Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
त्या भगवंत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांना माझा नमस्कार असो.
Mahāpaṇāmapāṭha
महाप्रणामपाठ
(Buddhavandanā)
(बुद्धवंदना)
1.
१.
So[Pg.41], ko;
Ne, saṃ;
तो, कोण; त्यांना, शांतता (क्षेम);
2.
२.
Satthā, nesaṃ;
Khemaṃ, dātā;
शास्ते (गुरू), त्यांना; क्षेम (सुरक्षितता), देणारे;
3.
३.
Heḷāta-kkāro so;
Jantūnaṃ, no mā nu;
तो सहजपणे (अज्ञानाचा) तिरस्कार करणारे; जीवांच्या, मान-अभिमानाचा नाश करणारे;
4.
४.
So lokandhaṃ, hantvā nakko;
Sattambojaṃ, bodhetā nu.
ते जगाचा अंधार नष्ट करून, प्राण्यांच्या चित्तरूपी कमळाला प्रबोधित (विकसित) करणारे आहेत.
5.
५.
Jinasūriyo, tibhavanabhe;
Muhatimiraṃ, abhitapaye.
जिन-सूर्य, तिन्ही लोकांच्या आकाशातील मोहाचा अंधकार नष्ट करतात.
6.
६.
Jeno jinamūle, disvā janakāyaṃ;
Saṃsāranimuggaṃ, sabbaññuta micchaṃ.
ज्या जिनांनी (बुद्धांनी) बोधिवृक्षाच्या मुळाशी, संसारात बुडालेल्या जनसमुदायाला पाहून, सर्वज्ञतेची इच्छा केली.
7.
७.
Hitvā karupetaṃ, mokkhaṃ paṇidhānaṃ;
Vattesi dayāṇā, yo taṃ muni vande.
करुणेने प्रेरित होऊन, स्वतःच्या मुक्तीचा त्याग करून, ज्यांनी दयेने आणि ज्ञानाने प्रतिज्ञा पूर्ण केली, त्या मुनींना मी वंदन करतो.
8.
८.
Sutāyubhariyā me, dhanaṅgamapi cajjaṃ.Cinaṃ budhinidāne, agā muniyaṃ metaṃ.
पुत्र, आयुष्य, पत्नी, धन आणि शरीराचे अवयव यांचाही त्याग करून, बोधीच्या प्राप्तीसाठी पुण्य संचित करून जे मुनीत्वाला प्राप्त झाले, त्यांना मी वंदन करतो.
9.
९.
So sasajātiya dehaṃ, cajjiya dānavarañca;
Nāgusabho varasīlaṃ, pūrayi samparicāgo.
त्यांनी सशाच्या जन्मात आपल्या शरीराचा त्याग करून श्रेष्ठ दान दिले; नागराज आणि वृषभ रूपात श्रेष्ठ शील आणि पूर्ण त्यागाचे पालन केले.
10.
१०.
Nekkhammaggaṃ rājā hutvā, senabbidvā paññāseṭṭhaṃ;
Vedehindo vīrukkaṃsaṃ, khantīvādī khantīseṭṭhaṃ.
राजे असूनही त्यांनी निष्क्रमण (गृहत्याग) मार्गाचे अवलंबन केले, सेनकरूपात श्रेष्ठ प्रज्ञेचे, विदेहराज रूपात श्रेष्ठ वीर्याचे आणि क्षंतीवादी रूपात श्रेष्ठ क्षमेचे पालन केले.
11.
११.
So sutasomo tathagaṃ, temiya dhiṭṭhānavaraṃ;
Ekabhugo mettavaraṃ, lomahasopekkhataraṃ.
त्यांनी सुतसोम रूपात सत्याचे, तेमिय रूपात श्रेष्ठ अधिष्ठानाचे (दृढनिश्चयाचे), एकराज रूपात श्रेष्ठ मैत्रीचे आणि लोमहंस रूपात श्रेष्ठ उपेक्षेचे पालन केले.
12.
१२.
Pāramī [Pg.42] tidukkarāva, pūriyāna seṭṭhabodhi;
Pāpuṇittha yo ananta-dhammasāradaṃ namāmi.
अत्यंत कठीण अशा पारमिता पूर्ण करून ज्यांनी श्रेष्ठ बोधी प्राप्त केली, आणि जे अनंत धम्मामध्ये विशारद झाले, त्यांना मी नमस्कार करतो.
13.
१३.
Pahāya cakkavattikaṃ, karopanīta maddiyaṃ;
Bhusidhare sasenakaṃ, ajeni pāpimaṃ name.
चक्रवर्ती साम्राज्य सोडून, पृथ्वीवर सैन्यासह आलेल्या पापी माराचा पराभव करणाऱ्या त्या बुद्धांना मी नमस्कार करतो.
14.
१४.
Athuttaraṃ jayākaraṃ, bahūpakārataṃ jino;
Paṭicca nimmisakkhibhi, udikkhate namāmi taṃ.
त्यानंतर, विजयाचे स्थान असलेल्या आणि अत्यंत उपकारी अशा बोधिवृक्षाकडे ज्या जिनांनी अनिमिष (न मिटणाऱ्या) डोळ्यांनी कृतज्ञतेने पाहिले, त्यांना मी नमस्कार करतो.
15.
१५.
Caṅkame maruvimati yo, chindayaṃ kami rataniye;
Iddhipāṭihiraṇakaro, cakkhumaṃ tamabhipaṇame.
देवांच्या शंकांचे निरसन करण्यासाठी ज्यांनी रत्नमयी चंक्रमणावर चंक्रमण केले, आणि ऋद्धी-प्रातिहार्य दाखवले, त्या चक्षुमान बुद्धांना मी प्रणाम करतो.
16.
१६.
Atha ratanaghare buddho, chadidhiti janayaṃ saṅkhyaṃ;
Sīmīsā tamabhidhammaṃ yo, suranaramahitaṃ vande.
त्यानंतर रत्नगृहात बसून, ज्या बुद्धांनी सहा रंगांचे किरण उत्सर्जित करत, देव आणि मनुष्यांद्वारे पूजनीय अशा अभिधम्माचे चिंतन केले, त्यांना मी वंदन करतो.
17.
१७.
Nigrodhantika nubbhavī sukhaṃ, dhammaṃ yo vicinaṃ nadhīvaro;
Kicchāladdha manaññabodhiyaṃ, vande taṃ sugataṃ nigrocaraṃ.
अजपाल न्यग्रोध (वड) वृक्षाच्या जवळ मुक्तीचा आनंद घेत, अत्यंत कष्टाने प्राप्त केलेल्या आणि स्वतःच जाणलेल्या धम्माचे चिंतन करणाऱ्या, त्या न्यग्रोध वृक्षाखाली विहार करणाऱ्या सुगतांना मी वंदन करतो.
18.
१८.
Sabbhogehi tha mucalindena,Nāgindena rahasi pāvutto;
Sokhyaṃ yo nubhavi vimuttiṃtaṃ,Vande mārāji atulappañño.
मुचलिंद नागराजाच्या विळख्याने वेढलेले असतानाही, ज्यांनी एकांतात विमुक्तीच्या सुखाचा अनुभव घेतला, त्या अतुलनीय प्रज्ञावंत मारविजेत्या बुद्धांना मी वंदन करतो.
19.
१९.
Kāruṇiko rājāyatane yo,Bhoja muḷāraṃ bhojjarasekaṃ;
Vāsa makā nantagguṇadhāro,Ekagato vandāmi mahesī.
राजायतन वृक्षाखाली निवास करणारे, अनंत गुणांचे धारक, कारुणिक आणि तेथे उत्तम भोजन ग्रहण करणाऱ्या, त्या महान ऋषींना (बुद्धांना) मी एकाग्र चित्ताने वंदन करतो.
20.
२०.
Keyyaṃ keyyaṃ abhijayaketuṃ,Jeyyaṃ jeyyaṃ varajayapānaṃ;
Peyyaṃ peyyaṃ suvici name taṃ,Neyyaṃ neyyaṃ samatamupekkhiṃ.
जे स्तुतीस पात्र आहे अशा विजयध्वजाला, जे जिंकण्यायोग्य आहे अशा श्रेष्ठ विजयपेयाला, जे प्राशन करण्यायोग्य आहे अशा धम्मरसाला आणि जे जाणण्यायोग्य आहे अशा समता व उपेक्षा धारण करणाऱ्या बुद्धांना मी उत्तम प्रकारे नमस्कार करतो.
21.
२१.
Satta ca sattāhe vijitāvī,Khepiya nigrodhaṃ puna gantvā;
Dhammasududdasyaṃ pati jāto,Dhammakathā pposukka vitakko.
सात आठवडे घालवून, पुन्हा न्यग्रोध वृक्षाकडे जाऊन, धम्म अत्यंत कठीण आणि दुर्बोध असल्याचा विचार करून, ज्यांच्या मनात धम्मोपदेश देण्याविषयी उदासीनतेचा विचार आला.
22.
२२.
Marugaṇehi [Pg.43] brahmunā samaṃ,Ratanadāmameruṇā dadā;
Samabhiyācito paṭissavaṃ,Dasabalo namāmi desituṃ.
देवगण आणि महाब्रह्मदेवांनी रत्नमालेसह प्रार्थना केली असता, ज्यांनी धम्मोपदेश देण्याची विनंती मान्य केली, त्या दशबलांना मी नमस्कार करतो.
23.
२३.
Gantvā isippātakkānanañca,Satthā migaddāyaṃ desayittha;
Saccappakāraṃ yo dhammacakka-Suttaṃ name chabbīdhaṃsu tāva.
ऋषिपतन वनातील मृगदायात जाऊन, ज्या शास्त्यांनी सत्य प्रकट करणारे धम्मचक्कपवत्तन सुत्त उपदेशिले, त्या सहा रंगांचे किरण उत्सर्जित करणाऱ्या बुद्धांना मी नमस्कार करतो.
24.
२४.
Rañño magadhassa katappaṭiñño,Gantvānatha rājagahaṃ vineti;
Satte malarogayute gadaggaṃ,Pāyetuna taṃ paṇame bhisakkaṃ.
मगधराजाला दिलेले वचन पूर्ण करण्यासाठी राजगृहात जाऊन, ज्यांनी क्लेशांच्या आजाराने ग्रस्त असलेल्या प्राण्यांना धम्मरूपी श्रेष्ठ औषध पाजून बरे केले, त्या महान वैद्याला मी प्रणाम करतो.
25.
२५.
Sakyādhivāse kapile saññatiṃ,Mānaddhajaṃ bhindiya middhivātā;
Dhammāmataṃ pāyi pituppabhuti,Vandāmi sakyinda manomadassiṃ.
शाक्यांचे निवासस्थान असलेल्या कपिलवस्तूमध्ये आपल्या ऋद्धीबलाने नातेवाइकांच्या अहंकाराचा ध्वज मोडून काढणाऱ्या, आणि आपले पिता इत्यादींना धम्मरूपी अमृत पाजणाऱ्या, त्या श्रेष्ठ दृष्टी असलेल्या शाक्येंद्राला मी वंदन करतो.
26.
२६.
Anāthapiṇḍoti vhayena nanta-Ddhanaṃ cajitvā sukate vihāre;
Vihāsi bhiyyo janatā hitatthaṃ,Sudhammabheriṃ vadayaṃ bhivande.
अनाथपिंडिकाने अफाट संपत्तीचा त्याग करून बांधलेल्या विहारात बहुतांश काळ वास्तव्य करून, लोककल्याणासाठी सद्धम्माचा दुदुंभी (नगारा) वाजवणाऱ्या बुद्धांना मी वंदन करतो.
27.
२७.
Upetapuññaṃ varalakkhaṇokaṃ-Ṇokaṃ visuddhaṃ jalitappadīmaṃ;
Dīpaṃ pajānaṃ anighaṃ navajjaṃ-Navajjavācaṃ sugataṃ namāmi.
पुण्याने युक्त, श्रेष्ठ लक्षणांनी सुशोभित, शुद्ध, प्रज्वलित दिव्याप्रमाणे असणाऱ्या, प्रजेसाठी दीपस्वरूप, दुःखमुक्त, निर्दोष आणि निर्दोष वाणी बोलणाऱ्या सुगतांना मी नमस्कार करतो.
28.
२८.
Munibhānu dhammapabhāhi jana-Mbuja muddhatandhatamo sutapo;
Karuṇāruṇo samabodhayi yo,Bhavisītalattapano paṇame.
धम्मरूपी प्रकाशाने लोकांच्या चित्तरूपी कमळाचा विकास करणाऱ्या, अज्ञानाचा अंधकार नष्ट करणाऱ्या, करुणारूपी अरुणोदयाने लोकांना जागृत करणाऱ्या आणि संसाररूपी संतापाचा नाश करणाऱ्या त्या मुनी-सूर्याला मी प्रणाम करतो.
29.
२९.
Indu viyambaramajjhatale yo,Rājati tāragaṇena munindo;
Ariyagaṇapparito tibhave taṃ,Sādara muggatasobha mavandi.
आकाशाच्या मध्यभागी ताऱ्यांच्या समुदायात चमकणाऱ्या चंद्राप्रमाणे, तिन्ही लोकांत आर्यसंघाने वेढलेले आणि अत्यंत शोभून दिसणारे जे मुनींद्र आहेत, त्यांना मी आदराने वंदन करतो.
30.
३०.
Mūlāmūlā [Pg.44] tiṃsatipāramiyo,Sākhāsākhā majjhimajjhānakāyā;
Pattāpattā buddhacakkhuni yassa,Pupphāpupphā kāruṇā maggakhandho.
ज्यांच्या तीस पारमिता ही मुळे आहेत, ध्यान-अवस्था या फांद्या आहेत, बुद्ध-चक्षू ही पाने आहेत, आणि करुणा व अष्टांगिक मार्ग ही फुले आहेत.
31.
३१.
Sārāsārā yamakā pheggubhiññā,Sabbālambaṅkurakaṃ sīlavaṇṭaṃ;
Sesādhammā madhupakkapphalāni,Raṃsīchallī sutacā lakkhaṇāni.
ज्यांचे सार (गाभा) म्हणजे यमक प्रातिहार्य, साल म्हणजे अभिज्ञा, अंकुर म्हणजे सर्व आलंबन, देठ म्हणजे शील, उर्वरित धम्म म्हणजे गोड पिकलेली फळे, किरण म्हणजे झाडाची साल आणि शारीरिक लक्षणे म्हणजे सुंदर त्वचा आहे.
32.
३२.
Chāyupagā suṃ puthunaradevā,Mārajidīpaṅkara mahijātaṃ;
Patthatanantañca kusalabījaṃ,Ekaruhaṃ pādapamuni vande.
ज्यांच्या छायेखाली अनेक मनुष्य आणि देव आश्रय घेतात, ज्यांनी पृथ्वीवर अनंत कुशल-बीजे पेरली आहेत, अशा अद्वितीय मुनीरुपी महावृक्षाला मी वंदन करतो.
33.
३३.
Māratitthiyaripuṃ tamañca yo,Dhaṃsayaṃ nagaradhamma māpayaṃ;
Sīlanīvaraṇa dvārakoṭṭhakaṃ,Esikāparamasaddha muttamaṃ.
ज्यांनी मार, परतीर्थक आणि शत्रूंच्या अंधकाराचा नाश करून धम्म-नगराची स्थापना केली; ज्या नगराचे प्रवेशद्वार शील असून ते नीवरणांना रोखते, आणि श्रेष्ठ श्रद्धा हा ज्याचा मुख्य खांब आहे.
34.
३४.
Dvārapālasuyataṃ satiṭālaṃ,Ñāṇacaccara sighāṭapadiddhiṃ;
Dhammamaggakuṭisāla sahittaṃ,Dhammasenapatisārijabhūtaṃ.
जिथे स्मृती हा द्वारपाल आणि कुलूप आहे, ज्ञान हा चौक आहे, ऋद्धी हा रस्ता आहे, धम्ममार्गावरील कुटी आणि शाळांनी जे युक्त आहे, आणि सारिपुत्त जेथील धम्मसेनापती आहेत.
35.
३५.
Dutiyasutaparohitaṃ mahā-Dhutaguṇadharamaggha dassikaṃ;
Vinayacinaka dhammarakkhakaṃ,Tibhavapatika dhammarājiyaṃ.
जिथे मोग्गल्लान हे दुसरे मुख्य पुरोहित आहेत, महा-धुतांगधारी महाकस्सप हे मार्गदर्शक आहेत, विनय आणि धम्माचे रक्षक उपाली आहेत, अशा तिन्ही लोकांच्या स्वामीच्या धम्मराज्याला मी वंदन करतो.
36.
३६.
Sutaṃ sutaṃ sabbadhi sajjanaṃjanaṃ,Mitaṃ mitaṃ nantaguṇālayaṃ layaṃ;
Hutaṃ hutaṃ jantunamānamaṃ namaṃ,Bhave bhave tebhavamaṅgalaṃ galaṃ.
सज्जनांनी सर्वत्र ऐकलेले, अनंत गुणांचे निवासस्थान असलेले, सर्व प्राण्यांनी पूजलेले आणि प्रत्येक जन्मात तिन्ही लोकांचे कल्याण करणारे (त्या बुद्धांना माझा नमस्कार असो).
37.
३७.
Lokābhirāmaṃ ramaṇeyyaveduraṃ,Lokantaguṃ antubhayānupāgataṃ;
Lokaddhajaṃ mānadhajappahārakaṃ,Lokaggaruṃ aggaru paccaye name.
जगाला आनंद देणाऱ्या, अत्यंत सुंदर व ज्ञानी, लोकांताला पोहोचलेल्या, दोन्ही टोकांचा त्याग करणाऱ्या, जगाचे ध्वजस्वरूप असणाऱ्या, अहंकाराचा नाश करणाऱ्या, जगाचे श्रेष्ठ गुरू आणि आदरणीय असणाऱ्या बुद्धांना मी नमस्कार करतो.
38.
३८.
Makuṭaggaphalaṃ [Pg.45] nayanañcanikaṃ,Savanabbhusanaṃ vadanabbhusanaṃ;
Galamaṇḍanamiddhi manaññurasaṃ,Kiriyaññudaraṃ dvikhaṇaññukaraṃ.
जे (बुद्धांचे गुण) मुकुटाचे श्रेष्ठ फळ, डोळ्यांचे अंजन, कानांचे भूषण आणि मुखाचे भूषण आहेत; जे कंठाचे आभूषण, ऋद्धी (समृद्धी), मनोहारी रस, क्रियांचे उदर (आधार) आणि दोन क्षणांत आनंद देणारे आहेत.
39.
३९.
Kaṭivibhūsana majjhimaññaṇakaṃ,Dayavilepana dhāraṇamaṇḍanaṃ;
Paṭakhilaññunivattha manuttaraṃ,Munimaruttama meka mahaṃ name.
जे कटीचे (कमरेचे) विभूषण, मध्यभागाचे ज्ञान, दयेचे विलेपन (अनुलेपन) आणि धारण करण्याचे आभूषण आहेत; जे अनुत्तर वस्त्र धारण केलेले आहेत, अशा देवश्रेष्ठ एकमेव मुनींना (बुद्धांना) मी नमन करतो.
40.
४०.
Sativara sucakaṃ ibbhaggapaññaṃ,Suvīriyavasuvāhaṃ pītiselaṃ;
Gahapatisamathaggaṃ thīpasaddhiṃ,Asaṇiyasunupekkhaṃ sattabhogaṃ.
जे श्रेष्ठ स्मृतीचे सूचक, श्रेष्ठ प्रज्ञायुक्त, उत्तम वीर्याचे वहन करणारे, प्रीतीचा पर्वत असणारे, गृहपतीप्रमाणे शमथ (चित्तशांती) मध्ये श्रेष्ठ, दृढ श्रद्धा असणारे, वज्रपुत्राप्रमाणे उपेक्षा बाळगणारे आणि सात (बोध्यंग रूपी) भोगांनी युक्त आहेत.
41.
४१.
Catudisikiddhippada masahāyaṃ,Suparivutaṃ khattiyavirajānaṃ;
Suciparisaṃ devanara manāpaṃ,Dasabalacakkādhipati bhivande.
जे चारही दिशांना कीर्ती पसरवणारे, अद्वितीय (असहाय), क्षत्रिय आणि विरक्तांनी उत्तम प्रकारे वेढलेले, पवित्र परिषद असणारे, देव आणि मनुष्यांना प्रिय असणारे, अशा दशबल चक्राधिपतींना (बुद्धांना) मी वंदन करतो.
42.
४२.
Samādhibbahiddhaṃ saticchaṭṭhaselaṃ,Virappañcamā jīvamajjhaṃ sukamma-Ttatiyaṃ suvācādutiyaṃ bhiseṭṭhaṃ,Samātakkapubbañca sattappavāraṃ.
ज्यांच्यामध्ये समाधी, स्मृती (सहावे), वीर्य (पाचवे), आजीव (मध्य), सुकर्म (तिसरे), सुवाचा (दुसरी) आणि सम्यक संकल्प (पहिले) अशा श्रेष्ठ अंगांचा समावेश आहे, अशा श्रेष्ठ सत्पुरुषाला (मी वंदन करतो).
43.
४३.
Vividhañāṇapabhutibbasākaraṃ,Bahumahiddhika marūna māsayaṃ;
Dhuṃvapabhājalitarāmaṇeyyakaṃ,Sugatanerunagarāja māname.
विविध ज्ञानादी गुणांचे जे महासागर आहेत, ज्यांच्याकडे वपुली ऋद्धी आहे, जे देवांचे आश्रयस्थान आहेत, जे निरंतर प्रभेने देदीप्यमान आणि रमणीय आहेत, अशा सुगत रूपी सुमेरू पर्वतराज बुद्धांना मी नमन करतो.
44.
४४.
Sīlajjalaṃ ratanadhamma mākaraṃ,Bhiññāviciṃ satikulaṭṭhi gambhiraṃ;
Vitthiṇṇañāṇa mariyodajāsayaṃ,Aṭṭhambīdhacchariyakaṃ asandanaṃ.
जे शीलरूपी जलाने युक्त, सद्धम्मरूपी रत्नांची खाण, अभिज्ञारूपी लाटांनी युक्त, स्मृतीरूपी किनारा असणारे, गंभीर, विस्तृत ज्ञानरूपी स्वच्छ पाण्याचा जलाशय असणारे आणि आठ आश्चर्यकारक गुणांनी युक्त असे न हलणारे (स्थिर) महासागर आहेत.
45.
४५.
Bahunajjamosaraṇa mekarasaṃ,Durupaggamaṃ acitasambharinaṃ;
Puthupotapuññavatameva name,Dvīpaduttamaṇṇava nadindavaraṃ.
जे अनेक नद्यांचे (शिष्यांचे) मिलनस्थान असणारे, एकरस (विमुक्तीरस) असणारे, दुर्धर (सहजासहजी न गाठता येणारे), संचित पुण्यसंभार असणारे, विस्तीर्ण नौकेप्रमाणे पुण्यवानांना तारून नेणारे, द्विपदांमध्ये (मनुष्यांमध्ये) उत्तम आणि नद्यांच्या पतीप्रमाणे (समुद्राप्रमाणे) असणाऱ्या बुद्धांना मी नमन करतो.
46.
४६.
Abhiniharadhanuṃ [Pg.46] guṇapāramiṃ,Naḷamatimanabājarahammukhā;
Dhitisamitasarena sudhārayaṃ,Malama gagaṇa mekapavedanā.
ज्यांनी महाभिनिष्क्रमणरूपी धनुष्य आणि गुण-पारमिता रूपी बाण धारण केले आहेत, ज्यांचे मन नळासारखे सरळ आणि बाह्य विषयांकडे न जाणारे आहे, ज्यांनी धैर्य आणि शांतीरूपी बाणाने क्लेशांचा नाश केला आहे, जे गगनासारखे निर्मळ आणि अद्वितीय ज्ञान देणारे आहेत.
47.
४७.
Yo pāvedhesiṃ aggamaggañca tūṇiṃ,Dhammālaṅkārabbamma mekabbalaṃ taṃ;
Nettiṃsānantañāṇa gīrellimantaṃ,Sabbaññussāsaṃ iddhidaṇḍaṃ namāmi.
ज्यांनी श्रेष्ठ मार्गरूपी भाता (बाण ठेवण्याचा शिदोरी) प्रकट केला, जे धम्मरूपी अलंकाराचे कवच आणि अद्वितीय बल आहेत, ज्यांच्याकडे अनंत ज्ञानरूपी तलवार आहे, अशा सर्वज्ञ, आश्वासक आणि ऋद्धीचा दंड धारण करणाऱ्या बुद्धांना मी वंदन करतो.
48.
४८.
Varatapavuṭṭhi subījakasaddhā,Matiyuganaṅgala hīrutapīsā;
Susamatharajju satidvijatuttaṃ,Vīriyadurāvaha saccanidānaṃ.
ज्यांची श्रेष्ठ तपश्चर्या ही वृष्टी (पाऊस) आहे, श्रद्धा हे उत्तम बीज आहे, प्रज्ञा हे जू आणि नांगर आहे, ह्री (लाज) आणि उत्तप्प (भय) हे ईषा (नांगराची दांडी) आहेत, उत्तम शमथ ही दोरी आहे, स्मृती हा फाळ आहे, वीर्य हा भार वाहणारा बैल आहे आणि सत्य हे त्याचे निधान (ध्येय) आहे.
49.
४९.
Vatisaṃvaraṃ soratamocanañcaṃ,Saraṇā nivattabbahanatthaṃ yassa;
Amatapphalaṃ nekarasehupetaṃ,Sugataṃ mahākassaka mābhivande.
ज्यांचे व्रतसंवर आणि सौजन्य हेच मोचन (मुक्ती) आहे, ज्यांच्या शरणागतीने संसारातून निवृत्ती होते, जे अनेक रसांनी युक्त असे अमृतफळ देणारे आहेत, अशा महान शेतकरी (सद्धम्माची शेती करणारे) सुगतांना मी वंदन करतो.
50.
५०.
Devaggo tidasapure varāsane yo,Devānaṃ janikapabhutinaṃ bhidhammaṃ;
Bālakkova laḷayamācale timāsaṃ,Desesyā paravisayaṃ name ajeyyo.
जे देवांचे श्रेष्ठ असून, ज्यांनी त्रायस्त्रिंश देवलोकात श्रेष्ठ आसनावर बसून, मातृदेवी आदि देवांना तीन महिनेपर्यंत अभिधम्माचा उपदेश केला, जे उगवत्या सूर्याप्रमाणे अचल पर्वतावर शोभून दिसले, अशा त्या अजेय आणि परलोकात उपदेश करणाऱ्या बुद्धांना मी नमन करतो.
51.
५१.
Mahāyaso vividhasubhappakāsakaṃ,Kurūsu yo amitaguṇo tamonudo;
Parappavādahari subhānuyoginaṃ,Namāmi taṃ kathayi satippaṭhānakaṃ.
जे महायशस्वी, विविध कल्याणाचा प्रकाश पसरवणारे, कुरु देशामध्ये अमित गुणांनी युक्त असणारे, अज्ञानाचा अंधकार दूर करणारे, परवाद्यांचे खंडन करणारे (सिंहासारखे), शुभ योगाचे आचरण करणाऱ्यांना सतिपट्ठान सुत्ताचा उपदेश करणारे आहेत, त्यांना मी नमन करतो.
52.
५२.
Samathakapaliko sasnehasammāsati,Paramamatiginī savaṭṭiparakkamo;
Sakalajutikaro sudhammapadīpako,Ima mupajalito jinena namāmahaṃ.
जे शमथरूपी कपाळ (किंवा पात्र) असणारे, स्नेहाने युक्त सम्यक स्मृती असणारे, परम प्रज्ञारूपी वात आणि पराक्रमरूपी तेल असणारे, सर्व बाजूंनी प्रकाश पसरवणारे, सद्धम्मरूपी दीप आहेत; जिनांनी (बुद्धांनी) प्रज्वलित केलेल्या या दीपाला मी नमन करतो.
53.
५३.
Vigatagatamalaṃ malagatavigataṃ,Mahita hitamanaṃ manahitamahitaṃ;
Vibhavabhavakaraṃ karabhavavibhavaṃ,Sujana janaguṇaṃ guṇajanasujanaṃ.
जे विगत-मल (मलविरहित) आहेत, ज्यांच्यापासून मल निघून गेला आहे; जे पूजनीय आणि हितकारक मनाचे आहेत, ज्यांचे मन हिताने पूजित आहे; जे भव आणि विभवाचा अंत करणारे आहेत, जे भवाचा नाश करणारे वैभव आहेत; जे सुजनांचे आणि जनांचे गुण आहेत, जे गुणांनी युक्त सुजन आहेत (अशा बुद्धांना मी वंदन करतो).
54.
५४.
Sīlaggadaṇḍavicitaṃ [Pg.47] susamādhipattaṃ,Sobhāsamujjala manantaga ñāṇasīkhaṃ;
Saddhammaseṭṭharatanañca tilokaketuṃ,Vandāmi locanabhiseka susobhayuttaṃ.
जे शीलरूपी श्रेष्ठ दंडाने युक्त, उत्तम समाधीचे छत्र असणारे, शोभेने देदीप्यमान, अनंत ज्ञानरूपी शिखा असणारे, सद्धम्मरूपी श्रेष्ठ रत्न आणि त्रिलोकाचे केतू (ध्वज) आहेत, अशा नेत्रांना आनंद देणाऱ्या सुशोभित बुद्धांना मी वंदन करतो.
55.
५५.
Vinayanaya manayavinaya manamitaṃ,Vijayajaya majayavijaya matulitaṃ;
Vibhajabhaja mabhajavibhaja mananakaṃ,Visamasama masamavisama mabhiname.
जे विनय आणि नीतीचे मार्ग आहेत, जे अनय (अन्याय) आणि अविनायाचा नाश करणारे आहेत, जे न वाकणारे (अनामित) आहेत; जे विजयाचेही विजयी आहेत, जे अजेय आणि अतुलनीय आहेत; जे विभजन (विश्लेषण) करून भजतात, जे अभक्तांचेही कल्याण करतात, जे निष्पाप आहेत; जे विषमांना सम करणारे आहेत, जे असमांमध्ये विषम (अद्वितीय) आहेत, अशा बुद्धांना मी नमन करतो.
56.
५६.
Paramarama maramaparama matiguṇaṃ,Pagahagati magatipagata mamamakaṃ;
Pacayacaya macayapapaya manaṇakaṃ,Pakatakata makatapakata macalakaṃ.
जे परम रमणीय आहेत, जे संसारात रमत नाहीत, जे अत्यंत गुणवान आहेत; ज्यांची गती श्रेष्ठ आहे, जे दुर्गतीला प्राप्त होत नाहीत, जे ममत्वरहित आहेत; जे प्रत्ययांचा (संस्कारांचा) क्षय करणारे आहेत, जे पापांचा नाश करणारे आहेत, जे ऋणमुक्त आहेत; जे स्वभावतःच कृतकृत्य आहेत, जे अकृत (असंस्कृत/निर्वाण) पदाला प्राप्त झालेले आहेत, जे अचल आहेत (अशा बुद्धांना मी नमन करतो).
57.
५७.
Ujuka mayanamagge mokkhadesaṃ niyāsi,Vararathakujarena cammacakkena satthā;
Hiritapadukapālambena dhammassutena,Satinivarayutena ppāṭihiraddhajena.
ज्या शास्त्यांनी (बुद्धांनी) मोक्षाच्या सरळ मार्गाने गमन केले; जे श्रेष्ठ रथावर आरूढ होऊन, धम्मचक्ररूपी चाकाने, ह्री (लाज) रूपी पादत्राणे आणि धम्मश्रवणरूपी आधाराने, श्रेष्ठ स्मृतीने युक्त आणि प्रातिहार्यरूपी ध्वज धारण करून चालले.
58.
५८.
Avihananakkhinā suyama nemupakkharā,Udariyamabbhinā paripuraṅgasaccinā;
Kusalavibhūsinā nimadakupparena yo,Akharanatesinā gupitasilanandanā.
जे अहिंसेचे डोळे असणारे, संयमरूपी चाकाची धाव असणारे, उदर (हृदय) मध्ये अभय बाळगणारे, परिपूर्ण अंगांनी सत्य प्रकट करणारे, कुशल गुणांनी विभूषित असणारे, मदविरहित कोपर असणारे, अक्षरांच्या पलीकडचे ज्ञान शोधणारे आणि रक्षित शीलाने आनंदित होणारे आहेत.
59.
५९.
Anusanughātinā matipurejavena kāla-Ññutamatisārike na ca visāradatthidaṇḍā;
Satituda dhītirasmi manadammasindhavena,Vinayagaṇe namāmi ta matulyasatthavāhaṃ.
जे अनुशासनाने क्लेशांचा नाश करणारे, प्रज्ञेने वेगाने धावणारे, कालज्ञतेने मार्गक्रमण करणारे, विशारद (कुशल) आणि अर्थरूपी दंड धारण करणारे, स्मृतीरूपी चाबूक आणि धैर्यरूपी लगाम असणारे, दमन न झालेल्यांना दमन करणाऱ्या घोड्याप्रमाणे असणारे, विनयशील गणांचे नायक आणि अतुलनीय सार्थवाह असणाऱ्या बुद्धांना मी नमन करतो.
60.
६०.
Yamakkaggijālaṃ paravisaya maccherasahitaṃ,Dudiṭṭhandhubbāhaṃ yugagahaṇatitthīna makarī;
Bahūnaṃ majjhe yo ratanakamane pāṭihariyaṃ,Jayakketussāpi ta mabhinami kaṇṭambasamipe.
ज्यांनी गंडंब (कंडंब) वृक्षाच्या जवळ, अनेक लोकांच्या मध्ये, यमक प्रातिहार्य (पाणी आणि अग्नीच्या ज्वाळांचे प्रातिहार्य) करून, परवाद्यांचे आश्चर्य आणि दुर्दृष्टी नष्ट केली, तीर्थिकांचे गर्वहरण केले आणि विजयाचा ध्वज उभारला, त्या बुद्धांना मी नमन करतो.
61.
६१.
Nakhajutirajaṃ cakkaṅgopeta pādavarambujaṃ,Subhasirimato raṃsijālaṅgulidasasaṃsubhiṃ;
Pavarasirasā devādevā sadā na pilandhayuṃ,Ta mativa manorammaṃ tittīkarā nami yassa ke.
ज्यांच्या नखांच्या कांतीने युक्त, चक्राच्या चिन्हांनी सुशोभित अशा श्रेष्ठ चरणकमलांना, आणि ज्यांच्या दहा बोटांमधून निघणाऱ्या किरणजालाने सुशोभित अशा चरणांना देव आणि अतिदेव नेहमी आपल्या श्रेष्ठ मस्तकाने वंदन करतात, त्या अत्यंत मनोहारी आणि तृप्ती देणाऱ्या बुद्धांना कोण नमन करणार नाही?
62.
६२.
Buddhopyeko [Pg.48] nidhanaguṇino vaṇṇaye yāvajīvaṃ,Kāmaṃ aññaṃ kathamabhaṇa māsuṃ khiyethā yukappo;
Na tvevā yaṃ khaya mupavajje yassa vaṇṇo ananto,Taṃ sabbaññuṃ sakalarirī nekanāthaṃ namāmi.
जरी स्वतः बुद्ध देखील आयुष्यभर इतर कोणतीही गोष्ट न बोलता केवळ एका बुद्धाच्या गुणांचे वर्णन करत राहिले, आणि कल्प संपला तरी, त्या अनंत गुणांचे वर्णन संपणार नाही; अशा सर्वज्ञ, सकल शरीराने युक्त आणि एकमेव नाथ असणाऱ्या बुद्धांना मी नमन करतो.
63.
६३.
Pādidīpādaṃ dvinayanadijaṃ dhammakāyaṃ dhisoṇḍaṃ,Bhāṇīsoṇḍaggaṃ saraṇasirasiṃ maggāvālaṃ subhaṅgaṃ;
Sīlālaṅkāraṃ vimalibhavu taṃ sattatiṭṭhidhidabbaṃ,Nāthebhindaggaṃ phalakariṇukaṃ mokkhabhojaṃ namāmi.
जे चरणांनी दीप देणारे, दोन नेत्रांनी युक्त, धम्मकाय असणारे, प्रज्ञेने श्रेष्ठ असणारे, वाणीमध्ये श्रेष्ठ, शरण जाणाऱ्यांचे मस्तक असणारे, मार्गाचे रक्षक, सुंदर अंगांनी युक्त, शीलरूपी अलंकाराने सुशोभित, निर्मळ, प्राण्यांचे कल्याण करणारे, नाथांमध्ये श्रेष्ठ, मोक्षरूपी फळ देणारे आहेत, अशा बुद्धांना मी नमन करतो.
64.
६४.
Malāloḷullolaṃ atibhayajanaṃ duggasaṃsārasinduṃ,Phiyabbhāniggāho sivataṭamukho nāvi kajjeṭṭhanātho;
Padappārakkāmaṃ bahujanagaṇaṃ ekamaggattaramhi,Samāropetvā mattari ta matulasādarañcā bhivande.
मलरूपी लाटांनी खवळलेल्या आणि अत्यंत भय निर्माण करणाऱ्या या दुर्गम संसाररूपी समुद्रातून, प्रज्ञारूपी वल्ह्याने आणि कल्याणकारी किनाऱ्याकडे जाणाऱ्या नौकेचे श्रेष्ठ कर्णधार असणाऱ्या ज्या बुद्धांनी, अनेक लोकांना एकाच (अष्टांगिक) मार्गावर आरूढ करून पार नेले, त्या अतुलनीय बुद्धांना मी अत्यंत आदराने वंदन करतो.
65.
६५.
Byāmaṃsugghanadhāra makkuḷusatabbhāṇujjalantattanaṃ,Ukkaṃsajjuti ketumālavicitaṃ saddhammajotindharaṃ;
Bundinniggatapajjalanta didhitiṃ ajjatthanā yāva ca,Vandetaṃ muni sakyapuṅgava mahaṃ puṇṇinduvattampi ca.
ज्यांच्या शरीरातून व्यामप्रभा (एक हातभर पसरलेला प्रकाश) निघत आहे, जे शेकडो किरणांनी देदीप्यमान आहेत, जे केतुमालेने (तेजपुंजाने) सुशोभित आहेत, जे सद्धम्माचा प्रकाश धारण करणारे आहेत, ज्यांच्या शरीरातून प्रज्वलित किरणे निघत आहेत, अशा त्या शाक्यश्रेष्ठ मुनींना आणि पूर्ण चंद्रासारखे मुख असणाऱ्या बुद्धांना मी आज आणि नेहमी वंदन करतो.
66.
६६.
Sattamaṃtamaṃ vināsakaṃsakaṃ dadaṃ vineyyakānameva,Bhāvanaṃvanaṃ dhulīkaraṃ karaṃ tidukkaraṃ pajābhibhuñja;
Gāravaṃravaṃ manoharaṃharaṃ narānarānayaṃ namāmi,Sādaraṃdaraṃ vinodakaṃdakaṃ pavassakaṃ pajānamiva.
जे प्राण्यांच्या अज्ञानाचा अंधकार नष्ट करणारे आहेत, जे विनेय (उपदेश देण्यास योग्य) लोकांना ज्ञान देणारे आहेत, जे क्लेशांचे वन नष्ट करणारे आहेत, जे अत्यंत दुष्कर कार्य करणारे आहेत, जे प्रजेचे दुःख दूर करणारे आहेत, ज्यांचा आवाज अत्यंत आदरयुक्त आणि मनोहर आहे, जे मनुष्य आणि देवांना सन्मार्गावर नेणारे आहेत, जे भीती दूर करणारे आहेत आणि प्रजेवर धम्मवृष्टी करणारे आहेत, अशा बुद्धांना मी आदराने नमन करतो.
67.
६७.
Buddho nigrodhabimbo mudukaracaraṇo brahmaghoseṇijaṅgho,Kosacchādaṅgajāto punarapi sugato suppatiṭṭhitapādo;
Mudodātuṇṇalomo athamapi sugato brahmujuggattabhāvo,Nīlakkhī dīghapaṇhī sukhumamalachavī thomyarassaggasaggī.
बुद्ध हे वडाच्या झाडासारखे सुप्रमाण शरीर असणारे (न्यग्रोधपरिमंडल), मऊ हात-पाय असणारे, ब्रह्मघोष (मधुर आवाज) असणारे, हरिणाच्या पायांसारखी जंघा असणारे (एणिजंघ), कोशात लपलेले गुप्तेंद्रिय असणारे, सुप्रतिष्ठित पाय असणारे, मऊ आणि पांढरी उर्णालोम (भिवयांच्या मध्ये केस) असणारे, सरळ शरीर असणारे (ब्रह्मजुगत्तभाव), निळे डोळे असणारे, लांब टाचा असणारे, अत्यंत सुकुमार त्वचा असणारे आणि प्रशंसनीय रश्मींनी युक्त असणारे आहेत.
68.
६८.
Cattālīsaggadanto samakalapanajo antaraṃsappapīṇo,Cakkenaṅkītapādo aviraḷadasano mārajussaṅkhapādo;
Tiṭṭhantonomento bhayakaramudunā jaṇṇukānā masanto,Vaṭṭakkhandho jino gotaruṇapakhumako sīhapubbaḍḍhukāyo.
चाळीस दात असलेले, समान व शुभ्र दात असलेले, खांद्यांच्या मधील भाग भरलेला असलेले, तळपायांवर चक्राचे चिन्ह असलेले, दाट (एकमेकांना लागून असलेले) दात असलेले, उंच घोटे असलेले; न वाकता सरळ उभे राहून आपल्या सुकुमार हातांनी गुडघ्यांना स्पर्श करू शकणारे, गोलाकार खांदे असलेले, तरुण गायीच्या पापण्यांसारख्या पापण्या असलेले आणि सिंहासारखा शरीराचा वरचा भाग असलेले अशा त्या जिन (विजेत्या बुद्धांना) मी वंदन करतो.
69.
६९.
Sattappīṇo ca dīghaṅgulaṃ matha sugato lomakūpekalomo,Sampannodātadāṭho kanakasamataco nīlamuddhaggalomo;
Sambuddho thūlajivho atha sīhahanuko jālikappādahattho,Nātho uṇhīsasīso iti guṇasahitaṃ taṃ mahesiṃ namāmi.
सात ठिकाणी मांसल शरीर असलेले, लांब बोटे असलेले, प्रत्येक रोमकुपात एकच केस असलेले सुगत; अत्यंत पांढरे सुळे असलेले, सोन्यासारखी सुवर्णकांती असलेले, डोक्यावर निळसर व वर वळलेले केस असलेले; विस्तीर्ण जीभ असलेले, सिंहासारखा जबडा असलेले, जाळीदार हात-पाय असलेले आणि डोक्यावर उष्णीष धारण करणारे रक्षक; अशा गुणांनी युक्त असलेल्या त्या महर्षी (बुद्धांना) मी नमन करतो.
70.
७०.
Vaṭṭacitānupubbakasubhaṅgulī [Pg.49] ruhiramaṭṭhatuṅganakhako,Nigguḷagopphako samapado sīhosabhibha haṃsasannibhakamo;
Dakkhiṇatāvatakkami samantamaṇḍala nigaṇṭhi jāṇusubhako,Byañjanapuṇṇaposatanu nābhigambhīra achiddadakkhiṇavaṭo.
गोलाकार, सुबक आणि अनुक्रमे सुंदर बोटे असलेले, तांबूस, गुळगुळीत व उंच नखे असलेले, न दिसणारे (लपलेले) घोटे असलेले, सम पाऊल ठेवणारे, सिंह, वृषभ आणि हंसासारखी सुंदर चाल असलेले; उजवीकडे वळणारे, सर्व बाजूंनी प्रमाणबद्ध, गाठी नसलेले सुंदर गुडघे असलेले, सर्व लक्षणांनी परिपूर्ण शरीर असलेले, खोल आणि उजवीकडे वळलेली छिद्ररहित नाभी असलेले (अशा बुद्धांना मी वंदन करतो).
71.
७१.
Dviradakarappakāsurubhujo suvibbhajanupubbamaṭṭhaanunā-Nunaalinānupubbarucira ttilādirahitabbisuddhatanuko;
Dasasatakoṭi hatthibaladhāraṇo kanakatuṅganāsikasubho,Suruhiradantamaṃsatha sucisiniddhadasano tha lokasaraṇo.
हत्तीच्या सोंडेसारखे सुंदर बाहू असलेले, सुविभक्त, अनुक्रमे गुळगुळीत आणि सुंदर अवयव असलेले, तीळ किंवा डाग नसलेले अत्यंत शुद्ध शरीर असलेले; दहा हजार कोटी हत्तींचे बळ धारण करणारे, सोन्यासारखी सुंदर व उंच नाक असलेले, सुंदर तांबूस हिरड्या व स्वच्छ, चमकदार दात असलेले आणि जगाचे शरणस्थान असलेले (अशा बुद्धांना मी वंदन करतो).
72.
७२.
Suddhapasādindri ca vaṭṭataradāṭho ruhiroṭṭha ca suranaranātho,Āyatasobhabbadano tha muni gambhīrujukāyatasuruciralekho;
Byāmapabhāmaṇḍalabundi supuraggaṇṇi ca āyatavisaṭasubhakkhī,Pañcapasādakkhi ca kuñcikasubhaggapakhumo mudutanuruṇajivho.
अत्यंत शुद्ध व प्रसन्न इंद्रिये असलेले, गोलाकार सुळे असलेले, तांबूस ओठ असलेले, देव आणि मनुष्यांचे नाथ असलेले; विशाल व सुंदर मुख असलेले, गंभीर, सरळ, विशाल आणि सुंदर शरीररेषा असलेले मुनी; शरीराभोवती एक व्याम (हात पसरल्याएवढी) प्रभा असलेले, सुंदर व भरलेले गाल असलेले, विशाल, पसरलेले व सुंदर डोळे असलेले, पाच रंगांनी प्रसन्न डोळे असलेले, कुरळ्या व सुंदर पापण्या असलेले आणि मऊ, पातळ व कोमल जीभ असलेले (अशा बुद्धांना मी वंदन करतो).
73.
७३.
Sommasiniddha tyujjalakomala varuṇavimalatanu ca amitaguṇo,Komala dakkhiṇāvaṭa añjanabhidasarisanilaka mudutanuruho;
Dakkhiṇavaṭṭakomala saṇusamasunila alulita siraruhi jino,Sobhaṇasaṇṭhāno tha siniddhasiraruhi ca supacitasatakusala jo.
सौम्य, स्निग्ध, अत्यंत उज्ज्वल, कोमल आणि निर्मळ शरीर असलेले, अनंत गुणांचे सागर असलेले; उजवीकडे वळलेले, काजळासारखे काळे आणि मऊ रोम असलेले; डोक्यावरील केस उजवीकडे वळलेले, कोमल, बारीक, अत्यंत निळे-काळे आणि व्यवस्थित असलेले; सुंदर शरीररचना असलेले, चमकदार केस असलेले आणि शेकडो कुशल कर्मांच्या पुण्याने उत्पन्न झालेले असे ते जीन (बुद्ध आहेत).
74.
७४.
Nigguḷonigganticchattassarisaatisubhagasira cāyatāruci kaṇṇako,Sosaṇṭhānassaṇhāhārānukamapahutabhamutha suāyatabbhamuko ca so;
Suggandhaggatto muddhicātha vadani ca puthulakanalāṭa āyatasobhaṇo,Assāsappassāsātissaṇu dharamasamasama nami ketumālavicittakaṃ.
शिरा न दिसणारे, छत्रासारखे अत्यंत सुंदर गोल मस्तक असलेले, लांब आणि सुंदर कान असलेले; सुंदर रचना असलेल्या, मऊ आणि लांब भुवया असलेले; सुगंधी शरीर, मस्तक आणि मुख असलेले; विशाल, सुवर्णकांतीयुक्त आणि सुंदर कपाळ असलेले; अत्यंत सूक्ष्म व सम श्वासोच्छ्वास असणारे आणि केतुमालेने (तेजपुंज शिखेने) सुशोभित असलेल्या त्या बुद्धांना मी नमन करतो.
75.
७५.
Buddhuppādo kimaṅgaṃ atidulabhataraṃ ghosamattampi loke,Tasmā nānappakāraṃ saparahitasukhaṃ viddhasū patthayantā;
Yātiṭṭhatthāva haṃ taṃ suranarasaraṇaṃ antarāyappahānaṃ,Puññakkhettekabhūtaṃ sugatamavirataṃ sādhu vandantu santo.
या जगात बुद्धांचा जन्म होणे अत्यंत दुर्मिळ आहे, अगदी 'बुद्ध' हा शब्द ऐकायला मिळणेही अतिशय दुर्मिळ आहे. म्हणूनच, स्वतःचे आणि इतरांचे विविध प्रकारचे कल्याण व सुख इच्छिणाऱ्या सज्जनांनी, देव आणि मनुष्यांचे शरणस्थान असलेल्या, सर्व संकटांचा नाश करणाऱ्या आणि अद्वितीय पुण्यक्षेत्र असलेल्या त्या सुगतांना निरंतर मनोभावे वंदन करावे.
76.
७६.
Khettavaraṅgatatthutipure javapaṇama tejasā idha bhave,Rogabhayādyupaddavahato anunasukha bhogapuññamatiko;
Devamanussabhogapavaraṃ paratthanubhāvañca antimabhave,Aññataro tibodhipavare bhavissati yathāsayaṃ katanato.
श्रेष्ठ पुण्यक्षेत्र असलेल्या बुद्धांच्या या स्तुती आणि प्रणामाच्या तेजाने या जन्मात रोग, भय इत्यादी उपद्रवांचा नाश होऊन परिपूर्ण सुख, भोग आणि पुण्यबुद्धी प्राप्त होवो. देव आणि मनुष्यांचे श्रेष्ठ भोग भोगून आणि परोपकाराचा प्रभाव गाजवून, अंतिम जन्मात आपल्या संकल्पानुसार तिन्ही श्रेष्ठ बोधींपैकी (श्रावकबोधी, प्रत्येकबोधी किंवा सम्यक संबोधी) एका बोधीची प्राप्ती होवो.
77.
७७.
Puññenānena [Pg.50] sohaṃ nipuṇajavamati pemavāco sakhīlo,Saddho kalyāṇamittotisaraṇagamano sīlavā cāgayogo;
Hirottappī sudakkho avitasucarito dhitimā saccabhāṇī,Bāhussacci vibhāgi saparahitakaro vaggurāvo bhirupo.
या पुण्याच्या प्रभावाने मी कुशाग्र बुद्धीचा, प्रिय व मधुर बोलणारा, मैत्रीपूर्ण, श्रद्धावान, कल्याणमित्रांचा सहवास लाभलेला, त्रिशरणाला गेलेला, शीलवान, त्यागशील, पापभिरू (ह्री आणि ओत्तप्प असलेला), अत्यंत कार्यक्षम, सदाचारी, धैर्यवान, सत्य बोलणारा, बहुश्रुत, दानशूर, स्वतःचे व इतरांचे कल्याण करणारा, मधुर आवाजाचा आणि देखणा व्हावे.
78.
७८.
Dīghajjīvi nirogo sucikulapassuto dhammaratto viratto,Niccāpalyo kataññu atimudujumano sādhubhāvādiviññū;
Dhammājīvo bhaveyyaṃ bahukusalarato appakodho aluddho,Evañcaññaṃ kareyyaṃ paṇidhi carimake mokkhanibbānabhāgī.
मी दीर्घायुषी, निरोगी, पवित्र कुळात जन्मलेला, धम्मामध्ये रमणारा, अनासक्त, स्थिर बुद्धीचा, कृतज्ञ, अत्यंत कोमल व सरळ मनाचा, सज्जनता जाणणारा, धम्मपूर्ण उपजीविका करणारा, अनेक कुशल कर्मांमध्ये रमणारा, क्रोधरहित आणि अलोभी व्हावे; आणि इतरांनाही तसे करण्यास प्रवृत्त करावे, तसेच अंतिम जन्मात मोक्ष आणि निर्वाणाचा भागीदार व्हावे.
79.
७९.
(1) Mahākathaṃ buddhaghoso, tanumeva karaṃapi;
Cajaṃ heyyā diyā deyyaṃ, akarittha yathā tathā.
(१) आचार्य बुद्धघोषांनी रचलेली महाकथा संक्षिप्त करत असताना, जे सोडण्यासारखे होते ते सोडून आणि जे स्वीकारण्यासारखे होते ते स्वीकारून, जसे योग्य वाटले तसे मी हे केले आहे.
80.
८०.
(2) Mahāpaṇāmaporāṇaṃ, kiñci eva punappunaṃ;
Kāmokkamaṃ dudhārañca, cajaṃ deyyā diyaññattha.
(२) प्राचीन काळातील मोठ्या वंदनेमध्ये काही गोष्टींची पुनरावृत्ती झाली आहे; म्हणून इच्छेनुसार आणि कठीण वाटणाऱ्या गोष्टी सोडून देऊन, इतर ठिकाणी योग्य ते जोडून (मी ही रचना केली आहे).
81.
८१.
(3) Sutajjaya anubhava-ṭṭhapanatthena lañchinā;
Sutena garunānena, katoyaṃ paṇāmo navo.
(३) ज्ञानाचा विजय आणि अनुभवाची प्रस्थापना करण्यासाठी, या आदरणीय श्रुताच्या (ज्ञानाच्या) आधारे हा नवीन प्रणाम (वंदना) तयार केला आहे.
82.
८२.
(4) Ekakkharāya gāthāyo, yāva chabbisatakkharā;
Jātiya pajjasattatyā, saṅkhato caturādhikā.
(४) एका अक्षरापासून ते सव्वीस अक्षरांपर्यंतच्या छंदात रचलेल्या गाथा, आणि जाती छंदात रचलेल्या सत्तर गाथा, ज्या संख्येत चारने अधिक आहेत.
83.
८३.
(5) Aṭṭhādhikā sahevuyyo- janādīhi midaṃ nataṃ;
Yathāvuttatthakā kāmā, ye niccaṃ dhārayantu te.
(५) आठने अधिक असलेल्या आणि उद्योग इत्यादी गुणांनी युक्त असलेल्या या वंदनेला, जे लोग निरंतर धारण (स्मरण) करतील, त्यांच्या सांगितलेल्या सर्व इच्छा पूर्ण होवोत.
84.
८४.
Rājātirājātimanoharo yo,Devātidevātiguṇoghadhārī;
Brahmātibrahmātibhavantagū taṃ,Saṅghātisaṅghātivirāva vande.
जे राजांचेही राजे आणि अत्यंत मनोहारी आहेत; जे देवांचेही देव आणि गुणांच्या महासागराला धारण करणारे आहेत; जे ब्रह्मांचेही ब्रह्म आणि भवसागराच्या पार गेलेले आहेत, त्या संघांचेही संघ असलेल्या (बुद्धांना) मी वंदन करतो.
85.
८५.
Anaṅganaṅgaṃ naradevadevaṃ,Aniñjaniñjaṃ bhayatāṇatāṇaṃ;
Anaṇḍanaṇḍañca anāthanāthaṃ,Khayantayantaṃ paṇamāmi māmi.
जे निष्पाप आणि दोषरहित आहेत, जे मनुष्य आणि देवांचे देव आहेत; जे अचल आणि स्थिर आहेत, जे भयापासून रक्षण करणारे रक्षक आहेत; जे अज्ञानाच्या बंधनांतून मुक्त आहेत, जे अनाथांचे नाथ आहेत आणि जे दुःखाचा अंत करणारे आहेत, अशा त्यांना मी वारंवार नमन करतो.
86.
८६.
Tambasiniddhatuṅganakhako nuṃvaṭṭasucituraṅguli ca muniso,Sīhusabhobhahaṃsasamago nigūḷasama gopphakāyatamukho;
Komaladakkhāṇāvaṭatanuruho sucimalujjalābhasariro,Pañcapasādayuttanayano sugandhamukhatuṅganāsikayuto.
तांबूस, गुळगुळीत व उंच नखे असलेले, गोलाकार, स्वच्छ व सुंदर बोटे असलेले मुनीश्वर; सिंह, वृषभ आणि हंसासारखी सुंदर चाल असलेले, लपलेले घोटे व विशाल मुख असलेले; उजवीकडे वळलेले कोमल रोम असलेले, स्वच्छ, निर्मळ व तेजस्वी शरीर असलेले, पाच रंगांनी प्रसन्न डोळे असलेले आणि सुगंधी मुख व उंच नाक असलेले (अशा बुद्धांना मी वंदन करतो).
87.
८७.
Koṭisahassanāgabaliko [Pg.51] surattamadharo suvaṭṭadasano,Āyatasaṇulomabhamūko muduttanukaratta jivhasahito;
Chattasamānasobhaṇasiro sukesavara ketumālavicito,Iccanubyañjanebhi sahitaṃ munindapavaraṃ namāmi sirasā.
हजार कोटी हत्तींचे बळ असलेले, अत्यंत तांबूस ओठ असलेले, गोलाकार व सुंदर दात असलेले; लांब, मऊ व सुंदर भुवया असलेले, मऊ, पातळ व तांबूस जीभ असलेले; छत्रासारखे सुंदर मस्तक असलेले आणि सुंदर केस व केतुमालेने (तेजपुंज शिखेने) सुशोभित असलेले; अशा अनुव्यंजनांनी (दुय्यम लक्षणांनी) युक्त असलेल्या त्या श्रेष्ठ मुनींद्रांना (बुद्धांना) मी मस्तक नमवून वंदन करतो.
88.
८८.
Sakalamalehi so muni sudūratāya ca malāriniṃ hatatayā,Tibhavarathe samānitamanārakāni ca namālayo naravaro;
Malakaraṇe rahāraha manantañeyya mabhijānanā muni tathā,Caraṇayuto tivijji ca suvācatā sugamanā janesu sugato.
सर्व दोषांपासून अत्यंत दूर असल्यामुळे आणि क्लेशांचा नाश केल्यामुळे ते मुनी; तिन्ही लोकांमध्ये सन्मानित असलेले, संसाराच्या चक्राचे आरे नष्ट केलेले श्रेष्ठ नर; गुप्तपणेही पाप न करणारे, अनंत ज्ञेय गोष्टी जाणणारे मुनी; तसेच शील-आचरणाने युक्त, त्रिविद्या संपन्न, सुवचनी आणि लोकांमध्ये चांगल्या प्रकारे गमन करणारे सुगत आहेत.
89.
८९.
Lokavidū so nitalokatayatā sākalato asamanaradamā so,Sārathi jino anusāsanakaro satthavaho dupathataraṇasattā;
Bujjhati sāmaṃ catusaccamakhilaṃ bodhayi jantugaṇamiti ca buddho,Bhākaraābhāphuṭapaṅkajasamo maggiyañāṇaphuvikasito ca.
तिन्ही लोकांचे संपूर्ण ज्ञान असल्यामुळे ते 'लोकविदू' आहेत; अतुलनीय मनुष्यांचे दमन करणारे सारथी, विजेते (जीन), उपदेश करणारे आणि संसाराच्या कठीण मार्गावरून प्राण्यांना पार नेणारे मार्गदर्शक आहेत. स्वतः संपूर्ण चार आर्यसत्यांचे ज्ञान प्राप्त करून प्राण्यांना त्याचा बोध करून देणारे ते 'बुद्ध' आहेत; सूर्याच्या प्रकाशाने उमललेल्या कमळाप्रमाणे ते मार्गज्ञानाने विकसित झालेले आहेत.
90.
९०.
Bhaggakileso so bhagavā tibhava vamita gamana sujana bhajanato,So bhaji saddhamme pavibhatta sarasa chabhagayuta garukaraṇiyato;
Sattanikāye kenapitulyaguṇamapamita sirighaṃnajutisusubhaṃ,Devanarānaṃ ekapatiṭṭha mavitathutiyasa masaki mabhaṃname.
क्लेशांचा नाश केल्यामुळे ते 'भगवंत' आहेत; संसाराचा अंत केल्यामुळे आणि सज्जनांनी भजण्यायोग्य असल्यामुळे, त्यांनी सद्धम्माचे सेवन केले, त्याचे विश्लेषण केले, ते सहा ऐश्वर्यांनी युक्त आणि आदरणीय आहेत. प्राणीमात्रांमध्ये कोणाशीही तुलना न होऊ शकणारे गुण असलेले, अमर्याद शोभा आणि तेजाने सुशोभित असलेले, देव आणि मनुष्यांचे एकमेव आश्रयस्थान असलेल्या आणि सत्य कीर्ती असलेल्या त्या निष्पाप बुद्धांना मी नमन करतो.
91.
९१.
Buddhuppādo kimmaṅgaṃ bho atidulabhataramidha bhave sughosa mapāparo,Tasmā patthentā sabbaññuṃ vividhahitasukha manadhikaṃ namantu ca sādhavo;
Puññenānenete diṭṭhe bhayaaghaṃpīḷanaṭṭha virahitā parattha cubho subhe,Bhutvānante ve hessante avikalasukhasirimatikā anuttara bhāgino.
हे सज्जनहो! या जगात बुद्धांचा जन्म होणे अत्यंत दुर्मिळ आहे, अगदी त्यांचे नाव ऐकायला मिळणेही अतिशय दुर्मिळ आहे. म्हणूनच, विविध प्रकारचे हित आणि सुख इच्छिणाऱ्या सज्जनांनी त्या सर्वज्ञ बुद्धांना नमन करावे. या पुण्याच्या प्रभावाने ते या जन्मात भय, पाप आणि पीडा यांपासून मुक्त होतील आणि परलोकातही कल्याण प्राप्त करून, शेवटी अनंत सुख व ऐश्वर्याने युक्त होऊन अनुत्तर निर्वाणाचे भागीदार होतील.
92.
९२.
So cakkopetapādo mudubhujacaraṇo suppatiṭṭhitapādo,Eṇījaṅgho ca buddho kanakanibhataco āyatapaṇhi nātho;
Kosonaddhaṅgajāto atisudhumachavī jālikappānaheṭṭhā,Ussaṅkhapādayutto abhinilanayano āyataṅguliyogo.
ते चक्रचिन्हांकित पाऊल असलेले, मृदू हात व पाय असलेले, सुप्रतिष्ठित पाऊल असलेले, एणी (हरणा) सारखी जंघा असलेले, सुवर्णवर्णीय त्वचा असलेले, दीर्घ टाच असलेले आणि जगाचे रक्षक (नाथ) असलेले बुद्ध आहेत; त्यांचे गुप्तेंद्रिय कोशाच्छादित आहे, त्यांची त्वचा अत्यंत सुकुमार आहे, त्यांचे हात-पाय जाळीदार आहेत, त्यांचे घोटे उंचावलेले आहेत, त्यांचे डोळे अतिशय नीलवर्णीय आहेत आणि त्यांची बोटे लांब आहेत.
93.
९३.
Ṭhito [Pg.52] kho no namanto kirubhayaputhunājāṇuyo āmasanto,Lomakūpekekalomo samataladasano añjanuddhaggalomo;
Brahmaddehujjugatto aviraḷamukhato sattakaṅgussado so,Nigrodhappāribimbo migapatihanuko sīhapubbaḍḍhakāyo.
ते न वाकता सरळ उभे राहून आपल्या दोन्ही हातांनी गुडघ्यांना स्पर्श करू शकतात; त्यांच्या प्रत्येक रोमकूपात एकच रोम (केस) आहे, त्यांचे दात समान आहेत, त्यांचे रोम अंजनासारखे काळे व वरच्या दिशेने वळलेले आहेत; त्यांचे शरीर सरळ व भव्य आहे, त्यांचे दात दाट (विरळ नसलेले) आहेत, त्यांच्या शरीराचे सात भाग मांसल आहेत, त्यांचे शरीर वटवृक्षासारखे सुप्रमाण आहे, त्यांची हनुवटी सिंहासारखी आहे आणि त्यांच्या शरीराचा पूर्वार्ध (छाती) सिंहासारखा भव्य आहे.
94.
९४.
Puṇṇattālīsadanto supahutarasano sobhaṇodātadāṭho,Saṇhodātuṇṇalomo samavaṭalagalo antaraṃsapiṇo so;
Brahmagghoso munindo punapi gupakhumo uṇhisasamphullasīso,Bāttiṃsaṅgopasobhaṃ mudurasahaṇī lokajeṭṭhaṃ name taṃ.
त्यांचे पूर्ण चाळीस दात आहेत, त्यांची जीभ मोठी व लांब आहे, त्यांचे सुळे सुंदर व शुभ्र आहेत, त्यांच्या भुवयांच्या मध्ये मऊ व पांढरे रोम (उर्णा) आहे, त्यांची मान सुप्रमाण व गोल आहे, त्यांचे खांदे भरदार आहेत; त्या मुनींद्रांचा आवाज ब्रह्मघोषासारखा मधुर आहे, त्यांच्या पापण्या गाईसारख्या सुंदर आहेत आणि त्यांचे मस्तक उष्णीषयुक्त आहे. अशा बत्तीस महापुरुष लक्षणांनी सुशोभित, मृदू, मधुर, सहनशील आणि जगातील श्रेष्ठ अशा बुद्धांना मी नमन करतो.
Mahāpaṇāma niṭṭhitā.
महाप्रणाम समाप्त.
Tigumbacetiya thomanā
तिगुम्ब चैत्याची स्तुती
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
त्या भगवंत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांना माझा नमस्कार असो.
1.
१.
Yo [Pg.118] dīpaṅkaramūlamhi, padaṃ hattagataṃ caji;
Sammāsambodhi mākaṅkhaṃ, vande tassa siroruhaṃ.
ज्यांनी दीपंकर बुद्धांच्या चरणांशी, हातात आलेले (अर्हतपदाचे) पद सोडून दिले आणि सम्यक्संबोधीची आकांक्षा धरली, त्यांच्या मस्तकावरील केसांच्या धातूंना (केशधातूंना) मी वंदन करतो.
(Pathyāvattagāthā).
(पथ्यावत्त गाथा).
2.
२.
Pūretvā bodhisambhāra-mahesaṃ yo anuttaraṃ;
Alattha buddhattaṃ tassa, kesadhātuvaraṃ name.
ज्यांनी अनुत्तर बोधिसंभार (पारमिता) पूर्ण करून बुद्धत्व प्राप्त केले, त्या महान ऋषींच्या (बुद्धांच्या) श्रेष्ठ केशधातूंना मी नमन करतो.
(Pathyāvattagāthā).
(पथ्यावत्त गाथा).
3.
३.
Laddhā buddhattaṃ chaṭhāna-matikkamma pavedayi;
Vimuttiṃ rājāyatane, tassa kesavaraṃ name.
बुद्धत्व प्राप्त केल्यानंतर, सहा स्थानांवर काळ व्यतीत करून ज्यांनी राजायातन वृक्षाखाली विमुक्तीचा आनंद अनुभवला, त्यांच्या श्रेष्ठ केशधातूंना मी नमन करतो.
(Rakāra bhakāravipulā pathyāvattagāthā).
(रकार भकारविपुला पथ्यावत्त गाथा).
4.
४.
Tattha sakkadattiyampi, nāgalataṃ harītakaṃ;
Anotattodakaṃ bhuñji, vande tassa siroruhaṃ.
तेथे त्यांनी शक्राने (इंद्राने) दिलेले नागलता आणि हिरडा तसेच अनोतत्त सरोवराचे पाणी ग्रहण केले, त्यांच्या मस्तकावरील केशधातूंना मी वंदन करतो.
(Rakāravipulā pathyāvattagāthā).
(रकारविपुला पथ्यावत्त गाथा).
5.
५.
Tadā [Pg.119] muggaselapattaṃ, mahārājūhi dinnakaṃ;
Tathāgato paṭiggaṇhi, vandāmi tassa sīsajaṃ.
त्या वेळी चार महाराज देवांनी दिलेले मूग-पाषाण रंगाचे पात्र तथागतांनी स्वीकारले, त्यांच्या मस्तकावरील केशधातूंना मी वंदन करतो.
(Rakāravipulā pathyāvattagāthā).
(रकारविपुला पथ्यावत्त गाथा).
6.
६.
Tadā dvinnaṃ dvebhātika-janehi madhupiṇḍikaṃ;
Paribhuñjesi manthampi, tassa sīsasiriṃ name.
त्या वेळी दोन व्यापारी बंधूंनी दिलेले लाडू (मधुपिंडिक) आणि सातूचे पीठ (मंथ) त्यांनी ग्रहण केले, त्यांच्या मस्तकावरील कल्याणकारी केशधातूंना मी नमन करतो.
(Takāravipulā pathyāvattagāthā).
(तकारविपुला पथ्यावत्त गाथा).
7.
७.
Yo tapussabhallikānaṃ, tadā dvisaraṇaṃ adā;
Lokamhi sabbapaṭhamaṃ, tassa sīrivahaṃ name.
ज्यांनी त्या वेळी जगात सर्वप्रथम तपुस्स आणि भल्लिक यांना द्विशरण (बुद्ध आणि धम्म यांचे शरण) दिले, त्या कल्याणकारी बुद्धांना मी नमन करतो.
(Rakāra nakāra vipulāpathyāvattagāthā).
(रकार नकार विपुला पथ्यावत्त गाथा).
8.
८.
Tadā [Pg.120] tatthupaṭṭhakānaṃ, tesaṃ kese adā aṭha;
Lokahita mapekkhanto, nātho yo tassa te name.
त्या वेळी जगाच्या कल्याणाची आकांक्षा धरून, त्या नाथांनी (बुद्धांनी) आपली सेवा करणाऱ्या त्या दोघांना आठ केशधातू दिले, त्यांना मी नमन करतो.
(Rakāravipulā pathyāvattagāthā).
(रकारविपुला पथ्यावत्त गाथा).
9.
९.
Tepi taṃ āhāritvāna, pokkharabbatiyaṃ karuṃ;
Sajīvakesa cetiyaṃ, nametaṃ sabbapubbakaṃ.
त्यांनीही ते केशधातू आणून पोक्खरवती नगरात जिवंत केशधातूंचे चैत्य (स्तूप) उभारले, या सर्वात पहिल्या चैत्याला मी नमन करतो.
(Makāravipulā pathyāvattagāthā).
(मकारविपुला पथ्यावत्त गाथा).
10.
१०.
Uposathuposathamhi, muñcantaṃ nīlarasmiyo;
Bhagavāva lokaatthaṃ, karontaṃ taṃ sadā name.
जे प्रत्येक उपोसथ दिवशी नीलवर्ण किरणे उत्सर्जित करते; भगवंतांप्रमाणेच जगाचे कल्याण करणाऱ्या त्या चैत्याला मी सदैव नमन करतो.
(Rakāravipulā pathyāvattagāthā).
(रकारविपुला पथ्यावत्त गाथा).
11.
११.
Cūḷāmaṇidussacetyaṃ[Pg.121], kālamhi bodhisattake;
Buddhakāle idaṃ sabba-paṭhamaṃ taṃ namāmahaṃ.
बोधिसत्त्वांच्या काळात चूडामणी आणि दुस्स चैत्य उभारले गेले; परंतु बुद्ध काळातील या सर्वात पहिल्या चैत्याला मी नमन करतो.
(Rakāravipulā pathyāvattagāthā).
(रकारविपुला पथ्यावत्त गाथा).
12.
१२.
Namāmahaṃ vandāmahaṃ, pūjemahaṃ siroruhaṃ;
Puññamidaṃ bhavatu me, paccayo āsavakkhaye.
मी त्या केशधातूंना नमन करतो, वंदन करतो आणि त्यांची पूजा करतो; हे माझे पुण्य आसवांच्या क्षयासाठी (मुक्तीसाठी) कारणीभूत ठरो.
(Takāra nakāravipulā pathyāvattagāthā).
(तकार नकारविपुला पथ्यावत्त गाथा).
Tigumbacetiyathomanā niṭṭhitā.
तिगुम्ब चैत्याची स्तुती समाप्त.
Vāsamālinīkya
वासमालिनी
Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
त्या भगवंत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धांना माझा नमस्कार असो.
1.
१.
Vuḍḍhopi [Pg.179] jinānaṃ, buddhosi vijānaṃ;
Pubboditi māhaṃ, kubbomi vimānaṃ.
जिनांमध्ये श्रेष्ठ, ज्ञानी बुद्ध; मी पूर्वोदित विमानाची (पूजेची) रचना करतो.
(Tanumajjhāgāthā)
(तनुमज्झा गाथा)
2.
२.
Mahāsamatakūlaṃ, narāpavarapūjaṃ;
Jahā abhayapūraṃ, namā kanakarūpaṃ.
महासम्मत कुळातील, नरोत्तमांनी पूजिलेले, अभयपूर (निर्वाण) देणारे आणि सुवर्णरूप असलेल्या बुद्धांना मी नमन करतो.
(Kumāralalitāgāthā)
(कुमारललिता गाथा)
3.
३.
Narāsabhasubuddhaṃ[Pg.180], pajāmatanuruttaṃ;
Dayākaramuduttaṃ, namāma ha usukkaṃ.
मनुष्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या सुबुद्धांना, प्रजेला उपदेश करणाऱ्या, दयाळू व सौम्य असलेल्या बुद्धांना आम्ही उत्साहाने नमन करतो.
(Kumāralalitāgāthā)
(कुमारललिता गाथा)
4.
४.
Hitaṃ vahasusīlo, pamodati sukhatte;
Name tamapabuddhaṃ, jinaṃ gatasukhantaṃ.
कल्याण साधणारे, सुशिल, सुखात आनंदित राहणारे; त्या प्रबुद्ध, जिनांना मी नमन करतो ज्यांनी परम सुखाची प्राप्ती केली आहे.
(Kumāralalitāgāthā)
(कुमारललितागाथा)
5.
५.
Bandhu ca santakileso, yo pitavaṇṇapabhāso;
Gotamagottasuññato, tassa namo narasīho.
शांत क्लेश असलेले जे बंधू आहेत, ज्यांची कांती सुवर्णवर्णासारखी प्रदीप्त आहे; गौतम गोत्रातील त्या नरसिंहाला (मनुष्यांमधील सिंहाला) माझा नमस्कार असो.
(Citrapadāgāthā)
(चित्रपदागाथा)
6.
६.
Buddhaṃ [Pg.181] suddhaṃ lokesītaṃ, ukkaṃ yuttaṃ yoge haṃ;
Vantātītaṃ oghe sīdaṃ, vandāpīhaṃ sokehīhaṃ.
जगाचे हित पाहणाऱ्या, शुद्ध अशा बुद्धांना, जे योगामध्ये युक्त असून ज्ञानाची उल्का आहेत; जे संसाररूपी ओघात बुडणाऱ्यांना तारतात आणि ज्यांनी तृष्णेचा त्याग केला आहे, अशा त्यांना मी शोकरहित होऊन वंदन करतो.
(Vijjummālāgāthā)
(विज्जुम्मालागाथा)
7.
७.
Bhogavatī yopakhamī, sītadayā lokasakhā;
Dhātutaye kitti sa ve, dātu jaye-tassa ca me;
जे समृद्ध, क्षमाशील, शीतल दया असणारे आणि जगाचे मित्र आहेत; ज्यांची कीर्ती तिन्ही लोकांत पसरलेली आहे, त्या विजयी दात्याला आणि मला (कल्याण लाभो).
(Māṇavakagāthā)
(माणवकगाथा)
8.
८.
Mānito lukho rutotha, sannibho subho sukho ca;
Jānito dharo namo ca, tassa yo thuto guṇova.
जे पूजनीय, निस्पृह, कांतिमान, शुभ आणि सुखकारक आहेत; सर्वज्ञ आणि धर्म धारण करणाऱ्या, गुणांनी स्तुती केलेल्या त्यांना माझा नमस्कार असो.
(Samānikāgāthā)
(समानिकागाथा)
9.
९.
Jayaṃ [Pg.182] dhajaṃ pajāpuge, ṭhitaṃ lilaṃ mahāsukhe;
Subhaṃ phuṭaṃ pabhaṃ name, hitaṃ sukhaṃ dadātu me.
प्रजेच्या समूहात विजयाचा ध्वज असणाऱ्या, महासुखात सहजतेने स्थित असणाऱ्या, स्पष्ट आणि शुभ प्रभा असणाऱ्यांना मी नमन करतो; ते मला हित आणि सुख प्रदान करोत.
(Pamāṇikāgāthā)
(प्रमाणिकागाथा)
10.
१०.
Puṇṇapuññajanitasubhaṃ, jātiñātithutiyaguṇaṃ;
Bhedaveravimalajinaṃ, ñāṇapādacaraṇa-mahaṃ.
पूर्ण पुण्याने उत्पन्न झालेल्या शुभ स्वरूपाच्या, स्वकीयांकडून स्तुती केलेल्या गुणांनी युक्त, भेद आणि वैरापासून मुक्त अशा निर्मळ जिनाला, आणि त्यांच्या ज्ञानरूपी चरणांना मी वंदन करतो.
(Halamukhīgāthā)
(हलमुखीगाथा)
11.
११.
Sati mati suci yo-bhāso, thuti muni sukhito kāyo;
Manujapumasuto nātho, jayavara mu-sabho dāto.
ज्यांची स्मृती, बुद्धी आणि तेज शुद्ध आहे; ज्या मुनींची स्तुती केली जाते आणि ज्यांचे शरीर शांत आहे; मनुष्यांमध्ये श्रेष्ठ असणारे ते नाथ, श्रेष्ठ विजयी आणि वरदान देणारे आहेत.
(Bhujagasusugāthā)
(भुजगशिशुगाथा)
12.
१२.
Yo [Pg.183] buddho pavaro lilo puge,Lokutto abhayo ṭhito sukhe;
Uttiṇṇaṃ nisabhaṃ hitaṃ vahe,Monindaṃ vimalaṃ jinaṃ name.
जे बुद्ध श्रेष्ठ असून जनसमूहात सहजतेने वावरतात, जे लोकोत्तर, अभय आणि सुखात स्थित आहेत; संसार पार केलेल्या, श्रेष्ठ आणि हित करणाऱ्या, त्या निर्मळ मुनींद्र जिनाला मी नमन करतो.
(Suddhavirājitagāthā)
(शुद्धविराजितगाथा)
13.
१३.
Devindaṃ varagaṇatherindaṃ,Niṭṭhānaṃ bhavajananibbānaṃ;
Niddosaṃ raṇarajanipphoṭaṃ,Vande-haṃ subhamukhasoṇṇemaṃ.
देवांचे इंद्र आणि श्रेष्ठ थेरांचे स्वामी असणाऱ्या, भवचक्राचा अंत करणाऱ्या निर्वाणरूप, दोषरहित, क्लेशरूपी धुळीचा नाश करणाऱ्या, सुंदर मुख आणि सुवर्णकांती असणाऱ्या त्यांना मी वंदन करतो.
(Paṇavagāthā)
(पणवगाथा)
14.
१४.
Gotamagotte [Pg.184] ketuva ñātaṃ,Lokajakhette meruva jātaṃ;
Thandilajeṭṭhe bheditamāraṃ,Paṇḍitamajjhe medhiva bhāṇaṃ;
Mantiya vande sevitanāthaṃ.
गौतम गोत्रात ध्वजासारखे प्रसिद्ध असलेल्या, या जगात मेरू पर्वतासारखे उत्पन्न झालेल्या, तपोभूमीत श्रेष्ठ असणाऱ्या, ज्यांनी माराचा पराभव केला आहे, पंडितांच्या मध्ये प्रज्ञावंतासारखे प्रकाशमान असणाऱ्या, अशा सर्वांनी सेवा केलेल्या नाथांना मी विचारपूर्वक वंदन करतो.
(Rummavatīgāthā)
(रुम्मवतीगाथा)
15.
१५.
Buddho sukko amitaguṇīso,Yutto mutto sasiva timīto;
Khe yo tejo tapasiva akko,Phelo theto tava namakāro.
जे बुद्ध शुद्ध आणि अमित गुणांचे स्वामी आहेत; जे युक्त, मुक्त आणि चंद्रासारखे शांत आहेत; आकाशात तळपणाऱ्या सूर्यासारखे ज्यांचे तेज आहे, त्या सत्यस्वरूप अशा आपल्याला माझा नमस्कार असो.
(Mattāgāthā)
(मत्तागाथा)
16.
१६.
Yo [Pg.185] jitamāre ve aji sabbaṃ,Tho mitasāre he-dhitapattaṃ;
Saṃsitapuṇṇo so nami tassa,Paṇḍitaphullo so matikassa.
ज्यांनी माराला जिंकले आणि सर्व काही जिंकले; जे मोजक्या पण सारभूत शब्दांत बोलणारे आणि धैर्य प्राप्त केलेले आहेत; जे प्रशंसनीय आणि परिपूर्ण आहेत, त्या पंडितांमध्ये प्रफुल्लित आणि प्रज्ञावंत असणाऱ्यांना मी नमन करतो.
(Campakamālāgāthā)
(चम्पकमालागाथा)
17.
१७.
Kanakarūpa [Pg.186] mūpameyyakaṃ,Pavarasūra pūjasevataṃ;
Kamalabhūma dhūradesakaṃ,Naramarūpa rū name ta-haṃ.
सुवर्णरूपाशी तुलना करता येण्याजोग्या, श्रेष्ठ वीरासारख्या, पूजनीय आणि सेवित असणाऱ्या, कमळासारख्या भूमीवर धर्माचा उपदेश करणाऱ्या, मनुष्य आणि देवांमध्ये सुंदर रूप असणाऱ्या त्यांना मी नमन करतो.
(Manoramāgāthā)
(मनोरमागाथा)
18.
१८.
Deve gate dvevārā gamāsi,Sele cale ye ñātā pacāyi;
Uddhaṃ tale tevāsaṃ akāsi,Buddhaṃ mate esāhaṃ namāmi.
जे देवलोकात दोन वेळा गेले, ज्यांनी चंचल पर्वतावर ज्ञात लोकांचा आदर केला, ज्यांनी वरच्या लोकांत (स्वर्गात) वर्षावास केला, त्या बुद्धांना मी मनापासून नमन करतो.
(Ubbhāsakantagāthā)
(उब्भासकन्तगाथा)
19.
१९.
Ukke sunutaṃ puthukañca theraṃ,Vutte sukhumaṃ ujukaṃ tathetaṃ;
Dibbe paṭimaṃ kiriyaṃ vadetaṃ,Iddhe mahitaṃ kathitaṃ namehaṃ.
उल्केसारख्या तेजस्वी, बालकांपासून थेरांपर्यंत सर्वांना प्रिय असणाऱ्या, ज्यांचे भाषण सूक्ष्म, सरळ आणि यथार्थ आहे; दिव्य प्रतिमेसारख्या, योग्य क्रिया सांगणाऱ्या, ऋद्धीने पूजित आणि उपदेश केलेल्या त्यांना मी नमन करतो.
(Upaṭṭhitagāthā)
(उपट्टितगाथा)
20. Dibbassa [Pg.187] pūre pavarehi gutto,
२०. दिव्य नगरात श्रेष्ठांकडून रक्षिलेले,
Siddhattha bhūte nagarehi vuṭṭho;
Saṅkassa pūre ma-gaṇehi buddho,Aññattha pūje paname ni kubbo.
सिद्धार्थ झालेल्या नगरांमध्ये राहिलेले, सांकाश्य नगरात महा-गणांसह राहिलेले बुद्ध, आणि इतर ठिकाणी पूजेचा स्वीकार करणाऱ्या त्यांना मी नमन करतो.
(Indavajirāgāthā)
(इन्दवजिरागाथा)
21.
२१.
Subhaṃ thutaṃ yo rajataṃ balatthaṃ,Yugaṃ hutaṃ so kanakaṃ kamatthaṃ;
Citaṃ ṭhitaṃ lohitakaṃ manāpaṃ,Lilaṃ itaṃ soraci taṃ namāhaṃ.
ज्यांची शुभ स्तुती केली जाते, जे बलाने युक्त आहेत; ज्यांनी त्याग केला आहे, जे सुवर्णासारखे तेजस्वी आणि कार्यात तत्पर आहेत; चित्तात स्थित असलेल्या, मनमोहक कांतिमान आणि सहजतेने शोभणाऱ्या त्यांना मी नमन करतो.
(Upendavajirāgāthā)
(उपेन्दवजिरागाथा)
22.
२२.
Pinitaṃ [Pg.188] viṇaṃ sakhilaṃ yaji taṃ,Susukhaṃ dhujaṃ biluvaṃ niyutaṃ;
Ṭhapiyaṃ simaṃ thunutaṃ puthulaṃ,Nami haṃ khiṇaṃ sukhumaṃ mudukaṃ.
मधुर वीणेसारखे प्रिय बोलणारे, त्याग करणारे, अतिशय सुखी, ध्वजासारखे श्रेष्ठ, सीमा प्रस्थापित करणाऱ्या, विस्तीर्ण स्तुती केलेल्या, आस्रव क्षीण झालेल्या, सूक्ष्म आणि मृदू असणाऱ्यांना मी नमन करतो.
(Sumukhīgāthā)
(सुमुखीगाथा)
23.
२३.
Sogati [Pg.189] bodhayiṃ gāhiya pattaṃ,Otari sonami jānita atthaṃ;
Bhūpati pūjayi sākiya vaṃsaṃ,Sūjadhi ūpadhi bhāsita dhammaṃ.
ज्यांनी सुगतीचा बोध करून दिला, पात्राचे ग्रहण केले; जे खाली उतरले आणि ज्यांनी अर्थ जाणला; ज्या शाक्य वंशाची राजांनी पूजा केली, आणि ज्यांनी उपाधींचा नाश करून धर्माचा उपदेश केला.
(Dodhakagāthā)
(दोधकगाथा)
24.
२४.
Cattāro-me yācite so pavutthe,Laddhā bhoge kāmite oghamutte;
Kattā tose-taṃ name colayutte,Tatthā-loke taṃpate kho padukke.
त्या चार याचना केलेल्या आणि प्रवृत्त झालेल्या, इच्छित भोगांना प्राप्त करून ओघापासून (संसार प्रवाहापासून) मुक्त झालेल्या; संतोष देणाऱ्या आणि चोळायुक्ताला (चीवर धारण करणाऱ्याला) नमन करणाऱ्या; त्या जगात दुःखमुक्त झालेल्या प्रभूला मी नमन करतो.
(Sālinīgāthā)
(शालिनीगाथा)
25.
२५.
Sattā-loko [Pg.190] sarito yo dhajukkaṃ,Tatthā-gopo raciyo-noja-muddhaṃ;
Bhaddā-soko-pacito-bho pabuddhaṃ,Saddhāyogo bhaji so-ho-namuccaṃ.
प्राणिमात्र आणि लोक ज्यांचे स्मरण करतात, जे ध्वजासारखे उन्नत आहेत; तेथे रक्षण करणाऱ्या, ओजस्वी आणि श्रेष्ठ अशा; कल्याणकारी, शोकरहित, पूजनीय आणि प्रबुद्ध अशा; श्रद्धा योगाने युक्त असलेल्या त्या नमुचीचा (मार) पराभव करणाऱ्या भगवंताला तो भजतो (शरण जातो).
(Vātompīgāthā)
(वातोम्पीगाथा)
26.
२६.
Ñātamarūnaṃ upari ṭhitānaṃ,Vālapasūkaṃ huvati jinānaṃ;
Devasuyāmo jinamiti ñāto,Tena sukhā-bho vinami idā so.
वरती राहिलेल्या ज्ञात देवांमध्ये, जिनांच्या (बुद्धांच्या) केसांच्या धातूची पूजा होते; देव सुयाम हे 'जिन' म्हणून ओळखले जातात, त्यांच्यामुळे सुखी होऊन त्यांनी आता नमन केले.
(Sirīgāthā)
(सिरीगाथा)
27.
२७.
Puṇṇakena [Pg.191] kusumena sevataṃ,Kuñjareva thunutena khe gataṃ;
Sundarena nami tena me jayaṃ,Puññatejakari-dhesa ve dadaṃ.
पूर्ण फुलांनी सेवा केलेल्या, आकाशात गर्जना करणाऱ्या हत्तीप्रमाणे जाणाऱ्या; त्या सुंदर जिनाला नमन केल्याने माझा विजय असो, जो येथे पुण्य आणि तेज प्रदान करणारा आहे.
(Rathoddhatāgāthā)
(रथोद्धतागाथा)
28.
२८.
Mātu āyu khiṇu-ke iha pubbe,Tāsu sādhu visute-disakucce;
Vāta tāla khaciteni-dha soṇṇe,‘‘Tāta tāta’’ yaji te-tisa vande.
पूर्वी येथे मातेचे आयुष्य क्षीण झाले असता, त्या प्रसिद्ध आणि सत्कृत्य करणाऱ्या; वाऱ्याने हलणाऱ्या ताडवृक्षांनी सुशोभित अशा सुवर्णभूमीत, 'तात, तात' असे म्हणून यज्ञ करणाऱ्या त्या तिन्हींना मी वंदन करतो.
(Svāgatagāthā)
(स्वागतगाथा)
29.
२९.
Upari [Pg.192] kamalayoni sobhitaṃ,Juhati dhavalajoti-dositaṃ;
Sukari ya-matabodhi-mocitaṃ,Sunami caraṇaloki-dho-rimaṃ.
वर कमळावर शोभून दिसणाऱ्या, धवल ज्योतीने प्रकाशमान असणाऱ्या; ज्यांनी अमृतमय बोधी प्राप्त करून (प्राण्यांना) मुक्त केले, त्या जगाचे कल्याण करणाऱ्या चरणांना मी मनोभावे नमन करतो.
(Bhaddikāgāthā)
(भद्रिकागाथा)
30.
३०.
Vane [Pg.193] jino yo vinayaṃ supekkhi-maṃ,Mate ṭhito-bho dijakaṃ dubajjitaṃ;
Aghe-nidho khobhi-taraṃ mune-cchi-daṃ,Name-bhito bodhimahaṃ lukha-jjhitaṃ.
वनात ज्या जिनाने (बुद्धाने) या विनयाचे उत्तम प्रकारे निरीक्षण केले, जे सिद्धांतात स्थित राहिले; पापांच्या साठ्याला नष्ट करणाऱ्या आणि क्षोभ दूर करणाऱ्या मुनींना, मी निर्भयपणे त्या खडतर तपश्चर्येने प्राप्त झालेल्या बोधीला नमन करतो.
(Vaṃsaṭṭhagāthā)
(वंसट्ठगाथा)
31.
३१.
Yo jāti-domānī-mupāsi lambi taṃ,Kodhehi lokehi dubhāsi paṇḍitaṃ;
Pūrepi mūlepi pahāsi diṭṭhikaṃ,Sabbehi pattehi namāmi icchitaṃ.
ज्यांनी जातीचा अभिमान सोडून सेवा केली, जगात क्रोधी लोकांद्वारे ज्या विद्वानाची निंदा केली गेली; ज्यांनी पूर्वी आणि मुळापासूनच चुकीच्या दृष्टीचा (मिथ्या दृष्टीचा) त्याग केला, त्या सर्व प्राप्तव्य मिळवलेल्या आणि इच्छित अशा भगवंताला मी नमन करतो.
(Indavaṃsāgāthā)
(इन्दवंसागाथा)
32.
३२.
Verañjake [Pg.194] pūravare vibhūsite,Nelañjane dūmavane vikūjite;
Khemaṅkare thūlatare vidū site,Eta-ṅgame pūna name virūpi ve.
सुशोभित अशा वेरंजा या श्रेष्ठ नगरात, पक्ष्यांच्या किलबिलाटाने युक्त अशा नेलंजन वनराजीत; कल्याण करणाऱ्या, महान, ज्ञानी आणि शुद्ध अशा, या मार्गावर चालणाऱ्या विरूपाक्षाला (किंवा विविध रूपांतील जिनाला) मी पुन्हा नमन करतो.
(Indavaṃsāgāthā)
(इन्दवंसागाथा)
33.
३३.
Adhunāpi sa sārisuto nimalaṃ,Tamupāsi matāpi kuto ci nayaṃ;
Karuṇāyi dha yāci budho vinayaṃ,Garukāpi namāmi su-yo jita-haṃ.
अजूनही तो निर्मळ सारिपुत्र त्यांची सेवा करतो, आणि मातेनेही कुठूनतरी तो मार्ग प्राप्त केला; येथे करुणा करून ज्या ज्ञानी बुद्धाने विनयाची याचना केली, त्या आदरणीय आणि स्वतःवर विजय मिळवलेल्या भगवंताला मी नमन करतो.
(Toṭakagāthā)
(तोटकगाथा)
34.
३४.
Janavaro [Pg.195] muni so sarito vane,Vasabhato udito-pari gotame;
Gamanaso guṇiko gami-to name,Nagara-do juti-mo ghatito-sathe.
वनात स्मरण केलेले ते मुनी मानवांमध्ये श्रेष्ठ आहेत, गौतम बुद्धांप्रमाणे ते श्रेष्ठ वृषभासारखे उदित झाले आहेत; सद्गुणी आणि गमनशील अशा त्या मुनींना मी नमन करतो, जे मोक्षनगराचे दाते, तेजस्वी आणि शठांचा पराभव करणारे आहेत.
(Dutavilambitagāthā)
(दुतविलम्बितगाथा)
35.
३५.
Bhagavati [Pg.196] kuṭigāre yo nisinne,Dhanavati suvisāle-ko isinde;
Ya-malabhi muni lābhe molichinne,Sa panami juti-māse-to kilinne.
जेव्हा भगवान कुटागार शाळेत बसले होते, त्या समृद्ध आणि विस्तीर्ण अशा ऋषींच्या निवासस्थानी; मुनींनी जे लाभ प्राप्त केले, ज्यांचे जटा कापले गेले होते, त्या तेजस्वी आणि क्लेशांपासून मुक्त झालेल्या भगवंताला त्यांनी नमन केले.
(Puṭagāthā)
(पुटगाथा)
36.
३६.
Paṭhapita-miccassa sidatu sabbaṃ,Paṭhami-dha sikkhassa hitasukhatthaṃ;
Pavadiya giddhassa khiṇalukhatthaṃ,Panami ca kiccassa sikhamukappaṃ.
प्रस्थापित केलेले सर्व काही यशस्वी होवो, येथे पहिल्यांदाच शिक्षणाच्या (शिक्षेच्या) हित आणि सुखासाठी; लोभी माणसाच्या क्लेशांचा नाश करण्यासाठी उपदेश करणाऱ्या, आणि कर्तव्याच्या शिखरावर असलेल्या भगवंताला मी नमन करतो.
(Kusumavicittāgāthā)
(कुसुमविचित्तागाथा)
37.
३७.
Nilobhāsi [Pg.197] dhūmehi yu-cco vilāse,Ṭhito cā-bhi bhū tehi rukkho-digāhe;
Yi-to tāni pūrepi luddho dvivāre,Jino-kāsi pūjemi buddho hitā-se.
धुराने निळा प्रकाश देणाऱ्या आणि अत्यंत सुंदर दिसणाऱ्या, वृक्षाखाली स्थित असलेल्या; ज्यांनी पूर्वी लोभी माणसाला दोनदा पराभूत केले, त्या हितचिंतक बुद्ध जिनांची मी पूजा करतो.
(Bhujaṅgappayātagāthā)
(भुजङ्गप्पयातगाथा)
38.
३८.
Janarame [Pg.198] dasasare visālake,Munivare kuṭighare-riyāpathe;
Dhutatare-subhakathe caji sa ve,Tatiyake-ta-midha ve ṭhapi name.
लोकांना रमणीय वाटणाऱ्या, विस्तीर्ण अशा दहा सरोवरांच्या प्रदेशात, कुटागार शाळेत ध्यानस्थ बसलेल्या मुनिश्रेष्ठांना; ज्यांनी धुतंगाचे पालन केले, कल्याणकारी कथा सांगितल्या आणि आसक्तीचा त्याग केला, त्या तिसऱ्यांदा येथे स्थापित झालेल्या भगवंताला मी नमन करतो.
(Piyaṃvadāgāthā)
(पियंवदागाथा)
39.
३९.
Vesālike tu vasi kātu cātukaṃ,Te ñāhi tesu labhi-dhā-mukā-mukaṃ;
Negāmikesu bhaji phāsu sā-yukaṃ,Etā-dhikesu nami-kāsu-dā-tulaṃ.
वैशालीमध्ये राहून ज्यांनी चारही दिशांना धर्मप्रसार केला, त्यांना ओळखून ज्यांनी समोरासमोर लाभ मिळवला; नगरातील लोकांमध्ये सुखाने आयुष्य घालवणाऱ्या, आणि अशा श्रेष्ठ लोकांमध्ये पूजनीय असलेल्या त्या अतुलनीय भगवंताला मी नमन करतो.
(Lalitāgāthā)
(ललितागाथा)
40.
४०.
Vadi [Pg.199] suppiyo duvacanaṃ tamato,Sahi muttiko guṇakathaṃ tathato;
Gami māṇavo durapathaṃ carato,Nami sādhavo budhavaraṃ paraso.
सुप्पियाने अज्ञानातून वाईट शब्द उच्चारले, पण मुक्त पुरुषाने (बुद्धाने) ते सहन करून सत्याने गुणगान केले; कठीण मार्गावरून चालणाऱ्या त्या माणवकाला सन्मार्गावर आणणाऱ्या, आणि सज्जनांनी वंदन केलेल्या त्या श्रेष्ठ बुद्ध भगवंताला मी नमन करतो.
(Pamitakkharāgāthā)
(पमितक्खरागाथा)
41.
४१.
Yu-pagami vimalo sakhilo tadā,Yuvavati-pivano rami yo brahmā;
Ekasayi [Pg.200] ṭhitato kathi kho guṇe,Esa nami jina-mo padhi-do-juke.
तेव्हा ते निर्मळ आणि मैत्रीपूर्ण भगवंत जवळ आले, जे ब्रह्मदेवाप्रमाणे रममाण झाले; एकांतात राहून ज्यांनी गुणांचे वर्णन केले, त्या ऋजू (सरळ) मार्गावर चालणाऱ्या जिनाला मी नमन करतो.
(Ujjalāgāthā)
(उज्जलागाथा)
42.
४२.
Jānaṃ sabbesaṃ desi yo kho-dhimuttaṃ,Ānandattheraṃ vedito coḷisuttaṃ;
Kāyassammukhe kātuno-lokiyaṃ-se,Ṭhāna-ssa-ppuge kāruṇo hoti vande.
सर्वांचे कल्याण जाणणाऱ्या ज्यांनी मुक्तीचा उपदेश केला, स्थवीर आनंदांना ज्यांनी चोळिसुत्त सांगितले; शरीराच्या समोर ऐहिक गोष्टींचा त्याग करून, त्या करुणामयी आणि श्रेष्ठ स्थानाला प्राप्त झालेल्या भगवंताला मी वंदन करतो.
(Vessadevī gāthā)
(वेस्सदेवी गाथा)
43.
४३.
Sukathiya [Pg.201] majjhimasīla-maparaṃ,Yu-pacita-metthi-dha cīra-manayaṃ;
Budhayi ca bhajjita-mīṇavataraṃ,Sunami pavajjita-mīha-mamalaṃ.
ज्यांनी मध्यम शीलाचा सुंदर उपदेश केला, ज्यांनी दीर्घकाळपर्यंत पुण्याचा संचय केला; ज्यांनी अज्ञानाचा नाश करून सत्य जाणले, त्या प्रव्रजित (दीक्षित) आणि निर्मळ भगवंताला मी मनोभावे नमन करतो.
(Tāmarasagāthā)
(तामरसगाथा)
44.
४४.
Mahakañhi sīlampi abhāsi kante,Brahmathandilī mamhi manāpi ramme;
Calakampi gīrampi kadāci ambe,Varapaṇḍi khīṇampi namāmi taṃ ve.
महाकण्हि (नावाच्या यक्षिणीला) ज्यांनी शील उपदेशिले, रमणीय अशा ब्रह्मथंडिली (ब्रह्मवेदी) वर जे रममाण झाले; हे माते! जे कधी चंचल तर कधी गंभीर वाणी बोलले, त्या श्रेष्ठ, ज्ञानी आणि आस्रवक्षीण (अर्हंत) बुद्धांना मी खरोखर नमस्कार करतो.
(Kamalāgāthā)
(कमलागाथा)
45.
४५.
Mohante [Pg.202] jini paṭhame jaye jitāyaṃ,Soramme isipatane vane nivāsaṃ.Khobhante kiri sakale vade vilāsaṃ,Ghoraṃve vinidamane name jinā-haṃ.
ज्यांनी पहिल्या विजयात (मारविजयात) मोह पाडणाऱ्याचा पराभव केला, आणि अतिशय रमणीय अशा इसिपतन (ऋषिपत्तन) वनात वास्तव्य केले. संपूर्ण वादविवादांमध्ये जे शोभून दिसले, त्या घोर संसाराचे दमन करणाऱ्या जिन (बुद्ध) यांना मी नमस्कार करतो.
(Pahāsinīgāthā)
(पहासिनीगाथा)
46.
४६.
Divārakaṃ bajanagaraṃ phitaṃ vase,Nisāya taṃ janagaṇanaṃ ṭhitaṃ mate;
Vijānakaṃ tamajaṭakaṃ sitaṃ vane,Hitāvahaṃ narapavaraṃ imaṃ name.
जे समृद्ध अशा द्वारक नगरात दिवसा राहिले, आणि रात्री लोकांच्या कल्याणासाठी चिंतन करत राहिले; वनामध्ये राहणाऱ्या, अज्ञानाचा अंधकार दूर करणाऱ्या, हितकारक आणि नरोत्तम अशा त्या बुद्धांना मी नमस्कार करतो.
(Ruciragāthā)
(रुचिरागाथा)
47.
४७.
Racita-maviralaṃ [Pg.203] manussa mathā paṇaṃ,Pasiya tatiyakaṃ catuttha makā sayaṃ;
Karita-madhikataṃ akhubbhamalā sabhaṃ,Jahitagatiparaṃ panujja namāma-haṃ.
ज्यांनी मनुष्यांच्या कल्याणासाठी निरंतर धर्मरचना केली, आणि स्वतः तिसरे व चौथे (ध्यान) प्राप्त केले; ज्यांनी चित्ताला शांत व निष्कलंक केले, त्या गतीचा (संसारगमनाचा) त्याग करणाऱ्या श्रेष्ठ बुद्धांना मी नमस्कार करतो.
(Parājitāgāthā)
(पराजितागाथा)
48.
४८.
Nagara-majaya-mesa nivasi tha pare,Mahati sa maṇike sakuṇakujavane;
Yapati vasati ve hitasivavahane,Surata mubhayame-sita mima paname.
जे अजय नावाच्या नगरात राहिले, जेथे मणिक नावाचे मोठे पक्षी कूजन करत होते; जे सर्वांचे कल्याण आणि शांती वाहून नेणारे आहेत, त्या दोन्ही लोकांसाठी हितकारक असणाऱ्या बुद्धांना मी नमस्कार करतो.
(Paharaṇakalikāgāthā)
(पहरणाकलिकागाथा)
49.
४९.
Chaṭṭhaṃ [Pg.204] vase athu-da tattha vane mune saṃ,Sabbaṃ dhare makulapabbatake upedaṃ;
Cattaṃ male manuja matthavase sudesaṃ,Bhattaṃ name lahuka mappa mare dhune taṃ.
ज्या मुनींनी सहावे वर्षावास मकुल पर्वतावरील वनात घालवले; ज्यांनी सर्व मळ (दोष) त्यागले, जे मनुष्यांच्या कल्याणासाठी उत्तम उपदेश करतात, त्या मारविजेत्या बुद्धांना मी भक्तीभावाने नमस्कार करतो.
(Vasantatilakagāthā)
(वसंततिलकागाथा)
50.
५०.
Nuna [Pg.205] upavasati idha tha puna parime,Sukhaguṇamahati tidasapura ajite;
Yuganuta mavadi vitatha mughatari ve,Hutathuna manami simada tula mariye.
जे येथे आणि पुन्हा परलोकातही उपवास (संयम) पाळतात, जे सुख आणि गुणांनी महान आहेत, ज्यांनी असत्य दूर करून सत्य सांगितले, त्या अतुलनीय आणि पूजनीय अशा बुद्धांना मी नमस्कार करतो.
(Sasikalāgāthā)
(शशिकलगाथा)
51.
५१.
Jinapati susumāraṃ bhesakallāvane-saṃ,Nivasati puthuñāṇaṃ khve-sa nandālaye-taṃ;
Vimala-mi dhu-jukāyaṃ bhedasantāpa-sesaṃ,Vijaha-pi sukhumālaṃ esamantā name-haṃ.
ते जिनपती (बुद्ध) सुसुमारगिरी येथील भेसकल्ला वनात राहिले, जे विपुल ज्ञानी आहेत आणि नंदाच्या निवासस्थानी राहिले; जे निर्मळ, सरळ काया असलेले आणि सर्व संताप दूर करणारे आहेत, त्या सुकुमार बुद्धांना मी सर्वतोपरी नमस्कार करतो.
(Mālinīgāthā)
(मालिनीगाथा)
52.
५२.
Mahati [Pg.206] sukantiye atha ca tattha sītale,Vasati kusambiye navamavassa-pī-tare;
Avahi sukha-ntime pajaha-mattha-mī-dha ve,Panami nudaṃ hine sakalasatthavasaye.
जे महान, सुंदर आणि शीतल अशा कौशाम्बी (कुसंबिय) नगरीत नववे वर्षावास राहिले; ज्यांनी अंतिम सुख आणले आणि अनर्थाचा त्याग केला, त्या हीन गोष्टींचे निवारण करणाऱ्या आणि सर्व शास्त्रांचे स्वामी असणाऱ्या बुद्धांना मी नमस्कार करतो.
(Pabhaddakagāthā)
(पभद्दकगाथा)
53.
५३.
Yudhavati pālileyyaka vane pahāya nāge,Upaṭhahi nāgi-dhe-sa dasame jahāya bāle;
Sukhavasi kāyike ca manake tadāsa sāte,Yuta-madhi vāhite ca paname payāta māre.
ज्यांनी दहाव्या वर्षावासात बाल (मूर्ख) लोकांचा त्याग करून, पालिलेय्यक वनात हत्तींची सेवा स्वीकारली; जेथे ते शारीरिक आणि मानसिक सुखाने राहिले, त्या माराचा पराभव करणाऱ्या बुद्धांना मी नमस्कार करतो.
(Vāṇinīgāthā)
(वाणीनीगाथा)
54.
५४.
Ito [Pg.207] patte nāḷe vasati dijagāmepi dasame,Hitopatthenā-yeka adhiki-dha vādehi vadake;
Vilomatthehā-neka-sahi ṭhita-māghepi samaye,Viyogatthe-tā-neja-mapi pihavāsehi paname.
त्यानंतर जे नाळ आणि द्विजगाम येथे अकराव्या वर्षावासात राहिले, ज्यांनी हितकारक उपदेशांनी वादविवादांवर मात केली; जे अनेक प्रतिकूल प्रसंगांतही स्थिर राहिले, त्या तृष्णारहित बुद्धांना मी नमस्कार करतो.
(Sikharaṇīgāthā)
(शिखरिणीगाथा)
55.
५५.
Dviadhiki-tare [Pg.208] verañjāyaṃ tato dasamaṃ pare,Nivasi nilake khedaṅghātaṃ karo paramaṃ vane;
Kilami idha ve vehaṅgānaṃ manoramakaṃ vase,Viraji-sigaṇe medhaṅkāraṃ asokadadaṃ name.
त्यानंतर बारावे वर्षावास त्यांनी वेरंजात घालवले, जेथे त्यांनी वनात राहून परम दुःखाचा नाश केला; जेथे पक्षांच्या मनोरम आवाजात त्यांनी वास्तव्य केले, त्या शोक दूर करणाऱ्या आणि बुद्धी देणाऱ्या बुद्धांना मी नमस्कार करतो.
(Hiriṇīgāthā)
(हरिणीगाथा)
56.
५६.
Yo sampuṇṇe upari tirase cāliye pabbatepi,Sobhaṃ phulle suvasi itare kāmite appamehi;
Sāvatthikkenu-da catudase kārite ālayepi,Kāmo-cchidde tu bhaya muname ñātime dvārakehi.
जे पूर्णपणे विकसित झालेल्या चालिय पर्वतावर राहिले, जेथे अपार सुंदर फुले फुलली होती; आणि ज्यांनी श्रावस्ती येथील चौदाव्या वर्षावासात वास्तव्य केले, त्या कामवासना नष्ट करणाऱ्या आणि भीती दूर करणाऱ्या ज्ञानी बुद्धांना मी नमस्कार करतो.
(Mandakkantāgāthā)
(मंदाक्रान्तागाथा)
57.
५७.
Sakko [Pg.209] kappile kariya madake niggaho yoti pañce,Dakkho kappiye vasidha yamake iddhako bhohi aññe;
Yakkho dabbike damiya nagare soḷase-topi vaṅke,Aggo-ghattite paciya paname bodhake monipaññe.
ज्यांनी कपिलवस्तूमध्ये शाक्यांचा निग्रह केला, जे यमक प्रातिहार्य दाखवण्यात कुशल होते; ज्यांनी आळवी (दब्बिक) नगरात यक्षाचे दमन केले आणि सोळावे वर्षावास घालवले, त्या सर्वश्रेष्ठ, बोध प्राप्त आणि मुनींमध्ये ज्ञानी असणाऱ्या बुद्धांना मी नमस्कार करतो.
(Kusumitalatāvellitagāthā)
(कुसुमितलतावेल्लितगाथा)
58.
५८.
Duladdhe [Pg.210] pūre yopari ca dasato rājagehaṃ bhajanto,Tu satte kūle kho kari dha yapato vāsamejaṃ jahanto;
Dumaṭṭhe pūneso ramita-calato ṭṭhārasetaṃ dadaṃ so,Guṇasse vūpeto namidha karabho kāyakhedaṃ sahanto.
जे राजगृह नगरात सतरावे वर्षावास राहिले, जेथे त्यांनी तृष्णेचा त्याग केला; आणि अठरावे वर्षावास त्यांनी जेथे घालवले, त्या गुणांनी युक्त आणि शारीरिक कष्ट सहन करणाऱ्या बुद्धांना मी नमस्कार करतो.
(Meghavipphujjitagāthā)
(मेघविस्फूर्जितगाथा)
59.
५९.
Cālīye [Pg.211] parime tatheva acale-kūnepi vīse lilaṃ,Bhāgī ce sa hite pageva pavase sūrehi nisevitaṃ;
Kārite ramike pare ca nagare pūrepi vīse imaṃ,Hārite vasime jahena paname mūlepi khīṇe jitaṃ.
जे चालिय पर्वतावर आणि एकोणिसावे वर्षावास राहिले; आणि ज्यांनी विसावे वर्षावास त्या रमणीय नगरात घालवले, त्या सर्व क्लेशांचे मूळ नष्ट करणाऱ्या आणि विजयी बुद्धांना मी नमस्कार करतो.
(Saddūlavikkīlitagāthā)
(शार्दूलविक्रीडितगाथा)
60.
६०.
Pañcapañca-mākare tatopi piṇḍakena jetakānane ca,Aññamañña-mādarena yo nisinnakena te ca māpayeva;
Pubbapubbaārāme payoji-pāsikāya vāramāvasedha,Suddhasuddha-māmalena poriyātimāya mānasā namesa.
ज्यांनी अनाथपिंडिकाने बांधलेल्या जेतवनात पंचवीस वर्षावास घालवले आणि एकमेकांबद्दल आदराने तेथे वास्तव्य केले; तसेच पूर्वारामातही वास्तव्य केले, त्या अत्यंत शुद्ध आणि निर्मळ मनाच्या बुद्धांना मी मनापासून नमस्कार करतो.
(Vuttagāthā)
(वृत्तगाथा)
Puññenā’nena [Pg.212] saṃsāramupadhi suci sappūrise vo paseve,Tehā dinnaṃ sugāho suciparisaupeto arogo bhaveyyaṃ;
Dīghāyūko mahāpañña yasadhanasulābho ca kalyāṇamitto,Lokādibbo ca maggo samamatiparivārova nibbānapatto.
या पुण्याच्या प्रभावाने मी संसारात सत्पुरुषांची सेवा करावी, त्यांनी दिलेल्या उपदेशांचे ग्रहण करावे, शुद्ध मनाचा आणि निरोगी व्हावे; दीर्घायुषी, महाज्ञानी, कीर्ती व धनाने युक्त आणि कल्याणमित्रांनी वेढलेला असावा, आणि शेवटी निर्वाण प्राप्त करावे.
(Saddharāgāthā)
(स्रग्धरागाथा)
Ka.
क.
Nassati [Pg.213] sāsane chanavutādhike ca tivise sate kaliyuge,Dvesatacuddasādhikasahassake sakalaraṭṭhakaṃ khubhi gate;
Bhātikayuddhakena nagaraṃ tadā bhavati chārikā yatigaṇo,Dukkhagato mahāpaharaṇehi jivitakhayampi eti piṭake.
कलियुगाच्या ३१९६ व्या वर्षी आणि बौद्ध शासनाच्या १२१४ व्या वर्षी जेव्हा संपूर्ण राष्ट्र क्षुब्ध झाले होते; तेव्हा भावाभावांमधील युद्धामुळे नगर राख झाले, भिक्षुसंघ दुःखी झाला आणि मोठ्या युद्धांमुळे अनेकांचे प्राण गेले.
(Bhaddakagāthā)
(भद्रकगाथा)
Kha.
ख.
Udisaka [Pg.214] cetyakepi vikiriya nāsati dha so thiro sagaṇato,Vijahiya purato ttaravaneka kumbhakaragāmakaṃ nivasaye;
Satagaṇakehi tattha janakopi ‘‘bhota idha vāsa sabbayatinaṃ,Upaṭṭhahamī’’ti tamhi katipāhanaṃ vasati kho vimaṃsiya sukhaṃ.
उद्देशिक चैत्याचाही नाश न करता, तो स्थिर पुरुष आपल्या गणासह तेथून निघाला आणि पुढील उत्तरवनातील एका कुंभारगावात राहू लागला. तेथे शेकडो अनुयायांसह राहणाऱ्या प्रमुखाने (जनकाने) म्हटले, 'हे पूजनीय महोदय, आपण सर्व यतींनी येथेच निवास करावा, मी आपली सेवा करीन.' हे ऐकून, त्याची परीक्षा घेत तो तेथे काही दिवस सुखाने राहिला.
(Lalitagāthā)
(ललितगाथा)
Ga.
ग.
Tattha araññe ramito sucari saddhamma-timāni suyatīhi tipīko,Dhūrasuyutto parigāhiya sujāto supaṭṭhāti kunadita-muyānaṃ;
So satamaccehi kataṃ nagari daṃ tassa ca pācina raha dhikakose,Paccayanāyāsu da chāyabahuko suddhayatipi idha vasanakāle.
तेथे अरण्यात रममाण झालेला, उत्तम यतींसह सद्धम्माचे आचरण करणारा आणि तिपिटकाचा ज्ञाता असलेला, आपल्या कर्तव्यात तत्पर, सुजात (सत्कुलीन) पुरुष लहान नदी आणि उद्यानाच्या जवळ सेवा करत राहतो. शेकडो अमात्यांनी (मंत्र्यांनी) निर्माण केलेल्या त्या नगराच्या पूर्व दिशेला, मुबलक छाया असलेल्या या ठिकाणी राहण्याच्या काळात, तो शुद्ध यती (भिक्खू) प्रत्ययांचा (प्रत्यय-नाय - आदरणीय/आधारभूत) बनला.
(Tanugāthā)
(तनुगाथा)
Gha.
घ.
Phagguṇamāse chadine raciya niṭṭhaṃva gato paramari iminā-yaṃ,Sijjhatu pemaṃ vata rakkhatu sudevo uda vaḍḍhatu jinavacane taṃ;
फाल्गुन महिन्यातील सहाव्या दिवशी रचून पूर्णत्वास गेलेल्या या श्रेष्ठ रचनेद्वारे, प्रेम (मैत्री/श्रद्धा) यशस्वी होवो, सुदेव (उत्तम देव/सज्जन) रक्षण करो आणि बुद्धवचनामध्ये (जिनवचनात) वृद्धी होवो!
Vāsamālinī niṭṭhitā.
वासमालिनी समाप्त.