ။ အယံ၊ ဤသည်ကား။ တတ္တတ္ထမေသီနံ၊ မှန်ကန်သော အချက်အလက် အဖြစ်အပျက် အကြောင်းအရာကို ဖွေရှာနှိုင်းညှိ ပညာရှိတို့၏။ ပတီတိ၊ ဝေဘန်သိမှတ် ဆုံးဖြတ်ယူဆချက်ပေတည်း။

5.

၅။

Moraṇḍagāmamhi sa tattha jāto,Puññānito vippakulamhi sammā;

Sūrassa lokatthasamāvahatthaṃ,Uppajjanāyā’dyaruṇova raṃsi.

မောရဏ္ဍဂါမမှိ သ တတ္ထ ဇာတော၊ ပုညာနိတော ဝိပ္ပကုလမှိ သမ္မာ။ သူရဿ လောကတ္ထသမာဝဟတ္ထံ၊ ဥပ္ပဇ္ဇာနာယာ'ဒျရုဏောဝ ရံသိ။ ၅။ လောကတ္ထသမာဝဟတ္ထံ၊ ကမ္ဘာသူကမ္ဘာသား သတ္တဝါများအကျိုး သည်ပိုးရွက်ဆောင်ခြင်းငှါ။ သူရဿ၊ နေမင်း၏။ ဥပ္ပဇ္ဇနာယ၊ ထွက်ပေါ်လာရေးအတွက်။ အာဒိ၊ အဦးအစဖြစ်သော။ အရုဏော ရံသိ၊ အရုဏ်ရောင်သည်။ (ဇာယတိ ဣဝ၊ ကြိုတင်ပြီးကာ ဖြစ်ပေါ်လာသကဲ့သို့။) သ၊ ထိုအရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ အလောင်းလျာ သူငယ်သည်။ တတ္ထ၊ ထိုအိန္ဒိယတောင်ပိုင်း၌။ မောရဏ္ဍဂါမမှိ၊ မောရဏ္ဍရွာ၌။ ပုညာနိတော။ ကောင်းမှုတို့က ဆောင်ပို့အပ်သည်ဖြစ်၍။ ဝိပ္ပကုလမှိ၊ ဗြာဟ္မဏအမျိုးအနွယ်၌။ သမ္မာ၊ ချမ်းချမ်းသာသာ ကောင်းမွန်စွာ။ ဇာတော၊ မွေးဖွားခဲ့လေ၏။

6.

၆။

Saṃvaddhabuddhī sa pavuddhipatto,Ārādhayaṃ ñātigaṇaṃ sadeva;

Vedesu vijjāsu tadaññasippa-Ganthesvanāyāsapavīṇatā’gā.

[ကီ] ၆။ သံဝဒ္ဓဗုဒ္ဓီ သ ပဝုဒ္ဓိပတ္တော၊ အာရာဓယံ ဉာတိဂဏံ သဒေဝ။ ဝေဒေသု ဝိဇ္ဇာသု တဒညသိပ္ပ- ဂန္ထေသွ'နာယာသပဝိဏတာ'ဂါ။ ၆။ သ၊ ထို အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသအလောင်းလျာ သူငယ်သည်။ ပဝုဒ္ဓိပတ္တော၊ ကြီးပွါးခြင်းသို့ရောက် လူလားမြောက်လတ်သော်။ သံဝဒ္ဓဗုဒ္ဓိ၊ အလွန်တိုးတက်သော ဉာဏ်ပညာရှိသည်ဖြစ်၍။ သဒေဝ၊ အခါမလတ် မပြတ်သာလျှင်။ ဉာတိဂဏံ၊ ဆွေမျိုးအပေါင်းကို။ အာရာဓယံ၊ နှစ်သက်ရွှင်ပျ အားရဝမ်းမြောက်စေလျက်၊ ဝေဒေသု၊ ဝေဒကျမ်းတို့၌၎င်း။ ဝိဇ္ဇာသု၊ နှုတ်မှုပညာ စာပေကျမ်းဂန်တို့၌၎င်း။ တဒညသိပ္ပဂန္ထေသု စ၊ ထိုမှတပါး အခြားသိပ္ပံ ကျမ်းဂန်တို့၌၎င်း။ အနာယာသပဝီဏတံ၊ မခက်ခဲတန်း ပင်ပန်းမရှိ လွယ်ကူစွာ တတ်သိကျွမ်းကျင်သူအဖြစ်သို့။ အာဂါ၊ ဆိုက်ရောက်ခဲ့လေပြီ။

7.

၇။

Suddhādhimuttīna vivecanena,Sārānu’sāroti viviñcamāno;

Vedesva’sāratta’mabujjhi yasmā,Tuṭṭhiṃ sa nāpajji sutena sena.

သုဒ္ဓါဓိမုတ္တိန ဝိဝေစနေန၊ သာရောနု'သာရောတိ ဝိဝိဉ္စမာနော။ ဝေဒေသွ'သာရတ္တ'မဗုဇ္ဈိ ယသ္မာ၊ တုဋ္ဌိံ သ နာပဇ္ဇိ သုတေန သေန။ ၇။ သ၊ ထိုအရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ အလောင်းလျာ လုလင်သည်။ သုဒ္ဓါဓိမုတ္တိနံ၊ စင်ကြယ်သန့်ရှင်း အပြစ်ကင်းသည့် အတွင်းဓာတ်ခံ ဖြောင့်မှန်သော အဇ္ဈာသယရှိသူတို့၏။ ဝိဝေစနေန၊ ဝေဘန်စိစစ်ခြင်းမျိုးဖြင့်။ သာရောနု အသာရောတိ၊ အနှစ်သာရ ရှိလေသလော မရှိလေသလောဟူ၍။ ဝိဝိဉ္စမာနော၊ ဝေဘန်စိစစ်လတ်သော်။ ဝေဒေသု၊ ဝေဒတို့၌။ အသာရတ္တံ၊ အနှစ်သာရ ကင်းပသည်၏အဖြစ်ကို။ ယသ္မာ၊ အကြင်ကြောင့်။ အဗုဇ္ဈိ၊ ဉာဏ်ဖြင့်ထင်ထင် သိမြင်ခဲ့လေပြီ။ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။ သေန သုတေန၊ မိမိဥစ္စာအမှန် ဝေဒကျမ်းဂန်ဟူသော သုတဖြင့်။ တုဋ္ဌိံ၊ နှစ်သက်စိတ်ချ အားရကျေနပ်ခြင်းသို့။ နာပဇ္ဇိ၊ မရောက်နိုင်ပဲ ရှိခဲ့လေပြီ။

8.

၈။

Anvesato [Pg.64] tassa pasatthasāraṃ,Saddhammasāro savanena laddho;

Ninnova buddhassa sa sāsanamhi,Ussāhajāto’pagamāya tattha.

[ကု] ၈။ အနွေသတော တဿ ပသတ္ထသာရံ၊ သဒ္ဓမ္မသာရော သဝနေန လဒ္ဓေါ။ နိန္နောဝ ဗုဒ္ဓဿ သ သာသနမှိ၊ ဥဿာဟဇာတော'ပဂမာယ တတ္ထ။ ၈။ ပသတ္ထသာရံ၊ ကောင်းမြတ်သော အနှစ်သာရကို။ အနွေသတော၊ အစဉ်တစိုက် လိုက်လံမေးမြန်း စုံစမ်းရှာဖွေသော။ တဿ၊ ထိုအရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ အလောင်းလျာ လုလင်သည်။ သဒ္ဓမ္မသာရော၊ သူတော်ကောင်းတရားအစစ် အနှစ်သာရကို။ သဝနေန၊ နာခံမှတ်သား အကြားအားဖြင့်။ လဒ္ဓေါ၊ ရအပ်လေပြီ။ သ၊ ထိုအရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ အလောင်းလျာ လုလင်သည်။ ဗုဒ္ဓဿ-သာသနမှိ၊ ဘုရားသာသနာတော်၌။ နိန္နောဝ၊ ညွတ်သည်ဖြစ်၍သာလျှင်။ တတ္ထ၊ ထိုသာသနာတော်သို့။ ဥပဂမာယ၊ ကပ်ရောက်ခြင်းငှါ။ ဥဿာဟဇာတော၊ ဖြစ်သော ကြိုးစားခြင်း အလွန်အမင်း ရှိခဲ့လေပြီ။

9.

၉။

Dhammābhilāsī sa viroci tattha,Saṃladdhapabbajjupasampadova;

There’pasaṅkamma visuddhathera-Vādīnikāyamhi patītapaññe.

ဓမ္မာဘိလာသီ သ ဝိရောစိ တတ္ထ၊ သံလဒ္ဓပဗ္ဗဇ္ဇုပသမ္ပဒေါဝ။ ထေရေ'ပသင်္ကမ္မ ဝိသုဒ္ဓထေရ- ဝါဒီနိကာယမှိ ပတီတပညေ။ ၉။ ဓမ္မာဘိလာသီ၊ တရားတော်ကို လိုလားသည့် အလေ့ရှိသော။ သ၊ ထိုအရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ အလောင်းလျာ လုလင်သည်။ ဝိသုဒ္ဓထေရဝါဒီ နိကာယမှိ၊ ဝိသုဒ္ဓထေရ ဝါဒနွယ်ဝင် ထေရ်အရှင်တို့၏ ဂိုဏ်း၌။ ပတီတပညေ၊ ကျော်စောထင်ရှားသည့် ပညာရှိဖြစ်ကုန်သော။ ထေရေ၊ မထေရ်တို့ကို။ ဥပသင်္ကမ္မ၊ ချဉ်းကပ်၍။ တတ္ထ၊ ထိုသာသနာတော်၌။ သံလဒ္ဓပဗ္ဗဇ္ဇုပသမ္ပဒေါဝ၊ နည်းလမ်းကျန ကောင်းစွာရသော ဘဝအသစ် ရှင်ရဟန်းအဖြစ် ရှိသည်ဖြစ်၍သာလျှင်။ ဝိရောစိ၊ သီလစသည် မြတ်ဂုဏ်ရည်ဖြင့် စိုပြည်ရွှမ်းလဲ့ တင့်တယ်ခဲ့လေပြီ။

10.

၁၀။

Tadā hi’suṃ dakkhiṇaindiyamhi,Nivāsino theriyavaṃsajātā;

Tadaññavādī ca munī muninda-Mataṃ yathāladdhi pakāsayantā.

တဒါ ဟိ'သုံ ဒက္ခိဏဣန္ဒိယမှိ၊ နိဝါသိနော ထေရိယဝံသဇာတာ။ တဒညဝါဒီ စ မုနီ မုနိန္ဒ- မတံ ယထာလဒ္ဓိ ပကာသယန္တာ။ [ကူ] ၁၀။ ဟိ၊ ထေရဝါဒီ မထေရ်မြတ်များ ထံတော်ပါး၌ တရားရှာလစ် ရဟန်းဖြစ်သည်မှာ မှန်လှပါပေ၏။ တဒါ၊ ထိုခေတ်အခါ၌။ ဒက္ခိဏဣန္ဒိယမှိ၊ တောင်ပိုင်းအိန္ဒိယပြည်၌။ ထေရိယဝံသဇာတာ၊ ထေရဝါဒအဆက်အနွယ်၌ ဖြစ်ကုန်သော။ မုနီ စ၊ ရဟန်းတော်တို့သည်၎င်း။ တဒညဝါဒီ၊ ထိုထေရဝါဒမှတပါး တခြားအယူအဆ ဝါဒရှိကုန်သော။ မုနီ စ၊ မဟာယာနဂိုဏ်းဝင် အရှင်ရဟန်းတော်တို့သည်၎င်း။ မုနိန္ဒမတံ၊ ဘုရားအလိုတော်မြတ် ပိဋကတ်ကို။ ယထာလဒ္ဓိ၊ မိမိ မိမိတို့၏ အယူအဆ သဘောကျသည့်အတိုင်း။ ပကာသယန္တာ၊ ဟောကြားညွှန်ပြကုန်လျက်။ နိဝါသိနော၊ သီတင်းသုံးနေထိုင်တော်မူကုန်သည်။ အာသုံ၊ ဖြစ်ကုန်၏။

11.

၁၁။

Saddhammasārādhigamāya bhiyyo,Pāḷiṃ samuggaṇhi jineritaṃ, sā;

Jivhaggalīlā manasā’sitā’ssa,Lakkhīva puññe nivasaṃ babhāsa.

သဒ္ဓမ္မသာရာဓိဂမာယ ဘိယျော၊ ပါဠိံ သမုဂ္ဂဏှိ ဇိနေရိတံ,သာ။ ဇိဝှဂ္ဂလီလာ မနသာ'သိတာ'ဿ၊ လက္ခီဝ ပုညေ နိဝသံ ဗဘာသ။ ၁၁။ သ၊ ဗုဒ္ဓဃောသ ဘွဲ့မည်ရမည့် ဓမ္မမွေ့လျော် ထိုရဟန်းတော်သည်။ ဘိယျော၊ လွန်ကဲများပြားစွာ။ သဒ္ဓမ္မသာရာဓိဂမာယ၊ သုံးဖြာသဒ္ဓမ္မ အနှစ်သာရတို့ကို ဒိဋ္ဌသိရန်အလို့ငှါ။ ဇိနေရိတံ၊ ဘုရားရှင် ဟောတော်မူအပ်သော။ ပါဠိံ၊ ပိဋကပါဠိကို။ သမုဂ္ဂဏှိ၊ ကောင်းစွာသင်ယူခဲ့လေပြီ။ လက္ခီ၊ ကျက်သရေသည်။ ပုညေ၊ လွန်ကဲထူးခြား ကောင်းမှုများသောသူ၌။ နိဝသံ၊ ပြည့်စုံသန့်ရှင်း မပျက်ယွင်းပဲ မကင်းမကွာ စွဲမြဲစွာမှီနေလျက်။ ဘာတိ ဣဝ၊ တောက်ပြောင်တိုးပွါး ထင်ရှားဘိသကဲ့ သို့။ သာ၊ ထိုပိဋကပါဠိသည်။ အဿ၊ ဗုဒ္ဓဃောသ ဘွဲ့မည်ရမည့် ဓမ္မမွေ့လျော် ထိုရဟန်းတော်၏။ ဇိဝှဂ္ဂလီလာ၊ လျှာဖျား၌ ကျက်စားလွန့်လူး ကွန့်မြူးတင့်တယ်လျက်။ မနသိ၊ စိတ်နှလုံး၌။ အာသိတာ၊ အစဉ်မကွာ စွဲမြဲစွာ မှီနေသည်ဖြစ်၍။ ဗဘာသ၁၊ သန့်ရှင်းပြည့်စုံ ကောင်းခြင်းဂုဏ်ကို အကုန်ဆောင်လျက် ထွန်းပြောင်တောက်ပခဲ့လေသတတ်။ မှတ်ချက် ၁- ဗဘူဝ-ကဲ့သို့ ပရောက္ခာဝိဘတ်ဖြင့် ပြီးသည်။ [ကေ]

12.

၁၂။

Evaṃ tamuggaṇha’mabodhi sammā,‘‘Ekāyanoyaṃ suvisuddhiyāti;

Maggo vivaṭṭādhigamāya’’ tattho-Yyogaṃ samāpajji paraṃ parattī.

ဧဝံ တမုဂ္ဂဏှ'မဗောဓိ သမ္မာ၊ ''ဧကာယနောယံ သုဝိသုဒ္ဓိယာတိ။ မဂ္ဂေါ ဝိဝဋ္ဋာဓိဂမာယ'' တတ္ထော- ယျောဂံ သမာပဇ္ဇိ ပရံ ပရတ္ထီ။ ၁၂။ သ၊ ဗုဒ္ဓဃောသ ဘွဲ့မည်ရမည့် ဓမ္မမွေ့လျော် ထိုရဟန်းတော်သည်။ ဧဝံ၊ ဤဆိုခဲ့သည့်အတိုင်း။ တံ၊ ထိုပိဋက ပါဠိကို။ ဥဂ္ဂဏှံ၊ နှုတ်ငုံမှတ်စွဲ သင်ယူဆဲပင်လျှင်။ ''အယံ၊ အဋ္ဌင်္ဂိက စင်ကြယ်လှသည့် ဓမ္မလမ်းကြောင်း ဤအကျင့်ကောင်းသည်။ သုဝိသုဒ္ဓိယာ၊ ကိလေသာအညစ်အကြေး ကင်းဝေးသန့်ရှင်း ကောင်းစွာစင်ကြယ်ခြင်းငှါ။ ဝိဝဋ္ဋာဓိဂမာယ၊ နိဗ္ဗာန်ထုတ်ချောက် ဉာဏ်မြင်ပေါက်၍ မျက်မှောက်ရသိခြင်းငှါ။ ဧကာယနော၊ တကြောင်းခရီး တလမ်းတည်းသာဖြစ်သော။ မဂ္ဂေါ၊ လမ်းကြောင်းပေတည်း''။ ဣတိ၊ ဤသို့။ သမ္မာအဗောဓိ၊ ဖြောင့်မှန်စွာပင် ဉာဏ်ဖြင့်မြင်၍ သက်ဝင်သဘောကျလေပြီ။ တသ္မာ၊ ထိုသို့ နိဗ္ဗာန်သွားရန်လမ်းကား တခြားမရှိ ဤလမ်းသာရှိသည်ဟု မြင်သိသဘောကျလေသောကြောင့်။ ပရတ္ထီ၊ နိဗ္ဗာန်ကို အလိုရှိသော။ သ၊ ဗုဒ္ဓဃောသ ဘွဲ့မည်ရမည့် ဓမ္မမွေ့လျော် ထိုရဟန်းတော်သည်။ တတ္ထ၊ ထိုပိဋကပါဠိ၌။ ပရံ ဥယျောဂံ၊ လွန်လွန်ကဲကဲ စွဲမြဲစွာ ကြိုးစားခြင်းသို့။ အာပဇ္ဇိ၊ ရောက်ခဲ့လေပြီ။

13.

၁၃။

Sabhāvapaññā mahatī ca sattha-Ntaropaladdhā vipulāva vijjā;

Tenassa buddhottisamuddatiṇṇe,Akicchasādhittapabhāva’maññā.

၁၃။ သဘာဝပညာ မဟတီ စ သတ္ထ- န္တရောပလဒ္ဓါ ဝိပုလာဝ ဝိဇ္ဇာ။ တေန'ဿ ဗုဒ္ဓေါတ္တိသမုဒ္ဒတိဏ္ဏေ၊ အကိစ္ဆသာဓိတ္တပဘာဝ'မညာ။ ၁၃။ အဿ၊ ဗုဒ္ဓဃောသ ဘွဲ့မည်ရမည့် ဓမ္မမွေ့လျော် ထိုရဟန်းတော်၏။ သဘာဝပညာ စ၊ တိဟိတ်ယှဉ်ပေ သန္ဓေတည်စ ခါကာလမှ တကွပါလာ ပင်ကိုရင်း ဉာဏ်ပညာသည်လည်း။ မဟတီ၊ ထက်မြက်ဖွံ့ထွား ကြီးမားလှပါပေ၏။ သတ္ထန္တရောပလဒ္ဓါ၊ ပိဋကတော်မှတပါး အခြားလောကီ အလီလီသောကျမ်းတို့မှ ရအပ်သော။ ဝိဇ္ဇာ စ၊ စာပေဆိုင်ရာ အတတ်ပညာသည်လည်း။ ဝိပုလာဝ၊ ပြန့်ပြောတိုးပွါး များပြားလှသည်သာတည်း။ တေန၊ ထို့ကြောင့်။ အဿ၊ ဗုဒ္ဓဃောသ ဘွဲ့မည်ရမည့် ဓမ္မမွေ့လျော် ထိုရဟန်းတော်၏၊ ဗုဒ္ဓေါတ္တိသမုဒ္ဒတိဏ္ဏေ၊ [ကဲ] ဘုရားဟောဖော် စကားတော်မြတ် ပိဋကတ်သုံးဖြာ သမုဒြာကို လျင်စွာမနှေး ကူးခတ်ရေး၌။ အကိစ္ဆသာဓိတ္တပဘာဝံ၊ အလွယ်တကူ ပြီးစေနိုင်သူဖြစ်ကြောင်း စွမ်းရည်သတ္တိအပေါင်းကို။ အညာ-အညာယ၊ မျက်မြင်ဒိဋ္ဌ သိရှိတော်မူကြ၍။

14.

၁၄။

Buddhassa kittīva sukittighoso,Vattissate’ccassa garū viyattā;

Atthānvitaṃ nāmamakaṃsu buddha-Ghosoti sambuddhamataṅgatassa.

၁၄။ ဗုဒ္ဓဿ ကိတ္တီဝ သုကိတ္တိဃောသော၊ ဝတ္တိဿတေ'စ္စဿ ဂရူ ဝိယတ္တာ။ အတ္ထာနွိတံ နာမမကံသု ဗုဒ္ဓ- ဃောသောတိ သမ္ဗုဒ္ဓမတင်္ဂတဿ။ ၁၄။ သမ္ဗုဒ္ဓမတင်္ဂတဿ၊ ဘုရားရှင်အလို ထိုထိုအဆုံးအမ ဩဝါဒကို နိစ္စမပြတ် လိုက်နာပြုကျင့်တတ်သော။ အဿ၊ ဗုဒ္ဓဃောသ ဘွဲ့မည်ရမည့် ဓမ္မမွေ့လျော် ထိုရဟန်းတော်၏။ ဝိယတ္တာ၊ အဖက်ဖက်၌ ထက်မြက်ဉာဏ်မြင် ပညာရှင်ဖြစ်တော်မူကုန်သော။ ဂရူ၊ ဆရာသခင် ထေရ်အရှင်တို့သည်။ အဿ၊ ဤရဟန်းငယ်၏။ သုကိတ္တိဃောသော၊ ကောင်းသော ကျော်စောသံသည်။ ဗုဒ္ဓဿ ကိတ္တိဝ၊ ဘုရားရှင်၏ ကျော်စောခြင်းကဲ့သို့ပင်။ ဝတ္တိဿတေ၊ ဖြစ်ပေလိမ့်မည်။ ဣတိ၊ ဤသို့နောင်ရေး မြှော်တွေးထင်မြင် ဆင်ခြင်ကြကုန်၍။ အဿ၊ ထိုရဟန်းငယ်အား။ ဗုဒ္ဓဃောသောတိ၊ ဗုဒ္ဓဃောသဟူ၍။ အတ္ထာနွိတံ နာမံ၊ အနက်အရ လျော်ညီလှသည့် အနွတ္ထဘွဲ့အမည်ကို။ အကံသု၊ မှည့်ခေါ်မှတ်သား ပေးထားကြလေကုန်ပြီ။

15.

၁၅။

Mayūradūtavhayapaṭṭanasmiṃ,Nivassa [Pg.65] kañjīvhapurādike ca;

Sa andhakākhyātasadesiyaṭṭha-Kathaṃ samuggaṇhi samāhitatto.

၁၅။ မယူရဒူတဝှယပဋ္ဋနသ္မိံ၊ နိဝဿ ကဉ္စိဝှပုရာဒိကေ စ။ သ အန္ဓကာချာတသဒေသိယဋ္ဌ- ကထံ သမုဂ္ဂဏှိ သမာဟိတတ္တော။ ၁၅။ သမာဟိတတ္တော၊ စွဲမြဲတည်ကြည်သော စိတ်ရှိသော။ သ၊ ထိုအရှင် ဗုဒ္ဓဃောသသည်။ မယူရဒူတဝှယပဋ္ဋနသိံ္မ၊ မယူရဒူတ အမည်ရသော ဆိပ်ကမ်းမြို့၌၎င်း။ ကဉ္စိဝှပုရာဒိကေ စ၊ ကဉ္စိပုရ အစရှိသော မြို့၌၎င်း။ နိဝဿ၊ သီတင်းသုံး နေထိုင်၍။ အန္ဓကာချာတသဒေသိယဋ္ဌကထံ၊ အန္ဓကဟု ခေါ်ဆိုအပ်သည့် မိမိတိုင်းရင်းဖြစ် အဋ္ဌကထာကို။ သမုဂ္ဂဏှိ၊ ကောင်းစွာသင်ကြား ကျက်စားလေ့လာခဲ့လေပြီ။ [ကော]

16.

၁၆။

Tāvattakenassa sumedhasassā-Santuṭṭhacittassa tatuttarimpi;

Sambuddhavāṇīsu samattamatthaṃ,Aññātumicchā mahatī ajāyi.

တာဝတ္တကေန'ဿ သုမေဓသဿာ- သန္တုဋ္ဌစိတ္တဿ တတုတ္တရိမ္ပိ။ သမ္ဗုဒ္ဓဝါဏီသု သမတ္တမတ္ထံ၊ အညာတုမိစ္ဆာ မဟတီ အဇာယိ။ ၁၆။ တာဝတ္တကေန၊ အန္ဓကသညာ တိုင်းရင်းဖြစ် အဋ္ဌကထာကို လေ့လာသင်ရ ထိုအတိုင်းအရှည်မျှဖြင့်။ အသန္တုဋ္ဌစိတ္တဿ၊ အားမရသေးပဲ မရောင့်ရဲသော စိတ်ရှိသော။ သုမေဓသဿ၊ ကောင်းသောဉာဏ်ပညာ ရှိတော်မူသော။ အဿ၊ ထိုအရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ၏။ ဝါ၊ အား။ တတုတ္ထရိမ္ပိ၊ ထိုထက်အလွန်လည်း။ သမ္ဗုဒ္ဓဝါဏီသု၊ မြတ်စွာဘုရား စကားတော်မြတ် ပိဋကတ်တော်တို့၌။ သမတ္တံ အတ္ထံ၊ ကြွင်းမဲ့ဥဿုံ အလုံးစုံသော အနက်အဓိပ္ပါယ်ကို။ အညာတုံ၊ သိနားလည်ရန်အတွက်။ မဟတီ ဣစ္ဆာ၊ ကြီးမားသော အလိုဆန္ဒသည်။ အဇာယိ၊ ထက်ထက်သန်သန် ဖြစ်ခဲ့ပြန်လေသတည်း။

17.

၁၇။

Mahāmahindādivasīvarebhi,Samābhatā yāṭṭhakathā sasārā;

Satheravādā suvinicchayā ca,Tadā vibhātā vata laṅkayā’suṃ.

မဟာမဟိန္ဒာဒိဝသီဝရေဘိ၊ သမာဘတာ ယာ'ဋ္ဌကထာ သသာရာ။ သထေရဝါဒါ သုဝိနိစ္ဆယာ စ၊ တဒါ ဝိဘာတာ ဝတ လင်္ကယာ'သုံ။ ၁၇။ မဟာမဟိန္ဒာဒိဝသီဝရေဘိ၊ မဟာမဟိန္ဒစသော ရဟန္တာအရှင်မြတ်တို့သည်။ သသာရာ၊ အနှစ်သာရ ရှိကြပေကုန်သော။ ယာ အဋ္ဌကထာ၊ အကြင် အဋ္ဌကထာတို့ကို။ သမာဘတာ၊ မူရင်းမပျက် ဆက်လက်ကောင်းစွာ ဆောင်ယူလာခဲ့ကုန်ပြီ။ တာ အဋ္ဌကထာ။ ထိုအဋ္ဌကထာတို့သည်။ တဒါ၊ ထိုအခါ၌။ သထေရဝါဒါ စ၊ ထေရဝါဒတို့နှင့်တကွ ဖြစ်ကြကုန်၍၎င်း။ သုဝိနိစ္ဆယာ စ၊ ပြည့်စုံကောင်းမြတ် အဆုံးအဖြတ် ရှိကြကုန်၍၎င်း။ လင်္ကယာ လင်္ကာယ၁၊ သီဟိုဠ်ကျွန်း၌။ ဝိဘာတာ၊ ထင်ရှားထွန်းပြောင်ကုန်သည်။ အာသုံ ဝတ၊ ဖြစ်လေကုန်ပြီတကား။ မှတ်ချက် ၁- သက္ခရောပမယာ-ဟူသော ဋီကာကျော်၌ကဲ့သို့ ဝိပရိတ်ပြန်ထားသည်။ သက္ကတဘာသာ၌ကား ဤပုဒ်ပြီးပုံမျိုးမှာ ဝိပရိတ်မဟုတ်၊ ပကတိ အရိုးအစဉ်ပင် ဖြစ်သည်။ [ကော်]

18.

၁၈။

Pavattimetaṃ vidiya’ssa meta-Dahosi ‘‘yaṃ nūna’bhirāmalaṅkaṃ;

Alaṅkarontiṃ ratanākaraṃva,Upecca sikkhe’ṭṭhakathā mahantī.

ပဝတ္တိမေတံ ဝိဒိယဿ မေတ- ဒဟောသိ ''ယံ နူန ဘိရာမလင်္ကံ။ အလင်္ကရောန္တိံ ရတနာကရံဝ၊ ဥပေစ္စ သိက္ခေ'ဋ္ဌကထာ မဟန္တီ။ ၁၈။ ဧတံ ပဝတ္တိံ၊ ဤအကြောင်းအရာကို။ ဝိဒိယ၊ သိရ၍။ အဿ၊ ထိုအရှင်ဗုဒ္ဓဃောသအား။ ဧတံ၊ ဤအကြံသည်။ အဟောသိ၊ ဖြစ်လေပြီ။ အဟံ၊ ငါသည်။ ရတနာကရံ၊ သမုဒြာကို။ အလင်္ကရောန္တိံ ဣဝ၊ ရှုချင်ဖွယ်ရာ တန်ဆာဆင်ပေးသည်နှင့်တူသော။ အဘိရာမလင်္ကံ၊ ပျော်မွေ့ဖွယ်ရာ ပင်လယ်မှာထွန်း သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့။ ဥပေစ္စ၊ ချဉ်းကပ်သွားရောက်၍။ မဟန္တီ အဋ္ဌကထာ၊ မဟာအဋ္ဌကထာတို့ကို။ သိက္ခေ၊ လေ့လာမှတ်သား သင်ကြားရပါမူ။ ယန္နူန၊ ကောင်းလိမ့်မည်တကား။

19.

၁၉။

Tā bhāsayā sīhaḷikāya raccā,Tantiṃ samāropya navaṃ kareyyaṃ;

Evañhi desantariyāna buddha-Mānīnamatthaṃ khalu sādhaye’’ti.

တာ ဘာသယာ သီဟဠိကာယ ရစ္စာ၊ တန္တိံ သမာရောပျ နဝံ ကရေယျံ။ ဧဝဉှိ ဒေသန္တရိယာန ဗုဒ္ဓ- မာနီန'မတ္ထံ ခလု သာဓယေ''တိ။ ၁၉။ သီဟဠိကာယ ဘာသယာ-ဘာသာယ၊ သီဟိုဠ်ဘာသာဖြင့်။ ရစ္စာ၊ ရေးသားအပ်ကုန်သော။ တာ၊ ထိုအဋ္ဌကထာတို့ကို။ တန္တိံ သမာရောပျ၊ ပါဠိ-မာဂဓ ဝေါဟာရသို့ မူလနက်ပင် မပျက်တင်၍။ နဝံ၊ အဋ္ဌကထာသစ်ကို။ ကရေယျံ၊ ပြုစီရင်ရပါမူ။ ယန္နူန၊ ကောင်းလိမ့်မည်တကား။ ဟိ၊ အကျိုးကား။ ဧဝံ၊ ဤသို့ မာဂဓဘာသာ အဋ္ဌကထာကျမ်းသစ် ပြုဖြစ်သည်ရှိသော်။ ဒေသန္တရိယာနံ၊ တိုင်းတပါး၌ ဖြစ်ပွါးနေထိုင်လေ့ရှိကုန်သော။ ဗုဒ္ဓမာနီနံ၊ ဘုရားကိုမြတ်နိုးသူ ရဟန်း ရှင် လူတို့၏။ အတ္ထံ၊ အကျိုးစီးပွါးကို။ ခလု၊ စင်စစ်။ သာဓယေ၊ ပြီးစေနိုင်ရာ၏။ ဣတိ၊ ဤသို့ အကြံအစည် ဖြစ်လေပြီ။

20.

၂၀။

Pure ca laṅkāgatasāsanaṃ yaṃ,Sunimmalindūva himādimutto;

Pabhāsi, kismiñci tadāññavāda-Manākulaṃ tā’kulataṃ jagāma.

ပုရေ စ လင်္ကာဂတသာသနံ ယံ၊ သုနိမ္မလိန္ဒူဝ ဟိမာဒိမုတ္တော။ ပဘာသိ, ကိသ္မိဉ္စိ တဒါ'ညဝါဒ- မနာကုလံ တာ'ကုလတံ ဇဂါမ။ [ကံ] ၂၀။ စ၊ အလျဉ်းသင့်လာ ဆိုဖွယ်ရာတရပ် ကြားညှပ်၍ ပြလိုက်ဦးအံ့။ ပုရေ၊ ရှေးအခါ၌။ ယံ လင်္ကာဂတသာသနံ၊ သီဟိုဠ်၌ရောက်လာ အကြင်သာသနာတော်သည်။ ဟိမာဒိမုတ္တော၊ ဆီးနှင်းအစ ပြစ်ဒေါသမှ ကင်းပလွတ်မြောက်သော။ သုနိမ္မလိန္ဒူဝ၊ အလွန်သန့်ရှင်း ထိန်ထိန်လင်းသော လမင်းအသွင်ကဲ့သို့။ ပဘာသိ၊ ညစ်ကြေးကင်းရှင်း ရောင်ဝါလင်းလျက် ထွန်းလင်းတောက်ပခဲ့လေပြီ။ အညဝါဒမနာကုလံ၊ ဝါဒတပါးတို့ဖြင့် ထွေပြားရှုပ်ခြင်း လုံးဝကင်း၍ သန့်ရှင်းစင်ကြယ်ခဲ့သော။ တံ၊ ထိုသီဟိုဠ်သာသနာသည်။ တဒါ၊ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ အကြံကောင်းရ၍ ဆန္ဒဖြစ်လာ ထိုစဉ်အခါ၌။ ကိသ္မိဉ္စိ၊ အချို့နိကာယ ဂိုဏ်းဂဏ၌။ အာကုလတံ၊ ဝါဒအထွေထွေ ရှုပ်ပွေရောယှက်ခြင်းသို့။ ဇဂါမ၊ ဝမ်းနည်းစရာ ရောက်ခဲ့ရှာလေပြီ။

21.

၂၁။

Jinamhi nibbānagate hi vassa-Satantare sāsanikā samaggā;

Samānavādā jinasāsanamhi,Na koci bhedopi tadā ahosi.

ဇိနမှိ နိဗ္ဗာနဂတေ ဟိ ဝဿ- သတန္တရေ သာသနိကာ သမဂ္ဂါ။ သမာနဝါဒါ ဇိနသာသနမှိ၊ န ကောစိ ဘေဒေါပိ တဒါ အဟောသိ။ ၂၁။ ဟိ၊ ထိုစကားကို ထင်ရှားစေဦးအံ့။ ဇိနမှိ၊ မြတ်စွာဘုရားသည်။ နိဗ္ဗာနဂတေ၊ ပရိနိဗ္ဗာန် ဝင်စံတော်မူပြီးလတ်သော်။ ဝဿသတန္တရေ၊ အနှစ်တရာအတွင်း၌။ သာသနိကာ၊ သာသနာဝင် ထေရ်အရှင်တို့သည်။ ဇိနသာသနမှိ၊ ဘုရားမြတ်စွာ သာသနာတော်၌။ သမာနဝါဒါ၊ မကွဲမပြား တသားတည်းတူမျှသည့် အယူအဆရှိကုန်သည်ဖြစ်၍။ သမဂ္ဂါ၊ တပေါင်းတည်းမပျက် ညီညွတ်လျက် ရှိပေကုန်၏။ တဒါ၊ အနှစ်တရာ ထိုအချိန်အခါ၌။ ကောစိပိ ဘေဒေါ၊ မပြောပစဖွယ် အနည်းငယ်မျှသော အကွဲအပြားသော်လည်း။ န အဟောသိ၊ မပေါ်ပေါက်ခဲ့ဘူးပေ။

22.

၂၂။

Pacchā [Pg.66] ca saddhammadumāhatebhya-Dhammehi vātehi paṭicca pāpe;

Jātehi saṃviggamanā samāya,There’sa’muyyogamakaṃsu daḷhaṃ.

ပစ္ဆာ စ သဒ္ဓမ္မဒုမာဟတေဘျ- ဓမ္မေဟိ ဝါတေဟိ ပဋိစ္စ ပါပေ။ ဇာတေဟိ သံဝိဂ္ဂမနာ သမာယ၊ ထေရေ'သ'မုယျောဂ'မကံသု ဒဠှံ။ [ကား] ၂၂။ ပစ္ဆာ စ၊ အနှစ်တရာမှ နောက်ကာလ၌မူကား။ ပါပေ၊ ယုတ်မာသော ရဟန်းတို့ကို။ ပဋိစ္စ၊ အစွဲပြု၍။ ဇာတေဟိ၊ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်သော။ သဒ္ဓမ္မဒုမာဟတေဘိ၊ သဒ္ဓမ္မသုံးဖြာ သာသနာဖြူစင် မြတ်သစ်ပင်ကို တိုးဝင်တိုက်ခတ်ကုန်သော။ အဓမ္မေဟိ ဝါတေဟိ၊ အဓမ္မဝါဒ ယူဆရိုင်းစိုင်း လေမုန်တိုင်းတို့ကြောင့်။ သံဝိဂ္ဂမနာ၊ မြှော်တွေးစိုးထိတ် သံဝေဂစိတ် ရှိတော်မူကုန်သော။ ထေရာ၊ မထေရ်တို့သည်။ ဧသံ၊ ဤအဓမ္မဝါဒ ယူဆရိုင်းစိုင်း လေပြင်းမုန်တိုင်းတို့၏။ သမာယ၊ ငြိမ်းပျောက်ကင်းရှင်း ရပ်စဲခြင်းငှါ။ ဒဠှံ၊ မြဲမြံစွာ။ ဥယျောဂံ၊ ကြိုးပမ်းအားထုတ်ခြင်းကို။ အကံသု၊ ပြုတော်မူလေကုန်ပြီ။

23.

၂၃။

Saṅgītiyo kacca supesalehi,Niggayhamānāpi thirehi daḷhaṃ;

Chinnāpi rukkhā’ssu punoruhāvā-Kāsuṃva dhammaṃ vinayā’ññathā te.

၂၃။ သင်္ဂီတိယော ကစ္စ သုပေသလေဟိ၊ နိဂ္ဂယှမာနာပိ ထိရေဟိ ဒဠှံ။ ဆိန္နာပိ ရုက္ခာ'ဿု ပုနောရုဟာဝါ- ကာသုံဝ ဓမ္မံ ဝိနယာ'ညထာ တေ။ ၂၃။ သုပေသလေဟိ၊ သီလသိက္ခာကို လွန်စွာအားကိုး ချစ်မြတ်နိုးကုန်သော။ ထိရေဟိ၊ မထေရ်အရှင် မြတ်တို့သည်။ သင်္ဂီတိယော ကစ္စ၊ သင်္ဂါယနာတင်ကိစ္စ ပြုလုပ်ကြကုန်၍။ ဒဠှံ၊ မြဲမြံစွာ။ နိဂ္ဂယှမာနာပိ၊ နှိပ်ကွပ်အပ်ပါကုန်သော်လည်း။ (တေ-နှင့်စပ်) ရုက္ခာ၊ သစ်ပင်တို့သည်။ ဆိန္နာပိ၊ ခုတ်ဖြတ်အပ်ကုန်သော်လည်း။ ပုနောရုဟာ၊ နောက်ထပ်တဖန် ပေါက်မြဲ ပေါက်ပြန်ကုန်သည်။ အဿု ဣဝ၊ ဖြစ်ကုန်ရာသကဲ့သို့။ တေ၊ ထိုအဓမ္မဝါဒီတို့သည်။ ဓမ္မံ၊ သုတ်အဘိဓမ္မာကို၎င်း။ ဝိနယံ၊ ဝိနည်းကို၎င်း။ အညထာ၊ အမှန်မှတပါး အမှားအားဖြင့်။ အကာသုံဝ၊ ပြုမြဲတဖန် ပြုကြပြန်ကုန်သည်သာတည်း။

24.

၂၄။

Nānāgaṇā te ca anekavādā,Saṃsaggakārā jinasāsane’suṃ;

Vādebhi aññehi jineritebhya-Suddhāyamānā vinayañca dhammaṃ.

၂၄။ နာနာဂဏာ တေ စ အနေကဝါဒါ၊ သံသဂ္ဂကာရာ ဇိနသာသနေ'သုံ။ ဝါဒေဘိ အညေဟိ ဇိနေရိတေဘျ- သုဒ္ဓါယမာနာ ဝိနယဉ္စ ဓမ္မံ။ ၂၄။ တေ၊ ထိုဓမ္မဝါဒီတို့သည်။ နာနာဂဏာ စ၊ အမျိုးမျိုးအစားစား ကွဲပြားသော ဂိုဏ်းရှိကုန်သည်၎င်း။ အနေကဝါဒါ စ၊ ဂိုဏ်းကွဲသည်နှင့်အမျှ [ခ] ဝါဒအစားစား များပြားသော အယူရှိကုန်သည်၎င်း။ (ဟုတွာ၊ ဖြစ်ကုန်၍။) ဇိနသာသနေ၊ ဘုရား အဆုံးအမ ဓမ္မဝိနယ၌။ သံသဂ္ဂကာရာ၊ နှုတ်ပယ်ဖြည့်စွက် ရောယှက်ခြင်းကို ပြုကုန်လျက်။ ဇိနေရိတေဘိ၊ မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူအပ်သော ဝါဒတို့မှ။ အညေဟိ ဝါဒေဘိ၊ တပါးသော အဓမ္မဝါဒတို့ဖြင့်။ ဝိနယဉ္စ၊ ဝိနည်းကို၎င်း။ ဓမ္မဉ္စ၊ သုတ်အဘိဓမ္မာကို၎င်း။ အသုဒ္ဓါယမာနာ၁၊ မသန့်ရှင်းသည်ကို ပြုကုန်သည်။ အာသုံ၊ ဖြစ်လေကုန်ပြီ။

25.

၂၅။

Vādā ca vādī piṭakāni tesaṃ,Laṅkaṃ malaṅkaṃva karaṃ’payātā;

Paṭiggahesuṃ pyabhayādivāsī,Nāññe mahākhyātavihāravāsī.

ဝါဒါ စ ဝါဒီ ပိဋကာနိ တေသံ၊ လင်္ကံ မလင်္ကံဝ ကရံ ပယာတာ။ ပဋိဂ္ဂဟေသုံ'ပျ'ဘယာဒိဝါသီ၊ နာ'ညေ မဟာချာတ ဝိဟာရဝါသီ။ ၂၅။ တေသံ၊ ထိုအဓမ္မဝါဒီတို့၏။ ဝါဒါ စ၊ အယူအဆ ဝါဒတို့သည်၎င်း။ ဝါဒီ စ၊ ထိုအယူအဆ ဝါဒရှိသူ ရဟန်းရှင်လူတို့သည်၎င်း။ ပိဋကာနိ စ၊ ပိဋကအထွေထွေ စာပေကျမ်းဂန်တို့သည်၎င်း။ လင်္ကံ၊ သီဟိုဠ်ကျွန်းကို။ မလင်္ကံ၊ ဝါဒရှုပ်ထွေး ညစ်အကြေးဖြင့် ချေးစွန်းပေလတ် အမည်းကွက်အမှတ်ရှိသည်ကို။ ကရံ-ကရောန္တာ ဣဝ၊ ပြုကုန်ဘိသကဲ့သို့။ ဥပယာတာ၊ ချဉ်းကပ်ထွင်းဖောက် ဆိုက်ရောက်လာကုန်၏။ အဘယာဒိဝါသီ၊ အဘယဂိရိဝါသီ ရဟန်းတို့သည်။ (တာနိ၊ ထိုဝါဒ ဝါဒီ ပိဋကတို့ကို။) ပဋိဂ္ဂဟေသုံ၊ အသစ်အဆန်း၌ ဓာတ်တူခိုက်၍ နှစ်ခြိုက်လက်ခံကြလေကုန်ပြီ။ အပိ၊ သို့သော်လည်း။ အညေ၊ အဘယဂိရိဝါသီတို့မှ တပါးကုန်သော။ မဟာချာတဝိဟာရဝါသီ၊ မဟာဝိဟာရဝါသီဂိုဏ်းဝင် ထေရ်အရှင်တို့သည်။ န ပဋိဂ္ဂဟေသုံ၊ အဖက်မလုပ် ရွံစက်ဆုပ်၍ နှင်ထုတ်ပယ်လှန် လက်မခံပဲ မျက်နှာလွှဲတော်မူကုန်၏။

26.

၂၆။

Yathā ca buddhābhihitāva pāḷi,Tadatthasārā ca vasībhi ñātā;

Na ‘‘tedha vokkamma visuddhathera-Vādī vivādī’’ti pavatti kāci.

ယထာ စ ဗုဒ္ဓါဘိဟိတာဝ ပါဠိ၊ တဒတ္ထသာရာ စ ဝသီဘိ ဉာတာ။ န ''တေ'ဓ ဝေါက္ကမ္မ ဝိသုဒ္ဓထေရ-ဝါဒီ ဝိဝါဒီ''တိ ပဝတ္တိ ကာစိ။ ၂၆။ ယထာ၊ အကြင်အခြင်းအရာဖြင့်။ ပါဠိ စ၊ မူရင်း ပါဠိတော်ကိုလည်း။ ဗုဒ္ဓါဘိဟိတာဝ၊ မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူအပ်ပြီးသာလျှင်တည်း။ တဒတ္ထသာရာ စ၊ ထိုပါဠိတော်၏ အနက်ဟူသော အနှစ်သာရ (အဋ္ဌကထာ နည်းနိဿယ)တို့ကိုလည်း။ ဝသီဘိ၊ ရဟန္တာသခင် အရှင်မြတ်တို့သည်။ ယထာ၊ အကြင်အခြင်းအရာဖြင့်။ ဉာတာ၊ သိတော်မူအပ်ကုန်၏။ ဝိသုဒ္ဓထေရဝါဒီ၊ စင်ကြယ်သော ထေရဝါဒဂိုဏ်းဝင် အရှင်မြတ်တို့သည်။ တေ၊ ဘုရားရဟန္တာတို့ ဟောအပ် သိအပ်တိုင်းသော ထိုပါဠိ အဋ္ဌကထာနှင့် ထိုအခြင်းအရာတို့ကို။ ဝေါက္ကမ္မ၊ လမ်းလွှဲရှောင်ရှား ကြဉ်ဖယ်ထား၍။ ဝိဝါဒီ ဣတိ၊ အဆိုကွဲပြား အငြင်းပွါးခဲ့ကြသည်ဟု။ ကာစိ၊ တစုံတခုသော။ ပဝတ္တိ၊ အကြောင်းအရာမျိုးသည်။ န၊ မရှိခဲ့ဘူးချေ။ မှတ်ချက် ၁- အသုဒ္ဓ+အာယ-ဖြင့် ပြီးသော အသုဒ္ဓါယ(ဟူသော နာမဓာတ်) + မာနပစ္စည်းတို့ဖြင့် ပြီးစေအပ်၏။ [ခါ]

27.

၂၇။

Jīvaṃva rakkhiṃsu satheravādaṃ,Tantiṃ tadatthañca saniṇṇayaṃ te;

Tasmā na sakkāva tadaññavādi-Vādebhi hantuṃ cu’pagantumaddhā.

ဇီဝံဝ ရက္ခိံ သု သထေရဝါဒံ၊ တန္တိံ တဒတ္ထဉ္စ သနိဏ္ဏယံ တေ။ တသ္မာ န သက္ကာဝ တဒညဝါဒိ-ဝါဒေဘိ ဟန္တ သနိဏ္ဏယံ တေ။ တသ္မာ န သက္ကာဝ တဒညဝါဒိ- ဝါဒေဘိ ဟန္တုံ စု'ပဂန္တု'မဒ္ဓါ။ ၂၇။ တေ၊ ထိုဝိသုဒ္ဓထေရဝါဒီ မထေရ်အရှင်မြတ်တို့သည်။ တန္တိံ စ၊ ဘုရားဟောဖော် ပါဠိတော်ကို၎င်း။ သထေရဝါဒံ၊ ထေရဝါဒတို့နှင့် တကွဖြစ်သော။ သနိဏ္ဏယံ၊ အဆုံးအဖြတ်နှင့် တကွဖြစ်သော။ တဒတ္ထံ စ၊ ထိုပါဌ်၏ အနက်ဟူသော အဋ္ဌကထာကို၎င်း။ ဇီဝံဝ၊ အသက်ကဲ့သို့။ ရက္ခိံ သု၊ မြတ်မြတ်နိုးနိုး အားကိုး စောင့်ရှောက်ကြကုန်ပြီ။ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။ တဒညဝါဒိ ဝါဒေဘိ၊ ထိုထေရဝါဒမှတပါး အခြား ဆန့်ကျင်သော ဝါဒရှိသူတို့နှင့် ဝါဒတို့သည်။ (တံ၊ ထိုဝိသုဒ္ဓထေရဝါဒီတို့၏ ပိဋကကို)။ ဟန္တုံ စ၊ တိုက်ခိုက် ဖြိုဖျက်ခြင်းငှါ၎င်း။ ဥပဂန္တုံ စ၊ ချင်းနင်းဝင်ရောက်ခြင်းငှါ၎င်း။ အဒ္ဓါ၊ စင်စစ်ဧကန် အမှန်ပင်။ နသက္ကာဝ၊ မတတ်နိုင်ပဲ ရှိကြကုန်သည်သာတည်း။ ၂၈။ တံဝါဒသံဘေဒဘယဉ္စ မညယာ၊ ''ဒုဒ္ဓါရ ဝေလာပိ ဘယေဟိ တန္တိနံ။ သမ္မောသတာဒီဟိ ဘဝေ''တိ ပေါတ္ထကံ၊ အာရောပျ သမ္မာ ပရိပါလယိံသု တေ။ [ခိ] ၂၈။ တေ၊ ထိုဝိသုဒ္ဓထေရဝါဒီ မထေရ်အရှင်မြတ်တို့သည်။ တံဝါဒသံဘေဒဘယံ၊ ထိုမိစ္ဆာဝါဒတို့၏ ရောယှက်မည့်ဘေးကို။ အညယာ-အညာယ စ၊ အရှည်အဝေး မြှော်တွေးသိမြင်ကြကုန်၍၎င်း။ ဘယေဟိ၊ ဒုဗ္ဘိက္ခစသော ဘေးတို့ကြောင့်၎င်း။ သမ္မောသတာဒီဟိ၊ သတိပညာတရား လျော့ပါး ချို့ယွင်း မေ့လျော့ခြင်းစသော အကြောင်းတို့ကြောင့်၎င်း။ တန္တီနံ၊ ပါဠိတို့၏။ ဝါ၊ တို့ကို။ ဒုဒ္ဓါရဝေလာပိ၊ ဆောင်ထားရန်အတွက် ခဲခက်သော အချိန်အခါသည်လည်း။ ဘဝေ၊ နောင်တချိန်မှာ ဖြစ်တန်ရာ၏။ ဣတိ စ၊ ဤသို့ကြံဆ မြှော်မြင်မိကြကုန်၍၎င်း။ ပေါတ္ထကံ-အာရောပျ၊ ပေထက်သို့တင်၍။ သမ္မာပရိပါလယိံသု၊ ကောင်းစွာချီးမြှောက် စောင့်ရှောက်တော်မူခဲ့ပေကုန်၏၊ ၂၉။ တဒါ ဟိ တေသံ ပဋိဗာဟနေ ရဏ- ဝိဒံဝ သိက္ခံ ဇိနသာသနဒ္ဓရော။ သ ဗုဒ္ဓဃောသော မုနိ ဗုဒ္ဓိပါဋဝေါ၊ ဂတောသိ ဒီပံ ဝရတမ္ဗပဏ္ဏိကံ။ ၂၉။ ဟိ၊ ပြတ်ခဲ့သော စကားလက်စကို ဆက်၍ဆိုပါဦးအံ့။ တဒါ၊ ထိုသီဟိုဠ်ကျွန်းတွင် ဂိုဏ်းကွဲဝင်၍ အမြင်လွဲမှား ဝါဒခြားတို့ ခေတ်စားပွေလိမ် ရှုပ်နေချိန်၌။ တေသံ၊ ထိုမိစ္ဆာဝါဒတို့ကို။ ပဋိဗာဟနေ၊ တွန်းလှန်ပယ်ရှား မြစ်တားဖြိုဖျက်ရေး၌။ ရဏဝိဒံ၊ သေနင်္ဂဗျူဟာ စစ်ပညာကို။ သိက္ခံဝ၊ လေ့ကျင့်သင်ကြား စစ်ကျောင်းသားနှင့် အလားတူပေသော။ ဇိနသာသနဒ္ဓရော၊ ဘုရားသာသနာကို ဆောင်ထားပေသော။ ဗုဒ္ဓိပါဋဝေါ၊ ပညာသွက်လက် ထက်မြက်လိမ္မာသည်၏ အဖြစ်ရှိသော။ သ ဗုဒ္ဓဃောသော မုနိ၊ ထိုရဟန်းတော် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသသည်။ ဝရတမ္ဗပဏ္ဏိကံ၊ သာသနာထွန်းလတ် ဂုဏ်သကတ်ကြောင့် မြင့်မြတ်ဆိုရ လက်နီကြ၍ တမ္ဗပဏ္ဏိ အမည်တပါးတည်းရှိသော။ ဒီပံ၊ သီဟိုဠ်ကျွန်းသို့။ ဂတော အာသိ၊ ကြွသွားတော်မူခဲ့လေပြီ။ ၃၀။ လင်္ကံ ဥပေစ္စ သ မဟာဋ္ဌကထာဏ္ဏဝဿ၊ ပါရံ ပရံ ဝိတရဏေ ထိရနိဏ္ဏယောဝ။ သံသုဒ္ဓဝံသဇနိဝါသမဟာဝိဟာရ- မာဂါ'မ္ဗရံဝ ဥဒယိန္ဒု'ပသောဘယန္တော။ [ခီ] ၃၀။ သ၊ ထိုအရှင်ဗုဒ္ဓဃောသသည်။ လင်္ကံ ဥပေစ္စ၊ သီဟိုဠ်ကျွန်းမြတ် ကပ်ရောက်လတ်သော်။ မဟာဋ္ဌကထာဏ္ဏဝဿ၊ မဟာအဋ္ဌကထာတည်းဟူသော သမုဒြာ၏။ ပါရံ၊ တဖက်ကမ်းသို့။ ပရံ၊ လွန်လွန်ကဲကဲ ဇွဲသန်စွာ။ ဝိတရဏေ၊ အပြီးတိုင်ရောက် ကူးမြောက်ရေး၌။ ထိရနိဏ္ဏယောဝ၊ ခိုင်မာမြဲမြံ အဓိဋ္ဌာန်ဖြင့် စိတ်သန်ရည်မှတ် အဆုံးအဖြတ်ရှိသည် ဖြစ်၍သာလျှင်။ (အာဂါ-နှင့်စပ်) ဣန္ဒု၊ လမင်းသည်။ ဥဒယာ၊ ဥဒည်တောင်မှ။ အမ္ဗရံ၊ ကောင်းကင်ကို။ ဥပသောဘယန္တော၊ ရောင်ဝါရွှန်းဝေ တင့်ထွန်းစေလျက်။ အာဂစ္ဆတိ ဣဝ၊ တက်ရောက်လာဘိသကဲ့သို့၊ သံသုဒ္ဓဝံသဇနိဝါသ မဟာဝိဟာရံ၊ အလွန် သန့်ရှင်းစင်ကြယ်သော မထေရ်မြတ်တို့၏ အနွယ်အဆက်၌ ဆင်းသက်ဖြစ်လာ ထေရ်မဟာတို့၏ နေရာဌာန မဟာဝိဟာရ ကျောင်းတိုက်ကို။ ဥပသောဘယန္တော၊ ပဋိဗလ ဗျတ္တစသည် သူ့ဂုဏ်ရည်ဖြင့် စိုပြည်ဆင့်ဝေ တင့်တယ်စေလျက်။ အာဂါ၊ ရောက်လာခဲ့ပေသတည်း။ ၃၁။ တသ္မိံ စ ဒက္ခိဏဒိသာယ ဝသီ သ တတ္ထ၊ သောဘံ ပဓာနဃရသညိတပါရိဝေဏံ။ ပါသာဒ'မုတ္တမ'မကာ သုဇနေဘိ သေဗျံ၊ သန္တော မဟာနိဂမသာမိ သုစိဏ္ဏဓမ္မော။

28.

၂၈။

Taṃvādasaṃbhedabhayañca maññayā,‘‘Duddhāravelāpi bhayehi tantinaṃ;

Sammohatādīhi bhave’’ti potthakaṃ,Āropya sammā paripālayiṃsu te.

29.

၂၉။

Tadā [Pg.67] hi tesaṃ paṭibāhane raṇa-Vidaṃva sikkhaṃ jinasāsanaddharo;

Sa buddhaghoso muni buddhipāṭavo,Gato’si dīpaṃ varatambapaṇṇikaṃ.

30.

၃၀။

Laṅkaṃ upecca sa mahāṭṭhakathāṇṇavassa,Pāraṃ paraṃ vitaraṇe thiraniṇṇayova;

Saṃsuddhavaṃsajanivāsamahāvihāra-Māgā’mbaraṃva udayindu’pasobhayanto.

31.

၃၁။

Tasmiñca dakkhiṇadisāya vasī sa tattha,Sobhaṃ padhānagharasaññitapāriveṇaṃ;

Pāsāda’muttama’makā sujanebhi sebyaṃ,Santo mahānigamasāmi suciṇṇadhammo.

သ၊ ထိုအရှင်ဗုဒ္ဓဃောသသည်။ တသိံ္မ စ၊ ထိုမဟာဝိဟာရကျောင်းတိုက်၌လည်း။ ဒက္ခိဏဒိသာယ၊ တောင်မျက်နှာအရပ်၌။ သုစိဏ္ဏဓမ္မော၊ စွဲမြဲစွာကျင့်အပ်သော တရားအကျင့်ရှိသည်ဖြစ်၍။ သန္တော၊ သူတော်ကောင်းအစစ်ဖြစ်သော။ မဟနိဂမသာမိ၊ နိဂုံးပိုင်ရှင်ကြီးမည်သော ဥပါသကာသည်။ သောဘံ၊ ရှုချင်စဖွယ် တင့်တယ်သော။ ပဓာနဃရသညိတပါရိဝေဏံ၊ ပဓာနဃရဟု ခေါ်အပ်သော ပရိဝုဏ်၌ဖြစ်သော။ သုဇနေဘိ၊ သူတော်ကောင်းတို့သည်။ သေဗျံ၊ အခါမပြတ် မှီဝဲအပ်သော။ ဥတ္တမံ၊ ကောင်းမြတ်သော။ ယံ ပါသာဒံ၊ အကြင်ပြာသာဒ်ကျောင်းကို။ အကာ၊ ဆောက်လုပ်ခဲ့၏။ တတ္ထ၊ ထိုပြာသာဒ်ကျောင်းတော်၌။ ဝသီ၊ သီတင်းသုံးနေထိုင်ခဲ့လေပြီ။

32.

၃၂။

Sammā ca yogamakarī budhabuddhamitta-Therādi’manta’mupayāta’manūnatante;

Saṃsevito vividhañāyapabuddhiyā so,Suttābhidhammavinayaṭṭhakathāsva’nūnaṃ.

[ခု] ၃၂။ သော၊ ထိုအရှင်ဗုဒ္ဓဃောသသည်။ အနူနတန္တေ၊ အလုံးစုံသော ကျမ်းဂန်၌။ အန္တံ ဥပယာတံ၊ ဆုံခန်းတိုင်ရောက် ကျွမ်းကျင်တတ်မြောက်တော်မူသော။ ဗုဓဗုဒ္ဓမိတ္တထေရာဒိံ၊ ဗုဒ္ဓမိတ္တမည်သော ပညာရှိမထေရ် စသည်ကို။ သံသေဝိတော၊ တပည့်ကျင့်ဝတ် မချွတ်စေပဲ စွဲမြဲစွာ ဆည်းကပ်မှီခိုလျက်။ သုတ္တာဘိဓမ္မဝိနယဋ္ဌကထာသု၊ သုတ္တန် အဘိဓမ္မာ ဝိနည်း အဋ္ဌကထာတို့၌။ အနူနံ၊ ကြွင်းမဲ့ဥဿုံ အကုန်အစင်။ ဝိဝိဓဉာယ ပဗုဒ္ဓိယာ၊ အမျိုးမျိုး အစားစား နည်းနာများကို ထူးခြားပွင့်လင်း တတ်သိခြင်းငှါ။ သမ္မာ၊ မယုတ်မလွန် ကောင်းမွန်လှစွာ။ ယောဂံ စ၊ ကြိုးပမ်းအားထုတ်ခြင်းကိုလည်း။ အကရီ၊ ပြုလေပြီ။

33.

၃၃။

Veyyattiyaṃ’sa samaye samayantare ca,Paññāya disva vivaṭaṃva nihītamatthaṃ;

Therā samaggajinamaggamatā’matāsī,Maññiṃsu naggharatanaṃva sudullabhanti.

နိဟိတမတ္ထံ၊ ရှေးယခင်က မြေတွင်သိုမှီး သိမ်းဆည်းမြှုပ်နှံထားခဲ့သော ဥစ္စာကို။ ဝိဝဋံ၊ ဖွင့်အပ်လျက်။ ဝါ၊ ပွင့်ပေါ်လျက်ရှိသည်ကို။ ပဿန္တိ ဣဝ၊ တွေ့မြင်ကြရကုန်သကဲ့သို့။ အဿ၊ ထိုအရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ၏။ သမယေ စ၊ ပိဋကတော်ဟူသော မိမိ၏ဝါဒ သမယ၌၎င်း။ သမယန္တရေ စ၊ သက္ကတကျမ်းဂန်စသော အခြားဝါဒ သမယတပါး၌၎င်း။ ပညာယ ဝေယျတ္တိယံ၊ ပညာဉာဏ်၏ လျင်မြန်သွက်လက် ထက်မြက်သည့်အဖြစ်ဟူသော စွမ်းရည်ကို။ ဒိသွာ၊ အရေးအသား အဟောအားဖြင့် ထင်ရှား တွေ့မြင်ကြကုန်၍။ သမဂ္ဂဇိနမဂ္ဂမတာ၊ မြတ်ဘုရား၏ တရားကျင့်ပုံ လမ်းမျိုးစုံကို အကုန်အစင် သိမြင်ကြပေကုန်သော။ အမတာသီ၊ နိဗ္ဗာန်သာလျှင် လိုချင်ဆန္ဒ ရှိတော်မူကြကုန်သော။ ထေရာ၊ မထေရ်အရှင်တို့သည်။ သုဒုလ္လဘံ၊ အရည်အသွေးထူးချွန် အလွန်ရနိုင်ခဲသော။ [ခူ] အနဂ္ဃရတနံဝ၊ တန်ဘိုးကန့်သတ် မဖြတ်နိုင်ရာ ရတနာအစုကဲ့သို့။ မညိံသု၊ တင်စားသမှု အသိအမှတ်ပြုလေကုန်ပြီ။

34.

၃၄။

Viññāya dhammavinayatthayathicchadāne,Cintāmaṇīti sunirūpitabuddhirūpaṃ;

Yasse’ttha nicchitamano kavisaṅghapāla-Ttheruttamo janahitāya niyojayī taṃ.

ယဿ၊ အကြင် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ၏။ ဓမ္မဝိနယတ္ထယထိစ္ဆဒါနေ၊ ဓမ္မဝိနယ၏ အနက်တို့ကို လိုလိုသမျှ ဖွင့်ပြပေးဝေရာ၌။ စိန္တာမဏီတိ၊ ကြံသမျှထိုထို အလိုဆန္ဒ ပြည့်ဝစေနိုင်သော စိန္တာမဏိ ပဒမြားရတနာဟူ၍။ သုနိရူပိတဗုဒ္ဓိရူပံ၊ ကဝိတို့အမြင်အားဖြင့် တင်စားအပ်သော ပညာ၏ အရည်အသွေးကို။ ဝိညာယ၊ သိရှိခဲ့၍။ ဧတ္ထ၊ ဤအရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ၏ ပညာဉာဏ်အရည်အသွေး၌။ နိစ္ဆိတမနော၊ ဆုံးဖြတ်အပ်ပြီးသော စိတ်နှလုံးရှိသော။ ကဝိသံဃပါလတ္ထေရုတ္တမော၊ သံဃပါလမည်သော ပညာရှိမထေရ်မြတ်သည်။ ဇနဟိတာယ၊ လူရှင်အများ၏ အကျိုးစီးပွါးအတွက်။ တံ၊ ထိုအရှင်ဗုဒ္ဓဃောသကို။ နိယောဇယီ၊ တိုက်တွန်းတောင်းပန်ခဲ့လေပြီ။ (ကထံ၊ အဘယ်သို့ တောင်းပန်သနည်းဟူမူ။) ၃၅။ ''ကိဉ္စာပိ သန္တိ ဝိဝိဓာ ပဋိပတ္တိဂန္ထာ၊ ကေသဉ္စိ ကိဉ္စိ တု န ဗုဒ္ဓမတာနုသာရံ။ သံသုဒ္ဓထေရသမယေဟိ စ တေ ဝိရုဒ္ဓါ။ တသ္မာ ကရောတု ဝိမလံ ပဋိပတ္တိဂန္ထံ''။

35.

၃၅။

‘‘Kiñcāpi santi vividhā paṭipattiganthā,Kesañci kiñci tu na buddhamatānusāraṃ;

Saṃsuddhatherasamayehi ca te viruddhā,Tasmā karotu vimalaṃ paṭipattiganthaṃ’’.

ဝိဝိဓာ၊ အမျိုးမျိုးအစားစား များပြားကုန်သော။ ပဋိပတ္တိဂန္ထာ၊ ပဋိပတ်ကျမ်းဂန်တို့သည်။ ကိဉ္စာပိ သန္တိ၊ ရှိကြသည်ကား မှန်ပေ၏။ တု၊ သို့သော်လည်း။ ကေသဉ္စိ၊ အချို့ကျမ်းဂန်တို့၏။ ကိဉ္စိ၊ အချို့အချက်အလက် အနက်အဓိပ္ပါယ်သည်။ န ဗုဒ္ဓမတာနုသာရံ၊ ဘုရားအလို ထိုထိုပိဋကသို့ အစဉ်မလိုက်ခဲ့။ စ၊ သည်မျှသာ မကသေး။ တေ၊ ထိုကျမ်းဂန်တို့သည်။ ထေရသမယေဟိ၊ ထေရဝါဒတို့နှင့်။ ဝိရုဒ္ဓါ၊ မညီညွတ်ပဲ ကွဲလွဲဆန့်ကျင်လျက်လည်း ရှိကုန်သေး၏။ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။ ဝိမလံ၊ ဒေါသမထင် သန့်စင်ကောင်းမြတ်သော။ [ခေ] ပဋိပတ္တိဂန္ထံ၊ ပဋိပတ်ကျမ်းတခုကို။ ကရောတု၊ ပြုစီရင်ပါလော့။ ဣတိ၊ ဤသို့ တောင်းပန်ခဲ့လေပြီ။ ၃၆။ မေတ္တာဒယမ္ဗုဒဝနံ ဇနဘူမိယံ'သ၊ သံဝဿတေ စ'ရိယမဂ္ဂဂမဂ္ဂ'မဂ္ဂံ။ သံသောဓနတ္ထ'မိတိ ''ပတ္ထိတထေရအာသံ၊ ပူရေဿ'မေတ''မိတိ ကာသိ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂံ။

36.

၃၆။

Mettādayambudavanaṃ [Pg.68] janabhūmiyaṃ’sa,Saṃvassate ca’riyamaggagamagga’maggaṃ;

Saṃsodhanattha’miti ‘‘patthitatheraāsaṃ,Pūressa’meta’’miti kāsi visuddhimaggaṃ.

အဂ္ဂံ၊ မွန်မြတ်သော။ အရိယမဂ္ဂဂမဂ္ဂံ၊ အရိယာမဂ်သို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော ဝိပဿနာလမ်းကို။ သံသောဓနတ္ထံ၊ မှားသောအယူအဆ ဝါဒအညစ်အကြေး ကင်းဝေးသန့်ရှင်း စင်ကြယ်အောင် သုတ်သင်ခြင်းငှါ။ အဿ၊ ထိုအရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာမြတ်၏။ မေတ္တာဒယမ္ဗုဒဝနံ၊ မေတ္တာ ကရုဏာ နှစ်ဖြာတိုးယှဉ် မိုးရေအယဉ်သည်။ ဇနဘူမိယံ၊ ကျင့်ရန်လိုလား ဆန္ဒပွါးသည့် လူများတခွင် မြေအပြင်၌။ သံဝဿတေ စ၊ အရည်များစွာ ရွာလည်း ရွာသွန်းလျက် ရှိပေ၏။ (ဤ၌ စ-သဒ္ဒါဖြင့် နိယောဇယီ-ကို ပြန်၍ ဆည်းသည်)။ ဣတိ၊ သံဃပါလမထေရ်၏ အာသာနှင့် မိမိ၏ ကရုဏာဟူသော ဤအကြောင်းနှစ်ပါးကြောင့်။ (အကာသိ-၌ စပ်) ဧတံ ပတ္ထိတထေရအာသံ၊ သံဃပါလမထေရ်မြတ် တောင့်တအပ်သော ထိုအလိုဆန္ဒကို။ ပူရေဿံ၊ ပြည့်ဝစေတော့အံ့။ ဣတိ၊ ဤသို့စိတ်ရင်း နှလုံးသွင်း၍။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂံ၊ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းကို။ အကာသိ၊ ပြုစုတီထွင် စီရင်တော်မူခဲ့ပေသတည်း။ ၃၇။ ဝီရာနုကမ္ပသတိယောဇိတဗုဒ္ဓိမာ သံ၊ ဩဂယှ, ဂယှ စ'ခိလဋ္ဌကထာ သတန္တီ။ သာရံ သခေဒ'မနပေက္ခိယ သာဓုကံ သ၊ ယံ'ကာသိ, ကံ နု'ဓ နရောစယတေ ဗုဓံ သော။

37.

၃၇။

Vīrānukampasatiyojitabuddhimā saṃ,Oggayha, gayha ca’ khilaṭṭhakathā satantī;

Sāraṃ sakheda’manapekkhiya sādhukaṃ sa,Yaṃ’kāsi, kaṃ nu’dha na rocayate budhaṃ so.

သ၊ ထိုအရှင်ဗုဒ္ဓဃောသဆရာမြတ်သည်။ ဝီရာနုကမ္ပသတိယောဇိတဗုဒ္ဓိမာ၊ ဝီရိယ ကရုဏာ သတိတို့က အချိုးကျအောင် ယှဉ်ဆောင်ပေးအပ် ကြီးမြတ်သော ဉာဏ်ပညာရှိသည်။ သံ၊ ဖြစ်လျက်။ သခေဒံ၊ မိမိ၏ ဆင်းရဲပင်ပန်းခြင်းကို။ အနပေက္ခိယ၊ မငဲ့ကွက်အား အရေးမထားဘဲ။ သတန္တီ၊ ပါဠိတော်နှင့်တကွ ဖြစ်ကုန်သော။ [ခဲ] အခိလဋ္ဌကထာ၊ အလုံးစုံသော အဋ္ဌကထာတို့ကို။ ဩဂယှ၊ ဉာဏ်ဖြင့် သက်ဝင်၍၎င်း။ သာရံ၊ ပဋိပတ်နှင့် စပ်ဆိုင်သမျှ အနှစ်သာရကို။ ဂယှ စ၊ ရွေးထုတ် နှုတ်ယူ၍၎င်း။ သာဓုကံ၊ အပြစ်မထင် သန့်စင်ကောင်းမွန်စွာ။ ယံ၊ အကြင် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကို။ အကာသိ၊ ပြုစီရင်ပေ၏။ သော၊ တပ်ပေါင်းစုံကွပ်ကဲ အစွမ်းကုန်ကြဲ၍ အားခဲပါမှ ပေါ်လာရသော ထိုဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းသည်။ ဣဓ၊ ဤလောက၌။ ကံ ဗုဓံ၊ စိတ်ထားကောင်းမွန် ဉာဏ်ရည်ချွန်၍ အမှန်တတ်သိ အဘယ်ပညာရှိကို။ န ရောစယေ နု၊ မခွါချင်အောင် ဆွဲဆောင်ငင်လျက် မနှစ်သက်စေနိုင်ဘဲ ရှိပါအံ့နည်း။ ၃၈။ ဝုတ္တေ'တ္ထ ဘာဝပရမာဝ သဘာဝဓမ္မာ၊ ဝတ္ထူ စ ပီတိသုခဝေဒနိယာ'နိတာဝ။ ပုဏ္ဏောဝ သဗ္ဗပဋိပတ္တိနယေဟိ စေသော၊ ပုပ္ဖါဘိဖုလ္လပဝနံဝ ဝိရာဇတေ'ယံ။

38.

၃၈။

Vutte’ttha bhāvaparamāva sabhāvadhammā,Vatthū ca pītisukhavedaniyā’nitāva;

Puṇṇova sabbapaṭipattinayehi ceso,Pupphābhiphullapavanaṃva virājate’yaṃ.

ဧတ္ထ၊ ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်၌။ ဘာဝပရမာဝ၊ အဓိပ္ပါယ်နက် ကန့်သတ်ချက်ရှိသည်သာလျှင် ဖြစ်ကုန်သော။ သဘာဝဓမ္မာ စ၊ မဖောက်မပြန် သဘောမှန်သည့် ရုပ်နာမ်တရားတို့ကိုလည်း။ ဝုတ္တာ၊ အပြည့်အစုံ ဆိုထားအပ်ပေကုန်၏။ ပီတိသုခဝေဒနိယာ၊ ပီတိသုခ ခံစားရကြောင်း နှစ်သက်ဖွယ်ကောင်းကုန်သော။ ဝတ္ထူ စ၊ အကြောင်းမှန်ဖော်ပြသည့် သာဓကဝတ္ထုတို့ကိုလည်း။ အာနိတာဝ၊ ယူဆောင်ထင်ရှား ပြထားအပ်ပေကုန်သည်သာတည်း။ ဧသော၊ ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်သည်။ သဗ္ဗပဋိပတ္တိနယေဟိ စ၊ အလုံးစုံရှိသမျှ ပဋိပတ်နည်းနယတို့ဖြင့်လည်း။ ပုဏ္ဏောဝ၊ လုံးဝကုန်စင် စုံလင်ပြည့်ဝလျက် ရှိသည်သာတည်း။ (တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။) အယံ၊ ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းသည်။ ပုပ္ဖါဘိဖုလ္လပဝနံဝ၊ အလွန်ပွင့်သော ပန်းစုံပေါသည့် မြိုင်တောအသွင် ပန်းဥယျာဉ်ကဲ့သို့။ ဝိရာဇတေ၊ ရှုချင်စဘွယ် တင့်တယ်လှပါပေသတည်း။ ၃၉။ ယံ ပဿိယာန ပရိကပ္ပိယ ရတ္နသာရ- ဂဗ္ဘံ ဝိသုဒ္ဓိ'မဘိယာတု'မပေက္ခမာနာ။ တံ သာရ'မာဒိယိတု'မာသု ပယုတ္တယုတ္တာ၊ ဒိသွာ ဟိ နဂ္ဃရတနံ နနု ဝဇ္ဇယေ န။

39.

၃၉။

Yaṃ passiyāna parikappiya ratnasāra-Gabbhaṃ visuddhi’mabhiyātu’mapekkhamānā;

Taṃ sāra’mādiyitu’māsu payuttayuttā,Disvā hi naggharatanaṃ nanu vajjaye na.

[ခေါ] ၃၉။ ယံ၊ အကြင် ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကို။ ပဿိယာန၊ တွေ့မြင်ရှုစားရသည်ရှိသော်။ ရတ္နသာရဂဗ္ဘံ၊ ရတနာအစစ် အနှစ်ပြည့်လျှမ်း ရတနာတိုက်ခန်းဟူ၍။ ပရိကပ္ပိယ၊ အကောင်းချည်းပင် ကြံတွေးထင်လျက် စိတ်တွင်ယူဆ တင်စားကြကုန်၍။ ဝိသုဒ္ဓိံ၊ ဆင်းရဲသုံးဖြာ ကိလေသာမှ စင်ကြယ်ရာမှန် မြတ်နိဗ္ဗာန်ကို။ အဘိယာတုံ၊ ကိုယ်တွေ့မျက်မှောက် ဆိုက်ရောက်ဖို့ရာ။ အပေက္ခမာနာ၊ လိုလားတောင့်တ မြှော်လင့်ကြကုန်သည်ဖြစ်၍။ တံ သာရံ၊ ထိုဝိသုဒ္ဓိမဂ်မှ အနှစ်သာရကို။ အာဒိယိတုံ၊ ထိုက်တန်သမျှ အရယူခြင်းငှါ။ အာသု၊ လျင်မြန်စွာ။ ယုတ္တပယုတ္တာ၊ မလျော့တင်းရင်း ရဲမာန်သွင်း၍ အပြင်းအားထုတ်ကြကုန်သည်။ အဿု၊ ဖြစ်ကုန်ရာ၏။ ဟိ၊ ထိုရှေ့စကားမှာ မမှားဧကန် မှန်လှပါပေ၏။ အနဂ္ဃရတနံ၊ အဖိုးမဖြတ်နိုင်သော ရတနာကို။ ဒိသွာ၊ တွေ့မြင်ရသည်ရှိသော်။ န ဝဇ္ဇယေ နနု၊ ကျောက်ရည်ကျောက်ကဲ ဝေခွဲသိသူ ထိုထိုလူသည် မယူဆောင်ဘဲ မရှောင်လွှဲရာသည် မဟုတ်ပါလော။ ၄၀။ ကန္တာ ပဒါဝလိ'ဟ တန္တိနယာနုသာရာ၊ သာရာတိသာရနယပန္တိပသိဒ္ဓသိဒ္ဓါ။ အတ္ထာ စ သန္တိနုဂမာယ တုလာယမာနော- ယျောဂေန မေတ္ထ ဟိ ဝိနာ ပဋိပတ္တိ ကာ'ညာ။

40.

၄၀။

Kantā padāvali’ha tantinayānusārā,Sārātisāranayapanti pasiddhasiddhā;

Atthā ca santinugamāya tulāyamāno-Yyogena mettha hi vinā paṭipatti kā’ññā.

ဣဟ၊ ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်၌။ တန္တိနယာနုသာရာ၊ ပါဠိတော်နည်း အစဉ်မှီးခဲ့သည်ဖြစ်၍။ ကန္တာ၊ ချောမောပြေပြစ် နှစ်သက်ဖွယ်ဖြစ်သော။ ပဒါဝလိ၊ ပုဒ်အစဉ်သည်လည်း။ အတ္ထိ၊ ရှိပါပေ၏။ သာရာတိသာရနယပန္တိပသိဒ္ဓသိဒ္ဓါ၊ အနှစ်သာရရှိသော နည်းအစဉ် အလွန်အနှစ်သာရရှိသော နည်းအစဉ်တို့ဖြင့် ပေါ်လွင်ထင်ရှား ဖြစ်ပွါးပြီးမြောက်ခြင်းရှိကုန်သော။ သန္တိနုဂမာယ၊ နိဗ္ဗာန်သို့ သွားရောက်ရေးအတွက်။ တုလာယမာနာ၊ လမ်းမှား လမ်းမှန် ဝေဘန်စစ်ဆေး ဆုံးဖြတ်ရေးဝယ် ချိန်ခွင်သဖွယ်ဖြစ်ကုန်သော။ အတ္ထာ စ၊ ကျင့်ရန်အချက်အလက် အနက်တို့သည်လည်း။ သန္တိ၊ ရှိပါပေကုန်၏။ ဟိ၊ စင်စစ်သော်ကား။ ဝါ၊ အကျိုးကား။ ဧတ္ထ၊ ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ် ပါဌ်အနက်ဝယ် မိန့်မြွက်ညွှန်ကြား ကျင့်ဖွယ်များ၌။ ဥယျောဂေန ဝိနာ။ နိဗ္ဗာန်လိုလား ကြိုးစားကျင့်ကြံခြင်းမှလွဲ၍။ [ခေါ်] အညာ ပဋိပတ္တိ၊ အခြားတပါးသော ပြုကျင့်ဖွယ်သည်။ ကာ၊ အဘယ်မှာ ရှိပါတော့အံ့နည်း။ ၄၁။ အာဘာတိ သတ္ထု စတုရာဂမမဇ္ဈဂေါ'ယံ- အတ္ထေ ပကာသယိဟ ဘာဏုဝ နေကဒဗ္ဗေ။ မေဓာဝိပီတိဇနနံ'သ ဝိဓာန'မေတံ- တီတံ ဟိ ယာဝ ကဝိဂေါစရ'မဿ ဉာဏံ။

41.

၄၁။

Ābhāti satthu caturāgamamajjhago’yaṃ-Atthe pakāsayiha bhāṇuva nekadabbe;

Medhāvipītijananaṃ’sa vidhāna’metaṃ-Tītañhi yāva kavigocara’massa ñāṇaṃ.

ဣဟ၊ ဤလောက၌။ ဘာဏု၊ နေမင်းသည်။ နေကဒဗ္ဗေ၊ များစွာသော ကမ္ဘာ့ဝတ္ထုတို့ကို။ (မ-၂-၁၁၅-၌ နေကာနံ-ပုဒ်ကဲ့သို့ ဤ၌ နေက-ဟု ပြီးစေသည်။) ပကာသယံ၊ သတ္တဝါများအား ထင်ရှားပြလျက်။ အာဘာတိ ဣဝ၊ ကောင်းကင်အတွင်း ထွန်းလင်းတည်နေဘိသကဲ့သို့။ အယံ၊ ဤဝိသုဒ္ဓိမဂ်သည်။ သတ္ထု၊ မြတ်စွာဘုရား၏။ စတုရာဂမမဇ္ဈဂေါ၊ သုတ္တန်လေးသွယ် လေးနိကာယ်၏ အလယ်ဌာနီ လိုရာဆီ၌ ရပ်တည်ဝင်ရောက်လျက်။ အတ္ထေ၊ သီလကထာ အစဖြာသည့် လွန်စွာကွယ်ဝှက် တရားအနက်တို့ကို။ ပကာသယံ၊ ထင်ရှားဖော်ပြလျက်။ အာဘာတိ၊ ကမ္ဘာလောကအတွင်း ထွန်းလင်းတည်ရှိပါပေ၏။ အဿ၊ ထိုအရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာမြတ်၏။ ဧတံ ဝိဓာနံ၊ ကျမ်းမလေးပဲ နက်နဲပြန့်ကျယ် အဓိပ္ပါယ်ကို လွယ်လွယ်သိရန် စီမံဆောင်ရွက် ဤသို့သော ရေးသားချက်သည်။ မေဓာဝိပီတိဇနနံ၊ ပညာရှိအပေါင်း၏ နှစ်ထောင်းအားရ သဘောကျခြင်းကို ဖြစ်စေတတ်ပါပေ၏။ (တေနေဝ၊ ထို့ကြောင့်ပင်လျှင်။) အဿ ဉာဏံ၊ ထိုဆရာမြတ် ဉာဏ်တော်သည်။ ယာဝ၊ အကြင်မျှလောက်။ ကဝိဂေါစရံ၊ လူ့လောကတွင် ပညာရှင်တို့ သိမြင်နိုင်တန်း ဉာဏ်၏စခန်းသည်။ (အတ္ထိ၊ ရှိ၏။) တံ၊ ထိုပညာရှိ လူကဝိတို့ အသိဉာဏ်ပိုင် ကျက်စားနိုင်သော နယ်ပယ်စခန်းကို။ အတီတံ ဟိ၊ ကဗျာ့ဉာဏ်နဲ့ ဘယ်ပုံချဲ့သော်လည်း ဖွဲ့နွဲမမှီ ကျော်လွန်ခဲ့သည်သာတည်း။ ၄၂။ ဒိဋ္ဌာဝ တိက္ခမတိ'မဿ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ- သမ္ပာဒနေန သမုပါတ္တသုဓီပဒေဘိ။ တေနဿ ဗုဒ္ဓဝစနတ္ထဝိဘာဝနာယ၊ ပဗျတ္တသတ္တိ ဝိဒိတာ ဝိဒိတာဂမေဟိ။

42.

၄၂။

Diṭṭhāva tikkhamati’massa visuddhimagga-Sampādanena samupāttasudhīpadebhi;

Tenassa buddhavacanatthavibhāvanāya,Pabyattasatti viditā viditāgamehi.

[ခံ] ၄၂။ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂသမ္ပာဒနေန၊ ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းကို ဆုံးခန်းတိုင်ရောက် ပြီးမြောက်စေခြင်းဖြင့်။ သမုပါတ္တသုဓီပဒေဘိ၊ ကောင်းစွာ ရယူထားသည့် ပညာရှိအရာ ရှိကုန်သော မထေရ်မြတ်တို့သည်။ ဣမဿ၊ ဤအရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ၏။ တိက္ခမတိ၊ ထက်မြက်သော ဉာဏ်ပညာကို။ ဒိဋ္ဌာဝ၊ မျက်ဝါးထင်ထင် တွေ့မြင်ရသည်သာတည်း။ တေန၊ ထို့ကြောင့်။ ဝိဒိတာဂမေဟိ၊ ကျမ်းဂန်များစွာ လေ့လာပေါက်ရောက် တတ်မြောက်သိမြင်ပြီးဖြစ်သော မထေရ်မြတ်တို့သည်။ ဗုဒ္ဓဝစနတ္ထဝိဘာဝနာယ၊ ဘုရားဟောဖော် ပါဠိတော်၏ အနက်ကို ဖွင့်ဆိုပြသခြင်း၌။ အဿ၊ ထိုအရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ၏။ ပဗျတ္တသတ္တိ၊ အလွန်ထင်ရှား ထူးခြားပြောင်မြောက်သော စွမ်းရည်သတ္တိကို။ ဝိဒိတာ၊ မျက်မြင်ဒိဋ္ဌ သိခဲ့ရလေပြီ။ ၄၃။ ချာတံ ကဝီဘိ'ဓိဂတံ ယသ'မာဝဟေန၊ ထေရဿ သုဒ္ဓမတိဗုဒ္ဓသိရီဝှယဿ။ လောကတ္ထ'မာဝိကတပတ္ထန'မာဒိယာန၊ သာမဉ္စ နိန္နဟဒယေန ဇာနာန'မတ္ထေ။ ၄၄။ သမ္ဗုဒ္ဓဘာဝဝိဒိတေနိမိနာ သမန္တ- ပါသာဒိကာဝှဝိနယဋ္ဌကထာ ပဏီတာ။ သူရော'ဒိတေ ဝိယ တယာ ဝိနယတ္ထမူဠှာ- မူဠှီ ဘဝန္တိ ဇိနနီတိပထာ'ဓိဂန္တွာ။

43.

၄၃။

Khyātaṃ [Pg.69] kavībhi’dhigataṃ yasa’māvahena,Therassa suddhamatibuddhasirīvhayassa;

Lokattha’māvikatapatthana’mādiyāna,Sāmañca ninnahadayena janāna’matthe.

၄၃-၄။ ကဝီဘိ အဓိဂတံ၊ ပညာရှိတို့သာ ရအပ် ရနိုင်သော။ ချာတံ ယသံ၊ ပေါ်လွင်ထင်ရှားသော ကျော်စောခြင်းကို။ အာဝဟေန၊ မပျောက်နိုင်အောင် ယူဆောင်ရရှိထားသော။

44.

၄၄။

Sambuddhabhāvaviditeni’minā samanta-Pāsādikāvhavinayaṭṭhakathā paṇītā;

Sūro’dite viya tayā vinayatthamūḷhā-Mūḷhī bhavanti jinanītipathā’dhigantvā.

သမ္ဗုဒ္ဓဘာဝဝိဒိတေန၊ ဘုရားအလိုတော်ကို သိသော။ ဣမိနာ၊ ဤအရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာမြတ်သည်။ သုဗုဒ္ဓမတိဗုဒ္ဓသိရီဝှယဿ ထေရဿ၊ စင်ကြယ်သော ဉာဏ်ပညာရှိသော ဗုဒ္ဓသိရီမထေရ်၏။ လောကတ္ထံ၊ လောက၏ အကျိုးစီးပွါးအလို့ငှါ။ အာဝိကတပတ္ထနံ၊ အထင်အရှား ထုတ်မြွက်ကြားသည့် လိုလားတောင့်တချက်ကို။ အာဒိယာန၊ ဆောင်ရွက်ဖို့ရန် လက်ခံခဲ့၍။ သာမံ စ၊ ကိုယ်တိုင်ကလည်း။ ဇနာနံ၊ လူရှင်ရဟန်းတို့၏။ အတ္ထေ၊ အကျိုးစီးပွါး၌။ နိန္နဟဒယေန၊ ကရုဏာလှိုင်း နှိုးဆော်ခိုင်းသဖြင့် ညွတ်ကိုင်းသော စိတ်နှလုံးရှိသည်ဖြစ်၍။ ယာ သမန္တပါသာဒိကာဝှဝိနယဋ္ဌကထာ၊ အကြင်သမန္တပါသာဒိကာအမည်ရှိသော ဝိနည်းအဋ္ဌကထာကို။ [ခါး] ပဏီတာ၊ ပြုစီရင်အပ်ပြီ။ သူရေ၊ နေမင်းသည်။ ဥဒိတေ၊ ထွက်ပေါ်လာလတ်သော်။ အမူဠှီဘဝန္တိ ဝိယ၊ အမြင်ကိုရ၍ မတွေမဝေ ဖြစ်ကြကုန်သကဲ့သို့။ ဝိနယတ္ထမူဠှာ၊ ဝိနည်းပါဠိ၏ အနက်၌ အသိခက်ရှုပ်ပွေ တွေဝေလျက်ရှိသော သူတို့သည်။ တယာ-တာယ၊ ထို သမန္တပါသာဒိကာ အဋ္ဌကထာဖြင့်။ (ဝိပရိတ်ဖြင့် ပြီးသည်) ဇိနနီတိပထံ၊ ဘုရားနည်းလမ်း စည်းကမ်းဥပဒေတော်ကို။ အဓိဂန္တွာ၊ အတိအကျ သိရကုန်၍။ အမူဠှီဘဝန္တိ၊ တွေဝေမှုကင်း ယုံမှားရှင်းလျက် အလင်းဉာဏ်ရ ဖြစ်ကြလေကုန်တော့သတည်း။

45.

၄၅။

Laṅkā alaṅkatikatāva mahāmahinda-Ttherena yā ca vinayaṭṭhakathā’bhatā, taṃ;

Kantāya sīhaḷagirāya girāyamānā,Accantakantabahulā munayo purā’suṃ.

လင်္ကာ အလင်္ကတိကတာဝ မဟာမဟိန္ဒ- တ္ထေရေန ယာ စ ဝိနယဋ္ဌကထာ'ဘတာ,တံ၊ ကန္တာယ သီဟဠဂိရာယ ဂိရာယမာနာ၊ အစ္စန္တကန္တဗဟုလာ မုနယော ပုရာ'သုံ။ ၄၅။ လင်္ကာ၊ သီဟိုဠ်ကျွန်းကို။ အလင်္ကတိကတာဝ၊ တန်ဆာဆင်မှု ပြုအပ်သကဲ့သို့။ မဟာမဟိန္ဒတ္ထေရေန၊ အရှင် မဟာမဟိန္ဒမထေရ်သည်။ ယာ စ ဝိနယဋ္ဌကထာ၊ အကြင်ဝိနည်းအဋ္ဌကထာကိုလည်း။ အာဘတာ၊ ဆောင်ယူအပ်ခဲ့လေပြီ။ ပုရာ၊ ရှေးအခါ၌။ မုနယော၊ သီဟိုဠ်ရဟန်းတော်တို့သည်။ တံ၊ ထိုဝိနည်းအဋ္ဌကထာကို။ ကန္တာယ၊ နှစ်သက်ဖွယ်သော။ သီဟဠဂိရာယ၊ သီဟိုဠ်ဘာသာဖြင့်။ ဂိရာယမာနာ၊ သင်အံသမှု ရွတ်ဆိုခြင်းကို ပြုကုန်လျက်။ အစ္စန္တကန္တဗဟုလာ၊ စင်စစ်အားထား ပွါးများသော နှစ်သက်ခြင်း ရှိကုန်သည်။ အာသုံ၊ ဖြစ်ခဲ့လေကုန်ပြီ။

46.

၄၆။

Aññā ca paccari-kurundisamaññitādī,Dīpaṃ padīpakaraṇī vinayamhi yā’suṃ;

Saṅgayha tāsa’makhilatthanaye ca thera-Vāde ca muttaratanāniva mekasutte.

အညာ စ ပစ္စရိ ကုရုန္ဒိသမညိတာဒီ၊ ဒီပံ ပဒီပကရဏီ ဝိနယမှိ ယာ'သုံ။ သင်္ဂယှ တာသ'မခိလတ္ထနယေ စ ထေရ- ဝါဒေ စ မုတ္တရတနာနိဝ မေကသုတ္တေ။ ၄၆။ အညာ၊ မဟာအဋ္ဌကထာမှ တပါးကုန်သော။ ပစ္စရိကုရုန္ဒိသမညိတာဒီ၊ ပစ္စရီ ကုရုန္ဒီဟု ခေါ်အပ်သော အဋ္ဌကထာ အစရှိကုန်သော။ ယာ စ၊ အကြင် အဋ္ဌကထာတို့သည်လည်း။ ဝိနယမှိ၊ ဝိနည်းအရာ၌။ ဒီပံ၊ သီဟိုဠ်ကျွန်းကို။ [ဂ] ပဒီပကရဏီ၊ ဆီမီးသဖွယ် ပြုကုန်လျက်။ အာသုံ၊ ဖြစ်ပေါ်လေကုန်ပြီ။ ဧကသုတ္တေ၊ တချောင်းတည်းသောကြိုး၌။ မုတ္တရတနာနိ၊ များစွာသော ပုလဲရတနာတို့ကို။ သံင်္ဂယှန္တိ ဣဝ၊ စီရရီကုံး သိမ်းရုံးပေါင်းယူအပ်ကုန်သကဲ့သို့။ တာသံ၊ ထို မဟာအဋ္ဌကထာ, မဟာပစ္စရီ, ကုရုန္ဒီ-အစရှိသော အဋ္ဌကထာတို့၏။ အခိလတ္ထနယေ စ၊ အလုံးစုံသော အနက် အသီးအသီး နည်းအမျိုးမျိုးတို့ကို၎င်း။ ထေရဝါဒေ စ၊ မထေရ်မြတ်တို့၏ အဆုံးအဖြတ် အယူအဆ ထေရဝါဒတို့ကို၎င်း။ သင်္ဂယှ၊ သိမ်းရုံးပေါင်းယူ၍။

47.

၄၇။

Tāheva sīhaḷaniruttiyutañca tantiṃ,Āropiyāna ruciraṃ atha vitthatañca;

Maggaṃ samāsanavasena yathā samatta-Lokena yā garukatā katamānanā’kā.

၄၇။ တာဟေဝ သီဟဠနိရုတ္တိယုတံ စ တန္တိံ၊ အာရောပိယာန ရုစိရံ အထ ဝိတ္ထတံ စ။ မဂ္ဂံ သမာသနဝသေန ယထာ သမတ္တ- လောကေန ယာ ဂရုကတာ ကတမာနနာ'ကာ။ ၄၇။ တာဟေဝ၊ ထိုဝိနည်းအဋ္ဌကထာတို့မှပင်လျှင်။ သီဟဠနိရုတ္တိယုတံ၊ သီဟိုဠ်ဘာသာနှင့်ယှဉ်သော ဝေါဟာရကို။ ရုစိရံ၊ နှစ်သက်ဖွယ်ကောင်းသော။ တန္တိံ၊ ပါဠိဘာသာ ဝေါဟာရသို့။ အာရောပိယာန စ၊ ဘာသာပြန်လျက် မူမပျက်တင်ထား၍ ၎င်း။ အထ၊ ထို့ပြင်။ ဝိတ္ထတံ မဂ္ဂံ၊ ကျယ်ဝန်းသော စကားအစဉ်ကို။ သမာသနဝသေန စ၊ အကျဉ်းချုံးသည်၏ အစွမ်းအားဖြင့်၎င်း။ ယထာ၊ အကြင် အနေအထား ပါဠိအသွားဖြင့် ရေးသားစီရင်အပ်သည်ရှိသော်။ သမတ္တလောကေန၊ ကမ္ဘာတဝှန်းလုံးသည်။ ယာ၊ အကြင် သမန္တပါသာဒိကာ ဝိနည်းအဋ္ဌကထာသစ်ကို။ ဝါ၊ သည်။ ဂရုကတာ၊ အလေးအမြတ် အရိုအသေပြုအပ်သည်။ ကတမာနနာ၊ ယုံကြည်အားကိုးပြုအပ်သော မြတ်နိုးခြင်းရှိသည်။ (အဿ၊ ဖြစ်ရာ၏။) တထာ၊ ထိုသို့သော အနေအထား အချိုးအစား ပုံစံဖြင့်။ တံ၊ ထိုသမန္တပါသာဒိကာ ဝိနည်းအဋ္ဌကထာသစ်ကို။ အကာ၊ ပြုစီရင်တော်မူခဲ့ပေသတည်း။

48.

၄၈။

Suddhanvayāgathavirā ca visuddhathera-Vādī visuddhavinayāgamapujjadhammā;

Suddhaṃ kariṃsu na yathe’nti tadaññavādā,Iccādi’māvikariyā’si nidānamettha.

သုဒ္ဓနွယာဂတဝိရာ စ ဝိသုဒ္ဓတ္ထေရ- ဝါဒီ ဝိသုဒ္ဓဝိနယာဂမပုဇ္ဇဓမ္မာ။ သုဒ္ဓံ ကရိံသု န ယထေ'န္တိ တဒညဝါဒါ၊ ဣစ္စာဒိ'မာဝိကရိယာ'သိ နိဒါန မေတ္ထ။ ဂါ ၄၈။ ဝိသုဒ္ဓတ္ထေရဝါဒီ၊ စင်ကြယ်သော ထေရဝါဒရှိသော အရှင်မြတ်တို့သည်။ သုဒ္ဓနွယာဂတဝိရာ စ၊ အရှင်မဟာကဿပ အစရှိသော စင်ကြယ်သော မထေရ်မြတ်တို့၏ အနွယ်အဆက်မှ ဆင်းသက်လာသော မထေရ်တို့လည်း ဖြစ်ကြပါပေကုန်၏။ ဝိသုဒ္ဓဝိနယာဂမပုဇ္ဇဓမ္မာ စ၊ အထူးစင်ကြယ်သော ဝိနည်းသုတ္တန် အဘိဓမ္မာလည်း ရှိကြပါပေကုန်၏။ ယထာ၊ အကြင် အခြင်းအရာအားဖြင့် ပြုအပ်သည်ရှိသော်။ တဒညဝါဒါ၊ ထိုထေရဝါဒမှတပါး အခြားသော ဝါဒတို့သည်။ န ဧန္တိ၊ မတိုးမပေါက် မဝင်ရောက်လာနိုင်ကုန်။ တထာ၊ ထိုအခြင်းအရာဖြင့်။ သုဒ္ဓံ စ၊ ပကတိမူရင်းအတိုင်း သန့်ရှင်း စင်ကြယ်အောင်လည်း။ ကရိံသု၊ စောင့်ရှောက်သမှု ပြုတော်မူကြပေကုန်၏။ ဣစ္စာဒိံ၊ ဤသို့စသော အချက်အလက်များကို။ အာဝိကရိယ၊ ထင်ရှားဖော်ပြ၍။ ဧတ္ထ၊ ဤသမန္တပါသာဒိကာ ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ၌။ နိဒါနံ၊ ဗာဟိရနိဒါန်းသည်။ အာသိ၊ ဖြစ်လေပြီ။

49.

၄၉။

Yasmiṃ manuññapadapanti subhā subodhā,Atthā ca pītisama’vimhayatādibhāvī;

Citrā vicitramatijā kavicittahaṃsā,Tasmā rasāyati tadatthanusārinaṃ yaṃ.

ယသ္မိံ မနုညပဒပန္တိ သုဘာ သုဗောဓာ၊ အတ္ထာ စ ပီတိသမဝိမှယတာဒိဘာဝီ။ စိတြာ ဝိစိတြမတိဇာ ကဝိစိတ္တဟံသာ၊ တသ္မာ ရသာယတိ တဒတ္ထနုသာရိနံ ယံ။ ၄၉။ ယသ္မိံ၊ ယင်းသမန္တပါသာဒိကာ ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ၏ နိဒါန်း၌။ သုဘာ၊ အပြစ်မထင် သန့်စင်တင့်တယ်သော။ သုဗောဓာ၊ မရှုပ်မခက် အနက်လည်းသိလွယ်သော။ မနုညပဒပန္တိ၊ နှစ်သက်ဖွယ်ကောင်းသော ပုဒ်ပါဌ်အစီအစဉ်သည်လည်း။ အတ္ထိ၊ ရှိပါပေ၏။ ပီတိသမဝိမှယတာဒိဘာဝီ၊ နှစ်သိမ့်ခြင်း ငြိမ်းအေးခြင်း အံ့ဩခြင်းစသော သာယာဖွယ်သဘောတို့ကို ဖြစ်စေတတ်ကုန်သော။ ဝိစိတြမတိဇာ၊ ဆန်းကြယ်သော ဆရာ့ဉာဏ်မှ ဖြစ်လာရကုန်သောကြောင့်။ စိတြာ၊ ပညာဖြင့်ချယ် ပန်းသဖွယ်သို့ ဆန်းကြယ်လည်း ဆန်းကြယ်ကုန်သော။ ကဝိစိတ္တဟံသာ၊ ကဝိတို့၏ စိတ်နှလုံးကို ရွှင်ပြုံးစေတတ်ကုန်သော။ အတ္ထာ စ၊ အကြောင်းအချက် အနက်တို့သည်လည်း။ အတ္ထိ၊ ရှိပါပေကုန်၏။ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။ ယံ၊ ယင်းသမန္တပါသာဒိကာ အဋ္ဌကထာ၏ နိဒါန်းသည်။ ကဒတ္ထနုသာရီနံ၊ ၎င်း၏အနက်ကို လေ့ကျက်သင်ယူ အစဉ်လိုက်သူတို့အား။ ဂိ ရသာယတိ၊ နှစ်သက်ရွှင်မြူး စိတ်ကြည်နူး၍ အထူးမြိန်ရှက် အရသာပေါ်လျက် ရှိပါပေသတည်း။

50.

၅၀။

Accantasāgaranibhā [Pg.70] vividhā nayatthā,Sante’ttha yā’su vinayaṭṭhakathā purāṇā;

Tāsaṃ yathābhimatapanti sutantikattaṃ,Kiñhi’ssa kiñci balavīra’paṭicca kātuṃ.

၅၀။ အစ္စန္တသာဂရနိဘာ ဝိဝိဓာ နယတ္ထာ၊ သန္တေ'တ္ထ ယာ'သု ဝိနယဋ္ဌကထာ ပုရာဏာ။ တာသံ ယထာဘိမတပန္တိ သုတန္တိကတ္တံ၊ ကိဉှိ'ဿ ကိဉ္စိ ဗလဝီရ'ပဋိစ္စ ကာတုံ။ ၅၀။ ပုရာဏာ၊ ရှေး၌ဖြစ်ကုန်သော။ ယာ ဝိနယဋ္ဌကထာ၊ မဟာအဋ္ဌကထာ အစရှိသော အကြင်ဝိနည်းအဋ္ဌကထာတို့သည်။ အာသုံ၊ ရှိခဲ့ကုန်၏။ ဧတ္ထ၊ ဤဝိနည်းအဋ္ဌကထာဟောင်းတို့၌။ အစ္စန္တသာဂရနိဘာ၊ သမုဒြာအစစ်သဖွယ် အလွန်ကျယ်ကုန်သော။ ဝိဝိဓာ၊ အမျိုးမျိုးအစားစား များပြားစွာကုန်သော။ နယတ္ထာ၊ နည်းအသွယ်သွယ် အနက်အဓိပ္ပါယ်တို့သည်။ သန္တိ၊ ရှိနေကုန်၏။ တာသံ၊ ထိုအဋ္ဌကထာတို့၏။ ယထာဘိမတပန္တိ၊ အလိုရှိအပ်သမျှ အစိအစဉ်ကျအောင်။ သုတန္တိကတ္တံ၊ အပြစ်ကင်း၍ သန့်ရှင်းချောမော ပြေပြစ်သော ပါဠိရှိသည်၏အဖြစ်ကို။ ကာတုံ၊ ပြုရန်အတွက်။ ကိဉ္စိဗလဝီရံ၊ အနည်းငယ်မျှ စွမ်းအားဝီရိယကို။ ပဋိစ္စ၊ အစွဲပြု၍။ ကိံဟိ အဿ၊ ဖြစ်နိုင်ဖွယ်ရာ အဘယ်မှာ ရှိပါအံ့နည်း။ ဝါ၊ ဖြစ်နိုင်ဖွယ်ရာ မရှိသည်သာတည်း။

51.

၅၁။

Uyyoga’massa karuṇāpahitaṃ paṭicca,Paññāsahāyasahitaṃ balavañca daḷhaṃ;

Laddhāva yā nikhilalokamanuññabhūtā,Medhāvinaṃ’nusabhagāva virājate sā.

၅၁။ ဥယျောဂ'မဿ ကရုဏာပဟိတံ ပဋိစ္စ၊ ပညာသဟာယသဟိတံ ဗလဝံ စ ဒဠှံ။ လဒ္ဓါဝ ယာ နိခိလလောကမနုညဘူတာ၊ မေဓာဝိနံ'နုသဘဂါဝ ဝိရာဇတေ သာ။ ၅၁။ အဿ၊ ထိုအရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာမြတ်၏။ ကရုဏာပဟိတံ၊ ကရုဏာတရားက စေစားနှိုးဆော်အပ်သော။ ပညာသဟာယသဟိတံ၊ ပညာထက်မြက် ရဲဘော်ရဘက်လည်း အတူပါသော။ ဗလဝံ စ ဒဠှံ၊ စွမ်းအားလည်းသန် မြဲမြံခိုင်မာသော။ ဥယျောဂံ၊ လုံ့လကို။ ပဋိစ္စ၊ အစွဲပြု၍။ နိခိလလောကမနုညဘူတာ၊ တလောကလုံး၏ ရွှင်ပြုံးနှစ်သက်ဖွယ်ဖြစ်သော။ ယာ၊ အကြင်သမန္တပါသာဒိကာ အဋ္ဌကထာကို။ လဒ္ဓါဝ၊ ကံကောင်းထောက်မ ပုံတော်လှသဖြင့် ရအပ်သည်သာတည်း။ ဂီ သာ၊ ထို သမန္တပါသာဒိကာ အဋ္ဌကထာသည်။ မေဓာဝီနံ၊ ပညာရှိတို့၏။ အနုသဘဂါဝ၊ ဝိနည်းဆိုင်ရာ ပြောဆိုရာတွင် သူပါမှပြီး အရေးကြီးသဖြင့် ဝိနည်းပြောလျှင် ခုံအသွင်ဖြင့် သဘင်တိုင်းပေါက် ပွဲတိုင်းရောက်လျက်သာလျှင်။ ဝိရာဇတေ၊ ဂုဏ်မြင့်ဝင့်ထယ် တင့်တယ်လျက် ရှိပါပေသတည်း။

52.

၅၂။

Viññūbhi yā ‘‘vinayasāgarapāratiṇṇe’’,Sambhāvitā ‘‘sutaraṇāyati sīghavāhā’’;

Iccābhimānitaguṇā’jja rarāja yāva,Kiṃ yaṃ thiraṃ lahu vinassati duppasayhaṃ.

ဝိညူဘိ ယာ ''ဝိနယသာဂရပါရတိဏ္ဏေ''၊ သမ္ဘာဝိတာ ''သုတရဏာယတိ သီဃဝါဟာ''။ ဣစ္စာဘိမာနိတဂုဏာ'ဇ္ဇ ရရာဇ ယာဝ၊ ကိံ ယံ ထိရံ လဟု ဝိနဿတိ ဒုပ္ပသယှံ။ ၅၂။ ဝိညူဘိ၊ ပညာရှိတို့သည်။ ယာ၊ အကြင်သမန္တပါသာဒိကာ အဋ္ဌကထာကို။ ဝိနယသာဂရပါရတိဏ္ဏေ၊ ဝိနည်းသမုဒြာ၏ ဟိုမှာဘက်ကမ်းသို့ တက်လှမ်းကူးမြောက်ရေး၌။ သီဃဝါဟာ၊ လျင်စွာရောက်အောင် ပို့ဆောင်တတ်သည်ဖြစ်၍။ သုတရဏာယတိ၊ ဧရာခိုင်ဖြီး စက်လည်းအားသန် အလွန်မြန်သော သင်္ဘောကောင်းသဖွယ် ဖြစ်ပါပေ၏။ (နာမဓာတ်ဖြင့် ပြီးသည်) ဣတိ၊ ဤသို့။ သမ္ဘာဝိတာ စ၊ ဟုတ်တိုင်းထင်မြင် ဉာဏ်သက်ဝင်၍ ဂုဏ်တင်ချီးကျူးအပ်ပေ၏။ ဣတိ၊ ဤသို့ စသည်ဖြင့်။ အဘိမာနိတဂုဏာ၊ ဝိနည်းဓိုရ်ပညာရှင်တို့ အစဉ်မြတ်နိုး အားကိုးအပ်သည့် ဂုဏ်များစွာရှိပေသော။ သာ၊ ထိုသမန္တပါသာဒိကာ ဝိနည်းအဋ္ဌကထာသည်။ ယာဝ အဇ္ဇ၊ ယနေ့တိုင်အောင်။ ရရာဇ၊ ဝိနည်းလောက ဂုဏ်ရောင်ကြွ၍ ထွန်းပတင့်တယ်လျက် ရှိပါပေ၏။ ယံ၊ အကြင်အရာဝတ္ထုသည်။ ထိရံ၊ စွဲမြဲတည်တံ့ ခိုင်ခံ့မာကျောသည်ဖြစ်၍။ ဒုပ္ပသယှံ၊ ဆန့်ကျင်ဘက်တို့ ဖြိုဖျက်နိုင်ရန် အမှန်ခက်ခဲလှ၏။ တံ၊ ထိုခိုင်ခံ့သော အရာဝတ္ထုမျိုးသည်။ လဟု၊ လျင်မြန်စွာ။ ကိံ ဝိနဿတိ၊ ပျောက်ကွယ်လွင့်ပါး ပျက်ပြားဖို့ရာ အဘယ်မှာ ရှိပါအံ့နည်း။ ဝါ။ လျင်စွာပျက်ပြား ကွယ်သွားနိုင်ရိုး မရှိသည်သာတည်း။

53.

၅၃။

‘‘Yā byāpinī’khilanayassa subodhinī ca,Sotūbhi sevitasadātanadhammaraṅgaṃ;

Katvāna lokapahite saguṇe dadhantī,Ṭhātū’’ti naṭṭha’mupagā’ṭṭhakathā purāṇā.

''ယာ ဗျာပိနီ'ခိလနယဿ သုဗောဓိနီ စ၊ သောတူဘိ သေဝိတသဒါတနဓမ္မရင်္ဂံ။ ကတွာန လောကပဟိတေ သဂုဏေ ဒဓန္တီ၊ ဌာတူ''တိ နဋ္ဌ'မုပါဂါ'ဋ္ဌကထာ ပုရာဏာ။ ဂု ၅၃။ ယာ၊ အကြင်သမန္တပါသာဒိတာ အဋ္ဌကထာသည်။ အခိလနယဿ၊ အဋ္ဌကထာဟောင်းတို့တွင် ပါဝင်သမျှ အလုံးစုံသော နည်းနယသို့။ ဗျာပိနီ၊ မကျန်မကွင်း ပျံ့နှံ့ခြင်းလည်း ရှိပေ၏၊ သုဗောဓိနီ စ၊ သဒ္ဒါပေါ်လွင် အနက်ထင်၍ သိမြင်လည်း သိမြင်လွယ်ပါပေ၏။ သာ၊ ထိုသမန္တပါသာဒိကာ အဋ္ဌကထာသည်။ သောတူဘိ၊ စာသင်သားတို့သည်။ သေဝိတသဒါတနဓမ္မရင်္ဂံ၊ လေ့ကျက်မှီဝဲ အမြဲတမ်းတရားပွဲကို။ ကတွာန၊ ဆင်ယင်ကျင်းပ၍။ လောကပဟိတေ၊ ကမ္ဘာတလွှားသို့ လွှတ်ထားဖြန့်ချိအပ်ကုန်သော။ သဂုဏေ၊ မိမိ၏ဂုဏ်ရည်တို့ကို။ ဒဓန္တီ၊ စွဲမြဲစွာ ဆောင်ထားလျက်။ ဌာတု၊ ပြိုင်ဘက်ကင်းကွာ တစောင်တည်းသာလျှင် သာသနာနောင်ခေတ် တည်နေရစ်ပါစေသတည်း။ ဣတိ၊ ဤသို့နောင်ရေး အခွင့်ပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်ကုန်၍။ ပုရာဏာအဋ္ဌကထာ၊ ရှေးဟောင်း ဝိနည်းအဋ္ဌကထာတို့သည်။ နဋ္ဌံ၊ တပိုင်းတစမျှ ရှာမရအောင် လုံးဝကွယ်ပျောက်ခြင်းသို့။ ဥပဂါ၊ အဟောင်းတို့သွားရာ ဓမ္မတာဖြင့် ရောက်ရှာကြလေကုန်တော့သတည်း။

54.

၅၄။

Janābhisattāya dayāya codito,Vichejja khedaṃ vinayamhi sādhunaṃ;

Athāgamāna’ṭṭhakathāvidhānane,Dhuraṃ dadhātuṃ’bhimukhā’si so sudhī.

ဇနာဘိသတ္တာယ ဒယာယ စောဒိတော၊ ဝိဆေဇ္ဇ ခေဒံ ဝိနယမှိ သာဓုနံ။ အထာဂမာန'ဋ္ဌကထာဝိဓာနနေ၊ ဓုရံ ဒဓာတုံ'ဘိမုခါ'သိ သော သုဓီ။ ၅၄။ ဇနာဘိသတ္တာယ၊ ရဟန်းပုဂ္ဂိုလ် များထိုထိုဝယ် စွဲတွယ်ကပ်ရောက်ခဲ့သော။ ဒယာယ၊ ကြင်နာထောက်ထား ကရုဏာတရားသည်။ စောဒိတော၊ တိုက်တွန်းနှိုးဆော်အပ်သည်ဖြစ်၍။ ဝါ၊ နှိုးဆော်အပ်သော။ သုဓီ၊ ကောင်းမြတ်လှစွာ ဉာဏ်ပညာနှင့် ပြည့်စုံပေသော။ သော၊ ထိုအရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာမြတ်သည်။ ဝိနယမှိ၊ ဝိနည်းအရာ၌။ သာဓုနံ၊ ရဟန်းတော်အပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့၏။ ခေဒံ၊ သိရန်ခက်ခဲ ဆင်းရဲပင်ပန်းခြင်းကို။ ဝိဆေဇ္ဇ၊ ဝိနည်းအဋ္ဌကထာ စီရင်ကာဖြင့် ပယ်ခွါဖြတ်တောက်ပြီး၍။ အထ၊ ထိုအခါမှ နောက်ကာလ၌။ အာဂမာနံ၊ နိကာယ်လေးရပ် သုတ္တန်ပါဠိတော်မြတ်တို့၏။ အဋ္ဌကထာဝိဓာနနေ၊ အဋ္ဌကထာသစ် အစုံအလင်ဖြစ်အောင် ဖွင့်လှစ်ပေါင်းစု စီရင်မှု၌။ ဂူ ဓုရံ၊ တာဝန်ကို။ ဒဓာတုံ၊ ထမ်းဆောင်ဖို့ရန်။ အဘိမုခေါ အာသိ၊ ရှေးရှုဦးတန်းလျက် ရည်မှန်း ကြံစည်တော်မူလေပြီ။

55.

၅၅။

Padmaṃva phullābhinataṃ subhāṇubhaṃ,Laddhāna phullaṃ’tisayā’si cetanā;

Dāṭhādināgena thiraggadhīmatā,Yā patthitā’rabbha tadatthasijjhane.

ပဒ္မံ'ဝ ဖုလ္လာဘိနတံ သုဘာဏုတံ၊ လဒ္ဓါန ဖုလ္လံ'တိသယာ'သိ စေတနာ။ ဒါဌာဒိနာဂေန ထိရဂ္ဂဓီမတာ၊ ယာ ပတ္ထိတာ'ရဗ္ဘ တဒတ္ထသိဇ္ဈနေ။ ၅၅။ ဖုလ္လာဘိနတံ၊ ပွင့်လာရေး၌ ရှေးရှုညွတ်နေသော။ ဝါ၊ ပွင့်လုနီးဆဲဆဲဖြစ်သော။ ပဒ္မံ၊ ပဒုမ္မာကြာပန်းသည်။ သုဘာဏုဘံ၊ သန့်ရှင်းတောက်ပြောင် ကောင်းသော နေမင်း၏အရောင်ကို။ လဒ္ဓါန၊ ရ၍။ ဖုလ္လံ ဣဝ၊ ကားကားစွင့်စွင့် ပွင့်လေဘိသကဲ့သို့။ ဒါဌာဒိနာဂေန ထိရဂ္ဂဓီမတာ၊ ဒါဌာနာဂအမည်ရှိသော မထေရ်မြတ် ပညာရှိသည်။ ယာ၊ အကြင်ဒီဃနိကာယ် အဋ္ဌကထာကို။ ပတ္ထိတာ၊ တောင့်တအပ်ခဲ့လေပြီ။ တံ၊ ထိုဒီဃနိကာယ်အဋ္ဌကထာကို။ အာရဗ္ဘ၊ အကြောင်းပြု၍၊ တဒတ္ထသိဇ္ဈနေ၊ ထိုအဋ္ဌကထာဟူသော အကျိုး၏ ပြီးမြောက်ရေး၌။ အတိသယာ စေတနာ၊ ဆောင်ရွက်ဖို့ရန် အလွန်ထက်သန်သော စေတနာသည်။ အာသိ၊ တောင်းပန်သူအား လေးစားသည့်ပြင် လူရှင်အများ သနားငဲ့ညှာ ကရုဏာကြောင့် ကောင်းစွာ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့လေပြီ။

56.

၅၆။

Dīghāgamatthesu sabuddhivikkama-Māgamma sārādhigamā sumaṅgala-Nāmānugantāva vilāsinīti yā,Saṃvaṇṇanā lokahitāya sambhavī.

၅၆။ ဒီဃာဂမတ္ထေသု သဗုဒ္ဓိဝိက္ကမ- မာဂမ္မ သာရာဓိဂမာ သုမင်္ဂလ- နာမာနုဂန္တာဝ ဝိလာသိနီတိ ယာ၊ သံဝဏ္ဏနာ လောကဟိတာယ သမ္ဘဝီ။ ၅၆။ ဒီဃာဂမတ္ထေသု၊ ဒီဃနိကာယ်၏ (အဋ္ဌကထာဟူသော) အနက်တို့၌။ သဗုဒ္ဓိဝိက္ကမံ၊ မိမိဉာဏ်၏ အစွမ်းသတ္တိကို။ အာဂမ္မ၊ အကြောင်းပြု၍။ သာရာဓိဂမာ၊ အနှစ်သာရတို့ကို ရရှိခြင်းကြောင့်။ သုမင်္ဂလနာမာနုဂန္တာဝ ဝိလာသိနီတိ၊ သုမင်္ဂလ မည်နာမသို့ နောက်မှဆက်ကာ လိုက်သည်သာဖြစ်သော ဝိလာသိနီ အမည်ရှိသော။ ဝါ- သုမင်္ဂလဝိလာသိနီ အမည်ရှိသော။ ယာ သံဝဏ္ဏနာ၊ အကြင်အဋ္ဌကထာသည်။ အတ္ထိ၊ ရှိ၏။ သာ၊ ထိုအဋ္ဌကထာသည်။ လောကဟိတာယ၊ လောက၏ အကျိုးစီးပွါးအလို့ငှါ။ သမ္ဘဝီ၊ အသင့်ကောင်းစွာ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ပေပြီ။

57.

၅၇။

Gambhīramedhāvisayāgamamhipi,[Pg.71] Ārabbha buddhiṃ’sa sunimmalīkatā;

Viññātabuddhābhimatā bahū janā,Aññatthasādhā mahatañhi buddhiyo.

ဂေ ၅၇။ ဂမ္ဘီရမေဓာဝိသယာဂမမှိပိ၊ အာရဗ္ဘ ဗုဒ္ဓိံဿ သုနိမ္မလီကတံ။ ဝိညာတဗုဒ္ဓါဘိမတာ ဗဟူ ဇနာ၊ အညတ္ထသာဓာ မဟတံ ဟိ ဗုဒ္ဓိယော။ ၅၇။ အဿ၊ ထိုအရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာမြတ်၏။ သုနိမ္မလီကတံ၊ အမှားအညစ် အပြစ်လွတ်ကင်း အလွန်သန့်ရှင်းအောင် ကြောင်းရင်းဆက်စပ် ပြုထားအပ်သော။ ဗုဒ္ဓိံ၊ သန့်ရှင်းထူးချွန် အလွန်ထက်မြက်သော ဉာဏ်ပညာကို။ အာရဗ္ဘ၊ အကြောင်းပြု၍၊ ဗဟူဇနာ၊ ရဟန်းရှင်လူ များစွာသောသူတို့သည်။ ဂမ္ဘီရမေဓာဝိသယာဂမမှိပိ၊ နက်နဲလှစွာ ဉာဏ်ပညာ၏ ကျက်စားရာနယ်ပယ် နိကာယ်ဒီဃ သုတ္တန်ပိဋက၌သော်လည်း။ ဝိညာတဗုဒ္ဓါဘိမတာ၊ အထူးသိအပ်သော ဘုရားမြတ်၏ အလိုတော်ရှိကြပေကုန်၏။ ဝါ၊ ဘုရားရှင်၏အလို ထိုထိုအချက် တရားနက်တို့ကို ဉာဏ်သက်ကွန့်မြူး အထူးသိမြင်ကြပေကုန်၏။ ဟိ၊ ဤအချက်ဝယ် ယုံဖွယ်သာဓက အကြောင်းပြရလျှင်။ မဟတံ၊ အလိုမြင့်မြတ် စိတ်ဓာတ်ထူးချွန် ပုဂ္ဂိုလ်မွန် ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်တို့၏။ ဗုဒ္ဓိယော၊ ဉာဏ်ပညာတို့သည်။ အညတ္ထသာဓာ၊ သူတပါးဟု အများအကျိုး အားကိုးသလောက် ခရီးရောက်အောင် ပြီးမြောက်စေတတ်ပါပေကုန်၏။

58.

၅၈။

Sā’nītavidvākkhimanā manāyitā,Kantāgame dhammasabhāyate sadā;

Teneva maññe’ha tirokatā tayā,Kiṃ sīghaga’ññatra pathaññagāmikā.

သာ'နီတဝိဒွါက္ခိမနာ မနာယိတာ၊ ကန္တာဂမေ ဓမ္မသဘာယတေ သဒါ။ တေနေဝ မညေ'ဟ တိရောကတာ တယာ၊ ကိံ သီဃဂ'ညတြ ပထညဂါမိကာ။ ၅၈။ အာနီတဝိဒွါက္ခိမနာ၊ ဆွဲဆောင်အပ်သော ပညာရှိတို့၏ မျက်စိနှင့်စိတ် ရှိပေထသော။ ဝါ၊ ပညာရှိတို့၏ မျက်စိနှင့်စိတ်ကို သွေးဆောင်ဆွဲယူတတ်ပေထသော။ မနာယိတာ၊ ပညာရှိတို့ ရှုကြည့်လေ့လာ ဆင်ခြင်ကာဖြင့် ခွင့်ခါအားလုံး အမြဲသုံး၍ စိတ်နှလုံးသဖွယ်လည်း ဖြစ်ပေထသော။ သာ၊ ထိုသုမင်္ဂလဝိလာသိနီ အဋ္ဌကထာသည်။ ကန္တာဂမေ၊ နှစ်သက်စဖွယ် ဒီဃနိကာယ်၌။ သဒါ ဓမ္မသဘာယတေ၊ မပြတ်ဆင်နွှဲသည့် တရားပွဲသဘင်ကြီး ဖြစ်နေပါပေ၏။ တေနေဝ၊ ထို့ကြောင့် ပင်လျှင်။ တယာ-တာယ၊ ထိုသုမင်္ဂလဝိလာသိနီ အဋ္ဌကထာသည်။ ဂဲ ဣဟ၊ ဤလောက၌။ အညာ၊ တပါးသော ဒီဃနိကာယ်ဆိုင်ရာ မဟာအဋ္ဌကထာကို။ တိရောကတာ၊ သုံးသူနည်းပါး၍ ပျောက်ကွယ်သွားအောင် ပြုထားနိုင်ခဲ့ပေ၏။ သီဃဂံ ပထံ၊ လွယ်ကူသက်သာ လျင်စွာရောက်ကြောင်း လမ်းကောင်းလမ်းတို့ကို။ အညတြ၊ ရှောင်ရှားလွဲဖယ်၍။ အညဂါမိကာ၊ နှောင့်နှေးစေလျက် အသွားခက်ရှည်လျား လမ်းတပါးကို လိုက်သွားကြကုန်သည်။ ကိံ ဟောန္တိ၊ အဘယ်မှာ ဖြစ်ကုန်အံ့နည်း။ ဝါ၊ မဖြစ်နိုင်ကုန်သည်သာတည်း။

59.

၅၉။

Patvā mahantā’mbara’mambudo yathā,Lokatthasādhīpi mahāsayaṃ mati;

Tasmā’ssa siddhā’ṭṭhakathāparamparā,Buddhippadānāya’ huvuṃ navā navā.

ပတွာ မဟန္တာ'မ္ဗရ'မမ္ဗုဒေါ ယထာ၊ လောကတ္ထသာဓီပိ မဟာသယံ မတိ။ တသ္မာ'ဿ သိဒ္ဓါ'ဋ္ဌကထာပရမ္ပရာ၊ ဗုဒ္ဓိပ္ပဒါနာယ'ဟုဝုံ နဝါ နဝါ။ ၅၉။ အမ္ဗုဒေါ၊ မိုးသည်။ မဟန္တံ အမ္ဗရံ၊ ကြီးမားပြန့်ကျယ် ကောင်းကင်နယ်ကို။ ပတွာ၊ ရရှိ၍။ ဝါ၊ ရသောကြောင့်သာလျှင်။ လောကတ္ထသာဓိ ယထာ၊ လောကအကျိုး ပွါးတိုးလေအောင် ရွက်ဆောင်ပြီးမြောက်စေနိုင်သကဲ့သို့။ မတိပိ၊ ဉာဏ်ပညာသည်လည်း။ မဟာသယံ၊ မကျဉ်းမငယ် ပြန့်ကျယ်ကြီးမား လိုလားဆန္ဒ အဇ္ဈာသယဓာတ်ခံ ရင့်သန်ကဲလွန် လူရည်ချွန် ပုဂ္ဂိုလ်မြတ်ကို။ ပတွာ၊ ရ၍သာလျှင်။ ဝါ၊ ရပါမှသာလျှင်။ လောကတ္ထသာဓိနီ၊ လောကအကျိုး တိုးထက်တိုးအောင် စွမ်း ဆောင်ပြီးမြောက်စေတတ်၏။ တသ္မာ၊ ထို့ကြောင့်။ အဿ၊ ထိုမဟဇ္ဈာသယ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်မြတ်၏။ နဝါ နဝါ၊ အသစ် အသစ် ဖြစ်ကုန်သော။ အဋ္ဌကထာပရမ္ပရာ၊ ရေးကူးပွါးလာအဋ္ဌကထာ အဆက်ဆက်တို့သည်။ ဗုဒ္ဓိပ္ပဒါနာယ၊ ပါဠိတော်တရား အရသာများကို ခံစားနိုင်ရေး ဉာဏ်ပညာပေးခြင်းငှါ။ သိဒ္ဓါ အဟုဝုံ၊ ကြိုးပမ်းသလောက် ခရီးရောက်၍ ပြီးမြောက်ခဲ့ပါပေကုန်၏။

60.

၆၀။

Buddhādimittaṃ thiraseṭṭha’muddisaṃ,Saṃvaṇṇanā cāsi papañcasūdanī;

‘‘Sabbatthasāre jinamajjhimāgame,Laddhāna pītiṃ sujanā samentu’’ti.

ဗုဒ္ဓါဒိမိတ္တံ ထိရသေဋ္ဌ မုဒ္ဒိသံ၊ သံဝဏ္ဏနာ စာသိ ပပဉ္စသူဒနီ။ ''သံဗ္ဗတ္ထသာရေ ဇိနမဇ္ဈိမာဂမေ၊ လဒ္ဓါန ပီတိံ သုဇနာ သမေန္တူ''တိ။ ဂေါ ၆၀။ ဗုဒ္ဓါဒိမိတ္တံ၊ ဗုဒ္ဓမိတ္တအမည်ရှိသော။ ထိရသေဋ္ဌံ၊ မထေရ်မြတ်ကို။ ဥဒ္ဒိသံ၊ ရည်ညွှန်းသမှု အကြောင်းပြုလျက်။ သုဇနာ၊ သူတော်ကောင်းတို့သည်။ ဇိနမဇ္ဈိမာဂမေ၊ မြတ်စွာဗုဒ္ဓ ဟောမိန့်ဟသည့် မဇ္ဈိမနိကာယ်၌။ သဗ္ဗတ္ထသာရေ၊ အလုံးစုံအတ္ထ အနက်ဟူသော အနှစ်သာရတို့ကို။ လဒ္ဓါန၊ ရကုန်၍။ ပီတိံ၊ နှစ်သိမ့်ရွှင်လန်း ဝမ်းမြောက်ခြင်းသို့။ သမေန္တု၊ ကောင်းစွာပြည့်ဝ ရောက်ကြပါစေ။ ဣတိ၊ ဤသို့ရည်လျက် တောင့်တချက်၏ အစွမ်းဖြင့်။ ပပဉ္စသူဒနီ သံဝဏ္ဏနာ စ၊ ပပဉ္စသူဒနီမည်သော အဋ္ဌကထာသည်လည်း။ အာသိ၊ သာသနာထွန်းရန် အချိန်တန်၍ ဖြစ်ပြန်ခဲ့လေပြီ။

61.

၆၁။

Uppajji ‘‘sāratthapakāsinī’’ti yā,Sā jotipālassa yathābhilāsitaṃ;

Lokaṃ yathānāmikasāradīpanā,Bhātā’si sammāpaṭipannapanthadā.

၆၁။ ဥပ္ပဇ္ဇိ ''သာရတ္ထပကာသိနီ''တိ ယာ၊ သာ ဇောတိပါလဿ ယထာဘိလာသိတံ။ လောကံ ယထာ နာမိကသာရဒီပနာ၊ အာဘာ'သိ သမ္မာပဋိပန္နပန္ထဒါ။ ၆၁။ သာရတ္ထပကာသိနီတိ၊ သာရတ္ထပကာသိနီဟူသော။ ယာ၊ အကြင်အဋ္ဌကထာသည်လည်း။ ဥပ္ပဇ္ဇိ၊ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့၏။ သာ၊ ထိုအဋ္ဌကထာသည်။ ဇောတိပါလဿ၊ ဇောတိပါလမထေရ်မြတ်၏။ ယထာဘိလာသိတံ၊ တောင့်တလိုလား မြှော်မှန်းထားသည့်အတိုင်း။ လောကံ၊ လောကကို။ ယထာ နာမိကသာရဒီပနာ၊ သာရတ္ထပကာသိနီ သူ့အမည်နှင့် လျော်ညီစွာလှ အနှစ်သာရတို့ကို ဖော်ပြဖွင့်ဆိုလျက်။ သမ္မာပဋိပန္နပန္ထဒါ၊ အကျင့်ကောင်းလမ်းမှန် သိရန်ကျင့်ရေး ထုတ်ဖော်ပေးသည်ဖြစ်၍၊ အာဘာ-အာသိ၊ တောက်ပြောင်ထိန်ဝင်း ထွန်းလင်းလျက်ရှိလေပြီ။

62.

၆၂။

Sampūri kātuṃ’sa manoratho yayā,Aṅguttarantāgamamatthavaṇṇanā;

Tannāmadheyyaṃ sujanañca jīvakaṃ,So jotipālañca pasatthadhītimaṃ.

သမ္ပူရိ ကာတုံ'သ မနောရထော ယယာ၊ အင်္ဂုတ္တရန္တာဂမမတ္ထဝဏ္ဏနာ။ တန္နာမဓေယျံ သုဇနံ စ ဇီဝကံ၊ သော ဇောတိပါလံ စ ပသတ္ထဓီတိမံ။ [ဂေါ်]

63.

၆၃။

Uddissa yaṃ’kāsi pavīṇataṃ karaṃ,Buddhādisaṃsebyasumaggadassane;

Saddhammapupphāna’ vanāyitā’si sā,Vidvālisaṅghassa sadāvagāhaṇā.

ဥဒ္ဒိဿ ယံ'ကာသိ ပဝီဏတံ ကရံ၊ ဗုဒ္ဓါဒိသံသေဗျသုမဂ္ဂဒဿနေ။ သဒ္ဓမ္မပုပ္ဖါန'ဝနာယိတာ'သိ သာ၊ ဝိဒွါလိသံဃဿ သဒါဝဂါဟဏာ။ ၆၂-၃။ အင်္ဂုတ္တရန္တာဂမမတ္ထဝဏ္ဏနာ၊ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် အဆုံးရှိသော နိကာယ်ကြီးလေးဖြာ၏ အဋ္ဌကထာတို့ကို။ ကာတုံ၊ ရေးသားစီရင်ဖို့ရန်။ အဿ မနောရထော၊ ထိုအရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ၏ အလိုဆန္ဒသည်။ ယယာ-ယာယ၊ အကြင်အင်္ဂုတ္တရ အဋ္ဌကထာဖြင့်။ သမ္ပူရိ၊ ပြည့်ဝခဲ့လေပြီ။ သော၊ ထိုအရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာမြတ်သည်။ တန္နာမဓေယျံ၊ ထိုစိတ်နှလုံး အလိုပြည့်ကြောင်း (မနောရထပူရဏီ)ဟူသော အမည်ရှိသော။ ဗုဒ္ဓါဒိသံသေဗျသုမဂ္ဂဒဿနေ၊ ဘုရားရဟန္တာ အရိယာတို့ ကောင်းစွာစွဲမြဲ မှီဝဲအပ်သည့် လမ်းမြတ်လမ်းမွန်တို့ကို ပြညွှန်ရာ၌။ ပဝီဏတံ၊ လိမ္မာကျွမ်းကျင်သူအဖြစ်ကို။ ကရံ၊ ပြုတတ်သော။ ယံ၊ အကြင်အဋ္ဌကထာကို။ သုဇနံ၊ သူတော်ကောင်းဖြစ်သော။ ဇီဝကံ စ၊ ဇီဝကမည်သော ဥပါသကာကို၎င်း။ ပသတ္ထဓီတိမံ၊ ချီးမွမ်းအပ်သည့် ပညာရှိဖြစ်တော်မူသော။ ဇောတိပါလံ စ၊ ဇောတိပါလ မထေရ်မြတ်ကို၎င်း။ ဥဒ္ဒိဿ၊ ရည်ညွှန်းသမှု အကြောင်းပြု၍။ အကာသိ၊ ပြုစီရင်လေပြီ။ သာ၊ ထိုအင်္ဂုတ္တရအဋ္ဌကထာသည်။ ဝိဒွါလိသံဃဿ၊ ပညာရှိတည်းဟူသော ပိတုန်းအပေါင်း၏။ သဒါဝဂါဟဏာ၊ တရားဝတ်ရည် သုံးဆောင်မည်ဟု ကြံစည်မျှော်မှန်းလျက် အမြဲတမ်း သက်ရောက်ရာသည်။ (ဟုတွာ၊ ဖြစ်၍။) သဒ္ဓမ္မပုပ္ဖါနံ၊ သူတော်ကောင်းတရား ပန်းအများတို့၏။ ဝနာယိတာ အာသိ၊ အစီအရီ ဖူးငုံစီလျက် စုံညီပွင့်သော မြိုင်တောအသွင် ပန်းဥယျာဉ်သဖွယ် ဖြစ်ပါပေသတည်း။

64.

၆၄။

Yena’ttaladdhiṃ [Pg.72] pajahantu sādhavo,Dubbodhadhamme ca sabhāvadīpane;

Bujjhantu, iccāsi’bhidhammasāgaro,Tatthā’vatāraṃ sukarena sādhinī.

ယေန'တ္တလဒ္ဓိ ပဇဟန္တု သာဓဝေါ၊ ဒုဗ္ဗောဓဓမ္မေ စ သဘာဝဒီပနေ။ ဗုဇ္ဈန္တု ဣစ္စာသိ'ဘိဓမ္မသာဂရော၊ တတ္ထာ'ဝတာရံ သုကရေန သာဓိနီ။ ဂံ

65.

၆၅။

Medhāvilāsā’ssa’huvu’ṭṭhasālinī,Kantā ca sammohavinodanīti yā;

Tā buddhaghosoti satulyanāmika-Māgamma jātā sujanatthasādhinī.

မေဓာဝိလာသာ'ဿ' ဟုဝု'ဋ္ဌသာလိနီ၊ ကန္တာ စ သမ္မောဟဝိနောဒနီတိ ယာ။ တာ ဗုဒ္ဓဃောသောတိ သတုလျနာမိက- မာဂမ္မ ဇာတာ သုဇနတ္ထသာဓိနီ။ ၆၄-၅။ ယေန၊ အကြင် အဘိဓမ္မာ ဒေသနာတော်ဖြင့်။ အတ္တလဒ္ဓိံ စ၊ အတ္တဒိဋ္ဌိကိုလည်း။ ပဇဟန္တု၊ ပယ်နိုင်ကြပါစေ။ သဘာဝဒီပနေ၊ မိမိ၏သဘော မှန်ကန်သော လက္ခဏာတို့ကို ပြတတ်ကုန်သော။ ဒုဗ္ဗောဓဓမ္မေ စ၊ သိရန်ခက်ခဲ နက်နဲသော ရုပ်နာမ်တရားတို့ကိုလည်း။ ဗုဇ္ဈန္တု၊ သိကြပါစေ။ ဣတိ၊ ဤသို့သော အလိုတော်၏အစွမ်းဖြင့်။ သော အဘိဓမ္မသာဂရော၊ သမုဒြာသဖွယ် နက်ကျယ်လှစွာ ထိုအဘိဓမ္မာ ဒေသနာတော်သည်။ အာသိ၊ ဖြစ်ပေါ်ခဲစွာ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့လေပြီ။ တတ္ထ၊ ထို အဘိဓမ္မာ သမုဒြာ၌။ သုကရေန၊ ခက်ခဲကင်းကွာ လွယ်ကူစွာဖြင့်။ အဝတာရံ၊ သက်ဝင်နိုင်ရေးကို။ သာဓိနီ၊ ပြီးစေနိုင်သော။ အဋ္ဌသာလိနီ၊ အဋ္ဌသာလိနီအမည်ရှိသော။ ယာ စ၊ အကြင်အဋ္ဌကထာသည်၎င်း။ ကန္တာ၊ နှစ်သက်ဖွယ်သော။ သမ္မောဟဝိနောဒနီတိ၊ သမ္မောဟဝိနောဒနီဟူသော။ ယာ စ၊ အကြင်အဋ္ဌကထာသည်၎င်း။ အဿ၊ ထိုအရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ ဆရာမြတ်၏။ မေဓာဝိလာသာ၊ ဉာဏ်ပညာ၏ ကျယ်စွာပြန့်ပြူး ကွန့်မြူးကျက်စားခြင်းကြောင့်။ အဟုဝုံ၊ ထူးကဲလှစွာ ဖြစ်ပေါ်လာကုန်ပြီ။ သုဇနတ္ထသာဓိနီ၊ သူတော်ကောင်းတို့၏ အကျိုးကို ပြီးစေတတ်ကုန်သော။ တာ၊ ထိုအဋ္ဌကထာတို့သည်။ ဗုဒ္ဓဃောသောတိ သတုလျနာမိကံ၊ ဗုဒ္ဓဃောသဟူ၍ပင် မိမိနှင့်တူသော အမည်ရှိသော ရဟန်းကို။ အာဂမ္မ၊ အကြောင်းပြု၍။ ဇာတာ၊ ဖြစ်ပေါ်လာကြပေကုန်၏။

66.

၆၆။

Aññā ca pañcaṭṭhakathā’bhidhammaje,Bhāve nidhāye’ttha yathā’ssu suttarā;

Gambhīramatthesu paviddhabuddhitaṃ,Sampādanī satthu’tulattadīpanī.

အညာ စ ပဉ္စဋ္ဌကထာ'ဘိဓမ္မဇေ၊ ဘာဝေ နိဓာယေ'တ္ထ ယထာ'ဿု သုတ္တရာ။ ဂမ္ဘီရမတ္ထေသု ပဝိဒ္ဓဗုဒ္ဓိတံ၊ သမ္ပာဒနီ သတ္ထု တုလတ္တဒီပနီ။ ၆၆။ ဧတ္ထ၊ ဤပဉ္စပကရဏဋ္ဌကထာ၌။ ယထာ၊ အကြင်အခြင်းအရာဖြင့် သိုမှီးထည့်သွင်းအပ်ကုန်သည်ရှိသော်။ သုတ္တရာ၊ အလွယ်တကူ ကူးမြောက်နိုင်ကုန်သည်။ အဿု၊ ဖြစ်ကုန်ရာ၏။ တထာ၊ ထိုအခြင်းအရာအားဖြင့်။ ဂါး အဘိဓမ္မဇေ၊ အဘိဓမ္မာ၌ ဖြစ်ကုန်သော။ ဘာဝေ၊ အနက်အဓိပ္ပါယ်တို့ကို။ နိဓာယ၊ သိုမှီးထည့်သွင်း၍။ ဂမ္ဘီရမတ္ထေသု၊ နက်နဲသောအချက် သဘာဝအနက်တို့၌။ ပဝိဒ္ဓဗုဒ္ဓိတံ၊ ဖောက်ထွင်းသိနိုင်သော ဉာဏ်ရှိသူအဖြစ်ကို။ သမ္ပာဒနီ၊ ပြီးစေတတ်ကုန်သော။ သတ္ထုအတုလတ္တဒီပနီ၊ မြတ်စွာဘုရား၏ အတုမဲ့ပုဂ္ဂိုလ်အဖြစ်(ဟူသော သဗ္ဗညုတဉာဏ်အစွမ်း)ကို ပြတတ်ကုန်သော။ အညာ၊ အဋ္ဌသာလိနီ သမ္မောဟဝိနောဒနီတို့မှ တပါးကုန်သော။ ပဉ္စဋ္ဌကထာ စ၊ ဓာတုကထာအဖွင့်စသော အဋ္ဌကထာ ငါးစောင်တို့သည်လည်း။ ဇာတာ၊ သင့်လျော်လှစွာ ဖြစ်ပေါ်လာခဲ့ကုန်ပြီ။

67.

၆၇။

Soṇāvhatherassa paṭicca yācanaṃ,Tā yāya kaṅkhā vitaranti bhikkhavo;

Yā pātimokkhamhi, tadanvayāvhayaṃ,Saṃvaṇṇanaṃ’kāsi sa dhīmataṃ varo.

သောဏာဝှထေရဿ ပဋိစ္စ ယာစနံ၊ တာ ယာယ ကင်္ခါဝိတရန္တိ ဘိက္ခဝေါ။ ယာ ပါတိမောက္ခမှိ, တဒနွယာဝှယံ၊ သံဝဏ္ဏနံ'ကာသိ သ ဓီမတံ ဝရော။ ၆၇။ ဓီမတံ၊ ပညာရှိတို့တွင်။ ဝရော၊ ထူးချွန်မြင့်မြတ်သူ ဖြစ်တော်မူပေသော။ သ၊ ထိုအရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ မထေရ်သည်။ သောဏာဝှထေရဿ၊ သောဏအမည်ရှိသော မထေရ်၏။ ယာစနံ၊ တောင်းပန်မှုကို၊ ပဋိစ္စ၊ အစွဲပြု၍။ ပါတိမောက္ခမှိ၊ ပါတိမောက်၌။ ယာ ကင်္ခါ၊ အကြင် ယုံမှားတွေဝေခြင်းတို့သည်။ (အတ္ထိ၊ ရဟန်းတော်တို့အား ဖြစ်ပွါးလျက်ရှိကုန်၏)။ တာ ကင်္ခါ၊ ထိုယုံမှားတွေဝေခြင်းတို့ကို။ ယာယ၊ အကြင်အဋ္ဌကထာဖြင့်။ ဘိက္ခဝေါ၊ ရဟန်းတော်တို့သည်။ ဝိတရန္တိ၊ ဉာဏ်အလင်းရောက် သဘောပေါက်၍ လွန်မြောက်ကြပေကုန်၏။ တဒနွယာဝှယံ၊ ထိုယုံမှားကို လွန်မြောက်ကြောင်းဟူသော အနက်သို့ အစဉ်လိုက်သော (ကင်္ခါဝိတရဏီ)အမည်ရှိသော။ တံ သံဝဏ္ဏနံ၊ ထိုပါတိမောက်အဖွင့် အဋ္ဌကထာကို။ အကာသိ၊ ဝိနည်းတရား အလေးထား၍ ရေးသားစီရင်တော်မူခဲ့လေပြီ။

68.

၆၈။

Samattalokaṭṭhavibhāvirañjanā,Kate’minā dhammapadassa vaṇṇanā;

Thiraṃ samuddissa kumārakassapaṃ,Sataṃ manaṃ pītipaphullitaṃ yayā.

၆၈။ သမတ္တလောကဋ္ဌဝိဘာဝိရဉ္ဇနာ၊ ကတေ'ဓိနာ ဓမ္မပဒဿ ဝဏ္ဏနာ။ ထိရံ သမုဒ္ဒိဿ ကုမာရကဿပံ၊ သတံ မနံ ပီတိပဖုလ္လိတံ ယယာ။ [ဃ] ၆၈။ ဣမိနာ၊ ဤအရှင်ဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်မြတ်သည်။ ကုမာရကဿပံ၊ ကုမာရကဿပမည်သော။ ထိရံ၊ မထေရ်ကို။ သမုဒ္ဒိဿ၊ ရည်ရွယ်သမှု အကြောင်းပြု၍။ သမတ္တလောကဋ္ဌဝိဘာဝိရဉ္ဇာနာ၊ တကမ္ဘာလုံး၌ တည်ရှိသော ပညာရှင်တို့၏ နှစ်သက်စွဲလမ်းရာဖြစ်သော။ ဓမ္မပဒဿဝဏ္ဏနာ၊ ဓမ္မပဒပါဠိတော်၏အဖွင့် အဋ္ဌကထာကို။ ကတာ၊ ပြုစီရင်တော်မူအပ်ပြီ။ ယယာ-ယာယ၊ ယင်းဓမ္မပဒအဋ္ဌကထာဖြင့်။ သတံ မနံ၊ သူတော်ကောင်းတို့၏ စိတ်နှလုံးသည်။ ပီတိပဖုလ္လိတံ၊ နှစ်သိမ့်ပြည့်လျှမ်း ပီတိလွှမ်း၍ ရွှင်လန်းတိုးပွါး ပွင့်ကားစိုပြည်လျက် ရှိပါပေ၏။

69.

၆၉။

Aññā’ssa yā suttanipāta-khuddaka-Pāṭhatthadātā paramatthajotikā;

Saṃvaṇṇanā jātakatanti maṇḍanā,Tā honti lokassa hitappadīpinī.

ပညာ'ဿ ယာ သုတ္တနိပါတ ခုဒ္ဒက- ပါဌတ္ထဒါတာ ပရမတ္ထဇောတိကာ။ သံဝဏ္ဏနာ ဇာတကတန္တိ မဏ္ဍနာ၊ တာ ဟောန္တိ လောကဿ ဟိတပ္ပဒီပိနီ။ ၆၉။ အဿ၊ ထိုအရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ မထေရ်မြတ်၏။ အညာ၊ ဆိုခဲ့ပြီးမှ တပါးကုန်သော။ သုတ္တနိပါတခုဒ္ဒကပါဌတ္ထဒါတာ၊ သုတ္တနိပါတ်နှင့် ခုဒ္ဒကပါဌ၏ အနက်တို့ကို ဖွင့်ဆိုပေးတတ်သော။ ယာ ပရမတ္ထဇောတိကာ၊ ပရမတ္ထဇောတိကာမည်သော အကြင်အဋ္ဌကထာသည်၎င်း။ ဇာတကတန္တိမဏ္ဍနာ၊ ဇာတကပါဠိအတွက် လိုချက်မရှိအောင် ထုတ်ဆောင်ဖွင့်ကာ တန်းဆာဆင်ကြောင်းဖြစ်သော။ ယာ သံဝဏ္ဏနာ၊ အကြင်အဋ္ဌကထာသည်၎င်း။ (အတ္ထိ၊ ရှိကုန်၏။) တာ၊ ထိုအဋ္ဌကထာတို့ သည်။ လောကဿ၊ လူအပေါင်းဟူသော လောက၏။ ဟိတပဒီပိနီ၊ အကျိုးစီးပွါး များထက်များအောင် ညွှန်ကြားမပြတ် ဖော်ပြတတ်ကုန်သည်။ ဟောန္တိ၊ ဖြစ်ပါပေကုန်၏။

70.

၇၀။

Nissesalokamhi pacāraṇicchā,Laṅkāgatāna’ṭṭhakathāna’maddhā;

Yā theravādīna’mapūri buddha-Ghosaggatherassa pabhāvaladdhā.

နိဿေသ လောကမှိ ပစာရဏိစ္ဆာ၊ လင်္ကာဂတာန'ဋ္ဌကထာန'မဒ္ဓါ။ ယာ ထေရဝါဒီန'မပူရိ ဗုဒ္ဓ- ဃောသဂ္ဂထေရဿ ပဘာဝလဒ္ဓါ။ ဃာ ၇၀။ လင်္ကာဂတာနံ၊ သီဟိုဠ်ကျွန်း၌ ဖြစ်ကုန်သော။ အဋ္ဌကထာနံ၊ မဟာအဋ္ဌကထာ အစရှိသော အဋ္ဌကထာဟောင်းတို့၏။ နိဿေသလောကမှိ၊ ကမ္ဘာတဝှန်းလုံး၌။ ပစာရဏေ၊ တွင်ကျယ်မနှေး ပြန့်နှံ့ရေး၌။ ထေရဝါဒီနံ၊ ထေရဝါဒဂိုဏ်းဝင် အရှင်မြတ်တို့၏။ ယာ ဣစ္ဆာ၊ အကြင် အလိုဆန္ဒသည်။ အဒ္ဓါ၊ မချွတ်ဧကန် အမှန်စင်စစ်၊ (အဟောတိ၊ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့လေပြီ။) သာ၊ ထေရဝါဒသာသနာ ကမ္ဘာပြန့်ရေး ပြုပြင်ပေးဖို့ မျှော်တွေးတောင့်တ ထိုအလိုဆန္ဒသည်။ ဗုဒ္ဓဃောသဂ္ဂထေရဿ၊ အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ မထေရ်မြတ်၏။ ပဘာဝ လဒ္ဓါ၊ ရအပ်သော စွမ်းရည်အထူးရှိသည်ဖြစ်၍၁။ ဝါ၊ စွမ်းရည်အထူးကို ရသည်ဖြစ်၍။ အပူရီ၊ အလိုရှိတိုင်း မဆိုင်းစေ့င ပြည့်ဝခဲ့ပေသတည်း။

71.

၇၁။

Bhaddaṃ’sa [Pg.73] nāmañca, guṇā manuññā,Samaggagāmī’nukaronti tesaṃ;

Sasaṅkasūrā hi sadātanā ye,Lokaṃ pamodañca karaṃ caranti.

ဘဒ္ဒံ'သနာမံ စ, ဂုဏာ မနုညာ၊ သမဂ္ဂဂါမီ'နုကရောန္တိ တေသံ။ သသင်္ကသူရာ ဟိ သဒါတနာ ယေ၊ လောကံ ပမောဒံ စ ကရံ စရန္တိ။ ၇၁။ အဿ၊ ထိုအရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ မထေရ်မြတ်၏။ ဘဒ္ဒံ၊ အနွတ္ထသညာ သုတိသာ၍ သဒ္ဒါအနက် ညီလျော်ချက်ကြောင့် နှစ်သက်ဖွယ်ရာ ကောင်းမြတ်စွာသော။ နာမံ စ၊ ဗုဒ္ဓဃောသဟု လောကထင်ပေါ် အမည်တော်သည်၎င်း။ မနုညာ စ ဂုဏာ၊ နှစ်သက်ဖွယ်အစုံ ကျေးဇူးတော်ဂုဏ်တို့သည်၎င်း။ သမဂ္ဂဂါမီ၊ အရပ်တိုင်းပေါက် အနှံ့ရောက်ကုန်လျက်။ (အနုကရောန္တိ-၌စပ်) ယေ သသင်္ကသူရာ၊ အကြင် လနှင့် နေတို့သည်။ သဒါတနာ၊ အမြဲတမ်းရှိနေကြကုန်သည်၎င်း။ လောကံ၊ ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသား လူအများကို။ ပမောဒံ၊ နှစ်သက်ရွှင်မြူး ကြည်နူးဝမ်းမြောက်ခြင်းကို။ ကရံ စ၊ ပြုကြကုန်သည်၎င်း။ (ဟုတွာ၊ ဖြစ်ကုန်လျက်။) စရန္တိ၊ လှည့်လည်နေကုန်၏။ တေသံ၊ ထိုကမ္ဘာ့ကျက်သရေ လနှင့်နေတို့၏။ ဝါ၊ လနှင့်နေတို့အား။ အနုကရောန္တိ၊ အတူလိုက်ကာ သွားလာလှည့်လည်လျက် ရှိကြပါပေကုန်သတည်း။ မှတ်ချက် ၁- ပဘာဝံ၊ စွမ်းရည်အထူးကို။ လဒ္ဒါ၊ ရ၍-ဤသို့လည်း ပဒစ္ဆေဒပြုနိုင်၏။ ဃိ

72.

၇၂။

Subuddhaghosassa vibhāvisatti-Pabyatti’mārabbha thirāsabhassa;

Samaggaloko hi sutheravāde,Mānaṃ pavaḍḍhesi anaññajātaṃ.

သုဗုဒ္ဓဃောသဿ ဝိဘာဝိသတ္တိ- ပဗျတ္တိ'မာရဗ္ဘ ထိရာသဘဿ။ သမဂ္ဂလောကော ဟိ သုထေရဝါဒေ၊ မာနံ ပဝဍ္ဎေသိ အနညဇာတံ။ ၇၂။ ဟိ၊ သို့ဖြစ်ခြင်း၏ အကြောင်းရင်းကား။ သုဗုဒ္ဓဃောသဿ၊ ဘုရားရှင်၏ ကျော်စောသံမျိုး ရှိတော်မူသော။ ထိရာသဘဿ၊ ယောက်ျားမြတ်ဇာနည် အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသမထေရ်၏။ ဝိဘာဝိသတ္တိပဗျတိံ္တ၊ ကျမ်းဂန်အများ ရေးသားနိုင်သည့် ပညာရှိအစွမ်း လျှမ်းလျှမ်းတောက်ပဝင်း ထင်ရှားခြင်းကို။ အာရဗ္ဘ၊ အကြောင်းပြု၍။ သမဂ္ဂလောကော၊ တလောကလုံးသည်။ သုထေရဝါဒေ၊ မူမှန်ကျန ကောင်းမြတ်သော ထေရဝါဒ၌။ အနညဇာတံ၊ အခြားစနစ် ဝါဒသစ်၌ မဖြစ်စဘူး လွန်စွာထူးသော။ မာနံ၊ နှစ်သက်အားကိုး မြတ်နိုးခြင်းကို။ ပဝဍ္ဎေသိ၊ ပွါးစေခဲ့ပေသတည်း။

73.

၇၃။

Buddhoti nāmaṃ bhuvanamhi yāva,Subuddhaghosassa siyā na kiñhi;

Laddhā hi sādhūbhi mahopakārā,Mahagghavittāniva taṃsakāsā.

ဗုဒ္ဓေါတိ နာမံ ဘုဝနမှိ ယာဝ၊ သုဗုဒ္ဓဃောသဿ သိယာ န ကိဉှိ။ လဒ္ဓါ ဟိ သာဓူဘိ မဟောပကာရော၊ မဟဂ္ဂဝိတ္တာနိဝ တံသကာသာ။ ၇၃။ ယာဝ၊ အကြင်မျှလောက်။ ဘုဝနမှိ၊ ကမ္ဘာလောက၌။ ဗုဒ္ဓေါတိနာမံ၊ ဗုဒ္ဓဟူသော အမည်တော်သည်။ (အတ္ထိ၊ ရှိနေသေး၏။ တာဝ၊ ထိုဗုဒ္ဓဟူသောအမည် တည်ရှိနေသမျှ ကာလပတ်လုံး။) သုဗုဒ္ဓဃောသဿ၊ ဘုရားရှင်၏ ကျော်စောသံမျိုးရှိသော အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ၏။ နာမံ၊ အမည်တော်သည်။ ကိံ ဟိ န သိယာ၊ အဘယ်မှာလျှင် မရှိပဲ နေပါအံ့နည်း။ သိယာ ဧဝ၊ ရှိမြဲထင်စွာ ရှိနေမည်သာတည်း။ ဟိ၊ ထိုစကားဝယ် ယုံကြည်ဖွယ်ကား။ သာဓူဘိ၊ တရားလိုလား သူတော်ကောင်း အများတို့သည်။ မဟဂ္ဂဝိတ္တာနိ၊ အဘိုးများစွာ ထိုက်တန်သော ရတနာတို့ကို။ လဒ္ဓါနိဝ၊ ရအပ်ကုန်သကဲ့သို့။ တံသကာသာ၊ ထိုအရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ မထေရ်မြတ်၏ အထံမှ။ မဟောပကာရာ၊ ပရိယတ် ပဋိပတ် ပဋိဝေဓဆိုင်ရာ များစွာသော ကျေးဇူးတို့ကို။ လဒ္ဓါ၊ လိုတိုင်းအလုံးစုံ ရအပ်ပါပေကုန်သတည်း။ ဃီ

74.

၇၄။

Khīyetha vaṇṇo na samuddhaṭopi,Nanva’ssa nekā hi guṇā anantā;

Ko nu’ddhareyyā’ khilasāgarode,Tathāpi maññantu sudhī sadā teti.

ခီယေထ ဝဏ္ဏော န သမုဒ္ဓဋောပိ၊ နနွ'ဿ, နေကာ ဟိ ဂုဏာ အနန္တာ။ ကော နု'ဒ္ဓရေယျာ'ခိလသာဂရောဒေ၊ တထာပိ မညန္တု သုဓီ သဒါ တေတိ။

Chaṭṭhasaṅgītibhāranitthārakasaṅghasamitiyā pakāsitāyaṃ

ဆဋ္ဌသင်္ဂီတိဘာရ နိတ္ထာရက သံဃသမိတိယာ ပကာသိတာယံ

Visuddhimagganidānakathā niṭṭhitā.

ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂနိဒါနကထာ နိဋ္ဌိတာ။