1 Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
त्या भगवंत, अर्हत, सम्यक्संबुद्धाला माझा नमस्कार असो.
Cūḷaganthavaṃsapāḷi
चूळगंधवंसपाळि
1. Piṭakattayaparicchedo
१. पिटकत्तयपरिच्छेद
Namassetvāna sambuddhaṃ, aggavaṃsavaraṃvaraṃ;
Natvāna dhammaṃ buddhajaṃ, saṅghañcāpiniraṅgaṇaṃ.
श्रेष्ठ वंशातील सर्वोत्तम अशा सम्यक्संबुद्धाला वंदन करून, बुद्ध-उत्पन्न धम्माला आणि निष्कलंक संघालाही नमस्कार करून.
Ganthavaṃsampi nissāya, ganthavaṃsaṃ pakathissaṃ;
Tipeṭakasamāhāraṃ, sādhunaṃ jaṅghadāsakaṃ.
गंधवंस (ग्रंथवंश) चा आश्रय घेऊन, मी त्रिपिटकाचा संग्रह असलेल्या आणि सज्जनांचा सेवक असलेल्या गंधवंसाचे कथन करीन.
Vimatinodanamārambhaṃ, taṃ me suṇātha sādhavo;
Sabbampi buddhavacanaṃ, vimutti ca sahetukaṃ.
शंकांचे निरसन करणाऱ्या या आरंभाला, हे सज्जनहो, तुम्ही माझ्याकडून ऐका; जे सर्व बुद्धवचन आणि सकारण विमुक्ती याविषयी आहे.
Hoti ekavidhaṃyeva, tividhaṃ piṭakena ca;
Tañca sabbampi kevalaṃ, pañcavidhaṃ nikāyato.
ते (बुद्धवचन) एकाच प्रकारचे आहे, पिटकांनुसार ते तीन प्रकारचे आहे, आणि ते सर्व संपूर्णपणे निकायानुसार पाच प्रकारचे आहे.
Aṅgato ca navavidhaṃ, dhammakkhandhagaṇanato;
Caturāsīti sahassa, dhammakkhandhapabhedananti.
अंगांनुसार ते नऊ प्रकारचे आहे, आणि धम्मस्कंधांच्या गणनेनुसार त्याचे चौऱ्याऐंशी हजार (८४,०००) धम्मस्कंध असे विभाग आहेत.
Kathaṃ piṭakato piṭakañhi tividhaṃ hoti?
पिटकांनुसार कसे? पिटक हे तीन प्रकारचे आहे.
Vinayapiṭakaṃ, abhidhammapiṭakaṃ suttantapiṭakanti. Tattha katamaṃ vinaya piṭakaṃ? Pārājikakaṇḍaṃ, pācittiyakaṇḍaṃ, mahāvaggakaṇḍaṃ, cullavaggakaṇḍaṃ, parivārakaṇḍanti. Imāni kaṇḍāni vinayapiṭakaṃ nāma.
विनयपिटक, अभिधम्मपिटक आणि सुत्तंतपिटक. त्यामध्ये विनयपिटक कोणते? पाराजिककांड, पाचित्तियकांड, महावग्गकांड, चुल्लवग्गकांड आणि परिवारकांड. या कांडांना 'विनयपिटक' असे म्हणतात.
Katamaṃ abhidhammapiṭakaṃ? Dhammasaṅgaṇī-pakaraṇaṃ, vibhaṅga-pakaraṇaṃ, dhātukathā-pakaraṇaṃ, puggalapaññatti-pakaraṇaṃ, kathāvatthu-pakaraṇaṃ, yamaka-pakaraṇaṃ, paṭṭhāna-pakaraṇanti. Imāni satta pakaraṇāni abhidhammapiṭakaṃ nāma. Katamaṃ suttantapiṭakaṃ? Sīlakkhandhavaggādikaṃ, avasesaṃ buddhavacanaṃ suttantapiṭakaṃ nāma.
अभिधम्मपिटक कोणते? धम्मसंगणी-पकरण, विभंग-पकरण, धातुकथा-पकरण, पुग्गलपञ्ञत्ति-पकरण, कथावत्थु-पकरण, यमक-पकरण आणि पट्ठान-पकरण. या सात प्रकरणांना 'अभिधम्मपिटक' असे म्हणतात. सुत्तंतपिटक कोणते? सीलक्खंधवग्ग इत्यादींनी सुरू होणारे उर्वरित सर्व बुद्धवचन म्हणजे 'सुत्तंतपिटक' होय.
Kathaṃ nikāyato? Nikāyā pañca vidhā honti. Dīghanikāyo, majjhimanikāyo, saṃyuttanikāyo, aṅguttaranikāyo, khuddakanikāyoti.
निकायानुसार कसे? निकाय पाच प्रकारचे आहेत: दीघनिकाय, मज्झिमनिकाय, संयुत्तनिकाय, अंगुत्तरनिकाय आणि खुद्दकनिकाय.
Tattha katamo dīgha-nikāyo? Sīlakkhandhavaggo, mahāvaggo, pāthikavaggoti, ime tayo vaggā dīghanikāyo nāma. Imesu tīsu vaggesu, catutiṃsa vaggāni ca honti. [Catutiṃseva suttantā, sīlakkhandhavaggādikā, yassa bhavanti so yeva dīghanikāya nāma hoti.]
त्यामध्ये दीघनिकाय कोणता? सीलक्खंधवग्ग, महावग्ग आणि पाथिकवग्ग, हे तीन वग्ग म्हणजेच 'दीघनिकाय' होय. या तीन वग्गांमध्ये चौतीस सुत्ते आहेत. [ज्यामध्ये सीलक्खंधवग्ग इत्यादींनी सुरू होणारी चौतीस सुत्ते आहेत, त्यालाच 'दीघनिकाय' असे म्हणतात.]
Katamo majjhimanikāyo? Mūlapaṇṇāso, majjhimapaṇṇāso, uparipaṇṇāsoti, ime tayo paṇṇāsā majjhimanikāyo nāma. Imesu tīsu paṇṇāsesu dvepaññāsādhika-sutta-satāni honti [diyaḍḍhasatasuttantā, dvi suttaṃ yassa santiso, majjhimanikāyo nāmo mūlapaṇṇāsamādi hoti.]
मज्झिमनिकाय कोणता? मूलपण्णास, मज्झिमपण्णास आणि उपरिपण्णास, हे तीन पण्णास म्हणजेच 'मज्झिमनिकाय' होय. या तीन पण्णासांमध्ये एकशे बावन्न सुत्ते आहेत. [ज्यामध्ये मूलपण्णासने सुरू होणारी एकशे बावन्न सुत्ते आहेत, त्याला 'मज्झिमनिकाय' असे म्हणतात.]
Katamo saṃyuttanikāyo? Sagāthāvaggo, nidānavaggo, khandhakavaggo, saḷāyatanavaggo, mahāvaggoti, ime pañca vaggā saṃyuttanikāyo nāma. Imesu pañcasu vaggesu dvāsaṭṭhisuttasattasatādhikasatta-suttasahassāni honti. [Dvāsaṭṭhi-satta-satāni, sattasahassakāni ca.] Suttāni yassa honti so, sagāthādikavaggako, saṃyuttanikāyo nāmo veditabbo ca viññūnāti.
संयुत्तनिकाय कोणता? सगाथावग्ग, निदानवग्ग, खंधकवग्ग, सळायतनवग्ग आणि महावग्ग, हे पाच वग्ग म्हणजेच 'संयुत्तनिकाय' होय. या पाच वग्गांमध्ये सात हजार सातशे बासष्ट सुत्ते आहेत. [ज्यामध्ये सात हजार आणि सातशे बासष्ट सुत्ते आहेत, आणि ज्याची सुरुवात सगाथावग्गाने होते, त्याला विद्वानांनी 'संयुत्तनिकाय' म्हणून जाणावे.]
Katamo aṅguttaranikāyo? Ekkanipāto, dukkanipāto, tikkanipāto, catukkanipāto, pañcakanipāto, chakkanipāto, sattakanipāto, aṭṭhakanipāto, navakanipāto, dasakanipāto, ekādasanipātoti, ime ekādasa nipātā aṅguttaranikāyo nāma. Imesu ekādasa nipātesu satta-paññāsa-pañca-satādhikanava-sutta-sahassāni honti. [Navasuttasahassāni, pañcasatamattāni ca, sattapaññāsādhikāni, suttāni yassa honti so, aṅguttaranikāyoti, ekkanipātakādikoti.]
अंगुत्तरनिकाय कोणता? एककनिपात, दुकनिपात, तिकनिपात, चतुक्कनिपात, पंचकनिपात, छक्कनिपात, सत्तकनिपात, अट्ठकनिपात, नवकनिपात, दसकनिपात आणि एकादसनिपात, हे अकरा निपात म्हणजेच 'अंगुत्तरनिकाय' होय. या अकरा निपातांमध्ये नऊ हजार पाचशे सत्तावन्न सुत्ते आहेत. [ज्यामध्ये नऊ हजार पाचशे सत्तावन्न सुत्ते आहेत, आणि ज्याची सुरुवात एककनिपाताने होते, त्याला 'अंगुत्तरनिकाय' असे म्हणतात.]
Katamo khuddakanikāyo? Khuddakapāṭho, dhammapadaṃ, udānaṃ, itivuttakaṃ, suttanipāto, vimānavatthu, petavatthu, therakathā, therīkathā, jātakaṃ, mahāniddeso, paṭisambhidāmaggo, apadānaṃ, buddhavaṃso, cariyāpiṭakaṃ, vinayapiṭakaṃ, abhidhammapiṭakanti. Imesu sattarasasu ganthesu anekāni sutta-sahassāni honti. [Anekāni sutta-sahassāni, niddiṭṭhāni mahesinā, nikāye pañcame ime, khuddake iti visuteti.]
खुद्दकनिकाय कोणता? खुद्दकपाठ, धम्मपद, उदान, इतिवुत्तक, सुत्तनिपात, विमानवत्थु, पेतवत्थु, थेरगाथा, थेरीगाथा, जातक, महानिद्देस, पटिसम्भिदामग्ग, अपदान, बुद्धवंस, चरियापिटक, विनयपिटक आणि अभिधम्मपिटक. या सतरा ग्रंथांमध्ये अनेक हजार सुत्ते आहेत. [महान ऋषींनी उपदेशिलेली अनेक हजार सुत्ते या पाचव्या निकायात आहेत, ज्याला 'खुद्दकनिकाय' म्हणून ओळखले जाते.]
Kathaṃ aṅgato aṅgahi nava vidhaṃ hoti? Suttaṃ, geyyaṃ, veyyākaraṇaṃ, gāthā, udānaṃ, itivuttakaṃ, jātakaṃ, abbhutadhammaṃ, vedallanti, navappabhedaṃ hoti. Tattha ubhato vibhaṅganiddesakhandhakaparivārā, suttanipāte, maṅgalasutta, ratanasutta, tuvaṭṭakasuttāni. Aññampi suttanāmakaṃ tathāgatavacanaṃ, suttanti veditabbaṃ. Sabbaṃ sagāthakaṃ geyyanti veditabbaṃ. Visesanasaṃyuttake sakalopi sagāthakavaggo, sakalaṃ abhidhammapiṭakaṃ nigāthakañca suttayañca aññampi aṭṭhahi aṅgehi asaṅgahitaṃ buddhavacanaṃ taṃ veyyākaraṇanti veditabbaṃ. Dhammapadaṃ, therakathā, therīkathā, suttanipāte, no suttanāmikā suddhikagāthā, gāthāti veditabbā. Somanassa ñāṇamayikagāthā paṭika-saṃyuttā dve asītisuttantā udānanti veditabbā. Vuttañhetaṃ bhagavatātiādinayappavattā dasuttarasatasuttantā, itivuttakanti veditabbā. Apaṇṇakajātakādīni paññāsādikāni. Pañcajātakasatāni, jātakanti veditabbaṃ. Cattāro me bhikkhave acchariyā abhūtadhammā, ānandetiādinayappavattā sabbepi acchariya abhūtadhammapaṭisaṃyuttā suttantā abhūtadhammanti veditabbā. Cullavedalla, mahāvedalla, sammādiṭṭhi, sakkapañha, saṅkhārabhājaniya, mahāpuṇṇamasuttantādayo sabbepi vedañca tuṭṭhiñca laddhā [puccha] laddhā pucchitasuttantā, vedallanti veditabbā. Katamāni caturāsīti dhammakkhandhasahassāni dujānāni, caturāsīti dhammakkhandhasahassāni sace vitthārena kathissaṃ atipapañco bhavissati. Tasmā naya vasena kathissāmi. Ekaṃ vatthu, eko dhammakkhandho, ekaṃ nidānaṃ eko dhammakkhandho, ekaṃ pañhā pucchantaṃ eko dhammakkhandho, ekaṃ pañhā visajjanaṃ eko dhammakkhandho, caturāsīti dhammakkhandhasahassāni kena bhāsitāni, kattha bhāsitāni, kadā bhāsitāni, kamārabbha bhāsitāni, kimatthaṃ bhāsitāni, kena dhāritāni, kenābhatāni, kimatthaṃ pariyāpuṇitabbāni. Tatrāyaṃ visajjanā, kena bhāsitānīti? Buddhānu buddhehi bhāsitāni. Kattha bhāsitānīti? Devesu ca mānussesu ca, bhāsitāni. Kadā bhāsitānīti? Bhagavato dharamānakāle ceva pacchimakāle ca bhāsitāni. Katamārabbha bhāsitānīti? Pañcavaggiyādike veneyya bandhave ārabbha bhāsitānīti. Kimatthaṃ bhāsitānīti? Tivajjañca avajjañca ñatvā vajjaṃ pahāya avajje paṭipattitvā nibbānapariyante. Diṭṭha-dhammikasamparāyikatthe sampāpuṇituṃ.
अंगांच्या दृष्टीने ते नऊ प्रकारचे कसे होते? सुत्त, गेय्य, वेय्याकरण, गाथा, उदान, इतिवृत्तक, जातक, अब्भुतधम्म आणि वेदल्ल, असे हे नऊ प्रकारांचे असते. त्यात दोन्ही विभंग, निद्देस, खन्धक, परिवार, सुत्तनिपातातील मंगलसुत्त, रतनसुत्त, तुवट्टकसुत्त आणि इतरही 'सुत्त' नावाचे तथागतांचे वचन, हे 'सुत्त' म्हणून जाणावे. गाथांसह असलेले सर्व वचन 'गेय्य' म्हणून जाणावे. विशेषतः संयुत्त निकाय मधील संपूर्ण सगाथकवग्ग, संपूर्ण अभिधम्मपिटक, गाथारहित सुत्त आणि इतर आठ अंगांमध्ये समाविष्ट न झालेले बुद्धवचन, हे 'वेय्याकरण' म्हणून जाणावे. धम्मपद, थेरकथा, थेरीकथा आणि सुत्तनिपातातील 'सुत्त' नाव नसलेल्या केवळ शुद्ध गाथा, या 'गाथा' म्हणून जाणाव्यात. सौमनस्य आणि ज्ञानमय गाथांनी युक्त असलेले ब्याऐंशी सुत्तंत 'उदान' म्हणून जाणावे. ‘भगवंतांनी असे म्हटले आहे’ इत्यादी प्रकारे सुरू होणारे एकशे दहा सुत्तंत 'इतिवृत्तक' म्हणून जाणावे. अपण्णक जातकादी पन्नासपासून सुरू होणारे पाचशे जातक, हे 'जातक' म्हणून जाणावे. ‘हे भिक्खूंनो, आनंदाच्या ठिकाणी हे चार आश्चर्यकारक आणि अद्भुत धर्म आहेत’ इत्यादी प्रकारे सुरू होणारे, आश्चर्यकारक व अद्भुत गोष्टींशी संबंधित असलेले सर्व सुत्तंत 'अब्भुतधम्म' म्हणून जाणावे. चुल्लवेदल्ल, महावेदल्ल, सम्मादिट्ठि, सक्कपञ्ह, संखाराभाजनिय, महापुण्णम सुत्तंत इत्यादी सर्व सुत्तंत, ज्यांमध्ये ज्ञान आणि आनंद प्राप्त करून प्रश्न विचारले गेले आहेत, ते 'वेदल्ल' म्हणून जाणावे. ती चौऱ्याऐंशी हजार धम्मस्कंध कोणती आहेत जी समजण्यास कठीण आहेत? जर मी चौऱ्याऐंशी हजार धम्मस्कंधांचे सविस्तर वर्णन केले, तर तो अतिविस्तार होईल. म्हणून मी केवळ संक्षेपाने सांगेन. एक विषय म्हणजे एक धम्मस्कंध, एक निदान म्हणजे एक धम्मस्कंध, एक प्रश्न विचारणे म्हणजे एक धम्मस्कंध, एक प्रश्नाचे उत्तर देणे म्हणजे एक धम्मस्कंध. हे चौऱ्याऐंशी हजार धम्मस्कंध कोणी सांगितले, कोठे सांगितले, कधी सांगितले, कोणाला उद्देशून सांगितले, कशासाठी सांगितले, कोणी धारण केले, कोणी आणले आणि ते कशासाठी शिकले पाहिजेत? त्यावर हे उत्तर आहे: 'कोणी सांगितले?' - बुद्ध आणि अनुबुद्धांनी सांगितले. 'कोठे सांगितले?' - देव आणि मनुष्यांमध्ये सांगितले. 'कधी सांगितले?' - भगवंतांच्या हयातीत आणि त्यांच्या परिनिर्वाणानंतरच्या काळात सांगितले. 'कोणाला उद्देशून सांगितले?' - पंचवर्गीय भिक्खू आदी विनेय बांधवांना उद्देशून सांगितले. 'कशासाठी सांगितले?' - दोष आणि अदोष जाणून घेऊन, दोषांचा त्याग करून आणि अदोषाचे आचरण करून, निर्वाण प्राप्त करण्यासाठी आणि इहलोकातील व परलोकातील कल्याणाची प्राप्ती करण्यासाठी सांगितले.
Kena dhāritānīti? Anubuddhehi ceva sissānusissehi ca dhāritāni. Kenā bhatānīti? Ācariya paraṃparehi ābhatāni. Kimatthaṃ pariyāpuṇitabbānīti? Vajjañca avajjañca ñatvā vajjaṃ pahāya avajje paṭipattitvā nibbānapariyante diṭṭhadhammikasamparāyikatthe, saṃpāpuṇituṃ, yadevaṃ tāya nibbānapariyante diṭṭhadhammikasamparāyikatthe sādhikāni honti. Teva tattha kehi appamattena pariyāpuṇitabbāni dhāretabbāni dhāretabbāni vācetabbāni sajjhāyaṃ kātabbānīti [iti cullaganthavaṃse piṭakattaya dīpako nāma paṭhamo paricchedo.]
'कोणी धारण केले?' - अनुबुद्धांनी तसेच शिष्य आणि प्रशिष्यांनी धारण केले. 'कोणी आणले?' - आचार्य परंपरेने ते आणले. 'ते कशासाठी शिकले पाहिजेत?' - दोष आणि अदोष जाणून घेऊन, दोषांचा त्याग करून आणि अदोषाचे आचरण करून, निर्वाण प्राप्त करण्यासाठी आणि इहलोकातील व परलोकातील कल्याणाची प्राप्ती करण्यासाठी; जेणेकरून ते निर्वाण आणि इहलोक-परलोकातील कल्याणासाठी साधक ठरतील. म्हणूनच, तेथे सर्वांनी अप्रमाद राहून ते शिकले पाहिजेत, धारण केले पाहिजेत, शिकवले पाहिजेत आणि त्यांचे सज्झाय (पठण) केले पाहिजे. [अशा प्रकारे चुल्ल ग्रंथवंशातील 'पिटकत्तय दीपक' नावाचा पहिला परिच्छेद समाप्त झाला.]
2. Ganthakārakācariya-paricchedo
२. ग्रंथकार आचार्य परिच्छेद
Ācariyo pana atthi. Porāṇācariyā atthi, aṭṭhakathācariyā atthi, ganthakārakācariyā atthi, tividhanāmikācariyā. Katame porāṇācariyā? Paṭhamasaṅgāyanāyaṃ pañcasatā khīṇāsavā pañcannaṃ nikāyānaṃ nāmañca atthañca adhippāyañca yadañca byañjana sodhanañca avasesaṃ kiccaṃ kariṃsu. Dutiyasaṅgāyanāyaṃ sattasatā khīṇāsavā tesaṃyeva saddatthādikaṃ kiccaṃ puna kariṃsu. Tatiyasaṅgāyanāyaṃ sahassamattā khīṇāsavā tesaṃyeva saddatthādikaṃ kiccaṃ puna kariṃsu. Iccevaṃ dvesatādhikā dvesahassa khīṇāsavā mahākaccāyanaṃ ṭhapetvā avasesā porāṇācariyā nāma. Ye porāṇācariyā teyeva aṭṭhakathācariyā nāma. Katame ganthakārakācariyā? Mahāaṭṭhakathikāpebhadaanekācariyā ganthakārakācariyā nāma. Katame tividha nāmācariyā mahākaccāyano tividhanāmaṃ. Katame ganthā mahākaccāyanena katā? Kaccāyanagantho, mahāniruttigantho, cullaniruttigantho, yamakagantho, nettigantho, peṭakopadesaganthoti, ime cha ganthā mahākaccāyanena katā. Katame anekācariyena katā ganthā? Mahāpaccarikācariyo mahāpaccariyaṃ nāma ganthaṃ akāsi. Mahākurundikācariyo kurundi nāma ganthaṃ akāsi. Aññataro ācariyo mahāpaccariya ganthassa aṭṭhakathaṃ akāsi. Aññataro ācariyo kurundi ganthassa aṭṭhakathaṃ akāsi, mahābuddhaghosā nāmacariyo visuddhimaggo dīghanikāyassa sumaṅgalavilāsani nāma aṭṭhakathā, majjhimanikāyassa papañcasūdanī nāma aṭṭhakathā, saṃyuttanikāyassa sāratthappakāsinī nāma aṭṭhakathā, aṅguttaranikāyassa manorathapūraṇī nāma aṭṭhakathā, pañcavinaya ganthānaṃ samantapāsādikā nāma aṭṭhakathā, sattannaṃ abhidhammaganthānaṃ paramatthakathā nāma aṭṭhakathā, pātimokkha saṃkhātāya mātikāya kaṅkhāvitaraṇīti visuddhi nāma aṭṭhakathā, dhammapadassa aṭṭhakathā, jātakassa aṭṭhakathā, khuddakapāṭhassa aṭṭhakathā, suttanipātassa aṭṭhakathā, apadānassa aṭṭhakathāti, ime terasa ganthe akāsi. Buddhadattonāmācariyo vinaya vinicchayo, uttaravinicchayo, abhidhammāvatāro, buddhavaṃsassa madhuratthavilāsinī nāma aṭṭhakathāti, ime cattāro ganthe akāsi. Ānandonāmācariyā sattābhidhammaganthaṭṭhakathāya mūṭīkaṃ nāma ṭīkaṃ akāsi. Dhammapālācariyo nettippakaraṇaṭṭhakathā, itivuttakaṭṭhakathā, udānaṭṭhakathā, cariyāpiṭakaṭṭhakathā, therakathaṭṭhakathā, therīkathaṭṭhakathā, vimānavatthussa vimalavilāsini nāma aṭṭhakathā, petavatthussa vimalavilāsini nāma aṭṭhakathā, visuddhimaggassa paramatthamañjūsā nāma ṭīkā, dīghanikāyassa aṭṭhakathādīnaṃ catunnaṃ aṭṭhakathānaṃ līnatthappakāsani nāma ṭīkā, jātakaṭṭhakathāya līnatthappakāsani nāma ṭīkā, nettipakaraṇaṭṭhakathāya ṭīkā, buddhavaṃsaṭṭhakathāya paramatthadīpanī nāma ṭīkā, abhidhammaṭṭhakathāyaṭīkā līnatthavaṇṇanā nāma anuṭīkāti ime cuddasa matte ganthe akāsi.
परंतु आचार्य आहेत. पोराणाचार्य (प्राचीन आचार्य) आहेत, अट्ठकथाचार्य आहेत, ग्रंथकारकाचार्य आहेत आणि त्रिविधनामिकाचार्य आहेत. पोराणाचार्य कोणते आहेत? पहिल्या संगायनेमध्ये (धम्मसभेमध्ये) पाचशे क्षीणासवांनी (अर्हतांनी) पाच निकायांचे नाव, अर्थ, अभिप्राय, व्यंजन-शोधन आणि इतर उर्वरित कार्ये केली. दुसऱ्या संगायनेमध्ये सातशे क्षीणासवांनी पुन्हा त्यांच्याच शब्दांचा अर्थ इत्यादींचे कार्य केले. तिसऱ्या संगायनेमध्ये सुमारे एक हजार क्षीणासवांनी पुन्हा त्यांच्याच शब्दांचा अर्थ इत्यादींचे कार्य केले. अशा प्रकारे, महाकच्चायन यांना वगळून उर्वरित दोन हजार दोनशे क्षीणासव हे 'पोराणाचार्य' म्हणून ओळखले जातात. जे पोराणाचार्य आहेत, तेच 'अट्ठकथाचार्य' म्हणून ओळखले जातात. ग्रंथकारकाचार्य कोणते आहेत? महाअट्ठकथाकार इत्यादी अनेक आचार्य हे 'ग्रंथकारकाचार्य' म्हणून ओळखले जातात. त्रिविधनामिकाचार्य कोणते आहेत? महाकच्चायन हे त्रिविधनामिकाचार्य आहेत. महाकच्चायन यांनी कोणते ग्रंथ रचले? कच्चायनग्रंथ, महानिरुत्तिग्रंथ, चुल्लनिरुत्तिग्रंथ, यमकग्रंथ, नेत्तिग्रंथ आणि पेटकोपदेसग्रंथ—हे सहा ग्रंथ महाकच्चायन यांनी रचले आहेत. अनेक आचार्यांनी रचलेले ग्रंथ कोणते आहेत? महापच्चरिकाचार्यांनी 'महापच्चरिय' नावाचा ग्रंथ रचला. महाकुरुन्दिकाचार्यांनी 'कुरुन्दि' नावाचा ग्रंथ रचला. दुसऱ्या एका आचार्यांनी 'महापच्चरिय' ग्रंथाची अट्ठकथा रचली. आणखी एका आचार्यांनी 'कुरुन्दि' ग्रंथाची अट्ठकथा रचली. महाबुद्धघोष नावाच्या आचार्यांनी विसुद्धिमग्ग, दीघनिकायची 'सुमंगलविलासिनी' नावाची अट्ठकथा, मज्झिमनिकायची 'पपंचसूदनी' नावाची अट्ठकथा, संयुत्तनिकायची 'सारत्थप्पकासिनी' नावाची अट्ठकथा, अंगुत्तरनिकायची 'मनोरथपूरणी' नावाची अट्ठकथा, पाच विनय ग्रंथांची 'समंतपासादिका' नावाची अट्ठकथा, सात अभिधम्म ग्रंथांची 'परमत्थकथा' नावाची अट्ठकथा, पातिमोक्ख संज्ञक मातिकाची 'कंखावितरणी' नावाची विशुद्ध अट्ठकथा, धम्मपदाची अट्ठकथा, जातकाची अट्ठकथा, खुद्दकपाठाची अट्ठकथा, सुत्तनिपाताची अट्ठकथा आणि अपदानाचा अट्ठकथा—हे तेरा ग्रंथ रचले. बुद्धदत्त नावाच्या आचार्यांनी विनयविनिच्छय, उत्तरविनिच्छय, अभिधम्मावतार आणि बुद्धवंसाची 'मधुरत्थविलासिनी' नावाची अट्ठकथा—हे चार ग्रंथ रचले. आनंद नावाच्या आचार्यांनी सात अभिधम्म ग्रंथांच्या अट्ठकथेवर 'मूलटीका' नावाची टीका रचली. धम्मपाल आचार्यांनी नेत्तिप्पकरण-अट्ठकथा, इतिवुत्तक-अट्ठकथा, उदान-अट्ठकथा, चरियापिटक-अट्ठकथा, थेरगाथा-अट्ठकथा, थेरीगाथा-अट्ठकथा, विमानवत्थूची 'विमलविलासिनी' नावाची अट्ठकथा, पेतवत्थूची 'विमलविलासिनी' नावाची अट्ठकथा, विसुद्धिमग्गची 'परमत्थमंजूसा' नावाची टीका, दीघनिकाय इत्यादी चार निकायांच्या अट्ठकथांवर 'लीनत्थप्पकासिनी' नावाची टीका, जातक-अट्ठकथेवर 'लीनत्थप्पकासिनी' नावाची टीका, नेत्तिप्पकरण-अट्ठकथेवर टीका, बुद्धवंस-अट्ठकथेवर 'परमत्थदीपनी' नावाची टीका आणि अभिधम्म-अट्ठकथेच्या टीकेवर 'लीनत्थवण्णना' नावाची अनुटीका—हे सुमारे चौदा ग्रंथ रचले.
Dve pubbācariyānāmā cariyānirutti mañjūsaṃ nāma cullanirutti ṭīkañca mahānirutti saṅkhepañca akaṃsu. Mahāvajirabuddhināmācariyo vinayagaṇṭhināma pakaraṇaṃ akāsi. Dīpaṅkarasaṅkhāto vimalabuddhi nāmācariyo mukhamattadīpanī nāmakaṃ nyāsappakaraṇaṃ akāsi. Cullavajirabuddhi nāmācariyo atthabyākhyānaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi.
दोन पूर्वाचार्यांनी 'निरुत्तिमंजूसा' नावाची चुल्लनिरुत्ति टीका आणि 'महानिरुत्तिसंक्षेप' रचले. महावजिरबुद्धी नावाच्या आचार्यांनी 'विनयगंठि' नावाचे प्रकरण रचले. दीपंकर म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या विमलबुद्धी नावाच्या आचार्यांनी 'मुखमत्तदीपनी' नावाचे न्यासप्रकरण रचले. चुल्लवजिरबुद्धी नावाच्या आचार्यांनी 'अत्थब्याख्यान' नावाचे प्रकरण रचले.
Dīpaṅkaro nāmācariyo rūpasiddhi pakaraṇaṃ, rūpasiddhi ṭīkaṃ, sampapañca suttañceti tividhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Ānandācariyassa jeṭṭhasisso dhammapālo nāmācariyo saccasaṅkhepaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Kassapo nāmācariyo mohavicchedanī, vimaticchedanī, dasabuddhavaṃso, anāgatavaṃsoti, catuvidhaṃ pakaraṇaṃ akāsi.
दीपंकर नावाच्या आचार्यांनी रूपसिद्धि प्रकरण, रूपसिद्धि टीका आणि संपपंच सुत्त—असे तीन प्रकारचे ग्रंथ रचले. आनंदाचार्यांचे ज्येष्ठ शिष्य धम्मपाल नावाच्या आचार्यांनी 'सच्चसंखेप' नावाचे प्रकरण रचले. कस्सप नावाच्या आचार्यांनी मोहविच्छेदनी, विमतिच्छेदनी, दसबुद्धवंस आणि अनागतवंस—असे चार प्रकारचे ग्रंथ रचले.
Mahānāmo nāmācariyo, saddhammapakāsanī nāma paṭisambhidāmaggassa aṭṭhakathaṃ akāsi. Dīpavaṃso, thūpavaṃso, bodhivaṃso, cūlavaṃso, mahāvaṃso, paṭisambhidāmaggaṭṭhakathā gaṇṭhi ceti ime cha ganthā mahānāmācari visuṃ visuṃ katā.
महानाम नावाच्या आचार्यांनी पटिसंभिदामग्गची 'सद्धम्मप्पकासिनी' नावाची अट्ठकथा रचली. दीपवंस, थूपवंस, बोधिवंस, चूलवंस, महावंस आणि पटिसंभिदामग्ग-अट्ठकथा गंठि—हे सहा ग्रंथ महानाम आचार्यांनी स्वतंत्रपणे रचले.
Navo mahānāmo nāmācariyo navaṃ mahāvaṃsa nāma pakaraṇaṃ akāsi. Upaseno nāmācariyo saddhammapajjotikaṃ nāma mahāniddesassa aṭṭhakathaṃ akāsi. Moggalāno nāmācariyo moggalānabyākaraṇaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Saṅgharakkhito nāmācariyo, subodhālaṅkāraṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Vuttodayakāro nāmācariyo vuttodayaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Dhammasiri nāmācariyo khuddakasikkhaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Purāṇakhuddasikkhāya ṭīkā, mūlasikkhā ceti, ime dve ganthā dvehācariyehi visuṃ visuṃ katā.
नव-महानाम नावाच्या आचार्यांनी 'नवक महावंस' नावाचे प्रकरण रचले. उपसेन नावाच्या आचार्यांनी महानिद्देसची 'सद्धम्मपज्जोतिका' नावाची अट्ठकथा रचली. मोग्गल्लान नावाच्या आचार्यांनी 'मोग्गल्लानव्याकरण' नावाचे प्रकरण रचले. संघरक्षित नावाच्या आचार्यांनी 'सुबोधालंकार' नावाचे प्रकरण रचले. वुत्तोदयकार नावाच्या आचार्यांनी 'वुत्तोदय' नावाचे प्रकरण रचले. धम्मसिरी नावाच्या आचार्यांनी 'खुद्दकसिक्खा' नावाचे प्रकरण रचले. पुराणखुद्दसिक्खाची टीका आणि मूलसिक्खा—हे दोन ग्रंथ दोन आचार्यांनी स्वतंत्रपणे रचले.
Anuruddho nāmācariyo paramatthavinicchayaṃ, nāmarūpaparicchedaṃ, abhidhammatthasaṅgahaṃ ceti tividhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Khemo nāmācariyo khemaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Sāriputto nāmācariyo vinayaṭṭhakathāya sāratthadīpanī nāma ṭīkaṃ; vinayasaṅgahapakaraṇaṃ, vinayasaṅgahassaṭīkaṃ; aṅguttaraṭṭhakathāya sāratthamañjūsaṃ nāma navaṃ ṭīkaṃ; pañcikā ṭīkañceti, ime pañca ganthe akāsi. Buddhanāgo nāmācariyo vinayatthamañjūsaṃ nāma kaṅkhāvitaraṇīyā ṭīkaṃ akāsi. Navo moggalāno nāmācariyo abhidhānappadīpikaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Vācissaro nāmācariyo mahāsāmi nāma subodhālaṅkārassa ṭīkā, vuttodaya vivaraṇaṃ, sumaṅgalappasādani nāma khuddasikkhāya ṭīkā; sambandhacintā, sambandhacintāya ṭīkā; bālāvatāro, moggalānabyākaraṇassa pañcikāya ṭīkā; yogavinicchayo, vinayavinicchayassa ṭīkā, uttaravinicchayassa ṭīkā, nāmarūpa-paricchedassa vibhāgo, saddatthassa padarūpavibhāvanaṃ; khemassa pakaraṇassa ṭīkā, sīmālaṅkāro, mūlasikkhāya ṭīkā, rūpavibhāgo, paccayasaṅgaho, saccasaṅkhepassa ṭīkā ceti, ime aṭṭhārasa ganthe akāsi.
अनुरुद्ध नावाच्या आचार्यांनी 'परमत्थविनिच्छय', 'नामरूपपरिच्छेद' आणि 'अभिधम्मत्थसंगह' हे तीन ग्रंथ रचले. खेम नावाच्या आचार्यांनी 'खेम' नावाचा ग्रंथ रचला. सारिपुत्त नावाच्या आचार्यांनी विनय-अट्ठकथेवर 'सारत्थदीपनी' नावाची टीका, 'विनयसंगह' ग्रंथ, 'विनयसंगह-टीका', अंगुत्तर-अट्ठकथेवर 'सारत्थमंजूसा' नावाची नवीन टीका आणि 'पंचिका-टीका' हे पाच ग्रंथ रचले. बुद्धनाग नावाच्या आचार्यांनी 'कंखावितरणी' वर 'विनयत्थमंजूसा' नावाची टीका रचली. नव्य मोग्गल्लान नावाच्या आचार्यांनी 'अभिधानप्पदीपिका' नावाचा ग्रंथ रचला. वाचिस्सर नावाच्या आचार्यांनी 'महासामी' नावाची सुबोधालंकाराची टीका, 'वृत्तोदय-विवरण', खुद्दसिक्खेवरील 'सुमंगलप्पसादनी' नावाची टीका, 'संबन्धचिंता', 'संबन्धचिंता-टीका', 'बालावतार', मोग्गल्लान-व्याकरणाच्या पंचिकेवरील टीका, 'योगविनिच्छय', 'विनयविनिच्छय-टीका', 'उत्तरविनिच्छय-टीका', 'नामरूपपरिच्छेद-विभाग', 'सद्दत्थ-पदरूपविभावन', 'खेम-प्रकरण-टीका', 'सीमालंकार', 'मूलसिक्खा-टीका', 'रूपविभाग', 'पच्चयसंगह' आणि 'सच्चसंखेप-टीका' हे अठरा ग्रंथ रचले.
Sumaṅgalo nāmācariyo abhidhammāvatārassaṭīkaṃ, abhidhammatthasaṅgahassaṭīkañca duvidhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Buddhapiyo nāmācariyo sāratthasaṅgahaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Dhammakitti nāmācariyo dantadhātu pakaraṇaṃ akāsi. Medhaṅkaro nāmācariyo jinacaritaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Buddharakkhito nāmācariyo jinalaṅkāraṃ, jinalaṅkārassa ṭīkañcāti duvidhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Upatisso nāmācariyo anāgatavaṃsassa aṭṭhakathaṃ akāsi.
सुमंगल नावाच्या आचार्यांनी 'अभिधम्मावतार-टीका' आणि 'अभिधम्मत्थसंगह-टीका' हे दोन ग्रंथ रचले. बुद्धपिय नावाच्या आचार्यांनी 'सारत्थसंगह' नावाचा ग्रंथ रचला. धम्मकित्ती नावाच्या आचार्यांनी 'दंतधातु-प्रकरण' नावाचा ग्रंथ रचला. मेधंकर नावाच्या आचार्यांनी 'जिनचरित' नावाचा ग्रंथ रचला. बुद्धरक्खित नावाच्या आचार्यांनी 'जिनालंकार' आणि 'जिनालंकार-टीका' हे दोन ग्रंथ रचले. उपतिस्स नावाच्या आचार्यांनी 'अनागतवंस' ची अट्ठकथा रचली.
Kaṅkhāvitaraṇīyā līnatthappakāsini, nisandeho, dhammānusāraṇī, ñeyyāsantati, ñeyyāsantatiyā ṭīkā, sumatādāvatāro, lokapaññatti pakaraṇaṃ, tathāgatuppatti pakaraṇaṃ, nalāṭadhātu vaṇṇanā, sīhaḷavatthu, dhammadīpako, paṭipattisaṅgaho, visuddhimaggaṇṭhi, abhidhammagaṇṭhi, nettipakaraṇagaṇṭhi, visuddhimaggacullanavaṭīkā, sotabbamālinī, pasādajananī, okāsaloko, subodhālaṅkārassa nava ṭīkā ceti, ime vīsati ganthā vīsatācariyehi visuṃ visuṃ katā.
कंखावितरणीची 'लीनत्थप्पकासिनी', 'निसंदेह', 'धम्मानुसारणी', 'ज्ञेय्यसंतती', 'ज्ञेय्यसंततीची टीका', 'सुमतादावतार', 'लोकपञ्ञत्ति-प्रकरण', 'तथागतुप्पत्ति-प्रकरण', 'नलाटधातु-वण्णना', 'सीहलवत्थु', 'धम्मदीपको', 'पटिपत्तिसंगह', 'विसुद्धिमग्ग-गण्ठि', 'अभिधम्म-गण्ठि', 'नेत्तिपकरण-गण्ठि', 'विसुद्धिमग्ग-चुल्ल-नव-टीका', 'सोतब्बमालिनी', 'प्रसादजननी', 'ओकासलोको' आणि सुबोधालंकाराची नवीन टीका, हे वीस ग्रंथ वीस वेगवेगळ्या आचार्यांनी स्वतंत्रपणे रचले आहेत.
Saddhammasiri nāmācariyo saddatthabhedacintā nāma pakaraṇaṃ akāsi. Devo nāmācariyo sumana kūṭavaṇṇanaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Cullabuddhaghoso nāmācariyo sotatthakinidānaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Raṭṭhapālo nāmācariyo madhurasaṅgāhaṇīkitti nāma pakaraṇaṃ akāsi. Subhūtacando nāmācariyo liṅgatthavivaraṇa-pakaraṇaṃ akāsi. Aggavaṃso nāmācariyo saddanīti pakaraṇaṃ nāma akāsi. Vajirabuddhi nāmācariyo mahāṭīkaṃ nāma nyāsapakaraṇaṭīkaṃ akāsi. Guṇasāgaro nāmācariyo mukhamattasāraṃ, mukhamattasārassa ṭīkañca duvidhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Abhayo nāmācariyo saddatthabhedacintāya mahāṭīkaṃ akāsi. Ñāṇasāgaro nāmācariyo liṅgatthavivaraṇappakāsanaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Aññataro ācariyo gūḷatthaṭīkaṃ, bālappabodhanañca duvidhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Aññataro ācariyo saddattha-bhedacintāya majjhimaṭīkaṃ akāsi. Uttamo nāmācariyo bālāvatāraṭīkaṃ, liṅgatthavivaraṇaṭīkañca duvidhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Aññataro ācariyo saddatthabhedacintāya nava-ṭīkaṃ akāsi. Eko amacco abhidhānappadīpikāyaṭīkaṃ, gaṇṭhipakaraṇassa daṇḍīppakaraṇassa māgadhabhūtaṃ ṭīkaṃ, koladdhajanassa sakaṭabhāsāya kataṭīkañca tividhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Dhammasenāpati nāmācariyo kārikaṃ, etimāsapidīpanī, manohārañca tividhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Aññataro ācariyo kārikāya ṭīkaṃ akāsi. Aññataro ācariyo etimāsapidīpikāya ṭīkaṃ akāsi.
सद्धम्मसिरी नावाच्या आचार्यांनी 'सद्दत्थभेदचिंता' नावाचा ग्रंथ रचला. देव नावाच्या आचार्यांनी 'सुमनकूटवण्णना' नावाचा ग्रंथ रचला. चुल्ल बुद्धघोष नावाच्या आचार्यांनी 'सोतत्थकीनिदान' नावाचा ग्रंथ रचला. रट्ठपाल नावाच्या आचार्यांनी 'मधुरसंगहणीकित्ती' नावाचा ग्रंथ रचला. सुभूतचंद नावाच्या आचार्यांनी 'लिंगत्थविवरण-प्रकरण' रचले. अग्गवंस नावाच्या आचार्यांनी 'सद्दनीति-प्रकरण' नावाचा ग्रंथ रचला. वजिरबुद्धी नावाच्या आचार्यांनी 'न्यासप्रकरण-टीका' नावाची महाटीका रचली. गुणसागर नावाच्या आचार्यांनी 'मुखमत्तसार' आणि 'मुखमत्तसार-टीका' हे दोन ग्रंथ रचले. अभय नावाच्या आचार्यांनी 'सद्दत्थभेदचिंता' ची महाटीका रचली. ज्ञानसागर नावाच्या आचार्यांनी 'लिंगत्थविवरणप्पकासन' नावाचा ग्रंथ रचला. एका दुसऱ्या आचार्यांनी 'गूळत्थटीका' आणि 'बालप्पबोधन' हे दोन ग्रंथ रचले. एका दुसऱ्या आचार्यांनी 'सद्दत्थभेदचिंता' ची मध्यम-टीका रचली. उत्तम नावाच्या आचार्यांनी 'बालावतार-टीका' आणि 'लिंगत्थविवरण-टीका' हे दोन ग्रंथ रचले. एका दुसऱ्या आचार्यांनी 'सद्दत्थभेदचिंता' ची नवीन टीका रचली. एका अमात्याने 'अभिधानप्पदीपिका-टीका', गंठिप्रकरण व दंडीप्रकरणाची मागधी भाषेतील टीका, आणि कोलद्धजाच्या सकट भाषेत (संस्कृत भाषेत) रचलेल्या ग्रंथावर केलेली टीका, असे तीन ग्रंथ रचले. धम्मसेनापती नावाच्या आचार्यांनी 'कारिका', 'एतिमासपिदीपनी' आणि 'मनोहार' हे तीन ग्रंथ रचले. एका दुसऱ्या आचार्यांनी 'कारिका-टीका' रचली. एका दुसऱ्या आचार्यांनी 'एतिमासपिदीपिका-टीका' रचली.
Aññataro ācariyo saddabindu nāma pakaraṇaṃ akāsi. Saddhammaguru nāmācariyo saddavuttippakāsakaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Sāriputto nāmācariyo saddavuttippakāsakassa ṭīkaṃ akāsi. Aññataro ācariyo kaccāyanasāraṃ nāma pakaraṇaṃ kaccāyanasārassa ṭīkañca duvidhaṃ pakaraṇaṃ akāsi. Navo medhaṅkaro nāmācariyo lokadīpakasāraṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Aggapaṇḍito nāmācariyo lokuppatti nāma pakaraṇaṃ akāsi. Cīvaro nāmācariyo jaṅghadāsakassa ṭīkaṃ akāsi. Mātikatthadīpanī, abhidhammatthasaṅgahavaṇṇanā, sīmālaṅkārassaṭīkā, vinayasamuṭṭhānadīpanī ṭīkā, gaṇṭhi sāro, paṭṭhānagaṇanā nayo, suttaniddeso, pātimokkho, ceti, ime aṭṭha ganthe saddhammajotipālācariyo akāsi. Vimalabuddhi nāmācariyo abhidhamma-pannarasaṭṭhānaṃ nāma pakaraṇaṃ akāsi. Navo vimalabuddhi nāmācariyo saddasāratthajālinī, saddasāratthajāliniyā ṭīkā, vuttodaya ṭīkā, paramatthamañjūsā nāma abhidhammasaṅgahaṭīkāya anuṭīkā dasagaṇṭhivaṇṇanā, māgadhabhūtāvidaggamukhamaṇḍanaṭīkā ceti ime cha ganthe akāsi. Aññataro ācariyo pañcapakaraṇaṭīkāya navānuṭīkaṃ akāsi. Ariyavaṃso nāmācariyo abhidhammasaṅgaha-ṭīkāya [paramattha] maṇisāramañjūsaṃ nāma navānuṭīkaṃ akāsi. Abhidhammatthasaṅgahassa ṭīkā, peṭakopadesassa ṭīkā, catubhāṇavārassa aṭṭhakathā, mahāsārapakāsanī, mahādīpanī, sāratthadīpanī gati pakaraṇaṃ, hatthasāro, bhummasaṅgaho, bhummaniddeso, dasavatthukāyaviratiṭīkā, jotanā nirutti, vibhattikathā, kaccāyanavivaraṇā, saddhammamālinī, pañcagati vaṇṇanā, bālacittapabodhanaṃ, dhammacakkasuttassa navaṭṭhakathā, dantadhātu pakaraṇassa ṭīkā ceti, ime vīsati ganthā nānācariyehi katā, aññāni pana pakaraṇāni atthi.
एका अन्य आचार्यांनी 'सद्दबिंदु' नावाचा ग्रंथ रचला. 'सद्धम्मगुरु' नावाच्या आचार्यांनी 'सद्दवुत्तिप्पकासक' नावाचा ग्रंथ रचला. 'सारिपुत्त' नावाच्या आचार्यांनी 'सद्दवुत्तिप्पकासक' ग्रंथावर टीका रचली. एका अन्य आचार्यांनी 'कच्चायनसार' नावाचा ग्रंथ आणि 'कच्चायनसार' ग्रंथाची टीका, असे दोन प्रकारचे ग्रंथ रचले. 'नवो मेधंकर' नावाच्या आचार्यांनी 'लोकदीपकसार' नावाचा ग्रंथ रचला. 'अग्गपंडित' नावाच्या आचार्यांनी 'लोकुप्पत्ति' नावाचा ग्रंथ रचला. 'चीवर' नावाच्या आचार्यांनी 'जंघदासक' ग्रंथावर टीका रचली. मातिकात्थदीपनी, अभिधम्मत्थसंगहवण्णना, सीमालंकारस्सटीका, विनयसमुट्ठानदीपनी टीका, गंठिसार, पट्ठानगणनानय, सुत्तनिद्देस आणि पातिमोक्ख, हे आठ ग्रंथ 'सद्धम्मजोतिपाल' आचार्यांनी रचले. 'विमलबुद्धि' नावाच्या आचार्यांनी 'अभिधम्म-पन्नरसट्ठान' नावाचा ग्रंथ रचला. 'नवो विमलबुद्धि' नावाच्या आचार्यांनी सद्दसारत्थजालिनी, सद्दसारत्थजालिनीची टीका, वुत्तोदय टीका, अभिधम्मसंगहटीकेची अनुटीका असलेली 'परमत्थमंजूसा', दसगंठिवण्णना आणि मागधभूतविदग्गमुखमंडनटीका, हे सहा ग्रंथ रचले. एका अन्य आचार्यांनी 'पंचपकरणटीका' ग्रंथावर नवीन अनुटीका रचली. 'अरियवंस' नावाच्या आचार्यांनी अभिधम्मसंगह-टीकेवर '[परमत्थ] मणिसारमंजूसा' नावाची नवीन अनुटीका रचली. अभिधम्मत्थसंगहाची टीका, पेटकोपदेशाची टीका, चतुभाणवाराची अट्ठकथा, महासारपकासनी, महादीपनी, सारत्थदीपनी गति प्रकरण, हत्थसार, भुम्मसंगह, भुम्मनिद्देस, दसवत्थुकायविरतीटीका, जोतना निरुत्ति, विभत्तिकथा, कच्चायनविवरणा, सद्धम्ममालिनी, पंचगति वण्णना, बालचित्तपबोधन, धम्मचक्कसुत्ताची नवीन अट्ठकथा आणि दंतधातु प्रकरणाची टीका, हे वीस ग्रंथ वेगवेगळ्या आचार्यांनी रचले आहेत; आणि इतरही ग्रंथ आहेत.
Katamāni saddhammo pāyano, bālappabodhanapakaraṇassa ṭīkā ca, jinālaṅkārapakaraṇassa navaṭīkā ca, liṅgatthavivaraṇaṃ, liṅgavinicchayo; pātimokkhavivaraṇaṃ, paramatthakathāvivaraṇaṃ, samantapāsādikā vivaraṇaṃ, catubhāṇavāraṭṭhakathā vivaraṇaṃ, abhidhammatthasaṅgahavivaraṇaṃ, saccasaṅkhepavivaraṇaṃ, saddatthabhedacintāvivaraṇaṃ, saddavuttivivaraṇaṃ, kaccāyanasāravivaraṇaṃ, abhidhammatthasaṅgahassa ṭīkā vivaraṇaṃ, mahāvessantarājātakassa vivaraṇaṃ, sakkābhimataṃ, mahāvessantarajātakassa navaṭṭhakathā, paṭhama saṃbodhi, lokanetti ca, buddhaghosācariyanidānaṃ milindapañhā vaṇṇanā, caturā rakkhā, caturakkhāya aṭṭhakathā, saddavuttipakaraṇassa navaṭīkā, iccevaṃ pañcavīsati pamāṇāni pakaraṇāni laṅko dīpādīsuṭṭhānesu paṇḍitehi katāni ahesuṃ, sambuddhegāthā ca, naradeva nāma gāthā ca, dātave cīratti gāthā ca, vīsati ovādagāthā ca, dānasattari, sīlasattari, sappādānavaṇṇanā, anantabuddhavandanagāthā ca, aṭṭhavīsati buddhavandanagāthā ca, atītānāgatapaccuppannavandanagāthā ca, asītimahāsāvakavandanagāthā ca, navahāraguṇavaṇṇanā cāti, ime buddhapaṇāma-gāthādikā gāthā yo paṇḍitehi laṅkādīpādisuṭṭhānesu katā ahesuṃ [iti cullaganthavaṃse ganthakārakācariya dīpako nāma dutiyo paricchedo]
ते कोणते? सद्धम्मो पायनो, बालप्पबोधन प्रकरणाची टीका, जिनालंकार प्रकरणाची नवीन टीका, लिंगत्थविवरण, लिंगविनिच्छय, पातिमोक्खविवरण, परमत्थकथाविवरण, समंतपासादिका विवरण, चतुभाणवारअट्ठकथा विवरण, अभिधम्मत्थसंगहविवरण, सच्चसंखेपविवरण, सद्दत्थभेदचिंताविवरण, सद्दवुत्तिविवरण, कच्चायनसारविवरण, अभिधम्मत्थसंगहाची टीका विवरण, महावेस्सन्तरजातकाचे विवरण, सक्काभिमत, महावेस्सन्तरजातकाची नवीन अट्ठकथा, पठम संबोधि, लोकनेत्ति, बुद्धघोसाचरियनिदान, मिलिंदपञ्ह वण्णना, चतुरा रक्खा, चतुरक्खेची अट्ठकथा आणि सद्दवुत्तिप्रकरणाची नवीन टीका; अशा प्रकारे हे पंचवीस ग्रंथ श्रीलंका (लंकाद्वीप) इत्यादी ठिकाणच्या पंडितांनी रचले होते. संबुद्धगाथा, नरदेव नावाची गाथा, दातवे चीरत्ति गाथा, वीस ओवादगाथा (उपदेशगाथा), दानसत्तरि, सीलसत्तरि, सप्पादानवण्णना, अनंतबुद्धवंदनागाथा, अठ्ठावीस बुद्धवंदनागाथा, अतीत-अनागत-पच्चुप्पन्न (भूत-भविष्य-वर्तमान) वंदनागाथा, अशीतिमहासावक (ऐंशी महाश्रावक) वंदनागाथा आणि नवहारगुणवण्णना; या बुद्धवंदना इत्यादी गाथा पंडितांनी श्रीलंका (लंकाद्वीप) इत्यादी ठिकाणी रचल्या होत्या. [अशा प्रकारे चुल्ल ग्रंथवंशामध्ये 'ग्रंथकार आचार्य दर्शक' नावाचा दुसरा परिच्छेद समाप्त झाला.]
3. Ācariyānaṃ sañjātaṭṭhānaparicchedo
३. आचार्यांच्या जन्मस्थानाचा परिच्छेद
Ācariyesu ca atthi jambudīpikācariyā atthi, laṅkādīpikācariyā. Katame jambudīpikācariyā? Katame laṅkādīpikācariyā? Mahākaccāyano jambudīpikācariyo so hi avantiraṭṭhe ujjenī nagare candapajjotassa nāma rañño purohito hutvā kāmānaṃ ādīnavaṃ disvā, gharāvāsaṃ pahāya satthusāsane pabbajjitvā heṭṭhā vuttappakāre ganthe akāsi. Mahāaṭṭhakathācariyo jambudīpiko, mahāpaccarikācariyo, mahākurundikācariyo, aññataro ācariyā dveti ime ca bhūvācariyā. Laṅkādīpikācariyā nāma te kira buddhaghosācariyassa pūre bhūtācariye kāle ahesuṃ. Mahābuddhaghosācariyo jambudīpiko. So kira magadharaṭṭhe ghosakagāme rañño purohitassa kesi nāma brāhmaṇassa putto, satthusāsane pabbajjitvā laṅkādīpaṃ gato heṭṭhā vuttappakāre ganthe akāsi.
आचार्यांमध्ये जम्बुद्वीप (भारत) मधील आचार्य आहेत आणि लंकाद्वीप मधील आचार्य आहेत. जम्बुद्वीपातील आचार्य कोणते? आणि लंकाद्वीपातील आचार्य कोणते? महाकच्चायन हे जम्बुद्वीपातील आचार्य होते. ते अवंती राष्ट्रातील उज्जैनी नगरात 'चंडपज्जोत' नावाच्या राजाचे पुरोहित होते. त्यांनी कामांचे (वासनांचे) दुष्परिणाम पाहून, गृहस्थाश्रमाचा त्याग केला आणि शास्त्यांच्या (बुद्धांच्या) शासनात प्रव्रज्या घेऊन खाली सांगितलेल्या प्रकारचे ग्रंथ रचले. महाअट्ठकथाचार्य हे जम्बुद्वीपातील होते; महापच्चरीकाचार्य, महाकुरुंदीकाचार्य आणि इतर दोन आचार्य, हे देखील स्थानिक आचार्य होते. लंकाद्वीपातील आचार्य हे बुद्धघोषाचार्यांच्या पूर्वीच्या काळातील आचार्य होते असे म्हटले जाते. महाबुद्धघोषाचार्य हे जम्बुद्वीपातील होते. ते मगध राष्ट्रातील घोसक गावात राजाचे पुरोहित असलेल्या 'केसी' नावाच्या ब्राह्मणाचे पुत्र होते. त्यांनी शास्त्यांच्या शासनात प्रव्रज्या घेतली आणि लंकाद्वीपात जाऊन खाली सांगितलेल्या प्रकारचे ग्रंथ रचले।
Buddhadattācariyo, ānandācariyo, dhammapālācariyo, dve bubbācariyo, mahāvajira-buddhācariyo, cullavajira-buddhācariyo, vimalabuddhasaṅkhāto dīpaṅkarācariyo, culladīpaṅkarācariyo, culladhammapālācariyo, kassapācariyoti ime ekādasacariyā jambudīpikā heṭṭhā vuttapakāre ganthe akaṃsu. Mahānāmācariyo, aññatarācariyā, cullamahānāmācariyo, upasenācariyo, moggalānācariyo, saṅgharakkhitācariyo, vuttodayakārācariyo, dhammasirācariyo, aññatarā dvācariyā, anuruddhācariyo, khemācariyo, sāriputtācariyo, buddhanāgācariyo, cullamoggalānācariyo, vācissavācariyo, sumaṅgalācariyo, buddhapiyācariyo, dhammakitti ācariyo medhaṅkarācariyo, buddharakkhitācariyo, upatissā cariyo, aññatarā vīsatācariyā, saddhammasirācariyo, devācariyo, cullabuddhaghosācariyo, sāriputtācariyo, raṭṭhapālācariyoti ime dve paññāsācariyā laṅkādīpikācariyā nāma. Subhūtacandācariyo, aggavaṃsācariyo, navo vajirabuddhācariyo, guṇasāgarācariyo, abhayācariyo, ñāṇasāgarācariyo, aññatarā dvācariyā, uttamācariyo, aññataro ācariyo, aññataro mahāmacco, dhammasenāpatācariyo, aññatarā tayo ācariyā, saddhammaguru ācariyo, sāriputtācariyo, aññataro ekā ācariyo, medhaṅkarācariyo, aggapaṇḍitācariyo, cīvarācariyo, saddhammajotipālācariyo, vimalabuddhācariyoti ime tevīsati ācariyā jambudīpikā heṭṭhā vuttappakāre ganthe pukkāma saṅkhāte arimaddana nagare akaṃsu.
बुद्धदत्ताचार्य, आनंदाचार्य, धम्मपालाचार्य, दोन पूर्वाचार्य, महावजिर-बुद्धाचार्य, चुल्लवजिर-बुद्धाचार्य, विमलबुद्ध म्हणून ओळखले जाणारे दीपांकराचार्य, चुल्लदीपांकराचार्य, चुल्लधम्मपालाचार्य आणि कस्सपाचार्य - या अकरा जम्बुद्वीपस्थ आचार्यांनी खालील सांगितलेल्या प्रकारे ग्रंथांची रचना केली. महानामाचार्य, इतर आचार्य, चुल्लमहानामाचार्य, उपसेनाचार्य, मोग्गल्लानाचार्य, संघरक्खिताचार्य, वुत्तोदयकाराचार्य, धम्मसिरी आचार्य, इतर दोन आचार्य, अनुरुद्धाचार्य, खेमाचार्य, सारिपुत्ताचार्य, बुद्धनागाचार्य, चुल्लमोग्गल्लानाचार्य, वाचिस्सवाचार्य, सुमंगलाचार्य, बुद्धप्पियाचार्य, धम्मकित्ती आचार्य, मेधंकराचार्य, बुद्धरक्खिताचार्य, उपतिस्साचार्य, इतर वीस आचार्य, सद्धम्मसिरी आचार्य, देवाचार्य, चुल्लबुद्धघोषाचार्य, सारिपुत्ताचार्य आणि रट्ठपालाचार्य - हे बावन्न आचार्य 'लंकाद्वीपस्थ आचार्य' (श्रीलंकेचे आचार्य) म्हणून ओळखले जातात. सुभूतिचंद्राचार्य, अग्गवंसाचार्य, नव वजिरबुद्धाचार्य, गुणसागराचार्य, अभयाचार्य, ज्ञानसागराचार्य, इतर दोन आचार्य, उत्तमाचार्य, आणखी एक आचार्य, आणखी एक महाअमात्य, धम्मसेनापती आचार्य, इतर तीन आचार्य, सद्धम्मगुरु आचार्य, सारिपुत्ताचार्य, आणखी एक आचार्य, मेधंकराचार्य, अग्गपंडिताचार्य, चीवराचार्य, सद्धम्मजोतिपालाचार्य आणि विमलबुद्धाचार्य - या तेवीस जम्बुद्वीपस्थ आचार्यांनी पुक्काम नावाच्या अरिमद्दन नगरात खालील सांगितलेल्या प्रकारे ग्रंथांची रचना केली.
Navovimalabuddhācariyo jambudīpiko heṭṭhā vuttappakāre ganthe paṃyanagare akāsi. Aññatarācariyo ariyavaṃsācariyoti ime dvācariyā jambudīpikā heṭṭhā vuttappakāre ganthe ati [navi] pure akaṃsu, aññatarā vīsatācariyā jambudīpikā heṭṭhā vuttappakāre ganthe kiñci purādighare akaṃsu.
नव-विमलबुद्धाचार्य या जम्बुद्वीपस्थ आचार्यांनी खालील सांगितलेल्या प्रकारे ग्रंथांची रचना पम्य नगरात केली. इतर एक आचार्य आणि अरियवंसाचार्य या दोन जम्बुद्वीपस्थ आचार्यांनी खालील सांगितलेल्या प्रकारे ग्रंथांची रचना अतिपुर (किंवा नवीपुर) येथे केली. इतर वीस जम्बुद्वीपस्थ आचार्यांनी खालील सांगितलेल्या प्रकारे ग्रंथांची रचना किंचिपुर इत्यादी ठिकाणी केली.
[Iti cullaganthavaṃse ācariyānaṃ sañjātaṭṭhāna dīpako nāma tatiyo paricchedo.]
[अशा प्रकारे चुल्लगंथवंस मधील आचार्यांच्या जन्मस्थानाचा निर्देश करणारा 'तिसरा परिच्छेद' समाप्त झाला.]
4. Āyāyakācariya-paricchedo
४. आयाचक-आचार्य परिच्छेद
Ganthā pana siyā āyācanena ācariyehi katā, siyā anāyācanena ācariyehi katā. Katame ganthā āyācanena, katame anāyācanena katā? Mahākaccāyana gantho, mahāaṭṭhakathā gantho, mahāpaccariya gantho, mahākurundi gantho, mahāpaccariyaganthassa aṭṭhakathā gantho, mahākurundi ganthassa aṭṭhakathā ganthoti. Imehi cha ganthehi attano matiyā sāsanuggahanatthāya saddhammaṭhitiyā katā.
ग्रंथ हे कदाचित आचार्यांनी विनंतीवरून (आयाचनेने) रचलेले असतात, किंवा कदाचित विनंतीशिवाय (अनायाचनेने) रचलेले असतात. कोणते ग्रंथ विनंतीवरून आणि कोणते ग्रंथ विनंतीशिवाय रचले गेले आहेत? महाकच्चायन ग्रंथ, महाअट्ठकथा ग्रंथ, महापच्चरिय ग्रंथ, महाकुरुन्दि ग्रंथ, महापच्चरिय ग्रंथाचा अट्ठकथा ग्रंथ, आणि महाकुरुन्दि ग्रंथाचा अट्ठकथा ग्रंथ - हे सहा ग्रंथ आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने, धम्मशासनाच्या कल्याणासाठी आणि सद्धम्माच्या चिरस्थायी टिकून राहण्यासाठी रचले आहेत.
Ka. buddhaghosācariya-ganthadīpanā
क. बुद्धघोषाचार्य-ग्रंथदीपिका
Buddhaghosācariya ganthesu pana visuddhimaggo, saṅghapālena nāma saṅghatherena āyācitena buddhaghosācariyena kato. Dīghanikāyassa aṭṭhakathā gantho dāṭhā nāmena saṅghatherena āyācitena buddhaghosācariyena kato. Majjhimanikāyassa aṭṭhakathā gantho buddhamittanāmena therena āyācitena buddhaghosācariyena kato. Saṃyuttanikāyassa aṭṭhakathā gantho jotipālena nāma therena āyācitena buddhaghosācariyena kato. Aṅguttaranikāyassa aṭṭhakathā gantho bhaddantā nāma therena sahaājīvakena upāsakena ca āyācitena buddhaghosācariyena kato. Samantapāsādikā nāma aṭṭhakathā gantho buddhasiri nāmena therena āyācitena buddhaghosācariyena kato. Sattannaṃ abhidhamma-ganthānaṃ aṭṭhakathā gantho cullabuddhaghosena bhikkhunā āyācitena buddhaghosācariyena kato. Dhammapadassaaṭṭhakathā gantho kumārakassapanāmena therena āyācitena buddhaghosācariyena kato. Jātakassaaṭṭhakathā gantho atthadassī, buddhamitta, buddhapiyadeva saṅkhātehi tīhi therehi āyācitena buddhaghosācariyena kato. Khuddakapāṭhassa aṭṭhakathā gantho, suttanipātassa aṭṭhakathā gantho attano matiyā buddhaghosācariyena kato. Apadānassa aṭṭhakathā gantho pañcanikāya viññūhi pañcahi therehi āyācitena buddhaghosācariyena kato.
बुद्धघोषाचार्यांच्या ग्रंथांमध्ये, 'विसुद्धिमग्ग' (विशुद्धिमार्ग) हा ग्रंथ संघपाल नावाच्या संघथेरांच्या विनंतीवरून बुद्धघोषाचार्यांनी रचला. दीघनिकायचा अट्ठकथा ग्रंथ दाठा नावाच्या संघथेरांच्या विनंतीवरून बुद्धघोषाचार्यांनी रचला. मज्झिमनिकायचा अट्ठकथा ग्रंथ बुद्धमित्त नावाच्या थेरांच्या विनंतीवरून बुद्धघोषाचार्यांनी रचला. संयुत्तनिकायचा अट्ठकथा ग्रंथ जोतिपाल नावाच्या थेरांच्या विनंतीवरून बुद्धघोषाचार्यांनी रचला. अंगुत्तरनिकायचा अट्ठकथा ग्रंथ भदन्त नावाच्या थेरांच्या आणि त्यांच्यासोबत राहणाऱ्या (सह-आजीवक) उपासकाच्या विनंतीवरून बुद्धघोषाचार्यांनी रचला. 'समन्तपासादिका' नावाचा अट्ठकथा ग्रंथ बुद्धसिरी नावाच्या थेरांच्या विनंतीवरून बुद्धघोषाचार्यांनी रचला. सात अभिधम्म ग्रंथांचा अट्ठकथा ग्रंथ चुल्लबुद्धघोष नावाच्या भिक्खूंच्या विनंतीवरून बुद्धघोषाचार्यांनी रचला. धम्मपदाचा अट्ठकथा ग्रंथ कुमारकस्सप नावाच्या थेरांच्या विनंतीवरून बुद्धघोषाचार्यांनी रचला. जातकाचा अट्ठकथा ग्रंथ अत्थदस्सी, बुद्धमित्त आणि बुद्धप्पियदेव नावाच्या तीन थेरांच्या विनंतीवरून बुद्धघोषाचार्यांनी रचला. खुद्दकपाठाचा अट्ठकथा ग्रंथ आणि सुत्तनिपाताचा अट्ठकथा ग्रंथ बुद्धघोषाचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचले. अपदानाचा अट्ठकथा ग्रंथ पाच निकायांचे ज्ञाते असलेल्या पाच थेरांच्या विनंतीवरून बुद्धघोषाचार्यांनी रचला.
Buddhaghosācariya-ganthadīpanā niṭṭhitā.
बुद्धघोषाचार्य-ग्रंथदीपिका समाप्त झाली.
Kha. buddhadattācariya-ganthadīpanā
ख. बुद्धदत्ताचार्य-ग्रंथदीपिका
Buddhattācariya ganthesu pana vinaya-vinicchayagantho attano sissena buddhasīhena nāma therena āyācitena buddhattācariyā kato. Uttara-vinicchayagantho saṅghapālena nāmena therena āyācitena buddhadattācariyena kato. Abhidhammāvatāro nāma gantho attano sissena sumati therena āyācitena buddhadattācariyena kato. Buddhavaṃsassa aṭṭhakathā gantho teneva buddhasīhanāma therena āyācitena buddhadattācariyena kato.
बुद्धदत्ताचार्यांच्या ग्रंथांमध्ये, 'विनय-विनिच्छय' ग्रंथ त्यांचे शिष्य बुद्धसीह नावाच्या थेरांच्या विनंतीवरून बुद्धदत्ताचार्यांनी रचला. 'उत्तर-विनिच्छय' ग्रंथ संघपाल नावाच्या थेरांच्या विनंतीवरून बुद्धदत्ताचार्यांनी रचला. 'अभिधम्मावतार' नावाचा ग्रंथ त्यांचे शिष्य सुमती थेरांच्या विनंतीवरून बुद्धदत्ताचार्यांनी रचला. बुद्धवंसाचा अट्ठकथा ग्रंथ त्याच बुद्धसीह नावाच्या थेरांच्या विनंतीवरून बुद्धदत्ताचार्यांनी रचला.
Buddhadattācariya-ganthadīpanā niṭṭhitā.
बुद्धदत्ताचार्य-ग्रंथदीपिका समाप्त झाली.
Abhidhammakathāya mūlaṭīkā nāma ṭīkā gantho buddhamittā nāma therena āyācitena ānandācariyena kato.
अभिधम्मकथेची 'मूलटीका' नावाचा टीका ग्रंथ बुद्धमित्त नावाच्या थेरांच्या विनंतीवरून आनंदाचार्यांनी रचला.
Ga. dhammapālācariyena-ganthadīpanā
ग. धम्मपालाचार्य-ग्रंथदीपिका
Nettipakaraṇassa aṭṭhakathā gantho dhammarakkhita nāma therena āyācitena dhammapālācariyena kato. Itivuttakaaṭṭhakathā gantho, udānaaṭṭhakathā gantho, cariyāpiṭakaaṭṭhakathā gantho, therakathāaṭṭhakathā gantho, therikathāaṭṭhakathā gantho, vimānavatthuaṭṭhakathā gantho, petavatthuaṭṭhakathā gantho, ime satta ganthā attano matiyā dhammapālācariyena kato. Visuddhimaggaṭīkā gantho dāṭhā nāmena nāma therena āyācitena dhammapālācariyena kato, dīghanikāya-aṭṭhakathādīnaṃ catunnaṃ aṭṭhakathānaṃ ṭīkā gantho, abhidhammaṭṭhakathāya anuṭīkā gantho, nettipakaraṇaṭṭhakathāya ṭīkā gantho, buddhavaṃsaṭṭhakathāya ṭīkā gantho, jātakaṭṭhakathāya ṭīkā gantho ceti ime pañca ganthā attano matiyā dhammapālācariyena kato.
नेत्तिपकरणाचा अट्ठकथा ग्रंथ धम्मरक्खित नावाच्या थेरांच्या विनंतीवरून आचार्य धम्मपाल यांनी रचला. इतिवुत्तक-अट्ठकथा ग्रंथ, उदान-अट्ठकथा ग्रंथ, चरियापिटक-अट्ठकथा ग्रंथ, थेरकथा-अट्ठकथा ग्रंथ, थेरीकथा-अट्ठकथा ग्रंथ, विमानवत्थु-अट्ठकथा ग्रंथ, पेतवत्थु-अट्ठकथा ग्रंथ, हे सात ग्रंथ आचार्य धम्मपाल यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचले. विसुद्धिमग्ग-टीका ग्रंथ दाठा नावाच्या थेरांच्या विनंतीवरून आचार्य धम्मपाल यांनी रचला; दीघनिकाय-अट्ठकथा इत्यादी चार अट्ठकथांचे टीका ग्रंथ, अभिधम्म-अट्ठकथेचा अनुटीका ग्रंथ, नेत्तिपकरण-अट्ठकथेचा टीका ग्रंथ, बुद्धवंस-अट्ठकथेचा टीका ग्रंथ आणि जातक-अट्ठकथेचा टीका ग्रंथ, हे पाच ग्रंथ आचार्य धम्मपाल यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचले.
Dhammapālācariya-ganthadīpanā niṭṭhitā.
आचार्य धम्मपाल-ग्रंथदीपनी समाप्त झाली.
Niruttimañjūsā nāma cullaniruttiṭīkā gantho, mahāniruttisaṅkhepo nāma gantho ca attano matiyā pubbācariyehi viṃsu kato.
'निरुत्तिमंजूषा' नावाचा चुल्ल-निरुत्ति-टीका ग्रंथ आणि 'महानिरुत्तिसंखेप' नावाचा ग्रंथ पूर्वाचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने स्वतंत्रपणे रचले.
Pañca vinayapakaraṇānaṃ vinayagaṇṭhi nāma gantho attano matiyā mahāvajirabuddhācariyena kato. Nyāsasaṅkhāto mukhamattadīpanī nāma gantho attano matiyā vimalabuddhi ācariyena kato. Atthabyakkhyāno nāma gantho attano matiyā cullavajirabuddhācariyena kato. Rūpasiddhi tassa ca ganthassa ṭīkā gantho sabba pañcasuttañca attano matiyā dīpaṅkarācariyena kato. Saccasaṅkhepo nāma gantho attano matiyā culladhammapālācariyena kato. Mohacchedanī gantho, vimaticchedanī gantho, dasa buddhavaṃso, anāgatavaṃso ca. Attano matiyā kassapācariyena kato. Paṭisambhidāmaggassa aṭṭhakathā gantho mahānāmena upāsakena āyācitena mahānāmācariyena kato. Dīpavaṃso, thūpavaṃso, bodhivaṃso, cullavaṃso, porāṇavaṃso, mahāvaṃso cāti ime cha ganthā attano matiyā mahānāmācariyehi visuṃ katā. Navo mahāvaṃsagantho attano matiyā cullamahānāmācariyena kato. Saddhammapajjotikā nāma mahāniddesassa aṭṭhakathā gantho devena therena āyācitena upasenācariyena kato. Moggalānabyākaraṇaganthe attano matiyā moggalānācariyena kato. Subodhālaṅkāra nāma gantho attano matiyā saṅgharakkhitācariyena kato. Vuttodaya gantho attano matiyā vuttodayakārācariyena kato. Khuddasikkhā nāma gantho attano matiyā dhammasirācariyena kato. Porāṇakhuddasikkhā ṭīkā ca mūlasikkhā cāti, ime dve ganthe attano matiyā aññatarehi dvihācariyehi viṃsu katā.
पाच विनयप्रकरणांचा 'विनयगण्ठी' नावाचा ग्रंथ आचार्य महावजिरबुद्ध यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचला. 'न्यास' म्हणून ओळखला जाणारा 'मुखमत्तदीपनी' नावाचा ग्रंथ आचार्य विमलबुद्धी यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचला. 'अत्थब्याक्ख्यान' नावाचा ग्रंथ आचार्य चुल्लवजिरबुद्ध यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचला. 'रूपसिद्धी' आणि त्या ग्रंथाचा टीका ग्रंथ, तसेच संपूर्ण 'पंचसुत्त' हे ग्रंथ आचार्य दीपंकर यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचले. 'सच्चसंखेप' नावाचा ग्रंथ आचार्य चुल्लधम्मपाल यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचला. 'मोहच्छेदनी' ग्रंथ, 'विमतिच्छेदनी' ग्रंथ, 'दसबुद्धवंस' आणि 'अनागतवंस' हे ग्रंथ आचार्य कस्सप यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचले. पटिसंभिदामग्गचा अट्ठकथा ग्रंथ महानाम नावाच्या उपासकाच्या विनंतीवरून आचार्य महानाम यांनी रचला. दीपवंस, थूपवंस, बोधिवंस, चुल्लवंस, पोराणवंस आणि महावंस हे सहा ग्रंथ आचार्य महानाम यांनी स्वतःच्या बुद्धीने स्वतंत्रपणे रचले. नवीन महावंस ग्रंथ आचार्य चुल्ल-महानाम यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचला. महानिद्देसचा 'सद्धम्मपज्जोतिका' नावाचा अट्ठकथा ग्रंथ देव नावाच्या थेरांच्या विनंतीवरून आचार्य उपसेन यांनी रचला. मोग्गल्लानव्याकरण ग्रंथ आचार्य मोग्गल्लान यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचला. 'सुबोधालंकार' नावाचा ग्रंथ आचार्य संघरक्खित यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचला. 'वुत्तोदय' ग्रंथ वुत्तोदयकार आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचला. 'खुद्दसिक्खा' नावाचा ग्रंथ आचार्य धम्मसिरि यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचला. 'पोराण-खुद्दसिक्खा टीका' आणि 'मूलसिक्खा' हे दोन ग्रंथ इतर दोन आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने स्वतंत्रपणे रचले.
Paramatthavinicchayaṃ nāma gantho saṅgharakkhitena therena āyācitena anuruddhācariyena kato. Nāmarūpa-paricchedo nāma gantho attano matiyā anuruddhācariyena kato. Abhidhammatthasaṅgahaṃ nāma gantho namma nāmena upāsakena āyācitena anuruddhācariyena kato. Khemo nāma gantho attano matiyā khemācariyena kato. Sāratthadīpanī nāma vinayaṭṭhakathāya ṭīkā gantho, vinayasaṅgahaṃ, vinayasaṅgahassa ṭīkā gantho, aṅguttaraṭṭhakathāya navo ṭīkā ganthoti ime cattāro ganthā parakkamabāhu nāmena laṅkādīpissarena raññā āyācitena sāriputtācariyena kato. Sakaṭasaddasatthassa pañcikāya ṭīkā gantho attano matiyā sāriputtācariyena kato. Kaṅkhāvitaraṇiyā vinayatthamañjūsā nāma ṭīkā gantho sumedhā nāmatherena āyācitena buddhanāgācariyena kato. Abhidhānappadīpiko nāma gantho attano matiyā cūlamoggalānācariyena kato. Subodhālaṅkārassa mahāsāmi nāma ṭīkā, vuttodaya vivaraṇañcāti ime dve ganthā attano matiyā vācissarena katā. Khuddasikkhāya sumaṅgalappasādani nāma navo ṭīkā gantho sumaṅgalena āyācitena navācissarena kato. Sambandhacintāṭīkā bālāvatāro, moggalānabyākaraṇassa ṭīkā cāti ime tayo ganthā, sumaṅgala, buddhamitta, mahākassapa saṅkhātehi tīhi therehi ca, dhammakitti nāma upāsakena, vānijjā bhātu upāsakena ca āyācitena vācissarena kato. Nāmarūpaparicchedassa vibhāgo, saddatthassa padarūpa-vibhāvanaṃ, khemapakaraṇassa ṭīkā, sīmālaṅkāro, mūlasikkhāya ṭīkā, rūpavibhāgo, paccayasaṅgaho cāti ime satta ganthā attano matiyā vācissarena katā. Saccasaṅkhepassa ṭīkā gantho sāriputta-nāmena therena āyācitena vācissarena kato. Abhidhammāvatārassa ṭīkā, abhidhammatthasaṅgahassa ṭīkā cāti ime dve ganthā attano matiyā sumaṅgalācariyena katā. Sāratthasaṅgahaṃ nāma gantho attano matiyā buddhappiyena kato dantadhātuvaṇṇanā nāma pakaraṇaṃ
'परमत्थविनिच्छय' नावाचा ग्रंथ संघरक्खित नावाच्या थेरांच्या विनंतीवरून आचार्य अनुरुद्ध यांनी रचला. 'नामरूप-परिच्छेद' नावाचा ग्रंथ आचार्य अनुरुद्ध यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचला. 'अभिधम्मत्थसंगह' नावाचा ग्रंथ नम्ब नावाच्या उपासकाच्या विनंतीवरून आचार्य अनुरुद्ध यांनी रचला. 'खेम' नावाचा ग्रंथ आचार्य खेम यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचला. विनय-अट्ठकथेचा 'सारत्थदीपनी' नावाचा टीका ग्रंथ, 'विनयसंगह', 'विनयसंगहाचा' टीका ग्रंथ आणि अंगुत्तर-अट्ठकथेचा नवीन टीका ग्रंथ, हे चार ग्रंथ लंकाधिपती पराक्रमबाहू नावाच्या राजाच्या विनंतीवरून आचार्य सारिपुत्त यांनी रचले. सकट-सद्दसत्थाच्या (संस्कृत व्याकरण ग्रंथाच्या) पंचिकेचा टीका ग्रंथ आचार्य सारिपुत्त यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचला. कंखावितरणीचा 'विनयत्थमंजूषा' नावाचा टीका ग्रंथ सुमेध नावाच्या थेरांच्या विनंतीवरून आचार्य बुद्धनाग यांनी रचला. 'अभिधानप्पदीपिका' नावाचा ग्रंथ आचार्य चूलमोग्गल्लान यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचला. सुबोधालंकाराची 'महासामी' नावाची टीका आणि 'वुत्तोदय विवरण' हे दोन ग्रंथ आचार्य वाचिस्सर यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचले. खुद्दसिक्खेचा 'सुमंगलप्पसादनी' नावाचा नवीन टीका ग्रंथ सुमंगल यांच्या विनंतीवरून नवीन वाचिस्सर आचार्यांनी रचला. 'संबन्धचिंता-टीका', 'बालावतार' आणि 'मोग्गल्लानव्याकरणाची टीका' हे तीन ग्रंथ सुमंगल, बुद्धमित्त आणि महाकस्सप नावाच्या तीन थेरांनी, तसेच धम्मकित्ती नावाच्या उपासकाने आणि एका व्यापारी बंधू उपासकाने केलेल्या विनंतीवरून आचार्य वाचिस्सर यांनी रचले. नामरूपपरिच्छेदाचा विभाग, सद्दत्थाचे पदरूप-विभावन, खेमप्रकरणाची टीका, सीमालंकार, मूलसिक्खेची टीका, रूपविभाग आणि पच्चयसंगह हे सात ग्रंथ आचार्य वाचिस्सर यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचले. सच्चसंखेपचा टीका ग्रंथ सारिपुत्त नावाच्या थेरांच्या विनंतीवरून आचार्य वाचिस्सर यांनी रचला. अभिधम्मावताराची टीका आणि अभिधम्मत्थसंगहाची टीका हे दोन ग्रंथ आचार्य सुमंगल यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचले. 'सारत्थसंगह' नावाचा ग्रंथ आणि 'दंतधातुवण्णना' नावाचे प्रकरण आचार्य बुद्धप्पिय यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचले.
Laṅkādīpissarassa rañño senāpatinā āyācitena dhammakittināmācariyena kataṃ. Jinacaritaṃ nāma pakaraṇaṃ attano matiyā medhaṅkarācariyena kataṃ. Jinālaṅkāro, jinālaṅkārassa ṭīkā attano matiyā buddharakkhitācariyena kato. Amatadharassa nāma anāgatavaṃsassa attano matiyā aṭṭhakathā upatissācariyena katā. Kaṅkhāvitaraṇīyā līnatthapakāsinī, nisandeho, dhammānusāraṇī, ñeyyā-santati, ñeyyā-santatiyā ṭīkā, sumatāvatāro, lokapaññatti pakaraṇaṃ, tathāgatuppatti pakaraṇaṃ, nalāṭadhātuvaṇṇanā, sīhaḷavatthu, dhammadīpako paṭipatti saṅgaho, visuddhimaggassa gaṇṭhi, abhidhammagaṇṭhi, nettipakaraṇagaṇṭhi, visuddhimaggacūla-navaṭīkā, sotabbamālinī, pasādajananī, okassaloko, subodhālaṅkārassa nava ṭīkā ceti, ime vīsati ganthā attano matiyā vīsatācariyehi viṃsu viṃsu katā.
लंकादीपाचे अधिपती असलेल्या राजाच्या सेनापतीने विनंती केल्यावरून धम्मकित्ती नावाच्या आचार्यांनी (हा ग्रंथ) रचला. 'जिनचरित' नावाचा ग्रंथ मेधंकर आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचला. 'जिनालंकार' आणि जिनालंकारावरील टीका बुद्धरक्खित आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचली. 'अमतधर' नावाच्या अनागतवंसाची अट्ठकथा उपतिस्स आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचली. कंखावितरणी-लीनत्थपकासिनी, निसंदेह, धम्मानुसारणी, ज्ञेय्यसंतती, ज्ञेय्यसंततीची टीका, सुमतावतार, लोकपञ्ञत्ति ग्रंथ, तथागतुप्पत्ति ग्रंथ, नलाटधातुवण्णना, सीहळवत्थु, धम्मदीपको पटिपत्तिसंगहो, विसुद्धिमग्गाचा गंठि (विसुद्धिमग्गगंठि), अभिधम्मगंठि, नेत्तिपकरणगंठि, विसुद्धिमग्गचूल-नवटीका, सोतब्बमालिनी, पसादजननी, ओकासलोक आणि सुबोधालंकाराची नवटीका—हे वीस ग्रंथ वीस आचार्यांनी आपापल्या बुद्धीने स्वतंत्रपणे रचले.
Saddattha bhedacintā nāma pakaraṇaṃ attano matiyā saddhammasirināmācariyena kataṃ. Sumana-kūṭavaṇṇanaṃ nāma pakaraṇaṃ, rāhulā nāma therena āyācitena vācissarenadevatherena kataṃ. Sotattha kiṃ mahānidānaṃ nāma pakaraṇaṃ attano matiyā cullabuddhaghosācariyena kataṃ. Madhurasaṅgāhani nāma pakaraṇaṃ attano matiyā raṭṭhapālācariyena kataṃ. Liṅgatthavivaraṇaṃ nāma pakaraṇaṃ attano matiyā subhūtacandācariyena kataṃ. Saddanītipakaraṇaṃ attano matiyā aggavaṃsācariyena kataṃ. Nyāsapakaraṇassa mahāṭīkā nāma ṭīkā attano matiyā vajirabuddhācariyena katā. Mukhamattasāro attano matiyā guṇasāgarācariyena kato. Mukhamattasārassa ṭīkā sutasampanna nāmena dhammarājino gurunā saṅghatherena āyācitena guṇasāgarācariyena katā. Saddatthabhedacintāya mahāṭīkā attano matiyā abhayācariyena katā. Liṅgatthavivaraṇappakāsakaṃ nāma pakaraṇaṃ attano matiyā ñāṇasāgarācariyena kataṃ. Guḷhatthassa ṭīkā bālappabodhanañca duvidhaṃ pakaraṇaṃ attano matiyā aññatarācariyena kataṃ. Saddatthabhedacintāya majjhimaṭīkā attano matiyā aññatarācariyena katā. Bālāvatārassa ṭīkā, liṅgatthavivaraṇā ṭīkā ca attano matiyā uttamācariyena katā. Saddatthabhedacintāya nava ṭīkā attano matiyā aññatarācariyena katā. Abhidhānappadīpikāya ṭīkā daṇḍīpakaraṇassa magagha-bhūtā ṭīkā cāti duvidhā ṭīkāyo attano mati, sīhasūra nāma rañño ekena amaccena katā. Koladdhajanassaṭīkā pāsādikena nāma therena āyācitena teneva mahāmaccena katā. Kārikaṃ nāma pakaraṇaṃ ñāṇagambhīranāmena bhikkhunā āyācitena dhammasenāpatācariyena kataṃ. Etimāsamidīpanī [vā etimāsamidīpikā] nāma pakaraṇaṃ manohārañca attano matiyā teneva dhammasenāpatācariyena kataṃ. Kārikāya ṭīkā attano matiyā aññatarācariyena katā. Etimāsamidīpikāya ṭīkā attano matiyā aññatarācariyena katā.
'सद्दत्थभेदचिंता' नावाचा ग्रंथ सद्धम्मसिरी नावाच्या आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचला. 'सुमनकूटवण्णना' नावाचा ग्रंथ राहुल नावाच्या थेरांनी विनंती केल्यावरून वाचिस्सरदेव थेरांनी रचला. 'सोतत्थकी महानिदान' नावाचा ग्रंथ चुल्ल बुद्धघोष आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचला. 'मधुरसंगाहनी' नावाचा ग्रंथ रट्ठपाल आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचला. 'लिंगत्थविवरण' नावाचा ग्रंथ सुभूतचंद आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचला. 'सद्दनीति' ग्रंथ अग्गवंस आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचला. न्यास ग्रंथावरील 'महाटीका' नावाची टीका वजिरबुद्धी आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचली. 'मुखमत्तसार' हा ग्रंथ गुणसागर आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचला. मुखमत्तसारावरील टीका धम्मराजाचे गुरू असलेल्या 'सुतसंपन्न' नावाच्या संघथेरांनी विनंती केल्यावरून गुणसागर आचार्यांनी रचली. सद्दत्थभेदचिंतेवरील 'महाटीका' अभय आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचली. 'लिंगत्थविवरणप्पकासक' नावाचा ग्रंथ ज्ञानसागर आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचला. गुळ्हत्थाची टीका आणि 'बालप्पबोधन' हे दोन्ही ग्रंथ एका अज्ञात आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचले. सद्दत्थभेदचिंतेवरील 'मज्झिमटीका' एका अज्ञात आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचली. बालावताराची टीका आणि लिंगत्थविवरणाची टीका उत्तम आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचली. सद्दत्थभेदचिंतेवरील 'नवटीका' एका अज्ञात आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचली. अभिधानप्पदीपिकेची टीका आणि दंडी ग्रंथाची मगधभूता टीका, अशा या दोन प्रकारच्या टीका 'सीहसूर' नावाच्या राजाच्या एका अमात्याने स्वतःच्या बुद्धीने रचल्या. कोलद्धजनाची टीका पासादिक नावाच्या थेरांनी विनंती केल्यावरून त्याच महाअमात्याने रचली. 'कारिका' नावाचा ग्रंथ ज्ञानगंभीर नावाच्या भिक्खूंनी विनंती केल्यावरून धम्मसेनापती आचार्यांनी रचला. 'एतिमासमिदीपनी' [किंवा एतिमासमिदीपिका] नावाचा ग्रंथ आणि 'मनोहार' हे ग्रंथ त्याच धम्मसेनापती आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचले. कारिकेची टीका एका अज्ञात आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचली. एतिमासमिदीपिकेची टीका एका अज्ञात आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचली.
Saddabindupakaraṇaṃ attano matiyā dhammarājassa gurunā aññatarācariyena kataṃ. Saddavuttippakāsakaṃ nāma pakaraṇaṃ aññatarena bhikkhunā āyācitena saddhammaguru nāmācariyena kataṃ. Saddavuttippakāsakassa ṭīkā attano matiyā sāriputtācariyena katā.
'सद्दबिंदु' ग्रंथ धम्मराजाचे गुरू असलेल्या एका अज्ञात आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचला. 'सद्दवुत्तिप्पकासक' नावाचा ग्रंथ एका अज्ञात भिक्खूंनी विनंती केल्यावरून सद्धम्मगुरू नावाच्या आचार्यांनी रचला. सद्दवुत्तिप्पकासकाची टीका सारिपुत्त आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचली.
Kaccāyana sāro ca kaccāyanasārassa ṭīkā cāti duvidhaṃ pakaraṇaṃ attano matiyā aññatarācariyena kataṃ. Lokadīpakasāraṃ nāma pakaraṇaṃ attano matiyā navenamedhaṅkarācariyena kataṃ. Lokuppattipakaraṇaṃ attano matiyā aggapaṇḍitācariyena kataṃ. Jaṅghadāsakassa ṭīkā bhūtā magadhaṭīkā attano matiyā cīvarācariyena katā. Mātikatthadīpanī, abhidhammatthasaṅgahavaṇṇanā, sīmālaṅkārassaṭīkā, gaṇṭhisāro, paṭṭhānagaṇanānayo cāti ime pañca pakaraṇāni attano matiyā saddhammajotipālācariyena katāni. Saṅkhepavaṇṇanā parakkamabāhu-nāmena jambudīpissarena rañño āyācite teneva saddhammajotipālācariyena katā. Kaccāyanassa suttaniddeso attano sissena dhammacārinā therena āyācitena saddhammajotipālācariyena kato. Vinayasamuṭṭhānadīpanī nāma pakaraṇaṃ, attano gurunā saṅghatherena āyācitena saddhamma-jotipālācariyena kataṃ.
'कच्चायनसार' आणि कच्चायनसाराची टीका हे दोन्ही ग्रंथ एका अज्ञात आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचले. 'लोकदीपकसार' नावाचा ग्रंथ नव-मेधंकर आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचला. 'लोकुप्पत्ति' ग्रंथ अग्गपंडित आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचला. जंघदासकाची टीका असलेली 'मगधटीका' चीवर आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचली. मातिकात्थदीपनी, अभिधम्मत्थसंगहवण्णना, सीमालंकाराची टीका, गंठिसार आणि पट्ठानगणनानय—हे पाच ग्रंथ सद्धम्मजोतिपाल आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचले. 'संखेपवण्णना' हा ग्रंथ जम्बुदीपाचे अधिपती असलेल्या परक्कमबाहु नावाच्या राजाने विनंती केल्यावरून त्याच सद्धम्मजोतिपाल आचार्यांनी रचला. कच्चायनाचा 'सुत्तनिद्देस' त्यांचेच शिष्य असलेल्या धम्मचारी थेरांनी विनंती केल्यावरून सद्धम्मजोतिपाल आचार्यांनी रचला. 'विनयसमुट्ठानदीपनी' नावाचा ग्रंथ त्यांचेच गुरू असलेल्या संघथेरांनी विनंती केल्यावरून सद्धम्मजोतिपाल आचार्यांनी रचला.
Sattapakaraṇāni pana tena pukkāmanagare katāni. Saṅkhepavaṇṇanāva laṅkādīpe katā. Abhidhamma-pannarasaṭṭhānavaṇṇānaṃ nāma pakaraṇaṃ attano matiyā navena-vimalabuddhācariyena katā. Saddasāratthajālinī nāma pakaraṇaṃ attano matiyā navena-vimalabuddhācariyena kataṃ. Saddasārattha-jāliniyā ṭīkā, paṃyanagare rañño gurunā saṅgharājena āyācitena teneva navena vimalabuddhācariyena katā. Vuttodayassa ṭīkā, abhidhammasaṅgahassa ṭīkāya paramatthamañjūsā nāma anuṭīkā, dasagaṇṭhivaṇṇanaṃ nāma pakaraṇaṃ, magadhabhūtavidaggamukhamaṇḍaniyāṭīkā cāti imāni cattāri pakaraṇāni attano matiyā teneva navena vimalabuddhācariyena katāni.
परंतु, हे सात ग्रंथ त्यांनी पुक्काम नगरात रचले. केवळ 'संखेपवण्णना' हा ग्रंथ लंकादीपात रचला गेला. 'अभिधम्मपन्नरसट्ठानवण्णना' नावाचा ग्रंथ नव-विमलबुद्धी आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचला. 'सद्दसारत्थजालिनी' नावाचा ग्रंथ नव-विमलबुद्धी आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचला. सद्दसारत्थजालिनीची टीका पम्य नगराच्या राजाचे गुरू असलेल्या संघराजांनी विनंती केल्यावरून त्याच नव-विमलबुद्धी आचार्यांनी रचली. वुत्तोदयाची टीका, अभिधम्मसंगहाच्या टीकेवरील 'परमत्थमंजूसा' नावाची अनुटीका, 'दसगंठिवण्णना' नावाचा ग्रंथ आणि विदग्गमुखमंडनाची मगधभूता टीका—हे चार ग्रंथ त्याच नव-विमलबुद्धी आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचले.
Pañcapakaraṇaṭīkāya navānuṭīkā attano matiyā aññataro cariyena katā. Abhidhammasaṅgahassa navaṭīkā attano matiyā aññatarācariyena katā. Abhidhammatthasaṅgahaṭīkāya [maṇi] mañjūsā [maṇisāramañjūsā] nāma navānuṭīkā attano matiyā ariyavaṃsācariyena katā.
पंचपकरणटीकेवरील 'नवानुटीका' एका अज्ञात आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचली. अभिधम्मसंगहावरील 'नवटीका' एका अज्ञात आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचली. अभिधम्मत्थसंगहटीकेवरील 'मणिमंजूसा' [किंवा मणिसारमंजूसा] नावाची नवानुटीका अरियवंस आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने रचली.
Peṭakopadesassa ṭīkā attano matiyā udumbarināmācariyena pukkāmanagare katā. Catubhāṇavārassa aṭṭhakathā, mahāsārapakāsini, mahādīpanī, sāratthadīpanī, gatipakaraṇaṃ, hatthāsāro, bhummasaṅgaho, bhummaniddeso, dasavatthukāyaviratiṭīkā, codanānirutti, vibhattikathā, saddhammamālini, pañcagativaṇṇanā, bālacitta-pabodhanaṃ, dhammacakkasuttassa navaṭṭhakathā, dantadhātu-pakaraṇassa ṭīkā ca saddhammopāyano bālappabodhanaṭīkā ca, jinālaṅkārassa navaṭīkā ca, liṅgattha-vivaraṇaṃ, liṅgattha-vinicchayo, pātimokkhavivaraṇaṃ, paramatthakathāvivaraṇaṃ, samantapāsādikavivaraṇaṃ, catubhāṇavāraṭṭhakathā vivaraṇaṃ, abhidhammasaṅgahavivaraṇaṃ, saccasaṅkhepavivaraṇaṃ, saddatthabhedacintāvivaraṇaṃ, saddavuttivivaraṇaṃ, kaccāyanasāravivaraṇaṃ, kaccāyanavivaraṇaṃ, abhidhammasaṅgahassaṭīkāvivaraṇaṃ, mahāvessantarajātakassa vivaraṇaṃ, sakkābhimataṃ, mahāvessantarajātakassa navaṭṭhakathā, paṭhama-sambodhi ca lokanetti, buddhaghosācariyanidānaṃ, milinda-pañho vaṇṇanā, caturārakkhā, caturārakkhāyaaṭṭhakathā, saddavuttippakaraṇassa navaṭīkā cāti imāni, ticattālīsa pakaraṇāni attano matiyā sāsanassa jātiyā saddhammassa ṭhitiyā ca laṅkādīpādīsu viṃsu viṃsu katāni.
पेटकोपदेसची टीका उदुंबर नावाच्या आचार्यांनी स्वतःच्या बुद्धीने पुक्काम नगरात रचली. चतुभाणवाराची अट्ठकथा, महासारपकासिनी, महादीपनी, सारत्थदीपनी, गतिपकरण, हत्थासार, भुम्मसंग्रह, भुम्मनिद्देस, दसवत्थुकायविरती टीका, चोदना निरुत्ती, विभत्तीकथा, सद्धम्ममालिनी, पंचगतिवण्णना, बालचित्त-पबोधन, धम्मचक्कसुत्ताची नवीन अट्ठकथा, दंतधातु-पकरणाची टीका आणि सद्धम्मोपायन, बालप्पबोधन टीका, जिनालंकाराची नवीन टीका, लिंगत्थ-विवरण, लिंगत्थ-विनिच्छय, पातिमोक्खविवरण, परमत्थकथाविवरण, समन्तपासादिकाविवरण, चतुभाणवारअट्ठकथा विवरण, अभिधम्मसंग्रहविवरण, सच्चसंखेपविवरण, सद्दत्थभेदचिंताविवरण, सद्दवुत्तीविवरण, कच्चायनसारविवरण, कच्चायनविवरण, अभिधम्मसंग्रहटीकाविवरण, महावेस्संतरजातकाचे विवरण, सक्काभिमत, महावेस्संतरजातकाची नवीन अट्ठकथा, पठम-संबोधी आणि लोकनेत्ती, बुद्धघोषाचरियनिदान, मिलिन्द-पञ्ह वण्णना, चतुरारक्खा, चतुरारक्खाची अट्ठकथा, सद्दवुत्तीपकरणाची नवीन टीका - हे त्रेचाळीस ग्रंथ स्वतःच्या बुद्धीने, शासनाच्या उत्पत्तीसाठी आणि सद्धम्माच्या चिरस्थायी स्थितीसाठी लंकाद्वीप इत्यादी देशांमध्ये वेगवेगळ्या विद्वानांनी रचले आहेत.
Sambuddhe gāthā ca…pe… navahāraguṇavaṇṇanā cāti ime buddhapaṇāmādikā gāthāyo. Attano attano buddhaguṇapakāsanatthāya attano ca pare ca anantapaññāpavattanatthāya ca paṇḍitehi laṅkādīpādīsu viṃsu viṃsu katā.
संबुद्धे गाथा... इत्यादी... नवहारगुणवण्णना या बुद्धवंदना इत्यादी गाथा आहेत. स्वतःच्या बुद्धगुणांचे प्रकटीकरण करण्यासाठी आणि स्वतःच्या व इतरांच्या अनंत प्रज्ञेच्या प्रवृत्तीसाठी पंडितांनी लंकाद्वीप इत्यादी देशांमध्ये वेगवेगळ्या प्रकारे या गाथा रचल्या आहेत.
[Iti culla-ganthavaṃse āyācakācariyadīpako nāma catuttho paricchedo.]
[अशा प्रकारे चुल्ल-गंथवंस मधील 'आयाचकाचरीयदीपको' नावाचा चौथा परिच्छेद समाप्त झाला.]
5. Pakiṇṇaka-paricchedo
५. प्रकीर्णक परिच्छेद
Nāmaṃ āropanaṃ potthakaṃ ganthakārassa ca. Lekhaṃlekhāpanañceva, vadāmi tadanantaranti. Tattha caturāsītiyā dhammakkhandhasahassāni piṭaka, nikāyaṅga, vagga, nipātādikaṃ nāmaṃ, kenāropitaṃ, kattha āropitaṃ, kadā āropitaṃ, kimatthaṃ āropitanti? Tatrāyaṃ pivisajjanākena āropitanti pañcasatakhīṇāsavehi āropitaṃ. Tehi sabbabuddhavacanaṃ saṅgāyanti, idaṃ piṭakaṃ, ayaṃ nikāyo, idaṃ aṅgaṃ, ayaṃ vaggo, ayaṃ nipātoti. Evamādikaṃ nāmaṃ āropenti. Kattha āropitanti? Rājagahe vebhārapabbatassa pāde dhammamaṇḍappe āropitaṃ. Kadā āropitanti? Bhagavato parinibbute paṭhamasaṅgāyanakāle āropitaṃ. Kimatthaṃ āropitanti? Dhammakkhandhānaṃ vohārasukhatthāya sukhadhāraṇatthāya ca āropitaṃ. Saṅgītikāle pañcasatā khīṇāsavā tesañca dhammakkhandhānaṃ nāma vagganipātato. Imassa dhammakkhandhassa ayaṃ nāmo hotu, imassa ca pakaraṇassa ayaṃ nāmoti, abravuṃ sabbaṃ nāmādikaṃ kiccaṃ akaṃsu. Te khīṇāsavā, yadi nāmādikaṃ kiccaṃ akataṃ na supākataṃ tasmā vohārasukhatthāyanāmādikaṃ kiccaṃ kataṃ anāgate panatthāya nāmādikaṃ pavattitaṃ asañjātanāmo na suṭṭhu pākato sabbaso bhaveti. Dhammakkhandhānaṃ nāma dīpanā niṭṭhitā.
त्यानंतर मी नाव देणे (नामकरण), ग्रंथात लिहिणे, ग्रंथकार, आणि लिहिणे व लिहून घेणे याविषयी सांगतो. त्यात, चौऱ्याऐंशी हजार धम्मस्कंधांना पिटक, निकाय, अंग, वग्ग, निपात इत्यादी नाव कोणी दिले, कोठे दिले, कधी दिले आणि कशासाठी दिले? त्यावर हे उत्तर आहे: कोणी दिले? तर पाचशे क्षीणासवांनी (अर्हतांनी) दिले. त्यांनी सर्व बुद्धवचनांचे संगायन करताना, 'हे पिटक आहे, हा निकाय आहे, हे अंग आहे, हा वग्ग आहे, हा निपात आहे' अशा प्रकारे नामकरण केले. कोठे दिले? राजगृहातील वेभार पर्वताच्या पायथ्याशी असलेल्या धम्ममंडपात दिले. कधी दिले? भगवंतांच्या परिनिर्वाणानंतर पहिल्या धम्मसंगतीच्या वेळी दिले. कशासाठी दिले? धम्मस्कंधांच्या व्यवहाराच्या सुलभतेसाठी आणि ते सहज लक्षात ठेवण्यासाठी (धारण करण्यासाठी) दिले. संगतीच्या वेळी पाचशे क्षीणासवांनी त्या धम्मस्कंधांचे नाव वग्ग आणि निपातानुसार निश्चित केले. 'या धम्मस्कंधाचे हे नाव असो, आणि या प्रकरणाचे हे नाव असो' असे सांगून त्यांनी नामकरणाचे सर्व कार्य केले. त्या क्षीणासवांनी विचार केला की, जर नामकरणाचे कार्य केले नाही तर ते स्पष्टपणे समजणार नाही, म्हणून व्यवहाराच्या सुलभतेसाठी नामकरणाचे कार्य केले गेले आणि भविष्यातील कल्याणासाठी नामकरण प्रचलित केले गेले; कारण ज्याचे नाव निश्चित नसते, ते सर्व प्रकारे चांगल्या प्रकारे स्पष्ट होत नाही. धम्मस्कंधांचे नामकरण स्पष्ट करण्याचे कार्य समाप्त झाले.
Caturāsīti dhammakkhandhasahassāni kena potthake āropitāni, kadā āropitāni, kimatthaṃ āropitānīti. Tatrāyaṃ visajjanā kenāropitāniti? Khīṇāsavamahānāgehi āropitāni. Kattha āropitānīti? Laṅkādīpe āropitāni. Kadā āropitānīti? Saddhātissassarājino puttassa vaṭṭagāmani rājassa kāle āropitāni. Kimatthaṃ āropitānīti? Dhammakkhandhānaṃ avidhaṃsanatthāya saddhammaṭṭhitiyā ca āropitāni.
चौऱ्याऐंशी हजार धम्मस्कंध पुस्तकात (ग्रंथात) कोणी लिहिले, कधी लिहिले आणि कशासाठी लिहिले? त्यावर हे उत्तर आहे: कोणी लिहिले? तर क्षीणासव महानागांनी (श्रेष्ठ अर्हतांनी) लिहिले. कोठे लिहिले? लंकाद्वीपात लिहिले. कधी लिहिले? सद्धातिस्स राजाचा पुत्र वट्टगामणी राजा याच्या काळात लिहिले. कशासाठी लिहिले? धम्मस्कंधांचा नाश होऊ नये म्हणून आणि सद्धम्माच्या चिरस्थायी स्थितीसाठी लिहिले.
Dharamāno hi bhagavā, amhākaṃ sugatodhīro;
Nikāye pañcadeseti, yāva nibbānagamanā.
आमचे धीरवान सुगत भगवंत जिवंत असताना, आपल्या निर्वाणगमनापर्यंत पाच निकायांचा उपदेश करीत राहिले.
Sabbepi te bhikkhu ādi, manasā vacasāhāro;
Sabbe ca vācuggatā honti, mahāpaññāsativarā.
ते सर्व सुरुवातीचे भिक्खू, जे महान प्रज्ञा आणि स्मृतीने युक्त होते, त्यांनी ते सर्व (बुद्धवचन) मनात आणि वाणीत धारण केले आणि ते सर्व त्यांना मुखोद्गत होते.
Nibbūte lokanāthamhi, tato vassasataṃ bhave;
Ariyānariyā cāpi ca, sabbe vācuggatā dhuvaṃ.
लोकनाथ (बुद्ध) परिनिर्वाण पावल्यानंतर शंभर वर्षांपर्यंत, सर्व आर्य आणि अनार्य (भिक्खू) यांना ते निश्चितपणे मुखोद्गत होते.
Tato paraṃ aṭṭharasaṃ, dvisataṃvassa gaṇanaṃ;
Sabbe puthujjanā ceva, ariyā ca sabbepite.
त्यानंतर दोनशे अठरा (२१८) वर्षांच्या काळापर्यंत, सर्व पृथग्जन (सामान्य लोक/भिक्खू) आणि आर्य भिक्खू,
Manasāvacasāyeva, vācuggatāva sabbadā;
Duṭṭhagāmaṇirañño ca, kāle vācuggatā dhuvaṃ.
मनाने आणि वाणीने नेहमी ते मुखोद्गत ठेवत असत; आणि दुट्ठगामणी राजाच्या काळातही ते निश्चितपणे मुखोद्गत होते.
Ariyānariyāpi ca, nikāye dhāraṇāsadā;
Tato paramhi rājā ca, tato cuto ca tusite.
आर्य आणि अनार्य भिक्खू नेहमी निकायांचे धारण करत असत. त्यानंतर तो राजा मरण पावून तुषित स्वर्गात उत्पन्न झाला.
Uppajji deva loke so, devehi parivārito;
Saddhā tissoti nāmena, tassa kaniṭṭhako hito.Tato laddharaṭṭho hoti, buddhasāsanapālako.
तो देवलोकात देवांनी वेढलेला होऊन उत्पन्न झाला. त्याचा धाकटा भाऊ 'सद्धातिस्स' नावाचा हितकर्ता होता, ज्याने नंतर राज्य मिळवले आणि तो बुद्धशासनाचा रक्षक झाला.
Tadā kāle bhikkhū āsuṃ, sabbe vācuggatā sadā;
Nikāye pañcavedheva, yāva rañño ca dhāraṇā;
Tato cuto so rājā ca, tussīte upapajjati;
Devalokeṭṭhito santo, tadā vācuggatā tato.
त्या काळात सर्व भिक्खू नेहमी पाचही निकायांना मुखोद्गत ठेवत असत, जोपर्यंत राजाने ते धारण केले होते. त्यानंतर तो राजा मरण पावून तुषित देवलोकात उत्पन्न झाला. तो देवलोकात स्थित असतानाही, त्यानंतरही ते (बुद्धवचन) मुखोद्गत राहिले.
Tassa puttāpi ahesuṃ, anekā varajjaṃ gatā;
Anukkamena cutate, devalokaṃ gatā dhuvaṃ;
Tadāpite sabbe bhikkhū, vācuggatāva sabbadā;
Nikāye pañcavidheva, dhāraṇāvasatimatā.
त्याचे अनेक पुत्रही झाले ज्यांनी श्रेष्ठ राज्य केले. अनुक्रमाने ते मरण पावून निश्चितपणे देवलोकात गेले. त्या काळातही ते सर्व भिक्खू नेहमी पाचही निकायांना स्मृतीच्या वशतेने मुखोद्गत ठेवत असत.
Tato paraṃ potthakesu, nikāyā pañca piṭṭhitā;
Tadā aṭṭhakathā ṭīkā, sabbe ganthā potthake gatā;
Sabbe potthesu ye ganthā, pāḷi aṭṭhakathā ṭīkā;
Saṃṭṭhitāsaṃ ṭhitā honti, sabbepi no na santite.
त्यानंतर पाचही निकाय पुस्तकांमध्ये (ग्रंथांमध्ये) लिहिले गेले. तेव्हा अट्ठकथा, टीका आणि सर्व ग्रंथ पुस्तकारूढ झाले. पुस्तकांमध्ये असलेले सर्व ग्रंथ - पाळी, अट्ठकथा आणि टीका - चांगल्या प्रकारे प्रस्थापित झाले, ते नष्ट झाले नाहीत.
Tadā te potthakeyeva, nikāyā piṭhitā khilā;
Tadā aṭṭhakathādīni, bhavantīti vadanti ca.
त्या वेळी ते सर्व निकाय पुस्तकांमध्येच लिहिले गेले; आणि तेव्हापासून अट्ठकथा इत्यादी अस्तित्वात आल्या असे म्हणतात.
Parihāro paṇḍitehi vattabbova;
Laṅkādīpassa raññova, saddhā tissassa rājino.Puttako laṅkādīpassa, issaro dhammiko varo;
Tadā khīṇāsavā sabbe, olokenti anagate.
पंडितांनी याचे उत्तर दिलेच पाहिजे; लंकाद्वीपाचा राजा सद्धातिस्स याचा पुत्र, जो लंकाद्वीपाचा धार्मिक आणि श्रेष्ठ शासक होता, त्याच्या काळात सर्व क्षीणासवांनी (अर्हतांनी) भविष्याकडे पाहिले.
Khīṇāsavā passanti te, dupaññeva puthujjane;
Sabbepi te bhikkhū āsuṃ, bahuṃtarā puthujjanā;
Na sakkhissanti te pañca, nikāye vācuggataṃ iti;
Potthakesu sabbe pañca, āropenti khīṇāsavā.
ते क्षीणासव (अर्हत) त्या अल्पबुद्धी पृथग्जनांना (सामान्य लोकांना) पाहत होते. ते सर्व भिक्खू देखील होते, ज्यांच्यामध्ये बहुतांश पृथग्जन होते. 'ते पाचही निकाय मुखोद्गत ठेवण्यास समर्थ होणार नाहीत' असे समजून, क्षीणासवांनी ते पाचही निकाय पुस्तकांवर आरूढ केले (लिहून ठेवले).
Saddhammaṭṭhiti cirattāya, janānaṃ puññatthāya ca;
Tato paṭṭhāyate sabbe, nikāyā honti potthake;
Aṭṭhakathā ṭīkā sabbe, te honti potthakeṭṭhitā.
सद्धम्माच्या चिरंतन अस्तित्वासाठी आणि लोकांच्या पुण्यप्राप्तीसाठी, तेव्हापासून सर्व निकाय पुस्तकांमध्ये समाविष्ट झाले; तसेच सर्व अट्ठकथा आणि टीका देखील पुस्तकांमध्ये स्थित झाल्या.
Tato paṭṭhāyate sabbe, bhikkhu ādi mahāgaṇā;
Potthakesu ṭhiteyeva, sabbe passanti sabbadā.
तेव्हापासून भिक्खू इत्यादींचे सर्व महासंघ, पुस्तकांमध्ये स्थित असलेल्या (धम्मालाच) नेहमी सर्व प्रकारे पाहतात (अभ्यासतात).
[Potthake āropana dīpakā niṭṭhitā.]
[पुस्तकांवर आरूढ करण्याचे (लेखनाचे) स्पष्टीकरण समाप्त झाले.]
Yo koci paṇḍito dhīro, aṭṭhakathādikaṃ ganthaṃ karoti vā kārāpeti vā, tassa anantako hoti puññasaṃcayo, anantako hoti puññānisaṃso. Caturāsīti cetiyasahassa karaṇasadiso, caturāsīti buddharūpasahassa karaṇasadiso, caturāsīti bodhirukkhasahassaropanasadiso, caturāsīti vihārasahassa karaṇasadiso, yo ca buddhavacanamañjūsaṃ karoti vā kārāpeti vā, yo ca buddhavacanaṃ maṇḍanaṃ karoti vā kārāpeti vā, yo ca buddhavacanaṃ lekhaṃ karoti vā kārāpeti vā, yo ca potthakaṃ vā, yo ca potthakamūlaṃ vā, deti vā dāpeti vā, yo ca telaṃ vā cuṇṇaṃ vā, dhaññaṃ vā potthakabhañjanatthāya yaṃ kiñci nitthaṃ vā potthakachidde āvunatthāya, yaṃ kiñci suttaṃ vā kaṭṭhaphalakadvayaṃ vā potthakaṃ puṭanatthāya yaṃ kiñci vatthaṃ vā, potthaka-bandhanatthāya, yaṃ kiñci yottaṃ vā potthakalāpa pūṭanatthāya yaṃ kiñci thavikaṃ deti vā dāpeti vā.
जो कोणी पंडित आणि धीर मनुष्य अट्ठकथा इत्यादी ग्रंथांची निर्मिती करतो किंवा करवून घेतो, त्याचा पुण्यसंचय अनंत होतो आणि पुण्याचा लाभही अनंत होतो. हे पुण्य चौऱ्याऐंशी हजार चैत्य बांधण्यासारखे, चौऱ्याऐंशी हजार बुद्धमूर्ती बनवण्यासारखे, चौऱ्याऐंशी हजार बोधिवृक्ष लावण्यासारखे आणि चौऱ्याऐंशी हजार विहार बांधण्यासारखे आहे; आणि जो बुद्धवचनांची मंजूषा तयार करतो किंवा करवून घेतो, जो बुद्धवचनांचे सुशोभीकरण करतो किंवा करवून घेतो, जो बुद्धवचनांचे लेखन करतो किंवा करवून घेतो, जो पुस्तक किंवा पुस्तकाचे मूल्य देतो किंवा देववतो, आणि जो तेल, चूर्ण किंवा धान्य पुस्तकाच्या संरक्षणासाठी देतो, पुस्तकाच्या छिद्रांमधून ओवण्यासाठी सुई किंवा दोरा देतो, लाकडाच्या दोन पाट्या किंवा पुस्तक वेढण्यासाठी वस्त्र देतो, पुस्तक बांधण्यासाठी दोरी किंवा पुस्तकांचा संच ठेवण्यासाठी पिशवी देतो किंवा देववतो (त्याला हे अनंत पुण्य लाभते).
Yo ca haritālena vā manosilāya vā, suvaṇṇena vā rajatena vā potthakamaṇḍanaṃ vā kaṭṭhaphalakamaṇḍanaṃ vā karoti vā kārāpeti vā, tassa anantako hoti puññasaṃcayo, anantako hoti puññānisaṃso. Caturāsīti cetiyasahassa karaṇasadiso, caturāsīti vihārasahassa karaṇasadiso.
आणि जो हरिताल (पिवळा रंग), मनशिल (लाल रंग), सोने किंवा चांदी द्वारे पुस्तकाचे किंवा लाकडाच्या पाट्यांचे सुशोभीकरण करतो किंवा करवून घेतो, त्याचा पुण्यसंचय अनंत होतो आणि पुण्याचा लाभही अनंत होतो. हे पुण्य चौऱ्याऐंशी हजार चैत्य बांधण्यासारखे आणि चौऱ्याऐंशी हजार विहार बांधण्यासारखे आहे.
Bhave nibbattamāno so, sīlaguṇamupāgatā;
Mahā tejo sadā hoti, sīhanādo visārado.
विविध जन्मांमध्ये जन्म घेताना तो शील गुणांनी युक्त होतो; तो नेहमी महातेजस्वी आणि सिंहासारखी गर्जना करणारा (निर्भय) व विशारद (कुशल) होतो.
Āyuvaṇṇabaluppeto, dhammakāmo bhave saddā;
Devamanussalokesu, mahesakkho anāmayo.
तो आयुष्य, वर्ण (सौंदर्य) आणि बलाने युक्त होतो, तसेच नेहमी धम्माची आवड असणारा होतो. देव आणि मनुष्य लोकांमध्ये तो महान प्रभावशाली आणि निरोगी होतो.
Bhave nibbattamāno so, paññavā susamāhito;
Adhipacca parivāro, sabbasukhādhi gacchati.
विविध जन्मांमध्ये जन्म घेताना तो प्रज्ञावान आणि सुसमाहित (एकाग्रचित्त) होतो; आधिपत्य आणि परिवाराने युक्त होऊन तो सर्व सुखांना प्राप्त करतो.
Saddohīrimā vadaññū, saṃvigga mānaso bhave;
Aṅgapaccaṅga sampanno, āroha pariṇāhavā.
तो श्रद्धावान, ह्रीमान (पापाची लाज बाळगणारा), दानशूर आणि संविग्न मनाचा (संसाराविषयी संवेग असणारा) होतो; तसेच तो सर्व अंग-प्रत्यंगांनी परिपूर्ण आणि सुदृढ शरीराचा होतो.
Sabbe sattāpi yo loke, sabbattha pūjitābhave;
Devamanussa sañcaro, mittasahāya pālito.
जगातील सर्व प्राण्यांमध्ये तो सर्वत्र पूजनीय होतो; देव आणि मनुष्यांमध्ये संचार करणारा तो मित्र आणि सहाकाऱ्यांद्वारे रक्षित होतो.
Devamanussa sampattiṃ, anubhoti punappunaṃ;
Arahatta phalaṃ patto, nibbānaṃ pāpuṇissati.
तो देव आणि मनुष्यांच्या सुखाचा पुन्हा पुन्हा अनुभव घेतो आणि शेवटी अर्हतफलाला प्राप्त करून निर्वाणाला प्राप्त करेल.
Paṭisambhidā catasso, abhiññā chabbidhe vare;
Vimokkhe aṭṭhake seṭṭhe, gamissati anāgate.
तो भविष्यात चार प्रतिसंविद् (पटिसंभिदा), सहा श्रेष्ठ अभिज्ञा आणि आठ श्रेष्ठ विमोक्ष प्राप्त करेल.
Tasmāhi paṇḍito poso, saṃpassaṃ hita mattano;
Kāreyya sāma ganthe ca, aññe cāpi kārāpaye.
म्हणून, स्वतःचे हित पाहणाऱ्या पंडित मनुष्याने स्वतः ग्रंथांची निर्मिती करावी आणि इतरांकडूनही ती करवून घ्यावी.
Potthake ca ṭhite ganthe, pāḷi aṭṭhakathādike;
Dhammamañjūsā ganthe ca, lekhaṃ kare kārāpaye.
पुस्तकांमध्ये स्थित असलेल्या पाळि, अट्ठकथा इत्यादी ग्रंथांचे आणि धम्ममंजूषा ग्रंथांचे लेखन करावे किंवा करवून घ्यावे.
Potthakaṃ potthakamūlañca, tesaṃ cullathūsampi ca;
Pilotikādikaṃ suttaṃ, kaṭṭhaphaladvayamhi ca.
पुस्तक, पुस्तकाचे मूल्य, त्यांच्यासाठी लागणारे लहान साहित्य, वस्त्र इत्यादी, दोरा आणि लाकडाच्या दोन पाट्या;
Dhammabandhanatthāya ca, yaṃ kiñci mahagghaṃ vatthaṃ;
Dhammabandhanayottañca, yaṃ kiñci thavikampi ca.
आणि धम्मग्रंथ बांधण्यासाठी कोणतेही मौल्यवान वस्त्र, धम्मग्रंथ बांधण्याची दोरी आणि कोणतीही पिशवी देखील;
Dadeyya dhammakhettamhi, vippassannena cetasā;
Añño cāpi dajjāpeyya, mittasahāyabandhaveti.
प्रसन्न चित्ताने धम्मक्षेत्रात दान करावे; आणि आपले मित्र, सहकारी व बांधव यांनाही दान देण्यास प्रवृत्त करावे.
Ganthākaralekhalekhāpanānisaṃsa dīpanā niṭṭhitā.
ग्रंथ निर्मिती, लेखन आणि लेखन करवून घेण्याच्या पुण्याच्या लाभाचे (आनिसंसाचे) स्पष्टीकरण समाप्त झाले.
[Iti cūlaganthavaṃse pakiṇṇakadīpako nāma pañcamo paricchedo.]
[अशा प्रकारे, चुळगन्थवंस मधील 'प्रकीर्णकदीपक' नावाचा पाचवा परिच्छेद समाप्त झाला.]
Sohaṃ haṃsāraṭṭha jāto, nantapaññoti vissutoSaddhā sīla vīrappeto, dhammarasaṃ gavesano.
तो मी, हंसाराष्ट्रात जन्मलेला, 'नंतपञ्ञ' (अनंतप्रज्ञ) या नावाने प्रसिद्ध असलेला, श्रद्धा, शील व वीर्याने युक्त आणि धम्मरसाचा शोध घेणारा;
Sohaṃ tato gantvā cimaṃ, jina navaṃ yaṃ pūraṃ;
Sabba dhammaṃ vicinanto, vīsati vassamāgato.
तो मी तेथून जिनांच्या (बुद्धांच्या) या नवीन नगरात गेलो, आणि सर्व धम्माचा शोध घेत वीस वर्षे व्यतीत केली.
Sabba dhammaṃ vissejjento, kikāre neva bhikkhuno;
Cha vassānaṃ gaṇaṃ bhitvā, kāmānaṃ abhimaddanaṃ.
भिक्खूंच्या कल्याणासाठी सर्व धम्माचे अध्यापन करत, सहा वर्षे संघात राहून आणि वासनांचे दमन करत;
Santi sabhā ca nibbānaṃ, gavesiñca punappunaṃ;
Vasantohaṃ, vanārammaṃ, piṭakattaya saṅgahaṃ;
Ganthavaṃsaṃ imaṃ khuddaṃ, ariyasaṅghadāsakanti.
शांती आणि निर्वाणाचा पुन्हा पुन्हा शोध घेणारा, अरण्यातील आरामात राहत असलेला मी, आर्यसंघाचा दास, त्रिपिटकाचा संग्रह असलेला हा लहान 'गन्थवंस' (चुळगन्थवंस) रचला आहे.
Iti pāmojjatthāya araññavāsinā, nandapaññācariyena kato cūḷaganthavaṃso niṭṭhito.
अशा प्रकारे, आनंदासाठी अरण्यवासी आचार्य नंदपञ्ञ यांनी रचलेला 'चुळगन्थवंस' समाप्त झाला.
Dhammavaṭaṃsakanāmena visuto thero, yaṃ pakaraṇaṃ likkhitaṃ taṃ paripuṇṇaṃ tena puññena taṃ piṭakaṃ parisippaṃ pariniṭṭhitaṃ.
'धम्मवतंसक' या नावाने प्रसिद्ध असलेल्या थेरांनी (स्थविरांनी) जे प्रकरण (ग्रंथ) लिहिले, ते परिपूर्ण झाले. त्या पुण्याच्या प्रभावाने ते पिटक आणि सर्व विद्या परिपूर्ण झाली.
Mameva sissasamūhānañca parisippaṃ pariniṭṭhitaṃ. Tave sissānū sissāni ca, parisippaṃ pariniṭṭhitaṃ.
माझ्या शिष्यसमूहाची देखील सर्व विद्या परिपूर्ण झाली; आणि त्यांच्या शिष्यांच्या शिष्यांची (प्रशिष्यांची) देखील सर्व विद्या परिपूर्ण झाली.
Cūḷaganthavaṃso niṭṭhito.
चुळगन्थवंस समाप्त झाला.