বাংলা
পালিঅট্ঠকথাটীকাঅন্ন
1101 পারাজিক পালি
1102 পাচিত্তিয় পালি
1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়)
1104 চূলবগ্গ পালি
1105 পরিবার পালি
1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১
1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২
1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা
1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়)
1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা
1206 পরিবার অট্ঠকথা
1301 সারত্থদীপনী টীকা-১
1302 সারত্থদীপনী টীকা-২
1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩
1401 দ্বেমাতিকাপালি
1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা
1403 বজিরবুদ্ধি টীকা
1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১
1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২
1406 বিনয়ালংকার টীকা-১
1407 বিনয়ালংকার টীকা-২
1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা
1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয়
1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১
1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২
1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি
1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা

8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১
8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২
8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১
8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২
8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা

8406 দীঘনিকায় (পু-বি)
8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি)
8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি)
8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি)
8410 বিনয়পিটক (পু-বি)
8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি)
8412 অট্ঠকথা (পু-বি)
8413 নিরুত্তিদীপনী
8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ
8415 অনুদীপনীপাঠ
8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ
8417 নমক্কারটীকা
8418 মহাপণামপাঠ
8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা
8420 সুতবন্দনা
8421 কমলাঞ্জলি
8422 জিনালংকার
8423 পজ্জমধু
8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী
8425 চূলগন্থবংস
8426 মহাবংস
8427 সাসনবংস
8428 কচ্চায়নব্যাকরণং
8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং
8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা)
8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা)
8432 পদরূপসিদ্ধি
8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা
8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ
8435 বুত্তোদয়পাঠ
8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ
8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা
8438 সুবোধালংকারপাঠ
8439 সুবোধালংকারটীকা
8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার
8441 লোকনীতি
8442 সুত্তন্তনীতি
8443 সূরস্সতীনীতি
8444 মহারহনীতি
8445 ধম্মনীতি
8446 কবিদপ্পণনীতি
8447 নীতিমঞ্জরী
8448 নরদক্খদীপনী
8449 চতুরারক্খদীপনী
8450 চাণক্যনীতি
8451 রসবাহিনী
8452 সীমাবিসোধনীপাঠ
8453 বেস্সন্তরগীতি
8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা
8455 থূপবংস
8456 দাঠাবংস
8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া
8458 ধাতুবংস
8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস
8460 জিনচরিতয়
8461 জিনবংসদীপং
8462 তেলকটাহগাথা
8463 মিলিদটীকা
8464 পদমঞ্জরী
8465 পদসাধনং
8466 সদ্দবিন্দুপকরণং
8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা
8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি
2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ)
2103 পাথিকবগ্গ পালি
2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা
2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ)
2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা
2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা
2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ)
2303 পাথিকবগ্গ টীকা
2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১
2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি
3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি
3103 উপরিপণ্ণাস পালি
3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১
3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২
3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা
3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা
3301 মূলপণ্ণাস টীকা
3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা
3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি
4102 নিদানবগ্গ পালি
4103 খন্ধবগ্গ পালি
4104 সলায়তনবগ্গ পালি
4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)
4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা
4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা
4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা
4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা
4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)
4301 সগাথাবগ্গ টীকা
4302 নিদানবগ্গ টীকা
4303 খন্ধবগ্গ টীকা
4304 সলায়তনবগ্গ টীকা
4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি
5102 দুকনিপাত পালি
5103 তিকনিপাত পালি
5104 চতুক্কনিপাত পালি
5105 পঞ্চকনিপাত পালি
5106 ছক্কনিপাত পালি
5107 সত্তকনিপাত পালি
5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি
5109 নবকনিপাত পালি
5110 দশকনিপাত পালি
5111 একাদশকনিপাত পালি
5201 এককনিপাত অট্ঠকথা
5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা
5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা
5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা
5301 এককনিপাত টীকা
5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা
5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা
5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি
6102 ধম্মপদ পালি
6103 উদান পালি
6104 ইতিবুত্তক পালি
6105 সুত্তনিপাত পালি
6106 বিমানবত্থু পালি
6107 পেতবত্থু পালি
6108 থেরগাথা পালি
6109 থেরীগাথা পালি
6110 অপদান পালি-১
6111 অপদান পালি-২
6112 বুদ্ধবংস পালি
6113 চরিয়াপিটক পালি
6114 জাতক পালি-১
6115 জাতক পালি-২
6116 মহানিদ্দেস পালি
6117 চূলনিদ্দেস পালি
6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি
6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি
6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি
6121 পেটকোপদেস পালি
6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা
6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১
6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২
6204 উদান অট্ঠকথা
6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা
6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১
6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২
6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা
6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা
6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১
6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২
6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা
6213 অপদান অট্ঠকথা-১
6214 অপদান অট্ঠকথা-২
6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা
6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা
6217 জাতক অট্ঠকথা-১
6218 জাতক অট্ঠকথা-২
6219 জাতক অট্ঠকথা-৩
6220 জাতক অট্ঠকথা-৪
6221 জাতক অট্ঠকথা-৫
6222 জাতক অট্ঠকথা-৬
6223 জাতক অট্ঠকথা-৭
6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা
6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা
6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১
6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২
6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা
6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা
6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি
7102 বিভঙ্গ পালি
7103 ধাতুকথা পালি
7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি
7105 কথাবত্থু পালি
7106 যমক পালি-১
7107 যমক পালি-২
7108 যমক পালি-৩
7109 পট্ঠান পালি-১
7110 পট্ঠান পালি-২
7111 পট্ঠান পালি-৩
7112 পট্ঠান পালি-৪
7113 পট্ঠান পালি-৫
7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা
7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা
7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা
7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা
7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা
7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা
7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা
7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা
7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো
7307 অভিধম্মত্থসংগহো
7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা
7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利義註複註藏外典籍
1101 巴拉基咖(波羅夷)
1102 巴吉帝亞(波逸提)
1103 大品(律藏)
1104 小品
1105 附隨
1201 巴拉基咖(波羅夷)義註-1
1202 巴拉基咖(波羅夷)義註-2
1203 巴吉帝亞(波逸提)義註
1204 大品義註(律藏)
1205 小品義註
1206 附隨義註
1301 心義燈-1
1302 心義燈-2
1303 心義燈-3
1401 疑惑度脫
1402 律攝註釋
1403 金剛智疏
1404 疑難解除疏-1
1405 疑難解除疏-2
1406 律莊嚴疏-1
1407 律莊嚴疏-2
1408 古老解惑疏
1409 律抉擇-上抉擇
1410 律抉擇疏-1
1411 律抉擇疏-2
1412 巴吉帝亞等啟請經
1413 小戒學-根本戒學

8401 清淨道論-1
8402 清淨道論-2
8403 清淨道大複註-1
8404 清淨道大複註-2
8405 清淨道論導論

8406 長部問答
8407 中部問答
8408 相應部問答
8409 增支部問答
8410 律藏問答
8411 論藏問答
8412 義注問答
8413 語言學詮釋手冊
8414 勝義顯揚
8415 隨燈論誦
8416 發趣論燈論
8417 禮敬文
8418 大禮敬文
8419 依相讚佛偈
8420 經讚
8421 蓮花供
8422 勝者莊嚴
8423 語蜜
8424 佛德偈集
8425 小史
8427 佛教史
8426 大史
8429 目犍連文法
8428 迦旃延文法
8430 文法寶鑑(詞幹篇)
8431 文法寶鑑(詞根篇)
8432 詞形成論
8433 目犍連五章
8434 應用成就讀本
8435 音韻論讀本
8436 阿毗曇燈讀本
8437 阿毗曇燈疏
8438 妙莊嚴論讀本
8439 妙莊嚴論疏
8440 初學入門義抉擇精要
8446 詩王智論
8447 智論花鬘
8445 法智論
8444 大羅漢智論
8441 世間智論
8442 經典智論
8443 勇士百智論
8450 考底利耶智論
8448 人眼燈
8449 四護衛燈
8451 妙味之流
8452 界清淨
8453 韋桑達拉頌
8454 目犍連語釋五章
8455 塔史
8456 佛牙史
8457 詞根讀本注釋
8458 舍利史
8459 象頭山寺史
8460 勝者行傳
8461 勝者宗燈
8462 油鍋偈
8463 彌蘭王問疏
8464 詞花鬘
8465 詞成就論
8466 正理滴論
8467 迦旃延詞根注
8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品
2102 大品(長部)
2103 波梨品
2201 戒蘊品註義註
2202 大品義註(長部)
2203 波梨品義註
2301 戒蘊品疏
2302 大品複註(長部)
2303 波梨品複註
2304 戒蘊品新複註-1
2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經
3102 中五十經
3103 後五十經
3201 根本五十義註-1
3202 根本五十義註-2
3203 中五十義註
3204 後五十義註
3301 根本五十經複註
3302 中五十經複註
3303 後五十經複註
4101 有偈品
4102 因緣品
4103 蘊品
4104 六處品
4105 大品(相應部)
4201 有偈品義注
4202 因緣品義注
4203 蘊品義注
4204 六處品義注
4205 大品義注(相應部)
4301 有偈品複註
4302 因緣品註
4303 蘊品複註
4304 六處品複註
4305 大品複註(相應部)
5101 一集經
5102 二集經
5103 三集經
5104 四集經
5105 五集經
5106 六集經
5107 七集經
5108 八集等經
5109 九集經
5110 十集經
5111 十一集經
5201 一集義註
5202 二、三、四集義註
5203 五、六、七集義註
5204 八、九、十、十一集義註
5301 一集複註
5302 二、三、四集複註
5303 五、六、七集複註
5304 八集等複註
6101 小誦
6102 法句經
6103 自說
6104 如是語
6105 經集
6106 天宮事
6107 餓鬼事
6108 長老偈
6109 長老尼偈
6110 譬喻-1
6111 譬喻-2
6112 諸佛史
6113 所行藏
6114 本生-1
6115 本生-2
6116 大義釋
6117 小義釋
6118 無礙解道
6119 導論
6120 彌蘭王問
6121 藏釋
6201 小誦義注
6202 法句義注-1
6203 法句義注-2
6204 自說義注
6205 如是語義註
6206 經集義注-1
6207 經集義注-2
6208 天宮事義注
6209 餓鬼事義注
6210 長老偈義注-1
6211 長老偈義注-2
6212 長老尼義注
6213 譬喻義注-1
6214 譬喻義注-2
6215 諸佛史義注
6216 所行藏義注
6217 本生義注-1
6218 本生義注-2
6219 本生義注-3
6220 本生義注-4
6221 本生義注-5
6222 本生義注-6
6223 本生義注-7
6224 大義釋義注
6225 小義釋義注
6226 無礙解道義注-1
6227 無礙解道義注-2
6228 導論義注
6301 導論複註
6302 導論明解
7101 法集論
7102 分別論
7103 界論
7104 人施設論
7105 論事
7106 雙論-1
7107 雙論-2
7108 雙論-3
7109 發趣論-1
7110 發趣論-2
7111 發趣論-3
7112 發趣論-4
7113 發趣論-5
7201 法集論義註
7202 分別論義註(迷惑冰消)
7203 五部論義註
7301 法集論根本複註
7302 分別論根本複註
7303 五論根本複註
7304 法集論複註
7305 五論複註
7306 阿毘達摩入門
7307 攝阿毘達磨義論
7308 阿毘達摩入門古複註
7309 阿毘達摩論母

English
Pali CanonCommentariesSub-commentariesOther
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon PaliCommentairesSous-commentairesAutres
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-KanonKommentareSubkommentareSonstige
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैननकमेंट्रीउप-टिप्पणियाँअन्य
1101 पाराजिक पाळि
1102 पाचित्तिय पाळि
1103 महावग्ग पाळि (विनय)
1104 चूळवग्ग पाळि
1105 परिवार पाळि
1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1
1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2
1203 पाचित्तिय अट्ठकथा
1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय)
1205 चूळवग्ग अट्ठकथा
1206 परिवार अट्ठकथा
1301 सारत्थदीपनी टीका-1
1302 सारत्थदीपनी टीका-2
1303 सारत्थदीपनी टीका-3
1401 द्वेमातिकापाळि
1402 विनयसंगह अट्ठकथा
1403 वजिरबुद्धि टीका
1404 विमतिविनोदनी टीका-1
1405 विमतिविनोदनी टीका-2
1406 विनयालंकार टीका-1
1407 विनयालंकार टीका-2
1408 कंखावितरणीपुराण टीका
1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय
1410 विनयविनिच्छय टीका-1
1411 विनयविनिच्छय टीका-2
1412 पाचित्यादियोजनापाळि
1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा

8401 विसुद्धिमग्ग-1
8402 विसुद्धिमग्ग-2
8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1
8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2
8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा

8406 दीघनिकाय (पु-वि)
8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि)
8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि)
8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि)
8410 विनयपिटक (पु-वि)
8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि)
8412 अट्ठकथा (पु-वि)
8413 निरुत्तिदीपनी
8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ
8415 अनुदीपनीपाठ
8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ
8417 नमक्कारटीका
8418 महापणामपाठ
8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा
8420 सुतवन्दना
8421 कमलाञ्जलि
8422 जिनालंकार
8423 पज्जमधु
8424 बुद्धगुणगाथावली
8425 चूळगन्थवंस
8427 सासनवंस
8426 महावंस
8429 मोग्गल्लानब्याकरणं
8428 कच्चायनब्याकरणं
8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला)
8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला)
8432 पदरूपसिद्धि
8433 मोग्गल्लानपञ्चिका
8434 पयोगसिद्धिपाठ
8435 वुत्तोदयपाठ
8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ
8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका
8438 सुबोधालंकारपाठ
8439 सुबोधालंकारटीका
8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार
8446 कविदप्पणनीति
8447 नीतिमञ्जरी
8445 धम्मनीति
8444 महारहनीति
8441 लोकनीति
8442 सुत्तन्तनीति
8443 सूरस्सतीनीति
8450 चाणक्यनीति
8448 नरदक्खदीपनी
8449 चतुरारक्खदीपनी
8451 रसवाहिनी
8452 सीमविसोधनीपाठ
8453 वेस्सन्तरगीति
8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका
8455 थूपवंस
8456 दाठावंस
8457 धातुपाठविलासिनिया
8458 धातुवंस
8459 हत्थवनगल्लविहारवंस
8460 जिनचरितय
8461 जिनवंसदीपं
8462 तेलकटाहगाथा
8463 मिलिदटीका
8464 पदमञ्जरी
8465 पदसाधनं
8466 सद्दबिन्दुपकरणं
8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा
8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि
2102 महावग्ग पाळि (दीघ)
2103 पाथिकवग्ग पाळि
2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा
2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ)
2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा
2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका
2302 महावग्ग टीका (दीघ)
2303 पाथिकवग्ग टीका
2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1
2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि
3102 मज्झिमपण्णास पाळि
3103 उपरिपण्णास पाळि
3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1
3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2
3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा
3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा
3301 मूलपण्णास टीका
3302 मज्झिमपण्णास टीका
3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि
4102 निदानवग्ग पाळि
4103 खन्धवग्ग पाळि
4104 सळायतनवग्ग पाळि
4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)
4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा
4202 निदानवग्ग अट्ठकथा
4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा
4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा
4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)
4301 सगाथावग्ग टीका
4302 निदानवग्ग टीका
4303 खन्धवग्ग टीका
4304 सळायतनवग्ग टीका
4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि
5102 दुकनिपात पाळि
5103 तिकनिपात पाळि
5104 चतुक्कनिपात पाळि
5105 पञ्चकनिपात पाळि
5106 छक्कनिपात पाळि
5107 सत्तकनिपात पाळि
5108 अट्ठकादिनिपात पाळि
5109 नवकनिपात पाळि
5110 दसकनिपात पाळि
5111 एकादसकनिपात पाळि
5201 एककनिपात अट्ठकथा
5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा
5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा
5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा
5301 एककनिपात टीका
5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका
5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका
5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि
6102 धम्मपद पाळि
6103 उदान पाळि
6104 इतिवुत्तक पाळि
6105 सुत्तनिपात पाळि
6106 विमानवत्थु पाळि
6107 पेतवत्थु पाळि
6108 थेरगाथा पाळि
6109 थेरीगाथा पाळि
6110 अपदान पाळि-1
6111 अपदान पाळि-2
6112 बुद्धवंस पाळि
6113 चरियापिटक पाळि
6114 जातक पाळि-1
6115 जातक पाळि-2
6116 महानिद्देस पाळि
6117 चूळनिद्देस पाळि
6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि
6119 नेत्तिप्पकरण पाळि
6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि
6121 पेटकोपदेस पाळि
6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा
6202 धम्मपद अट्ठकथा-1
6203 धम्मपद अट्ठकथा-2
6204 उदान अट्ठकथा
6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा
6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1
6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2
6208 विमानवत्थु अट्ठकथा
6209 पेतवत्थु अट्ठकथा
6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1
6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2
6212 थेरीगाथा अट्ठकथा
6213 अपदान अट्ठकथा-1
6214 अपदान अट्ठकथा-2
6215 बुद्धवंस अट्ठकथा
6216 चरियापिटक अट्ठकथा
6217 जातक अट्ठकथा-1
6218 जातक अट्ठकथा-2
6219 जातक अट्ठकथा-3
6220 जातक अट्ठकथा-4
6221 जातक अट्ठकथा-5
6222 जातक अट्ठकथा-6
6223 जातक अट्ठकथा-7
6224 महानिद्देस अट्ठकथा
6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा
6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1
6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2
6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा
6301 नेत्तिप्पकरण टीका
6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि
7102 विभङ्ग पाळि
7103 धातुकथा पाळि
7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि
7105 कथावत्थु पाळि
7106 यमक पाळि-1
7107 यमक पाळि-2
7108 यमक पाळि-3
7109 पट्ठान पाळि-1
7110 पट्ठान पाळि-2
7111 पट्ठान पाळि-3
7112 पट्ठान पाळि-4
7113 पट्ठान पाळि-5
7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा
7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा
7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा
7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका
7302 विभङ्ग-मूलटीका
7303 पञ्चपकरण-मूलटीका
7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका
7305 पञ्चपकरण-अनुटीका
7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो
7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो
7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका
7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon PaliKomentarSub-komentarLainnya
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典註釈書副註釈書その他
1101 パーラージカ・パーリ
1102 パーチッティヤ・パーリ
1103 マハーヴァッガ・パーリ(ヴィナヤ)
1104 チューラヴァッガ・パーリ
1105 パリヴァーラ・パーリ
1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1
1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2
1203 パーチッティヤ・アッタカター
1204 マハーヴァッガ・アッタカター(ヴィナヤ)
1205 チューラヴァッガ・アッタカター
1206 パリヴァーラ・アッタカター
1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1
1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2
1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3
1401 ドヴェマーティカー・パーリ
1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター
1403 ヴァジラブッディ・ティーカー
1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1
1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2
1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1
1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2
1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー
1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ
1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1
1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2
1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ
1413 クッダシッカー-ムーラシッカー

8401 ヴィスッディマッガ-1
8402 ヴィスッディマッガ-2
8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1
8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2
8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター

8406 ディーガニカーヤ(プ・ヴィ)
8407 マッジマニカーヤ(プ・ヴィ)
8408 サンユッタニカーヤ(プ・ヴィ)
8409 アングッタラニカーヤ(プ・ヴィ)
8410 ヴィナヤピタカ(プ・ヴィ)
8411 アビダンマピタカ(プ・ヴィ)
8412 アッタカター(プ・ヴィ)
8413 ニルッティディーパニー
8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ
8415 アヌディーパニーパータ
8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ
8417 ナマッカラ・ティーカー
8418 マハーパナーマ・パータ
8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター
8420 スタヴァンダナー
8421 カマラーニャジャリ
8422 ジナランカーラ
8423 パッジャマドゥ
8424 ブッダグナガーター・ヴァリー
8425 チューラガンタヴァンサ
8427 サーサナヴァンサ
8426 マハーヴァンサ
8429 モッガラーナ・ビャーカラナン
8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン
8430 サッダニーティッパカラナン(パダマーラー)
8431 サッダニーティッパカラナン(ダートゥマーラー)
8432 パダルーパシッディ
8433 モッガラーナ・パンチカー
8434 パヨーガシッディ・パータ
8435 ヴットーダヤ・パータ
8436 アビダーナッパディーピカー・パータ
8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー
8438 スボーダーランカーラ・パータ
8439 スボーダーランカーラ・ティーカー
8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ
8446 カヴィダッパナニーティ
8447 ニーティマンジャリー
8445 ダンマニーティ
8444 マハーラハニーティ
8441 ローカニーティ
8442 スタンタニーティ
8443 スーラッサティニーティ
8450 チャーナキャニーティ
8448 ナラダッカディーパニー
8449 チャトゥラーラッカディーパニー
8451 ラサヴァーヒニー
8452 シーマヴィソーダニー・パータ
8453 ヴェッサンタラ・ギーティ
8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー
8455 トゥーパヴァンサ
8456 ダーターヴァンサ
8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー
8458 ダートゥヴァンサ
8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ
8460 ジナチャリタヤ
8461 ジナヴァンサディーパン
8462 テーラカターガーター
8463 ミリダ・ティーカー
8464 パダマンジャリー
8465 パダサーダナン
8466 サッダビンドゥパカラナン
8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー
8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ
2102 マハーワッガ・パーリ(ディーガ)
2103 パーティカワッガ・パーリ
2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター
2202 マハーワッガ・アッタカター(ディーガ)
2203 パーティカワッガ・アッタカター
2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー
2302 マハーワッガ・ティーカー(ディーガ)
2303 パーティカワッガ・ティーカー
2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1
2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ
3102 マッジマパンナーサ・パーリ
3103 ウパリパンナーサ・パーリ
3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1
3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2
3203 マッジマパンナーサ・アッタカター
3204 ウパリパンナーサ・アッタカター
3301 ムーラパンナーサ・ティーカー
3302 マッジマパンナーサ・ティーカー
3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ
4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ
4103 カンダ・ワッガ・パーリ
4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ
4105 マハーワッガ・パーリ(サンユッタ)
4201 サガーター・ワッガ・アッタカター
4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター
4203 カンダ・ワッガ・アッタカター
4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター
4205 マハーワッガ・アッタカター(サンユッタ)
4301 サガーター・ワッガ・ティーカー
4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー
4303 カンダ・ワッガ・ティーカー
4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー
4305 マハーワッガ・ティーカー(サンユッタ)
5101 エーカカニパータ・パーリ
5102 ドゥカニパータ・パーリ
5103 ティカニパータ・パーリ
5104 チャトゥッカニパータ・パーリ
5105 パンチャカニパータ・パーリ
5106 チャッカニパータ・パーリ
5107 サッタカニパータ・パーリ
5108 アッタカーディニパータ・パーリ
5109 ナヴァカニパータ・パーリ
5110 ダサカニパータ・パーリ
5111 エーカーダサカニパータ・パーリ
5201 エーカカニパータ・アッタカター
5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター
5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター
5204 アッタカーディニパータ・アッタカター
5301 エーカカニパータ・ティーカー
5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー
5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー
5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ
6102 ダンマパダ・パーリ
6103 ウダーナ・パーリ
6104 イティヴッタカ・パーリ
6105 スッタニパータ・パーリ
6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ
6107 ペーヴァットゥ・パーリ
6108 テーラガーター・パーリ
6109 テーリーガーター・パーリ
6110 アパダーナ・パーリ-1
6111 アパダーナ・パーリ-2
6112 ブッダヴァンサ・パーリ
6113 チャリヤーピタカ・パーリ
6114 ジャータカ・パーリ-1
6115 ジャータカ・パーリ-2
6116 マハーニッデーサ・パーリ
6117 チューラニッデーサ・パーリ
6118 パティサンビダーマッガ・パーリ
6119 ネッティッパカラナ・パーリ
6120 ミリンダパンハ・パーリ
6121 ペータコーパデーサ・パーリ
6201 クッダカパータ・アッタカター
6202 ダンマパダ・アッタカター-1
6203 ダンマパダ・アッタカター-2
6204 ウダーナ・アッタカター
6205 イティヴッタカ・アッタカター
6206 スッタニパータ・アッタカター-1
6207 スッタニパータ・アッタカター-2
6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター
6209 ペータヴァットゥ・アッタカター
6210 テーラガーター・アッタカター-1
6211 テーラガーター・アッタカター-2
6212 テーリーガーター・アッタカター
6213 アパダーナ・アッタカター-1
6214 アパダーナ・アッタカター-2
6215 ブッダヴァンサ・アッタカター
6216 チャリヤーピタカ・アッタカター
6217 ジャータカ・アッタカター-1
6218 ジャータカ・アッタカター-2
6219 ジャータカ・アッタカター-3
6220 ジャータカ・アッタカター-4
6221 ジャータカ・アッタカター-5
6222 ジャータカ・アッタカター-6
6223 ジャータカ・アッタカター-7
6224 マハーニッデーサ・アッタカター
6225 チューラニッデーサ・アッタカター
6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1
6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2
6228 ネッティッパカラナ・アッタカター
6301 ネッティッパカラナ・ティーカー
6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ
7102 ヴィバンガ・パーリ
7103 ダートゥカター・パーリ
7104 プッガラパンニャッティ・パーリ
7105 カター・ヴァットゥ・パーリ
7106 ヤマカ・パーリ-1
7107 ヤマカ・パーリ-2
7108 ヤマカ・パーリ-3
7109 パッターナ・パーリ-1
7110 パッターナ・パーリ-2
7111 パッターナ・パーリ-3
7112 パッターナ・パーリ-4
7113 パッターナ・パーリ-5
7201 ダンマサンガニ・アッタカター
7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター
7203 パンチャパカラナ・アッタカター
7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー
7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー
7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー
7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー
7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー
7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード
7307 アビダンマッタ・サンガホ
7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー
7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលីអដ្ឋកថាដីកាផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ
1102 បាចិត្តិយបាឡិ
1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ)
1104 ចូឡវគ្គបាឡិ
1105 បរិវារបាឡិ
1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១
1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២
1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា
1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ)
1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា
1206 បរិវារអដ្ឋកថា
1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១
1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២
1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣
1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ
1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា
1403 វជិរពុទ្ធិដីកា
1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១
1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២
1406 វិនយាលង្ការដីកា-១
1407 វិនយាលង្ការដីកា-២
1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា
1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ
1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១
1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២
1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ
1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា

8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១
8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២
8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១
8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២
8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា

8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ)
8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ)
8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ)
8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ)
8410 វិនយបិដក (បុ-វិ)
8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ)
8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ)
8413 និរុត្តិទីបនី
8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ
8415 អនុទីបនីបាឋ
8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ
8417 នមក្ការដីកា
8418 មហាបណាមបាឋ
8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា
8420 សុតវន្ទនា
8421 កមលាញ្ជលិ
8422 ជិនាលង្ការ
8423 បជ្ជមធុ
8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី
8425 ចូឡគន្ថវង្ស
8427 សាសនវង្ស
8426 មហាវង្ស
8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ
8428 កច្ចាយនព្យាករណំ
8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា)
8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា)
8432 បទរូបសិទ្ធិ
8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា
8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ
8435 វុត្តោទយបាឋ
8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ
8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា
8438 សុពោធាលង្ការបាឋ
8439 សុពោធាលង្ការដីកា
8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ
8446 កវិទប្បណនីតិ
8447 នីតិមញ្ជរី
8445 ធម្មនីតិ
8444 មហារហនីតិ
8441 លោកនីតិ
8442 សុត្តន្តនីតិ
8443 សូរស្សតិនីតិ
8450 ចាណក្យនីតិ
8448 នរទក្ខទីបនី
8449 ចតុរារក្ខទីបនី
8451 រសវាហិនី
8452 សីមវិសោធនីបាឋ
8453 វេស្សន្តរគីតិ
8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា
8455 ថូបវង្ស
8456 ទាឋាវង្ស
8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា
8458 ធាតុវង្ស
8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស
8460 ជិនចរិតយ
8461 ជិនវង្សទីបំ
8462 តេលកដាហគាថា
8463 មិលិទដីកា
8464 បទមញ្ជរី
8465 បទសាធនំ
8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ
8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា
8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ
2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ)
2103 បាថិកវគ្គបាឡិ
2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា
2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ)
2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា
2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា
2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ)
2303 បាថិកវគ្គដីកា
2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១
2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ
3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ
3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ
3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១
3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២
3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា
3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា
3301 មូលបណ្ណាសដីកា
3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា
3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ
4102 និទានវគ្គបាឡិ
4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ
4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ
4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)
4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា
4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា
4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា
4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា
4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)
4301 សគាថាវគ្គដីកា
4302 និទានវគ្គដីកា
4303 ខន្ធវគ្គដីកា
4304 សឡាយតនវគ្គដីកា
4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ
5102 ទុកនិបាតបាឡិ
5103 តិកនិបាតបាឡិ
5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ
5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ
5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ
5107 សត្តកនិបាតបាឡិ
5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ
5109 នវកនិបាតបាឡិ
5110 ទសកនិបាតបាឡិ
5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ
5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា
5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា
5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា
5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា
5301 ឯកកនិបាតដីកា
5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា
5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា
5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ
6102 ធម្មបទបាឡិ
6103 ឧទានបាឡិ
6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ
6105 សុត្តនិបាតបាឡិ
6106 វិមានវត្ថុបាឡិ
6107 បេតវត្ថុបាឡិ
6108 ថេរគាថាបាឡិ
6109 ថេរីគាថាបាឡិ
6110 អបទានបាឡិ-១
6111 អបទានបាឡិ-២
6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ
6113 ចរិយាបិដកបាឡិ
6114 ជាតកបាឡិ-១
6115 ជាតកបាឡិ-២
6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ
6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ
6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ
6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ
6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ
6121 បេដកោបទេសបាឡិ
6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា
6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១
6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២
6204 ឧទានអដ្ឋកថា
6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា
6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១
6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២
6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា
6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា
6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១
6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២
6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា
6213 អបទានអដ្ឋកថា-១
6214 អបទានអដ្ឋកថា-២
6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា
6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា
6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១
6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២
6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣
6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤
6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥
6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦
6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧
6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា
6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា
6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១
6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២
6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា
6301 នេត្តិប្បករណដីកា
6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ
7102 វិភង្គបាឡិ
7103 ធាតុកថាបាឡិ
7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ
7105 កថាវត្ថុបាឡិ
7106 យមកបាឡិ-១
7107 យមកបាឡិ-២
7108 យមកបាឡិ-៣
7109 បដ្ឋានបាឡិ-១
7110 បដ្ឋានបាឡិ-២
7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣
7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤
7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥
7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា
7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា
7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា
7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា
7302 វិភង្គ-មូលដីកា
7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា
7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា
7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា
7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ
7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ
7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា
7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경주석서부주석서기타
1101 빠라지카 빨리
1102 빠찟띠야 빨리
1103 마하왁가 빨리 (비나야)
1104 출라왁가 빨리
1105 빠리와라 빨리
1201 빠라지까깐다 앗타카타-1
1202 빠라지까깐다 앗타카타-2
1203 빠찟띠야 앗타카타
1204 마하왁가 앗타카타 (비나야)
1205 출라왁가 앗타카타
1206 빠리와라 앗타카타
1301 사랏타디빠니 띠까-1
1302 사랏타디빠니 띠까-2
1303 사랏타디빠니 띠까-3
1401 드베마띠까빨리
1402 위나야상가하 앗타카타
1403 와지라붓디 띠까
1404 위마띠위노다니 띠까-1
1405 위마띠위노다니 띠까-2
1406 위나야랑까라 띠까-1
1407 위나야랑까라 띠까-2
1408 깡카위따라니뿌라나 띠까
1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야
1410 위나야위닛차야 띠까-1
1411 위나야위닛차야 띠까-2
1412 빠찟땨디요자나빨리
1413 쿳닷시카-물라시카

8401 위숟디막가-1
8402 위숟디막가-2
8403 위숟디막가-마하띠까-1
8404 위숟디막가-마하띠까-2
8405 위숟디막가 니다나까타

8406 디가니까야 (뿌-위)
8407 맛지마니까야 (뿌-위)
8408 삼윳따니까야 (뿌-위)
8409 앙굳따라니까야 (뿌-위)
8410 위나야삐따까 (뿌-위)
8411 아비담마삐따까 (뿌-위)
8412 앗타카타 (뿌-위)
8413 니룻띠디빠니
8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타
8415 아누디빠니빠타
8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타
8417 나막까라띠까
8418 마하빠나마빠타
8419 락카나또 붓다토마나가타
8420 수타완다나
8421 까말란자리
8422 지나랑까라
8423 빳자마두
8424 붓다구나가타왈리
8425 출라간타왕사
8427 사사나왕사
8426 마하왕사
8429 목갈라나뱌까라낭
8428 깟차야나뱌까라낭
8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라)
8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라)
8432 빠다루빠싣디
8433 목갈라나빤찌까
8434 빠요가싣디빠타
8435 붇또다야빠타
8436 아비다나빠디피까빠타
8437 아비다나빠디피까띠까
8438 수보다랑까라빠타
8439 수보다랑까라띠까
8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라
8446 까위닷빠나니띠
8447 니띠만자리
8445 담마니띠
8444 마하라하니띠
8441 로까니띠
8442 숫딴따니띠
8443 수랏사띠니띠
8450 짜낙야니띠
8448 나라닥카디빠니
8449 짜뚜라락카디빠니
8451 라사와히니
8452 시마위소다니빠타
8453 웨산따라기띠
8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까
8455 투빠왕사
8456 다타왕사
8457 다두빠타윌라시니야
8458 다두왕사
8459 핟타와나갈라위하라왕사
8460 지나짜리따야
8461 지나왕사디빵
8462 떼라까타하가타
8463 밀리다띠까
8464 빠다만자리
8465 빠다사다낭
8466 삿다빈두빠까라낭
8467 깟차야나다두만주사
8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리
2102 마하왁가 빨리 (디가)
2103 빠티까왁가 빨리
2201 실락칸다왁가 앗타카타
2202 마하왁가 앗타카타 (디가)
2203 빠티까왁가 앗타카타
2301 실락칸다왁가 띠까
2302 마하왁가 띠까 (디가)
2303 빠티까왁가 띠까
2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1
2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리
3102 맛지마빤나사 빨리
3103 우빠리빤나사 빨리
3201 물라빤나사 앗타카타-1
3202 물라빤나사 앗타카타-2
3203 맛지마빤나사 앗타카타
3204 우빠리빤나사 앗타카타
3301 물라빤나사 띠까
3302 맛지마빤나사 띠까
3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리
4102 니다나왁가 빨리
4103 칸다왁가 빨리
4104 살라야따나왁가 빨리
4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)
4201 사가타왁가 앗타카타
4202 니다나왁가 앗타카타
4203 칸다왁가 앗타카타
4204 살라야따나왁가 앗타카타
4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)
4301 사가타왁가 띠까
4302 니다나왁가 띠까
4303 칸다왁가 띠까
4304 살라야따나왁가 띠까
4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리
5102 두까니빠따 빨리
5103 띠까니빠따 빨리
5104 짜뚝까니빠따 빨리
5105 빤짜까니빠따 빨리
5106 착까니빠따 빨리
5107 삿따까니빠따 빨리
5108 앗타까디니빠따 빨리
5109 나와까니빠따 빨리
5110 다사까니빠따 빨리
5111 에까다사까니빠따 빨리
5201 에까까니빠따 앗타카타
5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타
5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타
5204 앗타까디니빠따 앗타카타
5301 에까까니빠따 띠까
5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까
5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까
5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리
6102 담마빠다 빨리
6103 우다나 빨리
6104 이띠웃따까 빨리
6105 숫따니빠따 빨리
6106 위마나왓투 빨리
6107 베따왓투 빨리
6108 테라가타 빨리
6109 테리가타 빨리
6110 아빠다나 빨리-1
6111 아빠다나 빨리-2
6112 붓다왕사 빨리
6113 짜리야삐따까 빨리
6114 자따까 빨리-1
6115 자따까 빨리-2
6116 마하닷데사 빨리
6117 출라닷데사 빨리
6118 빠티삼비다막가 빨리
6119 넷띠빠까라나 빨리
6120 밀린다빤하 빨리
6121 뻬따꼬빠데사 빨리
6201 쿳닥까빠타 앗타카타
6202 담마빠다 앗타카타-1
6203 담마빠다 앗타카타-2
6204 우다나 앗타카타
6205 이띠웃따까 앗타카타
6206 숫따니빠따 앗타카타-1
6207 숫따니빠따 앗타카타-2
6208 위마나왓투 앗타카타
6209 베따왓투 앗타카타
6210 테라가타 앗타카타-1
6211 테라가타 앗타카타-2
6212 테리가타 앗타카타
6213 아빠다나 앗타카타-1
6214 아빠다나 앗타카타-2
6215 붓다왕사 앗타카타
6216 짜리야삐따까 앗타카타
6217 자따까 앗타카타-1
6218 자따까 앗타카타-2
6219 자따까 앗타카타-3
6220 자따까 앗타카타-4
6221 자따까 앗타카타-5
6222 자따까 앗타카타-6
6223 자따까 앗타카타-7
6224 마하닷데사 앗타카타
6225 출라닷데사 앗타카타
6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1
6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2
6228 넷띠빠까라나 앗타카타
6301 넷띠빠까라나 띠까
6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리
7102 위방가 빨리
7103 다뚜까타 빨리
7104 뿍갈라빤냣띠 빨리
7105 까타왓투 빨리
7106 야마까 빨리-1
7107 야마까 빨리-2
7108 야마까 빨리-3
7109 빳타나 빨리-1
7110 빳타나 빨리-2
7111 빳타나 빨리-3
7112 빳타나 빨리-4
7113 빳타나 빨리-5
7201 담마상가니 앗타카타
7202 삼모하위노다니 앗타카타
7203 빤짜빠까라나 앗타카타
7301 담마상가니-물라띠까
7302 위방가-물라띠까
7303 빤짜빠까라나-물라띠까
7304 담마상가니-아누띠까
7305 빤짜빠까라나-아누띠까
7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도
7307 아비담맛타상가호
7308 아비담마와따라-뿌라나띠까
7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີອັດຖະກະຖາຏີກາອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ
1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ
1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ)
1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ
1105 ປະລິວາລະ ປາລີ
1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1
1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2
1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ
1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ)
1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ
1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1
1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2
1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3
1401 ທເວມາຕິກາປາລີ
1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ
1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ
1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1
1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2
1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1
1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2
1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ
1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ
1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1
1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2
1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ
1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ

8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1
8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2
8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1
8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2
8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ

8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ)
8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ)
8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ)
8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ)
8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ)
8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ)
8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ)
8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ
8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ
8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ
8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ
8417 ນະມັກກາລະຏີກາ
8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ
8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ
8420 ສຸຕະວັນທະນາ
8421 ກະມະລາຍຈະລິ
8422 ຊິນາລັງກາລະ
8423 ປັດຊະມະທຸ
8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ
8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ
8426 ມະຫາວັງສະ
8427 ສາສະນະວັງສະ
8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ
8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ
8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ)
8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ)
8432 ປະທະຣູປະສິດທິ
8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ
8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ
8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ
8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ
8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ
8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ
8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ
8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ
8441 ໂລກະນີຕິ
8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ
8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ
8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ
8445 ທັມມະນີຕິ
8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ
8447 ນີຕິມັນຊະລີ
8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ
8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ
8450 ຈານັກຍະນີຕິ
8451 ລະສະວາຫິນີ
8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ
8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ
8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ
8455 ຖູປະວັງສະ
8456 ທາຐາວັງສະ
8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ
8458 ຘາຕຸວັງສະ
8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ
8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ
8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ
8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ
8463 ມິລິທະຏີກາ
8464 ປະທະມັນຊະລີ
8465 ປະທະສາຘະນັງ
8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ
8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ
8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ
2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ)
2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ
2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ)
2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ
2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ)
2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ
2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1
2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ
3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ
3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ
3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1
3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2
3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ
3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ
3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ
3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ
3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ
4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ
4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ
4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ
4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)
4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)
4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ
4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ
4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ
4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ
4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ
5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ
5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ
5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ
5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ
5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ
5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ
5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ
5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ
5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ
5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ
5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ
5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ
5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ
5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ
5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ
5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ
5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ
5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ
6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ
6103 ອຸທານະ ປາລີ
6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ
6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ
6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ
6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ
6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ
6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ
6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1
6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2
6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ
6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ
6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1
6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2
6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ
6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ
6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ
6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ
6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ
6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ
6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ
6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1
6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2
6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ
6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ
6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1
6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2
6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ
6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ
6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1
6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2
6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ
6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1
6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2
6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ
6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ
6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1
6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2
6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3
6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4
6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5
6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6
6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7
6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ
6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ
6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1
6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2
6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ
6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ
6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ
7102 ວິພັງຄະ ປາລີ
7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ
7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ
7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ
7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1
7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2
7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3
7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1
7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2
7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3
7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4
7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5
7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ
7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ
7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ
7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ
7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ
7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ
7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ
7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ
7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ
7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ
7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ
7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ

मराठी
पाळीअट्ठकथाटीकाअन्य
1101 पाराजिक पाळी
1102 पाचित्तिय पाळी
1103 महावग्ग पाळी (विनय)
1104 चूळवग्ग पाळी
1105 परिवार पाळी
1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१
1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२
1203 पाचित्तिय अट्ठकथा
1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय)
1205 चूळवग्ग अट्ठकथा
1206 परिवार अट्ठकथा
1301 सारत्थदीपनी टीका-१
1302 सारत्थदीपनी टीका-२
1303 सारत्थदीपनी टीका-३
1401 द्वेमातिकापाळी
1402 विनयसंगह अट्ठकथा
1403 वजिरबुद्धि टीका
1404 विमतिविनोदनी टीका-१
1405 विमतिविनोदनी टीका-२
1406 विनयालंकार टीका-१
1407 विनयालंकार टीका-२
1408 कंखावितरणीपुराण टीका
1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय
1410 विनयविनिच्छय टीका-१
1411 विनयविनिच्छय टीका-२
1412 पाचित्यादियोजनापाळी
1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा

8401 विसुद्धिमग्ग-१
8402 विसुद्धिमग्ग-२
8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१
8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२
8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा

8406 दीघनिकाय (पु-वि)
8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि)
8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि)
8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि)
8410 विनयपिटक (पु-वि)
8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि)
8412 अट्ठकथा (पु-वि)
8413 निरुत्तिदीपनी
8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ
8415 अनुदीपनीपाठ
8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ
8417 नमक्कारटीका
8418 महापणामपाठ
8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा
8420 सुतवंदना
8421 कमलांजलि
8422 जिनालंकार
8423 पज्जमधु
8424 बुद्धगुणगाथावली
8425 चूळगंथवंस
8426 महावंस
8427 सासनवंस
8428 कच्चायनव्याकरणं
8429 मोग्गल्लानव्याकरणं
8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला)
8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला)
8432 पदरूपसिद्धि
8433 मोग्गल्लानपंचिका
8434 पयोगसिद्धिपाठ
8435 वुत्तोदयपाठ
8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ
8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका
8438 सुबोधालंकारपाठ
8439 सुबोधालंकारटीका
8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार
8441 लोकनीति
8442 सुत्तंतनीति
8443 सूरस्सतीनीति
8444 महारहनीति
8445 धम्मनीति
8446 कविदप्पणनीति
8447 नीतिमंजरी
8448 नरदक्खदीपनी
8449 चतुरारक्खदीपनी
8450 चाणक्यनीति
8451 रसवाहिनी
8452 सीमाविसोधनीपाठ
8453 वेस्संतरगीति
8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका
8455 थूपवंस
8456 दाठावंस
8457 धातुपाठविलासिनिया
8458 धातुवंस
8459 हत्थवनगल्लविहारवंस
8460 जिनचरितय
8461 जिनवंसदीपं
8462 तेलकटाहगाथा
8463 मिलिदटीका
8464 पदमंजरी
8465 पदसाधनं
8466 सद्दबिंदुपकरणं
8467 कच्चायनधातुमंजुसा
8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी
2102 महावग्ग पाळी (दीघ)
2103 पाथिकवग्ग पाळी
2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा
2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ)
2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा
2301 सीलक्खंधवग्ग टीका
2302 महावग्ग टीका (दीघ)
2303 पाथिकवग्ग टीका
2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१
2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी
3102 मज्झिमपण्णास पाळी
3103 उपरिपण्णास पाळी
3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१
3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२
3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा
3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा
3301 मूलपण्णास टीका
3302 मज्झिमपण्णास टीका
3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी
4102 निदानवग्ग पाळी
4103 खंधवग्ग पाळी
4104 सळायतनवग्ग पाळी
4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)
4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा
4202 निदानवग्ग अट्ठकथा
4203 खंधवग्ग अट्ठकथा
4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा
4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)
4301 सगाथावग्ग टीका
4302 निदानवग्ग टीका
4303 खंधवग्ग टीका
4304 सळायतनवग्ग टीका
4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी
5102 दुकनिपात पाळी
5103 तिकनिपात पाळी
5104 चतुक्कनिपात पाळी
5105 पंचकनिपात पाळी
5106 छक्कनिपात पाळी
5107 सत्तकनिपात पाळी
5108 अट्ठकादिनिपात पाळी
5109 नवकनिपात पाळी
5110 दसकनिपात पाळी
5111 एकादसकनिपात पाळी
5201 एककनिपात अट्ठकथा
5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा
5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा
5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा
5301 एककनिपात टीका
5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका
5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका
5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी
6102 धम्मपद पाळी
6103 उदान पाळी
6104 इतिवुत्तक पाळी
6105 सुत्तनिपात पाळी
6106 विमानवत्थु पाळी
6107 पेतवत्थु पाळी
6108 थेरगाथा पाळी
6109 थेरीगाथा पाळी
6110 अपदान पाळी-१
6111 अपदान पाळी-२
6112 बुद्धवंस पाळी
6113 चरियापिटक पाळी
6114 जातक पाळी-१
6115 जातक पाळी-२
6116 महानिद्देस पाळी
6117 चूळनिद्देस पाळी
6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी
6119 नेत्तिप्पकरण पाळी
6120 मिलिंदपंह पाळी
6121 पेटकोपदेस पाळी
6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा
6202 धम्मपद अट्ठकथा-१
6203 धम्मपद अट्ठकथा-२
6204 उदान अट्ठकथा
6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा
6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१
6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२
6208 विमानवत्थु अट्ठकथा
6209 पेतवत्थु अट्ठकथा
6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१
6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२
6212 थेरीगाथा अट्ठकथा
6213 अपदान अट्ठकथा-१
6214 अपदान अट्ठकथा-२
6215 बुद्धवंस अट्ठकथा
6216 चरियापिटक अट्ठकथा
6217 जातक अट्ठकथा-१
6218 जातक अट्ठकथा-२
6219 जातक अट्ठकथा-३
6220 जातक अट्ठकथा-४
6221 जातक अट्ठकथा-५
6222 जातक अट्ठकथा-६
6223 जातक अट्ठकथा-७
6224 महानिद्देस अट्ठकथा
6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा
6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१
6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२
6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा
6301 नेत्तिप्पकरण टीका
6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी
7102 विभंग पाळी
7103 धातुकथा पाळी
7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी
7105 कथावत्थु पाळी
7106 यमक पाळी-१
7107 यमक पाळी-२
7108 यमक पाळी-३
7109 पट्ठान पाळी-१
7110 पट्ठान पाळी-२
7111 पट्ठान पाळी-३
7112 पट्ठान पाळी-४
7113 पट्ठान पाळी-५
7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा
7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा
7203 पंचपकरण अट्ठकथा
7301 धम्मसंगणी-मूलटीका
7302 विभंग-मूलटीका
7303 पंचपकरण-मूलटीका
7304 धम्मसंगणी-अनुटीका
7305 पंचपकरण-अनुटीका
7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो
7307 अभिधम्मत्थसंगहो
7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका
7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်အဋ္ဌကထာဋီကာအခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ
1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ
1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ)
1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ
1105 ပရိဝါရ ပါဠိ
1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁
1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂
1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ
1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ)
1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ
1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁
1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂
1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃
1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ
1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ
1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ
1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁
1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂
1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁
1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂
1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ
1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ
1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁
1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂
1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ
1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ

8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁
8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂
8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁
8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂
8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ

8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ)
8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ)
8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ)
8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ)
8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ)
8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ)
8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ)
8413 နိရုတ္တိဒီပနီ
8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ
8415 အနုဒီပနီပါဌ
8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ
8417 နမက္ကာရဋီကာ
8418 မဟာပဏာမပါဌ
8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ
8420 သုတဝန္ဒနာ
8421 ကမလာဉ္ဇလိ
8422 ဇိနာလင်္ကာရ
8423 ပဇ္ဇမဓု
8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ
8425 စူဠဂန္ထဝံသ
8427 သာသနဝံသ
8426 မဟာဝံသ
8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ
8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ
8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ)
8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ)
8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ
8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ
8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ
8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ
8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ
8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ
8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ
8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ
8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ
8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ
8447 နီတိမဉ္ဇရီ
8445 ဓမ္မနီတိ
8444 မဟာရဟနီတိ
8441 လောကနီတိ
8442 သုတ္တန္တနီတိ
8443 သူရဿတိနီတိ
8450 စာဏကျနီတိ
8448 နရဒက္ခဒီပနီ
8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ
8451 ရသဝါဟိနီ
8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ
8453 ဝေဿန္တရဂီတိ
8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ
8455 ထူပဝံသ
8456 ဒါဌာဝံသ
8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ
8458 ဓါတုဝံသ
8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ
8460 ဇိနစရိတယ
8461 ဇိနဝံသဒီပံ
8462 တေလကဋာဟဂါထာ
8463 မိလိဒဋီကာ
8464 ပဒမဉ္ဇရီ
8465 ပဒသာဓနံ
8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ
8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ
8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ
2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ)
2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ
2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ)
2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ
2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ)
2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ
2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁
2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ
3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ
3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ
3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁
3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂
3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ
3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ
3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ
3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ
3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ
4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ
4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ
4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ
4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)
4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)
4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ
4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ
4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ
4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ
4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ
5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ
5103 တိကနိပါတ ပါဠိ
5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ
5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ
5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ
5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ
5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ
5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ
5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ
5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ
5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ
5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ
5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ
5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ
6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ
6103 ဥဒါန ပါဠိ
6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ
6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ
6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ
6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ
6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ
6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ
6110 အပဒါန ပါဠိ-၁
6111 အပဒါန ပါဠိ-၂
6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ
6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ
6114 ဇာတက ပါဠိ-၁
6115 ဇာတက ပါဠိ-၂
6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ
6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ
6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ
6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ
6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ
6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ
6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ
6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁
6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂
6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ
6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ
6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁
6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂
6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ
6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ
6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁
6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂
6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ
6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁
6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂
6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ
6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ
6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁
6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂
6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃
6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄
6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅
6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆
6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇
6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ
6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ
6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁
6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂
6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ
6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ
6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ
7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ
7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ
7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ
7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ
7106 ယမက ပါဠိ-၁
7107 ယမက ပါဠိ-၂
7108 ယမက ပါဠိ-၃
7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁
7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂
7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃
7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄
7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅
7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ
7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ
7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ
7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ
7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ
7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ
7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ
7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ
7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ
7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော
7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ
7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
PáliAṭṭhakathāṬīkāOutro
1101 Ofensas Graves (Pārājika)
1102 Ofensas Leves (Pācittiya)
1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga)
1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga)
1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)
1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1
1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2
1203 Comentário das Ofensas Leves
1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya
1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya
1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya
1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1
1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2
1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3
1401 Texto das Duas Matrizes
1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya
1403 Subcomentário de Vajirabuddhi
1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1
1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2
1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1
1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2
1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas
1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior
1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1
1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2
1412 Texto da Aplicação das Regras
1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental

8401 Caminho da Purificação - Vol. 1
8402 Caminho da Purificação - Vol. 2
8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1
8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2
8405 História da Origem do Caminho da Purificação

8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita)
8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita)
8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita)
8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita)
8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita)
8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita)
8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita)
8413 Elucidação da Etimologia
8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo
8415 Texto do Subcomentário Elucidativo
8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições
8417 Subcomentário da Saudação
8418 Grande Texto de Saudação
8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais
8420 Saudação com Recitação
8421 Oferenda de Lótus
8422 Ornamento dos Vencedores
8423 Mel dos Versos
8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda
8425 Pequena Crônica dos Livros
8427 Crônica do Ensinamento
8426 Grande Crônica
8429 Gramática de Moggallāna
8428 Gramática de Kaccāyana
8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras
8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes
8432 Realização das Formas das Palavras
8433 Comentário de Moggallāna
8434 Texto sobre a Realização da Aplicação
8435 Texto sobre a Origem dos Versos
8436 Texto do Dicionário Iluminado
8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado
8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão
8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão
8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra
8446 Ética do Poeta
8447 Coleção de Ética
8445 Ética do Dhamma
8444 Grande Ética Secreta
8441 Ética do Mundo
8442 Ética dos Suttas
8443 Ética do Herói
8450 Ética de Cāṇakya
8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens
8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções
8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes
8452 Texto sobre a Purificação dos Limites
8453 Canto de Vessantara
8454 Explicação do Comentário de Moggallāna
8455 Crônica das Estupas
8456 Crônica da Relíquia do Dente
8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos
8458 Crônica das Relíquias
8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla
8460 História do Vencedor
8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores
8462 Versos da Panela de Óleo
8463 Subcomentário de Milinda
8464 Cacho de Flores de Palavras
8465 Realização das Palavras
8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática
8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana
8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha
2102 Grande Seção - Dīgha
2103 Seção de Pāthika - Dīgha
2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha
2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha
2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha
2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha
2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha
2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha
2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1
2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima
3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima
3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima
3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1
3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2
3203 Comentário dos Cinquenta Médios
3204 Comentário dos Cinquenta Superiores
3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais
3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios
3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta
4102 Seção das Causas - Saṃyutta
4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta
4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta
4105 Grande Seção - Saṃyutta
4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta
4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta
4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta
4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta
4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta
4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta
4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta
4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta
4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta
4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara
5102 Grupos de Dois - Aṅguttara
5103 Grupos de Três - Aṅguttara
5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara
5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara
5106 Grupos de Seis - Aṅguttara
5107 Grupos de Sete - Aṅguttara
5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara
5109 Grupos de Nove - Aṅguttara
5110 Grupos de Dez - Aṅguttara
5111 Grupos de Onze - Aṅguttara
5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara
5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro
5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete
5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.
5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara
5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro
5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete
5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha)
6102 Versos do Dhamma (Dhammapada)
6103 Exclamações Inspiradas (Udāna)
6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka)
6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta)
6106 Histórias das Mansões Celestiais
6107 Histórias dos Fantasmas
6108 Versos dos Monges Anciãos
6109 Versos das Monjas Anciãs
6110 Histórias Passadas - Vol. 1
6111 Histórias Passadas - Vol. 2
6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa)
6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka)
6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1
6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2
6116 Grande Exposição (Mahāniddesa)
6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa)
6118 Caminho da Discriminação Analítica
6119 O Guia (Nettippakaraṇa)
6120 As Perguntas de Milinda
6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)
6201 Comentário da Pequena Leitura
6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1
6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2
6204 Comentário do Udāna
6205 Comentário do Itivuttaka
6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1
6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2
6208 Comentário das Histórias das Mansões
6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas
6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1
6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2
6212 Comentário dos Versos das Monjas
6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1
6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2
6215 Comentário da História dos Budas
6216 Comentário do Cesto das Condutas
6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1
6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2
6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3
6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4
6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5
6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6
6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7
6224 Comentário da Grande Exposição
6225 Comentário da Pequena Exposição
6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1
6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2
6228 Comentário do Guia
6301 Subcomentário do Guia
6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī)
7102 Análise (Vibhaṅga)
7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā)
7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti)
7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu)
7106 O Livro dos Pares - Vol. 1
7107 O Livro dos Pares - Vol. 2
7108 O Livro dos Pares - Vol. 3
7109 Condições de Originação - Vol. 1
7110 Condições de Originação - Vol. 2
7111 Condições de Originação - Vol. 3
7112 Condições de Originação - Vol. 4
7113 Condições de Originação - Vol. 5
7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos
7202 Comentário que Dissipa a Confusão
7203 Comentário dos Cinco Tratados
7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos
7302 Subcomentário Principal da Análise
7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados
7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos
7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados
7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma
7307 Compêndio do Abhidhamma
7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma
7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канонКомментарииСубкомментарииДругое
1101 Параджика-пали
1102 Пачиттия-пали
1103 Махавагга-пали (Виная)
1104 Чулавагга-пали
1105 Паривара-пали
1201 Параджиканда-аттхакатха-1
1202 Параджиканда-аттхакатха-2
1203 Пачиттия-аттхакатха
1204 Махавагга-аттхакатха (Виная)
1205 Чулавагга-аттхакатха
1206 Паривара-аттхакатха
1301 Сараттхадипани-тика-1
1302 Сараттхадипани-тика-2
1303 Сараттхадипани-тика-3
1401 Двематика-пали
1402 Винаясангаха-аттхакатха
1403 Ваджирабуддхи-тика
1404 Вимативинодани-тика-1
1405 Вимативинодани-тика-2
1406 Винаяланкара-тика-1
1407 Винаяланкара-тика-2
1408 Канкхавитаранипурана-тика
1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая
1410 Винаявиниччая-тика-1
1411 Винаявиниччая-тика-2
1412 Пачиттиядийоджана-пали
1413 Кхуддасиккха-муласиккха

8401 Висуддхимагга-1
8402 Висуддхимагга-2
8403 Висуддхимагга-махатика-1
8404 Висуддхимагга-махатика-2
8405 Висуддхимагга-ниданакатха

8406 Дигханикая (пу-ви)
8407 Мадджхиманикая (пу-ви)
8408 Самъюттаникая (пу-ви)
8409 Ангуттараникая (пу-ви)
8410 Винаяпитака (пу-ви)
8411 Абхидхаммапитака (пу-ви)
8412 Аттхакатха (пу-ви)
8413 Нируттидипани
8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха
8415 Анудипанипатха
8416 Паттхануддеса дипанипатха
8417 Намаккаратика
8418 Махапанамапатха
8419 Лаккханато буддхатхоманагатха
8420 Сутавандана
8421 Камаланджали
8422 Джиналанкара
8423 Паджамадху
8424 Буддхагунагатхавали
8425 Чулагантхавамса
8427 Сасанавамса
8426 Махавамса
8429 Моггалланабьякарана
8428 Каччаянабьякарана
8430 Садданитиппакарана (падамала)
8431 Садданитиппакарана (дхатумала)
8432 Падарупасиддхи
8433 Могалланапанчика
8434 Пайогасиддхипатха
8435 Вуттодаяпатха
8436 Абхидханаппадипикапатха
8437 Абхидханаппадипикатика
8438 Субодхаланкарапатха
8439 Субодхаланкаратика
8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара
8446 Кавидаппананити
8447 Нитиманджари
8445 Дхамманити
8444 Махараханити
8441 Локанити
8442 Суттантанити
8443 Сурассатинити
8450 Чанакьянити
8448 Нарадаккхадипани
8449 Чатурараккхадипани
8451 Расавахини
8452 Симависодханипатха
8453 Вессантарагити
8454 Моггаллана вуттививаранапанчика
8455 Тхупавамса
8456 Датхавамса
8457 Дхатупатхавиласиния
8458 Дхатувамса
8459 Хаттхаванагаллавихаравамса
8460 Джиначаритая
8461 Джинавамсадипа
8462 Телакатахагатха
8463 Милидатика
8464 Падаманджари
8465 Падасадхана
8466 Саддабиндупакарана
8467 Каччаянадхатуманджуса
8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали
2102 Махавагга-пали (Дигха)
2103 Патхикавагга-пали
2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха
2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха)
2203 Патхикавагга-аттхакатха
2301 Силаккхандхавагга-тика
2302 Махавагга-тика (Дигха)
2303 Патхикавагга-тика
2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1
2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали
3102 Мадджхимапаннаса-пали
3103 Упарипаннаса-пали
3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1
3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2
3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха
3204 Упарипаннаса-аттхакатха
3301 Мулапаннаса-тика
3302 Мадджхимапаннаса-тика
3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали
4102 Ниданавагга-пали
4103 Кхандхавагга-пали
4104 Салаятанавагга-пали
4105 Махавагга-пали (Самъютта)
4201 Сагатхавагга-аттхакатха
4202 Ниданавагга-аттхакатха
4203 Кхандхавагга-аттхакатха
4204 Салаятанавагга-аттхакатха
4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)
4301 Сагатхавагга-тика
4302 Ниданавагга-тика
4303 Кхандхавагга-тика
4304 Салаятанавагга-тика
4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали
5102 Дуканипата-пали
5103 Тиканипата-пали
5104 Чатукканипата-пали
5105 Панчаканипата-пали
5106 Чхакканипата-пали
5107 Саттаканипата-пали
5108 Аттхакадинипата-пали
5109 Наваканипата-пали
5110 Дасаканипата-пали
5111 Экадасаканипата-пали
5201 Экаканипата-аттхакатха
5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха
5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха
5204 Аттхакадинипата-аттхакатха
5301 Экаканипата-тика
5302 Дука-тика-чатукканипата-тика
5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика
5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали
6102 Дхаммапада-пали
6103 Удана-пали
6104 Итивуттака-пали
6105 Суттанипата-пали
6106 Виманаваттху-пали
6107 Петаваттху-пали
6108 Тхерагатха-пали
6109 Тхеригатха-пали
6110 Ападана-пали-1
6111 Ападана-пали-2
6112 Буддхавамса-пали
6113 Чарияпитака-пали
6114 Джатака-пали-1
6115 Джатака-пали-2
6116 Маханиддеса-пали
6117 Чуланиддеса-пали
6118 Патисамбхидамагга-пали
6119 Неттиппакарана-пали
6120 Милиндапаньха-пали
6121 Петакопадеса-пали
6201 Кхуддакапатха-аттхакатха
6202 Дхаммапада-аттхакатха-1
6203 Дхаммапада-аттхакатха-2
6204 Удана-аттхакатха
6205 Итивуттака-аттхакатха
6206 Суттанипата-аттхакатха-1
6207 Суттанипата-аттхакатха-2
6208 Виманаваттху-аттхакатха
6209 Петаваттху-аттхакатха
6210 Тхерагатха-аттхакатха-1
6211 Тхерагатха-аттхакатха-2
6212 Тхеригатха-аттхакатха
6213 Ападана-аттхакатха-1
6214 Ападана-аттхакатха-2
6215 Буддхавамса-аттхакатха
6216 Чарияпитака-аттхакатха
6217 Джатака-аттхакатха-1
6218 Джатака-аттхакатха-2
6219 Джатака-аттхакатха-3
6220 Джатака-аттхакатха-4
6221 Джатака-аттхакатха-5
6222 Джатака-аттхакатха-6
6223 Джатака-аттхакатха-7
6224 Маханиддеса-аттхакатха
6225 Чуланиддеса-аттхакатха
6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1
6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2
6228 Неттиппакарана-аттхакатха
6301 Неттиппакарана-тика
6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали
7102 Вибханга-пали
7103 Дхатукатха-пали
7104 Пуггалапаннятти-пали
7105 Катхаваттху-пали
7106 Ямака-пали-1
7107 Ямака-пали-2
7108 Ямака-пали-3
7109 Паттхана-пали-1
7110 Паттхана-пали-2
7111 Паттхана-пали-3
7112 Паттхана-пали-4
7113 Паттхана-пали-5
7201 Дхаммасангани-аттхакатха
7202 Саммохивинодани-аттхакатха
7203 Панчапакарана-аттхакатха
7301 Дхаммасангани-мулатика
7302 Вибханга-мулатика
7303 Панчапакарана-мулатика
7304 Дхаммасангани-анутика
7305 Панчапакарана-анутика
7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо
7307 Абхидхамматтхасангахо
7308 Абхидхаммаватара-пуранатика
7309 Абхидхаммаматика-пали


Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

Поклонение Ему, Благословенному, Достойному, Совершенному Самопросветленному.

Kaccāyanabyākaraṇaṃ

Грамматика Каччаяны

1. Sandhi

1. Сандхи

1, 1. Attho [Pg.1] akkharasaññāto.

1, 1. Смысл постигается через буквы.

2, 2. Akkharāpādayo ekacattālisaṃ.

2, 2. Букв, начиная с «а», сорок одна.

3, 3 Tatthodantā sarā aṭṭha.

3, 3 Из них восемь [букв], заканчивающихся на «о», — гласные.

4, 4. Lahumattā tayo rassā.

4, 4. Три [из них], имеющие краткую меру произношения, — краткие.

5, 5. Aññe dīghā.

5, 5. Остальные — долгие.

6, 8. Sesā byañjanā.

6, 8. Остальные — согласные.

7, 9. Vaggā pañcapañcaso mantā.

7, 9. [Согласные], заканчивающиеся на «ма», разделенные по пять, называются группами.

8, 10. Aṃiti niggahitaṃ.

8, 10. [Знак] «аṃ» называется ниггахитой.

9, 11. Parasamaññā payoge.

9, 11. Обозначения из других [грамматических трудов] также используются при необходимости.

10, 12. Pubbamadhoṭhitamassaraṃ sarena viyojaye.

10, 12. Предыдущий согласный, лишенный гласного и помещенный снизу, следует отделить от гласного.

11, 14. Naye paraṃ yutte.

11, 14. При соединении [согласный без гласного] следует перенести к последующему [звуку].

Iti sandhikappe paṭhamo kaṇḍo.

Так завершается первый раздел в главе о сандхи.

12, 13. Sarā [Pg.2] sare lopaṃ.

12, 13. Гласные перед гласным подвергаются выпадению.

13, 15. Vā paro asarūpo.

13, 15. Или же последующий [гласный выпадает], если он неоднороден.

14, 16. Kvacāsavaṇṇaṃ lutte.

14, 16. После выпадения [предыдущего гласного] последующий [гласный] в некоторых случаях переходит в неоднородный звук.

15, 17. Dīghaṃ.

15, 17. [После выпадения предыдущего гласного последующий краткий гласный в некоторых случаях] удлиняется.

16, 18. Pubbo ca.

16, 18. А также предыдущий [краткий гласный после выпадения последующего гласного в некоторых случаях удлиняется].

17, 19. Yamedantassādeso.

17, 19. Перед гласным происходит замена конечного «е» на «я».

18, 20. Vamodudantānaṃ.

18, 20. Перед гласным происходит замена конечных «о» и «у» на «ва».

19. 22. Sabbo caṃ ti.

19. 22. Перед гласным весь слог «ти» заменяется на «ча».

20, 27. Do dhassa ca.

20, 27. Перед гласным «дха» также заменяется на «да».

21, 22. Ivaṇṇo yaṃ navā.

21, 22. Перед неоднородным гласным звуки группы «и» в некоторых случаях заменяются на «я».

22, 28. Evādissa ri pubbo ca rasso.

22, 28. Начальный звук «е» в слове «eva» заменяется на «ри», а предшествующий долгий гласный сокращается.

Iti sandhikappe dutiyo kaṇḍo.

Так завершается второй раздел в главе о сандхи.

23, 36. Sarā pakati byañjane.

23, 36. Перед согласным гласные остаются без изменений.

24, 35. Sare kvaci.

24, 35. Перед гласным [гласные] в некоторых случаях [остаются без изменений].

25, 37. Dīghaṃ.

25, 37. Перед согласным [гласные] в некоторых случаях удлиняются.

26, 38. Rassaṃ.

26, 38. Перед согласным [гласные] в некоторых случаях сокращаются.

27, 39. Lopañca tatrākāro.

27, 39. Перед согласным [гласные] в некоторых случаях выпадают, и на месте выпадения появляется звук «а».

28, 40. Para dvebhāvo ṭhāne.

28, 40. Последующий согласный в надлежащем месте удваивается.

29, 42. Vagge ghosāghosānaṃ tatiyapaṭhamā.

29, 42. В пределах группы третий и первый согласные удваиваются перед четвертым и вторым согласными соответственно.

Iti sandhikappe tatiyo kaṇḍo.

Так завершается третий раздел в главе о сандхи.

30, 58. Aṃ [Pg.3] byañjane niggahitaṃ.

30, 58. Перед согласным ниггахита заменяется на «аṃ».

31. 49. Vaggantaṃ vā vagge.

31. 49. Перед согласным определенной группы ниггахита в некоторых случаях заменяется на конечный согласный этой группы.

32, 50. Ehe ñaṃ.

32, 50. Перед «е» и «ха» ниггахита заменяется на «нья».

33. 51. Sa ye ca.

33. 51. А также перед «я» [в сочетании с «са» или «я» ниггахита заменяется на «нья»].

34, 52. Madā sare.

34, 52. Перед гласным ниггахита в некоторых случаях заменяется на «ма» или «да».

35, 34. Ya va ma da na ta ra lā cāgamā.

35, 34. Перед гласным в качестве вставок появляются согласные «я», «ва», «ма», «да», «на», «та», «ра», «ла» [и другие].

36, 47. Kvaci o byañjane.

36, 47. Перед согласным [конечный гласный] в некоторых случаях заменяется на «о».

37, 57. Niggahitañca.

37, 57. А также [перед гласным или согласным] в качестве вставки появляется ниггахита.

38, 53. Kvaci lopaṃ.

38, 53. Перед гласным ниггахита в некоторых случаях выпадает.

39, 54. Byañjane ca.

39, 54. А также перед согласным [ниггахита в некоторых случаях выпадает].

40, 55. Paro vā saro.

40, 55. Последующий гласный после ниггахиты в некоторых случаях выпадает.

41, 56. Byañjano ca visaññogo.

41, 56. А также [после выпадения последующего гласного после ниггахиты] сдвоенный согласный упрощается.

Iti sandhikappe catuttho kaṇḍo.

Так завершается четвертый раздел в главе о сандхи.

42, 32. Gosare puthassāgamo kvaci.

42, 32. Перед гласным после частицы «putha» в некоторых случаях в качестве вставки появляется согласный «га».

43, 33. Pāssa canto rasso.

43, 33. После частицы «pā» [перед гласным] появляется согласный «га», а конечный гласный частицы «pā» сокращается.

44, 24 Abbho abhi.

44, 24 Приставка «abhi» [перед гласным] заменяется на «abbha».

45, 25. Ajjho adhi.

45, 25. Приставка «adhi» [перед гласным] заменяется на «ajjha».

46, 26. Te na vā ivaṇṇe.

46, 26. Эти две замены в некоторых случаях не происходят перед гласными группы «и».

47, 23. Atissa cantassa.

47, 23. А также замена конечного слога приставки «ati» [на «ча»] не происходит перед гласными группы «и».

48, 43. Kvaci [Pg.4] paṭi patissa.

48, 43. Приставка «pati» перед гласным или согласным в некоторых случаях заменяется на «paṭi».

49, 44. Puthassu byañjane.

49, 44. Перед согласным конечный гласный частицы «putha» заменяется на «у».

50, 45. O avassa.

50, 45. Приставка «ava» заменяется на «о».

51, 59. Anupadiṭṭhānaṃ vuttayogato.

51, 59. Для форм, не описанных здесь напрямую, правила следует применять в соответствии с уже изложенными принципами.

Iti sandhikappe pañcamo kaṇḍo.

Так завершается пятый раздел в главе о сандхи.

Sandhisuttaṃ niṭṭhitaṃ.

Свод правил о сандхи завершен.

2. Nāma

2. Имя (существительное)

52, 60. Jinavacanayuttaṃ hi.

52, 60. В соответствии со словом Победителя.

53, 61. Liṅgañca nippajjate.

53, 61. Также устанавливается номинальная основа (линга).

54, 62. Tato ca vibhattiyo.

54, 62. И после неё [следуют] падежные окончания (вибхатти).

55, 63. Si yo aṃ yo nā hi sa naṃ smā hi sanaṃ smiṃ su.

55, 63. Си, йо, ам, йо, на, хи, са, нам, сма, хи, са, нам, смим, су.

56, 64. Tadanuparodhena.

56, 64. Без противоречия этому [слову Победителя].

57, 71. Ālapane si gasañño.

57, 71. При обращении (звательном падеже) окончание 'си' получает наименование 'га'.

58, 29. Ivaṇṇuvaṇṇā jhalā.

58, 29. Гласные ряда 'и' и 'у' именуются соответственно 'джха' и 'ла'.

59, 182. Te itthidhyā po.

59, 182. Они [гласные ряда 'и' и 'у'], выражающие женский род, именуются 'па'.

60, 177. Ā gho.

60, 177. Долгий гласный 'а' женского рода именуется 'гха'.

61, 86. Sāgamo se.

61, 86. Перед окончанием 'са' появляется вставка 'с'.

62, 206. Saṃsāsvekavacanesu ca.

62, 206. А также в единственном числе перед заменителями 'сам' и 'са' [появляется вставка 'с'].

63, 217. Etimāsami[Pg.5].

63, 217. Конечный гласный 'а' местоимений 'эта' и 'има' заменяется на 'и' [перед 'сам' и 'са' в единственном числе].

64, 216. Tassā vā.

64, 216. Для местоимения 'та' [эта замена на 'и'] происходит необязательно.

65, 215. Tato sassa ssāya.

65, 215. После них окончание 'са' необязательно заменяется на 'ссайа'.

66, 205. Gho rassaṃ.

66, 205. Гласный, именуемый 'гха', сокращается [перед 'сам' и 'са' в единственном числе].

67, 229. No ca dvādito naṃmhi.

67, 229. И после числительных, начиная с 'дви', перед окончанием 'нам' вставляется 'н'.

68, 184. Amā pato smiṃsmānaṃ vā.

68, 184. После основы, именуемой 'па', окончания 'смим' и 'сма' необязательно заменяются соответственно на 'ам' и 'а'.

69, 186. Ādito o ca.

69, 186. После слова 'ади' окончание 'смим' заменяется на 'о' (а также на 'ам').

70, 30. Jhalānamiyuvā sare vā.

70, 30. Основы, именуемые 'джха' и 'ла', перед гласным необязательно заменяются соответственно на 'ийа' и 'ува'.

71, 489. Yavakārā ca.

71, 489. А также [они заменяются] на 'й' и 'в'.

72, 185. Pasaññassa ca.

72, 185. А также основа, именуемая 'па', [заменяется на 'й' перед гласными 'о', 'а', 'ам'].

73, 174. Gāva se.

73, 174. Гласный 'о' слова 'го' заменяется на 'ава' перед окончанием 'са'.

74, 169. Yosu ca.

74, 169. А также перед окончаниями 'йо' [и другими].

75, 170. Avaṃmhi ca.

75, 170. А перед окончанием 'ам' [гласный 'о' слова 'го'] заменяется на 'ава' или 'ава' (с долгим 'а').

76, 171. Āvassu vā.

76, 171. Гласный 'а' в замене 'ава' необязательно заменяется на 'у' перед окончанием 'ам'.

77, 175, Tato namaṃ patimhālutte ca samāse.

77, 175, После слова 'го' окончание 'нам' заменяется на 'ам' перед словом 'пати' в неэлидированном сложном слове (алутта-самаса), а также [гласный 'о' слова 'го'] заменяется на 'ава'.

78, 31. O sare ca.

78, 31. Гласный 'о' [слова 'го'] заменяется на 'ава' перед гласным в сложном слове.

79, 46. Tabbiparītūpapade byañjane ca.

79, 46. И перед согласным, когда предшествует противоположная приставка (упапада) [то есть 'у' вместо 'о'].

80, 173. Goṇa naṃmhi vā.

80, 173. Слово 'го' необязательно заменяется на 'гона' перед окончанием 'нам'.

81, 172. Suhināsu ca.

81, 172. А также перед окончаниями 'су', 'хи' и 'на'.

82, 149. Aṃmo [Pg.6] niggahitaṃ jhalapehi.

82, 149. Окончание 'ам' заменяется на ниггахиту после основ, именуемых 'джха', 'ла' и 'па'.

83, 67. Saralopo mādesapaccayādimhi saralope tu pakati.

83, 67. При усечении гласного перед заменой, суффиксом и т. д., предшествующий гласный усекается, но [последующий] остается в своем естественном виде (пакати).

84, 144. Agho rassamekavacanayosvapi ca.

84, 144. Долгий гласный, не именуемый 'гха', сокращается перед окончаниями единственного числа, а также перед 'йо'.

85, 150. Na sismimanapuṃsakāni.

85, 150. Но не перед окончанием 'си' для слов мужского и женского рода (не-среднего рода).

86, 227. Ubhādito naminnaṃ.

86, 227. После слова 'убхо' и подобных ему окончание 'нам' заменяется на 'иннам'.

87, 231. Iṇṇamiṇṇannaṃ tīhi saṅkhyāhi.

87, 231. После числительного 'ти' (три) окончание 'нам' заменяется на 'иннам' или 'иннаннам'.

88, 147. Yāsu katanikāralopesu dīghaṃ.

88, 147. Перед окончаниями 'йо', когда произведена замена на 'ни' или их усечение, предшествующий гласный удлиняется.

89, 87. Sunaṃhisu ca.

89, 87. А также перед окончаниями 'су', 'нам' и 'хи' [предшествующий гласный удлиняется].

90, 252. Pañcādīnamattaṃ.

90, 252. Конечный гласный числительных, начиная с 'панча', заменяется на краткий 'а' [перед 'су', 'нам' и 'хи'].

91, 194. Patissinīmhi.

91, 194. Конечный гласный слова 'пати' заменяется на 'а' перед суффиксом 'ини'.

92, 100. Ntussanto yosu ca.

92, 100. Конечный гласный суффикса 'нту' заменяется на 'а' перед окончаниями 'йо', а также перед 'су', 'хи' и 'нам'.

93, 106. Sabbassa vā aṃsesu.

93, 106. Весь суффикс 'нту' необязательно заменяется на 'а' перед окончаниями 'ам' и 'са'.

94, 105. Simhi vā.

94, 105. Конечный гласный суффикса 'нту' необязательно заменяется на 'а' перед окончанием 'си'.

95, 145. Aggissini.

95, 145. Конечный гласный слова 'агги' необязательно заменяется на 'ини' перед окончанием 'си'.

96, 148. Yosvakatarasso jho.

96, 148. Естественно краткий гласный, именуемый 'джха', заменяется на 'а' перед окончаниями 'йо'.

97, 156. Vevosu lo ca.

97, 156. А также естественно краткий гласный, именуемый 'ла', заменяется на 'а' перед заменителями окончаний 'ве' и 'во'.

98, 189. Mātulādīnamānattamīkāre.

98, 189. Конечный гласный слов, начиная с 'матула', заменяется на 'ана' перед суффиксом 'и'.

99, 81. Smāhismiṃnaṃ mhābhimhi vā.

99, 81. Окончания 'сма', 'хи' и 'смим' необязательно заменяются соответственно на 'мха', 'бхи' и 'мхи'.

100, 214. Na timehi katākārehi.

100, 214. Но не после местоимений 'та' и 'има', когда они заменены на 'а'.

101, 80. Suhisvakāro [Pg.7] e.

101, 80. Гласный 'а' заменяется на 'е' перед окончаниями 'су' и 'хи'.

102, 202. Sabbanāmānaṃ naṃmhi ca.

102, 202. А также у местоимений перед окончанием 'нам'.

103, 79. Ato nena.

103, 79. После основы на 'а' окончание 'на' заменяется на 'ена'.

104, 66. So.

104, 66. Оно заменяется на 'со'.

105, 0. So vā.

105, 0. Оно необязательно заменяется на 'со'.

106, 302. Dīghorehi.

106, 302. После слов 'дигха' и 'ора' окончание 'сма' необязательно заменяется на 'со'.

107, 69. Sabbayonīnamāe.

107, 69. После основы на 'а' все окончания 'йо' заменяются соответственно на 'а' и 'е'.

108, 90. Smāsmiṃnaṃ vā.

108, 90. После основы на 'а' окончания 'сма' и 'смим' необязательно заменяются соответственно на 'а' и 'е'.

109, 295. Āya catutthekavacanassa tu.

109, 295. Окончание единственного числа дательного падежа после основы на 'а' заменяется на 'айа'.

110, 201. Tayo neva ca sabbanāmehi.

110, 201. Эти три замены вовсе не происходят после местоимений.

111, 179. Ghato nādīnaṃ.

111, 179. «После [гласного ā], именуемого "гха", [пять окончаний единственного числа], начиная с "нā", [заменяются на "āйа"].»

112, 173. Pato yā.

112, 173. «После [гласных i, ī, u, ū], именуемых "па", [пять окончаний единственного числа], начиная с "нā", [заменяются на "йā"].»

113, 132. Sakhato gasse vā.

113, 132. «После слова "сакха" окончание звательного падежа "си" (именуемое "га") необязательно заменяется на "э".»

114, 178. Ghate ca.

114, 178. «И после [гласного ā], именуемого "гха", [окончание звательного падежа "си" (именуемое "га")] заменяется на "э".»

115, 181. Na ammādito.

115, 181. «После слов, обозначающих мать, начиная с "аммā", [окончание звательного падежа "си" (именуемое "га") не заменяется на "э"].»

116, 157. Akatarassā lato yvālapanassavevo.

116, 157. «После естественного краткого [гласного u], именуемого "ла", окончание звательного падежа множественного числа "йо" заменяется на "вэ" или "во".»

117, 124. Jhalato sassa no vā.

117, 124. «После [гласных], именуемых "джха" и "ла", окончание "са" необязательно заменяется на "но".»

118, 146. Ghapato ca yonaṃ lopo.

118, 146. «И после [гласных], именуемых "гха", "па", ["джха" и "ла"], окончание множественного числа "йо" необязательно отбрасывается.»

119, 115. Lato vokāro ca.

119, 115. «И после [гласных], именуемых "ла", окончание множественного числа "йо" необязательно заменяется на "во".»

Iti nāmakappe paṭhamo kaṇḍo.

«Так заканчивается первая глава в разделе об именах существительных.»

120, 243. Amhassa [Pg.8] mamaṃ savibhattissa se.

120, 243. «Перед окончанием "са" местоимение "амха" вместе с окончанием заменяется на "мамаṃ".»

121, 233. Mayaṃ yomhi paṭhame.

121, 233. «Перед окончанием именительного падежа множественного числа "йо" местоимение "амха" вместе с окончанием заменяется на "майаṃ".»

122, 99. Ntussa nto.

122, 99. «[Перед окончанием именительного падежа множественного числа "йо"] суффикс "-нту" вместе с окончанием заменяется на "-нто".»

123, 103. Ntassa se vā.

123, 103. «Перед окончанием "са" суффикс "-нту" вместе с окончанием необязательно заменяется на "-нтасса".»

124, 98. Ā simhi.

124, 98. «Перед окончанием именительного падежа единственного числа "си" суффикс "-нту" вместе с окончанием заменяется на "-ā".»

125, 198. Aṃ napuṃsake.

125, 198. «Перед окончанием именительного падежа единственного числа "си" в среднем роде суффикс "-нту" вместе с окончанием заменяется на "-аṃ".»

126, 101. Avaṇṇā ca ge.

126, 101. «Перед окончанием звательного падежа единственного числа "си" (именуемым "га") суффикс "-нту" вместе с окончанием заменяется на краткий или долгий "а", а также на "аṃ".»

127, 102. To titā sasmiṃnāsu.

127, 102. «Перед окончаниями "са", "смиṃ" и "нā" суффикс "-нту" вместе с окончаниями заменяется на "то", "ти" и "тā" соответственно.»

128, 104. Naṃmhi taṃ vā.

128, 104. «Перед окончанием родительного падежа множественного числа "наṃ" суффикс "-нту" вместе с окончанием необязательно заменяется на "таṃ".»

129, 222. Imassidamaṃsisu napuṃsake.

129, 222. «Перед окончаниями "аṃ" и "си" в среднем роде местоимение "има" вместе с окончанием заменяется на "идаṃ".»

130, 225. Amussāduṃ.

130, 225. «[Перед окончанием "аṃ" или "си" в среднем роде] местоимение "аму" вместе с окончанием заменяется на "адуṃ".»

131, 0. Itthipumanapuṃsakasaṅkhyaṃ.

131, 0. «Это руководящее правило (адхикара) касается числительных женского, мужского и среднего рода.»

132, 228. Yosu dvinnaṃ dve ca.

132, 228. «Перед окончаниями множественного числа "йо" числительное "дви" (два) во всех трех родах вместе с окончанием заменяется на "двэ" (а также на "дувэ").»

133, 230. Ticatunnaṃ tisso catasso tayocattāro tīṇi cattāri.

133, 230. «Перед окончаниями множественного числа "йо" числительные "ти" (три) и "чату" (четыре) вместе с окончаниями заменяются на "тиссо" и "чатассо" в женском роде, "тайо" и "чаттāро" в мужском роде, "тӣни" и "чаттāри" в среднем роде.»

134, 251. Pañcādīnamakāro.

134, 251. «Для числительных, начиная с "панча" (пять), [окончание множественного числа "йо" заменяется на] краткий "а".»

135, 118. Rājassā rañño rājino se.

135, 118. «Перед окончанием "са" слово "рāджа" вместе с окончанием заменяется на "раньйо" или "рāджино".»

136, 119. Raññaṃ naṃmhi vā.

136, 119. «Перед окончанием родительного падежа множественного числа "наṃ" слово "рāджа" вместе с окончанием необязательно заменяется на "раньйаṃ".»

137, 116. Nāmhi raññā vā.

137, 116. «Перед окончанием творительного падежа единственного числа "нā" слово "рāджа" вместе с окончанием необязательно заменяется на "раньйā".»

138, 121. Smiṃmhi raññe rājini.

138, 121. «Перед окончанием местного падежа единственного числа "смиṃ" слово "рāджа" вместе с окончанием заменяется на "раньйэ" или "рāджини".»

139, 245. Tumhamhākaṃ [Pg.9] tayi mayi.

139, 245. «Перед окончанием местного падежа единственного числа "смиṃ" местоимения "тумха" (ты) и "амха" (я) вместе с окончанием заменяются на "тайи" и "майи" соответственно.»

140, 232. Tvamahaṃ simhi ca.

140, 232. «И перед окончанием именительного падежа единственного числа "си" местоимения "тумха" и "амха" вместе с окончанием заменяются на "тваṃ" (или "туваṃ") и "ахаṃ" соответственно.»

141, 241. Tava mama se.

141, 241. «Перед окончанием "са" местоимения "тумха" и "амха" вместе с окончанием заменяются на "тава" и "мама" соответственно.»

142, 242. Tuyhaṃ mayhañca.

142, 242. «И перед окончанием "са" местоимения "тумха" и "амха" вместе с окончанием также заменяются на "туйхаṃ" и "майхаṃ" соответственно.»

143, 235. Taṃmamaṃmhi.

143, 235. «Перед окончанием винительного падежа единственного числа "аṃ" местоимения "тумха" и "амха" вместе с окончанием заменяются на "таṃ" и "маṃ" соответственно.»

144, 234. Tavaṃmamañca na vā.

144, 234. «Перед окончанием винительного падежа единственного числа "аṃ" местоимения "тумха" и "амха" вместе с окончанием необязательно заменяются на "таваṃ" и "мамаṃ" соответственно.»

145, 238. Nāmhi tayā mayā.

145, 238. «Перед окончанием творительного падежа единственного числа "нā" местоимения "тумха" и "амха" вместе с окончанием заменяются на "тайā" и "майā" соответственно.»

146, 236. Tumhassa tuvaṃtvamamhi.

146, 236. «Перед окончанием винительного падежа единственного числа "аṃ" местоимение "тумха" вместе с окончанием заменяется на "туваṃ" или "тваṃ".»

147, 246. Padato dutiyācatutthīchaṭṭhīsu vo no.

147, 246. «После другого слова в предложении перед окончаниями множественного числа винительного, дательного и родительного падежей местоимения "тумха" и "амха" вместе с окончаниями заменяются на "во" и "но" соответственно.»

148, 247. Hemekavacanesu ca.

148, 247. «И перед окончаниями единственного числа [дательного и родительного падежей после другого слова местоимения "тумха" и "амха" вместе с окончаниями] заменяются на "тэ" и "мэ" соответственно.»

149, 248. Na aṃmhi.

149, 248. «Перед окончанием винительного падежа единственного числа "аṃ" [после другого слова] замены на "тэ" и "мэ" не происходят.»

150, 249. Vā tatiye ca.

150, 249. «И перед окончанием творительного падежа единственного числа [после другого слова] замены на "тэ" и "мэ" происходят необязательно.»

151, 250. Bahuvacanesu vo no.

151, 250. «Перед окончаниями множественного числа [после другого слова] происходят замены на "во" и "но".»

152, 136. Pumantassā simhi.

152, 136. «Перед окончанием именительного падежа единственного числа "си" конечный гласный слова "пума" заменяется на "ā".»

153, 138. Amālapanekavacane.

153, 138. «Перед окончанием звательного падежа единственного числа конечный гласный слова "пума" вместе с окончанием заменяется на "аṃ".»

154, 0. Samāse ca vibhāsā.

154, 0. «И в составе сложного слова (самаса) перед окончанием звательного падежа единственного числа конечный гласный слова "пума" вместе с окончанием необязательно заменяется на "аṃ".»

155, 137. Yosvāno.

155, 137. «Перед окончаниями множественного числа "йо" конечный гласный слова "пума" вместе с окончанием заменяется на "āно".»

156, 142. Āne smiṃmhi vā.

156, 142. «Перед окончанием местного падежа единственного числа "смиṃ" конечный гласный слова "пума" вместе с окончанием необязательно заменяется на "āнэ".»

157, 140. Hivibhatthimhi ca.

157, 140. «И перед окончанием множественного числа "хи" конечный гласный слова "пума" заменяется на "āнэ".»

151, 143. Susmimā [Pg.10] vā.

151, 143. «Перед окончанием местного падежа множественного числа "су" конечный гласный слова "пума" необязательно заменяется на "ā".»

159, 139. U nāmhi ca.

159, 139. «И перед окончанием творительного падежа единственного числа "нā" конечный гласный слова "пума" заменяется на "у" или "ā".»

160, 197. Akammantassa ca.

160, 197. «И перед окончанием творительного падежа единственного числа "нā" конечный гласный слова "камма" заменяется на "а" или "у".»

Iti nāmakappe dutiyo kaṇḍo.

«Так заканчивается вторая глава в разделе об именах существительных.»

161, 244. Tumhamhehi namākaṃ.

161, 244. «После местоимений "тумха" и "амха" окончание родительного падежа множественного числа "наṃ" заменяется на "āкаṃ".»

162, 237. Vā yvappaṭhamo.

162, 237. «После местоимений "тумха" и "амха" окончание множественного числа "йо" (за исключением именительного падежа) необязательно заменяется на "āкаṃ".»

163, 240. Sassaṃ.

163, 240. «После местоимений "тумха" и "амха" окончание "са" заменяется на "аṃ".»

164, 200. Sabbanāmakārate paṭhamo.

164, 200. «После местоименной основы, оканчивающейся на "а", окончание именительного падежа множественного числа "йо" заменяется на "э".»

165, 208. Dvandaṭṭhā vā.

165, 208. «В составе сложного слова типа двандва после местоименной основы, оканчивающейся на "а", окончание именительного падежа множественного числа "йо" необязательно заменяется на "э".»

166, 209. Nāññaṃ sabbanāmikaṃ.

166, 209. «В составе сложного слова типа двандва другие правила склонения местоимений не применяются к местоимению.»

167, 210. Bahubbīhimhi ca.

167, 210. «И в составе сложного слова типа бахуввихи правила склонения местоимений не применяются к местоимению.»

168, 203. Sabbato naṃ saṃsānaṃ.

168, 203. «После любого местоимения окончание родительного падежа множественного числа "наṃ" заменяется на "саṃ" или "сāнаṃ".»

169, 117. Rājassa rāju sunaṃ hisu ca.

169, 117. Основа «rāja» заменяется на «rāju» перед падежными окончаниями su, naṃ и hi, а также [иногда не заменяется].

170, 220. Sabbassimasse vā.

170, 220. Вся основа «ima» заменяется на «e» перед окончаниями su, naṃ и hi опционально.

171, 219. Animi nāmhi ca.

171, 219. [Вся основа «ima»] заменяется на «ana» и «imi» перед окончанием nā всегда.

172, 218. Anapuṃsakassā yaṃ simhi.

172, 218. [Вся основа «ima»] несреднего рода заменяется на «ayaṃ» перед окончанием si.

173, 223. Amussa mo saṃ.

173, 223. Буква «m» слова «amu» несреднего рода заменяется на «s» перед окончанием si опционально.

174, 211. Etatesaṃ to.

174, 211. Буква «t» слов «eta» и «ta» несреднего рода заменяется на «s» [перед окончанием si].

175, 212. Tassa vā nattaṃ sabbattha.

175, 212. Слово «ta» во всех родах заменяется на «na» опционально.

176, 213. Sasmāsmiṃsaṃsāsvattaṃ 0.0011.

176, 213. Слово «ta» во всех родах заменяется на «a» перед окончаниями sa, smā, smiṃ и перед заменами saṃ, sā опционально.

177, 221. Imasaddassa ca.

177, 221. И слово «ima» [во всех родах заменяется на «a» перед окончаниями sa, smā, smiṃ и перед заменами saṃ, sā опционально].

178, 224. Sabbato ko.

178, 224. Буква «ka» добавляется после любого слова опционально.

179, 204. Ghapato smiṃ sānaṃ saṃsā.

179, 204. Окончания smiṃ и sa после местоимений с наименованием gha и pa заменяются соответственно на saṃ и sā опционально.

180, 207. Netāhi smimāyayā.

180, 207. Окончание smiṃ после этих [местоимений с наименованием gha и pa] не заменяется на āya и yā.

181, 95. Manogaṇādito smiṃnānamiā.

181, 95. Окончания smiṃ и nā после слов группы managaṇa и др. заменяются соответственно на i и ā.

182, 97. Sassa co.

182, 97. И окончание sa [после слов группы managaṇa и др.] заменяется на o.

183, 48. Etesamo lope.

183, 48. Конечный гласный этих [слов группы managaṇa] заменяется на o при выпадении окончания.

184, 96. Sa sare vāgamo.

184, 96. Буква «s» добавляется после слов группы managaṇa и др. перед гласным опционально.

185, 112. Santasaddassā so bhe bo cante.

185, 112. Слово «santa» заменяется на «sa» перед окончаниями на bh [и другими], а в конце [этой замены sa] вставляется буква «b».

186, 107. Simhi gacchantādīnaṃ ntasaddo aṃ.

186, 107. Элемент «nta» слов группы gacchanta и др. заменяется на «aṃ» перед окончанием si.

187, 108. Sesesu ntuva.

187, 108. В остальных случаях [слова на -nta склоняются] подобно словам на -ntu.

188, 155. Brahmatta sakha rājādito amānaṃ.

188, 155. Окончание aṃ заменяется на ānaṃ после слов brahma, atta, sakha, rāja и др.

189, 113. Syā ca.

189, 113. И окончание si [после слов brahma, atta, sakha, rāja и др.] заменяется на ā.

190, 114. Yonamāno.

190, 114. Окончание yo [после слов brahma, atta, sakha, rāja и др.] заменяется на āno.

191, 130. Sakhato cāyo no.

191, 130. После слова «sakha» окончание yo заменяется на āyo и no.

192, 135. Smime.

192, 135. [После слова «sakha»] окончание smiṃ заменяется на e.

193, 122. Brahmato vassa ca.

193, 122. И окончание si [звательного падежа с наименованием ga] после слова «brahma» заменяется на e.

194, 131. Sakhantassi nonānaṃsesu.

194, 131. Конечный гласный слова «sakha» заменяется на «i» перед заменой no и перед окончаниями nā, naṃ, sa.

195, 134. Āro [Pg.12] himhi vā.

195, 134. Конечный гласный слова «sakha» заменяется на «āra» перед окончанием hi опционально.

196, 133. Sunamaṃsu vā.

196, 133. [Конечный гласный слова «sakha»] заменяется на «āra» перед окончаниями su, naṃ и aṃ опционально.

197, 125. Brahmato tu smiṃni.

197, 125. После слова «brahma» [и других] окончание smiṃ заменяется на ni.

198, 123. Uttaṃ sanāsu.

198, 123. Конечный гласный слова «brahma» заменяется на «u» перед окончаниями sa и nā.

199, 158. Satthupitādīnamā sismiṃ silopo ca.

199, 158. Конечный гласный u слов satthu, pitu и др. заменяется на ā перед окончанием si, и окончание si выпадает.

200, 196. Aññesvārattaṃ.

200, 196. Перед окончаниями, отличными от si, конечный гласный u слов satthu, pitu и др. заменяется на «āra».

201, 163. Vā naṃmhi.

201, 163. Перед окончанием naṃ [конечный гласный u слов satthu, pitu и др. заменяется на «āra»] опционально.

202. 164. Satthunattañca.

202. 164. И перед окончанием naṃ конечный гласный u слов satthu, pitu и др. заменяется на «a».

203, 162. U sasmiṃ salopo ca.

203, 162. Перед окончанием sa конечный гласный u слов satthu, pitu и др. заменяется на «u», и окончание sa выпадает.

204, 167. Sakkamandhātādīnañca.

204, 167. И у слов sakkamandhātu и др. [конечный гласный u перед окончанием sa заменяется на «u», и окончание sa выпадает].

205, 160. Tato yonamo tu.

205, 160. После замены «āra» окончание yo заменяется на o.

206, 165. Tato smimi.

206, 165. После замены «āra» окончание smiṃ заменяется на i.

207, 161. Nā ā.

207, 161. После замены «āra» окончание nā заменяется на ā.

208, 166. Āro rassamikāre.

208, 166. Гласный ā замены «āra» сокращается перед гласным i.

209, 168. Pitādīnamasimhi.

209, 168. Перед окончаниями, отличными от si, гласный ā замены «āra» у pitu и др. сокращается.

210, 239. Tayātayinaṃ takāro tvattaṃ vā.

210, 239. Буква «t» замен tayā и tayi заменяется на «tv» опционально.

Iti nāmakappe tatiyo kaṇḍo.

Так заканчивается третий раздел главы об именах [существительных].

211, 126. Attanto hismimanattaṃ.

211, 126. Конечный гласный слова «atta» заменяется на «ana» перед окончаниями hi [и smiṃ].

212, 129. Tato smiṃ ni.

212, 129. После слова «atta» окончание smiṃ заменяется на ni.

213, 127. Sassano.

213, 127. [После слова «atta»] окончание sa заменяется на no.

214, 128. Smā [Pg.13] nā.

214, 128. [После слова «atta»] окончание smā заменяется на nā.

215, 141. Jhalato ca.

215, 141. И после [основ] с наименованиями jha и la окончание smā заменяется на nā.

216, 180. Ghapato smiṃyaṃ vā.

216, 180. После [основ] с наименованиями gha и pa окончание smiṃ заменяется на yaṃ опционально.

217, 199. Yonaṃ ni napuṃsakehi.

217, 199. После существительных среднего рода окончания yo заменяются на ni опционально.

218, 196. Ato niccaṃ.

218, 196. После существительных среднего рода на -a [окончания yo] всегда [заменяются на ni].

219, 195. Siṃ.

219, 195. [После существительных среднего рода на -a] окончание si заменяется на aṃ.

220, 74. Sesato lopaṃ gasipi.

220, 74. После остальных основ окончание si [именительного падежа] и окончание si [звательного падежа с наименованием ga] выпадают.

221, 282. Sabbāsamāvusopasagganipātādīhi ca.

221, 282. И после слова «āvuso», префиксов, несклоняемых слов и др. все падежные окончания выпадают.

222, 327. Pumassa liṅgādīsu samāsesu.

222, 327. В сложных словах перед словами liṅga и др. конечный гласный a слова «puma» выпадает.

223, 188. Aṃ yamīto pasaññato.

223, 188. Окончание aṃ после гласной ī, имеющей наименование pa, заменяется на yaṃ.

224, 153. Naṃ jhato katarassā.

224, 153. Окончание aṃ после гласного i, имеющего наименование jha, у которого произведено укорочение, заменяется на naṃ.

225, 151. Yonaṃ no.

225, 151. [После гласного i, имеющего наименование jha, у которого произведено укорочение,] окончания yo заменяются на no.

226, 154. Smiṃni.

226, 154. [После гласного i, имеющего наименование jha, у которого произведено укорочение,] окончание smiṃ заменяется на ni.

227, 270. Kissa ka ve ca.

227, 270. И перед суффиксом va слово «kiṃ» заменяется на «ka».

228, 272. Ku hiṃ haṃsu ca.

228, 272. Перед суффиксами hiṃ и haṃ местоимение kiṃ заменяется на ku.

229, 226. Sesesu ca.

229, 226. Перед остальными суффиксами и падежными окончаниями местоимение kiṃ заменяется на ka.

230, 262. Tra to thesu ca.

230, 262. Перед суффиксами tra, to и tha местоимение kiṃ заменяется на ku.

231, 263. Sabbassetassākāro vā.

231, 263. Перед суффиксами to и tha всё местоимение eta факультативно заменяется на a.

232, 267. Tre niccaṃ.

232, 267. Перед суффиксом tra всё местоимение eta обязательно заменяется на a.

233, 264. E tothesu ca.

233, 264. Перед суффиксами to и tha всё местоимение eta заменяется на e.

234, 265. Imassi [Pg.14] thaṃ dāni ha to dhesu ca.

234, 265. Перед суффиксами thaṃ, dāni, ha, to и dha всё местоимение ima заменяется на i.

235, 281. A dhunāmhi ca.

235, 281. Перед суффиксом dhunā всё местоимение ima заменяется на a.

236, 280. Eta rahimhi.

236, 280. Перед суффиксом rahi всё местоимение ima заменяется на eta.

237, 176. Itthiyamato āpaccayo.

237, 176. В женском роде после основы на a добавляется суффикс ā.

238, 187. Nadādito vā ī.

238, 187. В женском роде после слов группы nada (оканчивающихся на a) или после слов не из этой группы (оканчивающихся на u или o) факультативно добавляется суффикс ī.

239, 190. Ṇava ṇika ṇeyya ṇantuhi.

239, 190. В женском роде после суффиксов ṇava, ṇika, ṇeyya, ṇa и ntu добавляется суффикс ī.

240, 193. Patibhikkhurājīkārantehi inī.

240, 193. После слов pati, bhikkhu, rāja и основ, оканчивающихся на ī, добавляется суффикс inī.

241, 191. Ntussa tadhīkāre.

241, 191. Перед суффиксом ī суффикс ntu факультативно заменяется на ta.

242, 192. Bhavato bhoto.

242, 192. Перед суффиксом ī слово bhavanta заменяется на bhota.

243, 110. Bho ge tu.

243, 110. Но перед звательным окончанием единственного числа ga слово bhavanta заменяется на bho.

244, 72. Akārapitādyantānamā.

244, 72. Перед окончанием ga конечные гласные основ на a и слов типа pitu заменяются на ā.

245, 152. Jhalapā rassaṃ.

245, 152. Перед окончанием ga долгие гласные ī и ū (именуемые jha, la, pa) становятся краткими.

246, 73. Ākāro vā.

246, 73. Перед окончанием ga гласный ā факультативно становится кратким.

Iti nāmakappe catuttho kaṇḍo.

Так заканчивается четвёртый раздел в Главе об именах существительных.

247, 261. Tvādayo vibhattisaññāyo.

247, 261. Суффиксы, начиная с to, получают наименование падежных окончаний (вибхатти).

248, 260. Kvaci to pañcamyatthe.

248, 260. Иногда в значении отложительного падежа (аблатива) употребляется суффикс to.

249, 266. Tratha sattamiyā sabbanāmehi.

249, 266. После местоимений в значении местного падежа (локатива) употребляются суффиксы tra и tha.

250, 268. Sabbato dhi.

250, 268. После слова sabba в значении местного падежа употребляется суффикс dhi.

251, 269. Kiṃsmā vo.

251, 269. После слова kiṃ в значении местного падежа употребляется суффикс va.

252, 271. Hiṃhaṃhiñcanaṃ

252, 271. В значении местного падежа употребляются суффиксы hiṃ, haṃ и hiñcanaṃ.

253, 273. Tamhā [Pg.15] ca.

253, 273. А после местоимения ta в значении местного падежа употребляются только суффиксы hiṃ и haṃ.

254, 274. Imasmā hadhā ca.

254, 274. А после местоимения ima в значении местного падежа употребляются только суффиксы ha и dha.

255, 275. Yato hiṃ.

255, 275. После местоимения ya в значении местного падежа употребляется суффикс hiṃ.

256, 0. Kāle.

256, 0. [Управляющее правило:] «В значении времени...»

257, 276. Kiṃsabbaññekayakuhi dādācanaṃ.

257, 276. После слов kiṃ, sabba, añña, eka, ya и ku в значении времени употребляются суффиксы dā и dācanaṃ.

258, 278. Tamhā dāni ca.

258, 278. После местоимения ta в значении времени употребляются суффиксы dāni и dā.

259, 279. Imasmā rahidhunādāni ca.

259, 279. После местоимения ima в значении времени употребляются суффиксы rahi, dhunā и dāni.

260, 277. Sabbassa so dāmhi vā.

260, 277. Перед суффиксом dā всё слово sabba факультативно заменяется на sa.

261, 369. Avaṇṇo ye lopañca.

261, 369. Перед суффиксом ya гласные a и ā (а также i и ī) подвергаются элизии.

262, 391. Vuḍḍhassa jo iyiṭṭhesu.

262, 391. Перед суффиксами iya и iṭṭha слово vuḍḍha заменяется на ja.

263, 392. Pasatthassa so ca.

263, 392. Перед суффиксами iya и iṭṭha слово pasattha заменяется на sa или ja.

264, 393. Antikassa nedo.

264, 393. Перед суффиксами iya и iṭṭha слово antika заменяется на neda.

265, 394. Bāḷhassa sādho.

265, 394. Перед суффиксами iya и iṭṭha слово bāḷha заменяется на sādha.

266, 395. Appassa kaṇa.

266, 395. Перед суффиксами iya и iṭṭha слово appa заменяется на kaṇa.

267, 396. Yuvānañca.

267, 396. И перед суффиксами iya и iṭṭha слово yuva также заменяется на kaṇa.

268, 397. Vantumantuvīnañca lopo.

268, 397. Перед суффиксами iya и iṭṭha суффиксы vantu, mantu и vī элидируются.

269, 41. Yavataṃ talaṇadakārānaṃ byañjanāni calañajakārattaṃ.

269, 41. Перед согласным ya согласные t, l, ṇ, d заменяются соответственно на c, l, ñ, j.

270, 120. Amha tumha ntu rāja brahmatta sakha satthu– pitādīhi smā nāva.

270, 120. После слов amha, tumha, ntu, rāja, brahma, atta, sakha, satthu, pitu и др. окончание отложительного падежа smā рассматривается как окончание творительного падежа nā.

Iti nāmakappe pañcamo kaṇḍo.

Так заканчивается пятый раздел в Главе об именах существительных.

Nāmasuttaṃ niṭṭhitaṃ.

Правила об именах существительных завершены.

3. Kāraka

3. Глава о синтаксических отношениях (Карака).

271, 88. Yasmā [Pg.16] dapetiṃ bhayamādatte vā tadapādānaṃ. (308)

271, 88. То, от чего происходит удаление, или от чего возникает страх, или от чего нечто принимается/берется, называется отношением отложения (ападана).

272, 309. Dhātunāmānamupasaggayogādīsvapi ca.

272, 309. [Отношение отложения используется также] в связи с глаголами, именами, приставками и т. д.

273, 310. Rakkhaṇatthānamicchitaṃ.

273, 310. В связи с глаголами со значением «защищать/охранять» желаемый объект (от которого защищают) называется отношением отложения (ападана).

274, 311. Yena vā dassanaṃ

274, 311. Тот, кем не желают быть увиденным, факультативно называется отношением отложения (ападана).

275, 312. Dūrantikaddhakāla nimmāna tvālopa disā yoga vibhattārappayoga suddhappamocanahetu vivittappamāṇapubbayoga bandhanaguṇavacana pañhakathana thokātattūsu ca.

275, 312. [Аблатив также употребляется в значениях] дальности, близости, измерения пути или времени, элизии суффикса tvā, связи со странами света, различия, избегания, причины, освобождения, обособления, сравнения, связывания, качеств, вопросов и со словами со значением «мало».

276, 302. Yassa dātukāmo rocate dhārayate pā taṃ sampadānaṃ.

276, 302. Тот, кому желают дать, или кому нечто нравится, или перед кем имеют долг/обязательство, называется отношением дарования (сампадана).

277, 303. Silāgha hanu ṭhā sapa dhāra piha kudha duhisso ssūya rādhikkha paccāsuṇa anupatigiṇa pubbakattārocanattha tadattha tumatthālamattha maññānādarappāṇini gatyatthakammaniāsisatthasammutibhiyyasattamyatthesu ca.

277, 303. [Датив также употребляется при глаголах] хвалы, сокрытия, пребывания, проклятия, долга, желания, гнева, вреда, ревности, показа, обещания, ответа, сообщения изначальному деятелю, цели, инфинитивного значения, достаточности, пренебрежения к неодушевленным предметам, объекта глаголов движения, благословения, согласия, избытка и в значении локатива.

278, 320. Yodhāro tamokāsaṃ.

278, 320. То, что служит вместилищем (местом или опорой) действия, называется отношением места (окаса или адхара).

279, 292. Yena vā kayirate taṃ karaṇaṃ.

279, 292. То, посредством чего совершается действие, называется отношением орудия (карана).

280, 285, Yaṃ karoti taṃ kammaṃ.

280, 285, То, что совершают (объект действия), называется отношением объекта (камма).

281, 294. Yo karoti sa kattā.

281, 294. Тот, кто совершает действие, называется деятелем (каттар).

282, 295. Yo kārehi sa hetu.

282, 295. Тот, кто побуждает другого совершать действие, называется побудителем (хету).

283, 316. Yassa [Pg.17] vā pariggaho taṃ sāmī.

283, 316. Тот, кому принадлежит владение, называется собственником (сами).

284, 283. Liṅgatthe paṭhamā.

284, 283. Именительный падеж употребляется для выражения лишь значения основы слова.

285, 70. Ālapane ca.

285, 70. А также при обращении.

286, 291. Karaṇe tatiyā.

286, 291. Третий падеж употребляется для выражения орудия действия.

287, 296, Sahādiyoge ca.

287, 296, А также при связи со словами, выражающими совместность, такими как «саха» и другие.

288, 293. Kattari ca.

288, 293. А также для выражения деятеля.

289, 297. Hetvatthe ca.

289, 297. А также для выражения причины.

290, 298. Sattamyatthe ca.

290, 298. А также в значении седьмого падежа.

291, 299. Yenaṅgavikāro.

291, 299. А также по отношению к тому органу, посредством которого выражается увечье тела.

292, 300. Visesane ca.

292, 300. А также для выражения определения.

293, 301. Sampadāne catutthī.

293, 301. Четвертый падеж употребляется для выражения адресата.

294, 305. Namoyogādīsvapi ca.

294, 305. А также при связи со словом «намо» и подобными.

295, 307. Apādāne pañcamī.

295, 307. Пятый падеж употребляется для выражения отправной точки.

296, 314. Kāraṇatthe ca.

296, 314. А также для выражения причины.

297, 284. Kammatthe dutiyā.

297, 284. Второй падеж употребляется для выражения объекта действия.

298. 287. Kāladdhānamaccantasaṃyoge.

298. 287. А также при непрерывной связи со временем или расстоянием.

299, 288. Kammappavacanīyayutte.

299, 288. А также при связи с предложными частицами.

300, 286. Gati buddhi bhuja paṭha hara kara sayādīnaṃkā rite vā.

300, 286. Второй падеж факультативно употребляется для выражения объекта каузатива при глаголах движения, познания, еды, чтения, при глаголах «хари», «кари», «си» и других непереходных глаголах.

301, 315. Sāmismiṃ chaṭṭhī

301, 315. Шестой падеж употребляется для выражения владельца.

302, 319. Okāse [Pg.18] sattamī.

302, 319. Седьмой падеж употребляется для выражения места или вместилища.

303, 321. Sāmissarādhipati dāyāda sakkhī pathibhū pasuta kusalehi ca.

303, 321. А также при связи со словами «сами», «иссара», «адхипати», «даяда», «саккхи», «патибху», «пасута» и «кусала».

304, 322. Niddhāraṇe ca.

304, 322. А также для выражения выделения из множества.

305, 323. Anādare ca.

305, 323. А также для выражения пренебрежения.

306, 289. Kvaci dutiyā chaṭṭhīnamatthe.

306, 289. Иногда второй падеж употребляется в значении шестого падежа.

307, 290. Tatiyāsattamīnañca.

307, 290. А также в значении третьего и седьмого падежей.

308, 317. Chaṭṭhī ca.

308, 317. А также шестой падеж употребляется в значении третьего и седьмого падежей.

309, 318. Dutiyāpañcamīnañca.

309, 318. А также шестой падеж употребляется в значении второго и пятого падежей.

310, 324. Kammakaraṇanimittatthesu sattamī.

310, 324. Седьмой падеж употребляется в значении объекта, орудия и повода.

311, 325. Sampadāne ca.

311, 325. А также в значении адресата.

312, 326. Pañcamyatthe ca.

312, 326. А также в значении пятого падежа.

313, 327. Kālabhāvesu ca.

313, 327. А также для выражения времени и сопутствующего действия.

314, 328. Upa’dhyādhikissaravacane.

314, 328. Седьмой падеж употребляется при связи с приставками «упа» и «адхи» для выражения превосходства или отношения господства и подчинения.

315, 329. Maṇḍitussukkesu tatiyā ca.

315, 329. А также третий падеж употребляется при словах со значением украшения и усердия.

Iti nāmakappe kārakakappo chaṭṭho kaṇḍo.

Так завершается раздел о караках — шестая глава в книге об именах.

Kārakasuttaṃ niṭṭhitaṃ.

Сутты о караках завершены.

4. Samāsa

4. Сложные слова.

316, 331. Nāmāna samāso yuttattho.

316, 331. Сложение имен, имеющих связанный смысл, называется сложным словом.

317, 332. Tesaṃ vibhattiyo lopā ca.

317, 332. Падежные окончания этих имен опускаются.

318, 333. Pakati cassa sarantassa.

318, 333. И основа слова, оканчивающаяся на гласный, восстанавливается в своем исходном виде.

319, 330. Upasagganipātapubbako [Pg.19] abyayībhāvo.

319, 330. Сложное слово, первым членом которого является приставка или неизменяемое слово, называется авьяйибхавой.

320, 335. So napuṃsakaliṅgo.

320, 335. Оно принимает средний род.

321. 349. Digussekattaṃ.

321. 349. Сложное слово типа дигу принимает форму единственного числа и среднего рода.

322, 359. Tathā dvande pāṇi tūriye yogga senaṅga khuddajantuka vividha viruddha visabhāgatthādīnañca.

322, 359. Подобным образом и в слове типа двандва, выражающем части тела, музыкальные инструменты, упряжь, части войска, мелких существ, вечных врагов, разнородные понятия и т. д., принимается форма единственного числа и среднего рода.

323, 360. Vibhāsā rukkha tiṇa pasu dhana dhañña janapadā dīnañca.

323, 360. Факультативно принимается форма единственного числа и среднего рода в словах типа двандва, состоящих из названий деревьев, трав, животных, богатств, зерновых культур, стран и т. д.

324, 339. Dvipade tulyādhikaraṇe kammadhārayo.

324, 339. Сложное слово из двух членов, находящихся в одинаковом падежном отношении, называется каммадхарая.

325, 348. Saṅkhyāpubbo digu.

325, 348. Сложное слово типа каммадхарая, первым членом которого является числительное, называется дигу.

326, 341. Ubhe tappurisā.

326, 341. Оба эти типа сложных слов также называются таппурисой.

327, 351. Amādayo parapadebhi.

327, 351. Имена с окончаниями второго падежа и другими слагаются с последующими словами.

328, 352. Aññapadatthesu bahubbīhi.

328, 352. Сложное слово, указывающее на значение другого слова, называется бахуврихи.

329, 357. Nāmānaṃ samuccayo dvando.

329, 357. Объединение имен в одном слове называется двандвой.

330, 340. Mahataṃ mahā tulyādhikaraṇe pade.

330, 340. Слово «маханта» заменяется на «маха» перед согласованным последующим членом.

331, 353. Itthiyaṃ bhāsitapumitthī pumāva ce.

331, 353. Слово женского рода, которое ранее употреблялось в мужском роде, рассматривается как слово мужского рода в составе сложного слова перед согласованным членом.

332, 343. Kammadhārayasaññe ca.

332, 343. А также в сложных словах типа каммадхарая.

333, 344. Attaṃ nassa tappurise.

333, 344. Отрицательная частица «на» заменяется на «а» в сложных словах типа таппуриса.

334, 345. Sare ana.

334, 345. Перед гласным она заменяется на «ан».

335, 346. Kadi kussa.

335, 346. Частица «ку» заменяется на «кад» перед гласным.

336, 347. Kā’ppatthesu ca.

336, 347. А также заменяется на «ка» в значении малости.

337, 350. Kvaci [Pg.20] samāsanta gatānamakāranto.

337, 350. Иногда основы слов на конце сложного слова оканчиваются на краткий «а».

338, 356. Nadimhā ca.

338, 356. А также после слов, подобных «нади», добавляется суффикс «ка».

339, 358. Jāyāya tudaṃ jāni patimhi.

339, 358. Слово «джайя» заменяется на «дам» или «джани» перед словом «пати».

340, 355. Dhanumhā ca.

340, 355. А также после слова «дхану» на конце сложного слова добавляется суффикс «а».

341, 336. Aṃvibhattīnamakārantā abyāyitāvā.

341, 336. После [основы] авьяйибхавы, оканчивающейся на «-а», падежные окончания заменяются на «-аṃ».

342, 337. Saro rasso napuṃsake.

342, 337. В среднем роде конечный гласный [сложного слова] становится кратким.

343, 338. Aññasmā lopo ca.

343, 338. А после [авьяйибхавы], отличной от оканчивающейся на «-а», падежные окончания также элидируются.

Iti nāmakappe samāsakappo sattamo kaṇḍo.

Так в разделе об именах [завершается] седьмая глава — глава о сложных словах (самасах).

Samāsasutthaṃ niṭṭhitaṃ.

Свод правил о сложных словах (самасах) завершён.

5. Taddhita

5. Вторичное словообразование (таддхита).

244, 361. Vā ṇā’pacce.

244, 361. В значении потомка факультативно применяется суффикс «-ṇa».

345, 366. Ṇāyana ṇāna vacchādito.

345, 366. В значении потомка после слов группы «Ваччха» применяются суффиксы «-ṇāyana» и «-ṇāna».

346, 367. Ṇeyyo kattiyādīhi.

346, 367. В значении потомка после слов женского рода группы «Каттика» применяется суффикс «-ṇeyya».

347, 368. Ato ṇi vā.

347, 368. После основы на «-а» факультативно применяется суффикс «-ṇi».

348, 371. Ṇavopakvādīhi.

348, 371. После слов группы «Упаку», оканчивающихся на «-u», применяется суффикс «-ṇa» [с заменой конечного гласного на «-ava»].

349, 372. Ṇera vidhavādito.

349, 372. В значении потомка после слов группы «Видхава» применяется суффикс «-ṇera».

350, 373. Yena vā saṃsaṭṭhaṃ tarati carati vahati ṇiko.

350, 373. В значении «тот, кто переправляется, передвигается или переносит с помощью этого» факультативно применяется суффикс «-ṇika».

351, 374. Tamadhīte tenakatādhi sannidhānaniyoga sippa bhaṇḍa jīvikatthesu ca.

351, 374. А также в значениях «изучающий это», «сделанный этим», «находящийся там», «назначенный на это», «ремесло», «товар» и «средство к существованию».

352, 376. Ṇa [Pg.21] rāgā tassedamaññatthesu ca.

352, 376. В значениях «окрашенный этим», «принадлежащий ему» и в других значениях применяется суффикс «-ṇa».

353, 378. Jātādīnamimiyā ca.

353, 378. А в значении «рождённый [там]» и других применяются суффиксы «-ima» и «-iya».

354, 379. Samūhatthe kaṇa ṇā.

354, 379. В значении совокупности применяются суффиксы «-kaṇa» и «-ṇa».

355, 380. Gāma jana bandhu sahāyādīhi tā.

355, 380. После слов «гама», «джана», «бандху», «сахая» и других [в значении совокупности] применяется суффикс «-tā».

356, 381. Tadassa ṭhānamiyo ca.

356, 381. В значении «это является местом (или причиной) для того» также применяется суффикс «-iya».

357, 382. Upamatthāyitattaṃ.

357, 382. В значении сравнения применяется суффикс «-āyitatta».

358, 383. Tannissitatthe lo.

358, 383. В значении «зависящий от этого» [или «место этого»] применяется суффикс «-la».

359, 384. Ālu tabbahule.

359, 384. В значении изобилия этого применяется суффикс «-ālu».

360, 387. Ṇuttatā bhāve tu.

360, 387. В значении состояния (абстрактного понятия) применяются суффиксы «-ṇu», «-tta» и «-tā».

361, 388. Ṇa visamādīhi.

361, 388. В значении состояния после слов группы «висама» применяется суффикс «-ṇa».

362, 389. Ramaṇīyādito kaṇa

362, 389. В значении состояния после слов группы «рамания» применяется суффикс «-kaṇa».

363, 390. Visese taratamisikiyiṭṭhā.

363, 390. В значении сравнения (превосходства или различия) применяются суффиксы «-tara», «-tama», «-isika», «-iya» и «-iṭṭha».

364, 398. Tadassatthīti vī ca.

364, 398. В значении «это у него есть» также применяется суффикс «-vī».

365, 399. Tapādito sī.

365, 399. После слов группы «тапа» [в значении обладания] применяется суффикс «-sī».

366, 400. Daṇḍādito ika ī.

366, 400. После слов группы «данда» [в значении обладания] применяются суффиксы «-ika» и «-ī».

367, 401. Madhvādito ro.

367, 401. После слов группы «мадху» [в значении обладания] применяется суффикс «-ro».

368, 402. Guṇādito vantu.

368, 402. После слов группы «гуна» [в значении обладания] применяется суффикс «-vantu».

369, 403. Satyādīhi mantu.

369, 403. После слов группы «сати» [в значении обладания] применяется суффикс «-mantu».

370, 405. Saddhādito ṇa.

370, 405. После слов группы «саддха» [в значении обладания] применяется суффикс «-ṇa».

371, 404. Āyussukārāsa mantumhi.

371, 404. Перед суффиксом «-mantu» конечный гласный слова «āyu» заменяется на «-as» (или «-āsa»).

372, 385. Tappakativacane [Pg.22] mayo.

372, 385. В значении «состоящий из этого вещества» [или «сделанный из этого»] применяется суффикс «-maya».

373, 406. Saṅkhyāpūraṇe mo.

373, 406. Для образования порядковых числительных применяется суффикс «-ma».

374, 408. Sa chassa vā.

374, 408. Слово «cha» (шесть) факультативно заменяется на «sa-».

375, 412. Ekādito dasassī.

375, 412. После числительных, начиная с «eka», слово «dasa» принимает окончание женского рода «-ī».

376, 257. Dase so niccañca.

376, 257. Перед «dasa» числительное «cha» всегда заменяется на «so-».

377, 0. Ante niggahitañca.

377, 0. И на конце числительных добавляется ниггахита (анусвара).

378, 414. Ti ca.

378, 414. А также на конце числительных добавляется «-ti».

379, 258. La da rānaṃ.

379, 258. Происходит взаимозамена звуков «l», «d» и «r».

380, 255. Vīsati dasesu bā dvissa tu.

380, 255. Перед «vīsati» и «dasa» числительное «dvi» заменяется на «bā-».

381, 254. Ekādito dassa ra saṅkhyāne.

381, 254. При счёте после «eka» и других числительных звук «d» в слове «dasa» заменяется на «r».

382, 259. Aṭṭhādito ca.

382, 259. А также после «aṭṭha» и других числительных [звук «d» в слове «dasa» заменяется на «r»].

383, 353. Dvekaṭṭhānamākāro vā.

383, 353. Перед числительными конечный гласный слов «dvi», «eka» и «aṭṭha» факультативно заменяется на «-ā».

384, 407. Catucche hi tha ṭhā.

384, 407. После «catu» и «cha» [для образования порядковых числительных] применяются суффиксы «-tha» и «-ṭha» [соответственно].

385, 409. Dvitīhi tiyo.

385, 409. После «dvi» и «ti» [для образования порядковых числительных] применяется суффикс «-tiya».

386, 410. Tiye dutāpi ca.

386, 410. И перед суффиксом «-tiya» числительные «dvi» и «ti» заменяются на «du-» и «ta-» [соответственно].

387, 411. Tesamaḍḍhūpapadena aḍḍhuḍḍhadivaḍḍha diyaḍḍha’ ḍḍhatiyā.

387, 411. При присоединении слова «aḍḍha» в качестве первого члена образуются формы «aḍḍhuḍḍha» (три с половиной), «divaḍḍha» / «diyaḍḍha» (полтора) и «aḍḍhatiya» (два с половиной).

388, 68. Sarūpāna mekasesvasakiṃ.

388, 68. Из слов, имеющих одинаковую форму (сарупа), при их повторении сохраняется только одно (экашеса).

389, 413. Gaṇanedasassa dvi ti catu pañca cha satta aṭṭhanavakānaṃ vī ti cattāra paññā cha sattāsanavā yosu yonañcīsamāsaṃṭhiritītuti.

389, 413. При счёте десятки (два, три, четыре, пять, шесть, семь, восемь, девять десятков) заменяются на «vī-», «ti-», «cattāra-», «paññā-», «cha-», «sattā-», «asa-», «navā-» перед падежными окончаниями, которые претерпевают соответствующие изменения.

390, 256. Catūpapadassa [Pg.23] lopo tu’ttarapadādicassa cu copi navā.

390, 256. Происходит элизия слога «tu» в слове «catu» [перед «dasa»], а начальный согласный последующего слова («d-» в «dasa») факультативно заменяется на «c-» или «co-».

391, 423. Yadanupapannā nipātanā sijjhanti.

391, 423. Формы, которые не могут быть объяснены общими правилами, устанавливаются как исключения (нипатана).

392, 418. Dvādito ko’nekatthe ca.

392, 418. А после «dvi» и других числительных в различных значениях применяется суффикс «-ka».

393, 415. Dasadasakaṃ sataṃ dasakānaṃ sataṃ sahassañca yomhi.

393, 415. Десять десятков составляют сотню («sataṃ»), а десять сотен — тысячу («sahassaṃ») перед окончанием «-yo».

394, 416. Yāva taduttari dasaguṇitañca.

394, 416. Далее каждое последующее число умножается на десять.

395, 417. Sakanāmehi.

395, 417. Числительные, названия которых не были указаны особо, образуются под своими собственными именами.

396, 363. Tesaṃ ṇo lopaṃ.

396, 363. Вспомогательный элемент «ṇ» в этих [суффиксах] элидируется.

397, 420. Vibhāge dhā ca.

397, 420. А в значении разделения (долей, частей) применяется суффикс «-dhā».

398, 421. Sabbanāmehi pakāravacane tu thā.

398, 421. После местоимений для выражения образа действия также употребляется суффикс thā.

399, 422. Kimimehi thaṃ.

399, 422. После местоимений kiṃ и ima для выражения образа действия употребляется суффикс thaṃ.

400, 364. Vuddhādisarassa vā’saṃyogantassa saṇe ca.

400, 364. Перед суффиксом с маркирующим ṇ происходит усиление (vuddhi) начального гласного, не находящегося перед сочетанием согласных.

401, 375. Māyūnamāgamo ṭhāne.

401, 375. В надлежащем месте не происходит усиления гласных i и u, но вместо этого появляется вставка (аугмент).

402. 377. Āttañca.

402. 377. А также происходит замена на ā.

403, 354. Kvacādimajjhuttarānaṃ dīgharassa paccayesu ca.

403, 354. Иногда, как перед суффиксами, так и без них, происходит удлинение или сокращение начального, срединного или конечного гласного.

404, 370. Tesu vuddhi lopāgama vikāra viparitādesā ca.

404, 370. При этих суффиксах также происходят усиление, усечение, вставка, изменение, перестановка и замена.

405, 365. Ayuvaṇṇānañcāyo vuddhi.

405, 365. Усилением же для гласных a, семейства i и семейства u являются соответственно ā, e и o.

Iti nāmakappe taddhitakappo aṭṭhamo kaṇḍo.

Так заканчивается восьмая глава — раздел о вторичной деривации (таддхита) в грамматике имён.

Taddhitasuttaṃ niṭṭhitaṃ.

Сутры о вторичной деривации (таддхита) завершены.

6. Ākhyāti

6. Глагол.

406, 429. Atha [Pg.24] pubbāni-vibhattīnaṃ cha parassapadāni.

406, 429. Далее, первые шесть из глагольных окончаний называются парассапада (активный залог).

407, 439. Parāṇuttanopadāni.

407, 439. Последующие шесть окончаний называются аттанопада (медиальный залог).

408, 430. Dve dve paṭhamamajjhimuttamapurisā.

408, 430. Попарно эти окончания представляют собой соответственно третье лицо (paṭhama), второе лицо (majjhima) и первое лицо (uttama).

409, 441. Sabbesamekābhidhāne paro puriso.

409, 441. При совместном выражении всех лиц в одном предложении используется последующее лицо.

410, 432. Nāmamhi payujjamānepi tulyādhikaraṇe paṭhamo.

410, 432. При согласовании с именем существительным, будь оно выражено или подразумеваемо, употребляется третье лицо.

411, 436. Tumhe majjhimo.

411, 436. При согласовании с местоимением tumha (ты/вы) употребляется второе лицо.

412, 437. Amhe uttamo.

412, 437. При согласовании с местоимением amha (я/мы) употребляется первое лицо.

413, 426. Kāle.

413, 426. Для выражения времени.

414, 428. Vattamānā paccuppanne.

414, 428. Настоящее время (vattamānā) употребляется для выражения настоящего момента.

415, 451. Āṇātyāsiṭṭhe’nuttakāle pañcamī.

415, 451. Пятое наклонение (pañcamī, императив/бенедиктив) употребляется для выражения приказания или благопожелания во вневременном значении.

416, 454. Anumatiparikappetthesu sattamī.

416, 454. Седьмое наклонение (sattamī, оптатив) употребляется в значениях дозволения, предположения и т. д.

417, 460. Apaccakkhe parokkhā’tīte.

417, 460. Прошедшее неочевидное время (parokkhā) употребляется для выражения прошедшего времени, не бывшего очевидным для говорящего.

418, 456. Hiyyopabhuti paccakkhe hiyyattanī.

418, 456. Прошедшее несовершенное время (hiyyattanī) употребляется для выражения прошедшего времени начиная со вчерашнего дня, как очевидного, так и неочевидного.

419, 469. Samīpe’jjatanī.

419, 469. Прошедшее аористное время (ajjatanī) употребляется для выражения недавнего прошедшего времени начиная с сегодняшнего дня.

420, 471. Māyoge sabbakāle ca.

420, 471. А при соединении с запретительной частицей mā эти окончания употребляются для любого времени.

421, 473. Anāgate bhavissantī.

421, 473. Будущее время (bhavissantī) употребляется для выражения будущего времени.

422, 475. Kriyātipanne’tīte kālātipatti.

422, 475. Условное наклонение (kālātipatti) употребляется для выражения прошедшего времени при невыполнении действия.

423, 426. Vattamānā tī anti, si tha, mi ma te ante, sevhe, e mhe.

423, 426. [Окончания] настоящего времени (vattamānā): ti, anti, si, tha, mi, ma; te, ante, se, vhe, e, mhe.

424, 450. Pañcamī [Pg.25] tu antu, hi tha, mi ma, taṃ antaṃ, ssu vho, e āmase.

424, 450. [Окончания] пятого наклонения (pañcamī): tu, antu, hi, tha, mi, ma; taṃ, antaṃ, ssu, vho, e, āmase.

425, 453. Sattamī eyya eyyuṃ, eyyāsi eyyātha, eyyāmi eyyāma, etha eraṃ, etho eyyāvho, eyyaṃ eyyāmhe.

425, 453. [Окончания] седьмого наклонения (sattamī): eyya, eyyuṃ, eyyāsi, eyyātha, eyyāmi, eyyāma; etha, eraṃ, etho, eyyāvho, eyyaṃ, eyyāmhe.

426, 459. Parokkhā a u, e ttha, aṃ mha, ttha re, ttho vho, iṃ mhe.

426, 459. [Окончания] прошедшего неочевидного времени (parokkhā): a, u, e, ttha, aṃ, mha; ttha, re, ttho, vho, iṃ, mhe.

427, 455. Hiyyattanī ā ū, o ttha, aṃ mhā, ttha tthuṃ, sevhaṃ, iṃ mhase.

427, 455. [Окончания] прошедшего несовершенного времени (hiyyattanī): ā, ū, o, ttha, aṃ, mhā; ttha, tthuṃ, sevhaṃ, iṃ, mhase.

428, 468. Ajjatanī īñaṃ ottha, iṃ mhā, ā ū, se vhaṃ, aṃ mhe.

428, 468. [Окончания] прошедшего аористного времени (ajjatanī): ī, uṃ, o, ttha, iṃ, mhā; ā, ū, se, vhaṃ, aṃ, mhe.

429, 472. Ssavissantī ssati ssanti, ssasi ssatha, ssāmi ssāma, ssate ssante, ssase ssavhe, ssaṃ ssāmhe.

429, 472. [Окончания] будущего времени (bhavissantī): ssati, ssanti, ssasi, ssatha, ssāmi, ssāma; ssate, ssante, ssase, ssavhe, ssaṃ, ssāmhe.

430, 474. Kālātipatti ssā ssaṃsu, sse ssatha, ssaṃ ssāmā, ssatha ssisu, ssase ssavhe, ssiṃ ssāmhase.

430, 474. [Окончания] условного наклонения (kālātipatti): ssā, ssaṃsu, sse, ssatha, ssaṃ, ssāmā; ssatha, ssiṃsu, ssase, ssavhe, ssiṃ, ssāmhase.

431, 428. Hiyyattanī sattamī pañcamī vattamānā sabbadhātukaṃ.

431, 428. [Окончания] прошедшего несовершенного (hiyyattanī), седьмого наклонения (sattamī), пятого наклонения (pañcamī) и настоящего времени (vattamānā) называются саббадхатука (общеглагольными).

Iti ākhyātakappe paṭhamo kaṇḍo.

Так заканчивается первая глава в разделе о глаголах.

432, 362. Dhātuliṅgehi parā paccayā.

432, 362. Суффиксы (paccayā) — это элементы, следующие за глагольными корнями (dhātu) и именными основами (liṅga).

433, 528. Tijagupakitamānehi khachasā vā.

433, 528. После корней tij, gup, kit и mān факультативно употребляются суффиксы kha, cha и sa.

434, 534. Bhujaghasaharasupādīhitumicchatthesu.

434, 534. После корней bhuj, ghas, har, su, pā и других употребляются те же суффиксы в значении желания совершить действие инфинитива.

435, 536. Āya [Pg.26] nāmato kattūpamānādācāre.

435, 536. Суффикс āya употребляется после имени существительного, сравниваемого с деятелем (kattūpamāna), в значении уподобления его поведению.

436, 537. Īyū’pamānā ca.

436, 537. А также употребляется суффикс īya после имени, сравниваемого с объектом действия.

437, 538. Nāmamhā’tticchatthe.

437, 538. Суффикс īya также употребляется после имени существительного в значении желания этого предмета для самого себя.

438, 540. Dhātūhi ṇe ṇaya ṇāpe ṇāpayā kāritāni hetvatthe.

438, 540. Каузативные суффиксы (kāritā) ṇe, ṇaya, ṇāpe и ṇāpaya употребляются после глагольных корней в каузальном значении.

439, 539. Dhāturūpe nāmasmā ṇa yo ca.

439, 539. А также употребляются суффиксы ṇa и ya после имени существительного для придания ему формы глагола.

440, 445. Bhāvakammesu yo.

440, 445. Суффикс ya употребляется в пассивном залоге (kamma) и в безличном значении состояния (bhāva).

441, 447. Tassa cavaggayakāravakārattaṃ sadhātvantassa.

441, 447. Этот суффикс ya вместе с конечным согласным корня заменяется на согласный палатального ряда (cavagga), ya или va.

442, 448. Ivaṇṇāgamo vā.

442, 448. Перед суффиксом ya факультативно появляется вставка гласного i или ī.

443, 449. Pubbarūpañca.

443, 449. А также происходит уподобление предшествующему согласному.

444, 511. Tathā kattari ca.

444, 511. И точно так же в активном залоге (kattarī).

445, 433. Bhūvādito a.

445, 433. После корней класса bhū (bhūvādi) употребляется глагольный показатель a.

446, 509. Rudhādito niggahitapubbañca.

446, 509. После корней класса rudh (rudhādi) употребляется глагольный показатель a, а перед конечным согласным вставляется ниггахита (носовой призвук).

447, 510. Divādito yo.

447, 510. После корней класса div (divādi) употребляется глагольный показатель ya.

448, 512. Svādito ṇuṇā uṇā ca.

448, 512. После корней класса su (svādi) употребляются глагольные показатели ṇu, ṇā и uṇā.

449, 513. Kiyādito nā.

449, 513. После корней класса kī (kiyādi) употребляется глагольный показатель nā.

450, 517. Gahādito ppaṇhā.

450, 517. После корней класса gah (gahādi) употребляются глагольные показатели ppa и ṇhā.

451, 520. Tanādito oyirā.

451, 520. После корней класса tan (tanādi) употребляются глагольные показатели o и yira.

452, 525. Curādito ṇe ṇayā.

452, 525. После корней класса cur (curādi) употребляются глагольные показатели ṇe и ṇaya.

453, 444. Attanopadāni bhāve ca kammani.

453, 444. Окончания медиального залога (attanopada) употребляются в безличном значении состояния (bhāva) и в пассивном залоге (kamma).

454, 440. Kattari ca.

454, 440. А также в значении деятеля.

455, 530. Dhātuppaccayehi [Pg.27] vibhattiyo.

455, 530. Личные окончания [присоединяются] после глагольных суффиксов.

456, 420. Kattari parassapadaṃ.

456, 420. Окончания парассапада [употребляются] в значении деятеля.

457, 424. Bhūvādayo dhātavo.

457, 424. Глагольные корни, начиная с bhū, называются корнями (dhātu).

Iti ākhyātakappe dutiyo kaṇḍo.

Так завершается вторая глава в разделе о глаголе.

458, 461. Kvacādivaṇṇānamekassarānaṃ dvebhāvo.

458, 461. Иногда происходит удвоение начального слога с одним гласным.

459, 462. Pubbo’ bbhāso.

459, 462. Первый [из двух слогов] называется аббхасой (удвоенным слогом).

460, 506. Rasso.

460, 506. [Гласный в аббхасе] становится кратким.

461, 464. Dutiyacatutthānaṃ paṭhamatatiyā.

461, 464. Вторые и четвертые [согласные в аббхасе] заменяются первыми и третьими соответственно.

462, 467. Kavaggassa cavaggo.

462, 467. Согласные класса ka (заднеязычные) заменяются согласными класса ca (палатальными).

463, 532. Mānakitānaṃ va tattaṃ vā.

463, 532. Для корней māna и kita [в аббхасе] иногда происходит замена на va и ta соответственно.

464, 504. Hassa jo.

464, 504. Вместо ha [в аббхасе] употребляется ja.

465, 463. Antassivaṇṇākāro vā.

465, 463. Конечный гласный аббхасы иногда заменяется на i или a.

466, 489. Niggahitañca.

466, 489. А также [в конце аббхасы] появляется ниггахита.

467, 533. Tato pāmānānaṃ vāmaṃ sesu.

467, 533. После этого [после аббхасы] корни pā и māna заменяются на vā и maṃ перед суффиксом sa.

468, 492. Ṭhā tiṭṭho.

468, 492. Корень ṭhā заменяется на tiṭṭha.

469, 494. Pā pivo.

469, 494. Корень pā заменяется на piva.

470, 514. Ñāssa jājaṃnā.

470, 514. Корень ñā заменяется на jā, jaṃ или nā.

471, 483. Disassa passa dissa dakkhā vā.

471, 483. Корень disa иногда заменяется на passa, dissa или dakkha.

472, 531. Byañjanantassa co chappaccayesu ca.

472, 531. Конечный согласный корня заменяется на ca перед суффиксом cha.

473, 529. Ko khe ca.

473, 529. А также [конечный согласный] заменяется на ka перед суффиксом kha.

474, 535. Harassa gī se.

474, 535. Корень hara заменяется на gī перед суффиксом sa.

475, 465. Brūbhūnamāhabhūvā [Pg.28] parokkhāyaṃ.

475, 465. Корни brū и bhū заменяются на āha и bhūva перед окончаниями пароккхи.

476, 442. Gamissanto ccho vā sabbāsu.

476, 442. Конечный согласный корня gamu иногда заменяется на ccha перед всеми окончаниями.

477, 479. Vacassa’jjatanimhi makārā o.

477, 479. Гласный a корня vaca заменяется на o перед окончаниями аджжатани.

478, 438. Akāro dīghaṃ himimesu.

478, 438. Гласный a удлиняется перед окончаниями hi, mi и ma.

479, 452. Hi lopaṃ vā.

479, 452. Окончание hi иногда опускается.

480, 490. Hotissare’ ho’he bhavissantimhi ssassa ca.

480, 490. Корень hū заменяется на ehe, ho или he перед окончаниями будущего времени, а суффикс ssa опускается.

481, 524. Karassa sappaccayassa kāho.

481, 524. Корень kara вместе с суффиксом [ssa] заменяется на kāha.

Iti ākhyātakappe tatiyo kaṇḍo.

Так завершается третья глава в разделе о глаголе.

482, 508. Dādantassaṃ mimesu.

482, 508. Конечный гласный корня dā заменяется на niggahita (ṃ) перед окончаниями mi и ma.

483, 527. Asaṃyogantassa vuddhi kārite.

483, 527. Гласный корня, не оканчивающегося на группу согласных, подвергается усилению (vuddhi) перед каузативными суффиксами.

484, 542. Ghaṭādīnaṃ vā.

484, 542. [Гласный корней] группы ghaṭa иногда [подвергается усилению перед каузативными суффиксами].

485, 434. Aññesu ca.

485, 434. А также перед другими [суффиксами происходит усиление].

486, 543. Guhadusānaṃ dīghaṃ.

486, 543. Гласный корней guha и dusa удлиняется.

487, 478. Vaca vasa vahādīnamukāro vassaye.

487, 478. Слог va корней vaca, vasa, vaha и других заменяется на u перед суффиксом ya.

488, 481. Ha vipariyayo lo vā.

488, 481. Происходит взаимная перестановка ha [и ya], или же [ya] заменяется на la.

489, 519. Gahassa ghe ppe.

489, 519. Корень gaha заменяется на ghe перед суффиксом ppa.

490, 518. Halopo ṇhāmhi.

490, 518. Согласный ha опускается перед суффиксом ṇhā.

491, 523. Karassa kāsattamajjatanimhi.

491, 523. Корень kara заменяется на kāsa перед окончаниями аджжатани.

492, 499. Asasmā mimānaṃ mimhā’ntalopo ca.

492, 499. После корня asa окончания mi и ma заменяются на mhi и mha, а конечный согласный корня опускается.

493, 498. Thassa tthatthaṃ.

493, 498. Окончание tha заменяется на ttha [после корня asa, а конечный согласный корня опускается].

494, 495. Tissa [Pg.29] tissa tthitthaṃ.

494, 495. Окончание ti заменяется на ttha или tthi [после корня asa].

495, 500. Tussa tthuttaṃ.

495, 500. Окончание tu заменяется на tthu [после корня asa, а конечный согласный корня опускается].

496, 497. Simhi ca.

496, 497. А также перед окончанием si [конечный согласный корня asa опускается].

497, 477. Labhasmā īaṃnaṃ tthattaṃ.

497, 477. После корня labha окончания ī и iṃ заменяются на ttha и tthaṃ [а конечный согласный корня опускается].

498, 480. Kusasmā dī cchi.

498, 480. После корня kusa окончание ī заменяется на cchi [а конечный согласный корня опускается].

499, 480. Dā dhātussa dajjaṃ.

499, 480. Корень dā заменяется на dajja.

500, 486. Vadassa vajjaṃ.

500, 486. Корень vada заменяется на vajja.

501, 443. Gamissa ghammaṃ.

501, 443. Корень gamu заменяется на ghamma.

502, 493. Yamhi dā dhā mā ṭhā hā pā maha mathādīnamī.

502, 493. Перед суффиксом ya конечный гласный корней dā, dhā, mā, ṭhā, hā, pā, maha, matha и других заменяется на ī.

503, 485. Yajassādissi.

503, 485. Начальный гласный корня yaja заменяется на i [перед суффиксом ya].

504, 470. Sabbato uṃ iṃsu.

504, 470. После любого корня окончание uṃ заменяется на iṃsu.

505, 482. Jaramarānaṃ jīra jīyya mīyyā vā.

505, 482. Корни jara и mara иногда заменяются на jīra, jīyya и mīyya.

506, 496. Sabbatthā’sassādilopo ca.

506, 496. А также во всех случаях начальный гласный корня asa опускается.

507, 501. Asabbadhātuke ñā.

507, 501. Корень ñā перед не-саббадхатука суффиксами [претерпевает изменения].

508, 515. Yeyyassa ñāto iyā ñā.

508, 515. Окончание eyya после корня ñā заменяется на iyā или ñā.

509, 516. Nāssa lopo yakārattaṃ.

509, 516. Суффикс nā опускается, а [eyya] заменяется на ya.

510, 487. Lopañcettamakāro.

510, 487. А также гласный a [суффикса] опускается.

511, 521. Uttamokāro.

511, 521. Гласный o [суффикса] заменяется на u перед окончаниями первого лица (uttama).

512, 522. Karassākāro ca.

512, 522. И [гласный] «а» [корня] «кара» [заменяется на «у»].

513, 435. O ava sare.

513, 435. «О» [заменяется на] «ава» перед гласным.

514, 491. E aya.

514, 491. «Е» [заменяется на] «ая» [перед гласным].

515, 541. Te [Pg.30] āvāyā kārite.

515, 541. Эти [«о» и «е» заменяются на] «ава» и «ая» в каузативе.

516, 466. Ikārāgamo asabbadhātukamhi.

516, 466. Вставка звука «и» происходит перед окончаниями ассаббадхатука.

517, 488. Kvaci dhātuvibhattippaccayānaṃ dīghaviparītādesa lopāgamā ca.

517, 488. Иногда у корней, окончаний и суффиксов происходят удлинение, сокращение, замена, элизия и вставка.

518, 446. Attanopadāni parassapadattaṃ.

518, 446. Окончания аттанопада принимают форму парассапада.

519, 457. Akārāgamo hiyyatthanīajjatanīkālātipattīsu.

519, 457. Вставка звука «а» происходит перед окончаниями хийяттани, аджхатани и калатипатти.

520, 502. Brūto ī timhi.

520, 502. После [корня] «брӯ» [вставляется] «ӣ» перед окончанием «ти».

521, 425. Dhātussanto lopo’ nekasarassa.

521, 425. Конечный гласный многосложного корня отбрасывается.

522, 476. Isuyamūnamanto ccho vā.

522, 476. Конечный согласный корней «ису» и «яму» иногда заменяется на «ччха».

523, 526. Kāritānaṃ ṇo lopaṃ.

523, 526. Происходит элизия [анубандхи] «ṇ» в каузативных суффиксах.

Iti ākhyātakappe catuttho kaṇḍo.

Так завершается четвертый раздел в главе о глаголе.

Ākhyātasuttaṃ niṭṭhitaṃ.

Сутры о глаголе завершены.

7. Kibbidhāna

7. Раздел о первичных суффиксах (кит)

524, 561. Dhātuyā kammādimhi ṇo.

524, 561. Суффикс «ṇа» присоединяется к корню при наличии зависимого слова в винительном падеже и т. д.

525, 565. Saññāyama nu.

525, 565. В именах собственных [присоединяется суффикс] «а» и [вставляется] «ну».

526, 567. Pure dadā ca iṃ.

526, 567. После [слова] «пура» перед [корнем] «дада» [вставляется] «иṃ».

527, 568. Sabbato ṇvutvā’vī vā.

527, 568. После любого корня иногда присоединяются [суффиксы] «ṇvu», «tu» и «āvī».

528, 577. Visa ruja padādito ṇa.

528, 577. После корней «виса», «руджа», «пада» и других присоединяется [суффикс] «ṇa».

529, 580. Bhāve ca.

529, 580. И в значении действия или состояния [присоединяется суффикс «ṇa»].

530, 584. Kvi ca.

530, 584. И [присоединяется суффикс] «кви».

531, 589. Dharādīhi [Pg.31] rammo.

531, 589. После корней «дхара» и других присоединяется [суффикс] «рамма».

532, 590. Tassīlādīsu ṇī tvā vī ca.

532, 590. В значении привычки и склонности присоединяются [суффиксы] «ṇī» и «tāvī».

533, 591. Sadda kudha cala maṇḍattha rucādīhi yu.

533, 591. После корней со значением звука, гнева, движения, украшения, сияния и других присоединяется [суффикс] «ю».

534, 592. Pārādigamimhā rū.

534, 592. После корня «гаму» с [приставками] «пара» и другими присоединяется [суффикс] «рӯ».

535, 593. Bhikkhādito ca.

535, 593. И после корней «бхиккха» и других [присоединяется суффикс «рӯ»].

536, 594. Hanatyādīnaṃ ṇuko.

536, 594. После корней «хана» и других присоединяется [суффикс] «ṇuka».

537, 566. Nu niggahitaṃ padante.

537, 566. Звук «ну» в конце предшествующего слова превращается в ниггахиту.

538, 595. Saṃhanā’ññāya vā ro gho.

538, 595. После [приставки] «саṃ» корень «хана» в иных значениях иногда заменяется на «gha» с присоединением [суффикса] «ra».

539, 558. Ramhi ranto rādino.

539, 558. Перед [суффиксом] «ra» конечный согласный корня вместе с [анубандхой] «ra» отбрасывается.

540, 545. Bhāvakammesu tabbā’nīyā.

540, 545. В значениях действия и объекта присоединяются [суффиксы] «табба» и «ания».

541, 552. Ṇyo ca.

541, 552. И [присоединяется суффикс] «ṇya».

542, 557. Karamhā ricca.

542, 557. После корня «кара» присоединяется [суффикс] «риччха».

543, 555. Bhūto’bba.

543, 555. После корня «бхӯ» [суффикс «ṇya» вместе с гласным корня] заменяется на «бба».

544, 556. Vada mada gamu yuja garahākārādīhi jja mmaggayheyyāvāro vā.

544, 556. После корней «вада», «мада», «гаму», «юджа», «гараха» и оканчивающихся на «ā» [суффикс «ṇya» вместе с конечным согласным корня] заменяется на «джджа», «мма», «гга», «йха», «ейя» и «ава» соответственно.

545, 548. Te kiccā.

545, 548. Эти [пять суффиксов] называются «кичча».

546, 562. Aññe kita.

546, 562. Остальные [первичные суффиксы] называются «кита».

547, 596. Nandādīhi yu.

547, 596. После корней «нанда» и других присоединяется [суффикс] «ю».

548, 597. Kattukaraṇapadesesu ca.

548, 597. И в значениях субъекта, инструмента и места [присоединяется суффикс «ю»].

549, 550. Rahādito ṇa.

549, 550. После корней «раха» и других [присоединяется суффикс «ю», где «н» заменяется на] «ṇa».

Iti kibbidhānakappe paṭhamo kaṇḍo.

Так завершается первый раздел в главе о первичных суффиксах.

550, 549. Ṇādayo [Pg.32] tekālikā.

550, 549. Суффиксы от «ṇa» и далее выражают три времени.

551, 598. Saññāyaṃ dādhāto i.

551, 598. В именах собственных после корня «да» присоединяется [суффикс] «и».

552, 609. Ti kiccā’siṭṭhe.

552, 609. В значении пожелания в именах собственных присоединяются [суффикс] «ти» и суффиксы кита.

553, 599. Itthiyamatiyavo vā.

553, 599. В женском роде иногда присоединяются [суффиксы] «а», «ти» и «ю».

554, 601. Karato ririya.

554, 601. После корня «кара» присоединяется [суффикс] «ририя».

555, 612. Atīte ta tavantu tāvī.

555, 612. В значении прошедшего времени присоединяются [суффиксы] «та», «таванту» и «тавӣ».

556, 622. Bhāvakammesu ta.

556, 622. В значениях действия и объекта присоединяется [суффикс] «та».

557, 606. Budhagamāditthe kattari.

557, 606. После корней «будха», «гаму» и других в значении этих корней [суффикс «та»] выражает субъект.

558, 602. Jito ina sabbattha.

558, 602. После корня «джи» во всех значениях присоединяется [суффикс] «ина».

559, 603. Supato ca.

559, 603. И после корня «супа» [присоединяется суффикс «ина»].

560, 604. Īsaṃdusūhi kha.

560, 604. После [слов] «ӣсаṃ», «ду» и «су» присоединяется [суффикс] «кха».

561, 636. Icchatthesu samānakattukesu tave tuṃ vā.

561, 636. При выражении желания, когда субъект действия один и тот же, иногда присоединяются [суффиксы] «таве» и «туṃ».

562, 638. Arahasakkādīsu ca.

562, 638. И после [слов со значением] «заслуживать», «быть способным» и других [присоединяется суффикс «туṃ»].

563, 639. Pattavacane alamatthesu ca.

563, 639. И при указании на подходящее время или в значении достаточности [присоединяется суффикс «туṃ»].

564, 640. Pubbakāle’kakattukānaṃ tuna tvāna tvā vā.

564, 640. Для обозначения предшествующего действия при одном и том же субъекте иногда присоединяются [суффиксы] «туна», «твāна» и «твā».

565, 646. Vattamāne māna’ntā.

565, 646. В значении настоящего времени присоединяются [суффиксы] «мāна» и «анта».

566, 574. Sāsādīhi ratthu.

566, 574. После корней «сāса» и других присоединяется [суффикс] «раттху».

567, 575. Pātito ritu.

567, 575. После корня «пā» присоединяется [суффикс] «риту».

568, 576. Mānādīhi [Pg.33] rātu.

568, 576. «После [глагольных корней] māna и других [применяется суффикс] rātu».

569, 610. Āgamā tuko.

569, 610. «После [корня gamu с приставкой] ā [применяется суффикс] tuka».

570, 611. Bhabbe ika.

570, 611. «В значении „способный [к чему-либо]“ или „подходящий [для чего-либо]“ [применяется суффикс] ika».

Iti kibbidhānakappe dutiyo kaṇḍo.

«Так [завершается] второй раздел в главе о первичных дериватах (кита)».

571, 624. Paccayādaniṭṭhā nipātanā sijjhanti.

571, 624. «[Формы], не установленные [обычными правилами] суффиксов и прочего, образуются путём исключения (нипатана)».

572, 625. Sāsadisato tassa riṭṭho ca.

572, 625. «После [корней] sāsa и disa [суффикс] ta заменяется на riṭṭha».

573, 626. Sādisanta puccha bhanja hantādīhi ṭṭho.

573, 626. «После [корней], оканчивающихся на s, а также [корней] puccha, bhanja, hanu и других [суффикс ta вместе с конечным согласным корня] заменяется на ṭṭha».

574, 613. Vasato uttha.

574, 613. «После [корня] vasa [суффикс ta вместе с конечным согласным корня] заменяется на uṭṭha».

575, 614. Vasa vāvu.

575, 614. «[В корне] vasa [слог va] перед [суффиксом ta] необязательно заменяется на u [или vu]».

576, 607. Dha ḍha bha he hi dhaḍḍhā ca.

576, 607. «После [корней, оканчивающихся на] dh, ḍh, bh, h, [суффикс ta] заменяется на dha и ḍha».

577, 628. Bhanjato ggo ca.

577, 628. «После [корня] bhanja [суффикс ta вместе с конечным согласным корня] заменяется на gga».

578, 560. Bhujādīnamanto no dvi ca.

578, 560. «У [корней] bhujā и других конечный [согласный] элидируется, а [согласный t суффикса ta] удваивается».

579, 629. Vaca vā vu.

579, 629. «[В корне] vaca [слог va] перед [суффиксом ta] заменяется на u [или vu]».

580, 630. Gupādīnañca.

580, 630. «А также у [корней] gupa и других конечный [согласный] элидируется, а [согласный t суффикса ta] удваивается».

581, 616. Tarādīhi iṇṇo.

581, 616. «После [корней] tara и других [суффикс ta] заменяется на iṇṇa».

582, 631. Bhidādito inna anna īṇā vā.

582, 631. «После [корней] bhida и других [суффикс ta] необязательно заменяется на inna, anna или īṇa».

583, 617. Susa paca sakato kkha kkā ca.

583, 617. «После [корней] susa, paca и saka [суффикс ta] заменяется на kkha и kka».

584, 618. Pakkamādīhi nto ca.

584, 618. «После [корней] pakkama и других [суффикс ta] заменяется на nta».

585, 619. Janādīna mā timhi ca.

585, 619. «У [корней] jana и других конечный [согласный] заменяется на ā перед [суффиксом] ta, а также перед ti».

586, 600. Gama khana hana ramādīnamanto.

586, 600. «У [корней] gama, khana, hana, rama и других конечный [согласный] элидируется [перед суффиксом ta]».

587, 632. Rakāro ca.

587, 632. «А также элидируется согласный r [перед суффиксом ta]».

588, Ṭhāpānamiī [Pg.34] ca.

588, «У [корней] ṭhā и pā конечный [гласный] заменяется на i и ī [перед суффиксом ta]».

589, 621. Hantehi ho hassa ḷo vā adahanahānaṃ.

589, 621. «После [корней], оканчивающихся на h (за исключением daha и hana), [суффикс ta] заменяется на ha, а [согласный] h [корня] необязательно заменяется на ḷ».

Iti kibbidhānakappe tatiyo kaṇḍo.

«Так [завершается] третий раздел в главе о первичных дериватах (кита)».

590, 579. Ṇamhi ranjassa jo bhāvakaraṇesu.

590, 579. «Перед [суффиксом] ṇa [сочетание согласных nja] корня ranja заменяется на ja в значении состояния (бхава) или орудия действия (карана)».

591, 544. Hanassa ghāto.

591, 544. «[Корень] hana заменяется на ghāta [перед суффиксом ṇa]».

592, 503. Vadho vā sabbattha.

592, 503. «[Корень hana] необязательно заменяется на vadha перед любым [суффиксом или окончанием]».

593, 564. Ākārantānamāyo.

593, 564. «У [корней], оканчивающихся на ā, [конечный гласный] заменяется на āya [перед суффиксом ṇa]».

594, 582. Purasamupaparīhi karotissa kha kharā vā tappaccayesu ca.

594, 582. «После [приставок] pura, saṃ, upa, pari [корень] kara необязательно заменяется на kha или khara перед [суффиксом] ta, а также перед другими [суффиксами]».

595, 637. Tavetunādīsu kā.

595, 637. «Перед [суффиксами] tave, tuna и другими [корень kara] заменяется на kā».

596, 551. Gamakhanahanādīnaṃ tuṃtabbādīsu na.

596, 551. «У [корней] gama, khana, hana и других конечный [согласный] заменяется на na перед [суффиксами] tuṃ, tabba и другими».

597, 641. Sabbehi tunādīnaṃ yo.

597, 641. «После всех [корней суффиксы] tuna и другие заменяются на ya».

598, 643. Canantehi raccaṃ.

598, 643. «После [корней], оканчивающихся на c и n, [суффикс tuna] заменяется на racca».

599, 644. Disā svānasvantalopo ca.

599, 644. «После [корня] disa [суффикс tuna] заменяется на svāna или sva, а конечный [согласный корня] элидируется».

600, 645. Mahadabhehi mma yha jja bbha ddhā ca.

600, 645. «После [корней, оканчивающихся на] m, h, d, bh, [суффикс tuna] заменяется на mma, yha, jja, bbha, ddhā».

601, 334. Taddhitasamāsakitakā nāmaṃ vā’tavetunādīsu ca.

601, 334. «[Слова, образованные с помощью] таддхита, самаса и кита, называются именами (нама), а также необязательно те, что оканчиваются на tave, tuna и другие».

602, 6. Dumhi garu.

602, 6. «[Краткий гласный], стоящий перед двойным согласным, называется тяжелым (гару)».

603, 7. Dīgho [Pg.35] ca.

603, 7. «А также долгий [гласный] называется тяжелым (гару)».

604, 684. Akkharehi kāra.

604, 684. «После букв [применяется суффикс] kāra».

605, 547. Yathāgamamikāro.

605, 547. «Вставка [гласного] i (икара) происходит в соответствии с традиционным употреблением».

606, 642. Dadhantato yo kvaci.

606, 642. «После [корней], оканчивающихся на d и dh, необязательно [применяется суффикс] ya».

Iti kibbidhānakappe catuttho kaṇḍo.

«Так [завершается] четвертый раздел в главе о первичных дериватах (кита)».

607, 578. Niggahita saṃyogādi no.

607, 578. «[Вставляется] ниггахита перед конъюнктом, а конечный [согласный корня] элидируется».

608, 623. Sabbattha ge hī.

608, 623. «Во всех случаях [корень] ge заменяется на gī».

609, 484. Sadassa sīdatthaṃ.

609, 484. «[Корень] sada заменяется на sīda».

610, 627. Yajassa sarassi ṭṭhe.

610, 627. «У [корня] yaja [гласный a] заменяется на i перед [суффиксом] ṭṭha».

611, 608. Hacatutthānamantānaṃ do dhe.

611, 608. «У [корней], оканчивающихся на h и придыхательные звонкие (четвертые согласные классов), конечный [согласный] заменяется на d перед [суффиксом] dha».

612, 615. Ḍho ḍhakāre.

612, 615. «Конечный [согласный] заменяется на ḍ перед [суффиксом] ḍha».

613, 583. Gahassa ghara ṇe vā.

613, 583. «[Корень] gaha необязательно заменяется на ghara перед [суффиксом] ṇa».

614, 581. Dahassa do ḷaṃ.

614, 581. «В [корне] daha [согласный] d заменяется на ḷ».

615, 586. Dhātvantassa lopo kvimhi.

615, 586. «Конечный согласный корня элидируется перед [суффиксом] kvi».

616, 587. Vidante ū.

616, 587. «В конце [корня] vida [вставляется гласный] ū перед [суффиксом] kvi».

617, 633. Na ma ka rānamantānaṃ niyuttatamhi.

617, 633. «Конечные согласные [корней], оканчивающихся на n, m, k, r, не элидируются перед [суффиксом] с соединительным гласным i».

618, 571. Na ka vatthaṃ ca jā ṇvumhi.

618, 571. «[Согласные] c и j не заменяются на k и g перед [суффиксом] ṇvu».

619, 573. Karassa ca tattaṃ thusmiṃ.

619, 573. «А также у [корня] kara конечный [согласный] заменяется на t перед [суффиксом] tu».

620, 549. Tuṃtunatabbesu vā.

620, 549. «Перед [суффиксами] tuṃ, tuna, tabba конечный [согласный корня kara] необязательно заменяется на t».

621, 553. Kāritaṃ [Pg.36] viya ṇānubandho.

621, 553. «[Суффиксы] с показателем ṇ ведут себя подобно каузативным (карита) [суффиксам]».

622, 570. Anakā yu ṇvūnaṃ.

622, 570. «[Суффиксы] yu и ṇvu заменяются соответственно на ana и aka».

623, 554. Ka gā ca jānaṃ.

623, 554. «[Согласные] c и j заменяются соответственно на k и g».

Iti kibbidhānakappe pañcamo kaṇḍo.

«Так [завершается] пятый раздел в главе о первичных дериватах (кита)».

Kibbidhānasuttaṃ niṭṭhitaṃ.

Раздел о глагольных производных (кит) завершен.

8. Uṇādikappa

8. Раздел об унади-суффиксах

624, 563. Kattari kitta.

624, 563. Кит-суффиксы употребляются в значении деятеля.

625, 605. Bhāvakammesu kiccattakkhatthā.

625, 605. Суффиксы кичча, кта и кха употребляются в значениях состояния и объекта действия.

626, 634. Kammani dutiyāya tto.

626, 634. Суффикс -та добавляется в значении объекта действия при связи со вторым падежом.

627, 652. Khyādīhi mana ma ca to vā.

627, 652. После корней, начинающихся с кхи, по выбору добавляются суффиксы мана и ма, а также та.

628, 653. Samādīhi thamā.

628, 653. После корней, начинающихся с сама, добавляются суффиксы тха и ма.

629, 569. Gahassu’padhasse vā.

629, 569. Предпоследний гласный корня гаха по выбору заменяется на е.

630, 654. Masussa sussa ccharaccherā.

630, 654. В корне масу слог су заменяется на ччхара или ччхера.

631, 655. Āpubbacarassa ca.

631, 655. А также для корня чара с приставкой а.

632, 656. Ala kala salehi la yā.

632, 656. После корней ала, кала и сала добавляются суффиксы ла и йа.

633, 657. Yāṇa lāṇā.

633, 657. А также суффиксы йана и лана.

634, 658. Mathissa thassa lo ca.

634, 658. В корне матха согласный тха также заменяется на ла.

635, 559. Pesātisaggapattakālesu kiccā.

635, 559. Суффиксы кичча добавляются в значениях приказания, дозволения и надлежащего времени.

636, 659. Avassakādhamiṇesu ṇī ca.

636, 659. Суффикс ни также добавляется в значениях необходимости и долга.

637, 0. Arahasakkādīhi tuṃ.

637, 0. После корней араха, сакка и других добавляется суффикс тум.

638, 668. Vajādīhi pabbajjādayo nippajjante.

638, 668. Слова, подобные паббаджжа, образуются от корней ваджа и других.

639, 585. Kvilopo [Pg.37] ca.

639, 585. А также происходит элизия суффикса кви.

640, 0. Sacajānaṃ ka gā ṇānubandhe.

640, 0. Согласные са, ча и джа заменяются на ка и га перед суффиксами с показателем н.

641, 572. Nudādīhi yu ṇvūna manā na nā kā na na kā sakāritehi ca.

641, 572. После корней нуда и других суффиксы йу и нву заменяются на ана, ана, ака, ана, ака, в том числе в каузативных формах.

642, 588. I ya ta ma kiṃ esānamantassaro dīghaṃ kvaci dusassa guṇaṃ doraṃ sa kkhī ca.

642, 588. Конечный гласный местоимений и, йа, та, ма, ким, эса удлиняется; иногда происходит гуна корня диса, замена д на р и удвоение с.

643, 635. Bhyādīhi mati budhi pūjādīhi ca tto.

643, 635. Суффикс -та добавляется после корней бхи и других, а также после корней со значением мысли, понимания, почитания и подобных.

644, 661. Vepu sī dava vamu ku dā bhūtvādīhi thuttima ṇimā nibbatte.

644, 661. После корней вепу, си, дава, ваму, ку, да, бху и других в значении происшедшего от них добавляются суффиксы тху, ттима и нима.

645, 662. Akkose namhāni.

645, 662. В значении брани добавляется суффикс ани.

646, 419. Ekādito sakissa kkhattuṃ.

646, 419. После числительных, начиная с эка, слово саким заменяется на ккхаттум.

647, 663. Sunassunasso ṇa vānuvānūnanakhunānā.

647, 663. В слове суна слог уна заменяется на она, вана, увана, уна, унакха, уна, а, ана.

648, 664. Taruṇassa susu ca.

648, 664. А также слово таруна заменяется на сусу.

649, 665. Yuvassuvassuvuvānanūnā.

649, 665. В слове йува слог ува заменяется на ува, увана, уна, уна.

650, 651. Kāle vattamānātīte ṇvādayo.

650, 651. Унади-суффиксы добавляются в значениях настоящего и прошедшего времени.

651, 647. Bhavissati gamādīhi ṇī ghiṇa.

651, 647. В значении будущего времени после корней гаму и других добавляются суффиксы ни и гхина.

652, 648. Kriyāyaṃ ṇvu tavo.

652, 648. В значении действия добавляются суффиксы нву и таво.

653, 307. Bhāvavācimhi catutthī.

653, 307. Четвертый падеж употребляется при выражении состояния.

654, 649. Kammani ṇo.

654, 649. Суффикс на добавляется в значении объекта действия.

655, 650. Sese ssaṃ ntu mānānā.

655, 650. В остальных случаях добавляются суффиксы ссам, нту, мана и ана.

656, 666. Chadādīhi ta traṇa.

656, 666. После корней чада и других добавляются суффиксы та и тра.

657, 667. Vadādīhi ṇitto gaṇe.

657, 667. После корней вада и других в значении группы добавляется суффикс нитта.

658, 668. Midādīhi tti tiyo.

658, 668. После корней мида и других добавляются суффиксы тти и ти.

659, 669. Usuranjadasānaṃ [Pg.38] daṃsassa daḍḍho ḍhaṭhā ca.

659, 669. Для корней усу, ранджа, даса и дамса происходит замена на даддха, а также добавляются суффиксы дха и тха.

660, 670. Sūvusānamūvusānamato tho ca.

660, 670. В корнях су и ву гласные у и у заменяются на ат, а также добавляется суффикс тха.

661, 671. Ranjudādīhi dhadiddakirā kvaci jadalopo ca.

661, 671. После корней ранджа, уда и других добавляются суффиксы дха, идда, ира, ка, а также иногда происходит элизия дж и д.

662, 672. Paṭito hissa heraṇa hīraṇa.

662, 672. После приставки пати корень хи заменяется на херана или хирана.

663, 673. Kaḍhādīhi ko.

663, 673. После корней кадхи и других добавляется суффикс ка.

664, 674. Khādāmagamānaṃ khandhandhagandhā.

664, 674. Корни кхада, ама и гаму заменяются на кхандха, андха и гандха.

665, 675. Paṭādīlyalaṃ.

665, 675. После корней пата и других добавляется суффикс ла.

666, 676. Puthassa puthu pathā mo vā.

666, 676. Корень путха заменяется на путху или патха, а также по выбору добавляется суффикс ма.

667, 677. Sasvādīhi tu davo.

667, 677. После корней сасу и других добавляются суффиксы ту и ду.

668, 678. Cyādīhi īvaro.

668, 678. После корней чи и других добавляется суффикс ивара.

669, 679. Munādīhi ci.

669, 679. После корней муна и других добавляется суффикс и.

670, 680. Vidādīlyūro.

670, 680. После корней вида и других добавляется суффикс ура.

671, 681. Hanādīhi nu ṇu tavo.

671, 681. После корней хана и других добавляются суффиксы ну, ну и таво.

672, 682. Kuṭādīhi ṭho.

672, 682. После корней кута и других добавляется суффикс тха.

673, 683. Manupūrasuṇādīhi ussanusisā.

673, 683. После корней мана, пура, суна и других добавляются суффиксы усса, ануса и иса.

Iti kibbidhānakappe uṇādikappo chaṭṭho kaṇḍo.

Так в разделе о глагольных производных завершается шестая глава об унади.

Uṇādisuttaṃ niṭṭhitaṃ.

Сутры об унади завершены.

Mahākaccāyanasaddāpāṭha

Грамматический текст Махакаччаяны

1. Sandhikappa

1. Раздел о сандхи

Paṭhamakaṇḍa

Первая глава

(Ka)

(а)

Seṭṭhaṃ [Pg.39] tilokamahitaṃ abhivandiyaggaṃ,Buddhañca dhammamamalaṃ gaṇamuttamañca;

Satthussa tassa vacanatthavaraṃ subuddhuṃ,Vakkhāmi suttahitamettha susandhikappaṃ.

Почтительно склонившись перед величайшим, почитаемым в трех мирах, высочайшим Буддой, а также перед безупречной Дхаммой и благородной Сангхой, дабы верно постичь благородный смысл слова Учителя, я изложу здесь, согласно сутрам, этот прекрасный раздел о сандхи.

(Kha)

(б)

Seyyaṃ jineritanayena budhā labhanti,Tañcāpi tassa vacanatthasubodhanena;

Atthañca akkharapadesu amohabhāvā,Seyyatthiko padamato vividhaṃ suṇeyyaṃ.

Мудрые обретают благо благодаря методу, проповеданному Победителем, а также благодаря хорошему пониманию смысла Его слов и отсутствию заблуждения относительно смысла букв и слов. Поэтому пусть тот, кто стремится к благу, внимательно слушает различные слова.

1, 1. Attho akkharasaññāto.

1, 1. Смысл познаётся с помощью букв.

Sabbavacanānamattho akkhareheva saññāyate. Akkharavipattiyaṃ hi atthassa dunnayathā hoti, tasmā akkharakosallaṃ bahūpakāraṃ suttantesu.

Смысл всех слов познаётся именно с помощью букв. Ибо при искажении букв происходит неверное понимание смысла; поэтому искусность в буквах приносит большую пользу в Суттах.

2, 2. Akkharāpādayo [Pg.40] ekacattālīsaṃ.

2, 2. Букв, начиная с «а», сорок одна.

Te ca kho akkharā api akārādayo ekacattā līsa suttantesu sopakārā.

И эти сорок одна буква, начиная с «а», весьма полезны в Суттах.

Taṃ yathā? A ā i ī u ū e o, ka kha ga gha ṅa, ca cha ja jha ña, ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa, ta tha da dha na, pa pha ba bha ma, ya ra la va sa ha ḷa aṃ, iti akkharā nāma.

А именно: a, ā, i, ī, u, ū, e, o, ka, kha, ga, gha, ṅa, ca, cha, ja, jha, ña, ṭa, ṭha, ḍa, ḍha, ṇa, ta, tha, da, dha, na, pa, pha, ba, bha, ma, ya, ra, la, va, sa, ha, ḷa, aṃ — таковы буквы (akkharā).

Tena kvattho? Attho akkharasaññāto.

Какова польза от этого [определения]? Смысл познаётся с помощью букв.

3, 3. Tatthodantā sarā aṭṭha.

3, 3. Среди них восемь букв, заканчивающихся на «о», называются гласными.

Tattha akkharesu akārādīsu odantā aṭṭha akkharā sarā nāma honti.

Среди этих букв, начиная с «а» и заканчивая «о», восемь букв называются гласными (sarā).

Taṃ yathā? A ā i ī u ū e o, iti sarā nāma.

А именно: a, ā, i, ī, u, ū, e, o — таковы гласные (sarā).

Tena kvattho? Sarā sare lopaṃ.

Какова польза от этого [определения]? [Правило:] «Гласные перед гласной выпадают».

4, 4. Lahumattā tayo rassā.

4, 4. Три [гласные] краткой меры называются краткими.

Tattha aṭṭhasu saresu lahumattā tayo sarā rassā nāma honti.

Среди этих восьми гласных три гласные краткой меры называются краткими (rassā).

Taṃ yathā? A i u, iti rassā nāma.

А именно: a, i, u — таковы краткие (rassā).

Tena kvattho? Rassaṃ.

Какова польза от этого [определения]? [Правило:] «Краткий».

5, 5. Aññe [Pg.41] dīghā.

5, 5. Остальные — долгие.

Tattha aṭṭhasu saresu rassehi aññe pañca sarā dīghā nāma honti.

Среди этих восьми гласных остальные пять гласных, помимо кратких, называются долгими (dīghā).

Taṃ yathā? Ā ī ū e o, iti dīghā nāma.

А именно: ā, ī, ū, e, o — таковы долгие (dīghā).

Tena kvattho? Dīghaṃ.

Какова польза от этого [определения]? [Правило:] «Долгий».

6, 8. Sesā byañjanā.

6, 8. Остальные — согласные.

Ṭhapetvā aṭṭha sare sesā akkharā kakārādayo niggahitantā byañjanā nāma honti.

За исключением восьми гласных, остальные буквы, начиная с «k» и заканчивая ниггахитой («ṃ»), называются согласными (byañjanā).

Taṃ yathā? Ka kha ga gha ṅa, ca cha ja jha ña, ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa, ta tha da dha na, pa pha ba bha ma, ya ra la va sa ha ḷa aṃ, iti byañjanā nāma.

А именно: ka, kha, ga, gha, ṅa, ca, cha, ja, jha, ña, ṭa, ṭha, ḍa, ḍha, ṇa, ta, tha, da, dha, na, pa, pha, ba, bha, ma, ya, ra, la, va, sa, ha, ḷa, aṃ — таковы согласные (byañjanā).

Tena kvattho? Sarā pakati byañjane.

Какова польза от этого [определения]? [Правило:] «Гласные остаются в обычном состоянии перед согласным».

7, 9. Vaggā pañcapañcaso mantā.

7, 9. Группы состоят из пяти [букв] каждая, заканчиваясь на «m».

Tesaṃ kho byañjanānaṃ kakārādayo makārantā pañcapañcaso akkharavanto vaggā nāma honti.

Среди этих согласных буквы от «k» до «m» включительно, разделенные на пять групп по пять букв в каждой, называются групповыми (vaggā).

Taṃ yathā? Ka kha ga gha ṅa, ca cha ja jha ña, ṭa ṭha ḍa ḍha ṇa, ta tha da dha na, pa pha ba bha ma, iti vaggā nāma.

А именно: ka, kha, ga, gha, ṅa; ca, cha, ja, jha, ña; ṭa, ṭha, ḍa, ḍha, ṇa; ta, tha, da, dha, na; pa, pha, ba, bha, ma — таковы групповые согласные (vaggā).

Tena kvattho? Vaggantaṃ vā vagge.

Какова польза от этого [определения]? [Правило:] «Перед групповым согласным [ниггахита] иногда заменяется на конечный согласный этой группы».

8, 10. Aṃ [Pg.42] iti niggahitaṃ.

8, 10. «Aṃ» называется ниггахитой.

Aṃ iti niggahitaṃ nāma hoti.

Звук «aṃ» называется ниггахитой (niggahita).

Tena kvattho? Aṃ byañjane niggahitaṃ.

Какова польза от этого [определения]? [Правило:] «Перед согласным [появляется] ниггахита, которая есть „ṃ“».

9, 11. Parasamaññā payoge.

9, 11. Термины из других [учений] используются при необходимости.

Yā ca pana paresu sakkataganthesu samaññā ghosāti vā aghosāti vā, tā payoge sati etthāpi yujjante.

Те обозначения, которые встречаются в других, санскритских трудах, такие как «звонкие» (ghosa) или «глухие» (aghosa), при необходимости применяются и здесь.

Tattha ghosā nāma-ga gha ṅa, ja jha ña, ḍa ḍha ṇa, da dha na, ba bha ma, ya ra la va ha ḷa, iti ghosā nāma. Aghosā nāma-ka kha, ca cha, ṭa ṭha, ta tha, pa pha, sa, iti aghosā nāma.

Среди них звонкими (ghosā) называются: ga, gha, ṅa, ja, jha, ña, ḍa, ḍha, ṇa, da, dha, na, ba, bha, ma, ya, ra, la, va, ha, ḷa. Глухими (aghosā) называются: ka, kha, ca, cha, ṭa, ṭha, ta, tha, pa, pha, sa.

Tena kvattho? Vagge ghosāghosānaṃ tatiyapaṭhamā.

Какова польза от этого [определения]? [Правило:] «В группе звонкие и глухие заменяются на третий и первый [согласные группы соответственно]».

10, 12. Pubbamadhoṭhita massaraṃ sarena viyojaye.

10, 12. Предыдущий согласный, лишенный гласного и расположенный снизу, следует отделить от гласного.

Tattha sandhiṃ kattukāmo pubbabyañjanaṃ adhoṭhitaṃ assaraṃ katvā sarañca upari katvā sarena viyojaye.

Желая совершить сандхи (соединение), следует сделать предыдущий согласный, расположенный снизу, лишенным гласного, а гласный поместить сверху и отделить его от согласного.

Tatrāyamādi.

Пример: «Tatrāyamādi».

11, 14. Naye [Pg.43] paraṃ yutte.

11, 14. Следует переносить к последующему при целесообразности.

Assaraṃ kho byañjanaṃ adhoṭhataṃ parakkharaṃ naye yutte. Tatrābhiratimiccheyya.

Согласный, лишенный гласного и расположенный снизу, следует переносить к последующей букве, когда это целесообразно. Пример: «Tatrābhiratimiccheyya».

Yuttetikasmā? Akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me. Ettha pana yuttaṃ na hoti.

Для чего сказано «при целесообразности» (yutte)? Чтобы показать, что в примере «Akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me» перенос согласного к гласному не производится, поскольку здесь это нецелесообразно.

Iti sandhikappe paṭhamo kaṇḍo.

Так завершается первый раздел главы о сандхи.

Dutiyakaṇḍa

Второй раздел

12, 13. Sarā sare lopaṃ.

12, 13. Гласные перед гласной выпадают.

Sarā kho sare pare lopaṃ papponti.

Гласные перед последующей гласной подвергаются выпадению.

Yassindriyāni samathaṅgatāni. No hetaṃ bhante sametāyasmā saṅghena.

Примеры: «Yassindriyāni samathaṅgatāni», «No hetaṃ bhante», «sametāyasmā saṅghena».

13, 15. Vā paro asarūpā.

13, 15. Последующий несходный [гласный] выпадает избирательно.

Saramhā asarūpā paro saro lopaṃ pappoti vā.

После гласного последующий несходный гласный избирательно подвергается выпадению.

Cattāro’me bhikkhave dhammā, kinnu’ māvasamaṇiyo. Vāti kasmā? Pañcindriyāni, tayassu dhammā jahitā bhavanti.

Примеры: «Cattārome bhikkhave dhammā», «kinnu māva samaṇiyo». Для чего сказано «избирательно» (vā)? Чтобы предотвратить выпадение в таких случаях, как: «pañcindriyāni», «tayassu dhammā jahitā bhavanti».

14, 16. Kvacāsacaṇṇaṃ [Pg.44] lutte.

14, 16. Иногда [последующий гласный] становится несходным при выпадении [предыдущего].

Saro kho paro pubbasare lutte kvaci asavaṇṇaṃ pappoti.

Когда предыдущий гласный выпал, последующий гласный иногда становится несходным.

Saṅkhyaṃ nopeti vedagū, bandhusseva samāgamo.

Примеры: «Saṅkhyaṃ nopeti vedagū», «bandhusseva samāgamo».

Kvacīti kasmā? Yassindriyāni, tathūpamaṃ dhammavaraṃ adesayi.

Для чего сказано «иногда» (kvaci)? Чтобы предотвратить действие этого правила в таких случаях, как: «yassindriyāni», «tathūpamaṃ dhammavaraṃ adesayi».

15, 17. Dīghaṃ.

15, 17. Удлинение.

Saro kho paro pubbasare lutte kvaci dīghaṃ pappoti. Saddhīdha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ, anāgārehi cūbhayaṃ.

Когда предыдущий гласный выпал, последующий гласный иногда удлиняется. Примеры: «Saddhīdha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ», «anāgārehi cūbhayaṃ».

Kvacīti kasmā? Pañcahupāli aṅgehi samannāgato. Natthaññaṃ kiñci.

Для чего сказано «иногда» (kvaci)? Чтобы предотвратить действие этого правила в таких случаях, как: «pañcahupāli aṅgehi samannāgato», «natthaññaṃ kiñci».

16, 18. Pubbo ca.

16, 18. А также предыдущий.

Pubbo ca saro parasaralope kate kvaci dīghaṃ pappoti.

А также предыдущий гласный при выпадении последующего гласного иногда удлиняется.

Kiṃsūdha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ, sādhūti paṭissuṇitvā, kvacīti kasmā? Itissa muhuttampi.

Примеры: «Kiṃsūdha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ», «sādhūti paṭissuṇitvā». Для чего сказано «иногда» (kvaci)? Чтобы предотвратить действие этого правила в таких случаях, как: «itissa muhuttampi».

17, 19. Yamedantassādeso[Pg.45].

17, 19. Замена конечного «e» на «y».

Ekārassa antabhūtassa sare pare kvaci yakārādeso hoti.

Буква «e», находящаяся на конце слова, перед последующим гласным иногда заменяется на «y».

Adhigato kho myāyaṃ dhammo, tyāhaṃ evaṃ vadeyyaṃ, tyāssa pahīnā honti.

«Эта Дхамма постигнута мной, так я им скажу, они у него устранены».

Kvacīti kasmā? Ne’nāgatā, iti nettha.

«Для чего сказано „иногда“? Чтобы предотвратить это в: ne’nāgatā, iti nettha».

18, 20. Vamodudantānaṃ.

18, 20. «Замена на „v“ букв „o“ и „u“, находящихся на конце».

Okārukārānaṃ antabhūtānaṃ sare pare kvaci vakārādeso hoti.

«Когда следует гласный, буквы „o“ и „u“, находящиеся на конце, иногда заменяются на „v“».

Atha khvassa, svassa hoti, bahvābādho, vatthvettha vihitaṃ niccaṃ cakkhāpāthamāgacchati.

«Atha khvassa, svassa hoti, bahvābādho, vatthvettha vihitaṃ niccaṃ, cakkhāpāthamāgacchati».

Kvacītikasmā? Cattāro’me bhikkhave dhammā, kinnumāva samaṇiyo.

«Для чего сказано „иногда“? Чтобы предотвратить это в: cattāro’me bhikkhave dhammā, kinnumāva samaṇiyo».

19, 22. Sabbo caṃti.

19, 22. «Весь [слог] „ti“ [становится] „c“».

Sabbo icceso tisaddo byañjano sare pare kvaci cakāraṃ pappoti.

«Весь этот согласный слог „ti“ перед гласным иногда превращается в букву „c“».

Iccetaṃ [Pg.46] kusalaṃ, iccassa vacanīyaṃ, paccuttaritvā, paccāharati.

«Iccetaṃ kusalaṃ, iccassa vacanīyaṃ, paccuttaritvā, paccāharati».

Kvacīti kasmā? Itissa muhuttampi.

«Для чего сказано „иногда“? Чтобы предотвратить это в: itissa muhuttampi».

20, 27. Do dhassa ca.

20, 27. «И „da“ вместо „dha“».

Dhaiccetassa sare pare kvaci dakārādeso hoti.

«Перед гласным вместо [слога] „dha“ иногда происходит замена на букву „da“».

Ekamidāhaṃ bhikkhave samayaṃ.

«Ekamidāhaṃ bhikkhave samayaṃ».

Kvacīti kasmā? Idheva maraṇaṃ bhavissati.

«Для чего сказано „иногда“? Чтобы предотвратить это в: idheva maraṇaṃ bhavissati».

Vaggahaṇena dhakārassa hakārādeso hoti sāhu dassana mariyānaṃ.

«Благодаря использованию слова „va“ происходит замена звука „dha“ на „ha“, как в: sāhu dassana mariyānaṃ».

Suttavibhāgena bahudhā siyā-

«Согласно разделению сутт, существует множество [других замен]:»

To dassa, yathā? Sugato.

«„t“ вместо „d“, например: Sugato».

Ṭo tassa, yathā? Dukkaṭaṃ.

«„ṭ“ вместо „t“, например: Dukkaṭaṃ».

Dho tassa, yathā? Gandhabbo.

«„dh“ вместо „t“, например: Gandhabbo».

Tro ttassa, yathā? Atrajo.

«„tr“ вместо „tt“, например: Atrajo».

Ko gassa, yathā? Kulūpako.

«„k“ вместо „g“, например: Kulūpako».

Lo [Pg.47] rassa, yathā? Mahāsālo.

«„l“ вместо „r“, например: Mahāsālo».

Jo yassa, yathā? Gavajo.

«„j“ вместо „y“, например: Gavajo».

Bbo vassa, yathā? Kubbato.

«„bb“ вместо „vv“, например: Kubbato».

Ko yassa, yathā? Sake.

«„k“ вместо „y“, например: Sake».

Yo jassa, yathā? Niyaṃputtaṃ.

«„y“ вместо „j“, например: Niyaṃputtaṃ».

Ko tassa, yathā? Niyako.

«„k“ вместо „t“, например: Niyako».

Cco ttassa, yathā bhacco.

«„cc“ вместо „tt“, например: bhacco».

Pho passa, yathā? Nipphatti.

«„ph“ вместо „p“, например: Nipphatti».

Kho kassa, yathā? Nikkhamati. Iccevamādī yojetabbā.

«„kh“ вместо „k“, например: Nikkhamati. Подобным образом следует образовывать и другие [слова]».

21, 21. Ivaṇṇo yaṃ navā.

21, 21. «Звук класса „i“ иногда [становится] „y“».

Pubbo ivaṇṇo sare pare yakāraṃ pappoti navā. Paṭisunthāravutyassa, sabbā vityānubhūyate.

«Предшествующий звук класса „i“ перед гласным иногда превращается в „y“. Например: Paṭisunthāravutyassa, sabbā vityānubhūyate».

Navāti kasmā? Pañcahaṅgehi samannāgato, muttacāgī anuddhato.

«Для чего сказано „иногда“? Чтобы предотвратить это в случаях: pañcahaṅgehi samannāgato, muttacāgī anuddhato».

22, 28. Evādissa ri pubbo ca rasso.

22, 28. «Вместо начального [звука] „e“ в „eva“ [появляется] „ri“, а предшествующий [гласный] сокращается».

Saramhā parassa evassa ekārassa ādissa rikāro hoti, pubbo ca saro rasso hoti navā.

«После гласного вместо начального звука „e“ слова „eva“ иногда появляется слог „ri“, а предшествующий гласный становится кратким».

Yathariva [Pg.48] vasudhātalañca sabbaṃ, tathariva guṇavā supūjaniyo.

«Yathariva vasudhātalañca sabbaṃ, tathariva guṇavā supūjaniyo».

Navāti kasmā? Yathā eva, tathā eva.

«Для чего сказано „иногда“? Чтобы предотвратить это в случаях: yathā eva, tathā eva».

Iti sandhikappe dutiyo kaṇḍo.

«Так заканчивается второй раздел главы о сандхи».

Tatiyakaṇḍa

«Третий раздел»

23, 26. Sarā pakati byañjane.

23, 26. «Гласные [сохраняют] естественную форму перед согласным».

Sarā kho byañjane pare pakatirūpāni honti.

«Перед согласным гласные сохраняют свою естественную форму».

Manopubbaṅgamā dhammā, pamādo maccuno padaṃ, tiṇṇo pāraṅgato ahu.

«Manopubbaṅgamā dhammā, pamādo maccuno padaṃ, tiṇṇo pāraṅgato ahu».

24, 35. Sare kvaci.

24, 35. «Перед гласным иногда [сохраняют естественную форму]».

Sarā kho sare pare kvaci pakatirūpāni honti.

«Перед гласным звуком гласные иногда сохраняют свою естественную форму».

Ko imaṃ pathaviṃ vicessati.

«Ko imaṃ pathaviṃ vicessati».

Kvacīti kasmā? Appassutāyaṃ puriso.

«Для чего сказано „иногда“? Чтобы предотвратить это в случае: appassutāyaṃ puriso».

25, 37. Dīghaṃ.

25, 37. «[Становятся] долгими».

Sarā kho byañjane pare kvaci dīghaṃ papponti.

«Перед согласным гласные иногда становятся долгими».

Sammā [Pg.49] dhammaṃ vipassato, evaṃ gāme munī care, khantī paramaṃ tapo titikkhā.

«Sammā dhammaṃ vipassato, evaṃ gāme munī care, khantī paramaṃ tapo titikkhā».

Kvacīti kasmā? Idha modati pecca modati, patilīyati, paṭihaññati.

«Для чего сказано „иногда“? Чтобы предотвратить это в случаях: idha modati pecca modati, patilīyati, paṭihaññati».

26, 38. Rassaṃ.

26, 38. «[Становятся] краткими».

Sarā kho byañjane pare kvaci rassaṃ papponti.

«Перед согласным гласные иногда становятся краткими».

Bhovādināma so hoti, yathābhāvi guṇena so.

«Bhovādināma so hoti, yathābhāvi guṇena so».

Kvacīti kasmā? Sammāsamādhi, sāvittī chandaso mukhaṃ, upanīyati jīvitamappamāyu.

«Для чего сказано „иногда“? Чтобы предотвратить это в случаях: sammāsamādhi, sāvittī chandaso mukhaṃ, upanīyati jīvitamappamāyu».

27, 39. Lopañca tatrākāro.

27, 39. «И выпадение, и появление звука „a“ на этом месте».

Sarā kho byañjane pare kvaci lopaṃ papponti. Tatra ca lope kate akārāgamo hoti.

«Перед согласным гласные иногда выпадают, и после этого выпадения на их месте появляется звук „a“».

Sa sīlavā. Sa paññavā esa dhammo sanantano, sa ve kasāvamarahati, sa mānakāmopi bhaveyya, sa ve muni jātibhayaṃ adassi.

«Sa sīlavā, sa paññavā, esa dhammo sanantano, sa ve kasāvamarahati, sa mānakāmopi bhaveyya, sa ve muni jātibhayaṃ adassi».

Kvacīti [Pg.50] kasmā? So muni, eso dhammo padissati, na so kāsāvamarahati.

«Для чего сказано „иногда“? Чтобы предотвратить это в случаях: so muni, eso dhammo padissati, na so kāsāvamarahati».

28, 40. Para dvebhāvo ṭhāne.

28, 40. «Удвоение последующего [согласного] в надлежащем месте».

Saramhā parassa byañjanassa dvebhāvo hoti ṭhāne.

«После гласного в надлежащем месте происходит удвоение последующего согласного».

Idhappamādo, purisassa jantuno, pabbajjaṃ kittayissāmi, cātuddasi, pañcaddasi, abhikkantataro cando.

Примеры: idhappamādo (здесь беспечность), purisassa jantuno (человека, существа), pabbajjaṃ kittayissāmi (я восхвалю паббаджджу), cātuddasi (четырнадцатый день), pañcaddasi (пятнадцатый день), abhikkantataro cando (прекраснейшая луна).

Ṭhāneti kasmā? Idha modati pecca modati.

Для чего сказано «в некоторых местах» (ṭhāne)? [Контрпримеры:] «Idha modati pecca modati» (Здесь он радуется, и после смерти он радуется). Здесь нет удвоения «m» после «a» в словах «idha» и «pecca».

29, 42. Vagge ghosāghosānaṃ tatiyapaṭhamā.

29, 42. В группе согласных третьи и первые буквы становятся двойными для четвертых и вторых (звонких и глухих) соответственно.

Vagge kho pubbesaṃ byañjanānaṃ ghosāghosabhūtānaṃ saramhā yathāsaṅkhyaṃ tatiyapaṭhamakkharā dvebhāvaṃ gacchanti ṭhāne.

В группе согласных, когда им предшествует гласный, первые и третьи буквы в некоторых местах становятся соответственно двойными для вторых и четвертых (глухих и звонких) согласных.

Eseva cajjhānapphalo, yatraṭṭhitaṃ nappasaheyya maccu, sele yathā pabbatamuddhaniṭṭhito, cattāriṭṭhānāni naro pamatto.

Примеры: «eseva cajjhānapphalo» (именно это приносит плод джханы), «yatraṭṭhitaṃ nappasaheyya maccu» (стоя где, смерть не одолеет), «sele yathā pabbatamuddhaniṭṭhito» (словно стоящий на вершине скалистой горы), «cattāriṭṭhānāni naro pamatto» (четыре состояния беспечного человека).

Ṭhāneti kasmā? Idha cetaso daḷhaṃ gaṇhāti thāmasā.

Для чего сказано «в некоторых местах» (ṭhāne)? Чтобы предотвратить действие этого правила в следующем случае: «Idha cetaso daḷhaṃ gaṇhāti thāmasā» (Здесь он силой крепко удерживает свой ум). [Контрпримеры:] «idha cetaso» (здесь нет удвоения «c» в «cetaso» после гласного «a» в «idha»), «cetaso daḷhaṃ» (нет удвоения «d» в «daḷhaṃ» после гласного «o» в «cetaso»).

Iti sandhikappe tatiyo kaṇḍo.

Так заканчивается третий раздел главы о сандхи.

Catutthakaṇḍa

Четвертый раздел

30, 58. Aṃ [Pg.51] byañjane niggahitaṃ.

30, 58. Перед согласным [остается] ниггахита «ṃ».

Niggahitaṃ kho byañjane pare aṃ iti hoti.

Когда следует согласный, ниггахита остается как «ṃ».

Evaṃ vutte, taṃ sādhūti paṭissuṇitvā.

Примеры: «evaṃ vutte» (когда так было сказано), «taṃ sādhūti paṭissuṇitvā» (согласившись с этим, сказав: «Хорошо»).

31, 49. Vaggantaṃ vā vagge.

31, 49. Перед согласным определенной группы ниггахита по выбору становится конечным согласным этой группы.

Vaggabhūte byañjane pare niggahitaṃ kho vaggantaṃ vā pappoti.

Когда следует согласный определенной группы, ниггахита по выбору переходит в конечный согласный этой группы.

Tanniccutaṃ, dhammañcare sucaritaṃ, cirappavāsiṃ purisaṃ. Santantassa manaṃ hoti, taṅkāruṇikaṃ, evaṅkho bhikkhave sikkhitabbaṃ.

Примеры: «tanniccutaṃ» (это танцующее), «dhammañcare sucaritaṃ» (следует вести праведную жизнь в соответствии с Дхаммой), «cirappavāsiṃ purisaṃ» (человека, долгое время находившегося в странствиях), «santantassa manaṃ hoti» (его ум умиротворен), «taṅkāruṇikaṃ» (того сострадательного), «evaṅkho bhikkhave sikkhitabbaṃ» (именно так, о бхиккху, вам следует учиться).

Vāggahaṇenaniggahitaṃ kho lakārādeso hoti. Puggalaṃ.

Благодаря использованию слова «по выбору» (vā) происходит замена ниггахиты на букву «l». Пример: «puggalaṃ» (личность).

Vāti kasmā? Na taṃ kammaṃ kataṃ sādhu.

Для чего сказано «по выбору» (vā)? [Контрпример:] «Na taṃ kammaṃ kataṃ sādhu» (Нехорошо сделано то дело). Здесь нет замены «ṃ» на «ṅ».

32, 50. Ehe uṃ.

32, 50. Перед «e» и «h» [ниггахита становится «ñ»].

Ekārahakāre pare niggahitaṃ kho ñakāraṃ pappoti vā.

Когда следуют буквы «e» и «h», ниггахита по выбору переходит в букву «ñ».

Paccattaññeva parinibbāyissāmi, taññevettha paṭipucchissāmi, evañhi vo bhikkhave sikkhitabbaṃ. Tañhi tassa musā hoti.

Примеры: «paccattaññeva parinibbāyissāmi» (я достигу париниббаны сам по себе), «taññevettha paṭipucchissāmi» (именно об этом я спрошу здесь в ответ), «evañhi vo bhikkhave sikkhitabbaṃ» (ибо именно так, о бхиккху, вам следует учиться), «tañhi tassa musā hoti» (ибо это для него ложь).

ti [Pg.52] kasmā? Evametaṃ abhiññāya, evaṃ hoti subhāsitaṃ.

Для чего сказано «по выбору» (vā)? Чтобы предотвратить действие этого правила в следующих случаях: «Evametaṃ abhiññāya» (Познав это таким образом), «evaṃ hoti subhāsitaṃ» (так это изречено верно). [Контрпримеры:] «evametaṃ» (здесь после «evaṃ» не следует «eva»), «evaṃ hoti» (здесь после «evaṃ» не следует «hi»).

33, 50. Saye ca.

33, 50. А также вместе с «y».

Niggahitaṃ kho yakāre pare saha yakārena ñakāraṃ pappoti vā.

Когда следует буква «y», ниггахита вместе с буквой «y» по выбору переходит в «ñ» (удвоенную «ñ»).

Saññogo, saññuttaṃ.

Примеры: «saññogo» (связь), «saññuttaṃ» (соединенное).

ti kasmā? Saṃyogo, saṃyuttaṃ.

Для чего сказано «по выбору» (vā)? [Контрпримеры:] «saṃyogo» (связь), «saṃyuttaṃ» (соединенное).

34, 52. Madā sare.

34, 52. Перед гласным [ниггахита заменяется на] «m» и «d».

Niggahitassa kho sare pare makāradakārādesā honti vā.

Когда следует гласный, ниггахита по выбору заменяется на буквы «m» и «d».

Tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ, etadavoca satthā.

Примеры: «tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ» (его я называю брахманом), «etadavoca satthā» (так сказал Учитель).

ti kasmā? Akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me.

Для чего сказано «по выбору» (vā)? [Контрпримеры:] «Akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me» (Он ругал меня, он бил меня, он победил меня, он ограбил меня). [Здесь нет замены ниггахиты в «maṃ avadhi» и «maṃ ahāsi»].

35, 34. Ya va ma da na ta ra lā cāgamā.

35, 34. Вставки «y», «v», «m», «d», «n», «t», «r», «l», а также [другие изменения].

Sare pare yakāro vakāro makāro dakāro nakāro takāro rakāro lakāro ime āgamā honti vā.

Когда следует гласный, по выбору вставляются согласные «y», «v», «m», «d», «n», «t», «r» и «l».

Nayimassa vijjā, yathayidaṃ cittaṃ. Migī bhantā vudikkhati, sittā te lahu messati, asittā te garu messati. Asso [Pg.53] bhadro kasāmiva, sammadaññā vimuttānaṃ. Manasādaññā vimuttānaṃ, attadatthamabhiññāya. Ciraṃnāyati, ito nāyati. Yasmātiha bhikkhave, tasmātiha bhikkhave, ajjatagge pāṇupetaṃ. Sabbhireva samāsetha, āraggeriva sāsapo, sāsaporiva āraggā. Chaḷabhiññā, saḷāyatanaṃ.

Примеры: «nayimassa vijjā» (нет у него знания), «yathayidaṃ cittaṃ» (как этот ум); «migī bhantā vudikkhati» (испуганная лань оглядывается), «sittā te lahu messati» (для тебя, осушенной [лодки], она пойдет легко), «asittā te garu messati» (для неосушенной она пойдет тяжело); «asso bhadro kasāmiva» (словно благородный конь от удара бича), «sammadaññā vimuttānaṃ» (освобожденных благодаря совершенному знанию); «manasādaññā vimuttānaṃ» (освобожденных благодаря знанию ума), «attadatthamabhiññāya» (познав собственное благо); «ciraṃnāyati» (долго не приходит), «ito nāyati» (отсюда не приходит); «yasmātiha bhikkhave» (посему здесь, о бхиккху), «tasmātiha bhikkhave» (поэтому здесь, о бхиккху), «ajjatagge pāṇupetaṃ» (отныне и до конца жизни принявший прибежище); «sabbhireva samāsetha» (общайтесь только с добродетельными), «āraggeriva sāsapo» (словно горчичное зерно на острие шила), «sāsaporiva āraggā» (словно горчичное зерно с острия шила); «chaḷabhiññā» (шесть видов сверхзнания), «saḷāyatanaṃ» (шесть сфер чувств).

ti kasmā? Evaṃ mahiddhiyā esā, akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me, ajeyyo anugāmiko.

Для чего сказано «по выбору» (vā)? Чтобы предотвратить действие этого правила в следующих случаях: «Evaṃ mahiddhiyā esā» (Так велика ее сверхъестественная сила), «akkocchi maṃ avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me» (Он ругал меня, он бил меня, он победил меня, он ограбил меня), «ajeyyo anugāmiko» (непобедимый спутник). [Контрпримеры:] «mahiddhiyā esā», «akkocchi maṃ, avadhi maṃ, ajini maṃ ahāsi me», «ajeyyo anugāmiko».

Caggahaṇena idheva makārassa pakāro hoti. Cirappavāsiṃ purisaṃ.

Благодаря использованию слова «ca» (и) здесь также происходит замена буквы «m» на «p». Пример: «cirappavāsiṃ purisaṃ» (человека, долгое время находившегося в странствиях).

Kakārassa ca dakāro hoti. Sadatthapasuto siyā.

А также происходит замена буквы «k» на «d». Пример: «sadatthapasuto siyā» (пусть он будет предан собственному благу).

Dakārassa ca takāro hoti, sugato.

А также происходит замена буквы «d» на «t». Пример: «sugato» (Сугата).

36, 47. Kvaci o byañjane.

36, 47. Иногда перед согласным [вставляется] «o».

Byañjane pare kvaci okārāgamo hoti.

Когда следует согласный, иногда происходит вставка буквы «o».

Atippago kho tāva sāvatthiyaṃ piṇḍāya carituṃ. Parosahassaṃ.

Примеры: «atippago kho tāva sāvatthiyaṃ piṇḍāya carituṃ» (еще слишком рано идти в Саваттхи за подаянием), «parosahassaṃ» (более тысячи).

Kvacīki [Pg.54] kasmā? Etha passathimaṃ lokaṃ, andhībhūto ayaṃ loko.

Для чего сказано «иногда» (kvaci)? [Контрпримеры:] «Etha passathimaṃ lokaṃ» (Придите, взгляните на этот мир), «andhībhūto ayaṃ loko» (слеп этот мир).

37, 57. Niggahitañca.

37, 57. А также ниггахита.

Niggahitañcāgamo hoti sare vā byañjane vā pare kvaci.

Когда следует гласный или согласный, иногда происходит вставка ниггахиты.

Cakkhuṃudapādi, avaṃsiro, yāvañcidha bhikkhave purimaṃ jātiṃ sarāmi, aṇuṃthūlāni sabbaso, manopubbaṅgamā dhammā.

Примеры: «cakkhuṃudapādi» (око возникло), «avaṃsiro» (головой вниз), «yāvañcidha bhikkhave purimaṃ jātiṃ sarāmi» (насколько я помню здесь, о бхиккху, свои прошлые рождения), «aṇuṃthūlāni sabbaso» (тонкие и грубые во всех отношениях), «manopubbaṅgamā dhammā» (ум предшествует всем дхаммам).

Kvacīti kasmā? Idheva naṃ pasaṃsanti, pecca sagge pamodati, na hi etehi yānehi, gaccheyya agataṃ disaṃ.

Для чего сказано «иногда» (kvaci)? [Контрпримеры:] «Idheva naṃ pasaṃsanti» (Именно здесь его хвалят), «pecca sagge pamodati» (после смерти он радуется на небесах), «na hi etehi yānehi, gaccheyya agataṃ disaṃ» (ибо на этих повозках не достичь нехоженой страны).

Caggahaṇena visaddassa ca pakāro hoti. Pacessati, vicessati vā.

Благодаря использованию слова «ca» (и) также происходит замена приставки «vi» на «pa». Пример: «pacessati» (он соберет) или «vicessati vā» (или он соберет).

38, 53. Kvaci lopaṃ.

38, 53. Иногда [происходит] выпадение.

Niggahitaṃ kho sare pare kvaci lopaṃ pappoti.

Когда следует гласный, ниггахита иногда выпадает.

Tāsāhaṃ santike, vidūnaggamiti.

Примеры: «tāsāhaṃ santike» (я в их присутствии), «vidūnaggamiti» (говоря: «лучший из мудрецов»).

Kvacīti kasmā? Ahameva nūna bālo etamatthaṃ viditvāna.

Для чего сказано «иногда» (kvaci)? Чтобы предотвратить действие этого правила в следующем случае: «Ahameva nūna bālo etamatthaṃ viditvāna» (Поистине, только я глупец, поняв это значение). [Контрпримеры:] «ahameva» (здесь нет выпадения ниггахиты в «ahaṃ»), «etamatthaṃ» (нет выпадения ниггахиты в «etaṃ»).

39, 54. Byañjane [Pg.55] ca.

39, 54. А также перед согласным.

Niggahitaṃ kho byañjane pare kvaci lopaṃ pappoti.

Когда следует согласный, ниггахита иногда выпадает.

Ariyasaccānadassanaṃ, etaṃ buddhānasāsanaṃ.

Примеры: «ariyasaccānadassanaṃ» (видение Благородных Истин), «etaṃ buddhānasāsanaṃ» (это учение Будд).

Kvacīti kasmā? Etaṃ maṅgalamuttamaṃ, taṃ vo vadāmi bhaddante.

Для чего сказано «иногда» (kvaci)? Чтобы предотвратить действие этого правила в следующих случаях: «Etaṃ maṅgalamuttamaṃ» (Это величайшее благословение), «taṃ vo vadāmi bhaddante» (это я говорю вам, почтенные). [Контрпримеры:] «etaṃ maṅgalam», «taṃ vo».

40, 55. Paro vāsaro.

40, 55. Последующий гласный по выбору выпадает.

Niggahitamhā paro saro lopaṃ pappoti vā.

Гласный, следующий за ниггахитой, по выбору выпадает.

Bhāsitaṃ abhinandunti, uttattaṃva, yathābījaṃva, yathādhaññaṃva.

Примеры: «bhāsitaṃ abhinandunti» (говоря: «они порадовались сказанному»), «uttattaṃva» (словно расплавленное), «yathābījaṃva» (словно семя), «yathādhaññaṃva» (словно зерно).

Vāti kasmā? Ahameva nūna bālo, etadahosi.

Для чего сказано «по выбору» (vā)? Чтобы предотвратить действие этого правила в следующих случаях: «Ahameva nūna bālo» (Поистине, только я глупец), «etadahosi» (это возникло [в уме]). [Контрпримеры:] «ahameva» (здесь нет выпадения гласного после ниггахиты), «etadahosi» (здесь нет выпадения «a» в «ahosi»).

41, 56. Byañjano ca visaññogo.

41, 56. И согласный становится недвойным.

Niggahitamhā parasmiṃ sare lutte yadi byañjano sasaññogo visaññogo hoti.

Если гласный, следующий за ниггахитой, выпадает, то сдвоенный согласный (если он есть) становится одиночным.

Evaṃsa te āsavo, pupphaṃsā uppajji.

Примеры: «evaṃsa te āsavo» (пусть так прекратятся твои асавы), «pupphaṃsā uppajji» (цветок возник для нее).

Lutteti kasmā? Evamassa vidūnaggamiti.

Для чего сказано «при выпадении» (lutte)? Чтобы предотвратить действие этого правила в следующих случаях: «Evamassa» (пусть будет так для него), «vidūnaggamiti» (говоря: «лучший из мудрецов»). [Контрпримеры:] «evamassa» (здесь нет выпадения гласного, следующего за ниггахитой), «vidūnaggam» (поскольку нет выпадения «a» в «aggaṃ», сдвоенный согласный «gg» не становится одиночным).

Caggahaṇena [Pg.56] tiṇṇaṃ byañjanānamantare ye sarūpā, tesampi lopo hoti. Agyāgāraṃ, paṭisanthāravutyassa.

Благодаря использованию [частицы] «ca», когда [подряд] идут три согласных, также происходит элизия (выпадение) тех согласных, которые подобны друг другу. Примеры: agyāgāraṃ, paṭisanthāravutyassa.

Iti sandhikappe catuttho kaṇḍo.

Так заканчивается четвёртый раздел главы о сандхи.

Pañcamakaṇḍa

Пятый раздел

42, 32. Gosare puthassāgamo kvaci.

42, 32. Иногда перед гласным после «putha» вставляется [звук] «g».

Puthaiccetassa ante sare pare kvaci gakārāgamo hoti.

Иногда в конце слова «putha», когда за ним следует гласный, происходит вставка буквы «g».

Puthage va.

Пример: puthageva.

43, 33. Pāssa canto rasso.

43, 33. После «pā» [вставляется «g»], а его конечный гласный становится кратким.

iccetassa ante sare pare kvaci gakārāgamo hoti, anto ca saro rasso hoti.

Иногда в конце слова «pā», когда за ним следует гласный, происходит вставка буквы «g», а конечный гласный становится кратким.

Pageva vutyassa.

Пример: pageva.

Kvacīti kasmā? Pā eva vutyassa.

Для чего сказано «иногда»? Чтобы предотвратить действие этого правила в следующем случае: pā eva.

44, 24. Abbho abhi.

44, 24. «Abhi» [заменяется на] «abbh».

Abhiiccetassa sare pare abbhādeso hoti. Abbhudīritaṃ, abbhuggacchati.

Когда за словом «abhi» следует гласный, происходит замена на «abbh». Примеры: abbhudīritaṃ, abbhuggacchati.

45, 25. Ajjho [Pg.57] adhi.

45, 25. «Adhi» [заменяется на] «ajjh».

Adhiiccetassa sare pare ajjhādeso hoti.

Когда за словом «adhi» следует гласный, происходит замена на «ajjh».

Ajjhokāse, ajjhāgamā.

Примеры: ajjhokāse, ajjhāgamā.

46, 26. Te na vā ivaṇṇe.

46, 26. Они необязательно [заменяются] перед звуками «i» и «ī».

Te ca kho abhiadhiiccete ivaṇṇe pare abbho ajjhoitivuttarūpā naṃ honti vā.

Когда за словами «abhi» и «adhi» следуют звуки «i» и «ī», упомянутые формы «abbh» и «ajjh» факультативно (необязательно) не образуются.

Abhicchitaṃ, adhīritaṃ.

Примеры: abhicchitaṃ, adhīritaṃ.

ti kasmā? Abbhīritaṃ, ajjhiṇamutto.

Для чего сказано «факультативно»? Чтобы позволить действие этого правила в следующих случаях: abbhīritaṃ, ajjhiṇamutto.

47, 23. Atissa cantassa.

47, 23. Для конечного слога слова «ati» [это правило не применяется перед «i» и «ī»].

Atiiccetassa antabhūtassa tisaddassa ivaṇṇe pare ‘‘sabbo caṃ tī’’ti vuttarūpaṃ na hoti.

Когда за словом «ati» следуют звуки «i» и «ī», упомянутое правило «sabbo caṃ ti» не применяется к его конечному слогу «ti».

Atīsigaṇo, atīritaṃ.

Примеры: atīsigaṇo, atīritaṃ.

Ivaṇṇeti kasmā? Accantaṃ.

Для чего сказано «перед звуками «i» и «ī»»? Чтобы предотвратить это в случае: accantaṃ.

48, 43. Kvaci paṭi patissa.

48, 43. Иногда «pati» заменяется на «paṭi».

Patiiccetassa sare vā byañjane vā pare kvaci paṭiādeso hoti.

Иногда, когда за словом «pati» следует гласный или согласный, происходит его замена на «paṭi».

Paṭaggi dātabbo, paṭihaññati.

Примеры: paṭaggi dātabbo, paṭihaññati.

Kvacīti [Pg.58] kasmā? Paccantimesu janapadesu, patilīyati, patirūpadesavāso ca.

Для чего сказано «иногда»? Чтобы предотвратить это в таких случаях, как: paccantimesu janapadesu, patilīyati, а также patirūpadesavāso.

49, 44. Puthassu byañjane.

49, 44. Конечный гласный слова «putha» заменяется на «u» перед согласным.

Puthaiccetassa anto saro byañjane pare ukāro hoti.

Конечный гласный слова «putha» перед согласным заменяется на звук «u».

Puthujjano, puthubhūtaṃ.

Примеры: puthujjano, puthubhūtaṃ.

Antaggahaṇena aputhassāpi sare pare antassa ukāro hoti, manuññaṃ.

Благодаря использованию слова «anta» [в сутте], когда следует гласный, конечный гласный слов, отличных от «putha», также заменяется на «u». Пример: manuññaṃ.

50, 45. O avassa.

50, 45. «Ava» заменяется на «o» перед согласным.

Avaiccetassa byañjane pare kvaci okāro hoti.

Иногда, когда за словом «ava» следует согласный, происходит его замена на звук «o».

Andhakārena onaddhā.

Пример: andhakārena onaddhā.

Kvacīti kasmā? Avasussatu me sarīre maṃsalohitaṃ.

Для чего сказано «иногда»? Чтобы предотвратить это в случае: avasussatu me sarīre maṃsalohitaṃ.

51, 59. Anupadiṭṭhānaṃ vuttayogato.

51, 59. Для неупомянутых [слов] — согласно правилам употребления.

Anupadiṭṭhānaṃ upasagganipātānaṃ sarasandhīhi byañjanasandhīhi vuttasandhīhi ca yathāyogaṃ yojetabbaṃ.

Слова с приставками и частицами, образование которых не было показано, должны образовываться в соответствии с употреблением посредством гласных сандхи, согласных сандхи или стихотворных сандхи.

Pāpanaṃ[Pg.59], parāyaṇaṃ, upāyanaṃ, upāhanaṃ, nyāyogo, nigupadhi, anubodho, duvūpasantaṃ, suvūpasantaṃ, dvālayo, svālayo, durākhyātaṃ, svākhyāto, udīritaṃ, samuddiṭṭhaṃ, viyaggaṃ, vijjhaggaṃ, byaggaṃ, avayāgamanaṃ, anveti, anupaghāto, anacchariyaṃ, pariyesanā, parāmāso, evaṃ sare ca honti.

Примеры, когда следует гласный: pāpanaṃ, parāyaṇaṃ, upāyanaṃ, upāhanaṃ, nyāyogo, nigupadhi, anubodho, duvūpasantaṃ, suvūpasantaṃ, dvālayo, svālayo, durākhyātaṃ, svākhyāto, udīritaṃ, samuddiṭṭhaṃ, viyaggaṃ, vijjhaggaṃ, byaggaṃ, avayāgamanaṃ, anveti, anupaghāto, anacchariyaṃ, pariyesanā, parāmāso; подобным образом происходит и перед гласными.

Pariggaho, paggaho, pakkamo, parakkamo, nikkamo, nikkasāvo, nillayanaṃ, dullayanaṃ, dumbhikkhaṃ, dubbuttaṃ, sandiṭṭhaṃ, duggaho, viggaho, niggato, abhikkamo, paṭikkamo, evaṃ byañjane ca. Sesā sabbe yojetabbā.

Примеры, когда следует согласный: pariggaho, paggaho, pakkamo, parakkamo, nikkamo, nikkasāvo, nillayanaṃ, dullayanaṃ, dumbhikkhaṃ, dubbuttaṃ, sandiṭṭhaṃ, duggaho, viggaho, niggato, abhikkamo, paṭikkamo; подобным образом происходит и перед согласными. Все остальные случаи должны образовываться аналогично.

Iti sandhikappe pañcamo kaṇḍo.

Так заканчивается пятый раздел главы о сандхи.

Sandhikappo niṭṭhito.

Глава о сандхи завершена.

2. Nāmakappa

2. Глава об именах существительных

Paṭhamakaṇḍa

Первый раздел

52, 60. Jinavacanayuttaṃ [Pg.60] hi.

52, 60. Сообразно со Словом Победителя.

‘‘Jinavacanayuttaṃ hi’’ iccetaṃ adhikāratthaṃ veditabbaṃ.

Следует понимать, что выражение «сообразно со Словом Победителя» является руководящим правилом (adhikāra), применимым ко всем последующим и предыдущим суттам.

53, 61. Liṅgañca nippajjate.

53, 61. И основа имени образуется.

Yathā yathā jinavacanayuttaṃ hi liṅgaṃ, tathā tathā idha liṅgañca nippajjate.

Каким бы образом ни соотносилась основа имени со Словом Победителя, именно таким образом здесь и образуется основа имени.

Taṃ yathā? Eso no satthā, brahmā attā, sakhā, rājā.

Как именно? Например: eso, no, satthā, brahmā, attā, sakhā, rājā.

54, 62. Tato ca vibhattiyo.

54, 62. И после этого [присоединяются] падежные окончания.

Tato jinavacanayuttehi liṅgehi vibhattiyo parā honti.

После этого падежные окончания (vibhatti) ставятся после основ имён, которые согласуются со Словом Победителя.

55, 63. Si yo, aṃ yo, nā hi, sa naṃ, smā hi, sa naṃ, smiṃ su.

55, 63. Si, yo; aṃ, yo; nā, hi; sa, naṃ; smā, hi; sa, naṃ; smiṃ, su.

Kā ca pana tāyo vibhattiyo? Si, yo iti paṭhamā, aṃ, yoiti dutiyā, nā hi iti tatiyā, sa, naṃiti catutthī, smā, hi iti pañcamī, sa, naṃ iti chaṭṭhī, smiṃ, su iti sattamī.

И каковы же эти падежные окончания? Si, yo — это именительный падеж (paṭhamā); aṃ, yo — винительный падеж (dutiyā); nā, hi — творительный падеж (tatiyā); sa, naṃ — дательный падеж (catutthī); smā, hi — отложительный падеж (pañcamī); sa, naṃ — родительный падеж (chaṭṭhī); smiṃ, su — местный падеж (sattamī).

Vibhattiiccanena [Pg.61] kvattho? Amhassa mamaṃ savibhattissa se.

Какова польза от термина «падежное окончание» (vibhatti)? Польза видна в таких суттах, как «Amhassa mamaṃ savibhattissa se» и т. д. [где при последующем «sa» основа «amha» вместе с падежным окончанием заменяется на «mamaṃ»].

56, 64. Tadanuparodhena.

56, 64. Без противоречия этому.

Yathā yathā tesaṃ jinavacanānaṃ anuparodho. Tathā tathā idha liṅgañca nippajjate.

Каким бы образом ни избегалось противоречие этим Словам Победителя, именно таким образом здесь и образуется основа имени.

57, 71. Ālapane si ga sañño.

57, 71. В значении обращения окончание «si» получает название «ga».

Ālapanatthe si gasañño hoti.

В значении обращения окончание «si» получает название «ga».

Bhoti ayye, bhoti kaññe, bhoti kharādiye.

Примеры: bhoti ayye (уважаемая госпожа!), bhoti kaññe (дорогая девушка!), bhoti kharādiye (дорогая Кхарадия!).

Ālapaneti kimatthaṃ? Sā ayyā.

Для чего сказано «в значении обращения»? Чтобы предотвратить действие этого правила в других случаях, таких как: sā ayyā.

ti kimatthaṃ? Bhotiyo ayyāyo.

Для чего сказано «si»? Чтобы предотвратить действие этого правила в примере: bhotiyo ayyāyo.

Gaiccanena kvattho? Ghate ca.

Какова цель обозначения «га»? [Для его использования] в сутре «Ghate ca».

58, 29. Ivaṇṇuvaṇṇā jhalā.

58, 29. Буквы класса «i» и класса «u» [называются] «джха» и «ла».

Ivaṇṇuvaṇṇāiccete jhalasaññā honti yathāsaṅkhyaṃ.

Буквы класса «i» и класса «u» соответственно получают названия «джха» и «ла».

Isino[Pg.62], aggino, gahapatino, daṇḍino. Setuno, ketuno, bhikkhuno. Sayambhuno, abhibhuno.

Исино, аггино, гахапатино, дандино. Сетуно, кетуно, бхиккхуно. Саямбхуно, абхибхуно.

Jhalaiccanena kvattho? Jhalato sassa no vā.

Какова цель обозначений «джха» и «ла»? [Для их использования] в сутре «Jhalato sassa no vā».

59, 182. Te itthikhyā po.

59, 182. Они, выражая женский род, [называются] «па».

Te ivaṇṇuvaṇṇā yadā itthikhyā, tadā pasaññā honti.

Эти буквы класса «i» и класса «u», когда они выражают женский род, получают название «па».

Rattiyā, itthiyā, dhenuyā, vadhuyā.

Раттия, иттхия, дхенуя, вадхуя.

Itthikhyāti kimatthaṃ? Isinā, bhikkhunā.

Для чего сказано «выражающие женский род» (itthikhyā)? [Чтобы предотвратить применение правила в таких примерах, как] исина, бхиккхуна.

Saiccanena [Pg.63] kvattho? Pato yā.

Какова цель обозначения «па»? [Для его использования в сутре] «Pato yā».

60, 177. Ā gho.

60, 177. «Ā» [называется] «гха».

Ākāro yadā itthikhyo, tadā ghasañño hoti.

Звук «ā», когда он выражает женский род, получает название «гха».

Saddhāya, kaññāya, vīṇāya, gaṅgāya, disāya sālāya, mālāya, tulāya, dolāya, pabhāya, sobhāya, paññāya, karuṇāya nāvāya, kapālikāya.

Саддхая, канняя, виная, гангая, дисая, салая, малая, тулая, долая, пабхая, sobhāya, панняя, каруная, навая, капаликая.

Āti kimatthaṃ? Rattiyā, itthiyā.

Для чего сказано «ā»? [Чтобы предотвратить применение правила в таких словах, как] раттия, иттхия.

Itthikhyoti kimatthaṃ? Satthārā desito ayaṃ dhammo.

Для чего сказано «выражающий женский род»? [Чтобы предотвратить применение правила в таких примерах, как] «Саттхара десито аям дхаммо».

Ghaiccanena kvattho? Ghato nādīnaṃ.

Какова цель обозначения «гха»? [Для его использования] в сутре «Ghato nādīnaṃ».

61, 86. Sāgamo se.

61, 86. Приращение «s» перед «se».

Sakārāgamo hoti se vibhattimhi.

Происходит приращение звука «s» перед падежным окончанием «sa».

Purisassa, aggissa, isissa, daṇḍissa, bhikkhussa, sayambhussa, abhibhussa.

Пурисасса, аггисса, исисса, дандисса, бхиккхусса, саямбхусса, абхибхусса.

Seti kimattaṃ? Purisasmiṃ.

Для чего сказано «перед sa» (se)? [Чтобы предотвратить приращение в таком примере, как] пурисасмин.

62, 206. Saṃsāsvekavacanesu ca.

62, 206. А также перед [заместителями окончаний] «saṃ» и «sā» в единственном числе.

Saṃsāsu ekavacanesu vibhattādesesu sakārāgamo hoti.

Происходит приращение звука «s» перед заместителями падежных окончаний «saṃ» и «sā» в единственном числе.

Etissaṃ, etissā imissaṃ, imissā, tissaṃ, tissā,

Этиссан, этисса, имиссан, имисса, тиссан, тисса,

Tassaṃ tassā, yassaṃ, yassā, amussaṃ, amussā.

Тассан, тасса, яссан, ясса, амуссан, амусса.

Saṃsāsvīti kimatthaṃ? Agginā, pāṇinā.

Для чего сказано «перед saṃ и sā»? [Чтобы предотвратить приращение в таких словах, как] аггина, панина.

Ekavacanesvīti kimatthaṃ? Tāsaṃ, sabbāsaṃ.

Для чего сказано «в единственном числе»? [Чтобы предотвратить приращение во множественном числе, как в] тасан, саббасан.

Vibhattādesesvīti kimatthaṃ? Manasā, vacasā, thāmasā.

Для чего сказано «перед заместителями падежных окончаний»? [Чтобы предотвратить приращение там, где нет замены окончания, как в] манаса, вачаса, тхамаса.

63, 217. Etimāsami.

63, 217. [Конечный гласный местоимений] «etā» и «imā» заменяется на «i».

Etāimāiccetesamanto saro ikāro hoti saṃsāsu ekavacanesu vibhattādesesu.

Конечный гласный местоимений «etā» и «imā» заменяется на звук «i» перед заместителями падежных окончаний «saṃ» и «sā» в единственном числе.

Etissaṃ, etissā, imissaṃ, imissā.

Этиссан, этисса, имиссан, имисса.

Saṃsāsvīti [Pg.64] kimatthaṃ? Etāya, imāya.

Для чего сказано «перед saṃ и sā»? [Чтобы предотвратить замену на «i» в таких словах, как] этая, имая.

Ekavacanesvīti kimatthaṃ? Etāsaṃ, imāsaṃ.

Для чего сказано «в единственном числе»? [Чтобы предотвратить замену на «i» во множественном числе, как в] этасан, имасан.

64, 216. Tassā vā.

64, 216. Для местоимения «tā» — факультативно.

Tassā itthiyaṃ vattamānassa antassa ākārassa ikāro hoti vā saṃsāsu ekavacanesu vibhattādesesu.

Конечный звук «ā» местоимения «tā» женского рода факультативно заменяется на «i» перед заместителями падежных окончаний «saṃ» и «sā» в единственном числе.

Tissaṃ, tissā, tassaṃ, tassā.

Тиссан, тисса, тассан, тасса.

65, 215. Tato sassa ssāya.

65, 215. После них окончание «sa» заменяется на «ssāya».

Tato tā etā imāto sassa vibhattissa ssāyādeso hoti vā.

После местоимений «tā», «etā» и «imā» падежное окончание «sa» факультативно заменяется на «ssāya».

Tissāya, etissāya, imissāya.

Тиссая, этиссая, имиссая.

ti kimatthaṃ? Tissā, etissā, imissā.

Для чего сказано «факультативно» (vā)? [Чтобы оставалась возможность образования таких форм, как] тисса, этисса, имисса.

66, 205. Gho rassaṃ.

66, 205. «Гха» сокращается.

Gho rassamāpajjate saṃsāsu ekavacanesu vibhattādesesu.

Обозначение «гха» сокращается перед заместителями падежных окончаний «saṃ» и «sā» в единственном числе.

Tassaṃ, tassā, yassaṃ, yassā, sabbassaṃ, sabbassā.

Тассан, тасса, яссан, ясса, саббассан, саббасса.

Saṃsāsvīti kimatthaṃ? Tāya, sabbāya.

Для чего сказано «перед saṃ и sā»? [Чтобы предотвратить сокращение в таких словах, как] тая, саббая.

Ekavacanesvīti kimatthaṃ? Tāsaṃ, sabbāsaṃ.

Для чего сказано «в единственном числе»? [Чтобы предотвратить сокращение во множественном числе, как в] тасан, саббасан.

67, 229. No [Pg.65] ca dvādito naṃmhi.

67, 229. А также приращение «n» после «dvi» и следующих за ним перед «naṃ».

Dviiccevamādito saṅkhyāto nakārāgamo hoti naṃmhi vibhattimhi.

После числительного «dvi» и следующих за ним происходит приращение звука «n» перед падежным окончанием «naṃ».

Dvinnaṃ, tinnaṃ, catunnaṃ, pañcannaṃ, channaṃ, sattannaṃ, aṭṭhannaṃ, navannaṃ, dasannaṃ.

Двиннан, тиннан, чатуннан, паньчаннан, чханнан, саттаннан, аттханнан, наваннан, дасаннан.

Dvāditoti kimatthaṃ? Sahassānaṃ.

Для чего сказано «после dvi и следующих за ним»? [Чтобы предотвратить приращение в таких словах, как] сахассанан.

Naṃmhīti kimatthaṃ? Dvīsu, tīsu.

Для чего сказано «перед naṃ»? [Чтобы предотвратить приращение в таких словах, как] двису, тису.

Caggahaṇenassañcāgamo hoti. Catassannaṃ itthīnaṃ tissannaṃ vedanānaṃ.

Благодаря употреблению «ca» также происходит приращение «ssaṃ». [Примеры:] чатассаннан иттхинан, тиссаннан ведананан.

68, 184. Amā pato smiṃsmānaṃ vā.

68, 184. После «па» [окончания] «smiṃ» и «smā» факультативно заменяются на «aṃ» и «ā».

Paiccetasmā smiṃsmāiccetesaṃ aṃāādesā honti vā yathāsaṅkhyaṃ.

После обозначения «па» падежные окончания «smiṃ» и «smā» соответственно факультативно заменяются на «aṃ» и «ā».

Matyaṃ, matiyaṃ, matyā, matiyā, nikatyaṃ. Nikatiyaṃ, nikatyā, nikatiyā, vikatyaṃ, vikatiyaṃ, vikatyā, vikatiyā, viratyaṃ, viratiyaṃ, viratyā, viratiyā, ratyaṃ, ratiyaṃ, ratyā, ratiyā, puthabyaṃ, puthaviyaṃ, puthabyā, puthaviyā, pavatyaṃ, pavatyā, pavattiyaṃ, pavattiyā.

Матьян, матиян, матья, матия, никатьян, никатиян, никатья, никатия, викатьян, викатиян, викатья, викатия, виратьян, viratiyaṃ, виратья, виратия, ратьян, ратиян, ратья, ратия, путхабьян, путхавиян, путхабья, путхавия, паватьян, паватья, паваттиян, паваттия.

69, 186. Ādito o ca.

69, 186. После «ādi» также [заменяется на] «o».

Ādiiccetasmā smiṃvacanassa aṃoādesā honti vā.

После слова «ādi» падежное окончание «smiṃ» факультативно заменяется на «aṃ» и «o».

Ādīṃ[Pg.66], ādo.

Адин, адо.

ti kimatthaṃ? Ādismiṃ, ādimhi nāthaṃ namassitvāna,

Для чего сказано «факультативно» (vā)? [Чтобы оставалась возможность употребления таких форм, как] «адисмин», «адимхи» (выразив почтение Покровителю вначале...).

Caggahaṇena aññasmāpi smiṃ vacanassa ā o aṃādesā honti. Divā ca ratto ca haranti ye bali. Bārāṇasiṃ ahu rājā.

Благодаря употреблению «ca» также после других слов падежное окончание «smiṃ» заменяется на «ā», «o» и «aṃ». [Примеры:] «Дива ча ратто ча харанти йе бали» (Те, кто приносят подношения днём и ночью), «Баранасин аху раджа» (В Баранаси был царь).

70, 30. Jhalānamiyuvā sare vā.

70, 30. «Джха» и «ла» факультативно заменяются на «ия» и «ува» перед гласным.

Jhalaiccetesaṃ iya uvaiccete ādesā honti vā sare pare yathāsaṅkhyaṃ.

Обозначения «джха» и «ла» соответственно факультативно заменяются на «ия» и «ува» перед гласным.

Tiyantaṃ pacchiyāgāre, aggiyāgāre, bhikkhuvāsane nisīdati, vuthuvāsane nisīdati.

«Тиянтам», «паччхиягаре», «аггиягаре», «бхиккхувасане нисидати», «вутхувасане нисидати».

Sareti kimatthaṃ? Timalaṃ, tiphalaṃ, ticatukkaṃ, tidaṇḍaṃ, tilokaṃ, tinayanaṃ, tipāsaṃ, tihaṃsaṃ, tibhavaṃ, tikhandhaṃ, tipiṭakaṃ, tivedanaṃ, catuddisaṃ, puthubhūtaṃ.

Для чего сказано «когда следует гласный» (sare)? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда гласный не следует, как в «тималам», «типхалам», «тичатуккам», «тидандам», «тилокам», «тинаянам», «типасам», «тихамсам», «тибхавам», «тикхандхам», «типитакам», «тиведанам», «чатуддисам», «путхубхутам».

ti kimatthaṃ? Pañcahaṅgehi tīhākārehi. Cakkhāyatanaṃ.

Для чего сказано «необязательно» (vā)? Чтобы предотвратить действие этого правила в «паньчахангехи», «тихакарехи». «Чаккхаятанам».

ti vikappanatthaṃ, ikārassa ayādeso hoti, vatthuttayaṃ.

«Ва» (vā) используется в значении выбора (необязательности). Благодаря этому «ва» происходит замена звука «и» (i) на «ая» (aya): «ваттхуттаям».

71, 505. Yavakārā ca.

71, 505. А также звуки «я» (ya) и «ва» (va).

Jhalānaṃ yakāra vakārādesā honti sare pare yathāsaṅkhyaṃ.

Когда следует гласный, происходят замены [гласных, именуемых] «джха» (jha) и «ла» (la), на «я» (ya) и «ва» (va) соответственно.

Agyāgāraṃ[Pg.67], pakkhāyatanaṃ, svāgataṃ, te mahāvīra.

«Агьягарам», «паккхаятанам», «свагатам», «те махавира».

Caggahaṇaṃ sampiṇḍanatthaṃ.

Употребление «ча» (ca) служит для добавления.

72, 185. Pasaññassa ca.

72, 185. А также [гласных], именуемых «па» (pa).

Pasaññassa ca ivaṇṇassa vibhattādese sare pare yakārādeso hoti.

Когда следует гласный, являющийся заменой окончания, происходит замена звуков группы «и» (i, ī), именуемых «па» (pa), на «я» (ya).

Puthabyā, ratyā, matyā.

«Путхабья», «ратья», «матья».

Sareti kimatthaṃ? Puthaviyaṃ.

Для чего сказано «когда следует гласный» (sare)? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда гласный не следует, как в «путхавиям».

73, 174. Gāva se.

73, 174. «Гава» (gāva) перед «се» (se).

Goiccetassa okārassa āvādeso hoti se vibhattimhi.

Звук «о» (o) слова «го» (go) заменяется на «ава» (āva), когда следует падежное окончание «са» (sa).

Gāvassa.

«Гавасса».

74, 169. Yosu ca.

74, 169. А также перед «йо» (yo).

Goiccetassa okārassa āvādeso hoti yoiccetesu paresu.

Звук «о» (o) слова «го» (go) заменяется на «ава» (āva), когда следуют окончания «йо» (yo).

Gāvo gacchanti, gāvo passanti, gāvī gacchanti, gāvī passanti.

«Гаво гаччханти», «гаво пассанти», «гави гаччханти», «гави пассанти».

Caggahaṇaṃ kimatthaṃ? Nāsmāsmiṃsu vacanesu āvā deso hoti.

Для чего нужно употребление «ча» (ca)? Благодаря принятию «ча» замена на «ава» (āva) происходит также тогда, когда следуют окончания «на» (nā), «сма» (smā), «смим» (smiṃ) и «су» (su).

Gāvena, gāvā, gāve, gāvesu.

«Гавена», «гава», «гаве», «гавесу».

75, 170. Avamhi [Pg.68] ca.

75, 170. А также перед «ам» (aṃ).

Goiccetassa okārassa āvaavaiccete ādesā honti aṃmhi vibhattimhi.

Звук «о» (o) слова «го» (go) заменяется на «ава» (āva) и «ава» (ava), когда следует падежное окончание «ам» (aṃ).

Gāvaṃ, gavaṃ.

«Гавам», «гавам».

Caggahaṇena sādisesesu pubbuttavacanesu goiccetassa okārassa avādeso hoti.

Благодаря принятию «ча» (ca) перед остальными подобными окончаниями, упомянутыми в предыдущих [двух] суттах, звук «о» (o) слова «го» (go) заменяется на «ава» (ava).

Gavassa, gavo, gavena, gavā, gave, gavesu.

«Гавасса», «гаво», «гавена», «гава», «гаве», «гавесу».

76, 171. Āvassu vā.

76, 171. Необязательная [замена] «ава» (āva) на «у» (u).

Āvaiccetassa gāvādesassa anta sarassa ukārādeso hoti vā aṃmhi vibhattimhi.

Необязательно, когда следует падежное окончание «ам» (aṃ), конечный гласный замены «ава» (āva) [слова «го»] заменяется на «у» (u).

Gāvuṃ, gāvaṃ.

«Гавум», «гавам».

Āvasseti kimatthaṃ? Gāvo tiṭṭhanti.

Для чего сказано «[конечного гласного] замены „ава“» (āvassa)? [И для чего сказано «когда следует „ам“»?] Чтобы предотвратить действие этого правила, когда окончания «ам» нет, как в «гаво титтханти».

77, 175. Tato namaṃ patimhā lutte ca samāse.

77, 175. После этого [слова «го»] перед «пати» (pati) в сложном слове без элизии окончания (alutta-samāsa) окончание «нам» (naṃ) заменяется на «ам» (aṃ), а также [«о» заменяется на «ава» (ava)].

Tato gosaddato naṃvacanassa aṃādeso hoti, goiccetassa okārassa avādeso hoti patimhi pare alutte ca samāse.

После этого слова «го» (go) окончание «нам» (naṃ) заменяется на «ам» (aṃ), а звук «о» (o) слова «го» заменяется на «ава» (ava), когда следует «пати» (pati) в сложном слове без элизии окончания (alutta-samāsa).

Gavapati.

«Гавапати».

Alutteti [Pg.69] kimatthaṃ? Gopati.

Для чего сказано «без элизии окончания» (alutte)? Чтобы предотвратить действие этой сутты, когда происходит элизия окончания, как в «гопати» и т. д.

Caggahaṇena asamāsepi naṃvacanassa aṃādeso hoti, goiccetassa okārassa avādeso hoti.

Благодаря принятию «ча» (ca) даже вне сложного слова окончание «нам» (naṃ) заменяется на «ам» (aṃ), а звук «о» (o) слова «го» (go) заменяется на «ава» (ava).

Gavaṃ.

«Гавам».

78, 3. Osare ca.

78, 3. А также [замена] «о» перед гласным.

Goiccetassa okārassa avādeso hoti samāse ca sare pare.

Звук «о» (o) слова «го» (go) заменяется на «ава» (ava) в сложном слове, когда следует гласный.

Gavassakaṃ, gaveḷakaṃ, gavājinaṃ.

«Гавассакам», «гавелакам», «гаваджинам».

Caggahaṇena uvaṇṇaiccevamantānaṃ liṅgānaṃ uvaavaurādesā honti smiṃyoiccetesu kvaci.

Благодаря принятию «ча» (ca) основы, оканчивающиеся на звуки группы «у» (u, ū), иногда заменяются на «ува» (uva), «ава» (ava) и «ура» (ura), когда следуют окончания «смим» (smiṃ) и «йо» (yo).

Bhuvi, pasavo, guravo, caturo.

«Бхуви», «пасаво», «гураво», «чатуро».

Sareti kimatthaṃ? Godhano, govindo.

Для чего сказано «когда следует гласный» (sare)? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда гласный не следует, как в «годхано», «говиндо» и т. д.

79, 46. Tabbiparītūpapade byañjane ca.

79, 46. А также перед согласным, когда в качестве первого члена сложного слова (upapada) выступает противоположное этому.

Tassa avasaddassa yadā upapade tiṭṭhamānassa tassa okārassa viparīto hoti byañjane pare.

Когда это слово «ава» (ava) стоит в качестве первого члена сложного слова (upapada), перед согласным происходит его замена на противоположное звуку «о» (o) [то есть на «у» (u)].

Uggate sūriye, uggacchati, uggahetvā.

«Уггате сурие», «уггаччхати», «уггахетва».

Caggahaṇamavadhāraṇatthaṃ. Avasāne, avakiraṇe, avakirati.

Употребление «ча» (ca) служит для ограничения. [Чтобы предотвратить действие этого правила в таких словах, как] «авасане», «авакиране», «авакирати».

80, 173. Goṇa [Pg.70] naṃmhi vā.

80, 173. Необязательная [замена на] «гоня» (goṇa) перед «нам» (naṃ).

Sabbasseva gosaddassa goṇādeso hoti vā naṃmhi vibhattimhi.

Необязательно, когда следует падежное окончание «нам» (naṃ), всё слово «го» (go) целиком заменяется на «гоня» (goṇa).

Goṇānaṃ sattannaṃ.

«Гонянам саттаннам».

ti kimatthaṃ?

Для чего сказано «необязательно» (vā)?

Gonañce taramānānaṃ, ujuṃ gacchati puṅgavo.

«Если при переправе быков вожак идет прямо,»

Sabbā gāvī ujuṃ yanti, nette ujuṃ gate sati.

«то и все коровы идут прямо, когда их вожак идет прямо».

Yogavibhāgena aññatrāpi goṇādeso hoti. Goṇabhūtānaṃ.

Путем разделения правила (yoga-vibhāga) замена на «гоня» (goṇa) происходит и в других местах, например в «гонябхутанам».

81, 172. Suhināsu ca.

81, 172. А также перед «су», «хи» и «на».

Suhināiccetesu sabbassa gosaddassa goṇādeso hoti vā.

Необязательно, когда следуют окончания «су» (su), «хи» (hi) и «на» (nā), всё слово «го» (go) целиком заменяется на «гоня» (goṇa).

Goṇesu, goṇehi, goṇebhi, goṇena.

«Гонесу», «гонехи», «гонебхи», «гонена».

ti kimatthaṃ? Gosu, gohi, gobhi, gavena.

Для чего сказано «необязательно» (vā)? Чтобы предотвратить действие этой сутты в таких случаях, как «госу», «гохи», «гобхи», «гавена» и т. д.

Caggahaṇena syādisesesu pubbuttaravacanesupi goṇa gu gavayādesā honti. Goṇo, goṇā, goṇaṃ, goṇe, goṇassa, goṇamhā. Goṇamhi, gunnaṃ, gavayehi, gavayebhi.

Благодаря принятию «ча» (ca) перед остальными окончаниями, начиная с «си» (si), упомянутыми ранее и далее, также происходят замены на «гоня» (goṇa), «гу» (gu) и «гавая» (gavaya): «гоньо», «гоня», «гоням», «гоне», «гонясса», «гонямха», «гонямхи», «гуннам», «гаваехи», «гаваебхи».

82, 149. Aṃmo [Pg.71] niggahitaṃ jhalapehi.

82, 149. Замена «ам» (aṃ) и «ма» (ma) на ниггахиту (niggahita) после «джха» (jha), «ла» (la) и «па» (pa).

Aṃvacanassa makārassa ca jhalapaiccetehi niggahitaṃ hoti

После звуков, именуемых «джха» (jha), «ла» (la) и «па» (pa), окончание «ам» (aṃ) и согласный «ма» (ma) заменяются на ниггахиту (ṃ).

Aggiṃ, isiṃ, gahapatiṃ, daṇḍiṃ, mahesiṃ, bhikkhuṃ, paṭuṃ, sayambhuṃ, abhibhuṃ, rattiṃ, itthiṃ, vadhuṃ, pulliṅgaṃ, pumbhāvo, puṅkokilo.

«Аггим», «исим», «гахапатим», «дандим», «махесим», «бхиккхум», «патум», «саямбхум», «абхибхум», «раттим», «иттхим», «вадхум», «пуллингам», «пумбхаво», «пункокило».

Aṃmoti kimatthaṃ? Agginā, pāṇinā, bhikkhunā, rattiyā, itthiyā, vadhuyā.

Для чего сказано «aṃ-ma»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда нет «aṃ-ma», как в «agginā», «pāṇinā», «bhikkhunā», «rattiyā», «itthiyā», «vadhuyā».

Jhalapehīti kimatthaṃ? Sukhaṃ, dukkhaṃ.

Для чего сказано «после „jha“, „la“ и „pa“»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда нет «jha», «la» или «pa», как в «sukhaṃ», «dukkhaṃ».

Punārambha haṇaṃ vibhāsānivattanatthaṃ. Aggiṃ, paṭuṃ, buddhiṃ, vadhuṃ.

Повторное упоминание [«jha-la-pehi»] служит для исключения последующего действия «vā» [факультативно] здесь. Примеры: «aggiṃ», «paṭuṃ», «buddhiṃ», «vadhuṃ».

83, 67. Saralopo’ mādesa paccayādimhi saralope tu pakati.

83, 67. «При усечении гласного перед окончанием „aṃ“, заменой, суффиксом и т. д., когда происходит усечение гласного, [оставшийся] гласный остаётся в своём естественном состоянии (не изменяется)».

Saralopo hoti amādesapaccayādimhi sara lope tu pakati hoti.

Происходит усечение гласного, когда за ним следует окончание «aṃ», замена, суффикс и т. д.; и когда происходит усечение гласного, [оставшийся] гласный остаётся в своём естественном состоянии.

Purisaṃ, purise, pāpaṃ, pāpe, pāpiyo, pāpiṭṭho.

Примеры: «purisaṃ», «purise», «pāpaṃ», «pāpe», «pāpiyo», «pāpiṭṭho».

Amādesapaccayādimhīti ki tthaṃ? Appamādo amataṃ padaṃ.

Для чего сказано «когда следует окончание „aṃ“, замена, суффикс и т. д.»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда этого не происходит, как в «appamādo amataṃ padaṃ». Здесь «a» в «amataṃ» не является ни окончанием «aṃ», ни заменой, ни суффиксом, поэтому данное правило не применяется.

Saralopeti kimatthaṃ? Purisassa, daṇḍinaṃ.

Для чего сказано «усечение гласного»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда гласного нет, как в «purisassa», «daṇḍinaṃ» и т. д.

Tuggahaṇamavadhāraṇatthaṃ. Bhikkhunī, gahapatānī.

Употребление частицы «tu» служит для ограничения (предотвращения действия этого правила в таких словах, как «bhikkhunī», «gahapatānī»).

Pakatiggahaṇasāmatthena [Pg.72] puna sandhibhāvo ca hoti. Seyyo, seṭṭho, jeyyo, jeṭṭho.

Благодаря силе употребления слова «pakati» [естественное состояние] также снова происходит сандхи, как в «seyyo», «seṭṭho», «jeyyo», «jeṭṭho».

84, 144. Aghorassamekavacanayosvapi ca.

84, 144. «Перед окончаниями единственного числа и „yo“ гласный, не являющийся „gha“, становится кратким».

Agho saro rassamāpajjate ekavacanayoiccetesu.

Гласный, не являющийся «gha», становится кратким перед окончаниями единственного числа и «yo».

Itthiṃ, itthiyo, itthiyā. Vadhuṃ, vadhuyo, vadhuyā. Daṇḍiṃ, daṇḍino, daṇḍinā. Sayambhuṃ, sayambhuvo, sayambhunā.

Примеры: «itthiṃ», «itthiyo», «itthiyā»; «vadhuṃ», «vadhuyo», «vadhuyā»; «daṇḍiṃ», «daṇḍino», «daṇḍinā»; «sayambhuṃ», «sayambhuvo», «sayambhunā».

Aghoti kimatthaṃ? Kaññaṃ, kaññāyo, kaññāya.

Для чего сказано «не „gha“»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда есть «gha», как в «kaññaṃ», «kaññāyo», «kaññāya».

Ekavacanayosvīti kimatthaṃ? Itthīhi, sayambhūhi.

Для чего сказано «перед окончаниями единственного числа и „yo“»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда это не так, как в «itthīhi», «sayambhūhi».

Caggahaṇamavadhāraṇatthaṃ. Nadiṃ, nadiyo, nadiyā.

Употребление «ca» служит для выделения (ограничения). Примеры: «nadiṃ», «nadiyo», «nadiyā».

Apiggahaṇena na rassamāpajjate. Itthī, bhikkhunī.

Благодаря употреблению «api» краткость не наступает. Примеры: «itthī», «bhikkhunī».

85, 150. Na sismimanapuṃsakāni.

85, 150. «Перед окончанием „si“ основы несреднего рода не становятся краткими».

Sismiṃ anapuṃsakāni liṅgāni na rassamāpajjante. Itthī, bhikkhunī, vadhū, daṇḍī, sayambhū.

Перед окончанием «si» основы несреднего рода не становятся краткими. Примеры: «itthī», «bhikkhunī», «vadhū», «daṇḍī», «sayambhū».

Sismiṃnti kimatthaṃ? Bhoti itthi, bhoti vadhu, bho daṇḍi, bho sayambhu.

Для чего сказано «перед окончанием „si“»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда окончание «si» не следует, как в «bhoti itthi», «bhoti vadhu», «bho daṇḍi», «bho sayambhu».

Anapuṃsakānīti [Pg.73] kimatthaṃ? Sukhakāri dānaṃ, sukhakāri sīlaṃ, sīghayāyi cittaṃ.

Для чего сказано «несреднего рода»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда они среднего рода, как в «sukhakāri dānaṃ», «sukhakāri sīlaṃ», «sīghayāyi cittaṃ».

86, 227. Ubhādito naminnaṃ.

86, 227. «После числительных, начиная с „ubha“, окончание „naṃ“ заменяется на „innaṃ“».

Ubhaiccevamādito saṅkhyāto naṃvacanassa innaṃ hoti.

После числительных, начиная с «ubha» и т. д., падежное окончание «naṃ» заменяется на «innaṃ».

Ubhinnaṃ, duvinnaṃ.

Примеры: «ubhinnaṃ», «duvinnaṃ».

Ubhāditoti kimatthaṃ? Ubhayesaṃ.

Для чего сказано «начиная с „ubha“»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда нет «ubha», как в «ubhayesaṃ» и т. д.

87, 231. Iṇṇamiṇṇannaṃ tīhi saṅkhyāhi.

87, 231. «После числительного „ti“ окончание „naṃ“ заменяется на „iṇṇaṃ“ и „iṇṇannaṃ“».

Naṃvacanassa iṇṇaṃ iṇṇannaṃ iccete ādesā honti tīhi saṅkhyāhi.

Падежное окончание «naṃ» заменяется на «iṇṇaṃ» и «iṇṇannaṃ» после числительного «ti».

Tiṇṇaṃ, tiṇṇannaṃ.

Примеры: «tiṇṇaṃ», «tiṇṇannaṃ».

Tīhīti kimatthaṃ? Dvinnaṃ.

Для чего сказано «после числительного „ti“»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда нет «ti», как в «dvinnaṃ» и т. д.

88, 147. Yosu katanikāralopesu dīghaṃ.

88, 147. «Когда окончание „yo“ заменяется на „ni“ или усекается, предшествующий гласный становится долгим».

Sabbe sarā yosu katanikāralopesu dīghamāpajjante.

Все гласные становятся долгими, когда окончание «yo» заменяется на «ni» или усекается.

Aggī, bhikkhū, rattī, yāgū, aṭṭhī, aṭṭhīni, āyū, āyūni, sabbāni, yāni, tāni, kāni, katamāni, etāni, apūni, imāni.

Примеры: «aggī», «bhikkhū», «rattī», «yāgū», «aṭṭhī», «aṭṭhīni», «āyū», «āyūni», «sabbāni», «yāni», «tāni», «kāni», «katamāni», «etāni», «apūni», «imāni».

Yosvīti [Pg.74] kimatthaṃ? Aggi, bhikkhu, ratti, yāgu, sabbo, yo, so, ko, amuko.

Для чего сказано «когда окончание „yo“»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда окончания «yo» нет, как в «aggi», «bhikkhu», «ratti», «yāgu», «sabbo», «yo», «so», «ko», «amuko».

Katanikāralopesvīti kimatthaṃ? Itthiyo, vadhuyo, sayambhuvo.

Для чего сказано «заменяется на „ni“ или усекается»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда окончание не заменяется на «ni» и не усекается, как в «itthiyo», «vadhuyo», «sayambhuvo».

Punārambhaggahaṇaṃ kimatthaṃ? Niccadīpanatthaṃ. Aggī, bhikkhū, rattī, yāni, tāni, katamāni.

Для чего это правило приводится снова? Для указания на постоянное действие (правила). Примеры: «aggī», «bhikkhū», «rattī», «yāni», «tāni», «katamāni».

89, 87. Sunaṃhisu ca.

89, 87. «А также перед окончаниями „su“, „naṃ“ и „hi“ [гласные становятся долгими]».

Sunaṃhiiccetesu sabbe sarā dīghamāpajjante.

Перед окончаниями «su», «naṃ» и «hi» все гласные становятся долгими.

Aggīsu, aggīnaṃ, aggīhi, rattīsu, rattīnaṃ, rattīhi. Bhikkhūsu, bhikkhūnaṃ, bhikkhūhi. Purisānaṃ.

Примеры: «aggīsu», «aggīnaṃ», «aggīhi»; «rattīsu», «rattīnaṃ», «rattīhi»; «bhikkhūsu», «bhikkhūnaṃ», «bhikkhūhi»; «purisānaṃ».

Etesvītī kimatthaṃ? Agginā, pāṇinā, daṇḍinā.

Для чего сказано «перед ними [то есть перед „su“, „naṃ“ и „hi“]»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда окончания «su», «naṃ» и «hi» не следуют, как в «agginā», «pāṇinā», «daṇḍinā».

Caggahaṇamavadhāraṇatthaṃ. Sukhettesu brahmacārisu, dhammamakkhāsi bhagavā bhikkhunaṃ datvā sakehi pāṇibhi.

Употребление «ca» служит для ограничения (предотвращения удлинения). Примеры: «sukhettesu brahmacārisu», «dhammamakkhāsi bhagavā bhikkhunaṃ», «datvā sakehi pāṇibhi».

90, 252. Pañcādīnamattaṃ.

90, 252. «Перед окончаниями „su“, „naṃ“ и „hi“ конечный гласный числительных, начиная с „pañca“, заменяется на „a“».

Pañcādīnaṃ saṅkhyānaṃ anto attamāpajjate sunaṃhiiccetesu.

Перед окончаниями «su», «naṃ» и «hi» конечный гласный числительных, начиная с «pañca» и т. д., заменяется на «a».

Pañcasu, pañcannaṃ, pañcahi, chasu, channaṃ, chahi, sattasu, sattannaṃ, sattahi, aṭṭhasu, aṭṭhannaṃ, aṭṭhahi, navasu, navannaṃ, navahi, dasasu, dasannaṃ, dasahi.

Примеры: «pañcasu», «pañcannaṃ», «pañcahi»; «chasu», «channaṃ», «chahi»; «sattasu», «sattannaṃ», «sattahi»; «aṭṭhasu», «aṭṭhannaṃ», «aṭṭhahi»; «navasu», «navannaṃ», «navahi»; «dasasu», «dasannaṃ», «dasahi».

Pañcādīnamīti kimatthaṃ? Dvīsu, dvinnaṃ, dvīhi.

Для чего сказано «начиная с „pañca“»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда нет числительных «pañca» и т. д., как в «dvīsu», «dvinnaṃ», «dvīhi».

Attamitibhāvaniddeso [Pg.75] ubhayassāgamanatthaṃ, anto ukāro attamāpajjate. Catassannaṃ itthīnaṃ. Tissannaṃ vedanānaṃ.

Слово «attaṃ» [состояние „a“] указывает на качество (bhāvaniddesa) для вставки обоих [«ssa»] и изменения конечного «u» в «a». Примеры: «catassannaṃ itthīnaṃ», «tissannaṃ vedanānaṃ».

91, 194. Patissinīmhi.

91, 194. «Перед суффиксом „inī“ конечный гласный слова „pati“ заменяется на „a“».

Patissanto attamāpajjate inīmhi paccaye pare.

Конечный гласный слова «pati» заменяется на «a», когда за ним следует суффикс «inī».

Gahapatānī.

Пример: «gahapatānī».

Inīmhīti kimatthaṃ? Gahapati.

Для чего сказано «перед суффиксом „inī“»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда суффикс «inī» не следует, как в «gahapati».

92, 100. Ntussanto yosuca.

92, 100. «Перед окончаниями „su“, „naṃ“, „hi“ и „yo“ конечный гласный суффикса „ntu“ заменяется на „a“».

Ntupaccayassa anto attamāpajjate sunaṃhiyoiccetesu paresu.

Конечный гласный суффикса «ntu» заменяется на «a», когда за ним следуют окончания «su», «naṃ», «hi» и «yo».

Guṇavantesu, guṇavantānaṃ, guṇavantehi, guṇavantā, guṇavante.

Примеры: «guṇavantesu», «guṇavantānaṃ», «guṇavantehi», «guṇavantā», «guṇavante».

Ntusseti kimatthaṃ? Isīnaṃ.

Для чего сказано «суффикса „ntu“»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда нет суффикса «ntu», как в «isīnaṃ».

Etesvīti kimatthaṃ? Guṇavā.

Для чего сказано «перед ними [то есть перед „su“, „naṃ“, „hi“ и „yo“]»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда окончаний «su», «naṃ», «hi» и «yo» нет, как в «guṇavā».

Caggahaṇena aññesu vacanesu attañca hoti. Guṇavantasmiṃ, guṇavantena.

Благодаря употреблению «ca» замена на «a» происходит также и перед другими окончаниями. Примеры: «guṇavantasmiṃ», «guṇavantena».

Antaggahaṇena ntupaccayassa anto attamāpajjate, yonañca ikāro hoti. Guṇavanti.

Благодаря употреблению слова «anta» конечный гласный суффикса «ntu» заменяется на «a», а окончание «yo» заменяется на «i». Пример: «guṇavanti».

93, 106. Sabbassa [Pg.76] vā aṃsesu.

93, 106. «Перед окончаниями „aṃ“ и „sa“ весь суффикс „ntu“ факультативно заменяется на „a“».

Sabbasseva ntupaccayassa attaṃ hoti vā aṃsaiccetesu.

Весь суффикс «ntu» факультативно заменяется на «a», когда за ним следуют окончания «aṃ» и «sa».

Satimaṃ bhikkhu, satimantaṃ bhikkhuṃ vā, bandhumaṃ rājānaṃ, bandhumantaṃ rājānaṃ vā, satimassa bhikkhuno, satimato bhikkhuno vā, bandhumassa rañño suṅkaṃ, bandhumato rañño vā suṅkaṃ deti.

Примеры: «satimaṃ bhikkhu» или «satimantaṃ bhikkhuṃ», «bandhumaṃ rājānaṃ» или «bandhumantaṃ rājānaṃ», «satimassa bhikkhuno» или «satimato bhikkhuno», дает пошлину «bandhumassa rañño suṅkaṃ» или «bandhumato rañño vā suṅkaṃ deti».

Etesvīti kimatthaṃ? Satimā bhikkhu, bandhumā rājā.

Для чего сказано «перед ними [то есть перед „aṃ“ и „sa“]»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда окончания «aṃ» и «sa» не следуют, как в «satimā bhikkhu», «bandhumā rājā».

94, 105. Simhi vā.

94, 105. Необязательно перед «si».

Ntupaccayassa antassa attaṃ hoti vā simhi vibhattimhi.

Конечный гласный суффикса «ntu» необязательно заменяется на «a» перед падежным окончанием «si».

Himavanto pabbato.

«Himavanto pabbato» (гора Химавант).

ti kimatthaṃ? Himavā pabbato.

Для чего сказано «необязательно» (vā)? Чтобы предотвратить это правило в таких случаях, как «Himavā pabbato».

95, 145. Aggissini[Pg.77].

95, 145. Перед «si» [конечный гласный] «aggi» [заменяется на] «ini».

Aggissantassa ini hoti vā simhi vibhattimhi.

Конечный гласный слова «aggi» необязательно заменяется на «ini» перед падежным окончанием «si».

Purato aggini, pacchato aggini, dakkhiṇato aggini, vāmato aggini.

«Purato aggini, pacchato aggini, dakkhiṇato aggini, vāmato aggini» (впереди огонь, позади огонь, справа огонь, слева огонь).

Vāti kimatthaṃ? Aggi.

Для чего сказано «необязательно» (vā)? Чтобы предотвратить это правило в таких случаях, как «aggi».

96, 148. Yosvakatarasso jho.

96, 148. Перед «yo» [гласный] «jha», который не был укорочен, [становится «a»].

Yosu akatarasso jho attamāpajjate.

Перед падежными окончаниями «yo» гласный «jha», который не был укорочен, заменяется на «a».

Aggayo munayo, isayo, gahapatayo.

«Aggayo» (огни), «munayo» (мудрецы), «isayo» (отшельники), «gahapatayo» (домохозяева).

Yosvīti kimatthaṃ? Aggīsu.

Для чего сказано «перед „yo“» (yosu)? Чтобы предотвратить это правило, когда «yo» не следует за ним, как в «aggīsu» и т. д.

Akatarassoti kimatthaṃ? Daṇḍino.

Для чего сказано «который не был укорочен» (akatarasso)? Чтобы предотвратить это правило, когда он был укорочен, как в «daṇḍino» и т. д.

Jhoti kimatthaṃ? Rattiyo.

Для чего сказано «jha»? Чтобы предотвратить это правило, когда нет «jha», как в «rattiyo» и т. д.

97, 156. Vevosu lo ca.

97, 156. Перед «ve» и «vo» [гласный] «la» также [становится «a»].

Vevoiccetesu akatarasso lo attamāpajjate.

Перед «ve» и «vo» гласный «la», который не был укорочен, заменяется на «a».

Bhikkhave, bhikkhavo, hetave, hetavo.

«Bhikkhave», «bhikkhavo» (о монахи!), «hetave», «hetavo» (причины).

Akatarassoti kimatthaṃ? Sayambhuvo, vessabhuvo, parābhibhuvo.

Для чего сказано «который не был укорочен» (akatarasso)? Чтобы предотвратить это правило, когда он был укорочен, как в «sayambhuvo», «vessabhuvo», «parābhibhuvo».

Vevosvīti kimatthaṃ? Hetunā, ketunā, setunā.

Для чего сказано «перед „ve“ и „vo“» (vevosu)? Чтобы предотвратить это правило, когда «ve» или «vo» не следуют за ним, как в «hetunā», «ketunā», «setunā».

Caggahaṇamanukaḍḍhanatthaṃ.

Употребление «ca» служит для привлечения [слова «attaṃ» из предыдущего правила].

98, 186. Mātulādīnamānattamīkāre.

98, 186. Перед «ī» [конечный гласный] слов «mātula» и т. д. [заменяется на] «āna».

Mātulaiccevamādīnaṃ anto ānattamāpajjate īkāre paccaye pare.

Конечный гласный слов «mātula» и т. д. заменяется на «āna», когда следует суффикс «ī».

Mātulānī[Pg.78], ayyakānī, varuṇānī.

«Mātulānī» (жена дяди по матери), «ayyakānī» (бабушка), «varuṇānī» (жена Варуны).

Īkāreti kimatthaṃ? Bhikkhunī, rājinī, jālinī, gahapatānī.

Для чего сказано «когда следует „ī“» (īkāre)? Чтобы предотвратить это правило, когда «ī» не следует за ним, как в «bhikkhunī», «rājinī», «jālinī», «gahapatānī».

Ānattaggahaṇena nadīiccetassa saddassa jjojjā ādesā honti saha vibhattiyā yonāsaiccetesu. Najjo sandanti, najjā kataṃ taraṅgaṃ, najjā nerañjarāya tīre.

Благодаря принятию состояния «āna», когда следуют «yo», «nā» и «sa», слог «dī» слова «nadī» заменяется на «jjo» и «jjā» вместе с падежными окончаниями: «Najjo sandanti» (реки текут), «najjā kataṃ taraṅgaṃ» (волна, поднятая рекой), «najjā nerañjarāya tīre» (на берегу реки Неранджары).

99, 81. Smāhismiṃnaṃmhābhimhivā.

99, 81. После [всех основ] «smā», «hi» и «smiṃ» необязательно заменяются на «mhā», «bhi» и «mhi» соответственно.

Sabbato liṅgato smāhismiṃ iccetesaṃ mhābhimhiiccete ādesā honti vā yathāsaṅkhyaṃ.

После любой основы падежные окончания «smā», «hi» и «smiṃ» необязательно заменяются на «mhā», «bhi» и «mhi» соответственно.

Purisamhā, purisasmā, purisebhi, purisehi, purisamhi, purisasmiṃ.

«Purisamhā», «purisasmā» (от человека), «purisebhi», «purisehi» (людьми), «purisamhi», «purisasmiṃ» (в человеке).

Smāhismiṃnamiti kimatthaṃ? Vaṇṇavantaṃ agandhakaṃ viruḷhapupphaṃ, mahantaṃ chattaṃ mahāchattaṃ, mahantaṃ dhajaṃ mahādhajaṃ.

Для чего сказано «„smā“, „hi“ и „smiṃ“» (smāhismiṃnaṃ)? Чтобы предотвратить это правило, когда нет «smā», «hi» и «smiṃ», как в «vaṇṇavantaṃ agandhakaṃ viruḷhapupphaṃ» (красивый, но лишенный запаха распустившийся цветок), «mahantaṃ chattaṃ mahāchattaṃ» (большой зонт — великий зонт), «mahantaṃ dhajaṃ mahādhajaṃ» (большое знамя — великое знамя).

100, 214. Na timehi katākārehi.

100, 214. Не [заменяются на «mhā» и «mhi»] после «ta» и «ima», когда они заменены на «a».

Ta imaiccetehi katākārehi smāsmiṃ naṃmhāmhiiccete ādesā neva honti.

Когда местоимения «ta» и «ima» заменяются на «a», окончания «smā» и «smiṃ» никогда не заменяются на «mhā» и «mhi».

Asmā ṭhānā bhayaṃ uppajjati, asmiṃ ṭhāne bhayaṃ tiṭṭhati, asmā, asmiṃ.

«Asmā ṭhānā bhayaṃ uppajjati» (из этого места возникает страх), «asmiṃ ṭhāne bhayaṃ tiṭṭhati» (в этом месте пребывает страх), «asmā», «asmiṃ».

Katākārehīti [Pg.79] kimatthaṃ? Tamhā, tamhi, imamhā, imamhi.

Для чего сказано «когда они заменены на „a“» (katākārehi)? Чтобы предотвратить это правило, когда «ta» и «ima» не заменяются на «a», как в «tamhā», «tamhi», «imamhā», «imamhi».

101, 80. Suhisvakāro e.

101, 80. Перед «su» и «hi» [гласный] «a» становится «e».

Suhiiccetesu akāro ettamāpajjate.

Перед падежными окончаниями «su» и «hi» гласный «a» заменяется на «e».

Sabbesu, yesu, tesu, kesu, purisesu, imesu, kusalesu, tumhesu, amhesu, sabbehi, yehi, tehi, kehi, purisehi, imehi, kusalehi, tumhehi, amhehi.

«Sabbesu» (во всех), «yesu» (в которых), «tesu» (в тех), «kesu» (в каких), «purisesu» (в людях), «imesu» (в этих), «kusalesu» (в благих), «tumhesu» (в вас), «amhesu» (в нас); «sabbehi» (всеми), «yehi» (которыми), «tehi» (теми), «kehi» (какими), «purisehi» (людьми), «imehi» (этими), «kusalehi» (благими), «tumhehi» (вами), «amhehi» (нами).

102, 202. Sabbanāmānaṃ naṃmhi ca.

102, 202. И перед «naṃ» у местоимений [«a» становится «e»].

Sabbesaṃ sabbanāmānaṃ anto akāro ettamāpajjate naṃmhi vibhattimhi.

Конечный гласный «a» всех местоимений заменяется на «e» перед падежным окончанием «naṃ».

Sabbesaṃ, sabbesānaṃ, yesaṃ, yesānaṃ, tesaṃ, tesānaṃ, imesaṃ, imesānaṃ, kesaṃ, kesānaṃ, itaresaṃ, itaresānaṃ, katamesaṃ, katamesānaṃ. Sabbanāmānamiti kimatthaṃ? Buddhānaṃ bhagavantānaṃ āciṇṇasamāciṇṇo.

«Sabbesaṃ», «sabbesānaṃ» (всех), «yesaṃ», «yesānaṃ» (которых), «tesaṃ», «tesānaṃ» (тех), «imesaṃ», «imesānaṃ» (этих), «kesaṃ», «kesānaṃ» (кого/каких), «itaresaṃ», «itaresānaṃ» (других), «katamesaṃ», «katamesānaṃ» (которых из них). Для чего сказано «местоимений» (sabbanāmānaṃ)? Чтобы предотвратить это правило, когда это не местоимение, как в «Buddhānaṃ bhagavantānaṃ āciṇṇasamāciṇṇo» (практика, постоянно соблюдаемая Буддами, Благословенными).

Akāroti kimatthaṃ? Amūsaṃ, amūsānaṃ.

Для чего сказано «гласный „a“» (akāro)? Чтобы предотвратить это правило, когда нет гласного «a», как в «amūsaṃ», «amūsānaṃ».

Naṃmhīti kimatthaṃ? Sabbe, ime.

Для чего сказано «перед „naṃ“» (naṃmhi)? Чтобы предотвратить это правило, когда «naṃ» не следует за ним, как в «sabbe», «ime».

Caggahaṇa manukaḍḍhanatthaṃ.

Употребление «ca» служит для привлечения [гласного «e» из предыдущего правила].

103, 79. Ato [Pg.80] nena.

103, 79. После «a» [окончание] «nā» [заменяется на] «ena».

Tasmā akārato vacanassa enādeso hoti.

После гласного «a» падежное окончание «nā» заменяется на «ena».

Sabbena, yena, tena, kena, anena, purisena, rūpena.

«Sabbena» (всем), «yena» (которым), «tena» (тем), «kena» (кем/чем), «anena» (этим), «purisena» (человеком), «rūpena» (формой).

Atoti kimatthaṃ? Muninā, amunā, bhikkhunā.

Для чего сказано «после „a“» (ato)? Чтобы предотвратить это правило, когда нет гласного «a», как в «muninā», «amunā», «bhikkhunā».

ti kimatthaṃ? Tasmā.

Для чего сказано «nā»? Чтобы предотвратить это правило, когда нет окончания «nā», как в «tasmā» и т. д.

104, 66. So.

104, 66. [Окончание «si» заменяется на] «o».

Tasmā akārato sivacanassa okārādeso hoti.

После гласного «a» падежное окончание «si» заменяется на «o».

Sabbo, yo, so, ko, amuko, puriso.

«Sabbo» (весь), «yo» (который), «so» (тот), «ko» (кто), «amuko» (такой-то), «puriso» (человек).

ti kimatthaṃ? Purisānaṃ.

Для чего сказано «si»? Чтобы предотвратить это правило, когда нет окончания «si», как в «purisānaṃ» и т. д.

Atoti kimatthaṃ? Sayambhū.

Для чего сказано «после „a“» (ato)? Чтобы предотвратить это правило, когда нет гласного «a», как в «sayambhū».

105, 0. So vā.

105, 0. Необязательно [окончание «nā» заменяется на] «so».

Tasmā akārato vacanassa soādeso hoti vā.

После гласного «a» падежное окончание «nā» необязательно заменяется на «so».

Atthaso dhammaṃ jānāti, byañjanaso atthaṃ jānāti, akkharaso, suttaso, padaso, yasaso. Upāyaso, sabbaso, thāmaso, ṭhānaso.

«Atthaso dhammaṃ jānāti» (понимает Учение по смыслу), «byañjanaso atthaṃ jānāti» (понимает смысл по буквам), «akkharaso» (по слогам), «suttaso» (по суттам), «padaso» (по словам), «yasaso» (по славе), «upāyaso» (по средствам), «sabbaso» (полностью), «thāmaso» (по силе), «ṭhānaso» (по основаниям).

ti [Pg.81] kimatthaṃ? Pādena vā pādārahena vā atirekapādena vā yo bhikkhu theyyacittena parassa bhaṇḍaṃ gaṇhāti, so bhikkhu pārājiko hoti asaṃvāso.

Для чего сказано «необязательно» (vā)? Чтобы допустить исключения из этого правила, как в: «Тот бхиккху, который с воровским намерением забирает чужое имущество стоимостью в одну паду, или эквивалентное паде, или превышающее паду, совершает проступок, влекущий поражение (параджика), и более не допускается к сожительству [с общиной]».

106, 313. Dīghorehi.

106, 313. После «dīgha» и «ora» [окончание «smā» заменяется на «so»].

Dīghaoraiccetehi smāvacanassa soādeso hoti vā.

После слов «dīgha» и «ora» падежное окончание «smā» необязательно заменяется на «so».

Dīghaso, oraso, dīghamhā, oramhā.

«Dīghaso» (в длину), «oraso» (с этой стороны), «dīghamhā» (от длинного), «oramhā» (с этой стороны).

Dīghorehiti kimatthaṃ? Saramhā, vacanamhā.

Для чего сказано «после „dīgha“ и „ora“» (dīghorehi)? Чтобы предотвратить это правило, когда нет слов «dīgha» и «ora», как в «saramhā» (из озера), «vacanamhā» (из слова).

107, 69. Sabbayonīnamāe.

107, 69. Для всех [окончаний] «yo» [и «nī» после «a»] — «ā» и «e».

Tasmā akārato sabbesaṃ yonīnaṃāe ādesā honti vā yathāsaṅkhyaṃ.

Поэтому после этого звука «a» все окончания «yo» [и «nī»] факультативно заменяются на «ā» и «e» соответственно.

Purisā, purise, rūpā, rūpe.

Purisā, purise, rūpā, rūpe.

ti kimatthaṃ? Aggayo, munayo, isayo.

Для чего сказано «факультативно» (vā)? [Чтобы предотвратить это в таких случаях, как] aggayo, munayo, isayo.

Yonīnanti kimatthaṃ? Purisassa, rūpassa.

Для чего сказано «окончаний yo [и nī]» (yonīnaṃ)? [Чтобы предотвратить это в таких случаях, как] purisassa, rūpassa.

Akāratoti kimatthaṃ? Daṇḍino, aṭṭhīni, aggī pajjalanti, munī caranti.

Для чего сказано «после звука a» (akārato)? [Чтобы предотвратить это в таких случаях, как] daṇḍino, aṭṭhīni, aggī pajjalanti, munī caranti.

108, 90. Smāsmiṃnaṃvā.

108, 90. Для [окончаний] «smā» и «smiṃ» — факультативно [«ā» и «e»].

Tasmā akārato sabbesaṃ smāsmiṃiccetesaṃ ā e ādesā honti vā yathāsaṅkhyaṃ.

Поэтому после этого звука «a» все эти окончания «smā» и «smiṃ» факультативно заменяются на «ā» и «e» соответственно.

Purisā[Pg.82], purisasmā, purise, purisasmiṃ.

Purisā, purisasmā, purise, purisasmiṃ.

Akāratoti kimatthaṃ? Daṇḍinā, daṇḍismiṃ, bhikkhunā, bhikkhusmiṃ.

Для чего сказано «после звука a» (akārato)? [Чтобы предотвратить это в таких случаях, как] daṇḍinā, daṇḍismiṃ, bhikkhunā, bhikkhusmiṃ.

109, 304. Āya catutthekavacanassatu.

109, 304. Для единственного числа четвертого падежа — «āya» [с частицей] «tu».

Tasmā akārato catutthekavacanassa āyādeso hoti vā.

Поэтому после этого звука «a» окончание единственного числа четвертого падежа факультативно заменяется на «āya».

Atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ buddho loke uppajjati.

Atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ buddho loke uppajjati.

Atoti kimatthaṃ? Isissa.

Для чего сказано «после a» (ato)? [Чтобы предотвратить это в таких случаях, как] isissa.

Catutthīti kimatthaṃ? Purisassa mukhaṃ.

Для чего сказано «четвертого падежа» (catutthī)? [Чтобы предотвратить это в таких случаях, как] purisassa mukhaṃ.

Ekavacanasseti kimatthaṃ? Purisānaṃ dadāti.

Для чего сказано «единственного числа» (ekavacanassa)? [Чтобы предотвратить это в таких случаях, как] purisānaṃ dadāti.

ti kimatthaṃ? Dātā hoti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā.

Для чего сказано «факультативно» (vā)? [Чтобы предотвратить это в таких случаях, как] dātā hoti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā.

Tuggahaṇenatthañca hoti. Atthatthaṃ, hitatthaṃ, sukhatthaṃ.

Благодаря использованию [частицы] «tu» также происходит замена на «atthaṃ»: atthatthaṃ, hitatthaṃ, sukhatthaṃ.

110, 201. Tayo neva ca sabbanāmehi.

110, 201. И эти три [замены] вовсе не [происходят] после местоимений.

Tehi sabbanāmehi akārantehi smāsmiṃ saiccetesaṃ tayo ā e āyādesā neva honti.

После этих местоимений, оканчивающихся на звук «a», эти три замены на «ā», «e» и «āya» для окончаний «smā», «smiṃ» и «sa» вовсе не происходят.

Sabbasmā[Pg.83], sabbasmiṃ, sabbassa. Yasmā, yasmiṃ, yassa. Tasmā, tasmiṃ, tassa. Kasmā, kasmiṃ, kassa. Imasmā, imasmiṃ, imassa.

Sabbasmā, sabbasmiṃ, sabbassa. Yasmā, yasmiṃ, yassa. Tasmā, tasmiṃ, tassa. Kasmā, kasmiṃ, kassa. Imasmā, imasmiṃ, imassa.

Sabbanāmehīti kimatthaṃ? Pāpā, pāpe, pāpāya.

Для чего сказано «после местоимений» (sabbanāmehi)? [Чтобы предотвратить это в таких случаях, как] pāpā, pāpe, pāpāya.

Caggahaṇamanukaḍḍhanatthaṃ.

Использование [частицы] «ca» служит для привлечения [предыдущего правила].

111, 179. Ghato nādīnaṃ.

111, 179. После «gha» — для [окончаний] «nā» и последующих.

Tasmā ghato dīnamekavacanānaṃ vibhattigaṇānaṃ āyādeso hoti.

Поэтому после «gha» группа окончаний единственного числа, начинающаяся с «nā», заменяется на «āya».

Kaññāya kataṃ kammaṃ, kaññāya dīyate, kaññāya nissaṭaṃ vatthaṃ. Kaññāya pariggaho, kaññāya patiṭṭhitaṃ sīlaṃ.

Kaññāya kataṃ kammaṃ, kaññāya dīyate, kaññāya nissaṭaṃ vatthaṃ. Kaññāya pariggaho, kaññāya patiṭṭhitaṃ sīlaṃ.

Ghatoti kimatthaṃ? Rattiyā, itthiyā, dhenuyā, vadhuyā.

Для чего сказано «после gha» (ghato)? [Чтобы предотвратить это в таких случаях, как] rattiyā, itthiyā, dhenuyā, vadhuyā.

Nādīnamiti kimatthaṃ? Kaññaṃ passati, vijjaṃ, vīṇaṃ, gaṅgaṃ.

Для чего сказано «nā и последующих» (nādīnaṃ)? [Чтобы предотвратить это в таких случаях, как] kaññaṃ passati, vijjaṃ, vīṇaṃ, gaṅgaṃ.

Ekavacanānamiti kimatthaṃ? Sabbāsu, yāsu, tāsu, kāsu, imāsu, pabhāsu.

Для чего сказано «единственного числа» (ekavacanānaṃ)? [Чтобы предотвратить это в таких случаях, как] sabbāsu, yāsu, tāsu, kāsu, imāsu, pabhāsu.

112, 183. Pato yā.

112, 183. После «pa» — [замена на] «yā».

Tasmā pato dīnamekavacanānaṃ vibhattigaṇānaṃ ādeso hoti.

Поэтому после «pa» группа окончаний единственного числа, начинающаяся с «nā», заменяется на «yā».

Rattiyā[Pg.84], itthiyā, deviyā, dhenuyā, yāguyā, vadhuyā.

Rattiyā, itthiyā, deviyā, dhenuyā, yāguyā, vadhuyā.

Nādīnamiti kimatthaṃ? Rattī, rattiṃ, itthī, itthiṃ.

Для чего сказано «nā и последующих» (nādīnaṃ)? [Чтобы предотвратить это в таких случаях, как] rattī, rattiṃ, itthī, itthiṃ.

Patoti kimatthaṃ? Kaññāya, vīṇāya, gaṅgāya, pabhāya, sobhāya.

Для чего сказано «после pa» (pato)? [Чтобы предотвратить это в таких случаях, как] kaññāya, vīṇāya, gaṅgāya, pabhāya, sobhāya.

Ekavacanānamiti kimatthaṃ? Rattīnaṃ, itthīnaṃ.

Для чего сказано «единственного числа» (ekavacanānaṃ)? [Чтобы предотвратить это в таких случаях, как] rattīnaṃ, itthīnaṃ.

113, 132. Sakhato gasse vā.

113, 132. После «sakha» окончание «ga» факультативно [заменяется на «a», «ā», «i», «ī» и «e»].

Tasmā sakhato gassa akāra ākāra ikāra īkāra ekārādesā honti vā.

Поэтому после «sakha» окончание «ga» факультативно заменяется на звуки «a», «ā», «i», «ī» и «e».

Bho sakha, bho sakhā, bho sakhi, bho sakhī, bho sakhe.

Bho sakha, bho sakhā, bho sakhi, bho sakhī, bho sakhe.

114, 178. Ghate ca.

114, 178. И после «gha» — [замена на «e»].

Tasmā ghato gassa ekārādeso hoti.

Поэтому после «gha» окончание «ga» заменяется на «e».

Bhoti ayye, bhoti kaññe, bhoti kharādiye.

Bhoti ayye, bhoti kaññe, bhoti kharādiye.

Caggahaṇamavadhāraṇatthaṃ, sanniṭṭhānaṃ.

Использование [частицы] «ca» служит для ограничения (установления определенности).

115, 181. Na ammādito.

115, 181. Не после «ammā» и подобных.

Tato ammādito gassa ekārattaṃ na hoti.

После этих слов «ammā» и подобных окончание «ga» не заменяется на «e».

Bhoti [Pg.85] ammā, bhoti annā, bhoti ambā, bhoti tātā.

Bhoti ammā, bhoti annā, bhoti ambā, bhoti tātā.

Ammāditoti kimatthaṃ? Bhoti kaññe.

Для чего сказано «после ammā и подобных» (ammādito)? [Чтобы предотвратить это в таких случаях, как] bhoti kaññe.

116, 157. Akatarassā lato yvālapanassa vevo.

116, 157. После «la», не подвергшегося сокращению, звательное окончание «yo» заменяется на «ve» и «vo».

Tasmā akatarassā lato yvālapanassa vevoādesā honti.

Поэтому после «la», не подвергшегося сокращению, звательное окончание «yo» заменяется на «ve» и «vo».

Bhikkhave, bhikkhavo, hetave, hetavo.

Bhikkhave, bhikkhavo, hetave, hetavo.

Akatarassāti kimatthaṃ? Sayambhuvo.

Для чего сказано «не подвергшегося сокращению» (akatarassā)? [Чтобы предотвратить это в таких случаях, как] sayambhuvo.

Latoti kimatthaṃ? Nāgiyo, dhenuyo, yāguyo.

Для чего сказано «после la» (lato)? [Чтобы предотвратить это в таких случаях, как] nāgiyo, dhenuyo, yāguyo.

Ālapanasseti kimatthaṃ? Te hetavo, te bhikkhavo.

Для чего сказано «звательного» (ālapanassa)? [Чтобы предотвратить это в таких случаях, как] te hetavo, te bhikkhavo.

117, 124. Jhalato sassano vā.

117, 124. После «jha» и «la» окончание «sa» факультативно заменяется на «no».

Tasmā jhalato sassa vibhattissa no ādeso hoti vā.

Поэтому после «jha» и «la» падежное окончание «sa» факультативно заменяется на «no».

Aggino, aggissa, sakhino, sakhissa, daṇḍino, daṇḍissa, bhikkhuno, bhikkhussa, sayambhuno, sayambhussa.

Aggino, aggissa, sakhino, sakhissa, daṇḍino, daṇḍissa, bhikkhuno, bhikkhussa, sayambhuno, sayambhussa.

Sasseti kimatthaṃ? Isinā, bhikkhunā.

Для чего сказано «окончания sa» (sassa)? [Чтобы предотвратить это в таких случаях, как] isinā, bhikkhunā.

Jhalatoti kimatthaṃ? Purisassa.

Для чего сказано «после jha и la» (jhalato)? [Чтобы предотвратить это в таких случаях, как] purisassa.

118, 146. Ghapato [Pg.86] ca yonaṃ lopo.

118, 146. И после «gha», «pa» [«jha» и «la»] — элизия окончаний «yo».

Tehi ghapajhalaiccetehi yonaṃ lopo hoti vā.

После этих [основ, оканчивающихся на] «gha», «pa», «jha» и «la», окончания «yo» факультативно элидируются.

Kaññā, kaññāyo. Rattī, rattiyo, itthī, itthiyo, yāgū, yāguyo, vadhū, vadhuyo. Aggī, aggayo. Bhikkhū, bhikkhavo. Sayambhū, sayambhuvo. Aṭṭhī, aṭṭhīni, āyū, āyūni.

Kaññā, kaññāyo. Rattī, rattiyo, itthī, itthiyo, yāgū, yāguyo, vadhū, vadhuyo. Aggī, aggayo. Bhikkhū, bhikkhavo. Sayambhū, sayambhuvo. Aṭṭhī, aṭṭhīni, āyū, āyūni.

Caggahaṇamanukaḍḍhanatthaṃ.

Употребление [частицы] «ca» служит для привлечения [предыдущих терминов].

119, 155. Lato vokāro ca.

119, 155. После «la» [окончание «yo»] также [заменяется на] «vo».

Tasmā lato yonaṃ vokāro hoti vā.

Поэтому после «la» [окончание] «yo» необязательно заменяется на «vo».

Bhikkhavo, bhikkhū, sayambhuvo, sayambhū.

Bhikkhavo, bhikkhū, sayambhuvo, sayambhū.

Kāraggahaṇaṃ kimatthaṃ? Yonaṃ no ca hoti. Jantuno.

Для чего упомянуто слово «kāra»? Чтобы [окончание] «yo» также заменялось на «no», как в «jantuno» [и т. д.].

Caggahaṇamavadhāraṇatthaṃ, amū purisā tiṭṭhanti, amū purise passatha.

Употребление [частицы] «ca» служит для ограничения (предотвращения): «amū purisā tiṭṭhanti» (те люди стоят), «amū purise passatha» (вы видите тех людей).

Iti nāmakappe paṭhamo kaṇḍo.

Так заканчивается первый раздел в главе об именах (nāmakappa).

Dutiyakaṇḍa

Второй раздел

120, 243. Amhassa mamaṃ sapibhattissa se.

120, 243. [Основа] «amha» вместе с падежным окончанием заменяется на «mamaṃ», когда следует [окончание] «sa».

Sabbasseva amhasaddassa savibhattissa mamaṃ ādeso hoti se vibhattimhi.

Вся основа «amha» вместе с падежным окончанием заменяется на «mamaṃ», когда следует падежное окончание «sa».

Mamaṃ [Pg.87] dīyate purisena, mamaṃ pariggaho.

«Mamaṃ dīyate purisena» (мне даётся человеком), «mamaṃ pariggaho» (моё владение).

121, 233. Mayaṃ yomhi paṭhame.

121, 233. [Основа «amha» вместе с окончанием заменяется на] «mayaṃ», когда следует первое [окончание] «yo».

Sabbasseva amhasaddassa savibhattissa mayaṃādeso hoti yomhi paṭhame.

Вся основа «amha» вместе с падежным окончанием заменяется на «mayaṃ», когда следует первое падежное окончание «yo».

Mayaṃ gacchāma, mayaṃ dema.

«Mayaṃ gacchāma» (мы идём), «mayaṃ dema» (мы даём).

Amhasseti kimatthaṃ? Purisā tiṭṭhanti.

Для чего сказано «для основы 'amha'»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда нет основы «amha», как в «purisā tiṭṭhanti» (люди стоят) [и т. д.].

Yomhīti kimatthaṃ? Ahaṃ gacchāmi.

Для чего сказано «когда следует 'yo'»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда окончание «yo» не следует, как в «ahaṃ gacchāmi» (я иду) [и т. д.].

Paṭhameti kimatthaṃ? Amhākaṃ passasi tvaṃ.

Для чего сказано «когда следует первое [окончание]»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда «yo» не является первым падежным окончанием, как в «amhākaṃ passasi tvaṃ» (ты видишь нас) [и т. д.].

122, 99. Ntussa nto.

122, 99. [Суффикс] «ntu» вместе с окончанием заменяется на «nto».

Sabbasseva ntupaccayassa savibhattissa ntoādeso hoti yomhi paṭhame.

Весь суффикс «ntu» вместе с падежным окончанием заменяется на «nto», когда следует первое падежное окончание «yo».

Guṇavanto tiṭṭhanti.

«Guṇavanto tiṭṭhanti» (добродетельные стоят).

Ntusseti kimatthaṃ? Sabbe sattā gacchanti.

Для чего сказано «для 'ntu'»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда нет суффикса «ntu», как в «sabbe sattā gacchanti» (все существа идут) [и т. д.].

Paṭhameti kimatthaṃ? Guṇavante passanti janā.

Для чего сказано «когда следует первое [окончание]»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда первое падежное окончание не следует, как в «guṇavante passanti janā» (люди видят добродетельных) [и т. д.].

123, 103. Ntassa se vā.

123, 103. [Суффикс] «ntu» вместе с окончанием необязательно заменяется на «ntassa», когда следует «sa».

Sabbasseva ntupaccayassa savibhattissa ntassādeso hoti vā se vibhattimhi.

Весь суффикс «ntu» вместе с падежным окончанием необязательно заменяется на «ntassa», когда следует падежное окончание «sa».

Sīlavantassa jhāyino, sīlavato jhāyino vā.

«Sīlavantassa jhāyino» или «sīlavato jhāyino» (сосредоточенного добродетельного человека).

Seti kimatthaṃ? Sīlavā tiṭṭhati.

Для чего сказано «когда следует 'sa'»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда окончание «sa» не следует, как в «sīlavā tiṭṭhati» (добродетельный стоит) [и т. д.].

124, 98. Ā [Pg.88] simhi.

124, 98. [Суффикс «ntu» вместе с окончанием заменяется на] «ā», когда следует «si».

Sabbassevantupaccayassa savibhattissa āādeso hoti simhi vibhattimhi.

Весь суффикс «ntu» вместе с падежным окончанием заменяется на «ā», когда следует падежное окончание «si».

Guṇavā, paññavā, sīlavā, balavā, dhanavā, matimā, satimā, dhitimā.

Guṇavā, paññavā, sīlavā, balavā, dhanavā, matimā, satimā, dhitimā.

Ntusseti kimatthaṃ? Puriso tiṭṭhati.

Для чего сказано «для 'ntu'»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда нет суффикса «ntu», как в «puriso tiṭṭhati» (человек стоит) [и т. д.].

Simhīti kimatthaṃ? Sīlavanto tiṭṭhanti.

Для чего сказано «когда следует 'si'»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда окончание «si» не следует, как в «sīlavanto tiṭṭhanti» (добродетельные стоят) [и т. д.].

125, 198. Aṃ napuṃsake.

125, 198. [Суффикс «ntu» вместе с окончанием заменяется на] «aṃ» в среднем роде.

Sabbasseva ntupaccayassa savibhattissa aṃādeso hoti simhi vibhattimhi napuṃsake vattamānassa.

Весь суффикс «ntu» вместе с падежным окончанием заменяется на «aṃ», когда следует падежное окончание «si» в среднем роде.

Guṇavaṃ cittaṃ tiṭṭhati, rucimaṃ pupphaṃ virocati.

«Guṇavaṃ cittaṃ tiṭṭhati» (добродетельный ум пребывает), «rucimaṃ pupphaṃ virocati» (красивый цветок сияет).

Simhiti kimatthaṃ? Vaṇṇavantaṃ agandhakaṃ virūḷhapupphaṃ passasi tvaṃ.

Для чего сказано «когда следует 'si'»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда окончание «si» не следует, как в «vaṇṇavantaṃ agandhakaṃ virūḷhapupphaṃ passasi tvaṃ» (ты видишь красочный, но лишённый запаха распустившийся цветок).

126, 101. Avaṇṇā ca ge.

126, 101. Также [заменяется на] «aṃ» и краткий или долгий «a» (avaṇṇā), когда следует «ga».

Sabbasseva ntupaccayassa savibhattissa aṃ avaṇṇā ca honti ge pare.

Весь суффикс «ntu» вместе с падежным окончанием заменяется на «aṃ», а также на краткий и долгий «a», когда далее следует «ga».

Bho guṇavaṃ, bho guṇava, bho guṇavā.

«Bho guṇavaṃ», «bho guṇava», «bho guṇavā» (о добродетельный!).

Caggahaṇamanukaḍḍhanatthaṃ.

Употребление [частицы] «ca» служит для привлечения [«aṃ»].

127, 102. To [Pg.89] ti tā sa smiṃ nāsu.

127, 102. [Суффикс «ntu» вместе с окончанием заменяется на] «to», «ti» и «tā», когда следуют «sa», «smiṃ» и «nā».

Sabbasseva ntupaccayassa savibhattissa totitāādesā honti vā sasmiṃ nāiccetesu yathāsaṅkhyaṃ.

Весь суффикс «ntu» вместе с падежным окончанием необязательно заменяется соответственно на «to», «ti» и «tā», когда следуют падежные окончания «sa», «smiṃ» и «nā».

Guṇavato, guṇavantassa, guṇavati, guṇavantasmiṃ, guṇavatā, guṇavantena, satimato, satimantassa, satimati, satimantasmiṃ, satimatā, satimantena.

Guṇavato, guṇavantassa, guṇavati, guṇavantasmiṃ, guṇavatā, guṇavantena, satimato, satimantassa, satimati, satimantasmiṃ, satimatā, satimantena.

Etesvīti kimatthaṃ? Guṇavā. Satimā.

Для чего сказано «когда следуют эти [окончания]»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда эти окончания не следуют, как в «guṇavā», «satimā» [и т. д.].

128, 104. Naṃmhi taṃ vā.

128, 104. [Суффикс «ntu» вместе с окончанием] необязательно заменяется на «taṃ», когда следует «naṃ».

Sabbasseva ntupaccayassa savibhattissa taṃādeso hoti vā naṃmhi vibhattimhi.

Весь суффикс «ntu» вместе с падежным окончанием необязательно заменяется на «taṃ», когда следует падежное окончание «naṃ».

Guṇavataṃ, guṇavantānaṃ, satimataṃ, satimantānaṃ.

Guṇavataṃ, guṇavantānaṃ, satimataṃ, satimantānaṃ.

Naṃmhīti kimatthaṃ? Guṇavanto tiṭṭhanti, satimanto tiṭṭhanti.

Для чего сказано «когда следует 'naṃ'»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда окончание «naṃ» не следует, как в «guṇavanto tiṭṭhanti» (добродетельные стоят), «satimanto tiṭṭhanti» (разумные стоят) [и т. д.].

129, 222. Imassidamaṃsisu napuṃsake.

129, 222. [Основа] «ima» в среднем роде вместе с окончанием заменяется на «idaṃ», когда следуют «aṃ» и «si».

Sabbasseva imasaddassa savibhattissa idaṃādeso hoti vā aṃsisu napuṃsake vattamānassa.

Вся основа «ima» в среднем роде вместе с падежным окончанием необязательно заменяется на «idaṃ», когда следуют падежные окончания «aṃ» и «si».

Idaṃ cittaṃ passasi, idaṃ cittaṃ tiṭṭhati, imaṃ cittaṃ passasi. Imaṃ cittaṃ tiṭṭhati.

«Idaṃ cittaṃ passasi» (ты видишь этот ум), «idaṃ cittaṃ tiṭṭhati» (этот ум пребывает), «imaṃ cittaṃ passasi» (ты видишь этот ум), «imaṃ cittaṃ tiṭṭhati» (этот ум пребывает).

Nathuṃsaketi [Pg.90] kimatthaṃ? Imaṃ purisaṃ passasi. Ayaṃ puriso tiṭṭhati.

Для чего сказано «в среднем роде»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда род не средний, как в «imaṃ purisaṃ passasi» (ты видишь этого человека), «ayaṃ puriso tiṭṭhati» (этот человек стоит) [и т. д.].

138, 225. Amussāduṃ.

138, 225. [Основа] «amu» [в среднем роде вместе с окончанием заменяется на] «aduṃ».

Sabbasseva amusaddassa savibhattissa aduṃādeso hoti aṃsisu napuṃsake vattamānassa.

Вся основа «amu» в среднем роде вместе с падежным окончанием заменяется на «aduṃ», когда следуют падежные окончания «aṃ» и «si».

Aduṃ pupphaṃ passasi, aduṃ pupphaṃ virocati.

«Aduṃ pupphaṃ passasi» (ты видишь тот цветок), «aduṃ pupphaṃ virocati» (тот цветок сияет).

Napuṃsaketi kimatthaṃ? Amuṃ rājānaṃ passasi, asu rājā tiṭṭhati.

Для чего сказано «в среднем роде»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда род не средний, как в «amuṃ rājānaṃ passasi» (ты видишь того царя), «asu rājā tiṭṭhati» (тот царь стоит) [и т. д.].

131, 0. Itthipumanapuṃsakasaṅkhyaṃ.

131, 0. Числительные женского, мужского и среднего рода.

‘‘Itthipumanapuṃsakasaṅkhyaṃ’’ iccetaṃ adhikāratthaṃ veditabbaṃ.

Следует понимать, что выражение «itthipumanapuṃsakasaṅkhyaṃ» (числительные женского, мужского и среднего рода) служит в качестве руководящего правила (adhikāra) [для последующих сутр].

132, 228. Yosu dvinnaṃ dve ca.

132, 228. Когда следует «yo», числительное «dvi» также [заменяется на] «dve».

Dvinnaṃ saṅkhyānaṃ itthipumanapuṃsake vattamānānaṃ savibhattīnaṃ dve hoti yoiccetesu.

Числительное «dvi» в женском, мужском и среднем роде вместе с падежными окончаниями заменяется на «dve», когда следуют падежные окончания «yo».

Dve itthiyo, dve dhammā. Dve rūpāni.

«Dve itthiyo» (две женщины), «dve dhammā» (два учения/феномена), «dve rūpāni» (две формы/материальных объекта).

Yosvīti kimatthaṃ? Dvīsu.

Для чего сказано «когда следует "yo"»? Чтобы предотвратить применение этого правила, когда "yo" не следует, как, например, в "dvīsu".

Caggahaṇena duve dvaya ubha ubhaya duvi ca honti yonāanamiccetesu. Duve samaṇā. Duve brāhmaṇā[Pg.91], duve janā, dvayena, dvayaṃ, ubhinnaṃ, ubhayesaṃ duvinnaṃ.

Благодаря принятию [частицы] "ca", когда следуют [окончания] "yo", "nā", "aṃ" и "naṃ", также происходят [замены на] "duve", "dvaya", "ubha", "ubhaya" и "duvi". [Примеры:] "duve samaṇā" (два отшельника), "duve brāhmaṇā" (два брахмана), "duve janā" (два человека), "dvayena", "dvayaṃ", "ubhinnaṃ", "ubhayesaṃ", "duvinnaṃ".

133, 230. Ti catunnaṃ tisso catasso tayo cattāro tīṇi cattāri.

133, 230. [Для числительных] "ti" и "catu" [заменами являются соответственно] "tisso", "catasso", "tayo", "cattāro", "tīṇi", "cattāri".

Ticatunnaṃ saṅkhyānaṃ itthipumanapuṃsake vattamānānaṃ savibhattīnaṃ tisso catasso tayo cattāro tīṇi cattāriiccete ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ yoiccetesu.

Когда следует [окончание] "yo", числительные "ti" и "catu" в женском, мужском и среднем роде вместе с падежными окончаниями заменяются соответственно на "tisso", "catasso", "tayo", "cattāro", "tīṇi" и "cattāri".

Tisso vedanā catasso disā, tayo janā, jane, cattāro purisā, purise, tīṇi āyatanāni, cattāri ariyasaccāni.

[Примеры:] "tisso vedanā" (три чувства), "catasso disā" (четыре стороны света), "tayo janā" (три человека), "jane" (людей), "cattāro purisā" (четыре человека), "purise" (людей), "tīṇi āyatanāni" (три сферы чувств), "cattāri ariyasaccāni" (четыре благородные истины).

Yosvīti kimatthaṃ? Tīsu, catūsu.

Для чего сказано «когда следует "yo"»? Чтобы предотвратить применение этого правила, когда "yo" не следует, как, например, в "tīsu", "catūsu" и т. д.

134, 251. Pañcādīnamakāro.

134, 251. [Для числительных] начиная с "pañca" [заменой является] звук "a".

Pañcādīnaṃ saṅkhyānaṃ itthipumanapuṃsake vattamānānaṃ savibhattissa antassa sarassa akāro hoti yoiccetesu.

Когда следует [окончание] "yo", конечный гласный вместе с падежным окончанием числительных начиная с "pañca" в женском, мужском и среднем роде заменяется на "a".

Pañca, pañca, cha, cha, satta, satta, aṭṭha, aṭṭha, nava, nava, dasa, dasa.

[Примеры:] "pañca", "pañca", "cha", "cha", "satta", "satta", "aṭṭha", "aṭṭha", "nava", "nava", "dasa", "dasa".

Pañcādīnamiti kimatthaṃ? Dve, tayo.

Для чего сказано «начиная с "pañca"»? Чтобы предотвратить применение этого правила, когда нет числительных начиная с "pañca", как, например, в "dve", "tayo" и т. д.

135, 118. Rājassa [Pg.92] rañño rājino se.

135, 118. [Для основы] "rāja" перед [окончанием] "sa" [заменами являются] "rañño" и "rājino".

Sabbasseva rājasaddassa savibhattissa rañño rājinoiccete ādesā honti se vibhattimhi.

Когда следует падежное окончание "sa", вся основа "rāja" вместе с окончанием заменяется на "rañño" и "rājino".

Rañño, rājino.

[Примеры:] "rañño", "rājino" (царя).

Seti kimatthaṃ? Raññā.

Для чего сказано «когда следует "sa"»? Чтобы предотвратить применение этого правила, когда "sa" не следует, как, например, в "raññā" и т. д.

136, 119. Raññaṃ naṃmhi vā.

136, 119. Перед [окончанием] "naṃ" факультативно [заменой является] "raññaṃ".

Sabbasseva rājasaddassa savibhattissa raññaṃādeso hoti vā naṃmhi vibhattimhi.

Факультативно, когда следует падежное окончание "naṃ", вся основа "rāja" вместе с окончанием заменяется на "raññaṃ".

Raññaṃ, rājūnaṃ idaṃ raṭṭhaṃ.

[Примеры:] "raññaṃ" или "rājūnaṃ idaṃ raṭṭhaṃ" (это царство царей).

137, 116. Nāmhiraññā vā.

137, 116. Перед [окончанием] "nā" факультативно [заменой является] "raññā".

Sabbasseva rājasaddassa savibhattissa raññāādeso hoti vā mhi vibhattimhi.

Факультативно, когда следует падежное окончание "nā", вся основа "rāja" вместе с окончанием заменяется на "raññā".

Tena raññā kataṃ. Rājena vā kataṃ.

[Примеры:] "tena raññā kataṃ" (сделано тем царем) или "rājena vā kataṃ" (сделано царем).

Nāmhīti kimatthaṃ? Rañño santakaṃ.

Для чего сказано «когда следует "nā"»? Чтобы предотвратить применение этого правила, когда "nā" не следует, как, например, в "rañño santakaṃ" (имущество царя) и т. д.

138, 121. Smiṃmhi raññe rājini.

138, 121. Перед [окончанием] "smiṃ" [заменами являются] "raññe" и "rājini".

Sabbasseva rājasaddassa savibhattissa raññerājiniiccete ādesā honti smiṃmhivibhattimhi.

Когда следует падежное окончание "smiṃ", вся основа "rāja" вместе с окончанием заменяется на "raññe" и "rājini".

Raññe, rājini sīlaṃ tiṭṭhati.

[Примеры:] "raññe" или "rājini sīlaṃ tiṭṭhati" (добродетель пребывает в царе).

139, 245. Tumhākaṃ [Pg.93] tayimayi.

139, 245. [Для основ] "tumha" и "amha" [заменами являются] "tayi" и "mayi".

Sabbesaṃ tumha amha saddānaṃ savibhattīnaṃ tayi mayiiccete ādeso honti yathāsaṅkhyaṃ smiṃmhi vibhattimhi.

Когда следует падежное окончание "smiṃ", все основы "tumha" и "amha" вместе с окончаниями заменяются соответственно на "tayi" и "mayi".

Tayi, mayi.

[Примеры:] "tayi" (в тебе), "mayi" (во мне).

Smiṃmhīti kimatthaṃ? Tvaṃ bhavasi, ahaṃ bhavāmi.

Для чего сказано «когда следует "smiṃ"»? Чтобы предотвратить применение этого правила, когда "smiṃ" не следует, как, например, в "tvaṃ bhavasi" (ты есть), "ahaṃ bhavāmi" (я есмь) и т. д.

140, 232. Tvamahaṃ simhi ca.

140, 232. Перед [окончанием] "si" также [заменами являются] "tvaṃ" и "ahaṃ".

Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tvaṃ ahaṃiccete ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ simhi vibhattimhi.

Когда следует падежное окончание "si", все основы "tumha" и "amha" вместе с окончаниями заменяются соответственно на "tvaṃ" и "ahaṃ".

Tvaṃ, ahaṃ.

[Примеры:] "tvaṃ" (ты), "ahaṃ" (я).

Simhiti kimatthaṃ? Tayi, mayi.

Для чего сказано «когда следует "si"»? Чтобы предотвратить применение этого правила, когда "si" не следует, как, например, в "tayi", "mayi" и т. д.

Caggahaṇena tuvaṃ ca hoti. Tuvaṃ satthā.

Благодаря принятию [частицы] "ca" также образуется "tuvaṃ". [Пример:] "tuvaṃ satthā" (ты — Учитель).

141, 241. Tava mamase.

141, 241. Перед [окончанием] "sa" [заменами являются] "tava" и "mama".

Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tavamamaiccete ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ se vibhattimhi.

Когда следует падежное окончание "sa", все основы "tumha" и "amha" вместе с окончаниями заменяются соответственно на "tava" и "mama".

Tava, mama.

[Примеры:] "tava" (твой/тебе), "mama" (мой/мне).

Seti kimatthaṃ? Tayi, mayi.

Для чего сказано «когда следует "sa"»? Чтобы предотвратить применение этого правила, когда "sa" не следует, как, например, в "tayi", "mayi" и т. д.

142, 242. Tuyhaṃ [Pg.94] mayhañca.

142, 242. Также [заменами являются] "tuyhaṃ" и "mayhaṃ".

Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tuyhaṃ mayhaṃiccete ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ se vibhattimhi.

Когда следует падежное окончание "sa", все основы "tumha" и "amha" вместе с окончаниями заменяются соответственно на "tuyhaṃ" и "mayhaṃ".

Tuyhaṃ, mayhaṃ dhanaṃ dīyate.

[Примеры:] "tuyhaṃ" или "mayhaṃ dhanaṃ dīyate" (тебе или мне дается богатство).

Seti kimatthaṃ? Tayā, mayā.

Для чего сказано «когда следует "sa"»? Чтобы предотвратить применение этого правила, когда "sa" не следует, как, например, в "tayā", "mayā" и т. д.

143, 235. Taṃ mamaṃmhi.

143, 235. Перед [окончанием] "aṃ" [заменами являются] "taṃ" и "maṃ".

Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ taṃ maiccete ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ aṃmhi vibhattimhi.

Когда следует падежное окончание "aṃ", все основы "tumha" и "amha" вместе с окончаниями заменяются соответственно на "taṃ" и "maṃ".

Taṃ, maṃ.

[Примеры:] "taṃ" (тебя), "maṃ" (меня).

Aṃmhīti kimatthaṃ? Tayā mayā.

Для чего сказано «когда следует "aṃ"»? Чтобы предотвратить применение этого правила, когда "aṃ" не следует, как, например, в "tayā", "mayā" и т. д.

144, 234. Tavaṃ mamañca navā.

144, 234. Перед [окончанием] "aṃ" факультативно также [заменами являются] "tavaṃ" и "mamaṃ".

Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tavaṃ mamaṃiccete ādesā honti navā yathāsaṅkhyaṃ aṃmhi vibhattimhi.

Факультативно, когда следует падежное окончание "aṃ", все основы "tumha" и "amha" вместе с окончаниями заменяются соответственно на "tavaṃ" и "mamaṃ".

Tavaṃ, mamaṃ passati.

[Примеры:] "tavaṃ" или "mamaṃ passati" ([он] видит тебя или меня).

Navāti kimatthaṃ? Taṃ, maṃ passati.

Для чего сказано «факультативно»? Чтобы допустить исключения из этого правила, как, например, в "taṃ, maṃ passati" ([он] видит тебя, меня) и т. д.

Caggahaṇamanukaḍḍhanatthaṃ.

Принятие [частицы] "ca" служит для привлечения [предыдущего правила].

145, 238. Nāmhī tayā mayā.

145, 238. Перед [окончанием] "nā" [заменами являются] "tayā" и "mayā".

Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ tayā mayāiccete ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ mhi vibhattimhi.

Когда следует падежное окончание "nā", все основы "tumha" и "amha" вместе с окончаниями заменяются соответственно на "tayā" и "mayā".

Tayā[Pg.95], mayā kataṃ.

[Примеры:] "tayā" или "mayā kataṃ" (сделано тобой или мной).

Nāmhiti kimatthaṃ? Tumhehi, amhehi.

Для чего сказано «когда следует "nā"»? Чтобы предотвратить применение этого правила, когда "nā" не следует, как, например, в "tumhehi", "amhehi" и т. д.

146, 236. Tumhassa tuvaṃ tvamaṃmhi.

146, 236. Для [основы] "tumha" перед [окончанием] "aṃ" [заменами являются] "tuvaṃ" и "tvaṃ".

Sabbassa tumhasaddassa savibhattissa tuvaṃ tvaṃ iccete ādesā honti aṃmhi vibhattimhi.

Когда следует падежное окончание "aṃ", вся основа "tumha" вместе с окончанием заменяется на "tuvaṃ" и "tvaṃ".

Kaliṅgarassa tuvaṃ maññe, kaṭṭhassa tvaṃ maññe.

[Примеры:] "kaliṅgarassa tuvaṃ maññe" (я считаю тебя бревном), "kaṭṭhassa tvaṃ maññe" (я считаю тебя куском дерева).

147, 246. Padato dutiyā catutthī chaṭṭhīsu vono.

147, 246. После слова во втором, четвертом и шестом падежах [заменами являются] "vo" и "no".

Sabbesaṃ tumhaamhasaddānaṃ savibhattīnaṃ yadā padasmā paresaṃ vo noādesā honti navā yathāsaṅkhyaṃ dutiyā catutthīchaṭṭhīiccetesu bahuvacanesu.

Факультативно, когда следуют окончания второго, четвертого и шестого падежей во множественном числе, все основы "tumha" и "amha", стоящие после слова, вместе с окончаниями заменяются соответственно на "vo" и "no".

Pahāya vo bhikkhave gamissāmi, mā no ajja vikantiṃsu, rañño sūdā mahānase, evaṃ dutiyatthe.

[Примеры:] "pahāya vo bhikkhave gamissāmi" (оставив вас, о монахи, я уйду), "mā no ajja vikantiṃsu" (пусть они не погубят нас сегодня), "rañño sūdā mahānase" (повара царя на кухне) — так в значении винительного падежа.

Dhammaṃ vo bhikkhave desessāmi, saṃvibhajetha no rajjena, evaṃ catutthyatthe.

«Монахи, я проповедаю вам (vo) Дхамму», «Поделитесь с нами (no) царством» — так в значении четвертого падежа.

Tuṭṭhosmi vo bhikkhave pakatiyā, satthā no bhagavā anuppatto, evaṃ chaṭṭhyatthe.

«Я доволен вами (vo), монахи, по природе», «Благословенный, наш (no) Учитель, прибыл» — так в значении шестого падежа.

Navāti [Pg.96] kimatthaṃ? Eso amhākaṃ satthā.

Для чего сказано «необязательно» (vā)? Чтобы допустить исключения, такие как: «Это наш Учитель» (eso amhākaṃ satthā).

Tumhamhākamiti kimatthaṃ? Ete isayo passasi.

Для чего сказано «[основ] tumha и amha»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда нет слов tumha и amha, как в: «Ты видишь этих мудрецов» (ete isayo passasi).

Padatoti kimatthaṃ? Tumhākaṃ satthā.

Для чего сказано «после слова» (padasmā)? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда они стоят не после слова, как в: «Ваш Учитель» (tumhākaṃ satthā).

Etesvīti kimatthaṃ? Gacchatha tumhe.

Для чего сказано «когда следуют эти [падежные окончания]» (etesu)? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда не следуют окончания второго, четвертого и шестого падежей, как в: «Идите, вы» (gacchatha tumhe).

148, 247. Temekavacanesu ca.

148, 247. А также [заменяются на] te и me в единственном числе.

Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ yadā padasmā paresaṃ te me ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ catutthīchaṭṭhīiccetesu ekavacanesu.

Когда следуют окончания единственного числа четвертого и шестого падежей, все основы tumha и amha вместе с окончаниями, стоящие после слова, заменяются на te и me соответственно.

Dadāmi te gāmavarāni pañca, dadāhi me gāmavaraṃ, idaṃ te raṭṭhaṃ, ayaṃ me putto.

«Даю тебе (te) пять прекрасных деревень», «Дай мне (me) прекрасную деревню», «Это твое (te) царство», «Это мой (me) сын».

Padatoti kimatthaṃ? Tava ñāti, mama ñāti.

Для чего сказано «после слова»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда они стоят не после слова, как в: «Твой родственник» (tava ñāti), «Мой родственник» (mama ñāti).

149, 148. Na aṃmhi.

149, 148. Не перед [окончанием] aṃ.

Sabbesaṃ tumha amhasaddānaṃ savibhattīnaṃ yadā padasmā paresaṃ te meādesā na honti aṃmhi vibhattimhi.

Когда следует падежное окончание aṃ, все основы tumha и amha вместе с окончаниями, стоящие после слова, не заменяются на te и me.

Passeyya taṃ vassasataṃ arogaṃ, so maṃ bravīti.

«Да видит он тебя (taṃ) здоровым сто лет», «Он говорит мне (maṃ)».

150, 249. [Pg.97] tatiye ca.

150, 249. Необязательно также в третьем [падеже].

Sabbesaṃ tumhaamhasaddānaṃ savibhattīnaṃ yadā padasmā paresaṃ temeādesā honti vā yathāsaṅkhyaṃ tatiyekavacane pare.

Необязательно, когда следует окончание единственного числа третьего падежа, все основы tumha и amha вместе с окончаниями, стоящие после слова, заменяются на te и me соответственно.

Kataṃ te pāpaṃ, kataṃ me pāpaṃ, kataṃ tayā pāpaṃ, kataṃ mayā pāpaṃ.

«Зло совершено тобой (te)», «Зло совершено мной (me)», «Зло совершено тобой (tayā)», «Зло совершено мной (mayā)».

Padatoti kimatthaṃ? Tayā kataṃ, mayā kataṃ.

Для чего сказано «после слова»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда они стоят не после слова, как в: «Тобой совершено» (tayā kataṃ), «Мной совершено» (mayā kataṃ).

151, 250. Bahuvacanesu vono.

151, 250. Во множественном числе — vo и no.

Sabbesaṃ tumhaamhasaddānaṃ savibhattīnaṃ yadā padasmā paresaṃ vonoādesā honti yathāsaṅkhyaṃ tatiyābahuvacanesu paresu.

Когда следуют окончания множественного числа третьего падежа, все основы tumha и amha вместе с окончаниями, стоящие после слова, заменяются на vo и no соответственно.

Kataṃ vo kammaṃ, kataṃ no kammaṃ.

«Деяние совершено вами (vo)», «Деяние совершено нами (no)».

Padatoti kimatthaṃ? Tumhehi kataṃ, amhehi kataṃ.

Для чего сказано «после слова»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда они стоят не после слова, как в: «Вами совершено» (tumhehi kataṃ), «Нами совершено» (amhehi kataṃ).

Bahuvacanaggahaṇena yomhi paṭhame vo noādesā honti. Gāmaṃ vo gaccheyyātha, gāmaṃ no gaccheyyāma.

Благодаря использованию слова «множественное число» (bahuvacana), при следовании окончания первого падежа yo происходят замены на vo и no: «Вам следует пойти в деревню» (gāmaṃ vo gaccheyyātha), «Нам следует пойти в деревню» (gāmaṃ no gaccheyyāma).

152, 236. Pumantassā simhi.

152, 236. Конечный гласный основы puma вместе с окончанием si становится ā.

Pumaiccevamantassa savibhattissa āādeso hoti simhi vibhattimhi.

Конечный гласный основы puma вместе с падежным окончанием заменяется на ā, когда следует окончание si.

Pumā [Pg.98] tiṭṭhati.

«Мужчина (pumā) стоит».

Simhīti kimatthaṃ? Pumāno tiṭṭhanti.

Для чего сказано «когда следует si»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда si не следует, как в: «Мужчины стоят» (pumāno tiṭṭhanti).

Antaggahaṇena maghava yuvaiccevamādīnamantassasavibhattissa āādeso hoti. Maghavā, yuvā.

Благодаря использованию слова «конец» (anta), конечный гласный основ maghava, yuva и подобных вместе с падежными окончаниями заменяется на ā: maghavā, yuvā.

153, 138. Amālapanekavacane.

153, 138. Заменяется на aṃ в звательном падеже единственного числа.

Pumaiccevamantassa savibhattissa aṃādeso hoti ālapanekavacane pare.

Конечный гласный основы puma вместе с падежным окончанием заменяется на aṃ, когда следует окончание звательного падежа единственного числа.

He pumaṃ.

«О мужчина!» (he pumaṃ).

Ālapaneti kimatthaṃ? Pumā.

Для чего сказано «в звательном падеже»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда падеж не звательный, как в: pumā.

Ekavacaneti kimatthaṃ? He pumāno.

Для чего сказано «в единственном числе»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда число не единственное, как в: «О мужчины!» (he pumāno).

154, 0. Samāse ca vibhāsā.

154, 0. А в сложном слове — необязательно.

Pumaiccevamantassa samāse ca aṃādeso hoti vibhāsā samāse kate.

Конечный гласный основы puma в сложном слове необязательно заменяется на aṃ при образовании сложного слова.

Itthī ca pumā ca napuṃsakaṃ ca itthipumanapuṃsakāni. Itthipumanapuṃsakānaṃ samūho itthipumanapuṃsakasamūho.

«Женщина, мужчина и средний род — itthipumannapuṃsakāni». «Совокупность женщин, мужчин и среднего рода — itthipumanapuṃsakasamūho».

Vibhāsāti kimatthaṃ? Itthipumanapuṃsakāni.

Для чего сказано «необязательно» (vibhāsā)? Чтобы допустить исключения, такие как: itthipumanapuṃsakāni.

155, 137. Yosvāno[Pg.99].

155, 137. Перед окончаниями yo — заменяется на āno.

Pumaiccevamantassa savibhattissa ānoādeso hoti yosu vibhattīsu.

Конечный гласный основы puma вместе с падежным окончанием заменяется на āno, когда следуют окончания yo.

Pumāno, he pumāno.

Pumāno, he pumāno.

Yosvīti kimatthaṃ? Pumā.

Для чего сказано «перед yo»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда окончания yo не следуют, как в: pumā.

156, 142. Āne smiṃmhi vā.

156, 142. Необязательно заменяется на āne перед окончанием smiṃ.

Pumaiccevamantassa savibhattissa āne ādeso hoti vā smiṃmhi vibhattimhi.

Необязательно конечный гласный основы puma вместе с падежным окончанием заменяется на āne, когда следует окончание smiṃ.

Pumāne, pume vā.

Pumāne или pume.

157, 140. Hivibhattimhi ca.

157, 140. А также перед падежным окончанием hi.

Pumaiccevamantassa hivibhattimhi ca āneādeso hoti.

Конечный гласный основы puma также заменяется на āne, когда следует падежное окончание hi.

Pumānehi, pumānebhi.

Pumānehi, pumānebhi.

Puna vibhattiggahaṇaṃ kimatthaṃ? Savibhattiggahaṇanivattanatthaṃ. Pumānehi.

Для чего слово «падежное окончание» (vibhatti) используется снова? Чтобы предотвратить применение понятия «вместе с падежным окончанием» (savibhatti) к этому правилу, как в: pumānehi.

Caggahaṇena maghava yuvaiccevamādīnamantassa ānaādeso hoti si yo aṃyo iccetesu vibhattīsu, pumakammathāmantassa cukāro hoti sasmā su vibhattīsu. Maghavāno, maghavānā. Maghavānaṃ, maghavāne[Pg.100]. Yuvāno, yuvānā, yuvānaṃ, yuvāne, pumuno, pumunā. Kammuno, kammunā, thāmuno, thāmunā.

Благодаря использованию слова «и» (ca), конечный гласный основ maghava, yuva и подобных заменяется на āna, когда следуют падежные окончания si, yo, aṃ, yo; а конечный гласный основ puma, kamma и thāma заменяется на u, когда следуют окончания sa, smā, su. Примеры: maghavāno, maghavānā, maghavānaṃ, maghavāne; yuvāno, yuvānā, yuvānaṃ, yuvāne; pumuno, pumunā; kammuno, kammunā; thāmuno, thāmunā.

158, 143. Susmimā vā.

158, 143. Необязательно заменяется на ā перед окончанием su.

Pumaiccevamantassa suiccetasmiṃvibhattimhi āādeso hoti vā.

Необязательно конечный гласный основы puma заменяется на ā, когда следует падежное окончание su.

Pumāsu, pumesu vā.

Pumāsu или pumesu.

156, 139. Unāmhi ca.

156, 139. А также заменяется на u и ā перед окончанием nā.

Pumaiccevamantassa āuādesā honti vā nāmhi vibhattimhi.

Необязательно конечный гласный основы puma заменяется на ā или u, когда следует падежное окончание nā.

Pumānā, pumunā, pumena vā.

Pumānā, pumunā или pumena.

Caggahaṇamanukaḍḍhanatthaṃ.

Использование слова «и» (ca) служит для привлечения предыдущего ā.

160, 167. A kammantassa ca.

160, 167. А также заменяется на a и u конечный гласный основы kamma.

Kammaiccevamantassa ca ua ādesā honti vā nāmhi vibhattimhi.

Необязательно конечный гласный основы kamma заменяется на u или a, когда следует падежное окончание nā.

Kammunā, kammanā, kammena vā.

Kammunā, kammanā или kammena.

Caggahaṇena maghavayuvaiccevamantassa āāde so hoti kvaci nāsuiccetesu vibhattīsu. Maghavānā, maghavāsu, maghavesu, maghavena vā. Yuvānā, yuvāsu, yuvesu, yuvena vā.

Благодаря использованию слова «и» (ca), конечный гласный основ maghava, yuva и подобных иногда заменяется на ā, когда следуют падежные окончания nā и su. Примеры: maghavānā, maghavāsu, maghavesu или maghavena; yuvānā, yuvāsu, yuvesu или yuvena.

Iti nāmakappe dutiyo kaṇḍo.

Так заканчивается второй раздел в главе об именах существительных.

Tatiyakaṇḍa

Третий раздел.

161, 244. Tumha’mhehi [Pg.101] namākaṃ.

161, 244. После [основ] «tumha» и «amha» [окончание] «naṃ» заменяется на «ākaṃ».

Tehi tumhaamhehi naṃvacanassa ākaṃ hoti.

После этих [основ] «tumha» и «amha» окончание «naṃ» заменяется на «ākaṃ».

Tumhākaṃ, amhākaṃ.

Примеры: tumhākaṃ, amhākaṃ.

Namiti kimatthaṃ? Tumhehi, amhehi.

Для чего сказано «окончания „naṃ“»? Чтобы предотвратить действие этого правила при отсутствии «naṃ», как в «tumhehi», «amhehi».

162, 237. Vā yvappaṭhamo.

162, 237. После [основ «tumha» и «amha»] окончание «yo», не являющееся первым, факультативно заменяется на «ākaṃ».

Tehi tumhaamhehi yo appaṭhamo ākaṃhoti vā.

После этих [основ] «tumha» и «amha» окончание «yo», не являющееся первым, факультативно заменяется на «ākaṃ».

Tumhākaṃ passāmi, tumhe passāmi vā. Amhākaṃ passasi, amhe passasi vā.

Примеры: «tumhākaṃ passāmi» или «tumhe passāmi»; «amhākaṃ passasi» или «amhe passasi».

Yoti kimatthaṃ? Tumhehi, amhehi.

Для чего сказано «окончание „yo“»? Чтобы предотвратить действие этого правила при отсутствии «yo», как в «tumhehi», «amhehi».

Appaṭhamoti kimatthaṃ? Gacchatha tumhe, gacchāma mayaṃ.

Для чего сказано «не являющееся первым»? Чтобы предотвратить действие этого правила при наличии первого падежного окончания, как в «gacchatha tumhe» и «gacchāma mayaṃ».

Vātivikappanatthena yonaṃ aṃ ānaṃ honti. Tumhaṃ tumhānaṃ. Amhaṃ, amhānaṃ.

Из-за слова «vā», указывающего на альтернативу, «yo» заменяется на «aṃ» или «ānaṃ». Примеры: tumhaṃ, tumhānaṃ; amhaṃ, amhānaṃ.

163, 240. Sassaṃ.

163, 240. После [основ «tumha» и «amha»] окончание «sa» факультативно заменяется на «aṃ».

Tehi humhaamhehi sassa vibhattissa aṃ ādeso hoti vā.

После этих [основ] «tumha» и «amha» падежное окончание «sa» факультативно заменяется на «aṃ».

Tumhaṃ dīyate, tava dīyate. Tumhaṃ pariggaho, tava pariggaho. Amhaṃ dīyate, mama dīyate. Amhaṃ pariggaho, mama pariggaho.

Примеры: «tumhaṃ dīyate», «tava dīyate»; «tumhaṃ pariggaho», «tava pariggaho»; «amhaṃ dīyate», «mama dīyate»; «amhaṃ pariggaho», «mama pariggaho».

Sasseti [Pg.102] kimatthaṃ? Tumhesu, amhesu.

Для чего сказано «окончания „sa“»? Чтобы предотвратить действие этого правила при отсутствии «sa», как в «tumhesu», «amhesu».

164, 200. Sabbanāma’kārate paṭhamo.

164, 200. После [гласного] «a» всех местоимений первое окончание «yo» заменяется на «e».

Sabbesaṃ sabbanāmānaṃ akārato yo paṭhamo ettamāpajjate.

После гласного «a» всех местоимений первое падежное окончание «yo» заменяется на «e».

Sabbe, ye, te, ke, tumhe, amhe, ime.

Примеры: sabbe, ye, te, ke, tumhe, amhe, ime.

Sabbanāmāti kimatthaṃ? Devā, asurā, nāgā, gandhabbā, manussā.

Для чего сказано «местоимений»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда слова не являются местоимениями, как в «devā», «asurā», «nāgā», «gandhabbā», «manussā».

Akāratoti kimatthaṃ? Amū purisā tiṭṭhanti.

Для чего сказано «после „a“»? Чтобы предотвратить действие этого правила при отсутствии «a», как в «amū purisā tiṭṭhanti».

Yoti kimatthaṃ? Sabbo, yo, so, ko, ayaṃ.

Для чего сказано «окончание „yo“»? Чтобы предотвратить действие этого правила при отсутствии «yo», как в «sabbo», «yo», «so», «ko», «ayaṃ».

Paṭhamaggahaṇaṃ uttarasuttatthaṃ.

Употребление слова «paṭhama» (первое) служит для связи со следующим сутром.

165, 208. Dvandaṭṭhā vā.

165, 208. В сложном слове типа двандва после [гласного «a»] местоимений первое окончание «yo» факультативно заменяется на «e».

Tasmā sabbanāma’kārato dvandaṭṭhā yo paṭhamo ettamāpajjate vā.

Поэтому после гласного «a» местоимений в сложном слове типа двандва первое падежное окончание «yo» факультативно заменяется на «e».

Katarakatame, katarakatamā vā.

Примеры: katarakatame или katarakatamā.

Sabbanāmāti kimatthaṃ? Devāsuranāga gandhabbamanussā.

Для чего сказано «местоимений»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда слова не являются местоимениями, как в «devāsuranāgagandhabbamanussā».

Dvandaṭṭhāti kimatthaṃ te, sabbe.

Для чего сказано «в сложном слове типа двандва»? Чтобы предотвратить действие этого правила при отсутствии сложного слова типа двандва, как в «te», «sabbe».

166, 209. Nāññaṃ [Pg.103] sabbanāmikaṃ.

166, 209. В сложном слове типа двандва из местоимений другие местоименные операции не применяются.

Sabbanāmikānaṃ dvandaṭṭhe nāññaṃ kāriyaṃ hoti,

В сложном слове типа двандва из местоимений другие местоименные операции не применяются.

Pubbāparānaṃ, pubbuttarānaṃ, adharuttarānaṃ.

Примеры: pubbāparānaṃ, pubbuttarānaṃ, adharuttarānaṃ.

167, 210. Bahubbīhimhi ca.

167, 210. И в сложном слове типа бахуббихи.

Bahubbīhimhi ca samāse sabbanāmavidhānañca nāññaṃ kāriyaṃ hoti.

И в сложном слове типа бахуббихи другие местоименные операции не применяются.

Piyapubbāya, piyapubbānaṃ, piyapubbe, piyapubbassa.

Примеры: piyapubbāya, piyapubbānaṃ, piyapubbe, piyapubbassa.

Ceti kimatthaṃ? Sabbanāmavidhānaṃ hoti, dakkhiṇa pubbassaṃ, dakkhiṇapubbassā, uttarapubbassaṃ, uttarapubbassā.

Для чего сказано «ca» (и)? Местоименные операции применяются [в некоторых случаях]. Примеры: dakkhiṇapubbassaṃ, dakkhiṇapubbassā, uttarapubbassaṃ, uttarapubbassā.

168, 203. Sabbato naṃ saṃ sānaṃ.

168, 203. После всех местоимений окончание «naṃ» заменяется на «saṃ» или «sānaṃ».

Sabbato sabbanāmato naṃvacanassa saṃsānaṃiccete ādesā honti.

После всех местоимений падежное окончание «naṃ» заменяется на «saṃ» или «sānaṃ».

Sabbesaṃ, sabbesānaṃ, sabbāsaṃ, sabbāsānaṃ. Yesaṃ, yesānaṃ, yāsaṃ, yāsānaṃ. Tesaṃ, tesānaṃ, tāsaṃ, tāsānaṃ. Kesaṃ, kesānaṃ, kāsaṃ, kāsānaṃ. Imesaṃ, imesānaṃ, imāsaṃ, imāsānaṃ. Amūsaṃ, amūsānaṃ.

Примеры: sabbesaṃ, sabbesānaṃ, sabbāsaṃ, sabbāsānaṃ; yesaṃ, yesānaṃ, yāsaṃ, yāsānaṃ; tesaṃ, tesānaṃ, tāsaṃ, tāsānaṃ; kesaṃ, kesānaṃ, kāsaṃ, kāsānaṃ; imesaṃ, imesānaṃ, imāsaṃ, imāsānaṃ; amūsaṃ, amūsānaṃ.

Namiti kimatthaṃ? Sabbassa, yassa, tassa, kassa. Evaṃ sabbattha.

Для чего сказано «окончания „naṃ“»? Чтобы предотвратить действие этого правила при отсутствии «naṃ», как в «sabbassa», «yassa», «tassa», «kassa». Так везде.

169, 117. Rājassa [Pg.104] rāju sunaṃhisu ca.

169, 117. Перед окончаниями «su», «naṃ» и «hi» основа «rāja» заменяется на «rāju».

Sabbasseva rājasaddassa rājuādeso hoti sunaṃhiiccetesu.

Вся основа «rāja» заменяется на «rāju» перед окончаниями «su», «naṃ» и «hi».

Rājūsu, rājūnaṃ, rājūhi, rājūbhi.

Примеры: rājūsu, rājūnaṃ, rājūhi, rājūbhi.

Sunaṃhisūti kimatthaṃ? Rājā.

Для чего сказано «перед окончаниями „su“, „naṃ“ и „hi“»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда они не следуют за основой, как в «rājā».

Caggahaṇamavadhāraṇatthaṃ. Rājesu, rājānaṃ, rājehi rājebhi.

Употребление «ca» служит для ограничения. Примеры: rājesu, rājānaṃ, rājehi, rājebhi.

170, 220. Sabbassimasse vā.

170, 220. Перед окончаниями «su», «naṃ» и «hi» вся основа «ima» факультативно заменяется на «e».

Sabbasseva imasaddassa ekāro hoti vā sunaṃhiiccetesu.

Вся основа «ima» факультативно заменяется на «e» перед окончаниями «su», «naṃ» и «hi».

Esu, imesu, esaṃ, imesaṃ, ehi, ebhi, imehi, imebhi.

Примеры: esu, imesu, esaṃ, imesaṃ, ehi, ebhi, imehi, imebhi.

Imasseti kimatthaṃ? Etesu, etesaṃ, etehi, etebhi.

Для чего сказано «основы „ima“»? Чтобы предотвратить действие этого правила при отсутствии «ima», как в «etesu», «etesaṃ», «etehi», «etebhi».

171, 219. Animi nāmhi ca.

171, 219. Перед окончанием «nā» основа «ima» заменяется на «ana» или «imi».

Imasaddassa sabbasseva ana imiiccete ādesā honti nāmhi vibhattimhi.

Вся основа «ima» заменяется на «ana» или «imi» перед падежным окончанием «nā».

Anena dhammadānena. Sukhitā hotu sā pajā.

«Anena dhammadānena. Sukhitā hotu sā pajā» (Благодаря этому дару Дхаммы да будут счастливы эти существа).

Iminā buddhapūjena, patvāna amataṃ padaṃ.

«Iminā buddhapūjena, patvāna amataṃ padaṃ» (Благодаря этому поклонению Будде, достигнув бессмертной обители).

Nāmhīti kimatthaṃ? Imesu, imesaṃ, imehi, imebhi.

Для чего сказано «перед окончанием „nā“»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда окончание «nā» не следует за основой, как в «imesu», «imesaṃ», «imehi», «imebhi».

172, 218. Anapuṃsakassā [Pg.105] yaṃ simhi.

172, 218. Перед окончанием «si» основа «ima» не среднего рода заменяется на «ayaṃ».

Imasaddassa sabbasseva anapuṃsakassa ayaṃādeso hoti simhi vibhattimhi.

Вся основа «ima», не являющаяся средним родом, заменяется на «ayaṃ» перед падежным окончанием «si».

Ayaṃ puriso, ayaṃ itthī.

Примеры: ayaṃ puriso, ayaṃ itthī.

Anapuṃsakasseti kimatthaṃ? Idaṃ cittaṃ tiṭṭhati.

Для чего сказано «не среднего рода»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда слово относится к среднему роду, как в «idaṃ cittaṃ tiṭṭhati».

Simhiti kimatthaṃ? Imaṃ purisaṃ passasi tvaṃ.

Для чего сказано «перед окончанием „si“»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда окончание «si» не следует за основой, как в «imaṃ purisaṃ passasi tvaṃ».

173, 223. Amussa mo saṃ.

173, 223. Перед окончанием «si» буква «m» основы «amu» не среднего рода факультативно заменяется на «s».

Amusaddassa anapuṃsakassa makāro sakāramāpajjate vā simhi vibhattimhi.

Буква «m» основы «amu», не являющейся средним родом, факультативно заменяется на «s» перед падежным окончанием «si».

Asu rājā, asu itthī, amuko rājā, amukā itthī.

Примеры: asu rājā, asu itthī, amuko rājā, amukā itthī.

Anapuṃsakasseti kimatthaṃ? Aduṃ pupphaṃ virocati.

Для чего сказано «не среднего рода» (anapuṃsakassa)? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда слово среднего рода, как в «aduṃ pupphaṃ virocati» (тот цветок сияет).

Amusseti kimatthaṃ? Ayaṃ puriso tiṭṭhati.

Для чего сказано «[основы] amu» (amusse)? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда нет основы «amu», как в «ayaṃ puriso tiṭṭhati» (этот человек стоит).

Simhiti kimatthaṃ? Amhaṃ purisaṃ passasi.

Для чего сказано «когда следует [окончание] si» (simhi)? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда окончание «si» не следует, как в «amhaṃ purisaṃ passasi» (ты видишь нашего человека).

174, 211. Etatesaṃ to.

174, 211. Буква «t» местоимений «eta» и «ta».

Eta taiccetesaṃ anapuṃsakānaṃ takāro sakāramāpajjate simhi vibhattimhi.

Когда следует падежное окончание «si», буква «t» местоимений «eta» и «ta» не среднего рода заменяется на «s».

Eso puriso, esā itthī, so puriso, sā itthī.

Примеры: eso puriso (этот человек), esā itthī (эта женщина), so puriso (тот человек), sā itthī (та женщина).

Etatesamiti [Pg.106] kimatthaṃ? Itaro puriso, itarā itthī.

Для чего сказано «[местоимений] eta и ta» (etatesam)? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда нет местоимений «eta» или «ta», как в «itaro puriso» (другой человек), «itarā itthī» (другая женщина).

Anapuṃsakānamiti kimatthaṃ? Etaṃ cittaṃ, etaṃ rūpaṃ. Taṃ cittaṃ, taṃ rūpaṃ.

Для чего сказано «не среднего рода» (anapuṃsakānam)? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда слово среднего рода, как в «etaṃ cittaṃ» (это сознание), «etaṃ rūpaṃ» (эта материальная форма), «taṃ cittaṃ» (то сознание), «taṃ rūpaṃ» (та материальная форма).

157, 212. Tassa vā nattaṃ sabbattha.

157, 212. Необязательно во всех [родах] «t» [местоимения] «ta» [заменяется на] «n».

Tassa sabbanāmassa takārassa nattaṃ hoti vā sabbattha liṅgesu.

Буква «t» местоимения «ta» необязательно заменяется на «n» во всех родах.

Nāya, tāya, naṃ, taṃ, ne, te, nesu, tesu, namhi, tamhi, nāhi, tāhi, nābhi, tābhi.

Примеры: nāya, tāya, naṃ, taṃ, ne, te, nesu, tesu, namhi, tamhi, nāhi, tāhi, nābhi, tābhi.

176, 213. Sasmāsmiṃsaṃsāsvattaṃ.

176, 213. Замена на «a» перед [окончаниями] «sa», «smā», «smiṃ», «saṃ» и «sā».

Tassa sabbanāmassa takārassa sabbasseva attaṃ hoti vā sasmāsmiṃ saṃsāiccetesu sabbattha liṅgesu.

Необязательно во всех родах, когда следуют окончания «sa», «smā», «smiṃ», «saṃ» и «sā», всё местоимение «ta» целиком заменяется на «a».

Assa, tassa, asmā, tasmā, asmiṃ, tasmiṃ, assaṃ, tassaṃ, assā, tassā.

Примеры: assa, tassa, asmā, tasmā, asmiṃ, tasmiṃ, assaṃ, tassaṃ, assā, tassā.

Takārasseti kimatthaṃ? Amussaṃ, amussā.

Для чего сказано «буквы t» (takārassa)? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда нет буквы «t», как в «amussaṃ» и «amussā».

Etesvīti kimatthaṃ? Nesu, tesu.

Для чего сказано «когда следуют эти [окончания]» (etesu)? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда эти окончания не следуют, как в «nesu» и «tesu».

177, 221. Imasaddassa ca.

177, 221. И [основы] «ima».

Imasaddassa ca sabbasseva attaṃ hoti vā sasmāsmiṃ saṃ sāiccetesu sabbattha liṅgesu.

Необязательно во всех родах, когда следуют окончания «sa», «smā», «smiṃ», «saṃ» и «sā», вся основа «ima» целиком заменяется на «a».

Assa[Pg.107], imassa, asmā, imasmā, asmiṃ, imasmiṃ, assaṃ, imissaṃ, assā, imissā.

Примеры: assa, imassa, asmā, imasmā, asmiṃ, imasmiṃ, assaṃ, imissaṃ, assā, imissā.

Imasaddasseti kimatthaṃ? Etissaṃ, etissā.

Для чего сказано «основы ima» (imasaddassa)? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда нет основы «ima», как в «etissaṃ» и «etissā».

178, 22. Sabbato ko.

178, 22. После [всех местоимений] вставляется «ka».

Sabbato sabbanāmato kakārāgamo hoti vā simhi vibhattimhi.

Необязательно, когда следует падежное окончание «si», после всех местоимений вставляется буква «ka».

Sabbako, yako, sako, amuko, asuko.

Примеры: sabbako, yako, sako, amuko, asuko.

ti kimatthaṃ? Sabbo, yo, so, ko.

Для чего сказано «необязательно» (vā)? Чтобы допустить исключения из этого правила, такие как «sabbo», «yo», «so», «ko».

Sabbanāmatoti kimatthaṃ? Puriso.

Для чего сказано «после местоимений» (sabbanāmato)? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда слово не является местоимением, как в «puriso» (человек).

Puna sabbatoggahaṇena aññasmāpi kakārāgamo hoti, hīnako, potako.

Благодаря повторному использованию слова «sabbato» буква «ka» также вставляется и в других случаях, как в «hīnako», «potako».

179, 204. Yapato smiṃsānaṃ saṃsā.

179, 204. После [местоимений с признаками] «gha» и «pa» [окончания] «smiṃ» и «sa» [заменяются на] «saṃ» и «sā».

Sabbato sabbanāmato ghapasaññato smiṃsaiccetesaṃ saṃsā ādesā honti vā yathāsaṅkhyaṃ.

Необязательно после всех местоимений, имеющих признаки «gha» и «pa», окончания «smiṃ» и «sa» заменяются на «saṃ» и «sā» соответственно.

Sabbassaṃ, sabbassā, sabbāyaṃ, sabbāya, imissaṃ, imissā, imāyaṃ, imāya, amussaṃ, amussā, amuyaṃ, amuyā.

Примеры: sabbassaṃ, sabbassā, sabbāyaṃ, sabbāya, imissaṃ, imissā, imāyaṃ, imāya, amussaṃ, amussā, amuyaṃ, amuyā.

Sabbanāmatoti kimatthaṃ? Itthiyaṃ, itthiyā.

Для чего сказано «после местоимений» (sabbanāmato)? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда слово не является местоимением, как в «itthiyaṃ» (в женщине), «itthiyā» (женщины).

Smiṃsānamiti kimatthaṃ? Amuyo.

Для чего сказано «[окончаний] smiṃ и sa» (smiṃsānam)? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда нет окончаний «smiṃ» и «sa», как в «amuyo».

180, 207. Netāhi [Pg.108] smimāya yā.

180, 207. После этих [местоимений] «smiṃ» не [заменяется на] «āya» или «yā».

Etehi sabbanāmehi ghapasaññehi smiṃvacanassa neva āya yāādesā honti.

Окончание «smiṃ», следующее за местоимениями, имеющими признаки «gha» и «pa», не заменяется на «āya» или «yā».

Etissaṃ, etāyaṃ, imissaṃ, imāyaṃ, amussaṃ, amuyaṃ.

Примеры: etissaṃ, etāyaṃ, imissaṃ, imāyaṃ, amussaṃ, amuyaṃ.

Smiṃnti kimatthaṃ? Tāya itthiyā mukhaṃ.

Для чего сказано «smiṃ»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда нет окончания «smiṃ», как в «tāya itthiyā mukhaṃ» (лицо той женщины).

Etāhīti kimatthaṃ? Kaññāya, vīṇāya, gaṅgāya, kapālikāya.

Для чего сказано «после этих [местоимений]» (etāhi)? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда окончание «smiṃ» следует не за местоимениями, как в «kaññāya» (деве), «vīṇāya» (лютне), «gaṅgāya» (Ганге), «kapālikāya» (женщине с чашей для подаяний).

181, 95. Manogaṇādito smiṃnānamiā.

181, 95. После группы «mano» и др. [окончания] «smiṃ» и «nā» [заменяются на] «i» и «ā».

Tasmā manogaṇādito smiṃnāiccetesaṃ ikāraākārādesā honti vā yathāsaṅkhyaṃ.

Необязательно после группы «mano» и др. окончания «smiṃ» и «nā» заменяются на «i» и «ā» соответственно.

Manasi, manusmiṃ, sirasi, sirasmiṃ, manasā, manena, vacasā, vacena, sirasā, sirena, sarasā, sarena, tapasā, tapena, vayasā, vayena, yasasā, yasena, tejasā, tejena, urasā, urena, thāmasā, thāmena.

Примеры: manasi, manusmiṃ, sirasi, sirasmiṃ, manasā, manena, vacasā, vacena, sirasā, sirena, sarasā, sarena, tapasā, tapena, vayasā, vayena, yasasā, yasena, tejasā, tejena, urasā, urena, thāmasā, thāmena.

Smiṃnānamiti kimatthaṃ? Mano, siro, tamo, tapo, tejo.

Для чего сказано «[окончаний] smiṃ и nā» (smiṃnānam)? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда нет окончаний «smiṃ» и «nā», как в «mano» (ум), «siro» (голова), «tamo» (тьма), «tapo» (аскеза), «tejo» (жар/сила).

Ādiggahaṇena aññāsmāpi smiṃnānaṃ ikāraākārādesā honti, bilasi, bilasā, padasi, padasā.

Благодаря использованию слова «ādi» (и др.) в других случаях окончания «smiṃ» и «nā» также заменяются на «i» и «ā», как в «bilasi» (в норе), «bilasā» (норой), «padasi» (в стопе), «padasā» (стопой).

182, 97. Sassa [Pg.109] co.

182, 97. И [окончание] «sa» [заменяется на] «o».

Tasmā manogaṇādito sassa ca okāro hoti.

После группы «mano» и др. окончание «sa» заменяется на «o».

Manaso, thāmaso, tapaso.

Примеры: manaso, thāmaso, tapaso.

183, 48. Etesamo lope.

183, 48. При опущении [окончания] их [конечный гласный] становится «o».

Etesaṃ manogaṇādīnaṃ anto ottamāpajjate vibhattilope kate.

Когда падежное окончание опускается, конечный гласный слов группы «mano» и др. становится «o».

Manomayaṃ, ayomayaṃ, tejosamena, tapoguṇena, siroruhena.

Примеры: manomayaṃ (состоящий из ума), ayomayaṃ (железный), tejosamena (равный силе), tapoguṇena (добродетелью аскезы), siroruhena (волосом на голове).

Ādiggahaṇaṃkimatthaṃ? Aññesamanto ottamāpajjate. Āposamena, vāyosamena.

Какова цель использования слова «ādi» (и др.)? Чтобы конечный гласный других слов также становился «o», как в «āposamena» (равный воде), «vāyosamena» (равный ветру).

Lopeti kimatthaṃ? Padayā, tapasā, yasasā, vacasā, manasā, evamaññepi yojetabbā.

Для чего сказано «при опущении [окончания]» (lope)? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда окончание не опускается, как в «padayā» (стопой), «tapasā» (аскезой), «yasasā» (славой), «vacasā» (речью), «manasā» (умом); подобным же образом следует применять и к другим словам.

184, 96. Sa sare vāgamo.

184, 96. Необязательно перед гласным вставляется «s».

Eteheva manogaṇādīhi vibhattādese sare pare sakārāgamo hoti vā.

Необязательно после слов группы «mano» и др., когда следует гласный, заменяющий окончание, вставляется буква «s».

Manasā, vacasā, manasi, vacasi.

Примеры: manasā, vacasā, manasi, vacasi.

ti kimatthaṃ? Manena, tejena, vasena,

Для чего сказано «необязательно» (vā)? Чтобы допустить исключения из этого правила, такие как «manena» (умом), «tejena» (силой), «vasena» (волей).

Sareti [Pg.110] kimatthaṃ? Mano, tejo, yaso.

Для чего сказано «перед гласным» (sare)? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда гласный, заменяющий окончание, не следует, как в «mano» (ум), «tejo» (сила), «yaso» (слава).

Puna ādiggahaṇena aññasmimpi paccaye pare sakārāgamo hoti. Mānasikaṃ, vācasikaṃ.

Благодаря повторному использованию слова «ādi» (и др.) буква «s» также вставляется, когда следуют другие суффиксы, как в «mānasikaṃ» (умственный), «vācasikaṃ» (словесный).

185, 112. Santasaddassa so te bo cante.

185, 112. Слово «santa» заменяется на «sa», и в конце вставляется «b».

Sabbassa santasaddassa sakārādeso hoti bhakāre pare, ante ca bakārāgamo hoti.

Когда следует буква «bha», всё слово «santa» целиком заменяется на «sa», а в конце вставляется буква «b».

Sabbhireva samāsetha,

«Лишь с благородными следует общаться»,

Sabbhikubbetha santhavaṃ.

«с благородными следует водить дружбу»,

Sataṃ saddhammamaññāya,

«познав истинную Дхамму добродетельных».

Seyyo hoti na pāpiyo.

Становится лучше, а не хуже.

Jīranti ve rājarathā sucittā.

Действительно, ветшают искусно украшенные царские колесницы.

Atho sarīrampi jaraṃ upeti.

А также и тело подвергается старению.

Satañca dhammo na jaraṃ upeti,

Но Дхамма благих не подвергается старению,

Santo have sabbhi pavedayanti.

Истинно, благие возвещают об этом благим.

Sabbhūto, sabbhāvo.

Sabbhūto, sabbhāvo.

Bheti kimatthaṃ? Santehi pūjito bhagavā.

Для чего сказано «перед bhi»? [Чтобы предотвратить это правило, когда bhi не следует, как в] «Santehi pūjito bhagavā» (Благословенный, почитаемый добродетельными).

Caggahaṇaṃ kvaci sakārasseva pasiddhatthaṃ. Sakkāro, sakkato.

Употребление «ca» [в правиле] служит для установления в некоторых случаях именно [удвоения] «sa». [Примеры:] sakkāro, sakkato.

196, 107. Simhigacchantādīnaṃ [Pg.111] ntasaddo aṃ.

196, 107. Перед [окончанием] «si» элемент «nta» в словах «gacchanta» и подобных заменяется на «aṃ».

Simhi gacchantādīnaṃ ntasaddo amāpajjate vā.

Необязательно (факультативно), когда следует [окончание] «si», элемент «nta» в словах «gacchanta» и подобных заменяется на «aṃ».

Gacchaṃ, gacchanto, mahaṃ, mahanto, caraṃ, caranto, khādaṃ, khādanto.

Gacchaṃ, gacchanto, mahaṃ, mahanto, caraṃ, caranto, khādaṃ, khādanto.

Gacchantādīnamiti kimatthaṃ? Anto, danto, vanto, santo.

Для чего сказано «в словах gacchanta и подобных»? [Чтобы предотвратить это правило, когда нет слов gacchanta и подобных, как в] anto, danto, vanto, santo.

187, 108. Sesesu ntuva.

187, 108. Перед остальными [окончаниями] — как «ntu».

Gacchantādīnaṃntasaddontuppaccayova daṭṭhabbo sesesu vibhattippaccayesu.

Перед остальными падежными окончаниями элемент «nta» в словах «gacchanta» и других следует рассматривать как суффикс «ntu».

Gacchato, mahato, gacchati, mahati, gacchatā, mahatā.

Gacchato, mahato, gacchati, mahati, gacchatā, mahatā.

Sesesūti kimatthaṃ? Gacchaṃ, mahaṃ, caraṃ, khādaṃ.

Для чего сказано «перед остальными»? [Чтобы предотвратить это правило, когда следует «si», как в] gacchaṃ, mahaṃ, caraṃ, khādaṃ.

188, 115. Brahmatta sakha rājādito amānaṃ.

188, 115. После [слов] «brahma», «atta», «sakha», «rāja» и подобных [окончание] «aṃ» [заменяется на] «ānaṃ».

Brahma atta sakha rājaiccevamādito aṃvacanassa ānaṃ hoti vā.

Необязательно (факультативно) после слов «brahma», «atta», «sakha», «rāja» и подобных окончание «aṃ» заменяется на «ānaṃ».

Brahmānaṃ, brahmaṃ, attānaṃ, attaṃ, sakhānaṃ, sakhaṃ, rājānaṃ, rājaṃ.

Brahmānaṃ, brahmaṃ, attānaṃ, attaṃ, sakhānaṃ, sakhaṃ, rājānaṃ, rājaṃ.

Amiti kimatthaṃ? Rājā.

Для чего сказано «aṃ»? [Чтобы предотвратить это правило, когда «aṃ» не следует, как в] rājā.

189, 113. Syā [Pg.112] ca.

189, 113. А также [окончание] «si» [становится] «ā».

Brahma atta sakha rājaiccevamādito sivacanassa ā ca hoti.

После слов «brahma», «atta», «sakha», «rāja» и подобных окончание «si» также заменяется на «ā».

Brahmā, attā, sakhā, rājā, ātumā.

Brahmā, attā, sakhā, rājā, ātumā.

190, 114. Yonamāno.

190, 114. Окончание «yo» [заменяется на] «āno».

Brahmaatta sakha rājaiccevamādito yonaṃ ānoādeso hoti.

После слов «brahma», «atta», «sakha», «rāja» и подобных окончание «yo» заменяется на «āno».

Brahmāno, attāno, sakhāno, rājāno, ātumāno.

Brahmāno, attāno, sakhāno, rājāno, ātumāno.

191, 130. Sakhato cāyo no.

191, 130. А после «sakha» [окончание yo заменяется на] «āyo» и «no».

Tasmā sakhato ca yonaṃ āyo no ādesā honti.

Поэтому после «sakha» окончание «yo» заменяется на «āyo» и «no».

Sakhāyo, sakhino.

Sakhāyo, sakhino.

Yonamiti kimatthaṃ? Sakhā.

Для чего сказано «окончания yo»? [Чтобы предотвратить это правило, когда «yo» не следует, как в] sakhā.

192, 135. Smime.

192, 135. Окончание «smiṃ» [заменяется на] «e».

Tasmā sakhato smiṃvacanassa ekāro hoti. Sakhe.

Поэтому после «sakha» окончание «smiṃ» заменяется на звук «e». [Пример:] sakhe.

193, 122. Brahmato [Pg.113] gassa ca.

193, 122. А после «brahma» [окончание] «ga» также [заменяется на «e»].

Tasmā brahmato gassa ca ekāro hoti. He brahme.

Поэтому после «brahma» окончание «ga» также заменяется на звук «e». [Пример:] he brahme.

194, 131. Sakhantassi no nā naṃ sesu.

194, 131. Конечный [гласный] слова «sakha» заменяется на «i» перед [окончаниями] «no», «nā», «naṃ» и «sa».

Tassa sakhantassa ikāro hoti nonānaṃsaiccetesu.

Конечный гласный этого слова «sakha» заменяется на звук «i» перед следующими [окончаниями]: «no», «nā», «naṃ» и «sa».

Sakhino, sakhinā, sakhīnaṃ, sakhissa.

Sakhino, sakhinā, sakhīnaṃ, sakhissa.

Etesvīti kimatthaṃ? Sakhārehi.

Для чего сказано «перед ними»? [Чтобы предотвратить это правило, когда они не следуют, как в] sakhārehi.

195, 134. Āro himhi vā.

195, 134. Необязательно (факультативно) перед [окончанием] «hi» [конечный гласный слова sakha заменяется на] «āra».

Tassa sakhantassa āro hoti vā himhi vibhattimhi. Sakhārehi, sakhehi.

Необязательно (факультативно) перед падежным окончанием «hi» конечный гласный этого слова «sakha» заменяется на «āra». [Примеры:] sakhārehi, sakhehi.

196, 133. Sunamaṃsu vā.

196, 133. Необязательно (факультативно) перед [окончаниями] «su», «naṃ» и «aṃ» [конечный гласный слова sakha заменяется на āra].

Tassa sakhantassa āro hoti vā sunaṃ aṃiccetesu.

Необязательно (факультативно) перед следующими [окончаниями]: «su», «naṃ» и «aṃ» конечный гласный этого слова «sakha» заменяется на «āra».

Sakhāresu, sakhesu, sakhārānaṃ, sakhīnaṃ, sakhāraṃ, sakhaṃ.

Sakhāresu, sakhesu, sakhārānaṃ, sakhīnaṃ, sakhāraṃ, sakhaṃ.

197, 125. Brahmato tu smiṃ ni.

197, 125. А после «brahma» [окончание] «smiṃ» [заменяется на] «ni».

Tasmā brahmato smiṃvacanassa niādeso hoti. Brahmani.

Поэтому после «brahma» окончание «smiṃ» заменяется на «ni». [Пример:] brahmani.

Tuggahaṇena [Pg.114] abrahmatopi smiṃ vacanassa ni hoti. Kammani, cammani, muddhani.

Благодаря употреблению слова «tu» [в правиле], также и после слов, отличных от «brahma», окончание «smiṃ» заменяется на «ni», как в kammani, cammani, muddhani.

198, 123. Uttaṃ sanāsu.

198, 123. Перед [окончаниями] «sa» и «nā» [конечный гласный заменяется на] «u».

Tassa brahmasaddassa anto uttamāpajjate sanāiccetesu.

Конечный гласный этого слова «brahma» заменяется на звук «u» перед следующими [окончаниями]: «sa» и «nā».

Brahmuno, brahmunā.

Brahmuno, brahmunā.

Sanāsūti kimatthaṃ? Brahmā.

Для чего сказано «перед sa и nā»? [Чтобы предотвратить это правило, когда они не следуют, как в] brahmā.

199, 158. Satthupitādīnamā sismiṃsilopoca.

199, 158. Перед [окончанием] «si» конечный гласный слов «satthu», «pitu» и подобных заменяется на «ā», а также происходит отпадение (элизия) «si».

Satthupituādīnamanto attamāpajjate sismiṃ, silopo ca hoti.

Перед [окончанием] «si» конечный гласный слов «satthu», «pitu» и подобных заменяется на «ā», а также происходит отпадение «si».

Satthā, pitā, mātā, bhātā, kattā.

Satthā, pitā, mātā, bhātā, kattā.

Sisminti kimatthaṃ? Satthussa, pitussa, mātussa, bhātussa, kattussa.

Для чего сказано «перед si»? [Чтобы предотвратить это правило, когда «si» не следует, как в] satthussa, pitussa, mātussa, bhātussa, kattussa.

200, 159. Aññesvārattaṃ.

200, 159. Перед остальными [окончаниями конечный гласный заменяется на] «āra».

Satthupituādīnamanto aññesu vacanesu ārattamāpajjate.

Перед остальными падежными окончаниями конечный гласный слов «satthu», «pitu» и подобных заменяется на «āra».

Satthāraṃ, pitaraṃ, mātaraṃ, bhātaraṃ, kattāraṃ, satthārehi, pitarehi, mātarehi, bhātarehi, kattārehi.

Satthāraṃ, pitaraṃ, mātaraṃ, bhātaraṃ, kattāraṃ, satthārehi, pitarehi, mātarehi, bhātarehi, kattārehi.

Aññesvīti [Pg.115] kimatthaṃ? Satthā, pitā, mātā, bhātā, kattā.

Для чего сказано «перед остальными»? [Чтобы предотвратить это правило, когда другие не следуют, как в] satthā, pitā, mātā, bhātā, kattā.

201, 163. Vā naṃmhi.

201, 163. Необязательно (факультативно) перед [окончанием] «naṃ».

Satthupituādīnamanto ārattamāpajjate vā naṃmhi vibhattimhi.

Необязательно (факультативно) перед падежным окончанием «naṃ» конечный гласный слов «satthu», «pitu» и подобных заменяется на «āra».

Satthārānaṃ, pitarānaṃ, mātarānaṃ, bhātarānaṃ.

Саттхаранам, питаранам, матаранам, бхатаранам.

ti kimatthaṃ? Satthānaṃ, pitūnaṃ, mātūnaṃ, bhātūnaṃ.

Для чего сказано «необязательно» (vā)? [Чтобы допустить такие формы, как] саттханам, питунам, матунам, бхатунам.

202, 164. Satthunattañca.

202, 164. И [замена конца слова] «саттху» на «а».

Tassa satthusaddassa anto attamāpajjate vā naṃmhi vibhattimhi.

Конечный [гласный] слова «саттху» необязательно становится «а», когда за ним следует падежное окончание «нам» (naṃ).

Satthānaṃ, pitānaṃ, mātānaṃ, bhātānaṃ, kattānaṃ.

Саттханам, питанам, матанам, бхатанам, каттанам.

ti kimatthaṃ? Satthārānaṃ, pitarānaṃ, mātarānaṃ, bhātarānaṃ, dhītarānaṃ.

Для чего сказано «необязательно» (vā)? [Чтобы допустить такие формы, как] саттхаранам, питаранам, матаранам, бхатаранам, дхитаранам.

Caggahaṇaṃ aññesampi saṅgahaṇatthaṃ.

Употребление «ча» (ca) служит для включения также и других [слов].

203, 162. Usasmiṃ salopo ca.

203, 162. Замена на «у» перед «са» и отпадение «са».

Satthupituiccevamādīnamantassa uttaṃ hoti vā sasmiṃ, salopo ca.

Необязательно, когда следует [окончание] «са» (sa), конечный [гласный] слов «саттху», «питу» и подобных им становится «у», а также отпадает «са».

Satthu[Pg.116], satthussa, satthuno dīyate, pariggaho vā. Pitu, pitussa, pituno dīyate, pariggaho vā. Bhātu, bhātussa, bhātuno dīyate, pariggaho vā.

«Саттху» (satthu), «саттхусса» (satthussa), «саттхуно» (satthuno) даётся или принадлежит. «Питу» (pitu), «питусса» (pitussa), «питуно» (pituno) даётся или принадлежит. «Бхату» (bhātu), «бхатусса» (bhātussa), «бхатуно» (bhātuno) даётся или принадлежит.

Caggahaṇaṃ dutiyasampiṇḍanatthaṃ.

Употребление «ча» (ca) служит для присоединения второго [значения].

204, 167. Sakkamandhātādīnañca.

204, 167. И [для слов] «саккамандхату» и подобных.

Sakkamandhātuiccevamādīnamanto uttamāpajjate sasmiṃ, salopo ca hoti.

Конечный [гласный] слов «саккамандхату» и подобных им становится «у», когда следует [окончание] «са» (sa), а также происходит отпадение «са».

Sakkamandhātu iva assa rājino vibhavo. Evaṃ kattu, gantu, dātu iccevamādī.

«Богатство этого царя подобно [богатству] Саккамандхату (sakkamandhātu)». Так же для «катту» (kattu), «ганту» (gantu), «дату» (dātu) и подобных.

Punārambhaggahaṇaṃ kimatthaṃ? Niccadīpanatthaṃ. Sakkamandhātu.

Для чего нужно повторное введение [этого правила]? Для указания на обязательный характер. [Пример:] «Саккамандхату» (sakkamandhātu).

Caggahaṇaṃ dutiyasampiṇḍanatthaṃ.

Употребление «ча» (ca) служит для присоединения второго [значения].

205, 160. Tato yonamo tu.

205, 160. После этого «йо» заменяется на «о».

Tato ārādesato sabbesaṃ yo naṃ okārādeso hoti.

После этого, [то есть] после замены на «ара» (āra), окончание «йо» (yo) у всех [этих слов] заменяется на «о».

Satthāro, pitaro, mātaro, bhātaro, kattāro, vattāro.

Саттхаро, питаро, матаро, бхатаро, каттаро, ваттаро.

Tuggahaṇena aññasmāpi yonaṃ okāro hoti. Caturo janā, gāvo, ubho purisā.

Благодаря употреблению «ту» (tu), также и после других слов окончание «йо» (yo) заменяется на «о», как в «чатуро джана» (caturo janā), «гаво» (gāvo), «убхо пуриса» (ubho purisā).

206, 165. Tato [Pg.117] smimi.

206, 165. После этого «смин» заменяется на «и».

Tato ārādesato smiṃvacanassa ikārādeso hoti.

После этого, [то есть] после замены на «ара» (āra), падежное окончание «смин» (smiṃ) заменяется на гласный «и».

Satthari, pitari, mātari, dhītari, bhātari, kattari, vattari.

Саттхари, питари, матари, дхитари, бхатари, каттари, ваттари.

Puna tatogahaṇena aññasmāpi smiṃvacanassa ikāro hoti. Bhuvi.

Благодаря повторному употреблению «тато» (tato), также и после других слов падежное окончание «смин» (smiṃ) заменяется на «и», как в «бхуви» (bhuvi).

207, 161. Nā ā.

207, 161. Падежное окончание «на» заменяется на «а».

Tato ārādesato vacanassa āādeso hoti.

После этого, [то есть] после замены на «ара» (āra), падежное окончание «на» (nā) заменяется на «а» (ā).

Satthārā, pitarā, mātarā, bhātarā, dhītarā, kattārā, vattārā.

Саттхара, питара, матара, бхатара, дхитара, каттара, ваттара.

208, 166. Āro rassamikāre.

208, 166. Замена на «ара» становится краткой перед «и».

Ārādeso rassamāpajjate ikāre pare.

Замена на «ара» (āra) сокращается, когда за ней следует «и».

Satthari, pitari, mātari, dhītari, kattari, vattari.

Саттхари, питари, матари, дхитари, каттари, ваттари.

209, 168. Pitādīnamasimhi.

209, 168. [Замена на «ара»] слов «питу» и подобных становится краткой перед окончаниями, отличными от «си».

Pitādīna mārādeso rassamāpajjate asimhi vibhattimhi.

Замена на «ара» (āra) в словах «питу» (pitu) и подобных сокращается, когда за ней следует падежное окончание, отличное от «си» (si).

Pitarā, mātarā, bhātarā, mītarā pitaro, mātaro, bhātaro, dhītaro.

Питара, матара, бхатара, митара, питаро, матаро, бхатаро, дхитаро.

Asimhiggahaṇaṃ [Pg.118] tomhi pare ikārādesañāpanatthaṃ. Mātito, pitito, bhātito, duhitito.

Употребление выражения «кроме си» (asimhi) служит для указания на замену на «и», когда следует суффикс «то» (to). [Примеры:] матито (mātito), питито (pitito), бхатито (bhātito), духитито (duhitito).

210, 239. Tayātayīnaṃ takāro tvattaṃ vā.

210, 239. Согласный «т» в «тая» и «тайи» необязательно заменяется на «тв».

Tayātayi iccetesaṃ takāro tvattamāpajjate vā.

Согласный «т» (t) в словах «тая» (tayā) и «тайи» (tayi) необязательно заменяется на «тв» (tv).

Tvayā, tayā, tvayi, tayi.

Твая, тая, твайи, тайи.

Etesamiti kimatthaṃ? Tuvaṃ, tavaṃ.

Для чего сказано «в этих [словах]» (etesaṃ)? Чтобы предотвратить применение этого правила там, где нет форм «тая» (tayā) и «тайи» (tayi), как в «туван» (tuvaṃ), «таван» (tavaṃ).

Iti nādhakappe tatiyo kaṇḍo.

Так заканчивается третий раздел в главе об именах существительных.

Catutthakaṇḍa

Четвёртый раздел.

211, 126. Attanto hismi’manattaṃ.

211, 126. Конец слова «атта» перед «хи» заменяется на «ана».

Tassa attano anto anattamāpajjate himhi vibhattimhi.

Конечный [гласный] слова «атта» (atta) заменяется на «ана» (ana), когда за ним следует падежное окончание «хи» (hi).

Attanehi, attanebhi.

Аттанехи, аттанебхи.

Attantoti kimatthaṃ? Rājehi, rājebhi.

Для чего сказано «конечный [гласный] слова атта» (attanto)? Чтобы предотвратить применение этого правила там, где нет слова «атта» (atta), как в «раджехи» (rājehi), «раджебхи» (rājebhi).

Hisminti kimatthaṃ? Attano.

Для чего сказано «перед хи» (hismiṃ)? Чтобы предотвратить применение этого правила, когда окончание «хи» (hi) не следует, как в «аттано» (attano).

Anattamitibhāvaniddesena attasaddassa sakādeso hoti sabbāsu vibhattīsu. Sako, sakā, sakaṃ, sake.

Путём указания на состояние «анатта» (anatta), перед всеми падежными окончаниями слово «атта» (atta) заменяется на «сака» (saka), как в «сако» (sako), «сака» (sakā), «сакан» (sakaṃ), «саке» (sake).

212, 329. Tato [Pg.119] smiṃni.

212, 329. После этого «смин» заменяется на «ни».

Tato attato smiṃvacanassa ni hoti. Attani.

После этого, [то есть] после слова «атта» (atta), падежное окончание «смин» (smiṃ) заменяется на «ни» (ni). [Пример:] «аттани» (attani).

213, 127. Sassa no.

213, 127. Падежное окончание «са» заменяется на «но».

Tatoattato sassa vibhattissa no hoti, attano.

После этого, [то есть] после слова «атта» (atta), падежное окончание «са» (sa) заменяется на «но» (no). [Пример:] «аттано» (attano).

214, 128. Smā nā.

214, 128. Падежное окончание «сма» заменяется на «на».

Tato attato smā vacanassa hoti. Attanā.

После этого, [то есть] после слова «атта» (atta), падежное окончание «сма» (smā) заменяется на «на» (nā). [Пример:] «аттана» (attanā).

Puna tatogahaṇena tassa attano takārasseva rakāro hoti sabbesu vacanesu. Atrajo, atrajaṃ.

Благодаря повторному употреблению «тато» (tato), во всех числах согласный «т» (t) самого слова «атта» (atta) заменяется на «р» (r). [Примеры:] «атраджо» (atrajo), «атраджан» (atrajaṃ).

215, 141. Jhalato ca.

215, 141. И после [гласных, именуемых] «джха» и «ла».

Jhalaiccetehi smāvacanassa hoti.

После этих [гласных, именуемых] «джха» (jha) и «ла» (la), падежное окончание «сма» (smā) заменяется на «на» (nā).

Agginā, daṇḍinā, bhikkhunā, sayambhunā.

Аггина, дандина, бхиккхуна, саямбхуна.

Smāti kimatthaṃ? Aggayo, munayo, isayo.

Для чего сказано «сма» (smā)? Чтобы предотвратить применение этого правила, когда окончание «сма» (smā) не следует, как в «аггайо» (aggayo), «мунайо» (munayo), «исайо» (isayo).

216, 180. Ghapato smiṃ yaṃ vā.

216, 180. После [гласных, именуемых] «гха» и «па», «смин» необязательно заменяется на «ям».

Tasmā ghapato smiṃ vacanassa yaṃ hoti vā.

После этих [гласных, именуемых] «гха» (gha) и «па» (pa), падежное окончание «смин» (smiṃ) необязательно заменяется на «ям» (yaṃ).

Kaññāyaṃ[Pg.120], kaññāya. Rattiyaṃ, rattiyā. Itthiyaṃ, itthiyā. Yāguyaṃ, yāguyā. Vakhuyaṃ, vadhuyā.

Канняян, канняя. Раттиян, раттия. Иттхиян, иттхия. Ягуян, ягуя. Вакхуян, вадхуя.

217, 199. Yonaṃ ni napuṃsakehi.

217, 199. После [основ] среднего рода [окончание] «yo» [заменяется на] «ni».

Sabbesaṃ yonaṃ ni hoti vā napuṃsakehi liṅgehi.

После основ среднего рода все окончания «yo» факультативно заменяются на «ni».

Aṭṭhīni, aṭṭhī, āyūni, āyū.

Примеры: aṭṭhīni, aṭṭhī, āyūni, āyū.

Napuṃsakehīti kimatthaṃ? Itthiyo.

Для чего сказано «после [основ] среднего рода»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда основы не относятся к среднему роду, как в «itthiyo».

218, 196. Ato niccaṃ.

218, 196. После [основ на] «a» — всегда.

Akārantehi napuṃsakaliṅgehi yonaṃ ni hoti niccaṃ.

После основ среднего рода, оканчивающихся на «a», окончание «yo» всегда заменяется на «ni».

Yāni, yāni. Tāni, tāni. Kāni, kāni. Bhayāni, bhayāni. Rūpāni, rūpāni.

Примеры: yāni, yāni; tāni, tāni; kāni, kāni; bhayāni, bhayāni; rūpāni, rūpāni.

219, 196. Siṃ.

219, 196. [Окончание] «si» [заменяется на] «aṃ».

Akārantehi napuṃsakaliṅgehi sivacanassa aṃ hoti niccaṃ.

После основ среднего рода, оканчивающихся на «a», падежное окончание «si» всегда заменяется на «aṃ».

Sabbaṃ, yaṃ, taṃ, kaṃ, rūpaṃ.

Примеры: sabbaṃ, yaṃ, taṃ, kaṃ, rūpaṃ.

220, 74. Sesato lopaṃ pasipi.

220, 74. После остальных — усечение «ga» и «si».

Tato niddiṭṭhehi ligehi sesakhatā gasiiccete lopamāpajjante.

После основ, отличных от указанных ранее (остальных), окончания «ga» и «si» подвергаются усечению.

Bhoti [Pg.121] itthi, sā itthī. Bho daṇḍi, so daṇḍī. Bho sattha, so satthā. Bho rāja, so rājā. Sesatoti kimatthaṃ? Puriso gacchati.

Примеры: bhoti itthi, sā itthī; bho daṇḍi, so daṇḍī; bho sattha, so satthā; bho rāja, so rājā. Для чего сказано «после остальных»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда основы не являются «остальными», как в «puriso gacchati».

Gasīti kimatthaṃ? Itthiyā, satthussa.

Для чего сказано ««ga» и «si»»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда за основой не следуют «ga» и «si», как в «itthiyā», «satthussa».

221, 282. Sabbāsamāvuso pasagganipātādīhi ca.

221, 282. После «āvuso», приставок, частиц и т. д. все [окончания] также [усекаются].

Sabbāsaṃ vibhattīnaṃ ekavacanabahuvacanānaṃ paṭhamā dutiyātatiyā catutthī pañcamī chaṭṭhī sattamīnaṃ lopo hoti, āvuso upasagga nipātaiccevamādīhi ca,

После слова «āvuso», приставок, частиц и тому подобного происходит усечение всех падежных окончаний единственного и множественного числа, а именно: первого, второго, третьего, четвертого, пятого, шестого и седьмого падежей.

Tvaṃ panāvuso, tumhe panāvuso, padaso dhammaṃ vāceyya, vihāraṃ sve upagaccheyya.

Примеры: tvaṃ panāvuso, tumhe panāvuso, padaso dhammaṃ vāceyya, vihāraṃ sve upagaccheyya.

Pa, parā, ni, nī, u, du, saṃ, vi, ava, anu, pari, adhi, abhi, pati, su, ā, ati, api, apa, upa, pahāro, parābhavo, nihāro, nīhāro, uhāro, duhāro, saṃhāro, vihāro, avahāro, anuhāro, parihāro, adhihāro, abhihāro, patihāro, suhāro, āhāro, atihāro, apihāro, apahāro, upahāro, evaṃ vīsati upasaggehi ca.

Приставки: pa, parā, ni, nī, u, du, saṃ, vi, ava, anu, pari, adhi, abhi, pati, su, ā, ati, api, apa, upa; [и образованные от них слова]: pahāro, parābhavo, nihāro, nīhāro, uhāro, duhāro, saṃhāro, vihāro, avahāro, anuhāro, parihāro, adhihāro, abhihāro, patihāro, suhāro, āhāro, atihāro, apihāro, apahāro, upahāro — таким образом, это правило применяется после двадцати приставок.

Yathā, tathā, evaṃ, khalu, kho, tatra, atho, atha, hi, tu ca, vā, vo, haṃ, abhaṃ, alaṃ, eva, ho aho, he[Pg.122], ahe, re, are, evamādīhi nipātehi ca yojetabbāni.

А также после таких частиц, как yathā, tathā, evaṃ, khalu, kho, tatra, atho, atha, hi, tu, ca, vā, vo, haṃ, abhaṃ, alaṃ, eva, ho, aho, he, ahe, re, are и им подобных.

Caggahaṇama vadhāraṇatthaṃ.

Употребление «ca» служит для выделения (ограничения).

222, 342. Pumassa liṅgādīsu samāsesu.

222, 342. В сложных словах перед «liṅga» и другими последующими членами конечный [гласный] слова «puma» усекается.

Pumaiccetassa anto lopamāpajjate liṅgādīsu parapadesu samāsesu.

Конечный гласный слова «puma» подвергается усечению в сложных словах, когда последующими членами являются «liṅga» и другие подобные слова.

Pulliṅgaṃ, pumbhāvo, puṅkokilo.

Примеры: pulliṅgaṃ, pumbhāvo, puṅkokilo.

Pumasseti kimatthaṃ? Itthiliṅgaṃ, napuṃsakaliṅgaṃ.

Для чего сказано «слова „puma“»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда первым членом является не «puma», как в «itthiliṅgaṃ», «napuṃsakaliṅgaṃ».

Liṅgādīsūti kimatthaṃ? Pumitthī.

Для чего сказано «перед „liṅga“ и другими»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда последующим членом не является «liṅga» или подобное слово, как в «pumitthī».

Samāsesūti kimatthaṃ? Pumassa liṅgaṃ.

Для чего сказано «в сложных словах»? Чтобы предотвратить действие этого правила там, где нет сложного слова, как в «pumassa liṅgaṃ».

223, 188. Aṃ yamīto pasaññato.

223, 188. После [гласного] «ī», именуемого «pa», [окончание] «aṃ» [заменяется на] «yaṃ».

Aṃ vacanassa yaṃ hoti vā īto pasaññato.

После гласного «ī», имеющего техническое название «pa», падежное окончание «aṃ» факультативно заменяется на «yaṃ».

Itthiyaṃ, itthiṃ.

Примеры: itthiyaṃ, itthiṃ.

Pasaññatoti kimatthaṃ? Daṇḍinaṃ, bhoginaṃ.

Для чего сказано «именуемого „pa“»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда гласный не имеет названия «pa», как в «daṇḍinaṃ», «bhoginaṃ».

Amiti kimatthaṃ? Itthīhi.

Для чего сказано «aṃ»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда за основой следует не «aṃ», как в «itthīhi».

224, 153. Naṃ jhato katarassā.

224, 153. После [гласного] «jha», ставшего кратким, [окончание] «aṃ» [заменяется на] «naṃ».

Tasmā jhato katarassā aṃ vacanassa naṃ hoti.

После гласного «jha», который был сокращен, падежное окончание «aṃ» заменяется на «naṃ».

Daṇḍinaṃ[Pg.123], bhoginaṃ.

Примеры: daṇḍinaṃ, bhoginaṃ.

Jhatoti kimatthaṃ? Vessabhuṃ.

Для чего сказано «после „jha“»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда гласный не имеет названия «jha», как в «vessabhuṃ».

Katarassāti kimatthaṃ? Kucchiṃ.

Для чего сказано «ставшего кратким»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда гласный не был сокращен, как в «kucchiṃ».

225, 151. Yonaṃ no.

225, 151. [Окончание] «yo» [заменяется на] «no».

Sabbesaṃ yonaṃ jhato katarassā no hoti.

После гласного «jha», который был сокращен, все окончания «yo» заменяются на «no».

Daṇḍino bhogino, he daṇḍino, he bhogino.

Примеры: daṇḍino, bhogino; he daṇḍino, he bhogino.

Katarassāti kimatthaṃ? Aggayo, munayo, isayo.

Для чего сказано «ставшего кратким»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда гласный не был сокращен, как в «aggayo», «munayo», «isayo».

Jhatoti kimatthaṃ? Sayambhuno.

Для чего сказано «после „jha“»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда гласный не имеет названия «jha», как в «sayambhuno».

Yonanti kimatthaṃ? Daṇḍinā, bhoginā.

Для чего сказано «[окончания] „yo“»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда за основой следует не «yo», как в «daṇḍinā», «bhoginā».

226, 154. Smiṃni.

226, 154. [Окончание] «smiṃ» [заменяется на] «ni».

Tasmā jhato katarassā smiṃvacanassa niāde so hoti.

После гласного «jha», который был сокращен, падежное окончание «smiṃ» заменяется на «ni».

Daṇḍini, bhogini.

Примеры: daṇḍini, bhogini.

Katarassāti kimatthaṃ? Byādhimhi.

Для чего сказано «ставшего кратким»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда гласный не был сокращен, как в «byādhimhi».

227, 270. Kissa kaveca.

227, 270. Слово «kiṃ» [заменяется на] «ka» перед [суффиксом] «va».

Kimiccetassa ko ca hoti vapaccaye pare.

Слово «kiṃ» заменяется на «ka», когда за ним следует суффикс «va».

Kva [Pg.124] gatosi tvaṃ devānaṃ piyatissa.

Пример: kva gatosi tvaṃ devānaṃ piyatissa.

Caggahaṇena avapaccaye parepi ko ca hoti. Ko taṃninditu marahati, kathaṃ bodhayituṃ dhammaṃ.

Благодаря употреблению «ca», замена на «ka» происходит также и тогда, когда следуют другие суффиксы, отличные от «va». Примеры: ko taṃ nindituṃ arahati, kathaṃ bodhayituṃ dhammaṃ.

Veti kimatthaṃ? Kuto āgatosi tvaṃ.

Для чего сказано «перед „va“»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда за основой не следует «va», как в «kuto āgatosi tvaṃ».

228, 272. Kuhiṃ haṃ su ca.

228, 272. Перед «hiṃ» и «haṃ» слово «kiṃ» также [заменяется на] «ku».

Kimiccetassa ku hoti hiṃ haṃiccetesu ca. Kuhiṃ gacchasi, kulaṃ gacchasi.

Слово «kiṃ» заменяется на «ku», когда за ним следуют суффиксы «hiṃ» и «haṃ». Примеры: kuhiṃ gacchasi, kulaṃ gacchasi.

Caggahaṇena hiñcanaṃdācanaṃ paccayesu paresu aññatthāpi ku hoti. Kuhiñcanaṃ, kudācanaṃ.

Благодаря употреблению «ca», замена на «ku» происходит также и в других случаях, когда следуют суффиксы «hiñcanaṃ» и «dācanaṃ». Примеры: kuhiñcanaṃ, kudācanaṃ.

229, 226. Sesesu ca.

229, 226. А перед остальными [окончаниями и суффиксами] также [заменяется на «ka»].

Kimiccetassa ko hoti sesesu vibhattipaccayesu paresu.

Слово «kiṃ» заменяется на «ka», когда за ним следуют остальные падежные окончания и суффиксы.

Ko pakāro kathaṃ, kaṃ pakāraṃ kathaṃ.

Примеры: ko pakāro kathaṃ, kaṃ pakāraṃ kathaṃ.

Caggahaṇamanukaḍḍhanatthaṃ.

Употребление «ca» служит для привлечения (переноса) [замены на «ka»].

230, 262. Trabhothesu ca.

230, 262. А перед «tra», «to» и «tha» также [заменяется на «ku»].

Kimiccetassa ku hoti tratotha iccetesu ca.

Слово «kiṃ» заменяется на «ku», когда за ним следуют суффиксы «tra», «to» и «tha».

Kutra, kuto, kuttha.

Kutra, kuto, kuttha.

Caggahaṇamanukaḍḍhanatthaṃ,

Употребление [частицы] «ca» служит для привлечения [значений] «kissa» и «ku».

231, 263. Sabbassetassa[Pg.125], kāro vā.

231, 263. На месте всего [слова] «eta» факультативно [появляется] «a».

Sabbassa etasaddassa akāro hoti vā tothaiccetesu.

На месте всего местоимения «eta» факультативно появляется краткий звук «a», когда за ним следуют суффиксы «to» и «tha».

Ato, attha, etto, ettha.

Ato, attha, etto, ettha.

232, 267. Tre niccaṃ.

232, 267. Перед [суффиксом] «tra» — всегда.

Sabbassa etasaddassa akāro hoti niccaṃ trapaccaye pare.

На месте всего местоимения «eta» всегда появляется краткий звук «a», когда за ним следует суффикс «tra».

Atra.

Atra.

233, 264. E tothesu ca.

233, 264. А также [появляется] «e» перед «to» и «tha».

Sabbassa etasaddassa ekāro hoti vā tothaiccetesu.

На месте всего местоимения «eta» факультативно появляется звук «e», когда за ним следуют суффиксы «to» и «tha».

Etto, ato, ettha, attha.

Etto, ato, ettha, attha.

234, 265. Imassi thaṃ dāni ha to dhesu ca.

234, 265. На месте «ima» [появляется «i»] перед «thaṃ», «dāni», «ha», «to» и «dha».

Imasaddassa sabbasseva ikāro hoti thaṃ dānihato dhaiccetesu.

На месте всего местоимения «ima» появляется звук «i», когда за ним следуют суффиксы «thaṃ», «dāni», «ha», «to» и «dha».

Itthaṃ, idāni, iha, ito, idha.

Itthaṃ, idāni, iha, ito, idha.

235, 281. Adhunāmhi [Pg.126] ca.

235, 281. А также перед [суффиксом] «dhunā».

Imasaddassa sabbasseva akāro hoti dhunāmhi paccaye pare.

На месте всего местоимения «ima» появляется краткий звук «a», когда за ним следует суффикс «dhunā».

Adhunā.

Adhunā.

Caggahaṇamavadhāraṇatthaṃ.

Употребление [частицы] «ca» служит для выделения.

236, 280. Eta rahimhi.

236, 280. «eta» перед «rahi».

Sabbasseva imasaddassa etādeso hoti rahimhi paccaye pare.

На месте всего местоимения «ima» происходит замена на «eta», когда за ним следует суффикс «rahi».

Etarahi.

Etarahi.

237, 176. Itthiyamato āpaccayo.

237, 176. В женском роде после [основы на] краткий «a» [добавляется] суффикс «ā».

Itthiyaṃ vattamānāya akārato āpaccayo hoti.

Для выражения женского рода после основы, оканчивающейся на краткий звук «a», добавляется суффикс «ā».

Sabbā, yā, sā, kā. Katarā.

Sabbā, yā, sā, kā, katarā.

238, 187. Nadādito vā ī.

238, 187. После [слов группы] «nada» и других факультативно [добавляется] «ī».

Nadādito vāanadāditovā itthiyaṃ vattamānāya īpaccayo hoti.

Для выражения женского рода после слов группы «nada» и подобных им, а также факультативно после слов, не входящих в группу «nada» [и оканчивающихся на «u» и «o»], добавляется суффикс «ī».

Nadī, mahī, kumārī, taruṇī, sakhī, itthī.

Nadī, mahī, kumārī, taruṇī, sakhī, itthī.

239, 190. Ṇava [Pg.127] ṇika ṇeyya ṇa ntuhi.

239, 190. После [суффиксов] «ṇava», «ṇika», «ṇeyya», «ṇa», «ntu» [добавляется «ī»].

Ṇava ṇika ṇeyya ṇa ntuiccetehi itthiyaṃ vattamānehi īpaccayo hoti.

Для выражения женского рода после слов, оканчивающихся на суффиксы «ṇava», «ṇika», «ṇeyya», «ṇa» и «ntu», добавляется суффикс «ī».

Māṇavī, paṇḍavī, nāvikī, venateyyī, kunteyyī, gotamī, guṇavatī, sāmāvatī.

Māṇavī, paṇḍavī, nāvikī, venateyyī, kunteyyī, gotamī, guṇavatī, sāmāvatī.

240, 193. Pati bhikkhurājīkārantehi inī.

240, 193. После «pati», «bhikkhu», «rāja» и основ на «ī» [добавляется] «inī».

Pati bhikkhu rājīkārantehi itthiyaṃ vattamānehi inīpaccayo hoti.

Для выражения женского рода после слов «pati», «bhikkhu», «rāja» и основ, оканчивающихся на «ī», добавляется суффикс «inī».

Gahapatānī, bhikkhunī, rājinī, hatthinī, daṇḍinī, medhāvinī, tapassinī.

Gahapatānī, bhikkhunī, rājinī, hatthinī, daṇḍinī, medhāvinī, tapassinī.

241, 191. Ntussa tamīkāre.

241, 191. Замена «ntu» на «ta» перед «ī».

Sabbasseva ntupaccayassa takāro hoti vā īkāre pare.

На месте всего суффикса «ntu» факультативно появляется звук «ta», когда за ним следует суффикс «ī».

Guṇavatī, guṇavantī, kulavatī, kulavantī, satimatī. Satimantī, mahatī, mahantī, gottamatī, gottamantī.

Guṇavatī, guṇavantī, kulavatī, kulavantī, satimatī, satimantī, mahatī, mahantī, gottamatī, gottamantī.

242, 192. Bhavato bhoto.

242, 192. Замена «bhavanta» на «bhoto».

Sabbasseva bhavantasaddassa bhotādeso hoti īkāre itthigate pare.

На месте всего слова «bhavanta» происходит замена на «bhota», когда за ним следует суффикс женского рода «ī».

Bhoti ayye, bhoti kaññe, bhoti kharādiye.

Bhoti ayye, bhoti kaññe, bhoti kharādiye.

243, 110. Bhoge [Pg.128] tu.

243, 110. Замена «bhavanta» на «bho» перед «ga».

Sabbasseva bhavantasaddassa bhoādeso hoti ge pare.

На месте всего слова «bhavanta» происходит замена на «bho», когда за ним следует окончание «ga».

Bho purisa, bho aggi, bho rāja, bho sattha, bho daṇḍi, bho sayambhu.

Bho purisa, bho aggi, bho rāja, bho sattha, bho daṇḍi, bho sayambhu.

Geti kimatthaṃ? Bhavatā, bhavaṃ.

Для чего сказано «когда следует „ga“»? Чтобы предотвратить это действие, когда «ga» не следует, как в «bhavatā», «bhavaṃ» и т. д.

Tuggahaṇena aññasmimpi vacane sabbassa bhavantasaddassa bhonta bhante bhonto bhadde bhotā bho toiccete ādesā honti.

Благодаря использованию слова «tu», также и при других окончаниях на месте всего слова «bhavanta» происходят замены на «bhonta», «bhante», «bhonto», «bhadde», «bhotā» и «bhoto».

Bhonta, bhante, bhonto, bhadde, bhotā, bhoto.

Bhonta, bhante, bhonto, bhadde, bhotā, bhoto.

244, 72. Akārapitādyantānamā.

244, 72. Удлинение до «ā» для «a» и конечных гласных слов типа «pitu».

Akāro ca pitādīnamanto ca attamāpajjate ge pare.

Краткий звук «a» и конечный гласный слов группы «pitu» и подобных им заменяются на долгий «ā», когда за ними следует окончание «ga».

Bho purisā, bho rājā, bho pitā, bho mātā, bho satthā.

Bho purisā, bho rājā, bho pitā, bho mātā, bho satthā.

245, 152. Jhalapā rassaṃ.

245, 152. Сокращение для «jha», «la» и «pa».

Jhalapaiccete rassamāpajjante ge pare.

Гласные классов «jha», «la» и «pa» становятся краткими, когда за ними следует окончание «ga».

Bho daṇḍi, bho sayambhu, bhoti itthi, bhotivadhu,

Bho daṇḍi, bho sayambhu, bhoti itthi, bhoti vadhu.

246, 73. Ākāro [Pg.129] .

246, 73. Долгий «ā» факультативно [становится кратким].

Ākāro rassamāpajjate vā ge pare.

Долгий звук «ā» факультативно становится кратким, когда за ним следует окончание «ga».

Bho rāja, bho rājā, bho atta, bho attā, bho sakha, bho sakhā, bho sattha, bho satthā.

Bho rāja, bho rājā, bho atta, bho attā, bho sakha, bho sakhā, bho sattha, bho satthā.

Iti nāmakappe catuttho kaṇḍo.

Так завершается четвёртая глава в разделе об именах (намакаппа).

Pañcamakaṇḍa

Пятая глава

247, 261. Tvādayo vibhattisaññāyo.

247, 261. Суффиксы группы «tvādi» классифицируются как падежные окончания.

Toādi yesaṃ paccayānaṃ, te honti tvādayo. Te paccayā tvādayo vibhattisaññāva daṭṭhabbā.

Суффиксы, начинающиеся с «to», называются «tvādi». Эти суффиксы «tvādi» следует рассматривать как имеющие обозначение падежных окончаний (вибхатти).

Sabbato, yato, tato, kuto, ato, ito, sabbadā, yadā, tadā, kadā, idha, idāni.

Sabbato, yato, tato, kuto, ato, ito, sabbadā, yadā, tadā, kadā, idha, idāni.

248, 260. Kvaci to pañcamyatthe.

248, 260. Иногда суффикс «to» употребляется в значении аблатива (пятого падежа).

Kvaci topaccayo hoti pañcamyatthe.

Иногда суффикс «to» употребляется в значении пятого падежа.

Sabbato, yato, tato, kuto, ato, ito.

Саббато, ято, тато, куто, ато, ито.

Kvacīti kimatthaṃ? Sabbasmā, imasmā.

Для чего сказано «иногда»? Чтобы допустить [такие исключения, как] «саббасма», «имасма».

249, 266. Tra [Pg.130] tha sattamiyā sabbanāmehi.

249, 266. [Суффиксы] «тра» и «тха» [употребляются] после местоимений в значении седьмого падежа.

Trathaiccete paccayā honti sattamyatthe sabba nāmehi.

Эти суффиксы «тра» и «тха» употребляются после местоимений в значении седьмого падежа.

Sabbatra, sabbattha, yatra, yattha, tatra, tattha.

Саббатра, саббаттха, ятра, яттха, татра, таттха.

250, 268. Sabbato dhi.

250, 268. После [слова] «сабба» [употребляется суффикс] «дхи».

Sabbaiccetasmā dhipaccayo hoti kvaci sattamyatthe. Sabbadhi, sabbasmiṃ.

После местоимения «сабба» в значении седьмого падежа иногда употребляется суффикс «дхи». Саббадхи, саббасмин.

251, 269. Kiṃ smā vo.

251, 269. После [местоимения] «ким» [употребляется суффикс] «ва».

Kimiccetasmā vapaccayo hoti sattamyatthe.

После местоимения «ким» в значении седьмого падежа употребляется суффикс «ва».

Kva gatosi tva devānaṃpiyatissa.

«Куда ты ушёл, о Деванампиятисса?»

252, 271. Hiṃ haṃ hiñcanaṃ.

252, 271. [Суффиксы] «хин», «хан» и «хинчанан».

Kimiccetasmā hiṃhaṃhiñcanaṃiccete paccayā honti sattamyatthe.

После местоимения «ким» в значении седьмого падежа употребляются суффиксы «хин», «хан» и «хинчанан».

Kuhiṃ, kulaṃ, kuhiñcanaṃ.

Кухин, кулан, кухинчанан.

253, 273. Tamhā ca.

253, 273. А также после [местоимения] «та».

Tamhā ca hi haṃiccete paccayā honti sattamyatthe. Tahiṃ, tahaṃ.

А также после местоимения «та» в значении седьмого падежа употребляются суффиксы «хин» и «хан». Тахин, тахан.

Caggahaṇaṃ [Pg.131] hiñcanaggahaṇanivattanatthaṃ.

Употребление слова «ча» служит для исключения привлечения [суффикса] «хинчана».

254, 274. Imasmā ha dhā ca.

254, 274. После [местоимения] «има» [употребляются суффиксы] «ха» и «дха».

Imasmā hadhaiccete paccayā honti sattamyatthe. Iha, idha.

После местоимения «има» в значении седьмого падежа употребляются суффиксы «ха» и «дха». Иха, идха.

Caggahaṇamavadhāraṇatthaṃ.

Употребление слова «ча» служит для ограничения [правила только этим местоимением].

255, 275. Yato hiṃ.

255, 275. После [местоимения] «я» [употребляется суффикс] «хин».

Tasmā yato hiṃpaccayo hoti sattamyatthe. Yahiṃ.

После этого местоимения «я» в значении седьмого падежа употребляется суффикс «хин». Яхин.

256, 0. Kāle.

256, 0. Во [значении] времени.

‘‘Kāle’’iccetaṃ adhikāratthaṃ veditabbaṃ.

Следует знать, что слово «кале» служит в качестве управляющего правила (адхикара).

257, 279. Kiṃsabbaññekayakuhidādācanaṃ.

257, 279. После [слов] «ким», «сабба», «ання», «эка», «я» и «ку» [употребляются суффиксы] «да» и «дачанан».

Kiṃ sabbaañña eka ya kuiccetehi dā dācanaṃiccete paccayā honti kāle sattamyatthe.

После слов «ким», «сабба», «ання», «эка», «я» и «ку» в значении седьмого падежа со значением времени употребляются суффиксы «да» и «дачанан».

Kadā, sabbadā, aññadā, ekadā, yadā, kudācanaṃ.

Када, саббада, анняда, экада, яда, кудачанан.

258, 278. Tamhā dāni ca.

258, 278. А также после [местоимения] «та» [употребляется суффикс] «дани».

Taiccetasmā dāni dāiccete paccayā honti, kāle sattamyatthe.

После местоимения «та» в значении седьмого падежа со значением времени употребляются суффиксы «дани» и «да».

Tadāni[Pg.132], tadā.

Тадани, тада.

Caggahaṇamanukaḍḍhanatthaṃ.

Употребление слова «ча» служит для привлечения [суффикса] «да».

259, 279. Imasmā rahi dhunā dāni ca.

259, 279. После [местоимения] «има» [употребляются суффиксы] «рахи», «дхуна» и «дани».

Imasmā rahi dhunā dāniiccete paccayā honti kāle sattamyatthe.

После местоимения «има» в значении седьмого падежа со значением времени употребляются суффиксы «рахи», «дхуна» и «дани».

Terahi, adhunā, idāni.

Терахи, адхуна, идани.

Caggahaṇamanukaḍḍhanatthaṃ.

Употребление слова «ча» служит для привлечения [суффикса] «дани».

260, 277. Sabbassa so dāmhi vā.

260, 277. Вместо [слова] «сабба» перед [суффиксом] «да» иногда подставляется «са».

Sabbaiccetassa sakārādeso hoti vā mhi paccaye pare.

Вместо местоимения «сабба» иногда происходит замена на звук «са», если за ним следует суффикс «да».

Sadā, sabbadā.

Сада, саббада.

261, 369. Avaṇṇo ye lopañca.

261, 369. Гласные «а» и «а» выпадают перед [суффиксом] «я».

Avaṇṇo ye paccaye pare lopamāpajjate.

Краткий и долгий звуки «а» выпадают, если за ними следует суффикс «я».

Bāhussaccaṃ, paṇḍiccaṃ, vepullaṃ, kāruññaṃ, kosallaṃ, sāmaññaṃ, sohajjaṃ.

Бахуссаччан, пандиччан, вепуллан, каруннян, косаллан, саманнян, сохадджан.

262, 391. Vuḍḍhassa jo iyiṭṭhesu.

262, 391. Вместо [слова] «вуддха» перед [суффиксами] «ия» и «иттха» подставляется «джо».

Sabbasseva vuḍḍhasaddassa joādeso hoti iya iṭṭhaiccetesu paccayesu.

Всё слово «вуддха» целиком заменяется на «джо», если за ним следуют суффиксы «ия» и «иттха».

Jeyyo[Pg.133], jeṭṭho.

Джейё, джеттхо.

263, 392. Pasatthassa so ca.

263, 392. Вместо [слова] «пасаттха» [подставляется] «со» и [«джо»].

Sabbasseva pasatthasaddassa soādeso hoti, deso ca iyaiṭṭhaiccetesu paccayesu.

Всё слово «пасаттха» целиком заменяется на «со», а также на «джо», если за ним следуют суффиксы «ия» и «иттха».

Seyyo, seṭṭho, jeyyo, jeṭṭho.

Сейё, сеттхо, джейё, джеттхо.

264, 393. Antikassa nedo.

264, 393. Вместо [слова] «антика» [подставляется] «неда».

Sabbassa antikasaddassa nedādeso hoti iya iṭṭhaiccetesu paccayesu.

Всё слово «антика» целиком заменяется на «неда», если за ним следуют суффиксы «ия» и «иттха».

Nediyo, nediṭṭho.

Недиё, недиттхо.

265, 394. Bāḷhassa sādho.

265, 394. Вместо [слова] «балха» [подставляется] «садха».

Sabbassa bāḷhasaddassa sādhādeso hoti iya iṭṭhaiccetesu paccayesu.

Всё слово «балха» целиком заменяется на «садха», если за ним следуют суффиксы «ия» и «иттха».

Sādhiyo, sādhiṭṭho.

Садхиё, садхиттхо.

266, 395. Appassa kaṇa.

266, 395. Вместо [слова] «аппа» [подставляется] «кана».

Sabbassa appasaddassa kaṇa ādeso hoti iya iṭṭhaiccetesu paccayesu.

Всё слово «аппа» целиком заменяется на «кана», если за ним следуют суффиксы «ия» и «иттха».

Kaṇiyo, kaṇiṭṭho.

Каниё, каниттхо.

267, 396. Yuvānañca[Pg.134].

267, 396. А также вместо [слова] «юва».

Sabbassa yuvasaddassa kaṇa ādeso hoti iya iṭṭhaiccetesu paccayesu.

Всё слово «юва» целиком заменяется на «кана», если за ним следуют суффиксы «ия» и «иттха».

Kaniyo, kaniṭṭho.

Каниё, каниттхо.

Caggahaṇamanukaḍḍhanatthaṃ.

Употребление слова «ча» служит для привлечения [замены] «кана».

268, 397. Vantumantu vīnañca lopo.

268, 397. Суффиксы «vantu», «mantu» и «vī» отбрасываются.

Vantumantuvīiccetesaṃ paccayānaṃ lopo hoti iyaiṭṭhaiccetesu paccayesu.

Когда следуют суффиксы «iya» и «iṭṭha», суффиксы «vantu», «mantu» и «vī» отбрасываются.

Guṇiyo, guṇiṭṭho, satiyo, satiṭṭho, medhiyo, medhiṭṭho.

Примеры: guṇiyo, guṇiṭṭho, satiyo, satiṭṭho, medhiyo, medhiṭṭho.

269, 401. Yavataṃ ta la ṇa dakārānaṃ byañjanāni ca la ña jakārattaṃ.

269, 401. Согласные «t», «l», «ṇ» и «d», соединенные с «y», заменяются на «c», «l», «ñ» и «j» соответственно.

Yakāravantānaṃ ta la ṇa dakārānaṃ byañjanāni ca la ña jakārattamāpajjante yathāsaṅkhyaṃ.

Согласные «t», «l», «ṇ» и «d», имеющие при себе «y», заменяются на «c», «l», «ñ» и «j» соответственно.

Bāhussaccaṃ, paṇḍiccaṃ, vepullaṃ, kāruññaṃ, kosallaṃ, nepuññaṃ, sāmaññaṃ, sohajjaṃ.

Примеры: bāhussaccaṃ, paṇḍiccaṃ, vepullaṃ, kāruññaṃ, kosallaṃ, nepuññaṃ, sāmaññaṃ, sohajjaṃ.

Ya va tamiti kimatthaṃ? Tiṇadalaṃ.

Зачем сказано «соединенные с „y“»? Чтобы предотвратить действие этого правила там, где нет «y», как в «tiṇadalaṃ».

Ta la ṇa dakārānamiti kimatthaṃ? Ālasyaṃ, ārogyaṃ.

Зачем сказано «согласные „t“, „l“, „ṇ“ и „d“»? Чтобы предотвратить действие этого правила там, где нет этих согласных, как в «ālasyaṃ», «ārogyaṃ» и т. д.

Byañjanānamiti [Pg.135] kimatthaṃ? Maccunā.

Зачем сказано «согласных»? Чтобы предотвратить действие этого правила там, где нет этих согласных, как в «maccunā».

Kāraggahaṇaṃ kimatthaṃ? Yakārassa makārādesañāpanatthaṃ. Opammaṃ.

Зачем используется слово «kāra»? Чтобы указать на замену буквы «ma» на букву «ya», как в «opammaṃ».

270, 120. Amha tumhanturāja brahmatta sakhasatthu pitādīhismā nāva.

270, 120. После «amha», «tumha», «ntu», «rāja», «brahma», «atta», «sakha», «satthu», «pitu» и т. д. окончание «smā» заменяется на «nā».

Amha tumhanturāja brahma atta sakha satthu pituiccevamādīhi smāvacanaṃ nāva daṭṭhabbaṃ.

После «amha», «tumha», «ntu», «rāja», «brahma», «atta», «sakha», «satthu», «pitu» и т. д. окончание «smā» следует рассматривать как «nā».

Mayā, tayā, guṇavatā, raññā, brahmunā, attanā, sakhinā, satthārā, pitarā, mātarā, bhātarā, dhītarā, kattārā, vattārā.

Примеры: mayā, tayā, guṇavatā, raññā, brahmunā, attanā, sakhinā, satthārā, pitarā, mātarā, bhātarā, dhītarā, kattārā, vattārā.

Etehīti kimatthaṃ? Purisā.

Зачем сказано «после них»? Чтобы предотвратить действие этого правила там, где их нет, как в «purisā».

Iti nāmakappe pañcamo kaṇḍo

Так завершается пятый раздел в главе об именах.

Nāmakappo niṭṭhito.

Глава об именах завершена.

3. Kārakakappa

3. Глава о падежных отношениях (Карака).

Chaṭṭhakaṇḍa

Шестой раздел.

271, 88, 308. Yasmā [Pg.136] dapeti bhayamādatte vā tadapādānaṃ.

271, 88, 308. То, от чего удаляются, от чего возникает страх или от чего берут — это «ападана».

Yasmā vā apeti, yasmā vā bhayaṃ jāyate, yasmā vā ādatte, taṃ kārakaṃ apādānasaññaṃ hoti.

То, от чего удаляются, или от чего возникает страх, или от чего берут — это отношение (карака) получает название «ападана».

Taṃ yathā? Gāmā apenti munayo, nagarā niggato rājā, corā bhayaṃ jāyate, ācariyupajjhāyehi sikkhaṃ gaṇhāti sisso.

Например: Мудрецы уходят из деревни; царь выходит из города; от вора возникает страх; ученик перенимает обучение от учителей и наставников.

Apādānamiccanena kvattho? Apādāne pañcamī.

Какова цель названия «ападана»? Для использования в правиле «apādāne pañcamī» (в ападане используется пятый падеж).

272, 309. Dhātunā mānamupasaggayogādvīsvapi ca.

272, 309. Также при связи с глагольными корнями, именами, приставками и прочим.

Dhātunāmānaṃ payoge ca upasaggayogādīsvapi ca taṃ kārakaṃ apādānasaññaṃ hoti.

При связи с корнями и именами, а также при связи с приставками и прочим, это отношение также получает название «ападана».

Dhātūnaṃ payoge tāva jiiccetassa dhātussa parāpubbassa payoge yo asaho, so apādānasañño hoti.

При связи с корнями: прежде всего, при связи с корнем «ji» с предшествующей приставкой «parā», то, что непереносимо, получает название «ападана».

Taṃ yathā? Buddhasmā parājenti aññatitthiyā.

Например: Приверженцы других учителей терпят поражение от Будды.

Bhūiccetassa [Pg.137] dhātussa papubbassa payoge yato acchinnappabhavo, so apādānasañño hoti.

При связи с конем «bhū» с предшествующей приставкой «pa», то, откуда идет непрерывный поток, получает название «ападана».

Taṃ yathā? Himavatā pabhavanti pañca mahānadiyo, anavatattamhā pabhavanti mahāsarā, aciravatiyā pabhavanti kunnadiyo.

Например: Из Гималаев берут начало пять великих рек; из озера Анавататта берут начало великие озера; из реки Ачиравати берут начало малые реки.

Nāmappayogepi taṃ kārakaṃ apādānasaññaṃ hoti.

Также при связи с именами это отношение получает название «ападана».

Taṃ yathā? Urasmā jāto putto, bhūmito niggato raso, ubhato sujāto putto mātito ca pitito ca.

Например: Сын, рожденный из груди; сок, выходящий из земли; сын, благородно рожденный с обеих сторон — как со стороны матери, так и со стороны отца.

Upasaggayoge taṃ kārakaṃ apādānasaññaṃ hoti.

При связи с приставками это отношение получает название «ападана».

Taṃ yathā? Apasālāya āyanti vāṇijā, ābrahmalokā saddo abbhuggacchati upari pabbatā devo vassati, buddhasmā pati sāriputto dhammadesanāya bhikkhū ālapati temāsaṃ, ghatamassa telasmā pati dadāti, uppalamassa padumasmā pati dadāti, kanakamassa hiraññasmā pati dadāti.

Например: Торговцы идут от лавки; звук восходит вплоть до мира Брахмы; дождь идет над горой; Сарипутта вместо Будды обращается к бхиккху с проповедью Дхаммы в течение трех месяцев; он дает ему топленое масло взамен кунжутного масла; он дает ему синий лотос взамен розового лотоса; он дает ему золото взамен серебра.

Ādiggahaṇena kārakamajjhepi pañcamīvibhatti hoti. Ito pakkhasmā vijjhati migaṃ luddako, kosā vijjhati kuñjaraṃ, māsasmā bhuñjati bhojanaṃ.

Благодаря использованию слова «ādi» (и т. д.), пятое падежное окончание также употребляется в середине падежных отношений. Например: Охотник пронзит оленя через пятнадцать дней от этого момента; он пронзит слона на расстоянии одного коса отсюда; он вкушает пищу через месяц от этого момента.

Apiggahaṇena nipātapayogepi pañcamīvibhatti hoti dutiyā ca tatiyā ca. Rahitā mātujā puññaṃ katvā [Pg.138] dānaṃ deti, rahitā mātujaṃ, rahitā mātujena vā. Rite saddhammā kuto sukhaṃ labhati, rite saddhammaṃ, rite saddhammena vā. Te bhikkhū nānā kulā pabbajitā, vinā saddhammā natthañño koci nātho loke vijjati, vinā saddhammaṃ, vinā saddhammena vā. Vinā buddhasmā, vinā buddhaṃ, vinā buddhena vā.

Благодаря использованию слова «api» (также), пятое падежное окончание также употребляется при связи с частицами, а также второе и третье окончания. Например: Без сына, совершив заслугу, она дает даяние (rahitā mātujā / mātujaṃ / mātujena); без Благой Дхаммы откуда обрести счастье? (rite saddhammā / saddhammaṃ / saddhammena); эти бхиккху ушли в бездомность из разных семей; без Благой Дхаммы нет иного прибежища в мире (vinā saddhammā / saddhammaṃ / saddhammena); без Будды (vinā buddhasmā / buddhaṃ / buddhena).

Caggahaṇena aññatthāpi pañcamīvibhatti hoti. Yatohaṃ bhagini ariyāya jātiyā jāto. Yato sarāmi attānaṃ, yato pattosmi viññutaṃ, yatvādhikaraṇamenaṃ cakkhundriyaṃ asaṃvutaṃ viharantaṃ abhijjhādomanassā pāpakā akusalā dhammā anvāsaveyyuṃ.

Благодаря использованию слова «ca» (и), пятое падежное окончание употребляется и в других значениях. Например: «Сестра, с тех пор как я родился благородным рождением...»; «С тех пор как я помню себя...»; «С тех пор как я достиг зрелости...»; «Поскольку из-за необузданности зрительной способности у того, кто пребывает без самообладания, злые, неблагие состояния — алчность и скорбь — могут овладеть им».

273, 310. Rakkhaṇatthānamicchitaṃ.

273, 310. То, что желают защитить (при связи с корнями со значением защиты).

Rakkhaṇatthānaṃ dhātūnaṃ payoge yaṃ icchitaṃ, taṃ kārakaṃ apādānasaññaṃ hoti.

При связи с корнями, имеющими значение защиты, то, что желают защитить, получает название «ападана».

Kāke rakkhanti taṇḍulā, yavā paṭisedhenti gāvo.

Например: Они оберегают рис от ворон; они отгоняют коров от ячменя.

274, 311. Yena vā’ dassanaṃ.

274, 311. Или тот, чьего видения избегают.

Yena vā adassanamicchitaṃ, taṃ kārakaṃ apādānasaññaṃ hoti.

Или когда желают избежать чьего-либо видения, это отношение получает название «ападана».

Upajjhāyā antaradhāyati sisso, mātarā ca pitarā ca antaradhāyati putto.

Например: Ученик скрывается от наставника; сын скрывается от матери и отца.

ti [Pg.139] kimatthaṃ? Sattamīvibhatyattaṃ. Jetavane antaradhāyati bhagavā.

Зачем сказано «vā»? Чтобы позволить использование в значении седьмого падежа. Например: Благословенный исчез в Джетаване.

275, 312. Dūranti kaddha kāla nimmāna tvālopa disāyogavibhattārappayoga suddhappamocana hetu vivittappamāṇa pubbayogabandhana guṇavacana pañha kathana thokākattūsu ca.

275, 312. Далеко, близко, измерение расстояния и времени, опущение суффикса «tvā», связь с направлением, разделение, воздержание, чистота, освобождение, причина, уединение, измерение, связь с прошлым, узы, качество, вопрос, беседа, малое количество и не-деятель.

Dūratthe, antikatthe, addhanimmāne, kālanimmāne, tvālope, disāyoge, vibhatte, ārappayoge, suddhe, pamocane, hetvatthe, vivittatthe, pamāṇe, pubbayoge, bandhanatthe, guṇavacane, pañhe, kathane, thoke, akattari ca iccetesvatthesu, payogesu ca, taṃ kārakaṃ apādānasaññaṃ hoti.

В значениях и употреблениях: далеко, близко, измерение расстояния, измерение времени, опущение суффикса «tvā», связь с направлением, разделение, воздержание, чистота, освобождение, причина, уединение, измерение, связь с прошлым, узы, качество, вопрос, беседа, малое количество и не-деятель — это отношение получает название «ападана».

Dūratthetāva – kīva dūro ito naḷakāragāmo, dūrato vā gamma, ārakā te moghapurisā imasmā dhammavinayā. Dutiyā ca tatiyā ca, dūraṃ gāmaṃ āvato, dūrena gāmena vā āgato. Ārakā imaṃ dhammavinayaṃ, anena dhammavinayena vā iccevamādi.

Во-первых, в значении «далеко»: «Как далеко отсюда деревня тростниковщиков?»; «Придя издалека»; «Далеки эти пустые люди от этого Дхамма-Винаи». Также во втором и третьем падежах: «Пришел в далекую деревню» (dūraṃ gāmaṃ); «Пришел из далекой деревни» (dūrena gāmena); «Далеки от этого Дхамма-Винаи» (imaṃ dhammavinayaṃ / anena dhammavinayena) и так далее.

Antikatthe – antikaṃ gāmā, āsannaṃ gāmā, samīpaṃ gāmā, samīpaṃ saddhammā. Dutiyā ca tatiyā ca, antikaṃ gāmaṃ, antikaṃ gāmena vā. Āsannaṃ gāmaṃ, āsannaṃ gāmena vā. Samīpaṃ gāmaṃ. Samīpaṃ gāmena vā. Samīpaṃ saddhammaṃ, samīpaṃ saddhammena vā iccevamādi.

В значении «близко»: близко от деревни (antikaṃ gāmā, āsannaṃ gāmā, samīpaṃ gāmā); близко к Благой Дхамме (samīpaṃ saddhammā). Также во втором и третьем падежах: близко к деревне (antikaṃ gāmaṃ / gāmena, āsannaṃ gāmaṃ / gāmena, samīpaṃ gāmaṃ / gāmena); близко к Благой Дхамме (samīpaṃ saddhammaṃ / saddhammena) и так далее.

Addhanimmāne [Pg.140] – ito mathurāya catūsu yojanesu saṅkassaṃ nāma nagaraṃ atthi, tattha bahū janā vasanti iccevamādi.

В измерении расстояния: «В четырех йоджанах отсюда, от Матхуры, есть город по имени Санкасса, там живет много людей» и так далее.

Kālanimmāne – ito bhikkhave ekanavutikappe vipassī nāma bhagavā loke udapādi, ito tiṇṇaṃ māsānaṃ accayena parinibbāyissati iccevamādi.

В измерении времени: «Бхиккху, девяносто один мировой цикл назад от этого момента Благословенный Випасси явился в мире»; «По истечении трех месяцев от этого момента [Будда] уйдет в париниббану» и так далее.

Tvālope kammādhikaraṇesu – pāsādā saṅkameyya, pāsādaṃ abhiruhitvā vā. Pabbatā saṅkameyya, pabbataṃ abhiruhitvā vā. Hatthikkhandhā saṅkameyya, hatthikkhandhaṃ abhiruhitvā vā. Āsanā vuṭṭhaheyya. Āsane nisīditvā vā iccevamādi.

При опущении слова с суффиксом «tvā» в роли объекта (kamma) или места (adhikaraṇa): «Он должен сойти с дворца» или «поднявшись на дворец, он должен сойти»; «Он должен сойти с горы» или «поднявшись на гору, он должен сойти»; «Он должен спуститься со спины слона» или «взобравшись на спину слона, он должен спуститься»; «Он должен встать с сиденья» или «посидев на сиденье, он должен встать» и так далее.

Disāyoge – avicito yāva uparibhavaggamantare bahū sattanikāyā vasanti, yato khemaṃ tato bhayaṃ, puratthimato, dakkhiṇato, pacchimato, uttarato aggī pajjalanti, yato assosuṃ bhagavantaṃ, uddhaṃ pādatalā adho kesamatthakā iccevamādi.

В связи с направлением: «От Авичи вплоть до вершины существования в этом промежутке обитает множество сонмов существ»; «Откуда безопасность, оттуда и страх»; «С востока, с юга, с запада, с севера полыхают огни»; «Оттуда они слушали Благословенного»; «Вверх от подошв ног, вниз от кончиков волос» и так далее.

Vibhatte – yato paṇītataro vā visiṭṭhataro vā natthi. Chaṭṭhī ca, channavutīnaṃ pāsaṇḍānaṃ, dhammānaṃ pavaraṃ yadidaṃ sugatavinayo iccevamādi.

В значении разделения: «Нет ничего более возвышенного или превосходного, чем это». Также в шестом падеже: «Из девяноста шести сектантских учений лучшим является этот Виная Сугаты» и так далее.

Ārappayoge[Pg.141] gāmadhammā vasaladhammā asaddhammā ārati virati paṭivirati, pāṇātipātā veramaṇī iccevamādi.

В связи с воздержанием: «Удаление, воздержание, отвращение от мирских путей, от путей изгоев, от ложного учения»; «воздержание от убийства живых существ» и так далее.

Suddhe – lobhaniyehi dhammehi suddho asaṃsaṭṭho, mātito ca pitito ca suddho asaṃsaṭṭho anupakuddho agarahito iccevamādi.

В значении чистоты: «Чистый, не запятнанный алчными состояниями»; «чистый, безупречный как со стороны матери, так и со стороны отца, безукоризненный, не заслуживающий порицания» и так далее.

Pamocane – parimutto dukkhasmāti vadāmi, muttosmi mārabandhanā, na te muccanti maccunā iccevamādi.

В значении освобождения: «Я говорю: „Освобожденный от страданий“»; «Я освобожден от уз Мары»; «Они не освобождаются от смерти» и так далее.

Hetvatthe – kasmā hetunā, kena hetunā, kissa hetunā, kasmā nu tumhaṃ daharā na mīyare, kasmā idheva maraṇaṃ bhavissati iccevamādi.

В значении причины: «По какой причине?», «По какой причине?», «По какой причине?»; «Почему же ваши юноши не умирают?»; «Почему смерть произойдет именно здесь?» и так далее.

Vivittatthe – vivitto pāpakā dhammā, vivicceva kāmehi vivicca akusalehi dhammehi iccevamādi.

В значении уединения: «Уединенный от злых состояний»; «уединившись от чувственных удовольствий, уединившись от неблагих состояний» и так далее.

Pamāṇe – dīghaso navavidatthiyo sugatavidatthiyā pamāṇikā kāretabbā, majjhimassa purisassa aḍḍha teḷasahatthā iccevamādi.

В значении измерения: «В длину девять пядей по пяди Будды — таков должен быть установленный размер»; «двенадцать с половиной локтей обычного человека» и так далее.

Pubbayoge – pubbeva sammodhā iccevamādi.

В связи с прошлым: «Еще до Пробуждения» и так далее.

Bandhanatthe – satasmā bandho naro. Tatiyā ca, satena bandho naro raññā iṇatthena iccevamādi.

В значении уз: «Человек заточен из-за долга в сто монет». Также в третьем падеже: «Человек был заточен царем из-за долга в сто монет» и так далее.

Guṇavacane [Pg.142] – puññāya sugatiṃ yanti, cāgāya vipulaṃ dhanaṃ, paññāya vimuttimano, issariyāya janaṃ rakkhati rājā iccevamādi.

При выражении качества: «Благодаря заслугам они идут в благие уделы; благодаря щедрости обретается изобильное богатство; благодаря мудрости его ум освобожден; благодаря своей власти царь защищает людей» и так далее.

Pañhe tvālope kammādhikaraṇesu – abhidhammā pucchanti, abhidhammaṃ sutvā, abhidhamme ṭhatvā vā. Vinayā pucchanti, vinayaṃ sutvā, vinaye ṭhatvā vā. Dutiyā ca tatiyā ca, abhidhammaṃ, abhidhammena vā. Vinayaṃ, vinayena vā. Eva suttā, geyyā, gāthāya, veyyākaraṇā, udānā, itivuttakā, jātakā, abbhutadhammā, vedallā iccevamādi.

При расспросе, когда происходит элизия (слова с окончанием) «тва» в винительном (камма) и местном (адхикарана) падежах: они спрашивают об Абхидхамме; выслушав Абхидхамму или опираясь на Абхидхамму, они спрашивают. Они спрашивают о Винае; выслушав Винаю или опираясь на Винаю, они спрашивают. Также употребляются второй и третий падежи: «абхидхаммам» или «абхидхаммена», «винаям» или «винайена». Точно так же: сутты, гейи, гатхи, вейякараны, уданы, итивуттаки, джатаки, аббхутадхаммы, ведаллы и так далее.

Kathane tvālope kammādhikaraṇesu – abhidhammā kathayanti, abhidhammaṃ sutvā, abhidhamme ṭhatvā vā. Vinayā kathayanti, vinayaṃ sutvā, vinaye ṭhatvā vā. Dutiyā ca tatiyā ca, abhidhammaṃ, abhidhammena vā. Vinayaṃ vinayena vā. Evaṃ suttā, geyyā, gāthāya, veyyākaraṇā, udānā, itivuttakā, jātakā, abbhutadhammā, vedallā iccevamādi.

При разговоре, когда происходит элизия (слова с окончанием) «тва» в винительном (камма) и местном (адхикарана) падежах: они говорят об Абхидхамме; выслушав Абхидхамму или опираясь на Абхидхамму, они говорят. Они говорят о Винае; выслушав Винаю или опираясь на Винаю, они говорят. Также употребляются второй и третий падежи: «абхидхаммам» или «абхидхаммена», «винаям» или «винайена». Точно так же: сутты, гейи, гатхи, вейякараны, уданы, итивуттаки, джатаки, аббхутадхаммы, ведаллы и так далее.

Thoke – thokā muccanti. Appamattakā muccanti, kicchā muccanti. Tatiyā ca. Thokena, appamattakena, kicchena vā iccevamādi.

В значении «мало»: они освобождаются с малым (усилием); они освобождаются с небольшим; они освобождаются с трудом. Также употребляется третий падеж: «тхокена» (с малым), «аппаматтакена» (с небольшим) или «киччхена» (с трудом) и так далее.

Akattarica – kammassa katattā upacitattā ussannattā vipulattā cakkhuviññāṇaṃ uppannaṃ hoti iccevamādi.

А также при отсутствии каузативного деятеля (акаттари): благодаря тому, что действие совершено, накоплено, приумножено, изобильно, возникает сознание глаза, и так далее.

Caggahaṇena [Pg.143] sesesupi ye mayā nopadiṭṭhā apādānapayogikā, te payogavicakkhaṇehi yathāyogaṃ yojetabbā.

Благодаря использованию слова «ча» (и) остальные примеры употребления отложительного падежа (ападана), которые не были показаны мною, должны быть составлены теми, кто искусен в приведении примеров, надлежащим образом.

276, 302. Yassa dātukāmo rocate dhārayate vā taṃ sampadānaṃ.

276, 302. Тот, кому желают дать, кому что-то приятно или для кого что-то удерживают, является дательным падежом (сампадана).

Yassa vā dātukāmo yassa vārocate, yassa vā dhārayate, taṃ kārakaṃ sampadānasaññaṃ hoti.

Тот, кому желают дать, или кому что-то приятно, или для кого что-то удерживают — это отношение (карака) носит название «сампадана».

Samaṇassa cīvaraṃ dadāti, samaṇassa rocate saccaṃ, devadattassa suvaṇṇacchattaṃ dhārayate yaññadatto.

Он дает монаху (самане) робу; истина приятна монаху; Яньядатта держит золотой зонт для Девадатты.

Sampadānamiccanena kvattho? Sampadāne catutthī.

Какова цель названия «сампадана»? Для использования названия «сампадана» в сутте «сампадане чатуттхи» (в дательном падеже употребляется четвертое окончание).

ti vikappanatthaṃ, dhātunāmānaṃ payoge vā upasaggappayoge vā nipātappayoge vā sati atthavikappanatthaṃ ti padaṃ payujjati.

Слово «ва» служит для допущения альтернативы (викаппана). При сочетании с корнями, именами, приставками или несклоняемыми частицами слово «ва» используется для обозначения дополнительных значений.

277, 303. Silāgha hanu ṭhā sapa dhāra piha kudha duhissosūya rādhikkha paccāsuṇa anupatigiṇa pubbakattārocanattha tadattha tumatthālamattha maññānādarappāṇini, gatyatthakammani, āsīsattha sammuti bhiyya sattamyatthesu ca.

277, 303. При сочетании с корнями «силагха» (восхвалять), «хану» (скрывать/лгать), «тха» (стоять/прислуживать), «сапа» (клясться), «дхара» (быть должным), «пиха» (желать), «кудха» (гневаться), «духа» (вредить), «исса» (завидовать), «усуя» (выказывать злобу), «радха» (угождать), «иккха» (видеть/рассматривать); с предшествующим деятелем при глаголе «су» (слышать) с приставками «пати» и «а», и при глаголе «ги» (звучать) с приставками «ану» и «пати»; в значении сообщения; в значении цели этого; в значении инфинитива «тум»; в значении «алам» (достаточно/достоин); при глаголе «ман» (считать) в значении неуважения к неодушевленному предмету; в качестве объекта глаголов движения; в значении благословения; при согласии (саммути) и со словом «бхийя» (более); а также в значении местного падежа (саттами) — этот падеж носит название «сампадана».

Silāgha hanu ṭhā sapa dhāra piha kudha duha issaiccetesaṃ dhātūnaṃ payoge, usūyatthānañca payoge, rādhikkhappayoge, paccāsuṇaanupatigiṇānaṃ pubbakattari, ārocanatthe[Pg.144], tadatthe, tumatthe, alamatthe, maññatippayoge anādare appāṇini, gatyatthānaṃ dhātūnaṃ kammani, āsīsatthe ca sammuti bhiyya sattamyatthesu ca, taṃ kārakaṃ sampadānasaññaṃ hoti.

При сочетании с корнями «силагха» (восхвалять), «хану» (скрывать), «тха» (стоять/прислуживать), «сапа» (клясться), «дхара» (быть должным), «пиха» (желать), «кудха» (гневаться), «духа» (вредить), «исса» (завидовать); при сочетании со значениями корня «усуя» (выказывать злобу); при сочетании с корнями «радха» (угождать) и «иккха» (видеть); по отношению к предшествующему деятелю при глаголах с приставками «пачча-суна» (отвечать, соглашаясь) и «ану-пати-гина» (вторить); в значении сообщения; в значении цели этого; в значении инфинитива «тум»; в значении «алам»; при употреблении глагола «манняти» (считать) в значении неуважения к неодушевленному предмету; в качестве объекта глаголов движения; в значении благословения; при согласии (саммути), со словом «бхийя» (более) и в значении местного падежа — это отношение (карака) носит название «сампадана».

Silāghappayoge tāva – buddhassa silāghate, dhammassa silāghate, saṅghassa silāghate, sakaṃupajjhāyassa silāghate, tava silāghate mama silāghate iccevamādi.

Во-первых, при сочетании с корнем «силагха» (восхвалять): он восхваляет Будду, восхваляет Дхамму, восхваляет Сангху; он восхваляет своего собственного наставника (упаджхаю); он восхваляет тебя, восхваляет меня и так далее.

Hanuppayoge – hanute tuyhameva, hanute mayhameva iccevamādi.

При сочетании с корнем «хану» (скрывать/лгать): он лжет именно тебе, он лжет именно мне и так далее.

Ṭhāpayoge – upatiṭṭheyya sakyaputtānaṃ vaḍḍhakī, bhikkhussa bhuñjantassa pānīyena vā vidhūpanena vā upatiṭṭheyya bhikkhunī iccevamādi.

При сочетании с корнем «тха» (стоять/прислуживать): плотник должен прислуживать сыновьям Сакьев; бхиккхуни должна прислуживать бхиккху во время еды, поднося воду или обмахивая веером, и так далее.

Sapappayoge – tuyhaṃ sapate, mayhaṃ sapate iccevamādi.

При сочетании с корнем «сапа» (клясться): он клянется тебе, он клянется мне и так далее.

Dhārappayoge – suvaṇṇaṃ te dhārayate iccevamādi.

При сочетании с корнем «дхара» (быть должным): он должен тебе золото и так далее.

Pihappayoge – buddhassa aññatitthiyā pihayanti, devā dassanakāmā te, yato icchāmi bhaddantassa, samiddhānaṃ pihayanti daliddā iccevamādi.

При сочетании с корнем «пиха» (желать/стремиться): иноверцы (анньятитхия) желают Будду (стремятся к Будде); божества (девы) желают видеть тебя; поскольку я желаю почтенного; бедные завидуют богатым (желают богатства богатых) и так далее.

Kudhaduhaissausūyappayoge – kodhayati deva dattassa, tassa kujjha mahāvīra, mā raṭṭhaṃ vinassa idaṃ. Duhayati [Pg.145] disānaṃ megho, titthiyā samaṇānaṃ issayanti guṇagiddhena, titthiyā samaṇānaṃ issayanti lābhagiddhena, dujjanā guṇavantānaṃ usūyanti guṇagiddhena, kā usūyā vijānataṃ iccevamādi.

При сочетании с корнями «кудха» (гневаться), «духа» (вредить), «исса» (завидовать) и «усуя» (выказывать злобу): он гневается на Девадатту; гневайся на него, о великий герой, пусть эта страна не погибнет. Буря вредит странам. Из-за жажды почета иноверцы завидуют саманам; из-за жажды наживы иноверцы завидуют саманам. Из-за жажды почета дурные люди злобствуют на добродетельных; каково же порицание со стороны знающих? И так далее.

Rādha ikkha iccetesaṃ dhātūnaṃ payoge yassa akathitassa pucchanaṃ kammavikkhyāpanatthañca, taṃ kārakaṃ sampadānasaññaṃ hoti, dutiyā ca.

При сочетании с корнями «радха» (угождать) и «иккха» (видеть/рассматривать) по отношению к тому, кто не говорит (невысказанному), кого расспрашивают ради разъяснения действия, это отношение (карака) носит название «сампадана»; также употребляется второй падеж.

Ārādhohaṃ rañño, ārādhohaṃ rājānaṃ, kyāhaṃ ayyānaṃ aparajjhāmi, kyāhaṃ ayye aparajjhāmi, cakkhuṃ janassa dassanāya taṃ viya maññe, āyasmato upālittherassa upasampadāpekkho upatisso, āyasmantaṃ vā iccevamādi.

«Я угождаю царю» (в дательном или винительном падеже); «В чем я провинился перед почтенными?»; «Я считаю тебя подобным глазу для видения людей»; «Достопочтенный Упатисса желает полного посвящения (упасампады) от достопочтенного тхеры Упали» (в дательном или винительном падеже) и так далее.

Paccāsuṇa anupatigiṇānaṃ pubbakattari suṇotissa paccāyoge yassa kammuno pubbassa yo kattā, so sampadānasañño hoti.

По отношению к предшествующему деятелю при глаголах «пачча-суна» (отвечать, соглашаясь) и «ану-пати-гина» (вторить): тот, кто был деятелем предшествующего действия по отношению к объекту слушания, получает название «сампадана».

Taṃ yathā? Bhagavā bhikkhū etadavoca.

Как, например? «Благословенный сказал это бхиккху».

Bhikkhūti akathīta kammaṃ, etanti kathitakammaṃ. Yassa kammuno pubbassa yo kattā, so‘bhagavā’ti ‘‘yo karoti sa kattā’’ti suttavacanena kattusañño. Evaṃ yassa [Pg.146] kammuno pubbassa yo kattā, so sampadānasañño hoti.

Здесь «бхиккху» — это косвенный объект (акатхита-камма), а «этам» (это) — прямой объект (катхита-камма). Деятель предшествующего действия по отношению к этому объекту, «Бхагава» (Благословенный), носит название деятеля (катту) согласно изречению сутты: «Кто совершает, тот деятель». Таким образом, тот, кто был деятелем предшествующего действия, получает название «сампадана».

Taṃ yathā? Te bhikkhū bhagavato paccassosuṃ, āsuṇanti buddhassa bhikkhū.

Как, например? «Те бхиккху ответили Благословенному (согласием)», «Бхиккху внимают Будде».

Giṇassa anupatiyoge yassa kammuno pubbassa yo kattā, so sampadānasañño hoti.

При сочетании с глаголом «гина» (звучать/петь) с приставками «ану» и «пати»: тот, кто был деятелем предшествующего действия по отношению к объекту, получает название «сампадана».

Taṃ yathā? Bhikkhu janaṃ dhammaṃ sāveti, tassa bhikkhuno jano anugiṇāti, tassa bhikkhuno jano patigiṇāti.

Как, например? «Бхиккху возвещает Дхамму людям; люди вторят этому бхиккху; люди одобряют этого бхиккху».

Yo vadeti sa‘kattā’ti,Vuttaṃ ‘kamma’nti vuccati;

Yo paṭiggāhako tassa,‘Sampadānaṃ’ vijāniyā.

«Тот, кто говорит — это деятель (катта), то, что сказано — называется объектом (камма); а того, кто принимает это, следует знать как дательный падеж (сампадана)».

Iccevamādi.

И так далее.

Ārocanatthe – ārocayāmi vo bhikkhave, āmantayāmi vo bhikkhave, paṭivedayāmi vo bhikkhave, ārocayāmi te mahārāja, āmantayāmi te mahārāja, paṭivedayāmi te mahārāja iccevamādi.

В значении сообщения: «Я сообщаю вам, бхиккху», «Я обращаюсь к вам, бхиккху», «Я извещаю вас, бхиккху»; «Я сообщаю тебе, великий царь», «Я обращаюсь к тебе, великий царь», «Я извещаю тебя, великий царь» и так далее.

Tadatthe – ūnassa pāripūriyā taṃ cīvaraṃ nikkhipitabbaṃ. Buddhassa atthāya, dhammassa atthāya, saṅghassa atthāya, jīvitaṃ pariccajāmi iccevamādi.

В значении цели этого: «Эта роба должна быть отложена ради восполнения недостающего»; «Ради Будды, ради Дхаммы, ради Сангхи я отдаю свою жизнь» и так далее.

Tumatthe [Pg.147] -lokānukampāya atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ buddho loke uppajjati. Bhikkhūnaṃ phāsuvihārāya vinayo paññatto iccevamādi.

В значении инфинитива «тум» (ради совершения чего-либо): «Из сострадания к миру, ради блага, пользы и счастья богов и людей Будда рождается в мире»; «Виная предписана ради мирного пребывания бхиккху» и так далее.

Alamatthappayoge-alamiti arahati paṭikkhittesu. Alaṃ me buddho, alaṃ me rajjaṃ, alaṃ bhikkhu pattassa, alaṃ mallo mallassa, arahati mallo mallassa. Paṭikkhitte alaṃ te rūpaṃ karaṇīyaṃ, alaṃ me hiraññasuvaṇṇena iccevamādi.

При сочетании со значением слова «алам»: «алам» означает «достоин» (арахати) или «отвержение» (патиттхитта). «Будды для меня достаточно (Будда достоин меня)», «Царства для меня достаточно», «Бхиккху достоин чаши», «Один борец равен другому борцу (достоин другого борца)». В значении отвержения: «Довольно с тебя этой формы (тела) для делания», «Мне не нужно серебра и золота» и так далее.

Maññatippayoge anādare appāṇini-kaṭṭhassa tuvaṃ maññe, kaliṅgarassa tuvaṃ maññe.

При употреблении глагола «манняти» (считать) в значении неуважения к неодушевленному предмету: «Я считаю тебя бревном», «Я считаю тебя гнилой деревяшкой».

Anādareti kimatthaṃ? Suvaṇṇaṃ viya taṃ maññe.

Для чего сказано «в значении неуважения»? Чтобы исключить употребление при отсутствии неуважения, как в выражении: «Я считаю тебя подобным золоту».

Appāṇinīti kimatthaṃ? Gadrabhaṃ tuvaṃ maññe iccevamādi.

Для чего сказано «к неодушевленному предмету»? Чтобы исключить употребление по отношению к одушевленному существу, как в выражении: «Я считаю тебя ослом» и так далее.

Gatyatthakammani-gāmassa pādena gato, nagarassa pādena gato, appo saggāya gacchati, saggassa gamanena vā, mūlāya paṭikasseyya saṅgho. Dutiyā ca, gāmaṃ pādena gato, nagaraṃ pādena gato, appo saggaṃ gacchati, saggaṃ gamanena vā, mūlaṃ paṭikasseyya saṅgho iccevamādi.

В качестве объекта глаголов со значением движения: «пешком отправился в деревню» (в дательном падеже), «пешком отправился в город», «немногие отправляются в небесную обитель», «путем ухода в небесную обитель», «Сангха должна вернуть к началу». Также употребляется второй падеж (винительный): «пешком отправился в деревню», «пешком отправился в город», «немногие отправляются в небесную обитель», «путем ухода в небесную обитель», «вернуть к началу» и так далее.

Āsīsatthe-āyasmato dīghāyuko hotu, bhaddaṃ bhavato hotu, kusalaṃ bhavato hotu, anāmayaṃ [Pg.148] bhavato hotu, sukhaṃ bhavato hotu, svāgataṃ bhavato hotu, attho bhavato hotu, hitaṃ bhavato hotu iccevamādi.

В значении благословения: «Да будет долгой жизнь достопочтенного!», «Да пребудет с вами благо!», «Да пребудет с вами благополучие!», «Да пребудет с вами здоровье!», «Да пребудет с вами счастье!», «Добро пожаловать вам!», «Да пребудет с вами польза!», «Да пребудет с вами благо!» и так далее.

Sammutippayoge– aññatra saṅghasammutiyā bhikkhussa vippavatthuṃ na vaṭṭati, sādhu sammuti me tassa bhagavato dassanāya iccevamādi.

При сочетании со словом «саммути» (согласие/разрешение): «Без согласия Сангхи бхиккху не подобает оставаться без робы»; «Хорошо дать мне согласие на то, чтобы увидеть этого Благословенного» и так далее.

Bhiyyappayoge – bhiyyoso mattāyaṃ iccevamādi.

При сочетании со словом «бхийя» (более): «Сверх меры» и так далее.

Sattamyatthe – tuyhañcassa āvi karomi, tassa me sakko pāturahosi iccevamādi.

В значении седьмого падежа (местного): «Я открываю это тебе»; «Тому мне явился Сакка» и так далее.

Atthaggahaṇena bahūsu akkharappayogesu dissati.

Благодаря использованию слова «аттха» (значение/цель) примеры видны во многих буквенных сочетаниях.

Taṃ yathā? Upamaṃ mata karissāmi, dhammaṃ vo desessāmi.

Как, например? «Я приведу вам сравнение», «Я проповедаю вам Дхамму».

Sāratthe ca – desetu bhante bhagavā dhammaṃ bhikkhūnaṃ. Tassa phāsu vihārāya hoti, etassa pahiṇeyya, yathā no bhagavā byākareyya, tathāpi tesaṃ byākarissāma[Pg.149], kappati samaṇānaṃ āyogo, amhākaṃ maṇinā attho, kimattho me buddhena, seyyo me attho, bahūpakārā bhante mahāpajā patigotamī bhagavato, bahūpakārā bhikkhave mātāpitaro puttānaṃ iccevamādi.

А также в значении сути (сара): «Пусть, о достопочтенный, Благословенный проповедует Дхамму бхиккху»; «Это служит для его мирного пребывания»; «Это следует послать ему»; «Как Благословенный разъяснил нам, точно так же мы разъясним это им»; «Позволительно ли саманам усердие (айога)?»; «Нам нужен драгоценный камень»; «Какая мне польза от Будды?»; «Польза для меня — наилучшее»; «О достопочтенный, Махападжапати Готами была очень полезна Благословенному»; «Бхиккху, мать и отец очень полезны для сыновей» и так далее.

Sesesu akkharappayogesupi aññepi payogā payogavicakkhaṇehi yojetabbā.

Также и другие примеры сочетания с остальными словами должны быть составлены теми, кто искусен в приведении примеров.

Caggahaṇaṃ vikappanatthavāggahaṇānukaḍḍhanatthaṃ. Ye keci saddā sampadānappayogikā mayā nopadiṭṭhā, tesaṃ gahaṇatthaṃ idha vikappīyati vāsaddo.

Использование слова «ча» (и) служит для привлечения слова «ва» (или), имеющего значение альтернативы (викаппана). Здесь слово «ва» предназначено для привлечения любых слов, служащих примерами дательного падежа (сампадана), которые не были показаны мною.

Taṃ yathā? Bhikkhusaṅghassa pabhū ayaṃ bhagavā, desassa pabhū ayaṃ rājā. Khettassa pabhū ayaṃ gahapati, araññassa pabhū ayaṃ luddako iccevamādi. Kvaci dutiyā tatiyā pañcamī chaṭṭhī sattamyatthesu ca.

Как, например? «Этот Благословенный — владыка Сангхи бхиккху», «Этот царь — владыка страны», «Этот домохозяин — хозяин поля», «Этот охотник — хозяин леса» и так далее. Иногда также в значении второго, третьего, пятого, шестого и седьмого падежей.

178, 320. Yodhāro tamokāsaṃ.

178, 320. То, что является вместилищем (опорой), носит название «окаса» (место).

Yo ādhāro, taṃ okāsasaññaṃ hoti. Svādhāro catubbidho byāpiko, opasilesiko, vesayiko sāmīpiko cāti.

То, что является вместилищем (опорой), носит название «окаса». Это вместилище бывает четырех видов: всепроникающее (бьяпика), в тесном контакте (опасилесика), сфера действия (весайика) и близость (самипика).

Tattha [Pg.150] byāpiko tāva–jalesu khīraṃ tiṭṭhati, tilesu telaṃ, ucchūsu raso.

Из них всепроникающее (бьяпика), во-первых: молоко в воде, масло в кунжуте, сок в сахарном тростнике.

Opasilesiko–pariyaṅke rājā seti, āsane upaviṭṭho saṅgho.

В тесном контакте (опасилесика): царь лежит на ложе, Сангха восседает на сиденье.

Vesayiko–bhūmīsu manussā caranti, antalikkhe vāyū vāyanti. Ākāse sakuṇā pakkhandanti.

Сфера действия (весайика): люди ходят по земле, ветры дуют в небесах, птицы летают в пространстве.

Sāmīpiko–vane hatthino caranti, gaṅgāyaṃ ghoso tiṭṭhati, vaje gāvo duhanti, sāvatthiyaṃ viharati jetavane.

Близость (самипика): слоны бродят у леса, деревня пастухов стоит у Ганга, коров доят у загона, (Благословенный) пребывает близ Саваттхи в роще Джеты.

Okāsamiccanena kvattho? Okāse sattamī.

Какова цель названия «окаса»? Для использования названия «окаса» в сутте «окасе саттами» (в значении места употребляется седьмое окончание).

279, 292. Yena vā kayirate taṃ karaṇaṃ.

279, 292. То, посредством чего совершается действие, является орудием (карана).

Yena vā kayirate, yena vā passati, yena vā suṇāti, taṃ kārakaṃ karaṇasaññaṃ hoti.

То, посредством чего совершают действие, посредством чего видят или посредством чего слышат — это отношение (карака) носит название «карана».

Dattena vihiṃ lunāti, vāsiyā kaṭṭhaṃ tacchati, pharasunā rukkhaṃ chindati, kudālena pathaviṃ khaṇati, satthena kammaṃ karoti. Cakkhunā rūpaṃ passati.

Он срезает рис серпом; он обтесывает дерево теслом; он рубит дерево топором; он копает землю лопатой; он совершает работу ножом; он видит формы глазом.

Karaṇamiccanena kvattho? Karaṇe tatiyā.

Какова цель названия «карана»? Для использования названия «карана» в сутте «каране татия» (в значении орудия употребляется третье окончание).

280, 285. Yaṃ [Pg.151] karoti taṃ kammaṃ.

280, 285. То, что совершают, является объектом (камма).

Yaṃ vā karoti, yaṃ vā passati, yaṃ vā suṇāti, taṃ kārakaṃ kammasaññaṃ hoti.

То, что совершают, или то, что видят, или то, что слышат — это отношение (карака) носит название «камма».

Chattaṃ karoti, rathaṃ karoti, rūpaṃ passati, saddaṃ suṇāti, kaṇṭakaṃ maddati, visaṃ gilati.

Он делает зонт; он делает колесницу; он видит форму; он слышит звук; он наступает на шип; он глотает яд.

Kammamiccanena kvattho? Kammatthe dutiyā.

Какова цель [употребления слова] «камма»? Для [использования] названия «камма» в сутре «kammatthe dutiyā».

281, 294. Yo karoti sa kattā.

281, 294. Тот, кто делает, есть деятель (катту).

Yo karoti, so kattusañño hoti.

Тот, кто делает, получает наименование «деятель» (катту).

Ahinā daṭṭho naro, garuḷena hato nāgo. Buddhena jito māro, upaguttena māro bandho.

Человек укушен змеёй; змей (нага) был убит гарудой; Мара был побеждён Буддой; Мара был связан Упагуттой.

Kattuiccanena kvattho? Kattari ca.

Какова цель [употребления слова] «катту»? Для [использования] названия «катту» в сутре «kattari ca».

282, 295. Yo kāreti sa hetu.

282, 295. Тот, кто побуждает делать, есть причина (хету).

Yo kattāraṃ kāreti, so hetusañño hoti, kattā ca.

Тот, кто побуждает деятеля делать, получает наименование «причина» (хету) и «деятель» (катту).

So puriso taṃ purisaṃ kammaṃ kāreti so puriso tena purisena kammaṃ kāreti, so puriso tassa purisassa kammaṃ kāreti. Evaṃ hāreti pāṭheti pāceti, dhāreti.

Этот человек побуждает того человека делать работу (также: этот человек посредством того человека побуждает делать работу; этот человек для того человека побуждает делать работу). Точно так же с «харети» (побуждает нести), «патхети» (побуждает читать), «пачети» (побуждает готовить), «дхарети» (держит).

Hetuiccanena kvattho? Dhātūhi ṇe ṇaya ṇāpe ṇāpayā kāritāni hetvatthe.

Какова цель [употребления слова] «хету»? Для [использования] названия «хету» в сутре «Dhātūhi ṇe ṇaya ṇāpe ṇāpayā kāritāni hetvatthe».

283, 316. Yassa [Pg.152] vā pariggaho taṃ sāmī.

283, 316. Тот, чьим владением [что-то является], есть владелец (сами).

Yassa vā pariggaho, taṃ sāmīsaññaṃ hoti.

Тот, чьим владением [что-то является], получает наименование «владелец» (сами).

Tassa bhikkhuno paṭivīso, tassa bhikkhuno patto, tassa bhikkhuno cīvaraṃ, attano mukhaṃ.

Доля того бхиккху, чаша того бхиккху, монашеское облачение (чивара) того бхиккху, собственное лицо.

Sāmīiccanena kvattho? Sāmismiṃ chaṭṭhī.

Какова цель [употребления слова] «сами»? Для [использования] названия «сами» в сутре «sāmismiṃ chaṭṭhī».

284, 283. Liṅgatthe paṭhamā.

284, 283. В значении основы [имени] употребляется первый [падеж].

Liṅgatthābhidhānamatte paṭhamāvibhatti hoti.

Только для обозначения значения основы [имени] употребляется первое падежное окончание.

Puriso, purisā, eko, dve, ca, vā, he, ahe, re, are.

Человек, люди, один, два, и, или, эй, о, эй, алло.

285, 70. Ālapane ca.

285, 70. А также при обращении.

Ālapanatthā dhike liṅgatthābhidhānamatte ca paṭhamāvibhatti hoti.

Когда к простому обозначению значения основы добавляется значение обращения, также употребляется первое падежное окончание.

Bho purisa, bhavanto purisā, bho rāja, bhavanto rājāno, he sakhe, he sakhino.

О человек, о люди; о царь, о цари; эй, друг, эй, друзья.

286, 291. Karaṇe tatiyā.

286, 291. В значении орудия употребляется третий [падеж].

Karaṇakārake tatiyāvibhatti hoti.

В творительном падеже (карака-орудие) употребляется третье падежное окончание.

Agginā kuṭiṃ jhāpeti, manasā ce paduṭṭhena, manasā ce pasannena, kāyena kammaṃ karoti.

Он сжигает хижину огнём; «если с осквернённым умом»; «если с чистым умом»; он совершает действие телом.

287, 299. Sahādiyoge [Pg.153] ca.

287, 299. А также в сочетании со словами «саха» (вместе) и другими.

Sahādiyogatthe ca tatiyāvibhatti hoti.

А также в значении сочетания со словами «саха» и другими употребляется третье падежное окончание.

Sahāpi gaggena saṅgho uposathaṃ kareyya, vināpi gaggena, mahatā bhikkhusaṅghena saddhiṃ, sahassena samaṃ mitā.

Сангха должна проводить Упосатху вместе с Гаггой или же без Гагги; вместе с великой Общиной бхиккху; отмерено поровну с тысячью.

288, 293. Kattari ca.

288, 293. А также в значении деятеля.

Kattari ca tatiyāvibhatti hoti.

А также в значении деятеля употребляется третье падежное окончание.

Raññā hato poso, yakkhena dinno varo, ahinā daṭṭho naro.

Царём убит человек; яккхой дарован дар; змеёй укушен человек.

289, 297. Hetvatthe ca.

289, 297. А также в значении причины.

Hetvatthe ca tatiyāvibhatti hoti.

А также в значении причины употребляется третье падежное окончание.

Annena vasati, dhammena vasati, vijjāya vasati, sakkārena vasati.

Он живёт благодаря пище; он живёт благодаря Дхамме; он живёт благодаря знанию; он живёт благодаря почтению.

290, 298. Sattamyatthe ca.

290, 298. А также в значении седьмого [падежа].

Sattamyatthe ca tatiyāvibhatti hoti.

А также в значении седьмого падежа употребляется третье падежное окончание.

Tena [Pg.154] kālena, tena samayena. (Yena kālena, yena samayena,) tena kho pana samayena.

В то время, в тот час. (В какое время, в какой час,) в то самое время.

291, 299. Yenaṅgavikāro.

291, 299. Тот [орган], из-за дефекта которого [происходит деформация тела].

Yena byādhimatā aṅgena aṅgino vikāro lakkhīyate. Tattha tatiyāvibhatti hoti.

Тот больной орган, по которому распознаётся деформация тела у живого существа, принимает третье падежное окончание.

Akkhinā kāṇo, hatthena kuṇī, kāṇaṃ passati nettena, pādena khañjo, piṭṭhiyā khujjo.

Слепой на один глаз; с покалеченной рукой; он видит глазом слепца; хромой на одну ногу; горбатый спиной.

292, 300. Visesane ca.

292, 300. А также при определении.

Visesanatthe ca tatiyāvibhatti hoti.

А также в значении определения употребляется третье падежное окончание.

Gottena gotamo nātho, suvaṇṇena abhirūpo, tapasā uttamo.

Покровитель Готама по роду; прекрасный золотистым цветом; превосходный благодаря аскетическим практикам.

293, 301. Sampadāne catutthī.

293, 301. В значении адресата (дательного падежа) употребляется четвёртый [падеж].

Sampadānakārake catutthīvibhatti hoti.

В дательном падеже (сампадана-карака) употребляется четвёртое падежное окончание.

Buddhassa vā dhammassa vā saṅghassa vā dānaṃ deti, dātā hoti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā.

Он подносит дар Будде, Дхамме или Сангхе; он является дарителем для отшельника (саманы) или брахмана.

294, 305. Namoyogādīsvapi ca.

294, 305. А также в сочетании со словом «намо» (почтение) и другими.

Namoyogādīsvapi ca catutthīvibhatti hoti.

А также в сочетании со словом «намо» и другими употребляется четвёртое падежное окончание.

Namo [Pg.155] te buddha vīratthu, sotthi pajānaṃ, namo karohi nāgassa, svāgataṃ te mahārāja.

Почтение Тебе, о Будда-герой; да будет благополучие людям; вырази почтение благородному змею (наге); добро пожаловать тебе, о великий царь.

295, 307. Apādāne pañcamī.

295, 307. В значении удаления (отложительного падежа) употребляется пятый [падеж].

Apādānakārake pañcamīvibhatti hoti.

В отложительном падеже (ападана-карака) употребляется пятое падежное окончание.

Pāpā cittaṃ nivāraye, abbhā muttova candimā, bhayā muccati so naro.

Следует удерживать ум от зла; словно луна, освобождённая от облаков; этот человек освобождается от страха.

296, 314. Kāraṇatthe ḍha.

296, 314. А также в значении причины.

Kāraṇatthe ca pañcamīvibhatti hoti.

А также в значении причины употребляется пятое падежное окончание.

Ananubodhā appaṭivedhā catunnaṃ ariyasaccānaṃ yathābhūtaṃ adassanā.

Из-за непонимания, из-за непроникновения, из-за невидения четырёх благородных истин в соответствии с действительностью.

297, 284. Kammatthe dutiyā.

297, 284. В значении объекта (винительного падежа) употребляется второй [падеж].

Kammatthe dutiyāvibhatti hoti.

В значении объекта употребляется второе падежное окончание.

Gāvaṃ hanati, vīhayo lunāti, satthaṃ karoti, ghaṭaṃ karoti, rathaṃ karoti, dhammaṃ suṇāti, buddhaṃ pūjeti, vācaṃ bhāsatī, taṇḍulaṃ vacati, coraṃ ghāteti.

Он убивает корову; он жнёт рис; он делает нож (или книгу); он делает кувшин для воды; он делает колесницу; он слушает Дхамму; он почитает Будду; он произносит слово; он варит рис; он велит убить вора.

298, 287. Kāladdhānamaccantasaṃyoge.

298, 287. При непрерывной связи во времени и пространстве.

Kāladdhānaṃ accantasaṃyoge dutiyāvibhatti hoti.

При непрерывной связи во времени и пространстве употребляется второе падежное окончание.

Māsaṃ [Pg.156] maṃsodanaṃ bhuñjati, saradaṃ ramaṇīyā nadī, māsaṃ sajjhāyati, yojanaṃ vanarāji, yojanaṃ dīgho pabbato, kosaṃ sajjhāyati.

Он ест мясо с рисом в течение месяца; река прекрасна осенью; он декламирует в течение месяца. Лесная полоса тянется на одну йоджану; гора имеет длину в одну йоджану; он декламирует на протяжении одной косы (четверти йоджаны).

Accantasaṃyogeti kimatthaṃ? Saṃvacchare bhojanaṃ bhuñjati.

Для чего сказано «при непрерывной связи» (accantasaṃyoge)? [Чтобы исключить такие случаи, как:] «Он ест пищу [один раз] в год».

299, 288. Kammappavadhanīyayutte.

299, 288. При соединении со словами, указывающими на действие (kammappavacanīya).

Kammappavacanīyayutte dutiyāvibhatti hoti.

При соединении со словами, указывающими на действие, употребляется второе падежное окончание.

Taṃ kho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato, pabbajitamanupabbajiṃsu.

О том почтенном Готаме разнеслась такая добрая слава; они ушли в бездомность вслед за ушедшим [в бездомность].

300, 286. Gati buddhi bhuja paṭha hara kara sayādīnaṃ kārite vā.

300, 286. Или при каузативе от корней со значением движения (gati), познания (buddhi), поедания (bhuja), чтения (paṭha), унесения (hara), делания (kara), лежания (saya) и т. д.

Gati buddhi bhuja paṭha hara kara sayādīnaṃ payoge kārite dutiyāvibhatti hoti vā.

При употреблении каузатива от корней со значением движения (gati), познания (buddhi), поедания (bhuja), чтения (paṭha), унесения (hara), делания (kara), лежания (saya) и т. д. факультативно употребляется второе падежное окончание.

Puriso purisaṃ (gāmaṃ) gāmayati, puriso purisena vā, puriso purisassa vā. Evaṃ bodhayati, bhojayati, pāṭhayati, hārayati, kārayati, sayāpayati. Evaṃ sabbattha kārite.

«Человек заставляет человека идти в деревню» (puriso purisaṃ gāmaṃ gāmayati), или же [объект каузатива может быть] с третьим окончанием (purisena), или с шестым окончанием (purisassa). Точно так же: bodhayati (побуждает узнать), bhojayati (побуждает поесть), pāṭhayati (побуждает прочесть), hārayati (побуждает унести), kārayati (побуждает сделать), sayāpayati (побуждает лечь). Так происходит повсеместно при каузативе.

301, 215. Sāmismiṃ chaṭṭhī.

301, 215. При выражении владельца употребляется шестое [падежное окончание].

Sāmismiṃ chaṭṭhīvibhatti hoti.

При выражении владельца употребляется шестое падежное окончание.

Tassa [Pg.157] bhikkhuno paṭivīso, tassa bhikkhuno patto, tassa bhikkhuno cīvaraṃ, attano mukhaṃ.

Доля того бхиккху (tassa bhikkhuno paṭivīso), чаша того бхиккху (tassa bhikkhuno patto), роба того бхиккху (tassa bhikkhuno cīvaraṃ), собственный рот (attano mukhaṃ).

302, 319. Okāse sattamī.

302, 319. При выражении места (okāsa) употребляется седьмое [падежное окончание].

Okāsakārake sattamīvibhatti hoti.

В значении места (okāsa-kāraka) употребляется седьмое падежное окончание.

Gambhīre odakantike, pāpasmiṃ ramati mano, bhagavati brahmacariyaṃ vussati kulaputto.

В глубине, у края воды (gambhīre odakantike); ум радуется злу (pāpasmiṃ ramati mano); благородный юноша ведёт святую жизнь при Благословенном (bhagavati brahmacariyaṃ vussati kulaputto).

303, 321. Sāmissarādhipati dāyāda sakkhīpatibhū pasutakusalehi ca.

303, 321. А также при словах sāmī (владелец), issara (владыка), adhipati (господин), dāyāda (наследник), sakkhī (свидетель), patibhū (поручитель), pasuta (занятый [чем-либо]), kusala (искусный).

Sāmī issara adhipati dāyāda sakkhīpatibhū pasutakusala iccetehi payoge chaṭṭhīvibhatti hoti, sattamī ca.

При употреблении со словами sāmī (владелец), issara (владыка), adhipati (господин), dāyāda (наследник), sakkhī (свидетель), patibhū (поручитель), pasuta (занятый [чем-либо]), kusala (искусный) употребляется шестое падежное окончание, а также седьмое.

Goṇānaṃ sāmī, goṇesu sāmī, goṇānaṃ issaro, goṇesu issaro. Goṇānaṃ adhipati, goṇesu adhipati. Goṇānaṃ dāyādo, goṇesu dāyādo. Goṇānaṃ sakkhī, goṇesu sakkhī, goṇānaṃ patibhū, goṇesu patibhū. Goṇānaṃ pasuto, goṇesu pasuto. Goṇānaṃ kusalo, goṇesu kusalo.

Владелец быков (goṇānaṃ sāmī / goṇesu sāmī); владыка быков (goṇānaṃ issaro / goṇesu issaro); господин быков (goṇānaṃ adhipati / goṇesu adhipati); наследник быков (goṇānaṃ dāyādo / goṇesu dāyādo); свидетель быков (goṇānaṃ sakkhī / goṇesu sakkhī); поручитель за быков (goṇānaṃ patibhū / goṇesu patibhū); занятый быками (goṇānaṃ pasuto / goṇesu pasuto); искусный в [обращении с] быками (goṇānaṃ kusalo / goṇesu kusalo).

304, 322. Niddhāraṇe ca.

304, 322. А также при выделении (niddhāraṇa).

Niddhāraṇatthe ca chaṭṭhīvibhatti hoti, sattamī ca.

В значении выделения (выбора из группы) употребляется шестое падежное окончание, а также седьмое.

Kaṇhā [Pg.158] gāvīnaṃ sampannakhīratamā, kaṇhā gāvīsu sampannakhīratamā. Sāmā nārīnaṃ dassanīyatamā, sāmā nārīsu dassanīyatamā. Manussānaṃ khattiyo sūratamo, manussesu khattiyo sūratamo. Pathikānaṃ dhāvanto sīghatamo, pathikesu dhāvanto sīghatamo.

Среди коров черная корова дает больше всего молока (kaṇhā gāvīnaṃ sampannakhīratamā / kaṇhā gāvīsu sampannakhīratamā). Среди женщин смуглая (или златокожая) — самая красивая (sāmā nārīnaṃ dassanīyatamā / sāmā nārīsu dassanīyatamā). Среди людей кшатрий — самый храбрый (manussānaṃ khattiyo sūratamo / manussesu khattiyo sūratamo). Среди путников бегущий — самый быстрый (pathikānaṃ dhāvanto sīghatamo / pathikesu dhāvanto sīghatamo).

305, 323. Anādare ca.

305, 323. А также при пренебрежении (anādara).

Anādare chaṭṭhīvibhatti hoti, sattamī ca.

При пренебрежении употребляется шестое падежное окончание, а также седьмое.

Rudato dārakassa pabbaji, rudantasmiṃ dārake pabbaji.

Он ушел в бездомность, невзирая на плач ребенка (rudato dārakassa pabbaji / rudantasmiṃ dārake pabbaji).

306, 289. Kvaci dutiyā chaṭṭhīnamatthe.

306, 289. Иногда вместо шестого [падежного окончания] употребляется второе.

Chaṭṭhīnamatthe kvaci dutiyāvibhatti hoti.

Иногда в значении шестого падежного окончания употребляется второе падежное окончание.

Apissu maṃ aggivessana tisso upamā paṭibhaṃsu.

И действительно, Аггивессана, мне явились три уподобления.

307, 290. Tatiyāsattamīnañca.

307, 290. А также [в значении] третьего и седьмого [падежных окончаний].

Tatiyāsattamīnaṃ atthe ca kvaci dutiyāvibhatti hoti.

Также иногда в значении третьего и седьмого падежных окончаний употребляется второе падежное окончание.

Sace maṃ samaṇo gotamo ālapissati, tvañca maṃ nābhibhāsasi. Evaṃ tatiyatthe.

«Если отшельник Готама заговорит со мной» (sace maṃ samaṇo gotamo ālapissati); «и ты не заговоришь со мной» (tvañca maṃ nābhibhāsasi). Так в значении третьего падежного окончания.

Pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā, ekaṃ samayaṃ bhagavā. Evaṃ sattamyatthe.

«Одевшись утром» (pubbaṇhasamayaṃ nivāsetvā); «однажды Благословенный...» (ekaṃ samayaṃ bhagavā). Так в значении седьмого падежного окончания.

308, 317. Chaṭṭhī [Pg.159] ca.

308, 317. А также шестое [падежное окончание].

Tatiyāsattamīnaṃ atthe ca kvaci chaṭṭhīvibhatti hoti.

Также иногда в значении третьего и седьмого падежных окончаний употребляется шестое падежное окончание.

Kato me kalyāṇo, kataṃ me pāpaṃ. Evaṃ tatiyatthe.

«Мною сделано благо» (kato me kalyāṇo); «мною сделано зло» (kataṃ me pāpaṃ). Так в значении третьего [падежного окончания].

Kusalā naccagītassa sikkhitā cāturitthiyo, kusalo tvaṃ rathassa aṅgapaccaṅgānaṃ. Evaṃ sattamyatthe.

«Искусные в танцах и пении, обученные придворные женщины» (kusalā naccagītassa sikkhitā cāturitthiyo); «искусен ли ты в различных частях колесницы?» (kusalo tvaṃ rathassa aṅgapaccaṅgānaṃ). Так в значении седьмого [падежного окончания].

Kvacīti kimatthaṃ? Yo vo ānanda mayā dhammo ca vinayo ca desito paññatto, ānando atthesu vicakkhaṇo.

Для чего сказано «иногда» (kvaci)? Чтобы показать исключения из этого правила, как в следующих примерах: «Ананда, Дхамма и Виная, которые я проповедал и изложил...» (mayā dhammo ca vinayo ca desito paññatto); «Ананда искусен в смыслах» (ānando atthesu vicakkhaṇo).

309, 318. Dutiyāpañcamīnañca.

309, 318. А также [в значении] второго и пятого [падежных окончаний].

Dutiyāpañcamīnañca atthe kvaci chaṭṭhīvibhatti hoti.

Также иногда в значении второго и пятого падежных окончаний употребляется шестое падежное окончание.

Tassa bhavanti vattāro, sahasā kammassa kattāro, evaṃ dutiyatthe.

«Они говорят ему» (tassa bhavanti vattāro); «внезапно совершающие действие» (sahasā kammassa kattāro). Так в значении второго [падежного окончания].

Assavanatā dhammassa parihāyanti, kinnu kho ahaṃ tassa sukhassa bhāyāmi, sabbe tasanti daṇḍassa, sabbe bhāyanti maccuno, bhīto catunnaṃ āsīvisānaṃ ghoravisānaṃ, bhāyāmi ghoravisassa nāgassa. Evaṃ pañcamyatthe.

«Из-за неслушания Дхаммы они отпадают [от неё]» (assavanatā dhammassa parihāyanti); «почему же я должен бояться этого счастья?» (kinnu kho ahaṃ tassa sukhassa bhāyāmi); «все трепещут перед наказанием» (sabbe tasanti daṇḍassa); «все боятся смерти» (sabbe bhāyanti maccuno); «боящийся четырех ужасных ядовитых змей» (bhīto catunnaṃ āsīvisānaṃ ghoravisānaṃ); «я боюсь ужасной ядовитой змеи» (bhāyāmi ghoravisassa nāgassa). Так в значении пятого [падежного окончания].

310, 324. Kamma [Pg.160] karaṇa nimittatthesu sattamī.

310, 324. Седьмое [падежное окончание] в значении объекта (kamma), орудия (karaṇa) и причины (nimitta).

Kammakaraṇanimittatthesu sattamīvibhatti hoti.

В значении объекта (kamma), орудия (karaṇa) и причины (nimitta) употребляется седьмое падежное окончание.

Sundarāvuso ime ājīvakā bhikkhūsu abhivādenti. Evaṃ kammatthe.

«Друг, эти почтенные аживики выражают почтение бхиккху» (sundarāvuso ime ājīvakā bhikkhūsu abhivādenti). Так в значении объекта.

Hatthesu piṇḍāya caranti, pattesu piṇḍāya caranti, pathesu gacchanti. Evaṃ karaṇatthe.

«Они ходят за подаянием с руками [в качестве чаши]» (hatthesu piṇḍāya caranti); «они ходят за подаянием с чашами» (pattesu piṇḍāya caranti); «они идут по дорогам» (pathesu gacchanti). Так в значении орудия.

Dīpi cammesu haññate, kuñjaro dantesu haññate, evaṃ nimittatthe.

«Леопарда убивают из-за его шкуры» (dīpi cammesu haññate); «слона убивают из-за его бивней» (kuñjaro dantesu haññate). Так в значении причины.

311, 325. Sampadāne ca.

311, 325. А также в значении дательного падежа (sampadāna).

Sampadāne ca sattamīvibhatti hoti.

Также в значении дательного падежа употребляется седьмое падежное окончание.

Saṅghe dinnaṃ mahapphala, saṅghe gotamī dehi, saṅghe te dinne ahañceva pūjito bhavissāmi.

«Поданное Сангхе приносит великий плод» (saṅghe dinnaṃ mahapphala); «дай Сангхе, Готами» (saṅghe gotamī dehi); «когда ты подашь Сангхе, я также буду почтен» (saṅghe te dinne ahañceva pūjito bhavissāmi).

312, 326. Pañcamyatthe ca.

312, 326. А также в значении пятого [падежного окончания].

Pañcamyatthe ca sattamīvibhatti hoti.

Также в значении пятого падежного окончания употребляется седьмое падежное окончание.

Kadalīsu gaje rakkhanti.

«Они оберегают бананы от слонов» (или «удерживают слонов от банановых деревьев»).

313, 327. Kālabhāvesu ca.

313, 327. А также при выражении времени (kāla) и состояния/действия (bhāva).

Kālabhāvesu ca kattari payujjamāne sattamīvibhatti hoti.

А также при выражении времени и состояния/действия, когда употребляется субъект действия (kattar), используется седьмое падежное окончание.

Pubbaṇhasamaye [Pg.161] gato, sāyanhasamaye āgato. Bhikkhūsu bhojīyamānesu gato, bhuttesu āgato. Gosuduyhamānesu gato, duddhāsu āgato.

«Ушел в утреннее время» (pubbaṇhasamaye gato); «пришел в вечернее время» (sāyanhasamaye āgato). «Когда бхиккху кормили, он ушел» (bhikkhūsu bhojīyamānesu gato); «когда они поели, он пришел» (bhuttesu āgato). «Когда коров доили, он ушел» (gosuduyhamānesu gato); «когда они были подоены, он пришел» (duddhāsu āgato).

314, 328. Upa’jhādhikissaravacane.

314, 328. При употреблении «upa» и «adhi» в значении превосходства (adhika) и владычества (issara).

Upaadhiiccetesaṃ payoge adhikaissaravacane sattamīvibhatti hoti.

При употреблении «upa» и «adhi» в значении превосходства (adhika) и владычества (issara) используется седьмое падежное окончание.

Upa khāriyaṃ doṇo, upa nikkhe kahāpaṇaṃ. Adhi brahmadatte pañcālā, adhi naccesu gotamī, adhi devesu buddho.

«Дона сверх кари» (upa khāriyaṃ doṇo); «кахапана сверх никкхи» (upa nikkhe kahāpaṇaṃ). «Панчалы под властью Брахмадатты» (adhi brahmadatte pañcālā); «Готами превосходит танцовщиц» (adhi naccesu gotamī); «Будда превосходит богов» (adhi devesu buddho).

315, 329. Maṇḍitu’ssukkesu tatiyā.

315, 329. При словах maṇḍita (ясный, украшенный) и ussukka (ревностный) употребляется третье [падежное окончание].

Maṇḍitaussukkaiccetesvatthesu tatiyāvibhatti hoti, sattamī ca.

В значениях слов maṇḍita (ясный, украшенный) и ussukka (ревностный, энергичный) употребляется третье падежное окончание, а также седьмое.

Ñāṇena pasīdito, ñāṇasmiṃ vā pasīdito, ñāṇena ussukko, ñāṇasmiṃ vā ussukko tathāgato vā tathāgatagotto vā.

«Проясненный знанием» (ñāṇena pasīdito) или «проясненный в знании» (ñāṇasmiṃ vā pasīdito); «ревностный благодаря знанию» (ñāṇena ussukko) или «ревностный в знании» (ñāṇasmiṃ vā ussukko) Татхагата или принадлежащий к его роду.

Iti nāmakappe kārakakappo chaṭṭho kaṇḍo.

Так в разделе об именах (nāmakappa) завершается шестая глава — глава о падежных отношениях (kārakakappa).

Kārakakappo niṭṭhito.

Глава о падежных отношениях завершена.

4. Samāsakappa

4. Глава о сложных словах (samāsa).

Sattamakaṇḍa

Раздел седьмой

316, 331. Nāmānaṃ [Pg.162] samāso yuttattho.

316, 331. Сложение имён [существительных], обладающих связанным значением, [называется] самасой (сложным словом).

Tesaṃ nāmānaṃ payujjamānapadatthānaṃ yo yuttattho, so samāsasañño hoti.

Связанное значение тех имён, значения слов которых употребляются во взаимной связи, носит название самасы (сложного слова).

Kathinadussaṃ, āgantukabhattaṃ, jīvitindriyaṃ, samaṇabrāhmaṇā, sāriputtamoggallānā, brāhmaṇa gahapatikā.

Ткань для катхины (kathinadussaṃ), трапеза для гостя (āgantukabhattaṃ), способность жизни (jīvitindriyaṃ), шраманы и брахманы (samaṇabrāhmaṇā), Сарипутта и Моггаллана (sāriputtamoggallānā), брахманы и домохозяева (brāhmaṇagahapatikā).

Nāmānamiti kimatthaṃ? Devadatto pacati, yaññadatto pacati.

Для чего сказано «имён» (nāmānaṃ)? Чтобы предотвратить сложение с тем, что не является именем, как в примерах: «Девадатта готовит» (Devadatto pacati), «Янньядатта готовит» (yaññadatto pacati).

Yuttatthoti kimatthaṃ? Bhato rañño putto devadattassa.

Для чего сказано «обладающих связанным значением» (yuttattho)? Чтобы предотвратить сложение, когда слова не связаны по смыслу, как в примерах: «слуга царя» (bhato rañño), «сын Девадатты» (putto devadattassa).

Samāsaiccanena kvattho? Kvaci samāsantagatānamakāranto.

Какова цель употребления слова «самаса» (samāsa)? Для использования названия «самаса» в сутре «kvaci samāsantagatānam akāranto» (§337).

317, 332. Tesaṃ vibhattiyo lopā ca.

317, 332. Падежные окончания (вибхатти) этих [слов] отбрасываются.

Tesaṃ yuttatthānaṃ samāsānaṃ vibhattiyo lopā ca honti.

Падежные окончания тех сложных слов (самас), которые обладают связанным значением, отбрасываются.

Kathinadussaṃ[Pg.163], āgantukabhattaṃ.

Ткань для катхины (kathinadussaṃ), трапеза для гостя (āgantukabhattaṃ).

Tesaṃgahaṇena samāsataddhitākhyātakitakānaṃ vibhattipaccayapadakkharāgamā ca lopā honti. Vāsiṭṭho, venateyyo.

Благодаря использованию слова «этих» (tesaṃ) также отбрасываются падежные окончания (вибхатти), суффиксы (паччая), слова (пада), слоги (аккхара) и вставки (агама) в сложных словах (самаса), вторичных дериватах (таддхита), глаголах (акхьята) и первичных дериватах (китака). Примеры: Васиттхо (Vāsiṭṭho), Венатеййо (venateyyo).

Caggahaṇa mavadhāraṇatthaṃ, pabhaṅkaro, amataddado, medhaṅkaro, dīpaṅkaro.

Использование частицы «и» (ca) служит для ограничения. Примеры: создатель света (pabhaṅkaro), дарующий Бессмертие (amataddado), Медханкара (medhaṅkaro), Дипанкара (dīpaṅkaro).

318, 333. Pakati cassa sarantassa.

318, 333. И сохраняется исходная форма (пакати) для тех [основ], которые оканчиваются на гласный.

Luttāsu vibhattīsu assa sarantassa liṅgassa pakatirūpāni honti.

Когда падежные окончания отброшены, основы (линга), оканчивающиеся на гласный, принимают свою исходную форму.

Cakkhusotaṃ, mukhanāsikaṃ, rājaputto, rājapuriso.

Глаз и ухо (cakkhusotaṃ), рот и нос (mukhanāsikaṃ), сын царя (rājaputto), царский слуга (rājapuriso).

319, 330. Upasagganipātapubbako abyayībhāvo.

319, 330. Сложное слово, имеющее впереди приставку или частицу, называется абьяйибхавой (наречным сложением).

Upasagganipātapubbako samāso abyayībhāvasañño hoti.

Сложное слово, начинающееся с приставки или частицы, носит название абьяйибхава-самасы.

Nagarassa [Pg.164] samīpe pavattati kathā iti upanagaraṃ, darathānaṃ abhāvo niddarathaṃ, makasānaṃ abhāvo nimmakasaṃ, vuḍḍhānaṃ paṭipāṭi yathāvuḍḍhaṃ, ye ye vuḍḍhā vā yathāvuḍḍhaṃ, jīvassa yattako paricchedo yāvajīvaṃ, cittamadhikicca pavattanti te dhammāti adhicittaṃ, pabbatassa tiro tiropabbataṃ, sotassa pati pavattati nāvā iti patisotaṃ, pāsādassa anto antopāsādaṃ.

«Около города» (upanagaraṃ) — так называют разговор, происходящий вблизи города; «отсутствие утомления» (niddarathaṃ) — отсутствие беспокойства; «отсутствие комаров» (nimmakasaṃ); «согласно старшинству» (yathāvuḍḍhaṃ) — в соответствии с порядком старших; «на протяжении всей жизни» (yāvajīvaṃ) — в пределах длительности жизни; «относящееся к уму» (adhicittaṃ) — те состояния, которые возникают в отношении ума; «по ту сторону горы» (tiropabbataṃ); «против течения» (patisotaṃ) — о лодке, идущей против течения; «внутри дворца» (antopāsādaṃ).

Abyayībhāvamiccanena kvattho? Aṃvibhattīna makārantā abyayībhāvā.

Какова цель употребления слова «абьяйибхава» (abyayībhāva)? Для использования названия «абьяйибхава» в сутре «aṃvibhattīnam akārantā abyayībhāvā» (§341).

320, 335. So napuṃsakaliṅgo.

320, 335. Оно имеет средний род.

So abyayībhāvasamāso napuṃsakaliṅgova daṭṭhabbo.

Это наречное сложное слово (абьяйибхава-самаса) следует рассматривать как относящееся исключительно к среднему роду.

Kumārīsu adhikicca pavattati kathā iti adhikumāri, vadhuyā samīpe pavattati kathā iti upavadhu, gaṅgāya samīpe pavattati kathā iti upagaṅgaṃ, maṇikāya samīpe pavattati kathā iti upamaṇikaṃ.

«Относительно девушек» (adhikumāri) — разговор, возникающий в отношении девушек; «около невестки» (upavadhu) — разговор, происходящий вблизи невестки; «около Ганга» (upagaṅgaṃ) — разговор, происходящий вблизи Ганга; «около большого кувшина» (upamaṇikaṃ) — разговор, происходящий вблизи большого сосуда.

321, 349. Digussekattaṃ.

321, 349. Числительное сложное слово (дигу) имеет форму единственного числа.

Digussa samāsassa ekattaṃ hoti, napuṃsakaliṅgattañca.

Сложное слово типа дигу принимает форму единственного числа и среднего рода.

Tayo [Pg.165] lokā tilokaṃ, tayo daṇḍā tidaṇḍaṃ, tīṇi nayanāni tinayanaṃ, tayo siṅgā tisiṅgaṃ. Catasso disā catuddisaṃ, pañca indriyāni pañcindriyaṃ.

Три мира — tilokaṃ; три посоха — tidaṇḍaṃ; три глаза — tinayanaṃ; три рога — tisiṅgaṃ; четыре стороны света — catuddisaṃ; пять способностей — pañcindriyaṃ.

322, 359. Tathā dvande pāṇi tūriya yoggasenaṅgakhuddajantuka vividhaviruddha visabhāgatthādīnañca.

322, 359. Подобным образом в соединительном сложении (двандва) [единственное число и средний род принимают] части тела живых существ (pāṇi-aṅga), музыкальные инструменты (tūriya-aṅga), части повозки (yogga-aṅga), части войска (senaṅga), мелкие существа (khuddajantuka), естественные враги (vividhaviruddha), противоположные по значению понятия (visabhāgattha) и т. д. (ādi).

Tathā dvande samāse pāṇi tūriya yogga senaṅgakhuddajantuka vividhaviruddha visabhāgatthaiccevamādīnaṃ ekattaṃ hoti, napuṃsakaliṅgattañca.

Подобным образом в соединительном сложении (двандва-самасе) слова, обозначающие части тела живых существ, музыкальные инструменты, части повозки, части войска, мелких существ, естественных врагов, противоположные по значению понятия и тому подобное, принимают форму единственного числа и среднего рода.

Taṃ yathā? Cakkhu ca sotañca cakkhusotaṃ, mukhañca nāsikā ca mukhanāsikaṃ, chavi ca maṃsañca lohitañca chavimaṃsalohitaṃ. Evaṃ pāṇyaṅgatthe.

Как именно? Глаз и ухо — cakkhusotaṃ; рот и нос — mukhanāsikaṃ; кожа, плоть и кровь — chavimaṃsalohitaṃ. Так обстоит дело со значениями частей тела живых существ.

Saṅkho ca paṇavo ca saṅkhapaṇavaṃ, gītañca vāditañca gītavāditaṃ, daddari ca ḍiṇḍimo ca daddariḍiṇḍimaṃ. Evaṃ tūriyaṅgatthe.

Раковина и малый барабан — saṅkhapaṇavaṃ; пение и инструментальная музыка — gītavāditaṃ; литавра и барабанчик — daddariḍiṇḍimaṃ. Так обстоит дело со значениями музыкальных инструментов.

Phālo ca pācanañca phālapācanaṃ, yugañca naṅgalañca yuganaṅgalaṃ. Evaṃ yoggaṅgatthe.

Лемех и стрекало — phālapācanaṃ; ярмо и плуг — yuganaṅgalaṃ. Так обстоит дело со значениями частей повозки.

Asi ca cammañca asicammaṃ, dhanu ca kalāpo ca dhanukalāpaṃ, hatthī ca asso ca hatthiassaṃ, ratho ca pattiko ca rathapattikaṃ. Evaṃ senaṅgatthe.

Меч и щит — asicammaṃ; лук и колчан — dhanukalāpaṃ; слон и конь — hatthiassaṃ; колесница и пехотинец — rathapattikaṃ. Так обстоит дело со значениями частей войска.

Ḍaṃsā [Pg.166] ca makasā ca ḍaṃsamakasaṃ, kuntho ca kipilliko ca kunthakipillikaṃ, kīṭo ca sarīsapo ca kīṭasarīsapaṃ. Evaṃ khuddajantukatthe.

Овод и комар — ḍaṃsamakasaṃ; крошечный муравей и обычный муравей — kunthakipillikaṃ; насекомое и пресмыкающееся — kīṭasarīsapaṃ. Так обстоит дело со значениями мелких существ.

Ahi ca nakulo ca ahinakulaṃ, biḷāro ca mūsiko ca biḷāramūsikaṃ, kāko ca ulūko ca kākolūkaṃ. Evaṃ vividhaviruddhatthe.

Змея и мангуст — ahinakulaṃ; кошка и мышь — biḷāramūsikaṃ; ворона и сова — kākolūkaṃ. Так обстоит дело со значениями естественных врагов.

Sīlañca paññāṇañca sīlapaññāṇaṃ, samatho ca vipassanā ca samathavipassanaṃ, vijjā ca caraṇañca vijjācaraṇaṃ. Evaṃ visabhāgatthe.

Нравственность и мудрость — sīlapaññāṇaṃ; успокоение и прозрение — samathavipassanaṃ; знание и поведение — vijjācaraṇaṃ. Так обстоит дело со значениями противоположных понятий.

Ādiggahaṇaṃ kimatthaṃ? Dāsī ca dāso ca dāsidāsaṃ, itthī ca pumā ca itthipumaṃ, patto ca cīvarañca pattacīvaraṃ, chattañca upāhanā ca chattupāhanaṃ, tikañca catukkañca tikacatukkaṃ, veno ca rathakāro ca venarathakāraṃ, sākuṇiko ca māgaviko ca savakuṇikamāgavikaṃ, dīgho ca majjhimo ca dīghamajjhimaṃ iccevamādi.

Для чего употреблено слово «и так далее» (ādi)? Чтобы включить такие примеры, как: служанка и слуга — dāsidāsaṃ; женщина и мужчина — itthipumaṃ; чаша и роба — pattacīvaraṃ; зонт и сандалии — chattupāhanaṃ; тройка и четверка — tikacatukkaṃ; плетельщик из бамбука и сапожник — venarathakāraṃ; птицелов и охотник — sākuṇikamāgavikaṃ; длинный и средний — dīghamajjhimaṃ, и тому подобное.

323, 360. Vibhāsā rukkha tiṇa pasukha na dhañña janapadādīnañca.

323, 360. Факультативно также для слов «дерево» (rukkha), «трава» (tiṇa), «животное» (pasu), «богатство» (dhana), «зерно» (dhañña), «область» (janapada) и т. д.

Rukkhatiṇa pasu dhana dhañña janapadaiccevamādīnaṃ vibhāsā ekattaṃ hoti, napuṃsakaliṅgattañca dvande samāse. Assattho [Pg.167] ca kapītano ca assatthakapītanaṃ, assatthakapītanā vā. Usīrañca bīraṇañca usīrabīraṇaṃ, usīrabīraṇā vā. Ajo ca eḷako ca ajeḷakaṃ, ajeḷakā vā. Hiraññañca suvaṇṇañca hiraññasuvaṇṇaṃ, hiraññasuvaṇṇā vā. Sāli ca yavo ca sāliyavaṃ, sāliyavā vā. Kāsī ca kosalā ca kāsikosalaṃ, kāsikosalā vā.

В соединительном сложении (двандва-самасе) слова, обозначающие дерево, траву, животное, богатство, зерно, область и т. д., факультативно принимают форму единственного числа и среднего рода. Примеры: дерево ассаттха и дерево капитана — assatthakapītanaṃ или assatthakapītanā; корень усира и трава бирана — usīrabīraṇaṃ или usīrabīraṇā; коза и баран — ajeḷakaṃ или ajeḷakā; серебро и золото — hiraññasuvaṇṇaṃ или hiraññasuvaṇṇā; рис и ячмень — sāliyavaṃ или sāliyavā; Каси и Косала — kāsikosalaṃ или kāsikosalā.

Ādiggahaṇaṃ kimatthaṃ? Sāvajjañca anavajjañca sāvajjānavajjaṃ, sāvajjā navajjā vā. Hīnañca paṇītañca hīnapaṇītaṃ. Hīnapaṇītā vā. Kaṇho ca sukko ca kaṇhasukkaṃ, kaṇhasukkā vā.

Для чего употреблено слово «и так далее» (ādi)? Чтобы позволить применение этого правила в других случаях. Примеры: предосудительное и безупречное — sāvajjānavajjaṃ или sāvajjānavajjā; низкое и превосходное — hīnapaṇītaṃ или hīnapaṇītā; чёрное и белое — kaṇhasukkaṃ или kaṇhasukkā.

324, 339. Dvipade tulyādhikaraṇe kammadhārayo.

324, 339. Когда два слова, относящиеся к одному и тому же предмету (согласованные), слагаются вместе, это каммадхарая (определительное сложение).

Dve padāni tulyādhikaraṇāni yadā samasyante, tadā so samāso kammadhārayasañño hoti.

Когда два слова, находящиеся в одинаковом падеже (согласованные), слагаются вместе, это сложное слово носит название каммадхарая.

Mahanto [Pg.168] ca so puriso cāti mahāpuriso, kaṇho ca so sappo cāti kaṇhasappo, nīlañca taṃ uppalañcāti nīluppalaṃ, lohitañca taṃ candanañcāti lohitacandanaṃ, brāhmaṇī ca sā dārikā cāti brāhmaṇadārikā, khattiyā ca sā kaññā cāti khattiyakaññā.

«Он великий, и он человек» — великий человек (mahāpuriso); «она чёрная, и она змея» — чёрная кобра (kaṇhasappo); «оно синее, и оно лотос» — синий лотос (nīluppalaṃ); «оно красное, и оно сандаловое дерево» — красный сандал (lohitacandanaṃ); «она брахманка, и она девочка» — девочка-брахманка (brāhmaṇadārikā); «она кшатрийка, и она девушка» — девушка-кшатрийка (khattiyakaññā).

Kammadhārayaiccanena kvattho? Kammadhārayasaññe ca.

Какова цель употребления слова «каммадхарая» (kammadhāraya)? Для использования названия «каммадхарая» в сутре «kammadhārayasaññe ca» (§332).

325, 348. Saṅkhyāpubbo digu.

325, 348. Сложное слово типа каммадхарая, первым членом которого является числительное, называется дигу (числительным сложением).

Saṅkhyāpubbo kammadhārayasamāso digusañño hoti.

Сложное слово типа каммадхарая, первым членом которого является числительное, носит название дигу.

Tīṇi malāni timalaṃ, tīṇi phalāni tiphalaṃ, tayo lokā tilokaṃ, tayo daṇḍā tidaṇḍaṃ, catasso disā catuddisaṃ, pañca indriyāni pañcindriyaṃ, satta godāvariyo sattagodāvaraṃ.

Три загрязнения — timalaṃ; три плода — tiphalaṃ; три мира — tilokaṃ; три посоха — tidaṇḍaṃ; четыре стороны света — catuddisaṃ; пять способностей — pañcindriyaṃ; семь рек Годавари — sattagodāvaraṃ.

Diguiccanena kvattho? Digusse kattaṃ.

Какова цель употребления слова «дигу» (digu)? Для использования названия «дигу» в сутре «diguss' ekattaṃ» (§321).

326, 341. Ubhe tappurisā.

326, 341. Оба они являются таппурисой (детерминативным сложением).

Ubhe digukammadhārayasamāsā tappurisasaññā honti.

Оба типа сложных слов — дигу и каммадхарая — носят название таппуриса.

Na brāhmaṇo abrāhmaṇo, na vasalo avasalo, na bhikkhu abhikkhu, na pañcavassaṃ apañcavassaṃ, na [Pg.169] pañcapūlī apañcapūlī, na sattagodāvaraṃasattagodāvaraṃ, na dasagavaṃ adasagavaṃ, na pañcagavaṃ apañcagavaṃ.

Не брахман — abrāhmaṇo; не отверженный — avasalo; не бхиккху — abhikkhu; не пять сезонов дождей — apañcavassaṃ; не pfть связок — apañcapūlī; не семь рек Годавари — asattagodāvaraṃ; не десять коров — adasagavaṃ; не пять коров — apañcagavaṃ.

Tappurisaiccanena kvattho? Attaṃ nassa tappurise.

Какова цель употребления слова «таппуриса» (tappurisa)? Для применения правила в сутре «attaṃ nassa tappurise».

327, 351. Amādayo parapadebhi.

327, 351. Окончания «аṃ» и другие с последующими словами.

Tā amādayo nāmehi parapadebhi yadā samasyante, tadā so samāso tappurisasañño hoti.

Когда падежные окончания «аṃ» и другие слагаются с последующими именами существительными, это сложное слово носит название таппуриса.

Bhūmiṃ gato bhūmigato, sabbarattiṃ sobhaṇo sabbarattisobhaṇo. Apāyaṃ gato apāyagato, issarena kataṃ issarakataṃ, sallena viddho sallaviddho, kathinassa dussaṃ kathinadussaṃ, āgantukassa bhattaṃ āgantukabhattaṃ, methunā apeto methunāpeto, corā bhayaṃ corabhayaṃ, rañño putto rājaputto, dhaññānaṃ rāsi dhaññarāsi, rūpe saññā rūpasaññā, saṃsāre dukkhaṃ saṃsāradukkhaṃ.

Ушедший в землю — bhūmiṃ gato (bhūmigato); прекрасный на протяжении всей ночи — sabbarattiṃ sobhaṇo (sabbarattisobhaṇo); попавший в несчастный мир (ад) — apāyaṃ gato (apāyagato); созданный творцом — issarena kataṃ (issarakataṃ); пронзенный стрелой — sallena viddho (sallaviddho); ткань для катхины — kathinassa dussaṃ (kathinadussaṃ); трапеза для гостя — āgantukassa bhattaṃ (āgantukabhattaṃ); отдалившийся от половой жизни — methunā apeto (methunāpeto); страх перед ворами — corā bhayaṃ (corabhayaṃ); сын царя — rañño putto (rājaputto); куча зерна — dhaññānaṃ rāsi (dhaññarāsi); восприятие формы — rūpe saññā (rūpasaññā); страдание в сансаре — saṃsāre dukkhaṃ (saṃsāradukkhaṃ).

328, 352. Aññapadatthesu bahubbīhi.

328, 352. Когда значение указывает на другое слово (внешний член), это бахувбрихи (относительное сложение).

Aññesaṃ padānaṃ atthesu dve nāmāni bahūni nāmāni yadā samasyante, tadā so samāso bahubbīhi sañño hoti.

Когда два или более имён слагаются вместе для обозначения смысла других слов, это сложное слово носит название бахувбрихи.

Āgatā [Pg.170] samaṇā imaṃ saṅghārāmaṃ soyaṃ āgatasamaṇo, saṅghārāmo. Jitāni indriyāni anena samaṇena soyaṃ jitindriyo, samaṇo. Dinno suṅko yassa rañño soyaṃ dinnasuṅko, rājā. Niggatā janā asmā gāmā soyaṃ niggatajano, gāmo. Chinno hatto yassa purisassa soyaṃ chinnahattho, puriso. Sampannāni sassāni yasmiṃ janapade soyaṃ sampannasasso, janapado.

«Шраманы пришли в эту обитель Сангхи» — это обитель, куда пришли шраманы (āgatasamaṇo saṅghārāmo). «Способности укрощены этим шраманом» — это тот, чьи способности укрощены, шраман (jitindriyo samaṇo). «Налог уплачен этому царю» — это тот, кому уплачен налог, царь (dinnasuṅko rājā). «Люди ушли из этой деревни» — это место, откуда ушли люди, деревня (niggatajano gāmo). «Рука отсечена у этого человека» — это тот, у кого отсечена рука, человек (chinnahattho puriso). «Урожай обилен в этой области» — это область с обильным урожаем (sampannasasso janapado).

Nigrodhassa parimaṇḍalo nigrodhaparimaṇḍalo, nigrodhaparimaṇḍalo iva parimaṇḍalo yo rājakumāro soyaṃ nigrodhaparimaṇḍalo. Atha vā nigrodhaparimaṇḍalo iva parimaṇḍalo yassa rājakumārassa soyaṃ nigrodhaparimaṇḍalo, rājakumāro.

Окружность баньяна — nigrodhaparimaṇḍalo. Тот царевич, чьи пропорции подобны окружности баньяна, зовется «подобным окружности баньяна» (nigrodhaparimaṇḍalo). Или же: пропорции этого царевича подобны окружности баньяна, поэтому он — царевич, подобный окружности баньяна (nigrodhaparimaṇḍalo rājakumāro).

Cakkhuno bhūto cakkhubhūto, cakkhubhūto iva bhūto yo bhagavā soyaṃ cakkhubhūto, bhagavā.

Ставший оком — cakkhubhūto. Тот Благословенный, который подобен ставшему оком, зовется «ставшим оком», Благословенный (cakkhubhūto bhagavā).

Suvaṇṇassa vaṇṇo suvaṇṇavaṇṇo, suvaṇṇavaṇṇo viya vaṇṇo yassa bhagavato soyaṃ suvaṇṇavaṇṇo, bhagavā.

Цвет золота — золотой цвет (suvaṇṇavaṇṇo). Тот Благословенный, чей цвет кожи подобен золотому цвету, зовется «золотокожим», Благословенный (suvaṇṇavaṇṇo bhagavā).

Brahmuno saro brahmassaro, brahmassaro viya saro yassa bhagavato soyaṃ brahmassaro, bhagavā.

Голос Брахмы — голос Брахмы (brahmassaro). Тот Благословенный, чей голос подобен голосу Брахмы, зовется «обладающим голосом Брахмы», Благословенный (brahmassaro bhagavā).

Sayaṃ [Pg.171] patita paṇṇa pupphaphalavāyutoyāhārāti paṇṇañca pupphañca phalañca paṇṇapupphaphalāni, sayameva patitāni sayaṃpatitāni, sayaṃpatitāni ca tāni paṇṇapupphaphalāni ceti sayaṃpatitapaṇṇapupphaphalāni vāyu ca toyañca vāyutoyāni, sayaṃpatitapaṇṇapupphaphalāni ca vāyutoyāni ca sayaṃpatitapaṇṇapupphaphalavāyutoyāni. Sayaṃpatitapaṇṇapupphaphalavāyutoyāni āhārā yesaṃ te sayaṃpatitapaṇṇapupphaphalavāyutoyāhārā, isayo. Yamettha vattabbaṃ, taṃ heṭṭhā vuttameva. Ayaṃ pana dvandakammadhārayagabbho tulyādhikaraṇapahubbīhi.

«Питающиеся упавшими сами по себе листьями, цветами, плодами, ветром и водой» (sayaṃpatitapaṇṇapupphaphalavāyutoyāhārā): лист (paṇṇañca), цветок (pupphañca) и плод (phalañca) — это «листья, цветы и плоды» (paṇṇapupphaphalāni) [дванда-самаса]; упавшие сами по себе (sayam eva patitāni) — это «упавшие сами по себе» (sayaṃpatitāni) [каммадхарая-самаса]; упавшие сами по себе (sayaṃpatitāni) и они же (tāni) листья, цветы и плоды (paṇṇapupphaphalāni ca) — это «упавшие сами по себе листья, цветы и плоды» (sayaṃpatitapaṇṇapupphaphalāni) [каммадхарая-самаса]; ветер (vāyu ca) и вода (toyañca) — это «ветер и вода» (vāyutoyāni) [дванда-самаса]; упавшие сами по себе листья, цветы и плоды (sayaṃpatitapaṇṇapupphaphalāni ca) и ветер и вода (vāyutoyāni ca) — это «упавшие сами по себе листья, цветы, плоды, ветер и вода» (sayaṃpatitapaṇṇapupphaphalavāyutoyāni) [дванда-самаса]. Те, чьей пищей (āhārā yesaṃ) являются упавшие сами по себе листья, цветы, плоды, ветер и вода (sayaṃpatitapaṇṇapupphaphalavāyutoyā), — это «питающиеся упавшими сами по себе листьями, цветами, плодами, ветром и водой» (sayaṃpatitapaṇṇapupphaphalavāyutoyāhārā), то есть мудрецы (isayo). То, что следовало сказать здесь (yam ettha vattabbaṃ), уже было сказано выше (taṃ heṭṭhā vuttameva). Это относительное сложное слово с совпадающей локацией (tulyādhikaraṇabahubbīhi), содержащее в себе соединительное и описательное сложные слова (dvandakammadhārayagabbho).

Atha vā – sayaṃpatitapaṇṇapupphaphalavāyutoyehi āhārā yesaṃ te sayaṃpatitapaṇṇapupphaphalavāyutoyāhārā. Ayaṃ pana bhinnādhikaraṇabahubbīhi.

Или же: те, чья пища (āhārā yesaṃ) состоит из упавших сами по себе листьев, цветов, плодов, ветра и воды (sayaṃpatitapaṇṇapupphaphalavāyutoyehi), — это «питающиеся упавшими сами по себе листьями, цветами, плодами, ветром и водой» (sayaṃpatitapaṇṇapupphaphalavāyutoyāhārā). Это относительное сложное слово с несовпадающей локацией (bhinnādhikaraṇabahubbīhi).

Nānā dumapatita pupphavāsita sānūti nānāpakārā dumā nānādumā, nānādumehi patitāni nānādumapati tāni, nānādumapatitāni ca tāni pupphāni ceti nānādumapatitapupphāni, nānādumapatitapupphehi vāsitā nānādumapatitapupphavāsitā, nānādumapatitapupphavāsitā sānū yassa pabbatarājassa soyaṃ nānādumapatitapupphavāsitasānu, pabbatarājā. Ayaṃ pana kammadhārayatappurisagabbho tulyādhikaraṇabahubbīhi.

«Склоны гор, благоухающие упавшими с различных деревьев цветами» (nānādumapatitapupphavāsitasānū): различные (nānā), то есть многообразные (pakārā) деревья (dumā) — это «различные деревья» (nānādumā) [каммадхарая-самаса]; упавшие (patitāni) с различных деревьев (nānādumehi) — это «упавшие с различных деревьев» (nānādumapatitāni) [таппуриса-самаса]; упавшие с различных деревьев (nānādumapatitāni ca) и они же цветы (tāni pupphāni ca) — это «цветы, упавшие с различных деревьев» (nānādumapatitapupphāni) [каммадхарая-самаса]; благоухающие (vāsitā) цветами, упавшими с различных деревьев (nānādumapatitapupphehi) — это «благоухающие цветами, упавшими с различных деревьев» (nānādumapatitapupphavāsitā) [таппуриса-самаса]. Склоны (sānū) того царя гор (yassa pabbatarājassa), которые благоухают цветами, упавшими с различных деревьев (nānādumapatitapupphavāsitā), — это «[царь гор], чьи склоны благоухают цветами, упавшими с различных деревьев» (nānādumapatitapupphavāsitasānu), то есть царь гор (pabbatarājā). Это относительное сложное слово с совпадающей локацией (tulyādhikaraṇabahubbīhi), содержащее в себе описательное и зависимое сложные слова (kammadhārayatappurisagabbho).

Atha [Pg.172] vā – vāsitā sānū vāsitasānu, sāpekkhatte satipi gamakattā samāso. Nānādumapatitapupphehi vāsitasānū yassa pabbatarājassa soyaṃ nānādumapatitapupphavāsitasānu, pabbatarājā. Ayaṃ pana bhinnādhikaraṇabahubbīhi.

Или же: благоухающие (vāsitā) склоны (sānū) — это «благоухающие склоны» (vāsitasānū) [каммадхарая-самаса]. Хотя оно и зависит от другого слова (sāpekkhatte satipi), оно образует сложное слово, поскольку способно передавать смысл (gamakattā). Склоны того царя гор (yassa pabbatarājassa), благоухающие (vāsitasānū) цветами, упавшими с различных деревьев (nānādumapatitapupphehi), — это «[царь гор], чьи склоны благоухают цветами, упавшими с различных деревьев» (nānādumapatitapupphavāsitasānu), то есть царь гор (pabbatarājā). Это относительное сложное слово с несовпадающей локацией (bhinnādhikaraṇabahubbīhi).

Byālambambudharabinducumbitakūṭoti ambuṃ dhāretīti ambudharo, ko so? Pajjunno. Vividhā ālambo byālambo, byālambo ca so ambudharo cāti byālambambudharo, byālambambudharassa bindū byālambambudharabindū, byālambambudharabindūhi cumbito byālambambudharabinducumbito, byālambamburebinducumbito kūṭo yassa pabbatarājassa soyaṃ byālambambudharabinducumbitakūṭo. Ayaṃ pana kammadhārayatappurisagabbho tulyādhikaraṇabahubbīhi.

«Вершина, омываемая каплями низко висящих дождевых облаков» (byālambambudharabinducumbitakūṭo): оно несет (dhāreti) воду (ambuṃ) — это «несущий воду» (ambudharo) [таппуриса-самаса]. Что это? (ko so?) Дождевое облако (pajjunno). По-разному (vividhā) свисающее (ālambo) — это «низко висящее» (byālambo) [каммадхарая-самаса]; низко висящее (byālambo ca) и оно же дождевое облако (so ambudharo ca) — это «низко висящее дождевое облако» (byālambambudharo) [каммадхарая-самаса]; капли (bindū) низко висящего дождевого облака (byālambambudharassa) — это «капли низко висящего дождевого облака» (byālambambudharabindū) [таппуриса-самаса]; омываемая (cumbito) каплями низко висящего дождевого облака (byālambambudharabindūhi) — это «омываемая каплями низко висящего дождевого облака» (byālambambudharabinducumbito) [таппуриса-самаса]. Вершина (kūṭo) того царя гор (yassa pabbatarājassa), которая омывается каплями низко висящего дождевого облака (byālambambudharabinducumbito), — это «[царь гор], чья вершина омывается каплями низко висящих дождевых облаков» (byālambambudharabinducumbitakūṭo). Это относительное сложное слово с совпадающей локацией (tulyādhikaraṇabahubbīhi), содержащее в себе описательное и зависимое сложные слова (kammadhārayatappurisagabbho).

Atha vā – cumbito kūṭo cumbitakūṭo, sāpekkhatte satipi gamakattā samāso. Byālambambudharabindūhi cumbitakūṭo yassa pabbatarājassa soyaṃ byālambambudharabinducumbitakūṭo. Ayaṃ pana bhinnādhikaraṇabahubbīhi.

Или же: омываемая (cumbito) вершина (kūṭo) — это «омываемая вершина» (cumbitakūṭo) [каммадхарая-самаса]. Хотя оно и зависит от другого слова (sāpekkhatte satipi), оно образует сложное слово, поскольку способно передавать смысл (gamakattā). Вершина того царя гор (pabbatarājassa), омываемая (cumbitakūṭo) каплями низко висящего дождевого облака (byālambambudharabindūhi), — это «[царь гор], чья вершина омывается каплями низко висящих дождевых облаков» (byālambambudharabinducumbitakūṭo), то есть царь гор. Это относительное сложное слово с несовпадающей локацией (bhinnādhikaraṇabahubbīhi).

Amita bala parakkamajutīti na mitā amitā, balañca parakkamo ca juti ca balaparakkamajutiyo, amitā balaparakkamajutiyo yassa soyaṃ amitabalaparakkamajuti, ayaṃ pana kammadhārayadvandagabbho tulyādhikaraṇabahubbīhi.

«Обладающий безмерной силой, энергией и блеском» (amitabalaparakkamajuti): не (na) измеренная (mitā) — это «безмерная» (amitā) [каммадхарая-самаса]; сила (balañca), энергия (parakkamo ca) и блеск (juti ca) — это «сила, энергия и блеск» (balaparakkamajutiyo) [дванда-самаса]; безмерные (amitā) сила, энергия и блеск (balaparakkamajutiyo) того (yassa) — это «обладающий безмерной силой, энергией и блеском» (amitabalaparakkamajuti). Это относительное сложное слово с совпадающей локацией (tulyādhikaraṇabahubbīhi), содержащее в себе описательное и соединительное сложные слова (kammadhārayadvandagabbho).

Pīṇorakkhaṃsa [Pg.173] bāhūti uro ca akkhañca aṃso ca bāhu ca urakkhaṃsabāhavo, pīṇā urakkhaṃsabāhavo yassa bhagavato soyaṃ pīṇorakkhaṃsabāhu. Ayaṃ pana dvandavabbho tulyādhikaraṇabahubbīhi.

«Обладающий полной грудью, ключицами, плечами и руками» (pīṇorakkhaṃsabāhu): грудь (uro ca), ключица (akkhañca), плечо (aṃso ca) и рука (bāhu ca) — это «грудь, ключицы, плечи и руки» (urakkhaṃsabāhavo) [дванда-самаса]; полные (pīṇā) грудь, ключицы, плечи и руки (urakkhaṃsabāhavo) того Благословенного (yassa bhagavato) — это «обладающий полной грудью, ключицами, плечами и руками» (pīṇorakkhaṃsabāhu). Это относительное сложное слово с совпадающей локацией (tulyādhikaraṇabahubbīhi), содержащее в себе соединительное сложное слово (dvandagabbho).

Pīṇa gaṇḍa vadana thanūrujaghanāti gaṇḍo ca vadanañca thano ca ūru ca jaghanañca gaṇḍavadanathanūrujaghanā, pīṇā gaṇḍavadanathanūrujaghanā yassā sāyaṃ pīṇagaṇḍavadanathanūrujaghanā. Ayampi dvandagabbho tulyādhikaraṇabahubbīhi.

«Обладающая полными щеками, лицом, грудью, бедрами и лоном» (pīṇagaṇḍavadanathanūrujaghanā): щека (gaṇḍo ca), лицо (vadanañca), грудь (thano ca), бедро (ūru ca) и лоно (jaghanañca) — это «щеки, лицо, грудь, бедра и лоно» (gaṇḍavadanathanūrujaghanā) [дванда-самаса]; полные (pīṇā) щеки, лицо, грудь, бедра и лоно (gaṇḍavadanathanūrujaghanā) той (yassā) — это «[женщина], обладающая полными щеками, лицом, грудью, бедрами и лоном» (pīṇagaṇḍavadanathanūrujaghanā). Это также относительное сложное слово с совпадающей локацией (tulyādhikaraṇabahubbīhi), содержащее в себе соединительное сложное слово (dvandagabbho).

Vavara surāsura garuḍa manuja bhujaga gandhabba makuṭa kūṭa cumbita selasaṅghaṭṭita caraṇoti surā ca asurā ca garuḍā ca manujā ca bhujagā ca gandhabbā ca surāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbā, pavarā ca te surāsuragaruḍamanujabhujaga gandhabbā ceti pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbā, pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbānaṃ makuṭāni pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭāni, pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭānaṃ kūṭāni pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭāni, pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭesu cumbitā pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭacumbitā, pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭacumbitā ca te selā cāti pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭacumbitaselā, pavarasurāsura garuḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭacumbitaselehi saṅghaṭṭitā pavarasurāsura garuḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭacumbitaselasaṅghaṭṭitā, pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭacumbitaselasaṅghaṭṭitā caraṇā yassa tathāgatassa soyaṃ [Pg.174] pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭacumbitaselasaṅghaṭṭitacaraṇo, tathāgato, ayaṃ pana dvandakammadhārayatappurisagabbho tulyādhikaraṇabahubbīhi.

«Тот, чьих стоп касаются камни, омываемые вершинами корон благородных дэвов, асуров, гаруд, людей, змеев и гандхарвов» (pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭacumbitaselasaṅghaṭṭitacaraṇo): дэвы (surā ca), асуры (asurā ca), гаруды (garuḍā ca), люди (manujā ca), змеи (bhujagā ca) и гандхарвы (gandhabbā ca) — это «дэвы, асуры, гаруды, люди, змеи и гандхарвы» (surāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbā) [дванда-самаса]; благородные (pavarā ca) и они же дэвы, асуры, гаруды, люди, змеи и гандхарвы (te surāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbā ca) — это «благородные дэвы, асуры, гаруды, люди, змеи и гандхарвы» (pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbā) [каммадхарая-самаса]; короны (makuṭāni) благородных дэвов, асуров, гаруд, людей, змеев и гандхарвов (pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbānaṃ) — это «короны благородных дэвов, асуров, гаруд, людей, змеев и гандхарвов» (pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭāni) [таппуриса-самаса]; вершины (kūṭāni) корон благородных дэвов, асуров, гаруд, людей, змеев и гандхарвов (pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭānaṃ) — это «вершины корон благородных дэвов, асуров, гаруд, людей, змеев и гандхарвов» (pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭāni) [таппуриса-самаса]; омываемые (cumbitā) вершинами корон благородных дэвов, асуров, гаруд, людей, змеев и гандхарвов (pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭesu) — это «омываемые вершинами корон благородных дэвов, асуров, гаруд, людей, змеев и гандхарвов» (pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭacumbitā) [таппуриса-самаса]; омываемые вершинами корон благородных дэвов, асуров, гаруд, людей, змеев и гандхарвов (pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭacumbitā) и они же камни (te selā ca) — это «камни, омываемые вершинами корон благородных дэвов, асуров, гаруд, людей, змеев и гандхарвов» (pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭacumbitaselā) [каммадхарая-самаса]; касаемые (saṅghaṭṭitā) камнями, омываемыми вершинами корон благородных дэвов, асуров, гаруд, людей, змеев и гандхарвов (pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭacumbitaselehi) — это «касаемые камнями, омываемыми вершинами корон благородных дэвов, асуров, гаруд, людей, змеев и гандхарвов» (pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭacumbitaselasaṅghaṭṭitā) [таппуриса-самаса]; стопы (caraṇā) того Татхагаты (yassa tathāgatassa), которых касаются камни, омываемые вершинами корон благородных дэвов, асуров, гаруд, людей, змеев и гандхарвов (pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭacumbitaselasaṅghaṭṭitā), — это «[Татхагата], чьих стоп касаются камни, омываемые вершинами корон благородных дэвов, асуров, гаруд, людей, змеев и гандхарвов» (pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭacumbitaselasaṅghaṭṭitacaraṇo), то есть Татхагата. Это относительное сложное слово с совпадающей локацией (tulyādhikaraṇabahubbīhi), содержащее в себе соединительное, описательное и зависимое сложные слова (dvandakammadhārayatappurisagabbho).

Atha vā–saṅghaṭṭitā caraṇā saṅghaṭṭitacaraṇā, sāpekkhatte satipi gamakattā samāso. Pavarasurāsura garuḍamanujabhujaga gandhabbamakuṭakūṭacumbitaselehi saṅghaṭṭitacaraṇā yassa tathāgatassa soyaṃ pavarasurāsuragaruḍa manujabhujaga gandhabbamakuṭakūṭacumbitaselasaṅghaṭṭita caraṇo. Ayaṃ pana bhinnādhikaraṇabahubbīhi.

Или же: касаемые (saṅghaṭṭitā) стопы (caraṇā) — это «касаемые стопы» (saṅghaṭṭitacaraṇā) [каммадхарая-самаса]. Хотя оно и зависит от другого слова (sāpekkhatte satipi), оно образует сложное слово, поскольку способно передавать смысл (gamakattā). Стопы того Татхагаты (yassa tathāgatassa), которых касаются камни, омываемые вершинами корон благородных дэвов, асуров, гаруд, людей, змеев и гандхарвов (pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭacumbitaselehi), — это «[Татхагата], чьих стоп касаются камни, омываемые вершинами корон благородных дэвов, асуров, гаруд, людей, змеев и гандхарвов» (pavarasurāsuragaruḍamanujabhujagagandhabbamakuṭakūṭacumbitaselasaṅghaṭṭitacaraṇo). Это относительное сложное слово с несовпадающей локацией (bhinnādhikaraṇabahubbīhi).

Catuddisoti catasso disā yassa soyaṃ catuddiso, bhagavā.

«Тот, у кого четыре направления» (catuddiso): четыре (catasso) направления (disā) у того (yassa) — это «имеющий четыре направления» (catuddiso), то есть Благословенный (bhagavā).

Pañcacakkhūti pañca cakkhūni yassa tathāgatassa soyaṃ pañcacakkhu, tathāgato.

«Пятиокий» (pañcacakkhu): пять (pañca) очей (cakkhūni) у того Татхагаты (yassa tathāgatassa) — это «пятиокий» (pañcacakkhu), то есть Татхагата (tathāgato).

Dasabaloti dasa balāni yassa soyaṃ dasabalo, bhagavā.

«Десятисильный» (dasabalo): десять (dasa) сил (balāni) у того (yassa) — это «десятисильный» (dasabalo), то есть Благословенный (bhagavā).

Anantañāṇoti nassa anto anantaṃ, anantaṃ ñāṇaṃ yassa tathāgatassa soyaṃ anantañāṇo, tathāgato.

«Обладающий безграничным знанием» (anantañāṇo): нет (na) у него предела (anto) — это «безграничное» (anantaṃ) [каммадхарая-самаса]; безграничное (anantaṃ) знание (ñāṇaṃ) у того Татхагаты (yassa tathāgatassa) — это «обладающий безграничным знанием» (anantañāṇo), то есть Татхагата (tathāgato).

Amita ghana sarīroti na mitaṃ amitaṃ, ghanaṃ eva sarīraṃ ghanasarīraṃ, amitaṃ ghanasarīraṃ yassa tathāgatassa soyaṃ amitaghanasarīro, tathāgato.

«Обладающий безмерным плотным телом» (amitaghanasarīro): не (na) измеренное (mitaṃ) — это «безмерное» (amitaṃ) [каммадхарая-самаса]; плотное само по себе (ghanaṃ eva) тело (sarīraṃ) — это «плотное тело» (ghanasarīraṃ) [каммадхарая-самаса]; безмерное (amitaṃ) плотное тело (ghanasarīraṃ) у того Татхагаты (yassa tathāgatassa) — это «обладающий безмерным плотным телом» (amitaghanasarīro), то есть Татхагата (tathāgato).

Amita bala parakkama pattoti na mitā amitā, balañca parakkamo ca balaparakkamā, amitā eva balaparakkamā amitabalaparakkamā[Pg.175], amitabalaparakkamā pattā yena soyaṃ amitabalaparakkamapatto, bhagavā. Ayaṃ pana kammadhārayadvandagabbho tulyādhikaraṇabahubbīhi.

«Достигший безмерной силы и усердия» (amitabalaparakkamapatto): не (na) измеренные (mitā) — это «безмерные» (amitā) [каммадхарая-самаса]; сила (balañca) и усердие (parakkamo ca) — это «сила и усердие» (balaparakkamā) [дванда-самаса]; безмерные сами по себе (amitā eva) сила и усердие (balaparakkamā) — это «безмерные сила и усердие» (amitabalaparakkamā) [каммадхарая-самаса]; безмерные сила и усердие (amitabalaparakkamā), которые достигнуты (pattā) им (yena), — это «достигший безмерной силы и усердия» (amitabalaparakkamapatto), то есть Благословенный (bhagavā). Это относительное сложное слово с совпадающей локацией (tulyādhikaraṇabahubbīhi), содержащее в себе описательное и соединительное сложные слова (kammadhārayadvandagabbho).

Matta bhamara gaṇa cumbita vikasitapupphavallināgarukkho pasobhita kandaroti mattā eva bhamarā mattabhamarā, mattabhamarānaṃ gaṇā mattabhamaragaṇā, mattabhamaragaṇehi cumbitāni mattabhamaraṇacumbitāni, vikasitāni eva pupphāni vikasitapupphāni, mattabhamaragaṇacumbitāni vikasitapupphāni yesaṃ tehi mattabhamaragaṇacumbitavikasitapupphā, valli ca nāgarukkho ca mallināgarukkhā, mattabhamaragaṇacumbitavikasitapupphā ca te vallināgarukkhā ceti mattabhamaragaṇacumbitavikasitapupphavallināgarukkhā, mattabhamaragaṇacumbitavikasitapupphavallināgarukkhehi upasobhitāni mattabhamaragaṇacumbitavikasitapupphavallināgarukkho pasobhitāni, mattabhamaragaṇacumbitavikasitapupphavallināgarukkho pasobhitāni kandarāni yassa pabbatarājassa soyaṃ mattabhamaragaṇacumbitavikasitapuppha vallināgarukkho paso bhitakandaro, pabbatarājā. Ayaṃ pana dvandakammadhārayatappurisagabbho tulyādhikaraṇabahubbīhi.

«[Царь гор], чьи пещеры украшены лианами и деревьями нага, чьи распустившиеся цветы омываются роями опьяненных пчел» (mattabhamaragaṇacumbitavikasitapupphavallināgarukkhopasobhitakandaro): опьяненные сами по себе (mattā eva) пчелы (bhamarā) — это «опьяненные пчелы» (mattabhamarā) [каммадхарая-самаса]; рои (gaṇā) опьяненных пчел (mattabhamarānaṃ) — это «рои опьяненных пчел» (mattabhamaragaṇā) [таппуриса-самаса]; омываемые (cumbitāni) роями опьяненных пчел (mattabhamaragaṇehi) — это «омываемые роями опьяненных пчел» (mattabhamaragaṇacumbitāni) [таппуриса-самаса]; распустившиеся сами по себе (vikasitāni eva) цветы (pupphāni) — это «распустившиеся цветы» (vikasitapupphāni) [таппуриса-самаса]; те, у которых распустившиеся цветы (vikasitapupphāni) омываются роями опьяненных пчел (mattabhamaragaṇacumbitāni), — это «имеющие распустившиеся цветы, омываемые роями опьяненных пчел» (mattabhamaragaṇacumbitavikasitapupphā) [бахуббихи-самаса]; лиана (valli ca) и дерево нага (nāgarukkho ca) — это «лианы и деревья нага» (vallināgarukkhā); имеющие распустившиеся цветы, омываемые роями опьяненных пчел (mattabhamaragaṇacumbitavikasitapupphā ca) и они же лианы и деревья нага (te vallināgarukkhā ca) — это «лианы и деревья нага, имеющие распустившиеся цветы, омываемые роями опьяненных пчел» (mattabhamaragaṇacumbitavikasitapupphavallināgarukkhā) [каммадхарая-самаса]; украшенные (upasobhitāni) лианами и деревьями нага, имеющими распустившиеся цветы, омываемые роями опьяненных пчел (mattabhamaragaṇacumbitavikasitapupphavallināgarukkhehi) — это «украшенные лианами и деревьями нага, имеющими распустившиеся цветы, омываемые роями опьяненных пчел» (mattabhamaragaṇacumbitavikasitapupphavallināgarukkhopasobhitāni) [таппуриса-самаса]; пещеры (kandarāni) того царя гор (yassa pabbatarājassa), которые украшены лианами и деревьями нага, имеющими распустившиеся цветы, омываемые роями опьяненных пчел (mattabhamaragaṇacumbitavikasitapupphavallināgarukkhopasobhitāni), — это «[царь гор], чьи пещеры украшены лианами и деревьями нага, имеющими распустившиеся цветы, омываемые роями опьяненных пчел» (mattabhamaragaṇacumbitavikasitapupphavallināgarukkhopasobhitakandaro), то есть царь гор (pabbatarājā). Это относительное сложное слово с совпадающей локацией (tulyādhikaraṇabahubbīhi), содержащее в себе соединительное, описательное и зависимое сложные слова (dvandakammadhārayatappurisagabbho).

Atha vā–upasobhitāni kandarāni upasobhitakandarāni, sāpekkhatte satipi gamakattā samāso. Mattabhamaragaṇacumbitavikasitapupphavallināgarukkhehi upasobhitakandarāni yassa pabbatarājassa soyaṃ mattabhamaragaṇacumbitavikasitapupphavallināgarukkho pasobhitakandaro, pabbatarājā. Ayaṃ pana bhinnādhikaraṇabahubbīhi.

Или же: украшенные (upasobhitāni) пещеры (kandarāni) — это «украшенные пещеры» (upasobhitakandarāni) [каммадхарая-самаса]. Хотя оно и зависит от другого слова (sāpekkhatte satipi), оно образует сложное слово, поскольку способно передавать смысл (gamakattā). Пещеры того царя гор (yassa pabbatarājassa), украшенные (upasobhitakandarāni) лианами и деревьями нага, имеющими распустившиеся цветы, омываемые роями опьяненных пчел (mattabhamaragaṇacumbitavikasitapupphavallināgarukkhehi), — это «[царь гор], чьи пещеры украшены лианами и деревьями нага, имеющими распустившиеся цветы, омываемые роями опьяненных пчел» (mattabhamaragaṇacumbitavikasitapupphavallināgarukkhopasobhitakandaro), то есть царь гор (pabbatarājā). Это относительное сложное слово с несовпадающей локацией (bhinnādhikaraṇabahubbīhi).

Nānā [Pg.176] rukkha tiṇa patita pupphopasobhita kandaroti rukkho ca tiṇañca rukkhatiṇāni, nānā pakārāni eva rukkhatiṇāni nānārukkhatiṇāni, nānārukkhatiṇehi patitāni nānārukkhatiṇapatitāni, nānārukkhatiṇapatitāni ca tāni pupphāni ceti nānārukkhatiṇapatitapupphāni, nānārukkhatiṇapatitapupphehi upasobhitāni nānārukkhatiṇapatita pupphopasobhitāni, nānārukkhatiṇapatitapupphopasobhitāni kandarāni yassa pabbatarājassa soyaṃ nānārukkhatiṇapatitapupphopasobhitakandaro, pabbatarājā. Ayaṃ pana dvandakammadhārayatappurisagabbho tulyādhikaraṇabahubbīhi.

«[Царь гор], чьи пещеры украшены цветами, упавшими с различных деревьев и трав» (nānārukkhatiṇapatitapupphopasobhitakandaro): дерево (rukkho ca) и трава (tiṇañca) — это «деревья и травы» (rukkhatiṇāni) [дванда-самаса]; различные, то есть многообразные сами по себе (nānā pakārāni eva) деревья и травы (rukkhatiṇāni) — это «различные деревья и травы» (nānārukkhatiṇāni) [каммадхарая-самаса]; упавшие (patitāni) с различных деревьев и трав (nānārukkhatiṇehi) — это «упавшие с различных деревьев и трав» (nānārukkhatiṇapatitāni) [таппуриса-самаса]; упавшие с различных деревьев и трав (nānārukkhatiṇapatitāni ca) и они же цветы (tāni pupphāni ca) — это «цветы, упавшие с различных деревьев и трав» (nānārukkhatiṇapatitapupphāni) [каммадхарая-самаса]; украшенные (upasobhitāni) цветами, упавшими с различных деревьев и трав (nānārukkhatiṇapatitapupphehi) — это «украшенные цветами, упавшими с различных деревьев и трав» (nānārukkhatiṇapatitapupphopasobhitāni) [таппуриса-самаса]; пещеры (kandarāni) того царя гор (yassa pabbatarājassa), которые украшены цветами, упавшими с различных деревьев и трав (nānārukkhatiṇapatitapupphopasobhitāni), — это «[царь гор], чьи пещеры украшены цветами, упавшими с различных деревьев и трав» (nānārukkhatiṇapatitapupphopasobhitakandaro), то есть царь гор (pabbatarājā). Это относительное сложное слово с совпадающей локацией (tulyādhikaraṇabahubbīhi), содержащее в себе соединительное, описательное и зависимое сложные слова (dvandakammadhārayatappurisagabbho).

Atha vā–upasobhitāni eva kandarāni upasobhitakandarāni, (sāpekkhatte satipi gamakattā samāso.) Nānārukkhatiṇapatitapupphehi upasobhitakandarāni yassa pabbatarājassa soyaṃ nānārukkhatiṇapatitapupphopasobhitakandaro, pabbatarājā. Ayaṃ pana bhinnādhikaraṇabahubbīhi.

Или же: украшенные сами по себе (upasobhitāni eva) пещеры (kandarāni) — это «украшенные пещеры» (upasobhitakandarāni) [каммадхарая-самаса]. Хотя оно и зависит от другого слова (sāpekkhatte satipi), оно образует сложное слово, поскольку способно передавать смысл (gamakattā). Пещеры того царя гор (yassa pabbatarājassa), украшенные (upasobhitakandarāni) цветами, упавшими с различных деревьев и трав (nānārukkhatiṇapatitapupphehi), — это «[царь гор], чьи пещеры украшены цветами, упавшими с различных деревьев и трав» (nānārukkhatiṇapatitapupphopasobhitakandaro), то есть царь гор (pabbatarājā). Это относительное сложное слово с несовпадающей локацией (bhinnādhikaraṇabahubbīhi).

Nānā musala phāla pabbata taru kaliṅgara sara dhanugadāsi tomarahatthāti musalo ca phālo ca pabbato ca taru ca kaliṅgaro ca saro ca dhanu ca gadā caasi ca tomaro, ca musalaphālapabbatatarukaliṅgarasaradhanugadāsitomarā, nānā pakārā eva musalaphālapabbatatarukaliṅgarasaradhanugadāsitomarā nānāmusalaphālapabbatatarukaliṅgarasaradhanugadāsitomarā, nānāmusalaphālapabbatatarukaliṅgarasaradhanugadāsitomarā hatthesu [Pg.177] yesaṃ te nānāmusalaphālapabbatatarukaliṅgara saradhanugadāsitomarahatthā. Ayaṃ pana dvandakammadhārayagabbho bhinnādhikaraṇabahubbīhi.

«Держащие в руках различные песты, лемехи, камни, деревья, обрубки дерева, стрелы, луки, палицы, мечи и копья» (nānāmusalaphālapabbatatarukaliṅgarasaradhanugadāsitomarahatthā): пест (musalo ca), лемех (phālo ca), камень (pabbato ca), дерево (taru ca), обрубок дерева (kaliṅgaro ca), стрела (saro ca), лук (dhanu ca), палица (gadā ca), меч (asi ca) и копье (tomaro ca) — это «песты, лемехи, камни, деревья, обрубки дерева, стрелы, луки, палицы, мечи и копья» (musalaphālapabbatatarukaliṅgarasaradhanugadāsitomarā) [дванда-самаса]; различные сами по себе (nānā pakārā eva) песты, лемехи, камни, деревья, обрубки дерева, стрелы, луки, палицы, мечи и копья (musalaphālapabbatatarukaliṅgarasaradhanugadāsitomarā) — это «различные песты, лемехи, камни, деревья, обрубки дерева, стрелы, луки, палицы, мечи и копья» (nānāmusalaphālapabbatatarukaliṅgarasaradhanugadāsitomarā) [каммадхарая-самаса]; те, в чьих руках (hatthesu yesaṃ) находятся различные песты, лемехи, камни, деревья, обрубки дерева, стрелы, луки, палицы, мечи и копья (nānāmusalaphālapabbatatarukaliṅgarasaradhanugadāsitomarā), — это «держащие в руках различные песты, лемехи, камни, деревья, обрубки дерева, стрелы, луки, палицы, мечи и копья» (nānāmusalaphālapabbatatarukaliṅgarasaradhanugadāsitomarahatthā). Это относительное сложное слово с несовпадающей локацией (bhinnādhikaraṇabahubbīhi), содержащее в себе соединительное и описательное сложные слова (dvandakammadhārayagabbho).

Bahubbīhi iccanena kvattho? Bahubbīhimhi ca.

Какова цель [употребления слова] «бахуббихи»? «И в бахуббихи» (bahubbīhimhi ca).

329, 357. Nāmānaṃ samuccayo dvando.

329, 357. Совокупность имен существительных называется соединительным сложным словом (дванда).

Nāmānaṃ ekavibhattikānaṃ yo samuccayo, so dvandasañño hoti.

Совокупность имен существительных, имеющих одинаковое падежное окончание, получает название «дванда».

Candimā ca sūriyo ca candimasūriyā, samaṇo ca brāhmaṇo ca samaṇabrāhmaṇā, sāriputto ca moggallāno ca sāriputtamoggallānā, brāhmaṇo ca gahapatiko ca brāhmaṇagahapatikā, yamo ca varuṇo ca yamavaruṇā, kuvero ca vāsavo ca kuveravāsavā.

Луна (candimā ca) и солнце (sūriyo ca) — это «луна и солнце» (candimasūriyā); отшельник (samaṇo ca) и брахман (brāhmaṇo ca) — это «отшельники и брахманы» (samaṇabrāhmaṇā); Сарипутта (sāriputto ca) и Моггаллана (moggallāno ca) — это «Сарипутта и Моггаллана» (sāriputtamoggallānā); брахман (brāhmaṇo ca) и домохозяин (gahapatiko ca) — это «бpахманы и домохозяева» (brāhmaṇagahapatikā); Яма (yamo ca) и Варуна (varuṇo ca) — это «Яма и Варуна» (yamavaruṇā); Кувера (kuvero ca) и Васава (vāsavo ca) — это «Кувера и Васава» (kuveravāsavā).

Dvandaiccanena kvattho? Dvandaṭṭhā vā.

Какова цель [употребления слова] «дванда»? Для использования названия «дванда» в сутре «dvandaṭṭhā vā».

330, 340. Mahataṃ mahā tulyādhikaraṇe pade.

330, 340. Перед словом с совпадающей локацией «mahanta» заменяется на «mahā».

Tesaṃ mahantasaddānaṃ mahāādeso hoti tulyādhikaraṇe pade.

Происходит замена слова «mahanta» на «mahā», когда за ним следует слово с совпадающей локацией.

Mahanto [Pg.178] ca so puriso cāti mahāpuriso, mahantī ca sā devī cāti mahādevī, mahantañca taṃ balañcāti mahābalaṃ, mahanto ca so nāgo cāti mahānāgo, mahanto ca so yaso cāti mahāyaso, mahantañca taṃ padumavanañcāti mahāpadumavanaṃ, mahantī ca sā nadī cāti mahānadī, mahanto ca so maṇi cāti mahāmaṇi, mahanto ca so gahapatiko cāti mahāgahapatiko, mahantañca taṃ dhanañcāti mahādhanaṃ, mahanto ca so puñño cāti mahāpuñño.

«"Великий и он человек" — так (получается) "великий человек" (mahāpuriso); "великая и она царица" — так "великая царица" (mahādevī); "великая и она сила" — так "великая сила" (mahābalaṃ); "великий и он наг" — так "великий наг" (mahānāgo); "великая и она слава" — так "великая слава" (mahāyaso); "великий и он лотосовый лес" — так "великий лотосовый лес" (mahāpadumavanaṃ); "великая и она река" — так "великая река" (mahānadī); "великий и он драгоценный камень" — так "великий драгоценный камень" (mahāmaṇi); "великий и он домохозяин" — так "великий домохозяин" (mahāgahapatiko); "великое и оно богатство" — так "великое богатство" (mahādhanaṃ); "великий и он [человек] заслуг" — так "обладающий великими заслугами" (mahāpuñño)».

Bahuvacanaggahaṇena kvaci mahanta saddassa mahādeso hoti. Mahantañca taṃ phalañcāti mahapphalaṃ, mahabbalaṃ, evaṃ mahaddhanaṃ, mahabbhayaṃ.

«Из-за употребления множественного числа [в сутре] иногда происходит замена слова "mahanta" на "mahā". "Великий и он плод" — так "великий плод" (mahapphalaṃ); "великая сила" (mahabbalaṃ); точно так же "великое богатство" (mahaddhanaṃ), "великий страх/опасность" (mahabbhayaṃ)».

331, 353. Itthiyaṃ bhāsitapumitthī pumāva ce.

331, 353. «Если в женском роде слово, выражавшее мужской род, [находится в одной связи], оно рассматривается как мужской род».

Itthiyaṃ tulyādhikaraṇe pade ce bhāsitapumitthī pumāva daṭṭhabbā.

«Когда в женском роде имеется слово с тем же локусом (однопадежное), если это слово женского рода выражало мужской род (в прошлом), оно должно рассматриваться как мужской род».

Dīghā jaṅghā yassa soyaṃ dīghajaṅgho, kalyāṇabhariyo, pahūtapañño.

«"Длинные голени у которого, он есть этот" — (называется) "длинноголенный" (dīghajaṅgho); "имеющий добродетельную жену" (kalyāṇabhariyo); "имеющий обширную мудрость" (pahūtapañño)».

Bhāsitapupeti [Pg.179] kimatthaṃ? Brāhmaṇabandhu ca sā bhariyā cātibrāhmaṇabandhubhariyā.

«Для чего сказано "bhāsitapuma" (выражавшее мужской род)? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда слово не выражало мужской род в прошлом. "Родственница брахмана и она жена" — так "жена, являющаяся родственницей брахмана" (brāhmaṇabandhubhariyā)».

332, 343. Kammadhārayasaññe ca.

332, 343. «Также в сложных словах типа каммадхарая».

Kammadhārayasaññe ca samāse itthiyaṃ tulyādhikaraṇe pade pubbe bhāsitapumitthī ce, pumāva daṭṭhabbā. Brāhmaṇadārikā, khattiyakaññā, khattiyakumārikā.

«Также в сложном слове типа каммадхарая, когда последующее слово находится в том же локусе в женском роде, если предшествующее слово женского рода выражало мужской род (в прошлом), оно должно рассматриваться как мужской род. "Девочка-брахманка" (brāhmaṇadārikā), "девушка-кшатрийка" (khattiyakaññā), "девица-кшатрийка" (khattiyakumārikā)».

Bhāsitapumeti kimatthaṃ? Khattiyabandhudārikā, brāhmaṇabandhudārikā.

«Для чего сказано "bhāsitapuma" (выражавшее мужской род)? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда слово не выражало мужской род в прошлом, как в примерах: "девочка, являющаяся родственницей кшатрия" (khattiyabandhudārikā), "девочка, являющаяся родственницей брахмана" (brāhmaṇabandhudārikā)».

333, 344. Attaṃ nassa tappurise.

333, 344. «В сложных словах таппуриса происходит замена [отрицания] "na" на "a"».

Nassa padassa tappurise uttarapade attaṃ hoti.

«Когда в сложном слове таппуриса следует последующий член, происходит замена слова "na" на "a"».

Nabrāhmaṇo abrāhmaṇo, avasalo, abhikkhu, apañcavassaṃ, apañcagavaṃ.

«"Не брахман" — "не-брахман" (abrāhmaṇo); "не изгой" — "не-изгой" (avasalo); "не бхиккху" — "не-бхиккху" (abhikkhu); "не пять сезонов дождей" — "не пять сезонов дождей" (apañcavassaṃ); "не пять коров" — "не пять коров" (apañcagavaṃ)».

334, 345. Sare ana.

334, 345. «Перед гласным — "an"».

Nassa padassa tappurise ana ādeso hoti sare pare.

«Когда в сложном слове таппуриса следует гласный, происходит замена слова "na" на "an"».

Na asso anasso, anissaro, anariyo.

«"Не конь" — "не-конь" (anasso) [мул]; "не владыка" — "не-владыка" (anissaro); "не благородный" — "неблагородный" (anariyo)».

335, 346. Kada [Pg.180] kussa.

335, 346. «Замена "ku" на "kad"».

Kuiccetassa kada hoti sare pare.

«Происходит замена этого "ku

Kucchitaṃ annaṃ kadannaṃ, kucchitaṃ asanaṃ kadassanaṃ.

«"Плохая еда" — "плохая еда" (kadannaṃ); "плохая пища" — "плохая пища" (kadasanaṃ)».

Sareti kimatthaṃ? Kucchitā dārā yesaṃ (apuññakārānaṃ) te hontīti kudārā, kujanā. Evaṃ kuputtā, kugehā, kuvatthā, kudāsā.

«Для чего сказано "sare" (когда следует гласный)? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда гласный не следует, как в следующих примерах: "плохие жены у тех (совершающих неблагие дела), они есть" — "имеющие плохих жен" (kudārā); "плохие люди" — "плохие люди" (kujanā). Точно так же: "плохие сыновья" (kuputtā), "плохие дома" (kugehā), "плохие одежды" (kuvatthā), "плохие слуги" (kudāsā)».

336, 347. Kā’ppatthesu ca.

336, 347. «Также в значении "мало" [происходит замена на] "kā"».

Kuiccetassa hoti appatthesu ca.

«Также в значении "мало" происходит замена этого "ku" на "kā"».

Kālavaṇaṃ, kāpupphaṃ.

«"Мало соли" — "мало соли" (kālavaṇaṃ); "мало цветов" — "мало цветов" (kāpupphaṃ)».

Bahuvacanaggahaṇaṃ kimatthaṃ? Kuiccetassa anappatatthesupi kvaci hoti, kāpurisā.

«Для чего употреблено множественное число [в правиле]? Иногда также и в значениях, отличных от "мало", происходит замена "ku" на "kā", например: "плохие люди" — "плохие люди" (kāpurisā)».

337, 350. Kvaci samāsantagatānamakāranto.

337, 350. «Иногда конечный гласный слов, стоящих в конце сложного слова, заменяется на "a"».

Samāsantagatānaṃ nāmānamanto saro kvaci akāro hoti.

«Иногда конечный гласный существительных, стоящих в конце сложного слова, становится звуком "a"».

Devānaṃ rājā devarājo, devarājā, devānaṃ sakhā devasakho, devasakhā, pañca ahāni pañcāhaṃ, sattāhaṃ, pañcagavaṃ, chattupāhanaṃ, upasaradaṃ, visālakkho, vimukho.

«"Царь богов" — "царь богов" (devarājo, devarājā); "друг богов" — "друг богов" (devasakho, devasakhā); "пять дней" — "пятидневие" (pañcāhaṃ); "семидневие" (sattāhaṃ); "пять коров" (pañcagavaṃ); "зонт и сандалии" (chattupāhanaṃ); "около осени" (upasaradaṃ); "широкоглазый" (visālakkho); "отвернувшийся" (vimukho)».

Kāraggahaṇaṃ [Pg.181] kimatthaṃ? Ākāranta ikārantā ca honti, paccakkhā dhammā yassa soyanti paccakkhadhammā, surabhino gandho surabhigandhi, sundaro gandho sugandhi, pūtino gandho pūtigandhi, kucchito gandho kugandhi, duṭṭhu gandho yassa soyanti dugandhi, pūti eva gandho pūtigandhi.

«Для чего употреблено слово "kāra" [почему сказано "akāranto" вместо "a-anto"]? Чтобы допустить замену на "ā" и "i". "Постигнутые Дхаммы у которого, он этот" — "постигший Дхаммы" (paccakkhadhammā); "запах благоухания" — "благоухающий запах" (surabhigandhi); "хороший запах" — "приятный запах" (sugandhi); "запах гнили" — "гнилостный запах" (pūtigandhi); "плохой запах" — "дурной запах" (kugandhi); "дурной запах у которого, он этот" — "зловонный" (duggandhi); "сам по себе гнилой запах" — "гнилостный запах" (pūtigandhi)».

Nadīantā ca kattuantā ca kapaccayo hoti samāsante.

«В конце сложного слова после слов, оканчивающихся на "nadī", и слов, оканчивающихся на "kattu", добавляется суффикс "ka"».

Bahū nadiyo yasmiṃ soyaṃ bahunadiko, janapado. Bahavo kattāro yassa soyaṃ bahukattuko, puriso.

«"Много рек в котором, это" — "имеющий много рек" (bahunadiko) [имеется в виду округ]; "многие деятели у которого, он этот" — "имеющий много помощников" (bahukattuko) [имеется в виду человек]».

338, 356. Nadimhā ca.

338, 356. «Также после слов класса "nadī"».

Nadimhā ca kapaccayo hoti samāsante.

«Также в конце сложного слова после слов класса "nadī" добавляется суффикс "ka"».

Bahū nadiyo yasmiṃ soyanti bahunadiko. Bahū kantiyo yassa soyanti bahukantiko. Bahunāriko.

«"Много рек в котором, это" — "имеющий много рек" (bahunadiko); "много прелестей у которого, он этот" — "обаятельный" (bahukantiko); "имеющий много женщин" (bahunāriko)».

339, 358. Jāyāya tudaṃ jāni patimhi.

339, 358. «Перед словом "pati" происходят замены слова "jāyā" на "tudaṃ" и "jāni"».

Jāyāiccetāya tudaṃ jāniiccete ādesā honti patimhi pare.

«Перед словом "pati" происходят следующие замены слова "jāyā": "tudaṃ" и "jāni"».

Tudaṃpatī, jānipatī.

«"Жена и муж" (tudaṃpatī), "жена и муж" (jānipatī)».

340, 355. Dhanumhā ca.

340, 355. «Также после слова "dhanu" [добавляется] "ā"».

Dhanumhā ca āpaccayo hoti samāsante.

«В конце сложного слова после "dhanu" добавляется суффикс "ā"».

Gāṇḍīvo [Pg.182] dhanu yassa soyaṃ gāṇḍīvadhanvā.

«"Лук Гандива у которого, он этот" — "владеющий луком Гандива" (gāṇḍīvadhanvā)».

341, 336. Aṃ vibhattīnamakārantā abyayībhāvā.

341, 336. «После неизменяемого сложного слова (абьяйибхава), оканчивающегося на "a", падежные окончания заменяются на "aṃ"».

Tasmā akārantā abyayībhāvasamāsā parāsaṃ vibhattīnaṃ kvaci aṃ hoti.

«После этого неизменяемого сложного слова, оканчивающегося на "a", последующие падежные окончания иногда заменяются на "aṃ"».

Adhicittaṃ, yathāvuḍḍhaṃ, upakumbhaṃ, yāvajīvaṃ, tiropabbataṃ, tiropākāraṃ, tirokuṭṭaṃ, antopāsādaṃ.

«"Относительно высшего ума" (adhicittaṃ); "согласно старшинству" (yathāvuḍḍhaṃ); "возле кувшина с водой" (upakumbhaṃ); "пока длится жизнь" (yāvajīvaṃ); "по ту сторону горы" (tiropabbataṃ); "по ту сторону ограды" (tiropākāraṃ); "сквозь стену" (tirokuṭṭaṃ); "внутри дворца" (antopāsādaṃ)».

Kvacīti kimatthaṃ? Adhicittassa bhikkhuno.

«Для чего сказано "kvaci" (иногда)? Чтобы допустить исключения из этого правила, как в следующем примере: "у бхиккху с высшим умом" (adhicittassa bhikkhuno)».

342, 337. Saro rasso napuṃsake.

342, 337. «В среднем роде гласный становится кратким».

Napuṃsake vattamānassa abyayībhāvasamāsassa liṅgassa saro rasso hoti.

«Гласный основы неизменяемого сложного слова в среднем роде становится кратким».

Kumārīsu adhikicca pavattati kathā iti adhikumāri. Upavadhu, upagaṅgaṃ, upamaṇikaṃ.

«"Беседа, которая ведется касательно девушек" — так "касательно девушек" (adhikumāri); "возле невестки" (upavadhu); "возле Ганга" (upagaṅgaṃ); "возле большого кувшина" (upamaṇikaṃ)».

343, 338. Aññasmā lopo ca.

343, 338. «Также происходит усечение после других».

Aññasmā abyayībhāvasamāsā anakārantā parāsaṃ vibhattīnaṃ lopo ca hoti.

«Также после других неизменяемых сложных слов, не оканчивающихся на "a", происходит усечение последующих падежных окончаний».

Adhitthi, adhikumāri, upavadhu.

«"Касательно женщины" (adhitthi); "касательно девушек" (adhikumāri); "возле невестки" (upavadhu)».

Iti nāmakappe samāsakappo sattamo kaṇḍo.

«Так завершается седьмой раздел — глава о сложных словах в книге об именах».

Samāsakappo niṭṭhito.

«Глава о сложных словах окончена».

5. Taddhitakappa

5. «Глава о вторичном словообразовании (таддхита)»

Aṭṭhamakaṇḍa

«Восьмой раздел»

344, 361. Vāṇa’pacce[Pg.183].

344, 361. «Для обозначения потомства [добавляется суффикс] "ṇa"».

Ṇapaccayo hoti vā ‘‘tassāpacca’’ miccetasmiṃ atthe.

«Суффикс "ṇa" факультативно добавляется в значении "его потомство"».

Vasiṭṭhassa apaccaṃ vāsiṭṭho, vasiṭṭhassa apaccaṃ vā, vasiṭṭhassa apaccaṃ vāsiṭṭhī, vasiṭṭhassa apaccaṃ vāsiṭṭhaṃ. Evaṃ bhāradvājo, bhāradvājī, bhāradvājaṃ. Gotamo, gotamī, gotamaṃ. Vāsudevo, vāsudevī, vāsudevaṃ. Bāladevo, bāladevī, bāladevaṃ. Vesāmitto, vesāmittī vesāmittaṃ.

«"Потомство Васиттхи" — "Васиттхо", или "Васиттхи", или "Васиттхам". Точно так же: "Бхарадваджо", "Бхарадваджи", "Бхарадваджам"; "Готамо", "Готами", "Готамам"; "Васудево", "Васудеви", "Васудевам"; "Баладево", "Баладеви", "Баладевам"; "Весамитто", "Весамитти", "Весамиттам"».

345, 366. Ṇāyana ṇāna vacchādito.

345, 366. «После "Vaccha" и других [добавляются суффиксы] "ṇāyana" и "ṇāna"».

Tasmā vacchādito gottagaṇato ṇāyanaṇānapaccayā honti vā ‘‘tassāpacca’’miccetasmiṃ atthe.

«После группы родов "Vaccha" и других факультативно добавляются суффиксы "ṇāyana" и "ṇāna" в значении "его потомство"».

Vacchassa apaccaṃvacchāyano, vacchāno, vacchassa apaccaṃ vā, vacchassa apaccaṃ vacchāyanī, vacchānī, vacchassa apaccaṃ vacchāyanaṃ, vacchānaṃ. Sakaṭassa apaccaṃ sākaṭāyano, sākaṭāno[Pg.184], sakaṭassa apaccaṃ vā, sākaṭāyanī, sā kaṭānī, sākaṭāyanaṃ, sākaṭānaṃ. Evaṃ kaṇhāyano, kaṇhāno, kaṇhassa apaccaṃ vā. Kaṇhāyanī, kaṇhānī, kaṇhāyanaṃ, kaṇhānaṃ. Aggivessāyano, aggivessāno, aggivessāyanī, aggivessānī, aggivessāyanaṃ, aggivessānaṃ. Gacchāyano, gacchāno, gacchāyanī, gacchānī, gacchāyanaṃ, gacchānaṃ. Kappāyano, kappāno, kappāyanī, kappānī, kappāyanaṃ, kappānaṃ. Moggallāyano, moggallāno, moggallāyanī, moggallānī, moggallāyanaṃ, moggallānaṃ. Muñcāyano, muñcāno, muñcāyanī, muñcānī, muñcāyanaṃ, muñcānaṃ. Saṅghāyano, saṅghāno, saṅghāyanī, saṅghānī, saṅghāyanaṃ, saṅghānaṃ. Lomāyano, lomāno, lomāyanī, lomānī, lomāyanaṃ, lomānaṃ, sākamāyano, sākamāno, sākamāyanī, sākamānī, sākamāyanaṃ, sākamānaṃ. Nārāyano, nārāno, nārāyanī, nārānī, nārāyanaṃ, nārānaṃ. Corāyanocorāno, corāyanī, corānī, corāyanaṃ, corānaṃ, āvasālāyano, āvasālāno, āvasālāyanī, āvasālānī, āvasālāyanaṃ, āvasālānaṃ. Dvepāyano, dvepāno, dvepāyanī, dvepānī, dvepāyanaṃ, dvepānaṃ. Kuñcāyano, kuñcāno, kuñcāyanī, kuñcānī, kuñcāyanaṃ, kuñcānaṃ. Kaccāyano, kaccāno, kaccāyanī, kaccānī, kaccāyanaṃ, kaccānaṃ.

«"Потомство Ваччхи" — "Ваччхаяно", "Ваччхано", или "Ваччхаяни", "Ваччхани", или "Ваччхаянам", "Ваччханам". "Потомство Сакаты" — "Сакатаяно", "Сакатано", или "Сакатаяни", "Сакатани", или "Сакатаянам", "Сакатанам". Точно так же: "Канхаяно", "Канхано", или "Канхаяни", "Канхани", или "Канхаянам", "Канханам"; "Аггивессаяно", "Аггивессано", "Аггивессаяни", "Аггивессани", "Аггивессаянам", "Аггивессанам"; "Гаччхаяно", "Гаччхано", "Гаччхаяни", "Гаччхани", "Гаччхаянам", "Гаччханам"; "Каппаяно", "Каппано", "Каппаяни", "Каппани", "Каппаянам", "Каппанам"; "Моггаллаяно", "Моггаллано", "Моггаллаяни", "Моггаллани", "Моггаллаянам", "Моггалланам"; "Мунчаяно", "Мунчано", "Мунчаяни", "Мунчани", "Мунчаянам", "Мунчанам"; "Сангхаяно", "Сангхано", "Сангхаяни", "Сангхани", "Сангхаянам", "Сангханам"; "Ломаяно", "Ломано", "Ломаяни", "Ломани", "Ломаянам", "Ломанам"; "Сакамаяно", "Сакамано", "Сакамаяни", "Сакамани", "Сакамаянам", "Сакаманам"; "Нараяно", "Нарано", "Нараяни", "Нарани", "Нараянам", "Наранам"; "Чораяно", "Чорано", "Чораяни", "Чорани", "Чораянам", "Чоранам"; "Авасалаяно", "Авасалано", "Авасалаяни", "Авасалани", "Авасалаянам", "Авасаланам"; "Двепаяно", "Двепано", "Двепаяни", "Двепани", "Двепаянам", "Двепанам"; "Кунчаяно", "Кунчано", "Кунчаяни", "Кунчани", "Кунчаянам", "Кунчанам"; "Каччаяно", "Каччано", "Каччаяни", "Каччани", "Каччаянам", "Каччанам"».

346, 367. Ṇeyyo [Pg.185] kattikādīhi.

346, 367. «[Суффикс] "ṇeyya" после "Kattikā" и других».

Tehi gottagaṇehi kattikādīhi ṇeyyapaccayo hoti vā ‘‘tassāpacca’’miccetasmiṃ atthe.

«После этих групп родов, начинающихся с "Kattikā", факультативно добавляется суффикс "ṇeyya" в значении "его потомство"».

Kattikāya apaccaṃ kattikeyyo, kattikāya apaccaṃ vā. Evaṃ venateyyo, rohiṇeyyo, gaṅgeyyo, kaddameyyo, nādeyyo, āleyyo, āheyo, kāmeyyo, suciyā apaccaṃ soceyyo, sāleyyo, bāleyyo, māleyyo, kāleyyo.

«Потомок (apaccaṃ) Каттики (Kattikāya) — Каттикейя (kattikeyyo), или же потомок Каттики. Точно так же: Венатейя, Рохинейя, Гангейя, Каддамейя, Надейя, Алейя, Ахейя, Камейя; потомок Сучи (suciyā) — Сочейя (soceyyo), Салейя, Балейя, Малейя, Калейя».

347, 368. Ato ṇi vā.

347, 368. «После „a“ иногда добавляется „ṇi“».

Tasmā akārato ṇipaccayo hoti vā ‘‘tassāpacca’’miccetasmiṃ atthe.

«После этого звука „a“ иногда добавляется суффикс „ṇi“ в значении „его потомок“ (tassāpaccaṃ)».

Dakkhassa apaccaṃ dakkhi, dakkhassa apaccaṃ vā. Duṇassa apaccaṃ doṇi, duṇassa apaccaṃ vā, evaṃ vāsavi, sakyaputti, nāṭaputti, dāsaputti, dāsavi, vāruṇi, gaṇḍi, bāladevi, pāvaki, jenadatti, buddhi, dhammi, saṅghi, kappi, anuruddhi.

«Потомок (apaccaṃ) Даккхи (Dakkhassa) — Даккхи (dakkhi), или же потомок Даккхи. Потомок Дуны (Duṇassa) — Дони (doṇi), или же потомок Дуны. Точно так же: Васави, Сакьяпутти, Натапутти, Дасапутти, Дасави, Варуни, Ганди, Balaдеви, Паваки, Дженадатти, Буддхи, Дхамми, Сангхи, Каппи, Ануруддхи».

Vāti vikappanatthena ṇikapaccayo hoti ‘‘tassāpacca’’miccetasmiṃ atthe. Sakyaputtassa apaccaṃ sakyaputtiko. Evaṃ nāṭaputtiko, jenadattiko.

«Слово „vā“ имеет значение вариативности (расширения); таким образом, в значении „его потомок“ (tassāpaccaṃ) употребляется суффикс „ṇika“. Потомок Сакьяпутты (Sakyaputtassa) — Сакьяпуттико (sakyaputtiko). Точно так же: Натапуттико, Дженадаттико».

148, 371. Ṇavo’ [Pg.186] pakvādīhi.

148, 371. «После „Упаку“ и других [слов] факультативно [добавляется] „ṇava“».

Upakuiccevamādīhi ṇavapaccayo hoti vā ‘‘tassāpacca’’miccetasmiṃ atthe.

«После „Упаку“ и подобных слов в значении „его потомок“ (tassāpaccaṃ) факультативно добавляется суффикс „ṇava“».

Upakussa apaccaṃ opakavo, upakussa apaccaṃ vā. Manuno apaccaṃ mānavo, manuno apaccaṃ vā. Bhaggussa apaccaṃ bhaggavo, bhaggussa apaccaṃ vā, paṇḍussa apaccaṃ paṇḍavo, paṇḍussa apaccaṃ vā, bahussa apaccaṃ bāhavo, bahussa apaccaṃ vā.

«Потомок (apaccaṃ) Упаку (Upakussa) — Опакаво (opakavo), или же потомок Упаку. Потомок Ману (Manuno) — Манаво (mānavo), или же потомок Ману. Потомок Бхаггу (Bhaggussa) — Бхаггаво (bhaggavo), или же потомок Бхаггу; потомок Панду (Paṇḍussa) — Пандаво (paṇḍavo), или же потомок Панду; потомок Баху (Bahussa) — Бахаво (bāhavo), или же потомок Баху».

349, 372. Ṇera vidhavādito.

349, 372. «После „Видхава“ и других [слов добавляется] „ṇera“».

Tasmā vidhavādito ṇerapaccayo hoti vā ‘‘tassāpacca’’miccetasmiṃ atthe.

«После „Видхава“ и подобных слов в значении „его потомок“ (tassāpaccaṃ) факультативно добавляется суффикс „ṇera“».

Vidhavāya apaccaṃ vedhavero, vidhavāya apaccaṃ vā. Bandhukiyā apaccaṃ bandhukero, bandhukiyā apaccaṃ vā. Samaṇassa apaccaṃ sāmaṇero, samaṇassa apaccaṃ vā. Evaṃ sāmaṇerī, sāmaṇeraṃ, nāḷikero, nāḷikerī, nāḷikeraṃ.

«Потомок (apaccaṃ) вдовы (vidhavāya) — сын вдовы (vedhavero), или же потомок вдовы. Потомок блудницы (bandhukiyā) — сын блудницы (bandhukero), или же потомок блудницы. Потомок отшельника (samaṇassa) — послушник (sāmaṇero), или же потомок отшельника. Точно так же: sāmaṇerī (послушница), sāmaṇeraṃ (послушничество), nāḷikero (кокосовая пальма), nāḷikerī, nāḷikeraṃ (кокосовый орех)».

350, 373. Yena vā saṃsaṭṭhaṃ tarati carati vahati ṇiko.

350, 373. «[Суффикс] „ṇika“ [употребляется в значениях]: смешанный с этим, переправляется на этом, передвигается на этом, переносит на этом».

Yena vā saṃsaṭṭhaṃ, yena vā tarati, yena vā carati, yena vā vahati iccetesvatthesu ṇikapaccayo hoti vā.

«В значениях „смешанный с этим“, „переправляется на этом“, „передвигается на этом“, „переносит на этом“ факультативно добавляется суффикс „ṇika“».

Tilena [Pg.187] saṃsaṭṭhaṃ bhojanaṃ telikaṃ, tilena saṃsaṭṭhaṃ vā. Evaṃ goḷikaṃ, ghātikaṃ.

«Пища (bhojanaṃ), смешанная (saṃsaṭṭhaṃ) с кунжутом (tilena) — кунжутная пища (telikaṃ), или же пища, смешанная с кунжутом. Точно так же: goḷikaṃ (смешанная с патокой), ghātikaṃ (смешанная с топлёным маслом)».

Nāvāya taratīti nāviko, nāvāya tarati vā. Evaṃ oḷumpiko.

«Тот, кто переправляется (tarati) на лодке (nāvāya) — лодочник (nāviko), или же тот, кто переправляется на лодке. Точно так же: oḷumpiko (плотовщик)».

Sakaṭena caratīti sākaṭiko, sakaṭena carati vā. Evaṃ pattiko, daṇḍiko, dhammiko, pādiko.

«Тот, кто передвигается (carati) на повозке (sakaṭena) — возчик (sākaṭiko), или же тот, кто передвигается на повозке. Точно так же: pattiko (пешеход), daṇḍiko (человек с тростью), dhammiko (живущий по Дхамме), pādiko (пеший)».

Sīsena vahatīti sīsiko, sīsena vahati vā. Aṃsena vahatīti aṃsiko, aṃsena vahati vā. Evaṃ khandhiko, aṅguliko.

«Тот, кто носит (vahati) на голове (sīsena) — носящий на голове (sīsiko), или же тот, кто носит на голове. Тот, кто носит на плече (aṃsena) — носящий на плече (aṃsiko), или же тот, кто носит на плече. Точно так же: khandhiko (носящий на плечах), aṅguliko (носящий на пальцах)».

Vāti vikappanatthena aññesupi ṇikapaccayo hoti. Rājagahe vasatīti rājagahiko, rājagahe vasati vā. Rājagahe jāto rājagahiko, rājagahe jāto vā. Evaṃ māgadhiko, sāvatthiko, kāpila vatthiko, pāṭaliputtiko, vesāliko.

«Слово „vā“ указывает на вариативность; суффикс „ṇika“ употребляется и в других значениях. Тот, кто живёт (vasati) в Раджагахе (Rājagahe) — житель Раджагахи (rājagahiko), или же тот, кто живёт в Раджагахе. Рождённый (jāto) в Раджагахе (Rājagahe) — рождённый в Раджагахе (rājagahiko), или же рождённый в Раджагахе. Точно так же: māgadhiko (житель Магадхи), sāvatthiko (житель Саваттхи), kāpilavatthiko (житель Капилаваттху), pāṭaliputtiko (житель Паталипутты), vesāliko (житель Весали)».

351, 374. Tamadhīte tenakatādi sannidhāna niyoga sippa bhaṇḍa jīvikatthesu ca.

351, 374. «А также в значениях: „изучает это“, „сделано этим“ и т. д., „нахождение там“, „занятый этим“, „его ремесло“, „его товар“, „его средство к существованию“».

Tamadhīte, tenakatādiatthe, tamhi sannidhānā, tattha niyutto, tamassa sippaṃ, tamassa bhaṇḍaṃ, tamassa jīvikaṃ iccetesvatthesu ca ṇikapaccayo hoti vā.

«В значениях „изучает это“, „сделано этим и т. д.“, „находящийся там“, „занятый этим“, „это его ремесло“, „это его товар“, „это его средство к существованию“ факультативно добавляется суффикс „ṇika“».

Vinayamadhīte [Pg.188] venayiko, vinayamadhīte vā. Evaṃ suttantiko, ābhidhammiko, veyyākaraṇiko.

«Тот, кто изучает (adhīte) Винаю (Vinayaṃ) — знаток Винаи (venayiko), или же тот, кто изучает Винаю. Точно так же: suttantiko (знаток Суттант), ābhidhammiko (знаток Абхидхаммы), veyyākaraṇiko (грамматик)».

Kāyena kataṃ kammaṃ kāyikaṃ, kāyena kataṃ kammaṃ vā. Evaṃ vācasikaṃ, mānasikaṃ.

«Действие (kammaṃ), совершённое (kataṃ) телом (kāyena) — телесное действие (kāyikaṃ), или же действие, совершённое телом. Точно так же: vācasikaṃ (словесное действие), mānasikaṃ (умственное действие)».

Sarīre sannidhānā vedanā sārīrikā, sarīre sannidhānā vā, evaṃ mānasikā.

«Чувство (vedanā), находящееся (sannidhānā) в теле (sarīre) — телесное чувство (sārīrikā), или же чувство, находящееся в теле. Точно так же: mānasikā (умственное чувство)».

Dvāre niyutto dovāriko, dvāre niyutto vā. Evaṃ bhaṇḍāgāriko, nāgariko, nāvakammiko.

«Тот, кто приставлен (niyutto) к дверям (dvāre) — привратник (dovāriko), или же тот, кто приставлен к дверям. Точно так же: bhaṇḍāgāriko (казначей), nāgariko (горожанин), nāvakammiko (надзиратель за новыми работами)».

Vīṇā assa sippaṃ veṇiko, vīṇā assa sippaṃ vā. Evaṃ pāṇaviko, modiṅgiko, vaṃsiko.

«Тот, чьим ремеслом (sippaṃ) является игра на вине (vīṇā) — лютнист (veṇiko), или же тот, чьим ремеслом является игра на вине. Точно так же: pāṇaviko (барабанщик), modiṅgiko (играющий на мриданге), vaṃsiko (флейтист)».

Gandho assa bhaṇḍaṃ gandhiko, gandho assa bhaṇḍaṃ vā. Evaṃ teliko, goḷiko.

«Тот, чьим товаром (bhaṇḍaṃ) являются благовония (gandho) — торговец благовониями (gandhiko), или же тот, чьим товаром являются благовония. Точно так же: teliko (торговец маслом), goḷiko (торговец патокой)».

Urabbhaṃ hantvā jīvatīti orabbhiko, urabbhaṃ hantvā jīvati vā. Magaṃ hantvā jīvatīti māgaviko, magaṃ hantvā jīvati vā. Evaṃ sokariko, sākuṇiko.

«Тот, кто живёт (jīvati), убивая (hantvā) баранов (urabbhaṃ) — мясник, торгующий бараниной (orabbhiko), или же тот, кто живёт, убивая баранов. Тот, кто живёт, убивая диких зверей (magaṃ) — охотник (māgaviko), или же тот, кто живёт, убивая диких зверей. Точно так же: sokariko (торговец свининой), sākuṇiko (птицелов)».

Ādiggahaṇena aññatthāpi ṇika paccayo yojetabbo. Jālena hato jāliko, jālena hato vā.

«Благодаря использованию слова „и так далее“ (ādi) суффикс „ṇika“ может применяться и в других значениях. Пойманный сетью (jālena hato) — пойманный сетью (jāliko), или же пойманный сетью».

Suttena bandho suttiko, suttena bandho vā.

«Связанный (bandho) нитью (suttena) — связанный нитью (suttiko), или же связанный нитью».

Cāpo [Pg.189] assa āvudho cāpiko, cāpo assa āvudho vā. Evaṃ tomariko, muggariko, mosaliko.

«Тот, чьим оружием (āvudho) является лук (cāpo) — лучник (cāpiko), или же тот, чьим оружием является лук. Точно так же: tomariko (копейщик), muggariko (вооружённый палицей), mosaliko (вооружённый пестом)».

Vāto assa ābādho vātiko, vāto assa ābādho vā. Evaṃ semhiko, pittiko.

«Тот, чьей болезнью (ābādho) является ветер (vāto) — страдающий от расстройства ветра (vātiko), или же тот, чьей болезнью является ветер. Точно так же: semhiko (страдающий от избытка слизи), pittiko (страдающий от избытка желчи)».

Buddhe pasanno buddhiko, buddhe pasanno vā. Evaṃ dhammiko, saṅghiko.

«Обретший веру (pasanno) в Будду (Buddhe) — верящий в Будду (buddhiko), или же обретший веру в Будду. Точно так же: dhammiko (верящий в Дхамму), saṅghiko (верящий в Сангху)».

Buddhassa santakaṃ buddhikaṃ, buddhassa santakaṃ vā. Evaṃ dhammikaṃ, saṅghikaṃ.

«Принадлежащее (santakaṃ) Будде — собственность Будды (buddhikaṃ), или же принадлежащее Будде. Точно так же: dhammikaṃ (принадлежащее Дхамме), saṅghikaṃ (принадлежащее Сангхе)».

Vatthena kītaṃ bhaṇḍaṃ vatthikaṃ, vatthena kītaṃ bhaṇḍaṃ vā. Evaṃ kumbhikaṃ, phālikaṃ, kiṃ kaṇikaṃ, sovaṇṇikaṃ.

«Товар (bhaṇḍaṃ), купленный (kītaṃ) за ткань (vatthena) — купленный за ткань (vatthikaṃ), или же товар, купленный за ткань. Точно так же: kumbhikaṃ (купленный за кувшин), phālikaṃ (купленный за лемех плуга), kiṅkaṇikaṃ (купленный за бубенчик), sovaṇṇikaṃ (купленный за золото)».

Kumbho assa parimāṇaṃ kumbhikaṃ, kumbho assa parimāṇaṃ vā.

«То, чьей мерой (parimāṇaṃ) является кувшин-кумбха (kumbho) — измеряемое кумбхой (kumbhikaṃ), или же то, чьей мерой является кумбха».

Kumbhassa rāsi kumbhikaṃ, kumbhassa rāsi vā.

«Груда (rāsi) кувшинов (kumbhassa) — груда кувшинов (kumbhikaṃ), или же груда кувшинов».

Kumbhaṃ arahatīti kumbhiko, kumbhaṃ arahati vā.

«То, что стоит (arahati) одну кумбху (kumbhaṃ) — стоящее кумбху (kumbhiko), или же то, что стоит одну кумбху».

Akkhena dibbatīti akkhiko, akkhena dibbati vā. Evaṃ sālākiko, tindukiko, ambaphaliko. Kapiṭṭhaphaliko, nāḷikeriko iccevamādi.

«Тот, кто играет (dibbati) в кости (akkhena) — игрок в кости (akkhiko), или же тот, кто играет в кости. Точно так же: sālākiko (играющий в палочки), tindukiko (играющий плодами тиндуки), ambaphaliko (играющий плодами манго), kapiṭṭhaphaliko (играющий плодами капиттхи), nāḷikeriko (играющий кокосовыми орехами) и так далее».

352, 376. Ṇa rāgā tasse damaññatthesu ca.

352, 376. «Суффикс „ṇa“ добавляется после слов со значением окраски (rāga), в значении „принадлежащее ему“ и в других значениях».

Ṇapaccayo hoti vā rāgamhā ‘‘tena rattaṃ’’ iccetasmiṃ atthe, ‘‘tassedaṃ’’ aññatthesu ca.

«После слов со значением окраски в значении „окрашенное этим“ (tena rattaṃ), а также в значении „это принадлежит ему“ (tassedaṃ) и в других значениях факультативно добавляется суффикс „ṇa“».

Kasāvena [Pg.190] rattaṃ vatthaṃ kāsāvaṃ, kasāvena rattaṃ vatthaṃ vā. Evaṃ kosumbhaṃ, hāliddaṃ, pāṭaṅgaṃ, rattaṅga, mañjiṭṭhaṃ, kuṅkumaṃ.

«Ткань (vatthaṃ), окрашенная (rattaṃ) рыжевато-коричневым красителем (kasāvena) — шафрановое одеяние (kāsāvaṃ), или же ткань, окрашенная рыжевато-коричневым красителем. Точно так же: kosumbhaṃ (окрашенное сафлором), hāliddaṃ (окрашенное куркумой), pāṭaṅgaṃ (окрашенное сандалом патанг), rattaṅgaṃ (окрашенное красным красителем), mañjiṭṭhaṃ (окрашенное мареной), kuṅkumaṃ (окрашенное шафраном)».

Sūkarassa idaṃ maṃsaṃ sokaraṃ, sūkarassa idaṃ maṃsaṃ vā. Evaṃ māhisaṃ.

«Это мясо (idaṃ maṃsaṃ) принадлежит свинье (sūkarassa) — свинина (sokaraṃ), или же это мясо принадлежит свинье. Точно так же: māhisaṃ (буйволятина)».

Udumbarassa avidūre pavattaṃ vimānaṃ odumbaraṃ, udumbarassa avidūre pavattaṃ vimānaṃ vā.

«Обитель (vimānaṃ), расположенная (pavattaṃ) вблизи (avidūre) дерева удумбара (udumbarassa) — удумбаровая обитель (odumbaraṃ), или же обитель, расположенная вблизи дерева удумбара».

Vidisāya avidūre nivāso vediso, vidisāya avidūre nivāso vā.

«Жилище (nivāso) вблизи (avidūre) промежуточной стороны света (vidisāya) — жилище у промежуточной стороны света (vediso), или же жилище вблизи промежуточной стороны света».

Mathurāya jāto māthuro, mathurāya jāto vā.

«Рождённый (jāto) в Матхуре (Mathurāya) — житель Матхуры (māthuro), или же рождённый в Матхуре».

Mathurāya āgato māthuro, mathurāya āgato vā.

«Пришедший (āgato) из Матхуры (Mathurāya) — пришедший из Матхуры (māthuro), или же пришедший из Матхуры».

Kattikāya niyutto māso kattiko, kattikāya niyutto māso vā. Evaṃ māgasiro, phusso, māgho, phagguno, citto, vesākho, jeṭṭho, āsaḷho, sāvaṇo, bhaddo, assayujo.

«Месяц (māso), связанный (niyutto) с созвездием Каттика (Kattikāya) — Каттика (kattiko), или же месяц, связанный с созвездием Каттика. Точно так же: магасира (māgasiro), пхусса (phusso), магха (māgho), пхаггуна (phagguno), читта (citto), весакха (vesākho), джеттха (jeṭṭho), асалха (āsaḷho), савана (sāvaṇo), бхадда (bhaddo), ассаюджа (assayujo)».

Na vuddhi nīlapītādo, paccaye saṇakārake.

«Нет усиления [гласного] (vuddhi) в словах „nīla“ (синий), „pīta“ (жёлтый) и подобных, когда следует суффикс с показателем „ṇ“ (paccaye saṇakārake)».

Phakāro phussasaddassa, ‘‘siro’’ti sirasaṃ vade.

«Звук „u“ в слове „phussa“ [также не усиливается], и не следует говорить „sirasa“ вместо „siro“ [в слове Māgasiro]».

Sikkhānaṃ [Pg.191] samūho sikkho, bhikkhānaṃ samūho bhikkho. Evaṃ kāpoto, māyūro, kokilo.

«Совокупность (samūho) правил обучения (sikkhānaṃ) — свод правил (sikkho); совокупность подаяний пищи (bhikkhānaṃ) — собранное подаяние (bhikkho). Точно так же: kāpoto (стая голубей), māyūro (стая павлинов), kokilo (стая кукушек)».

Buddhe, assa devatā buddho. Evaṃ bhaddo, māro, māhindo, vessavaṇo, yāmo, somo, nārāyaṇo.

«Тот, чьим божеством (devatā) является Будда (Buddha) — почитатель Будды (buddho). Точно так же: bhaddo (почитатель Бхадды), māro (почитатель Мары), māhindo (почитатель Махинды), vessavaṇo (почитатель Вессаваны), yāmo (почитатель Ямы), somo (почитатель Сомы), nārāyaṇo (почитатель Нараяны)».

Saṃvaccharamadhīte saṃvaccharo. Evaṃ mohutto, nemitto, aṅgavijjo, veyyākaraṇo, chando, bhāsso, cando.

«Тот, кто учится в течение года (saṃvaccharaṃ) — годовой ученик (saṃvaccharo). Точно так же: mohutto (астролог), nemitto (гадатель по знамениям), aṅgavijjo (гадатель по частям тела), veyyākaraṇo (грамматик), chando (метрист), bhāsso (ритор), cando (астроном)».

Vasādānaṃ visayo deso vāsādo. Evaṃ kumbho, sākunto, ātisāro.

«Область (deso), которая является местом обитания хищных зверей (vasādānaṃ) — место обитания хищников (vāsādo). Точно так же: kumbho (место, где много кувшинов), sākunto (место обитания птиц), ātisāro (страдающий дизентерией)».

Udumbarā asmiṃ padese santīti odumbaro. Sāgarehi nibbatto sāgaro. Sāgalamassa nivāso sāgalo. Mathurā assa nivāso māthuro. Mathurāya issaro māthuro. Iccevamādayo yojetabbā.

«„В этой местности (asmiṃ padese) растут деревья удумбара (udumbarā)“ — местность, где растут удумбары (odumbaro). Созданный сыновьями Сагары (sāgarehi) — океан (sāgaro). Тот, чьим местом жительства (nivāso) является Сагала (Sāgalaṃ) — житель Сагалы (sāgalo). Тот, чьим местом жительства является Матхура (Mathurā) — житель Матхуры (māthuro). Владыка (issaro) Матхуры (Mathurāya) — владыка Матхуры (māthuro). Подобным образом следует применять и другие [слова]».

353, 378. Jātādīnamimiyā ca.

353, 378. «А также [употребляются суффиксы] „ima“ и „iya“ в значении „рождённый“ (jāta) и других».

Jātaiccevamādīnamatthe imaiyapaccayā honti.

«В значении „рождённый“ и подобных употребляются суффиксы „ima“ и „iya“».

Pacchā jāto pacchimo. Evaṃ antimo, majjhimo, purimo, uparimo, heṭṭhimo, gopphimo. Bodhisattajātiyā jāto bodhisattajātiyo, evaṃ [Pg.192] assajātiyo, hatthijātiyo, manussajātiyo.

«Рождённый (jāto) позже (pacchā) — последний/последующий (pacchimo). Точно так же: antimo (крайний), majjhimo (средний), purimo (прежний/передний), uparimo (верхний), heṭṭhimo (нижний), gopphimo (находящийся на лодыжке). Рождённый в роду Бодхисаттв (bodhisattajātiyā) — принадлежащий к роду Бодхисаттв (bodhisattajātiyo). Точно так же: assajātiyo (принадлежащий к породе лошадей), hatthijātiyo (принадлежащий к породе слонов), manussajātiyo (принадлежащий к роду человеческому)».

Ādiggahaṇena niyuttatthāditopi tadassatthāditopi ima iya ika iccete paccayā honti. Anto niyutto antimo. Evaṃ antiyo, antiko.

«Благодаря использованию слова „и так далее“ (ādi) суффиксы „ima“, „iya“ и „ika“ употребляются также в значении „занятый [этим]“ и других, а также в значении „это есть у него“ и других. Находящийся (niyutto) на краю (ante) — крайний (antimo, antiyo, antiko)».

Putto assa atthi, tasmiṃ vā vijjatīti puttimo. Evaṃ puttiyeva, puttiko, kappimo, kappiyo, kappiko.

«„У него (assa) есть (atthi) сын (putto)“ или „в нём существует сын“ — имеющий сыновей (puttimo). Точно так же: puttiyo, puttiko, а также kappimo (имеющий помысел), kappiyo (подходящий), kappiko».

Caggahaṇena kiyapaccayo hoti niyuttatthe. Jātiyaṃ niyutto jātikiyo, andhe niyutto andhakiyo, jātiyā andho jaccandho, jaccandhe niyutto jaccandhakiyo.

«Благодаря использованию слова „ca“ в значении „занятый [этим]“ употребляется суффикс „kiya“. Находящийся (niyutto) в [круговороте] рождений (jātiyaṃ) — подверженный рождению (jātikiyo); находящийся во тьме (andhe) — слепой (andhakiyo); слепой (andho) от рождения (jātiyā) — слепорождённый (jaccandho); находящийся в состоянии слепорождённого (jaccandhe) — слепорождённый (jaccandhakiyo)».

354, 379. Samūhatthe kaṇa ṇā.

354, 379. В значении множества (совокупности) [употребляются суффиксы] «kaṇ» и «ṇa».

Samūhatthe kaṇa ṇaiccete paccayā honti.

В значении множества (совокупности) употребляются суффиксы «kaṇ» и «ṇa».

Rājaputtānaṃ samūho rājaputtako. Evaṃ rājaputto, mānussako, mānusso, māyūrako, māyūro, māhiṃsako, māhiṃso.

Множество царевичей (rājaputtānaṃ samūho) — [называется] собранием царевичей (rājaputtako, rājaputto). Точно так же: множество людей (manussānaṃ) — собрание людей (mānussako, mānusso); множество павлинов (mayūrānaṃ) — стая павлинов (māyūrako, māyūro); стадо буйволов (mahiṃsānaṃ) — стадо буйволов (māhiṃsako, māhiṃso).

355, 380. Gāma jana bandhu sahāyādīhitā.

355, 380. Также [употребляется суффикс] «tā» после слов «gāma» (деревня), «jana» (люди), «bandhu» (родственник), «sahāya» (друг) и других.

Gāma jana bandhu sahāyaiccevamādīhi paccayo hoti samūhatthe.

В значении множества (совокупности) после слов «gāma» (деревня), «jana» (люди), «bandhu» (родственник), «sahāya» (друг) и им подобных употребляется суффикс «tā».

Gāmānaṃ [Pg.193] samūho gāmatā. Evaṃ janatā, bandhutā, sahāyatā, nagaratā.

Совокупность деревень (gāmānaṃ samūho) — [называется] группой деревень (gāmatā). Точно так же: множество людей (janatā), круг родственников (bandhutā), круг друзей (sahāyatā), совокупность городов (nagaratā).

356, 381. Tadassa ṭhānamiyo ca.

356, 381. Также [употребляется суффикс] «iya» в значении «это его причина (основание)».

‘‘Tadassa ṭhāna’’ miccetasmiṃ atthe iyapaccayo hoti.

В значении «это его причина (основание)» употребляется суффикс «iya».

Madanassa ṭhānaṃ madaniyaṃ, bandhanassa ṭhānaṃ bandhaniyaṃ, mucchanassa ṭhānaṃ mucchaniyaṃ, evaṃ rajaniyaṃ, kamaniyaṃ, gamaniyaṃ, dussaniyaṃ, dassaniyaṃ.

Причина опьянения (madanassa ṭhānaṃ) — опьяняющее (madaniyaṃ); причина связывания (bandhanassa ṭhānaṃ) — связывающее (bandhaniyaṃ); причина обморока (mucchanassa ṭhānaṃ) — приводящее к обмороку (mucchaniyaṃ). Точно так же: вызывающее привязанность (rajaniyaṃ), вызывающее желание (kamaniyaṃ), способствующее ходьбе (gamaniyaṃ), вызывающее порчу (dussaniyaṃ), достойное созерцания (dassaniyaṃ).

357, 382. Upamatthāyitattaṃ.

357, 382. В значении сравнения (подобия) [употребляется суффикс] «āyitatta».

Upamatthe āyitattapaccayo hoti.

В значении сравнения (подобия) употребляется суффикс «āyitatta».

Dhūmo viya dissati aduṃ vanaṃ tadidaṃ dhūmāyitattaṃ, timiraṃ viya dissati aduṃ vanaṃ tadidaṃ timirāyitattaṃ.

Этот лес (aduṃ vanaṃ) кажется (dissati) подобным дыму (dhūmo viya) — это [называется] «кажущийся дымом» (dhūmāyitattaṃ); этот лес (aduṃ vanaṃ) кажется (dissati) подобным тьме (timiraṃ viya) — это [называется] «кажущийся тьмой» (timirāyitattaṃ).

358, 383. Tannissitatthe lo.

358, 383. В значении «зависящий от этого» [употребляется суффикс] «la».

‘‘Tannissitatthe, tadassa ṭhāna’’miccetasmiṃ atthe ca lapaccayo hoti.

В значении «зависящий от этого», а также в значении «это его причина (основание)» употребляется суффикс «la».

Duṭṭhu [Pg.194] nissitaṃ duṭṭhullaṃ, vedaṃ nissitaṃ vedallaṃ, duṭṭhu ṭhānaṃ duṭṭhullaṃ, vedassa ṭhānaṃ vedallaṃ.

Зависящий от дурного (duṭṭhu nissitaṃ) — порочный (duṭṭhullaṃ); зависящий от знания (vedaṃ nissitaṃ) — связанный со знанием (vedallaṃ); дурное место (duṭṭhu ṭhānaṃ) — порочное место (duṭṭhullaṃ); место знания (vedassa ṭhānaṃ) — связанное со знанием (vedallaṃ).

359, 384. Ālu tabbahule.

359, 384. [Суффикс] «ālu» [употребляется] в значении изобилия (преобладания).

Ālupaccayo hoti tabbahulatthe.

Суффикс «ālu» употребляется в значении изобилия (преобладания).

Abhijjhā assa pakati abhijjhālu, abhijjhā assa bahulā vā abhijjhālu. Evaṃ sītālu, dhajālu, dayālu.

Его (assa) природа (pakati) — алчность (abhijjhā), [поэтому он зовется] алчным (abhijjhālu), или же (vā) алчность (abhijjhā) у него (assa) в изобилии (bahulā) — [поэтому он] алчный (abhijjhālu). Точно так же: чувствительный к холоду (sītālu); имеющий множество знамен (dhajālu); исполненный сострадания (dayālu).

360, 387. Ṇya tta tā bhāve tu.

360, 387. В значении состояния (качества) [употребляются суффиксы] «ṇya», «tta» и «tā».

Ṇyattatāiccete paccayā honti bhāvatthe.

В значении состояния (качества) употребляются суффиксы «ṇya», «tta» и «tā».

Alasassa bhāvo ālasyaṃ, arogassa bhāvo ārogyaṃ. Paṃsukūlikassa bhāvo paṃsukūlikattaṃ, anodarikassa bhāvo anodarikattaṃ. Saṅgaṇikārāmassa bhāvo saṅgaṇikārāmatā, niddārāmassa bhāvo niddārāmatā.

Состояние ленивого человека (alasassa bhāvo) — лень (ālasyaṃ); состояние здорового человека (arogassa bhāvo) — здоровье (ārogyaṃ). Состояние того, кто носит одеяние из тряпья (paṃsukūlikassa bhāvo) — [называется] практикой ношения одеяния из тряпья (paṃsukūlikattaṃ); состояние того, кто умерен в еде (anodarikassa bhāvo) — умеренность в еде (anodarikattaṃ). Состояние того, кто любит общество (saṅgaṇikārāmassa bhāvo) — любовь к обществу (saṅgaṇikārāmatā); состояние того, кто любит спать (niddārāmassa bhāvo) — любовь ко сну (niddārāmatā).

Tuggahaṇena ttanapaccayo hoti. Puthujjanattanaṃ, vedanattanaṃ.

Благодаря принятию слова «tu» [в правиле] употребляется также суффикс «ttana»: состояние обычного человека (puthujjanassa bhāvo) — состояние обычного человека (puthujjanattanaṃ); состояние чувствования (vedanāya bhāvo) — состояние чувствования (vedanattanaṃ).

361, 388. Ṇa [Pg.195] visamādīhi.

361, 388. [Суффикс] «ṇa» [употребляется] после слова «visama» (неровный) и других.

Ṇapaccayo hoti visamādīhi ‘‘tassa bhāvo’’iccetasmiṃ atthe.

Суффикс «ṇa» употребляется после слова «visama» (неровный) и других в значении «его состояние».

Visamassa bhāvo vesamaṃ, sucissa bhāvo socaṃ.

Состояние неровного (visamassa bhāvo) — неровность (vesamaṃ); состояние чистого (sucissa bhāvo) — чистота (socaṃ).

362, 389. Ramaṇīyādito kaṇa.

362, 389. [Суффикс] «kaṇ» [употребляется] после слова «ramaṇīya» (восхитительный) и других.

Ramaṇīyaiccevamādito kaṇa paccayo hoti ‘‘tassa bhāvo’’iccetasmiṃ atthe.

После слова «ramaṇīya» (восхитительный) и им подобных употребляется суффикс «kaṇ» в значении «его состояние».

Ramaṇīyassa bhāvo rāmaṇīyakaṃ, manuññassa bhāvo mānuññakaṃ.

Состояние восхитительного (ramaṇīyassa bhāvo) — восхитительность (rāmaṇīyakaṃ); состояние приятного (manuññassa bhāvo) — приятность (mānuññakaṃ).

363, 390. Visese taratamisikiyiṭṭhā.

363, 390. В значении превосходства (различия) [употребляются суффиксы] «tara», «tama», «isika», «iya», «iṭṭha».

Visesatthe tara tama isika iya iṭṭhaiccete paccayā honti.

В значении превосходства (различия) употребляются суффиксы «tara», «tama», «isika», «iya», «iṭṭha».

Sabbe ime pāpā, ayamimesaṃ visesena pāpoti pāpataro. Evaṃ pāpatamo, pāpisiko, pāpiyo, pāpiṭṭho.

Все они (sabbe ime) порочны (pāpā), но этот (ayaṃ) из них (imesaṃ) особенно (visesena) порочен (pāpo) — поэтому [он зовется] «более порочным» или «самым порочным» (pāpataro, pāpatamo, pāpisiko, pāpiyo, pāpiṭṭho).

364, 398. Tadassatthīti vī ca.

364, 398. Также [употребляется суффикс] «vī» в значении «это у него есть».

‘‘Tadassatthi’’iccetasmiṃ atthe paccayo hoti.

В значении «это у него есть» употребляется суффикс «vī».

Medhā [Pg.196] yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatītimedhāvī. Evaṃ māyāvī.

Тот, у кого (yassa) есть мудрость (medhā) или в ком (tasmiṃ) она присутствует (vijjati), [называется] мудрым (medhāvī). Точно так же: тот, у кого есть хитрость (māyā) — хитрый (māyāvī).

Caggahaṇena sopaccayo hoti. Sumedhā yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatīti sumedhaso.

Благодаря принятию слова «ca» [в правиле] употребляется также суффикс «so»: тот, у кого есть благая мудрость (sumedhā) или в ком она присутствует — благомудрый (sumedhaso).

365, 399. Tapādito sī.

365, 399. [Суффикс] «sī» [употребляется] после слова «tapa» (аскеза) и других.

Tapādito paccayo hoti ‘‘tadassatthi’’iccetasmiṃ atthe.

После слова «tapa» (аскеза) и других употребляется суффикс «sī» в значении «это у него есть».

Tapo yassa atthi tasmiṃ vā vijjatīti tapassī. Evaṃ yasassī, tejassī.

Тот, у кого есть аскеза (tapo) или в ком она присутствует — аскет (tapassī). Точно так же: тот, у кого есть слава (yaso) — славный (yasassī); тот, у кого есть величие (tejo) — величественный (tejassī).

266, 400. Daṇḍādito ikaī.

266, 400. После слова «daṇḍa» (посох) и других [употребляются суффиксы] «ika» и «ī».

Daṇḍādito ika īiccete paccayā honti ‘‘tadassatthi’’iccetasmiṃ atthe.

После слова «daṇḍa» (посох) и других употребляются суффиксы «ika» и «ī» в значении «это у него есть».

Daṇḍo yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatīti daṇḍiko, daṇḍī. Evaṃ māliko, mālī.

Тот, у кого есть посох (daṇḍo) или в ком он присутствует — носящий посох (daṇḍiko, daṇḍī). Точно так же: тот, у кого есть гирлянда (mālā) — носящий гирлянду (māliko, mālī).

367, 401. Madhvādito ro.

367, 401. [Суффикс] «ra» [употребляется] после слова «madhu» (мед) и других.

Madhuiccevamādito rapaccayo hoti ‘‘tadassatthi’’iccetasmiṃ atthe.

После слова «madhu» (мед) и им подобных употребляется суффикс «ra» в значении «это у него есть».

Madhu [Pg.197] yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatīti madhuro. Evaṃ kuñjaro, muggaro, mukharo, susiro, (sīsaro, sukaro, suṅkaro), subharo, suciro, ruciro.

То, в чем есть сладость (madhu) или присутствует в нем — сладкое (madhuro). Точно так же: слон (kuñjaro), молот (muggaro), разговорчивый (mukharo), пористый (susiro), легко содержащийся (subharo), долговечный (suciro), красивый (ruciro).

368, 402. Guṇādito vantu.

368, 402. [Суффикс] «vantu» [употребляется] после слова «guṇa» (добродетель) и других.

Guṇaiccevamādito vantupaccayo hoti ‘‘tadassatthi’’iccetasmiṃ atthe.

После слова «guṇa» (добродетель) и им подобных употребляется суффикс «vantu» в значении «это у него есть».

Guṇo yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatīti guṇavā. Evaṃ yasavā, dhanavā, paññavā, balavā, bhagavā.

Тот, у кого есть добродетель (guṇo) или в ком она присутствует — добродетельный (guṇavā). Точно так же: славный (yasavā), богатый (dhanavā), мудрый (paññavā), сильный (balavā), Благословенный (bhagavā).

369, 403. Satyādīhi mantu.

369, 403. [Суффикс] «mantu» [употребляется] после слова «sati» (осознанность) и других.

Satiiccevamādīhi mantupaccayohoti ‘‘tadassatthi’’ iccetasmiṃ atthe.

После слова «sati» (осознанность) и им подобных употребляется суффикс «mantu» в значении «это у него есть».

Sati yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatīti satimā, evaṃ jutimā, rucimā, thutimā, dhitimā, matimā, bhāṇumā.

Тот, у кого есть осознанность (sati) или в ком она присутствует — осознанный (satimā). Точно так же: сияющий (jutimā), привлекательный (rucimā), прославляемый (thutimā), стойкий (dhitimā), разумный (matimā), лучезарный (bhāṇumā).

370, 405. Saddhāditoṇa.

370, 405. [Суффикс] «ṇa» [употребляется] после слова «saddhā» (вера) и других.

Saddhāiccevamādito ṇa paccayo hoti ‘‘tadassatthi’’iccetasmiṃ atthe.

После слова «saddhā» (вера) и им подобных употребляется суффикс «ṇa» в значении «это у него есть».

Saddhā [Pg.198] yassa atthi, tasmiṃ vā vijjatībhi saddho, evaṃ pañño, amaccharo.

Тот, у кого есть вера (saddhā) или в ком она присутствует — верующий (saddho). Точно так же: мудрый (pañño), нескупой (amaccharo).

371, 404. Āyussukārāsa mantumhi.

371, 404. Перед [суффиксом] «mantu» конечный гласный «u» в слове «āyu» заменяется на «asa».

Āyussa anto ukāro asādeso hotimantumhi paccaye pare.

Когда следует суффикс «mantu», конечный звук «u» слова «āyu» заменяется на «asa».

Āyu assa atthi, tasmiṃ vā vijjatīti āyasmā.

Тот, у кого есть долгая жизнь (āyu) или в ком она присутствует — почтенный (āyasmā).

372, 385. Tappakativacane mayo.

372, 385. [Суффикс] «maya» [употребляется] в значении «сделанный из этого».

Tappakativacanatthe mayapaccayo hoti.

В значении «сделанный из этого» употребляется суффикс «maya».

Suvaṇṇena pakataṃ kammaṃ sovaṇṇamayaṃ. Evaṃ rūpiyamayaṃ jatumayaṃ, rajatamayaṃ, iṭṭhakamayaṃ, ayomayaṃ, mattikā mayaṃ, dārumayaṃ, gomayaṃ.

Изделие, сделанное из золота (suvaṇṇena pakataṃ kammaṃ) — золотое (sovaṇṇamayaṃ). Точно так же: серебряное (rūpiyamayaṃ), лаковое (jatumayaṃ), серебряное (rajatamayaṃ), кирпичное (iṭṭhakamayaṃ), железное (ayomayaṃ), глиняное (mattikāmayaṃ), деревянное (dārumayaṃ), коровий навоз (gomayaṃ).

373, 406. Saṅkhyāpūraṇe mo.

373, 406. Для образования порядковых числительных употребляется суффикс «mo».

Saṅkhyāpūraṇatthe mapaccayo hoti.

Для выражения значения порядкового числительного (заполнения числа) используется суффикс «ma».

Pañcannaṃ pūraṇo pañcamo, evaṃ sattamo, aṭṭhamo, navamo, dasamo.

Заполняющий [число] пяти (pañcannaṃ) — пятый (pañcamo); аналогично: седьмой (sattamo), восьмой (aṭṭhamo), девятый (navamo), десятый (dasamo).

374, 408. Sa [Pg.199] chassavā.

374, 408. На месте «cha» необязательно бывает «sa».

Chassa sakārādeso hoti vā saṅkhyāpūraṇatthe.

В значении порядкового числительного слово «cha» необязательно замещается на «sa».

Channaṃ pūraṇo saṭṭho, chaṭṭho vā.

Заполняющий [число] шести (channaṃ) — шестой (saṭṭho или chaṭṭho).

375, 412. Ekādito dasassī.

375, 412. После «eka» (один) и других [числительных] в конце слова «dasa» (десять) появляется [суффикс] «ī».

Ekādito dasassa ante īpaccayo hoti vā saṅkhyāpūraṇatthe.

В значении порядкового числительного после «eka» и других в конце слова «dasa» необязательно добавляется суффикс «ī».

Eko ca dasa ca ekādasa, ekādasannaṃ pūraṇī ekādasī. Pañcaca dasa ca pañcadasa, pañcadasannaṃ pūraṇī pañcadasī. Cattāro ca dasa ca catuddasa, catuddasannaṃ pūraṇī cātuddasī.

Один и десять — одиннадцать (ekādasa); заполняющий [число] одиннадцати — одиннадцатый (ekādasī). Пять и десять — пятнадцать (pañcadasa); заполняющий [число] пятнадцати — пятнадцатый (pañcadasī). Четыре и десять — четырнадцать (catuddasa); заполняющий [число] четырнадцати — четырнадцатый (cātuddasī).

Pūraṇeti kimatthaṃ? Ekādasa, pañcadasa.

Зачем сказано «в значении порядкового» (pūraṇe)? Чтобы правило не применялось при отсутствии значения порядкового числительного, как в примерах: «одиннадцать» (ekādasa), «пятнадцать» (pañcadasa).

376, 257. Dase so niccañca.

376, 257. Перед «dasa» всегда бывает «so» [вместо «cha»].

Dasasadde pare niccaṃ chassa so hoti.

Если следует слово «dasa», «cha» всегда замещается на «so».

Soḷasa.

Шестнадцать (soḷasa).

377, 0. Ante niggahitañca.

377, 0. И в конце [вставляется] ниггахита (ṃ).

Tāsaṃ saṅkhyānaṃ ante niggahitāgamo hoti.

В конце этих числительных вставляется ниггахита.

Pañcadasi, cātuddasi.

Пятнадцатый (pañcadasiṃ), четырнадцатый (cātuddasiṃ).

378, 414. Ti [Pg.200] ca.

378, 414. И «ti».

Tāsaṃ saṅkhyānaṃ ante tikārāgamo hoti. Vīsati, tiṃsati.

В конце этих числительных вставляется слог «ti»: двадцатый / двадцать (vīsati), тридцать (tiṃsati).

379, 258. La darānaṃ.

379, 258. [Буквы] «da» и «ra» замещаются на «la».

Dakāra rakārānaṃ saṅkhyānaṃ lakārādeso hoti. Soḷasa, cattālīsaṃ.

Буквы «da» и «ra» в числительных замещаются на «la»: шестнадцать (soḷasa), сорок (cattālīsaṃ).

380, 255. Vīsati dasesu bā dvissa tu.

380, 255. Перед «vīsati» и «dasa» [слово] «dvi» замещается на «bā».

Vīsati dasaiccetesu dvissa bā hoti.

Когда следуют слова «vīsati» или «dasa», «dvi» замещается на «bā».

Bāvīsatindriyāni, bārasa manussā.

Двадцать две способности (bāvīsatindriyāni), двенадцать людей (bārasa manussā).

Tuggahaṇena dvissa du di do ādesā ca honti. Durattaṃ, dirattaṃ, diguṇaṃ, dohaḷinī.

Благодаря включению слова «tu» [слово] «dvi» также замещается на «du», «di» и «do»: две ночи (durattaṃ, dirattaṃ), двойной слой (diguṇaṃ), беременная женщина с особым желанием (dohaḷinī).

381, 254. Ekādito dassa ra saṅkhyāne.

381, 254. В числительных после «eka» и других [элемент] «da» замещается на «ra».

Ekādito dasassa dakārassa rakāro hoti vā saṅkhyāne.

В числительных после «eka» и других буква «da» в слове «dasa» необязательно замещается на «ra».

Ekārasa, ekādasa, bārasa, dvādasa.

Одиннадцать (ekārasa, ekādasa), двенадцать (bārasa, dvādasa).

Saṅkhyāneti kimatthaṃ? Dvādasāyatanāni.

Зачем сказано «в числительных» (saṅkhyāne)? Чтобы правило не применялось, когда это не точное числительное, как в сложении «двенадцать сфер восприятия» (dvādasāyatanāni).

382, 259. Aṭṭhādito [Pg.201] ca.

382, 259. И также после «aṭṭha» (восемь) и других.

Aṭṭhaiccevamādito ca dasasaddassa dakārassa rakārādeso hoti vā saṅkhyāne.

И также в числительных после «aṭṭha» и других буква «da» в слове «dasa» необязательно замещается на «ra».

Aṭṭhārasa, aṭṭhadasa.

Восемнадцать (aṭṭhārasa, aṭṭhadasa).

Aṭṭhāditoti kimatthaṃ? Pañcadasa, soḷasa.

Зачем сказано «после восемь и других» (aṭṭhādito)? Чтобы правило не применялось, когда [слово находится] не после «восемь» и т. д., как в примерах: «пятнадцать» (pañcadasa), «шестнадцать» (soḷasa).

Saṅkhyāneti kimatthaṃ? Aṭṭhadasiko.

Зачем сказано «в числительных» (saṅkhyāne)? Чтобы правило не применялось, когда это не точное числительное, как в примере: «дом о восемнадцати столбах» (aṭṭhadasiko).

383, 253. Dvekaṭṭhānamākāro vā.

383, 253. Конечный гласный у «dvi», «eka» и «aṭṭha» необязательно замещается на «ā».

Dvi eka aṭṭhaiccetesamanto ākāro hoti vā saṅkhyāne.

В числительных конечный гласный слов «dvi», «eka» и «aṭṭha» необязательно становится «ā».

Dvādasa, ekādasa, aṭṭhārasa.

Двенадцать (dvādasa), одиннадцать (ekādasa), восемнадцать (aṭṭhārasa).

Saṅkhyāneti kimatthaṃ? Dvidanto, ekadanto, ekacchanno, aṭṭhatthambho.

Зачем сказано «в числительных» (saṅkhyāne)? Чтобы правило не применялось, когда это не чистые числительные, как в примерах: «двувбивный» (dvidanto), «одноклыкий» (ekadanto), «однокровельный» (ekacchanno), «восьмистолбовый» (aṭṭhatthambho).

384, 407. Catucchehī tha ṭhā.

384, 407. После «catu» (четыре) и «cha» (шесть) [добавляются суффиксы] «tha» и «ṭha».

Catu chaiccetehi tha ṭhaiccete paccayā honti saṅkhyāpūraṇatthe.

В значении порядкового числительного после слов «catu» и «cha» добавляются суффиксы «tha» и «ṭha».

Catuttho, chaṭṭho.

Четвертый (catuttho), шестой (chaṭṭho).

385, 409. Dvitīhi [Pg.202] tiyo.

385, 409. После «dvi» (два) и «ti» (три) [добавляется суффикс] «tiya».

Dvi tiiccetehi tiyapaccayo hoti saṅkhyāpūraṇatthe.

В значении порядкового числительного после слов «dvi» и «ti» добавляется суффикс «tiya».

Dutiyo, tatiyo.

Второй (dutiyo), третий (tatiyo).

386, 410. Tiye dutāpi ca.

386, 410. Также при суффиксе «tiya» происходят замены на «du» и «ta».

Dvi tiiccetesaṃ du taiccete ādesā honti tiyapaccaye pare.

Перед суффиксом «tiya» слова «dvi» и «ti» замещаются на «du» и «ta».

Dutiyo, tatiyo.

Второй (dutiyo), третий (tatiyo).

Apiggahaṇena aññesupi dviiccetassa duādeso hoti. Durattaṃ.

В силу включения слова «api» слово «dvi» замещается на «du» и перед другими словами: «две ночи» (durattaṃ).

Caggahaṇena dviiccetassa dikāro hoti. Dirattaṃ, diguṇaṃ saṅghāṭiṃ pārupetvā.

В силу включения слова «ca» слово «dvi» становится «di»: «две ночи» (dirattaṃ), «надев двойное верхнее одеяние» (diguṇaṃ saṅghāṭiṃ pārupetvā).

387, 411. Tesamaḍḍhūpapadena aḍḍhuḍḍha divaḍḍha diyaḍḍhaḍḍhatiyā.

387, 411. У этих [порядковых числительных] с предшествующим словом «aḍḍha» формами становятся «aḍḍhuḍḍha», «divaḍḍha», «diyaḍḍha», «aḍḍhatiya».

Tesaṃ [Pg.203] catuttha dutiya tatiyānaṃ aḍḍhūpapadānaṃ aḍḍhaḍḍhudivaḍḍha diyaḍḍha aḍḍhatiyādesā honti, aḍḍhūpapadena sahanippajjante.

Порядковые числительные «catuttha» (четвертый), «dutiya» (второй) и «tatiya» (третий), имеющие перед собой слово «aḍḍha», замещаются на «aḍḍhuḍḍha», «divaḍḍha», «diyaḍḍha» и «aḍḍhatiya» вместе с этим предшествующим словом «aḍḍha».

Aḍḍhena catuttho aḍḍhuḍḍho, aḍḍhena dutiyo divaḍḍho, aḍḍhena dutiyo diyaḍḍho, aḍḍhena tatiyo aḍḍhatiyo.

Четвертый без половины (три с половиной) — «aḍḍhuḍḍho»; второй без половины (полтора) — «divaḍḍho»; второй без половины (полтора) — «diyaḍḍho»; третий без половины (два с половиной) — «aḍḍhatiyo».

388, 68. Sarūpānamekasesvasakiṃ.

388, 68. При неоднократном употреблении однородных слов (имеющих одинаковую форму) сохраняется только одно из них (ekasesa).

Sarūpānaṃ padabyañjanānaṃ ekaseso hoti asakiṃ. Puriso ca puriso ca purisā.

При неоднократном использовании слов с одинаковой формой и звучанием остается одно слово [во множественном числе]: «человек и человек» — «люди» (purisā).

Sarūpānamiti kimatthaṃ? Hatthī ca asso ca ratho ca pattiko ca hatthiassarathapattikā,

Зачем сказано «однородных слов» (sarūpānaṃ)? Чтобы правило не применялось, если слова имеют разную форму, как в примере: «и слон, и конь, и колесница, и пеший воин — слоны, кони, колесницы и пехота» (hatthiassarathapattikā).

Asakinti kimatthaṃ? Puriso.

Зачем сказано «неоднократно» (asakiṃ)? Чтобы правило не применялось, когда слово используется однократно, как в примере: «человек» (puriso).

389, 413. Gaṇane dasassa dviticatupañcachasattaaṭṭhanavakānaṃ vī ti cattāra paññā cha sattāsanavā yosu, yonañcīsamāsaṃ ṭhi ri tī tuti.

389, 413. При счете, перед окончаниями «yo», десяткам с множителями два, три, четыре, пять, шесть, семь, восемь и девять соответствуют замены «vī», «ti», «cattāra», «paññā», «cha», «satta», «asa», «nava», а окончания «yo» замещаются соответственно на «īsaṃ», «āsaṃ», «ṭhi», «ri», «ti», «īti», «uti».

Gaṇane dasassa dvika tika catukka pañcaka chakka sattakaaṭṭhaka navakānaṃ sarūpānaṃ katekasesānaṃ yathāsaṅkhyaṃ vī ti cattāra paññā cha satta asa navaiccādesā honti asakiṃ yosu, yonañca īsaṃ āsaṃ ṭhi ri ti īti utiiccādesā honti. Pacchā puna nippajjante.

При счете, после выполнения выпадения одинаковых слов (ekasesa) при их неоднократном употреблении, перед окончаниями «yo» два десятка, три десятка, четыре десятка, пять десятков, шесть десятков, семь десятков, восемьдесят и девяносто замещаются соответственно на «vī», «ti», «cattāra», «paññā», «cha», «satta», «asa», «nava», а окончания «yo» замещаются на «īsaṃ», «āsaṃ», «ṭhi», «ri», «ti», «īti», «uti». Впоследствии словесные формы завершаются.

Vīsaṃ[Pg.204], tiṃsaṃ, cattālīsaṃ, paññāsaṃ, saṭṭhi, sattari, sattati, asīti, navuti.

Двадцать (vīsaṃ), тридцать (tiṃsaṃ), сорок (cattālīsaṃ), пятьдесят (paññāsaṃ), шестьдесят (saṭṭhi), семьдесят (sattari, sattati), восемьдесят (asīti), девяносто (navuti).

Asakinti kimatthaṃ? Dasa.

Зачем сказано «неоднократно» (asakiṃ)? Чтобы правило не применялось, когда слово используется всего один раз, как в примере: «десять» (dasa).

Gaṇaneti kimatthaṃ? Dasadasakā purisā.

Зачем сказано «при счете» (gaṇane)? Чтобы правило не применялось, если речь идет не о подсчете, как в примере: «люди, разбитые на десятки» (dasadasakā purisā).

390, 256. Catūpapadassa lopo tuttarapadādicassa cucopi navā.

390, 256. Необязательно происходит выпадение слога «tu» в предшествующем слове «catu», а также начального слога «cu» последующего слова.

Catūpapadassa gaṇane pariyāpannassa tukārassa lopo hoti, uttarapadādicakārassa cucopi ādesā honti navā.

В числительном, содержащем слово «catu», происходит элизия буквы «tu», а начальная буква «ca» последующего слова факультативно заменяется на «cu» или «co».

Cuddasa, coddasa, catuddasa.

Четырнадцать (cuddasa, coddasa, catuddasa).

Apiggahaṇena anupapadassāpi padādicakārassa. Lopohoti navā, cassa cucopi honti. Tālīsaṃ, cattālīsaṃ, cuttālīsaṃ, cottālīsaṃ.

Благодаря использованию слова «api», даже если нет предшествующего слова, факультативно происходит элизия начальной буквы «ca» слова; также «ca» заменяется на «cu» и «co». Сорок (tālīsaṃ, cattālīsaṃ, cuttālīsaṃ, cottālīsaṃ).

391, 423. Yadanupapannā nipātanā sijjhanti.

391, 423. Те слова, которые не могут быть образованы обычными сутрами, образуются с помощью этой сутты (путём исключения).

Ye saddā aniddiṭṭhalakkhaṇā, akkharapadabyañjanato, itthipumanapuṃsakaliṅgato[Pg.205], nāmupasagganipātato, abyayībhāvasamāsataddhitākhyātato, gaṇanasaṅkhyākālakārakappayogasaññāto, sandhipakativuddhilopāgamavikāraviparitato, vibhattivibhajanato ca, te nipātanā sijjhanti.

Те слова, чьи правила не показаны посредством букв, слов и согласных; посредством женского, мужского и среднего рода; посредством существительных, приставок и частиц; посредством наречных сложений (авьяйибхава), вторичных дериватов (таддхита) и глаголов; посредством счёта, числа, времени, падежа, употребления и названий; посредством сандхи, естественной формы (пакати), усиления (вуддхи), элизии (лопа), вставки (агама), изменения (викара), перестановки (випарита) и посредством разделения флексий, — они образуются с помощью этой сутты (нипатаны).

392, 418. Dvādito ko’nekattheca.

392, 418. Также после «dvi» и других в значении множественности употребляется суффикс «ka».

Dviiccevamādito kapaccayo hoti anekatthe ca, nipātanā sijjhanti.

Также после «dvi» и других в значении множественности употребляется суффикс «ka», и они образуются с помощью сутты о нипатане.

Satassa dvikaṃ dvisataṃ, satassa tikaṃ tisataṃ, satassa catukkaṃ catusataṃ, satassa pañcakaṃ pañcasataṃ, satassa chakkaṃ chasataṃ, satassa sattakaṃ sattasataṃ, satassa aṭṭhakaṃ aṭṭhasataṃ, satassa navakaṃ navasataṃ, satassa dasakaṃ dasasataṃ, sahassaṃ hoti.

Две группы (dvikaṃ) сотен (satassa) — это двести (dvisataṃ); три группы (tikaṃ) сотен (satassa) — триста (tisataṃ); четыре группы (catukkaṃ) сотен (satassa) — четыреста (catusataṃ); пять групп (pañcakaṃ) сотен (satassa) — пятьсот (pañcasataṃ); шесть групп (chakkaṃ) сотен (satassa) — шестьсот (chasataṃ); семь групп (sattakaṃ) сотен (satassa) — семьсот (sattasataṃ); восемь групп (aṭṭhakaṃ) сотен (satassa) — восемьсот (aṭṭhasataṃ); девять групп (navakaṃ) сотен (satassa) — девятьсот (navasataṃ); десять групп (dasakaṃ) сотен (satassa) — это тысяча (dasasataṃ, sahassaṃ).

393, 415. Dasadasakaṃ sataṃ dasakānaṃ sataṃ sahassañca yomhi.

393, 415. Когда следует суффикс «yo», десять групп по десять становятся «sataṃ» (сто), а десять групп по сто становятся «sahassaṃ» (тысяча).

Gaṇane pariyāpannassa dasadasakassa sataṃ hoti, satadasakassa sahassaṃ hoti yomhi pare.

Когда следует суффикс «yo», десять групп по десять, включённых в счёт, становятся «sataṃ» (сто), а десять групп по сто становятся «sahassaṃ» (тысяча).

Sataṃ, sahassaṃ.

Сто (sataṃ), тысяча (sahassaṃ).

Dvikādīnaṃ taduttarapadānañca nippajjante yathāsaṅkhyaṃ. Satassa dvikaṃ (tadidaṃ hoti) dvisataṃ, evaṃ tisataṃ, catusataṃ[Pg.206], pañcasataṃ, chasataṃ, sattasataṃ, aṭṭhasataṃ, navasataṃ, dasasataṃ, sahassaṃ hoti.

Слова «dvika» (группа из двух) и другие, а также слова, следующие за «sataṃ» (сто) и «sahassaṃ» (тысяча), должны образовываться по правилу нипатаны соответственно. Две группы (dvikaṃ) сотен (satassa) — это (tad idaṃ hoti) двести (dvisataṃ). Точно так же триста (tisataṃ), четыреста (catusataṃ), пятьсот (pañcasataṃ), шестьсот (chasataṃ), семьсот (sattasataṃ), восемьсот (aṭṭhasataṃ), девятьсот (navasataṃ), тысяча (dasasataṃ, sahassaṃ).

394, 416. Yāva taduttari dasaguṇitañca.

394, 416. Что касается счёта, далее за ними числа умножаются на десять.

Yāva tāsaṃ saṅkhyānaṃ uttari dasaguṇitañca kātabbaṃ.

Далее за этими числами должно производиться умножение на десять.

Taṃ yathā? Dasassa gaṇanassa dasaguṇitaṃ katvā sataṃ hoti, satassa dasaguṇitaṃ katvā sahassaṃ hoti, sahassassa dasaguṇitaṃ katvā dasasahassaṃ hoti, dasasahassassa dasaguṇitaṃ katvāsatasahassaṃ hoti, satasahassassa dasaguṇitaṃ katvādasasatasahassaṃ hoti, dasasatasahassassadasaguṇitaṃ katvā koṭi hoti, koṭisatasahassassa sataguṇitaṃ katvā pakoṭi hoti. Evaṃ sesāpi yojetabbā.

Как именно? Умножив на десять (katvā dasaguṇitaṃ) число десять (dasassa gaṇanassa), получаем сто (sataṃ); умножив на десять сто (satassa), получаем тысячу (sahassaṃ); умножив на десять тысячу (sahassassa), получаем десять тысяч (dasasahassaṃ); умножив на десять десять тысяч (dasasahassassa), получаем сто тысяч (satasahassaṃ); умножив на десять сто тысяч (satasahassassa), получаем миллион (dasasatasahassaṃ); умножив на десять миллион (dasasatasahassassa), получаем десять миллионов (koṭi); умножив на сто десять миллионов сто тысяч (koṭisatasahassassa), получаем pakoṭi (сто триллионов). Таким же образом следует образовывать и остальные числа.

Caggahaṇaṃ visesanatthaṃ.

Употребление слова «ca» служит для уточнения (классификации).

395, 417. Sakanāmehi.

395, 417. Своими собственными именами.

Yāsaṃ pana saṅkhyānaṃ aniddiṭṭhanāmadheyyānaṃ sakehi sakehi nāmehi nippajjante.

Те числительные, чьи названия не указаны, образуются под своими собственными именами.

Satasahassānaṃ sataṃ koṭi, koṭisatasahassānaṃ sataṃ pakoṭi, pakoṭisatasahassānaṃ sataṃ koṭipakoṭi[Pg.207], koṭipakoṭisatasahassānaṃ sataṃ nahutaṃ, nahutasatasahassānaṃ sataṃ ninnahutaṃ, ninnahutasatasahassānaṃ sataṃ akkhobhiṇī. Tathā bindu, abbudaṃ, nirabbudaṃ, ahahaṃ, ababaṃ, aṭaṭaṃ, sogandhikaṃ, uppalaṃ, kumudaṃ, padumaṃ, puṇḍarikaṃ, kathānaṃ, mahākathānaṃ, asaṅkhyeyyaṃ.

Сто (sataṃ) раз по сто тысяч (satasahassānaṃ) — это десять миллионов (koṭi); сто раз по десять миллионов сто тысяч (koṭisatasahassānaṃ) — это pakoṭi (10^14); сто раз по pakoṭi и сто тысяч (pakoṭisatasahassānaṃ) — это koṭipakoṭi (10^21); сто раз по koṭipakoṭi и сто тысяч (koṭipakoṭisatasahassānaṃ) — это nahutaṃ (10^28); сто раз по nahutaṃ и сто тысяч (nahutasatasahassānaṃ) — это ninnahutaṃ (10^35); сто раз по ninnahutaṃ и сто тысяч (ninnahutasatasahassānaṃ) — это akkhobhiṇī (10^42). А также bindu, abbudaṃ, nirabbudaṃ, ahahaṃ, ababaṃ, aṭaṭaṃ, sogandhikaṃ, uppalaṃ, kumudaṃ, padumaṃ, puṇḍarikaṃ, kathānaṃ, mahākathānaṃ, asaṅkhyeyyaṃ.

396, 363. Tesaṃ ṇo lopaṃ.

396, 363. Буква «ṇ» в них подвергается элизии.

Tesaṃ paccayānaṃ ṇo lopamāpajjate.

Буква «ṇ» в этих суффиксах подвергается элизии.

Gotamassa apaccaṃ gotamo. Evaṃ vāsiṭṭho. Venateyyo, ālasyaṃ, ārogyaṃ.

Потомок (apaccaṃ) Готамы (Gotamassa) — Готама (Gotamo). Точно так же потомок Васиттхи (Vasiṭṭhassa) — Васиттха (Vāsiṭṭho); потомок Винаты (Vinatāya) — Венатейя (Venateyyo); состояние (bhāvo) ленивого человека (alasassa) — лень (ālasyaṃ); состояние здорового человека (arogassa) — здоровье (ārogyaṃ).

397, 420. Vibhāge dhā ca.

397, 420. При разделении употребляется также суффикс «dhā».

Vibhāgatthe ca dhāpaccayo hoti.

В значении разделения употребляется суффикс «dhā».

Ekena vibhāgena ekadhā. Evaṃ dvidhā, tidhā, catudhā, pañcadhā, chadhā.

Разделение (vibhāgena) на одно (ekena) — «ekadhā» (одним способом). Точно так же разделение на два (dvīhi) — «dvidhā»; разделение на три (tīhi) — «tidhā»; разделение на четыре (catūhi) — «catudhā»; разделение на пять (pañcahi) — «pañcadhā»; разделение на шесть (chahi) — «chadhā».

Ceti kimatthaṃ? Sopaccayo hoti. Suttaso, byañjanaso, padaso.

Для чего сказано «ca»? Употребляется суффикс «so». По суттам (Suttaso), по буквам (byañjanaso), по словам (padaso).

398, 421. Sabbanāmehi [Pg.208] pakāravacane tu thā.

398, 421. После местоимений при указании на образ действия (способ) употребляется суффикс «thā».

Sabbanāmehi pakāravacanatthe thāpaccayo hoti.

После местоимений в значении образа действия употребляется суффикс «thā».

So pakāro tathā, taṃ pakāraṃ tathā, tena pakārena tathā, tassa pakārassa tathā, tasmā pakārā tathā, tassa pakārassa tathā, tasmiṃ pakāre tathā. Evaṃ yathā, sabbathā, aññathā, itarathā.

Этот образ (so pakāro) — «tathā» (так); этот образ в винительном падеже (taṃ pakāraṃ) — «tathā»; этим образом (tena pakārena) — «tathā»; этому образу (tassa pakārassa) — «tathā»; из этого образа (tasmā pakārā) — «tathā»; этого образа (tassa pakārassa) — «tathā»; в этом образе (tasmiṃ pakāre) — «tathā». Точно так же: какой образ (yathā), всяким образом (sabbathā), иным образом (aññathā), другим образом (itarathā).

Tuggahaṇaṃ kimatthaṃ? Tatthāpaccayo hoti. So pakāro tathatthā. Evaṃ yathatthā. Sabbathatthā, aññathatthā, itarathatthā.

Для чего используется слово «tu»? Употребляется суффикс «tatthā». Этот образ (so pakāro) — «tathatthā». Точно так же: «yathatthā», «sabbathatthā», «aññathatthā», «itarathatthā».

399, 422. Kimimehi thaṃ.

399, 422. После «kiṃ» и «ima» употребляется суффикс «thaṃ».

Kiṃ imaiccetehi thaṃpaccayo hoti pakāravacanatthe.

После «kiṃ» и «ima» в значении образа действия употребляется суффикс «thaṃ».

Ko pakāro kathaṃ, kaṃ pakāraṃ kathaṃ, kena pakārena kathaṃ, kassa pakārassa kathaṃ, kasmā pakārā kathaṃ. Kassa pakārassa kathaṃ, kasmiṃ pakāre kathaṃ, ayaṃ pakāro itthaṃ, imaṃ pakāraṃ itthaṃ, iminā pakārena itthaṃ, imassa pakārassa itthaṃ, imasmā pakārā itthaṃ, imassa pakārassa itthaṃ, imasmiṃ pakāre itthaṃ.

Какой образ? (ko pakāro) — «kathaṃ» (как?); какой образ? в винительном падеже (kaṃ pakāraṃ) — «kathaṃ»; каким образом? (kena pakārena) — «kathaṃ»; какому образу? (kassa pakārassa) — «kathaṃ»; из какого образа? (kasmā pakārā) — «kathaṃ»; какого образа? (kassa pakārassa) — «kathaṃ»; в каком образе? (kasmiṃ pakāre) — «kathaṃ». Этот образ (ayaṃ pakāro) — «itthaṃ» (так); этот образ в винительном падеже (imaṃ pakāraṃ) — «itthaṃ»; этим образом (iminā pakārena) — «itthaṃ»; этому образу (imassa pakārassa) — «itthaṃ»; из этого образа (imasmā pakārā) — «itthaṃ»; этого образа (imassa pakārassa) — «itthaṃ»; в этом образе (imasmiṃ pakāre) — «itthaṃ».

400, 364. Vuddhādisarassa [Pg.209] vā’saṃyogantassa saṇe ca.

400, 364. Когда следует суффикс с буквой «ṇ», первый гласный слова, не оканчивающийся на группу согласных, факультативно усиливается.

Ādisarassa vā asaṃyogantassa ādibyañjanassa vā sarassa vuddhi hoti saṇakārake paccaye pare.

Когда следует суффикс с показателем «ṇ», происходит усиление (vuddhi) первого гласного или гласного при начальном согласном, если за ним не следует группа согласных.

Ābhidhammiko, venateyyo, vāsiṭṭho, ālasyaṃ, ārogyaṃ.

Изучающий Абхидхамму (Ābhidhammiko), потомок Винаты (Venateyyo), потомок Васиттхи (Vāsiṭṭho), лень (ālasyaṃ), здоровье (ārogyaṃ).

Asaṃyogantasseti kimatthaṃ? Bhaggavo, manteyyo, kunteyyo.

Для чего сказано «asaṃyogantassa» (не оканчивающийся на группу согласных)? Примеры: Bhaggavo, manteyyo, kunteyyo.

401, 375. Māyūnamāgamo ṭhāne.

401, 375. В надлежащем месте не происходит усиления начальных «i» и «u» в «ā».

Iuiccetesaṃ ādibhūtānaṃ mā vuddhi hoti. Tesu ca e o vuddhāgamo hoti ṭhāne.

Не происходит усиления начальных «i» и «u» в «ā», но в надлежащем месте вместо этого происходит их усиление в «e» и «o».

Byākaraṇamadhīte veyyākaraṇiko, nyāyamadhīte neyyāyiko, byāvacchassa apaccaṃ veyyāvaccho, dvāre niyutto dovāriko.

Изучающий грамматику (byākaraṇaṃ) — грамматик (veyyākaraṇiko); изучающий логику (nyāyaṃ) — логик (neyyāyiko); потомок Бьяваччхи (Byāvacchassa) — Бейяваччха (Beyyāvaccho); приставленный к дверям (dvāre) — привратник (dovāriko).

402, 377. Āttañca[Pg.210].

402, 377. А также происходит усиление в «ā».

Iuiccetesaṃ āttañca hoti, rikārāgamo ca ṭhāne.

Также для «i» и «u» происходит усиление в «ā», а в надлежащем месте происходит вставка «ri».

Isissa bhāvo ārisyaṃ, iṇassa bhāvo āṇyaṃ, usabhassa bhāvo āsabhaṃ, ujuno bhāvo ajjavaṃ, iccevamādī yojetabbā.

Состояние (bhāvo) мудреца (isissa) — мудрость (ārisyaṃ); состояние долга (iṇassa) — задолженность (āṇyaṃ); состояние быка (usabhassa) — бычья сила (āsabhaṃ); состояние прямоты (ujuno) — прямота (ajjavaṃ). Подобным образом следует образовывать и другие слова.

Yūnamiti kimatthaṃ? Apāyesu jāto āpāyi ko.

Для чего сказано «yūnaṃ» (для «i» и «u»)? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда нет «i» и «u», как в следующем примере: рождённый (jāto) в несчастливых мирах (apāyesu) — рождённый в аду (āpāyiko).

Ṭhāneti kimatthaṃ? Vematiko, opanayiko, opamāyiko, opāyiko.

Для чего сказано «ṭhāne» (в надлежащем месте)? Чтобы предотвратить действие этого правила там, где это не к месту, как в следующих примерах: пребывающий в сомнении (vematiko); ведущий к цели (opanayiko); основанный на сравнении (opamāyiko); целесообразный (opāyiko).

403, 354. Kvacādimajjhuttarānaṃ dīgharassā paccayesu ca.

403, 354. Иногда при наличии суффиксов начальные, срединные и конечные гласные удлиняются или укорачиваются.

Kvaci ādimajjhauttaraiccetesaṃ dīgharassā honti paccayesu ca apaccayesu ca.

Независимо от того, есть суффиксы или нет, иногда начальные, срединные или конечные гласные становятся долгими или краткими.

Ādidīgho tāva – pākāro, nīvāro, pāsādo, pākaṭo, pātimokkho, pāṭikaṅkho iccevamādi.

Во-первых, удлинение начального гласного: внешняя стена (pākāro); дикий рис (nīvāro); дворец (pāsādo); известный (pākaṭo); Патимоккха (pātimokkho); ожидаемый (pāṭikaṅkho) и так далее.

Majjhedīgho [Pg.211] tāva – aṅgamāgadhiko, orabbhamāgavīko iccevamādi.

Удлинение срединного гласного: принадлежащий к Анге и Магадхе (aṅgamāgadhiko); охотник на овец (orabbhamāgaviko) и так далее.

Uttaradīgho tāva – khantī paramaṃ tapo titikkhā, añjanā giri, koṭarā vanaṃ, aṅgulī iccevamādi.

Удлинение конечного гласного: «Терпение — величайшая аскеза» (khantī paramaṃ tapo titikkhā); гора Анджана (Añjanāgiri); лес Котара (Koṭarāvanaṃ); палец (aṅgulī) и так далее.

Ādirasso tāva – pageva iccevamādi.

Укорочение начального гласного: тем более (pageva) и так далее.

Majjherasso tāva – sumedhaso suvaṇṇadharehi iccevamādi.

Укорочение срединного гласного: мудрый (sumedhaso); потоками золота (suvaṇṇadharehi) и так далее.

Uttararasso tāva – bhovādi nāma so hoti, yathābhāvi guṇena so iccevamādi. Aññepi yathājinavacanānuparodhena yojetabbā.

Укорочение конечного гласного: «Его зовут Бховади» (Bhovādi nāma so hoti); «он зовётся Ятхабхави благодаря своим добродетелям» (Yathābhāvi guṇena so) и так далее. Другие слова также следует образовывать, не противореча Слову Победителя.

Caggahaṇena apaccayesu cāti atthaṃ samucceti,

Благодаря использованию слова «ca» охватывается значение «а также при отсутствии суффиксов» (apaccayesu ca).

404, 370. Tesu vuddhilopāgamavikāraviparītādesā ca.

404, 370. В них происходят усиление, элизия, вставка, изменение, перестановка и замена.

Tesu ādimajjhuttaresu yathājinavacanānuparodhena kvaci vuddhi hoti, kvaci lopo hoti, kvaci āgamo hoti, kvaci vikāro hoti, kvaci viparīto hoti, kvaci ādeso hoti.

В них — в начале, середине и конце — не противореча Слову Победителя, иногда происходит усиление, иногда элизия, иногда вставка, иногда изменение, иногда перестановка, а иногда замена.

Ādivuddhi tāva – ābhidhammiko, venateyyo iccevamādi.

Во-первых, усиление в начале: Ābhidhammiko, Venateyyo и так далее.

Majjhevuddhi [Pg.212] tāva – sukhaseyyaṃ, sukhakāri dānaṃ, sukhakāri sīlaṃ iccevamādi.

Усиление в середине: комфортный сон (sukhaseyyaṃ); даяние, приносящее счастье (sukhakāri dānaṃ); нравственность, приносящая счастье (sukhakāri sīlaṃ) и так далее.

Uttaravuddhi tāva – kāliṅgo, māgadhiko, paccakkhadhammā iccevamādi.

Усиление в конце: Kāliṅgo; принадлежащий к Магадхе (Māgadhiko); тот, кто непосредственно познал Дхамму (paccakkhadhammā) и так далее.

Ādilopo tāva – tālīsaṃ iccevamādi.

Элизия в начале: сорок (tālīsaṃ) и так далее.

Majjhelopo tāva – kattukāmo, kumbhakāraputto, vedallaṃ iccevamādi.

Выпадение в середине: желающий сделать (kattukāmo), сын гончара (kumbhakāraputto), Ведалла (vedallaṃ) и так далее.

Uttaralopo tāva – bhikkhu, bhikkhunī iccevamādi.

Выпадение в конце: бхиккху (bhikkhu), бхиккхуни (bhikkhunī) и так далее.

Ādiāgamo tāva – vutto bhagavatā iccevamādi.

Вставка в начале: сказано (vutto) Благословенным (Bhagavatā) и так далее.

Majjheāgamo tāva – sasīlavā, sapaññavāiccevamādi.

Вставка в середине: он добродетелен (sa sīlavā), он мудр (sa paññavā) и так далее.

Uttaraāgamo tāva – vedallaṃ iccevamādi.

Вставка в конце: Ведалла (vedallaṃ) и так далее.

Ādivikāro tāva – ārisyaṃ, āṇyaṃ, āsabhaṃ, ajjavaṃ iccevamādi.

Изменение в начале: мудрость (ārisyaṃ), задолженность (āṇyaṃ), бычья сила (āsabhaṃ), прямота (ajjavaṃ) и так далее.

Majjhevikāro tāva – varārisyaṃ, parārisyaṃ iccevamādi.

Изменение в середине: превосходная мудрость (varārisyaṃ), иная мудрость (parārisyaṃ) и так далее.

Uttaravikāro tāva – yāni, tāni, sukhāni iccevamādi.

Изменение в конце: те (yāni), те (tāni), счастья (sukhāni) и так далее.

Ādiviparīto [Pg.213] tāva – uggate sūriye uggacchati iccevamādi.

Перестановка в начале: при восходе солнца (uggate sūriye), восходит (uggacchati) и так далее.

Majjheviparīto tāva – samuggacchati, samuggate sūriye iccevamādi.

Перестановка в середине: восходит (samuggacchati), при восходе солнца (samuggate sūriye) и так далее.

Uttaraviparīto tāva – digu, diguṇaṃ iccevamādi.

Перестановка в конце: двукоровный (digu), двойной (diguṇaṃ) и так далее.

Ādiādeso tāva – yūnaṃ iccevamādi.

Замена в начале: юношей (yūnaṃ) и так далее.

Majjheādeso tāva – nyāyogā iccevamādi.

Замена в середине: постоянное усердие (nyāyogā) и так далее.

Uttaraādeso tāva – sabbaseyyo, sabbaseṭṭho, cittaṃ iccevamādi. Evaṃ yathājinavacanānuparodhena sabbattha yojetabbā.

Замена в конце: лучший из всех (sabbaseyyo), превосходнейший из всех (sabbaseṭṭho), ум (cittaṃ) и так далее. Таким образом, их следует образовывать повсюду, не противореча Слову Победителя.

405, 365. Ayuvaṇṇānañcāyo vuddhi.

405, 365. «Ā», «e» и «o» являются усилением (vuddhi) для «a», «i», «ī» и «u», «ū».

A iti akāro, i īiti ivaṇṇo, u ūiti uvaṇṇo, tesaṃ akāraivaṇṇuvaṇṇānaṃ ā e ovuddhiyo honti yathāsaṅkhyaṃ, ā ī ūvuddhi ca.

«A» — это буква «a» (akāro), «i», «ī» — это гласный «i» (ivaṇṇo), «u», «ū» — это гласный «u» (uvaṇṇo); «ā», «e» и «o» являются усилением (vuddhi) для букв «a», «i», «ī», «u», «ū» соответственно; также «ā», «ī» и «ū» являются усилением (vuddhi).

Ābhidhammiko, venateyyo, oḷumpiko.

Знаток Абхидхаммы (ābhidhammiko), сын Винаты (venateyyo), пользующийся плотом (oḷumpiko).

Puna vuddhiggahaṇaṃ kimatthaṃ? Uttarapadavuddhibhāvatthaṃ, aṅgamagadhehi āgatāti aṅgamāgadhikā. Nigamajanapadesu jātāti [Pg.214] negamajānapadā. Purimajanapadesu jātāti porimajānapadā. Sattāhe niyuttoti sattāhikā, catuvijje niyuttoti cātuvijjikā. Iccevamādī yojetabbā.

Для чего снова берётся термин «усиление» (vuddhi)? Для того чтобы произвести усиление (vuddhi) в последующем члене сложного слова. Пришедшие (āgatā) из Анга-Магадхи (Aṅgamagadhehi) — это пришедшие из Анга-Магадхи (aṅgamāgadhikā). Рождённые (jātā) в области, относящейся к торговому городу (nigamajanapadesu) — это рождённые в области, относящейся к торговому городу (negamajānapadā). Рождённые (jātā) в восточной области (purimajanapadesu) — это рождённые в восточной области (porimajānapadā). Занятый (niyutto) в течение семи дней (sattāhe) — это занятый в течение семи дней (sattāhikā). Посвятивший себя (niyutto) четырём видам знания (catuvijje) — это посвятивший себя четырём видам знания (cātuvijjikā). Подобным образом следует применять и другие случаи.

Vuddhiiccanena kvattho? Vuddhādisarassa vā’saṃyogantassa saṇe ca.

Какова цель употребления слова «vuddhi»? Для использования слова «vuddhi» в сутре «Vuddhādisarassa vā 'saṃyogantassa saṇe ca» (сутра 400).

Iti nāmakappe taddhitakappo aṭṭhamo kaṇḍo.

Так завершается восьмой раздел — глава о вторичных дериватах (таддхита) в разделе об именах существительных.

Taddhitakappo niṭṭhito.

Конец главы о вторичных дериватах.

6. Ākhyātakappa

6. Глава о глаголах (Ākhyātakappa).

Paṭhamakaṇḍa

Первый раздел.

(Ka)

(Ка)

Ākhyātasāgaramathajjatanītaraṅgaṃ[Pg.215],Dhātujjalaṃ vikaraṇāgamakālamīnaṃ;

Lopānubandhariyamatthavibhāgatīraṃ,Dhīrā taranti kavino puthubuddhināvā.

Океан глаголов, в котором личные окончания — это волны, глагольные корни — вода, а показатели классов, аугменты и времена — рыбы, мудрые поэты переплывают на корабле великого знания.

(Kha)

(Кха)

Vicittasaṅkhāraparikkhitaṃ imaṃ,Ākhyātasaddaṃ vipulaṃ asesato;

Paṇamya sambuddhamanantagocaraṃ,Sugocaraṃ yaṃ vadato suṇātha me.

Выразив почтение Будде, обладающему безграничной сферой познания и имеющему благую цель (Ниббану), выслушайте меня полностью, когда я буду излагать это обширное учение о глаголах во всей его полноте, окружённое многообразными образованиями этой великой грамматики.

(Ga)

(Га)

Adhikāre maṅgale ceva, nipphanne cāvadhāraṇe;

Anantare ca pādāne, athasaddo pavattati.

Слово «atha» употребляется в следующих значениях: (1) последующее руководство (adhikāra), (2) благословение (maṅgala), (3) завершение (nipphanna), (4) ограничение (avadhāraṇa), (5) непосредственное следование (anantara) и (6) отделение (apādāna).

416, 429. Atha pubbāni vibhattīnaṃ cha parassapadāni.

416, 429. Первые шесть окончаний называются «парассапада» (активный залог).

Atha sabbāsaṃ vibhattīnaṃ yāni yāni pubbakāni cha padāni, tāni tāni parassapadasaññāni honti.

Те, которые являются первыми шестью из всех окончаний, называются «парассапада».

Taṃ yathā? Ti anti, si tha, mi ma.

Какие это окончания? Ti, anti, si, tha, mi, ma.

Parassapadamiccanena kvattho? Kattari parassapadaṃ.

Какова цель употребления слова «parassapada»? Для использования слова «parassapada» в сутре «Kattari parassapadaṃ» (сутра 456).

407, 439. Parāṇyattanopadāni[Pg.216].

407, 439. Последующие шесть окончаний называются «аттанопада» (медиальный залог).

Sabbāsaṃ vibhattīnaṃ yāni yāni parāni cha padāni. Tāni tāni attanopadasaññāni honti.

Те, которые являются последующими шестью из всех окончаний, называются «аттанопада».

Taṃ yathā? Te ante, se vhe, e mhe.

Какие это окончания? Te, ante, se, vhe, e, mhe.

Attanopadamiccanena kvattho? Attanopadāni bhāve ca kammani.

Какова цель употребления слова «attanopada»? Для использования слова «attanopada» в сутре «Attanopadāni bhāve ca kammani» (сутра 453).

408, 431. Dve dve paṭhama majjhimuttamapurisā.

408, 431. Каждые два окончания по порядку представляют собой третье лицо (paṭhamapurisa), второе лицо (majjhimapurisa) и первое лицо (uttamapurisa).

Tāsaṃ sabbāsaṃ vibhattīnaṃ parassapadānaṃ, attanopadānañca dve dve padāni paṭhamamajjhimuttamapurisasaññāni honti.

Из всех этих окончаний парассапады и аттанопады каждые две формы по порядку называются третьим лицом (paṭhamapurisa), вторым лицом (majjhimapurisa) и первым лицом (uttamapurisa).

Taṃ yathā? Ti anti iti paṭhamapurisā, si tha iti majjhimapurisā, mi ma iti uttamapurisā. Attanopadānampi te ante iti paṭhamapurisā, se vhe iti majjhimapurisā, e mhe iti uttamapurisā. Evaṃ sabbattha.

Какие это лица? В парассападе: «ti», «anti» — это третье лицо; «si», «tha» — второе лицо; «mi», «ma» — первое лицо. В аттанопаде также: «te», «ante» — это третье лицо; «se», «vhe» — второе лицо; «e», «mhe» — первое лицо. Так везде.

Paṭhamamajjhimuttamapurisamiccanena kvattho? Nāmamhi payujjamānepi tulyādhikaraṇe paṭhamo, tumhe majjhimo, amhe uttamo.

Какова цель употребления слов «paṭhama», «majjhima» и «uttama purisa»? Для использования этих слов в сутрах «Nāmamhi payujjamānepi tulyādhikaraṇe paṭhamo», «tumhe majjhimo», «amhe uttamo» (сутры 410–412).

409, 441. Sabbesamekābhidhāne paro puriso.

409, 441. При совместном упоминании всех лиц выбирается последующее лицо.

Sabbesaṃ tiṇṇaṃ paṭhamamajjhimuttama purisānaṃ ekābhidhāne paro puriso gahetabbo.

Когда все три лица — третье, второе и первое — упоминаются вместе в одном высказывании, следует выбирать последующее лицо.

So [Pg.217] ca paṭhati, tvañca paṭhasi, tumhe paṭhatha. So ca pacati, tvañca pacasi. Tumhe pacatha. Evaṃ sesāsu vibhattīsu paro puriso yojetabbo.

«И он (so) читает (paṭhati), и ты (tvaṃ) читаешь (paṭhasi)» — при объединении обоих лиц получается: «вы (tumhe) читаете (paṭhatha)». «И он (so) готовит (pacati), и ты (tvaṃ) готовишь (pacasi)» — при объединении обоих лиц получается: «вы (tumhe) готовите (pacatha)». Таким же образом последующее лицо должно применяться и в остальных окончаниях.

410, 432. Nāmamhi payujjamānepi tulyādhikaraṇe paṭhamo.

410, 432. При согласовании с именем существительным, выраженным или подразумеваемым, употребляется третье лицо.

Nāmamhi payujjamānepi appayujjamānepi tulyādhikaraṇe paṭhamapuriso hoti.

При согласовании с именем существительным, выраженным или не выраженным явно, употребляется третье лицо.

So gacchati, te gacchanti.

Он (so) идёт (gacchati), они (te) идут (gacchanti).

Appayujjamānepi – gacchati, gacchanti.

Также когда имя не выражено явно: идёт (gacchati), идут (gacchanti).

Tulyādhikaraṇeti kimatthaṃ? Tena haññase tvaṃ devadattena.

Для чего сказано «tulyādhikaraṇe» (при согласовании)? Чтобы предотвратить применение этого правила, когда нет согласования, как в следующем примере: «Ты (tvaṃ) убиваем (haññase) тем (tena) Девадаттой (Devadattena)».

411, 436. Tumhe majjhimo.

411, 436. При согласовании с местоимением «tumha» употребляется второе лицо.

Tumhe payujjamānepi appayujjamānepi tulyādhikaraṇe majjhimapuriso hoti.

При согласовании с местоимением «tumha», выраженным или не выраженным явно, употребляется второе лицо.

Tvaṃ yāsi, tumhe yātha.

Ты (tvaṃ) идёшь (yāsi), вы (tumhe) идёте (yātha).

Appayujjamānepi – yāsi, yātha.

Также когда местоимение не выражено явно: идёшь (yāsi), идёте (yātha).

Tulyādhikaraṇeti kimatthaṃ? Tayā paccate odano.

Для чего сказано «tulyādhikaraṇe» (при согласовании)? Чтобы предотвратить применение этого правила, когда нет согласования, как в следующем примере: «Тобой (tayā) варится (paccate) рис (odano)».

412, 437. Amhe [Pg.218] uttamo.

412, 437. При согласовании с местоимением «amha» употребляется первое лицо.

Amhe payujjamānepi appayujjamānepi tulyādhikaraṇe uttamapuriso hoti.

При согласовании с местоимением «amha», выраженным или не выраженным явно, употребляется первое лицо.

Ahaṃ yajāmi, mayaṃ yajāma.

Я (ahaṃ) совершаю подношение (yajāmi), мы (mayaṃ) совершаем подношение (yajāma).

Appayujjamānepi – yajāmi, yajāma.

Также когда местоимение не выражено явно: совершаю подношение (yajāmi), совершаем подношение (yajāma).

Tulyādhikaraṇeti kimatthaṃ? Mayā ijjate buddho.

Для чего сказано «tulyādhikaraṇe» (при согласовании)? Чтобы предотвратить применение этого правила, когда нет согласования, как в следующем примере: «Мною (mayā) почитается (ijjate) Будда (Buddho)».

413, 427. Kāle.

413, 427. Во времени.

‘‘Kāle’’ iccetaṃ adhikāratthaṃ veditabbaṃ.

Следует понимать, что слово «кале» (kāle — во времени) служит в качестве руководящего правила (adhikāra).

414, 428. Vattamānā paccuppanne.

414, 428. Окончания ваттамана (vattamānā) употребляются для выражения настоящего времени (paccuppanne).

Paccuppanne kāle vattamānāvibhatti hoti.

В настоящем времени употребляется глагольное окончание ваттамана.

Pāṭaliputtaṃ gacchati, sāvatthiṃ pavisati.

Он идет в Паталипутту, он входит в Саваттхи.

415, 451. Āṇatyā siṭṭhe’nuttakāle pañcamī.

415, 451. Окончания паньчами (pañcamī) употребляются в значении приказания, благословения и в неопределенном времени.

Āṇatyatthe ca āsīsatthe ca anuttakāle pañcamī vibhatti hoti.

В значении приказания, в значении благословения и в неопределенном времени употребляется глагольное окончание паньчами.

Karotu kusalaṃ, sukhaṃ te hotu.

Пусть он совершает благое; да пребудет с тобой счастье.

416, 454. Anumatiparikappatthesu sattamī.

416, 454. Окончания саттами (sattamī) употребляются в значении согласия и предположения.

Anumatyatthe ca parikappatthe ca anuttakāle sattamī vibhatti hoti.

В значении согласия, в значении предположения и в неопределенном времени употребляется глагольное окончание саттами.

Tvaṃ [Pg.219] gaccheyyāsi, kimahaṃ kareyyāmi.

Ты можешь идти. Что мне делать?

417, 460. Apaccakkhe parokkhātīte.

417, 460. Окончания пароккха (parokkhā) употребляются для выражения неочевидного прошедшего времени.

Apaccakkhe atīte kāle parokkhāvibhatti hoti.

В неочевидном прошедшем времени употребляется глагольное окончание пароккха.

Supine kilamāha, evaṃ kila porāṇāhu.

Говорят, он сказал во сне; говорят, так сказали древние.

418, 456. Hiyyopabhuti paccakkhe hiyyattanī.

418, 456. Окончания хийяттани (hiyyattanī) употребляются для выражения очевидного прошедшего времени, начиная со вчерашнего дня.

Hiyyopabhuti atīte kāle paccakkhe vā apaccakkhe vā hiyyattanī vibhatti hoti.

В прошедшем времени, начиная со вчерашнего дня, будь оно очевидным или неочевидным, употребляется глагольное окончание хийяттани.

So agamā maggaṃ, te agamū maggaṃ.

Он пошел по дороге; они пошли по дороге.

419, 469. Samīpe’jjatanī.

419, 469. Окончания адджаттани (ajjatanī) употребляются для выражения ближайшего прошедшего времени.

Ajjappabhuti atīte kāle paccakkhe vā apaccakkhe vā samīpe ajjatanīvibhatti hoti.

В прошедшем времени, начиная с сегодняшнего дня, будь оно очевидным или неочевидным, в непосредственной близости к настоящему, употребляется глагольное окончание адджаттани.

So maggaṃ agamī, te maggaṃ agamuṃ.

Он пошел по дороге; они пошли по дороге.

420, 471. Māyoge sabbakāle ca.

420, 471. При соединении с частицей «ма» (mā) — также и во всех временах.

Hiyyattanīajjatanīiccetā vibhattiyo yadā yogā, tadā sabbakāle ca honti.

Когда глагольные окончания хийяттани и адджаттани сочетаются с частицей «ма» (mā), они употребляются для выражения любого времени.

Mā gamā, mā vacā, mā gamī, mā vacī.

Не ходи, не говори; не ходи, не говори.

Caggahaṇena [Pg.220] pañcamīvibhattipi hoti. Mā gacchāhi.

Благодаря использованию слова «ча» (ca) также употребляется глагольное окончание паньчами: «Не ходи».

421, 473. Anāgate bhavissantī.

421, 473. Окончания бхависсанти (bhavissantī) употребляются для выражения будущего времени.

Anāgate kāle bhavissantī vibhatti hoti.

В будущем времени употребляется глагольное окончание бхависсанти.

So gacchissati, karissati. Te gacchissanti, karissanti.

Он пойдет, сделает. Они пойдут, сделают.

422, 475. Kriyātipanne’tīte kālātipatti.

422, 475. Окончания калатипатти (kālātipatti) употребляются для выражения прошедшего времени, когда действие не совершилось.

Kriyātipannamatte atīte kāle kālātipatti vibhatti hoti.

В прошедшем времени, когда действие лишь могло совершиться, но не совершилось, употребляется глагольное окончание калатипатти.

So ce taṃ yānaṃ alabhissā, agacchissā. Te ce taṃ yānaṃ alabhissaṃsu, agacchissaṃsu.

Если бы он получил ту повозку, он бы поехал. Если бы они получили ту повозку, они бы поехали.

423, 426. Vattamānā ti anti, si tha, mi ma, te ante, se vhe, e mhe.

423, 426. Окончаниями ваттамана являются: ti, anti, si, tha, mi, ma; te, ante, se, vhe, e, mhe.

Vattamānā iccesā saññā hoti ti anti, si tha, mi ma, te ante, se vhe, e mhe iccetesaṃ dvādasannaṃ padānaṃ.

Название «ваттамана» присваивается этим двенадцати окончаниям: ti, anti, si, tha, mi, ma; te, ante, se, vhe, e, mhe.

Vattamānā iccanena kvattho? Vattamānā paccuppanne.

Какова цель названия «ваттамана»? Для использования в сутре «Vattamānā paccuppanne» (Настоящее время в настоящем).

424, 450. Pañcamī tu antu, hitha, mima, taṃ antaṃ, ssu vho, e āmase.

424, 450. Окончаниями паньчами являются: tu, antu, hi, tha, mi, ma; taṃ, antaṃ, ssu, vho, e, āmase.

Pañcamīiccesā [Pg.221] saññā hoti tu antu, hi tha, mima, taṃ antaṃ, ssu vho, e āmase iccetesaṃ dvādasannaṃ padānaṃ.

Название «паньчами» присваивается этим двенадцати окончаниям: tu, antu, hi, tha, mi, ma; taṃ, antaṃ, ssu, vho, e, āmase.

Pañcamīiccanena kvattho? Āṇatyāsiṭṭhe, nuttakāle pañcamī.

Какова цель названия «паньчами»? Для использования в сутре «Āṇatyāsiṭṭhe ’nuttakāle pañcamī» (Окончание паньчами при приказании, благословении и в неопределенном времени).

425, 453. Sattamī eyya eyyuṃ, eyyā si eyyā tha, eyyāmi eyyāma, etha eraṃ, etho eyyāvho, eyyaṃ eyyāmhe.

425, 453. Окончаниями саттами являются: eyya, eyyuṃ, eyyāsi, eyyātha, eyyāmi, eyyāma; etha, eraṃ, etho, eyyāvho, eyyaṃ, eyyāmhe.

Sattamī iccesā saññā hoti eyya eyyuṃ, eyyāsi eyyātha, eyyāmi eyyāma, etha eraṃ, etho, eyyāvho, eyyaṃ eyyāmhe iccetesaṃ dvādasannaṃ padānaṃ.

Название «саттами» присваивается этим двенадцати окончаниям: eyya, eyyuṃ, eyyāsi, eyyātha, eyyāmi, eyyāma; etha, eraṃ, etho, eyyāvho, eyyaṃ, eyyāmhe.

Sattamī iccanena kvattho? Anumatiparikappatthesu sattamī.

Какова цель названия «саттами»? Для использования в сутре «Anumatiparikappatthesu sattamī» (Окончание саттами в значении согласия и предположения).

426, 459. Parokkhā au ettha, aṃmha, tthare, ttho vho, iṃ mhe.

426, 459. Окончаниями пароккха являются: a, u, ettha, aṃ, mha, ttha, re, ttho, vho, iṃ, mhe.

Parokkhā iccesā saññā hoti a u, ettha, aṃ mha, ttha re ttho vho, iṃ mhe iccetesaṃ dvādasannaṃ padānaṃ.

Название «пароккха» присваивается этим двенадцати окончаниям: a, u, ettha, aṃ, mha, ttha, re, ttho, vho, iṃ, mhe.

Parokkhā iccanena kvattho? Apaccakkhe parokkhātīte.

Какова цель названия «пароккха»? Для использования в сутре «Apaccakkhe parokkhātīte» (Окончание пароккха в неочевидном прошедшем).

427, 455. Hiyyattanī [Pg.222] āū, ottha, aṃmhā, tthatthuṃ, se vhaṃ, iṃ mhase.

427, 455. Окончаниями хийяттани являются: ā, ū, o, ttha, aṃ, mhā, ttha, tthuṃ, se, vhaṃ, iṃ, mhase.

Hiyyattanī iccesā saññā hoti ā ū, o ttha, aṃ mhā, ttha tthuṃ, se vhaṃ, iṃ mhase iccetesaṃ dvādasannaṃ padānaṃ.

Название «хийяттани» присваивается этим двенадцати окончаниям: ā, ū, o, ttha, aṃ, mhā, ttha, tthuṃ, se, vhaṃ, iṃ, mhase.

Hiyyattanī iccanena kvattho? Hiyyopabhuti paccakkhe hiyyattanī.

Какова цель названия «хийяттани»? Для использования в сутре «Hiyyopabhuti paccakkhe hiyyattanī» (Окончание хийяттани в очевидном прошедшем со вчерашнего дня).

428, 468. Ajjatanī ī uṃ, o ttha, iṃ mhā, ā ū, se vhaṃ, aṃ mhe.

428, 468. Окончаниями адджаттани являются: ī, uṃ, o, ttha, iṃ, mhā, ā, ū, se, vhaṃ, aṃ, mhe.

Ajjatanī iccesā saññā hoti ī uṃ, o ttha, iṃmhā, ā ū, sevhaṃ, aṃ mhe iccetesaṃ dvādasannaṃ padānaṃ.

Название «адджаттани» присваивается этим двенадцати окончаниям: ī, uṃ, o, ttha, iṃ, mhā, ā, ū, se, vhaṃ, aṃ, mhe.

Ajjatanī iccanena kvattho? Samīpejjatanī.

Какова цель названия «адджаттани»? Для использования в сутре «Samīpe ’jjatanī» (Окончание адджаттани в ближайшем прошедшем).

429, 472. Bhavissantī ssati ssanti, ssasi ssatha, ssāmi ssāma, ssate ssante, ssase ssavhe, ssaṃ ssāmhe.

429, 472. Окончаниями бхависсанти являются: ssati, ssanti, ssasi, ssatha, ssāmi, ssāma, ssate, ssante, ssase, ssavhe, ssaṃ, ssāmhe.

Bhavissantī iccesā saññā hoti ssati ssanti, ssasi ssatha, ssāmi ssāma, ssate ssante, ssase ssavhe, ssaṃ ssāmhe iccetesaṃ dvādasannaṃ padānaṃ.

Название «бхависсанти» присваивается этим двенадцати окончаниям: ssati, ssanti, ssasi, ssatha, ssāmi, ssāma, ssate, ssante, ssase, ssavhe, ssaṃ, ssāmhe.

Bhavissantī iccanena kvattho? Anāgate bhavissantī.

Какова цель названия «бхависсанти»? Для использования в сутре «Anāgate bhavissantī» (Будущее время в будущем).

430, 373. Kālātipatti [Pg.223] ssā ssaṃsu, sse ssatha, ssaṃ ssāmhā, ssatha sissu, ssase ssavhe, ssiṃ ssāmhase.

430, 373. Окончаниями калатипатти являются: ssā, ssaṃsu, sse, ssatha, ssaṃ, ssāmhā, ssatha, ssisu, ssase, ssavhe, ssiṃ, ssāmhase.

Kālātipatti iccesā saññā hoti ssā ssaṃsu, sse ssatha, ssaṃ ssāmhā, ssatha ssisu, ssase ssavhe, ssiṃ ssāmhase iccetesaṃ dvādasannaṃ padānaṃ.

Название «калатипатти» присваивается этим двенадцати окончаниям: ssā, ssaṃsu, sse, ssatha, ssaṃ, ssāmhā, ssatha, ssisu, ssase, ssavhe, ssiṃ, ssāmhase.

Kālātipatti iccanena kvattho? Kriyātipanne’ tīte kālātipatti.

Какова цель названия «калатипатти»? Для использования в сутре «Kriyātipanne ’tīte kālātipatti» (Окончание калатипатти в прошедшем времени при несовершившемся действии).

431, 458. Hiyyattanī sattamī pañcamī vattamānā sabbadhātukaṃ.

431, 458. Окончания хийяттани, саттами, паньчами и ваттамана называются всеглагольными (sabbadhātuka).

Hiyyattanādayo catasso vibhattiyo sabbadhātuka saññā honti.

Эти четыре класса окончаний, начиная с хийяттани, получают название «саббадхатука».

Agamā, gaccheyya, gacchatu, gacchati.

Он пошел, он пошел бы, пусть идет, он идет.

Sabbadhātuka iccanena kvattho? Ikārāgamo asabbadhātukamhi.

Какова цель названия «саббадхатука»? Для использования в сутре «Ikārāgamo asabbadhātukamhi» (Вставка звука «i» перед окончаниями, не являющимися саббадхатука).

Iti ākhyātakappe paṭhamo kaṇḍo.

Так заканчивается первый раздел в главе о глаголах (ākhyāta).

Dutiyakaṇḍa

Раздел второй.

432, 362. Dhātuliṅgehi [Pg.224] parā paccayā.

432, 362. После корней (dhātu) и основ (liṅga) следуют суффиксы (paccaya).

Dhātuliṅgaiccetehi parā paccayā honti.

После корней (dhātu) и основ (liṅga) следуют суффиксы.

Karoti, gacchati. Yo koci karoti, taṃ añño ‘‘karohi karohi’’ iccevaṃ bravīti, atha vā karontaṃ payojayati = kāreti. Saṅgho pabbatamiva attānamācarati = pabbatāyati. Taḷākaṃ samuddamiva attānamācarati = samuddāyati, saddo cicciṭamiva attānamācarati = cicciṭāyati, vasiṭṭhassa apaccaṃ vāsiṭṭho. Evamaññepi yojetabbā.

(Он) делает (karoti), (он) идет (gacchati). Если кто-то делает, а другой говорит ему: «делай, делай», или побуждает делающего [делать] = (он) заставляет делать (kāreti). Сангха (Saṅgho) ведет себя подобно горе (pabbataṃ) = ведет себя как гора (pabbatāyati). Пруд (taḷākaṃ) ведет себя подобно морю (samuddaṃ) = ведет себя как море (samuddāyati). Звук (saddo) ведет себя подобно «чи-чи» (cicciṭaṃ) = издает звук «чи-чи» (cicciṭāyati). Потомок Васиттхи (vasiṭṭhassa apaccaṃ) = Васиттха (vāsiṭṭho). Таким же образом следует образовывать и другие [формы].

433, 528. Tija gupa kita māne hi kha cha sā vā.

433, 528. Иногда после [корней] «tija», «gupa», «kita» и «māna» следуют [суффиксы] «kha», «cha» и «sa».

Tija gupa kita mānu iccetehi dhātūhi kha cha sa iccete paccayā honti vā.

Иногда после глагольных корней «tija» (терпеть), «gupa» (испытывать отвращение), «kita» (лечить) и «māna» (исследовать) следуют суффиксы «kha», «cha» и «sa».

Titikkhati, jigucchati, tikicchati, vīmaṃsati.

(Он) терпит (titikkhati), (он) испытывает отвращение (jigucchati), (он) лечит (tikicchati), (он) исследует (vīmaṃsati).

ti kimatthaṃ? Tejati, gopati, māneti.

Для чего сказано «vā» (иногда)? [Чтобы допустить обычные формы:] (он) горит (tejati), (он) охраняет (gopati), (он) почитает (māneti).

434, 534. Bhuja ghasa hara su pādīhi tumicchatthesu.

434, 534. После [корней] «bhuja», «ghasa», «hara», «su», «pā» и других в значении желания совершить действие [выражаемое инфинитивом на -tuṃ].

Bhuja [Pg.225] ghasa hara su pāiccevamādīhi dhātūhi tumicchatthesu kha cha saiccete paccayā honti vā.

Иногда после глагольных корней «bhuja» (поглощать), «ghasa» (есть), «hara» (брать, нести), «su» (слушать) и «pā» (пить) в значении желания совершить действие следуют суффиксы «kha», «cha» и «sa».

Bhottumicchati=bubhukkhati, ghasitumicchati=jighacchati, haritumicchati=jigīsati, sotumicchati=sussusati, pātumicchati=pivāsati.

(Он) желает есть (bhottumicchati) = желает есть (bubhukkhati); (он) желает есть (ghasitumicchati) = желает есть (jighacchati); (он) желает унести (haritumicchati) = желает унести (jigīsati); (он) желает слушать (sotumicchati) = желает слушать (sussusati); (он) желает пить (pātumicchati) = желает пить (pivāsati).

ti kimatthaṃ? Bhottumicchati.

Для чего сказано «vā» (иногда)? [Чтобы допустить обычные формы, такие как:] (он) желает есть (bhottumicchati).

Tumicchatthesūti kimatthaṃ? Bhuñjati.

Для чего сказано «tumicchatthesu» (в значении желания совершить действие)? Чтобы предотвратить применение этого правила, когда нет значения желания совершить действие, как в следующем примере: (он) ест (bhuñjati).

435, 536. Āya nāmato kattūpamānādācāre.

435, 536. [Суффикс] «āya» [добавляется] к имени при сравнении с субъектом действия в значении поведения.

Nāmato kattūpamānā ācāratthe āyapaccayo hoti.

После именных основ в значении поведения при сравнении с субъектом действия следует суффикс «āya».

Saṅgho pabbatamiva attānamācarati = pabbatāyati, taḷākaṃ samuddamiva attānamācarati = samuddāyati, saddo cicciṭamiva attānamācarati = cicciṭāyati. Evamaññepi yojetabbā.

Сангха (Saṅgho) ведет себя подобно горе (pabbataṃ) = ведет себя как гора (pabbatāyati); пруд (taḷākaṃ) ведет себя подобно морю (samuddaṃ) = ведет себя как море (samuddāyati); звук (saddo) ведет себя подобно «чи-чи» (cicciṭaṃ) = издает звук «чи-чи» (cicciṭāyati). Таким же образом следует образовывать и другие [формы].

436, 537. Īyūpamānā ca.

436, 537. А также [суффикс] «īya» при сравнении.

Nāmato upamānā ācāratthe ca īyapaccayo hoti.

А также после именных основ в значении поведения при сравнении следует суффикс «īya».

Achattaṃ [Pg.226] chattamiva ācarati =chattīyati, aputtaṃ puttamiva ācarati=puttīyati.

Относится к тому, что не является зонтом (achattaṃ), как к зонту (chattamiva) = обращается как с зонтом (chattīyati); относится к тому, кто не является сыном (aputtaṃ), как к сыну (puttamiva) = обращается как с сыном (puttīyati).

Upamānāti kimatthaṃ? Dhammaṃ ācarati.

Для чего сказано «upamāna» (сравнение)? [Чтобы предотвратить применение правила в таких случаях, как:] (он) практикует Дхамму (dhammaṃ ācarati).

Ācāreti kimatthaṃ? Achattaṃ chattamiva rakkhati. Evamaññepi yojetabbā.

Для чего сказано «ācāra» (поведение)? Чтобы предотвратить применение этого правила, когда нет [значения] поведения, как в следующем примере: (он) оберегает то, что не является зонтом (achattaṃ), подобно зонту (chattamiva). Таким же образом следует образовывать и другие [формы].

437, 538. Nāmamhā’tticchatthe.

437, 538. После именных основ в значении желания для самого себя.

Nāmamhā attano icchatthe īyapaccayo hoti.

После именных основ в значении желания для самого себя следует суффикс «īya».

Attano pattamicchati = pattīyati. Evaṃ vatthīyati, parikkhārīyati, cīvarīyati, dhanīyati, ghaṭīyati.

(Он) желает чашу (pattaṃ) для себя (attano) = желает чашу для себя (pattīyati). Таким же образом: желает одежду для себя (vatthīyati), желает принадлежности для себя (parikkhārīyati), желает монашеское облачение для себя (cīvarīyati), желает богатство для себя (dhanīyati), желает сосуд для воды для себя (ghaṭīyati).

Atticchattheti kimatthaṃ? Aññassa pattamicchati. Evamaññepi yojetabbā.

Для чего сказано «atticchatthe» (в значении желания для самого себя)? Чтобы предотвратить применение этого правила, когда нет значения желания для самого себя, как в следующем примере: (он) желает чашу (pattaṃ) для другого (aññassa). Таким же образом следует образовывать и другие [формы].

438, 540. Dhātūhi ṇe ṇaya ṇāpe ṇāpayā kāritāni hetvatthe.

438, 540. После глагольных корней в каузативном значении (hetvatthe) следуют [суффиксы] «ṇe», «ṇaya», «ṇāpe», «ṇāpaya», [называемые] «kārita».

Sabbehi dhātūhi ṇeṇaya ṇāpe ṇāpayaiccete paccayā honti kāritasaññā ca hetvatthe.

После всех глагольных корней в каузативном значении следуют суффиксы «ṇe», «ṇaya», «ṇāpe», «ṇāpaya», и они получают название «kārita».

Yo koci karoti, taṃ añño ‘‘karohi karohi’’ iccevaṃ bravīti, atha vā karontaṃ payojayati [Pg.227] = kāreti, kārayati, kārāpeti, kārā payati. Ye keci karonti, te aññe ‘‘karotha karotha’’ iccevaṃ bruvanti = kārenti, kārayanti, kārāpenti, kārāpayanti. Yo koci pacati, taṃ añño ‘‘pacāhi pacāhi’’iccevaṃ bravīti, atha vā pacantaṃ payojayati = pāceti, pācayati, pācāpeti, pācāpayati. Ye keci pacanti, te aññe ‘‘pacatha pacatha’’ iccevaṃ bruvanti = pācenti, pācayanti, pācāpenti. Pācāpayanti. Evaṃ bhaṇeti, bhaṇayati, bhaṇāpeti, bhaṇāpayati. Bhaṇenti, bhaṇayanti, bhaṇāpenti, bhaṇāpayanti. Tathariva aññepi yojetabbā.

Если кто-то делает, а другой говорит ему: «делай, делай», или побуждает делающего [делать] = (он) заставляет делать (kāreti, kārayati, kārāpeti, kārāpayati). Если какие-то [люди] делают, а другие говорят им: «делайте, делайте» = (они) заставляют делать (kārenti, kārayanti, kārāpenti, kārāpayanti). Если кто-то готовит, а другой говорит ему: «готови, готови», или побуждает готовящего [готовить] = (он) заставляет готовить (pāceti, pācayati, pācāpeti, pācāpayati). Если какие-то [люди] готовят, а другие говорят им: «готовьте, готовьте» = (они) заставляют готовить (pācenti, pācayanti, pācāpenti, pācāpayanti). Таким же образом: (он) заставляет говорить (bhaṇeti, bhaṇayati, bhaṇāpeti, bhaṇāpayati); (они) заставляют говорить (bhaṇenti, bhaṇayanti, bhaṇāpenti, bhaṇāpayanti). Точно так же следует образовывать и другие [формы].

Hetvattheti kimatthaṃ? Karoti, pacati.

Для чего сказано «hetvatthe» (в каузативном значении)? Чтобы предотвратить применение этого правила, когда нет каузативного значения, как в следующих примерах: (он) делает (karoti), (он) готовит (pacati).

Atthaggahaṇena alapaccayo hoti, jotalati.

Благодаря использованию слова «attha» [в сутре] также появляется суффикс «ala»: (он) заставляет сиять (jotalati).

439, 539. Dhāturūpe nāmasmā ṇayo ca.

439, 539. А также после имени, когда оно принимает форму глагольного корня, следует [суффикс] «ṇaya».

Tasmā nāmasmā ṇayapaccayo hoti kāritasañño ca dhāturūpe sati.

После этого имени следует суффикс «ṇaya», который получает название «kārita», когда оно принимает форму глагольного корня.

Hatthinā atikkamati maggaṃ = atihatthayati, vīṇāya upagāyati gītaṃ = upavīṇayati, daḷhaṃ karoti vīriyaṃ [Pg.228] = daḷhayati, visuddhā hoti ratti = visuddhayati.

(Он) переходит дорогу на слоне (hatthinā atikkamati maggaṃ) = едет на слоне (atihatthayati); (он) поет песню (gītaṃ) под лютню (vīṇāya) = поет под лютню (upavīṇayati); делает усилие (vīriyaṃ) твердым (daḷhaṃ) = укрепляет [усилие] (daḷhayati); ночь (ratti) становится чистой (visuddhā) = очищается (visuddhayati).

Caggahaṇena āra ālaiccete paccayā honti. Santaṃ karoti = santārati, upakkamaṃ karoti = upakkamālati.

Благодаря использованию слова «ca» [в сутре] также появляются суффиксы «āra» и «āla»: делает спокойным (santaṃ karoti) = успокаивает (santārati); предпринимает усилие (upakkamaṃ karoti) = предпринимает усилия (upakkamālati).

440, 445. Bhāvakammesu yo.

440, 445. В пассивном залоге (kamma) и безличном значении (bhāva) [добавляется суффикс] «ya».

Sabbehi dhātūhi bhāvakammesu yapaccayo hoti.

После всех глагольных корней в пассивном залоге и безличном значении следует суффикс «ya».

Ṭhīyate, bujjhate, paccate, labbhate, karīyate, yujjate, uccate.

(Оно) стоит (ṭhīyate), (оно) познается (bujjhate), (оно) готовится (paccate), (оно) обретается (labbhate), (оно) делается (karīyate), (оно) применяется (yujjate), (оно) говорится (uccate).

Bhāvakammesūti kimatthaṃ? Karoti, pacati, paṭhati.

Для чего сказано «bhāvakammesu» (в пассивном залоге и безличном значении)? Чтобы предотвратить применение этого правила, когда нет пассивного залога или безличного значения, как в следующих примерах: (он) делает (karoti), (он) готовит (pacati), (он) читает (paṭhati).

441, 447. Tassa cavaggayakāravakārattaṃ sadhātvantassa.

441, 447. Вместе с конечным звуком глагольного корня этот [суффикс «ya»] переходит в звуки класса «ca», «y» или «v».

Tassa yapaccayassa cavaggayakāravakārattaṃ hoti dhātūnaṃ antena saha yathāsambhavaṃ.

Этот суффикс «ya» вместе с конечным звуком глагольных корней по мере возможности переходит в звуки класса «ca», «y» или «v».

Vuccate, vuccante, uccate, uccante, paccate, paccante. Majjate, majjante, yujjate, yujjante. Bujjhate, bujjhante, kujjhate, kujjhante, ujjhate, ujjhante. Haññate, haññante. Kayyate, kayyante. Dibbate, dibbante.

(Оно) говорится (vuccate, uccate), (они) говорятся (vuccante, uccante); (оно) готовится (paccate), (они) готовятся (paccante). (Оно) протирается (majjate), (они) протираются (majjante); (оно) применяется (yujjate), (они) применяются (yujjante). (Оно) познается (bujjhate), (они) познаются (bujjhante); (он) гневается (kujjhate), (они) гневаются (kujjhante); (оно) оставляется (ujjhate), (они) оставляются (ujjhante). (Он) убивается (haññate), (они) убиваются (haññante). (Оно) делается (kayyate), (они) делаются (kayyante). (В него) играют (dibbate), (в него) играют (dibbante).

442, 448. Ivaṇṇāgamo [Pg.229] .

442, 448. Иногда происходит вставка гласного «i» или «ī».

Sabbehi dhātūhi yamhi paccaye, pare ivaṇṇāgamo hoti vā.

Иногда после всех глагольных корней перед последующим суффиксом «ya» происходит вставка гласного «i» или «ī».

Karīyate, karīyati, gacchīyate, gacchīyati.

(Оно) делается (karīyate, karīyati); (туда) идут (gacchīyate, gacchīyati).

ti kimatthaṃ? Kayyate.

Для чего сказано «vā» (иногда)? Чтобы допустить исключение из этого правила, как в следующем примере: (оно) делается (kayyate).

443, 449. Pubbarūpañca.

443, 449. А также уподобление предыдущему звуку.

Sabbehi dhātūhi yapaccayo pubbarūpamāpajjate vā.

Иногда после всех глагольных корней суффикс «ya» уподобляется предыдущему звуку.

Vuḍḍhate, phallate, dammate, sakkate, labbhate, dissate.

(Оно) растет (vuḍḍhate), (оно) приносит плоды (phallate), (он) укрощается (dammate), (оно) можется (sakkate), (оно) обретается (labbhate), (оно) видится (dissate).

444, 501. Tathā kattari ca.

444, 501. А также в активном залоге (kattar).

Yathā heṭṭhā bhāvakammesu yapaccayassa ādeso hoti tathā kattaripi yapaccayassa ādeso kātabbo.

Подобно тому как выше в пассивном залоге и безличном значении происходит замена суффикса «ya», так же и в активном залоге следует производить замену суффикса «ya».

Bujjhati, vijjhati, maññati, sibbati.

(Он) понимает (bujjhati), (он) пронзает (vijjhati), (он) думает (maññati), (он) шьет (sibbati).

445, 433. Bhūvādito a.

445, 433. После [корней] класса «bhū» и других [добавляется суффикс] «a».

Bhūiccevamādito dhātugaṇato apaccayo hoti kattari.

После группы глагольных корней, начинающихся с «bhū», в активном залоге следует суффикс «a».

Bhavati[Pg.230], paṭhati, pacati, jayati.

(Он) есть (bhavati), (он) читает (paṭhati), (он) готовит (pacati), (он) побеждает (jayati).

446, 509. Rudhādito niggahitapubbañca.

446, 509. После [корней] класса «rudha» и других [добавляется суффикс «a»], а также перед [конечным согласным] вставляется ниггахита.

Rudhaiccevamādito dhātugaṇato apaccayo hoti kattari, pubbe niggahitāgamo hoti.

После группы глагольных корней, начинающихся с «rudha», в активном залоге следует суффикс «a», а перед [конечным согласным] происходит вставка ниггахиты.

Rundhati, chindati, bhindati.

(Он) препятствует (rundhati), (он) режет (chindati), (он) раскалывает (bhindati).

Caggahaṇena i ī e oiccete paccayā honti niggahitapubbañca.

Благодаря использованию слова «ca» [в сутре] также появляются суффиксы «i», «ī», «e», «o», а перед [конечным согласным] вставляется ниггахита.

Rundhiti, rundhīti, rundheti, rundhoti, sumbhoti, parisumbhoti.

(Он) препятствует (rundhiti, rundhīti, rundheti, rundhoti), (он) бьет (sumbhoti, parisumbhoti).

447, 510. Divādito yo.

447, 510. После [корней] класса «divu» и других [добавляется суффикс] «ya».

Divuiccevamādito dhātugaṇato yapaccayo hoti kattari.

После группы глагольных корней, начинающихся с «divu», в активном залоге следует суффикс «ya».

Dibbati, thibbati, yujjhati, vijjhati, bujjhati.

(Он) играет (dibbati), (он) плюет (thibbati), (он) сражается (yujjhati), (он) пронзает (vijjhati), (он) понимает (bujjhati).

448, 512. Svādito ṇu ṇā uṇā ca.

448, 512. После [корней] группы «су» также [добавляются суффиксы] «ну», «на», «уна».

Suiccevamādito dhātugaṇato ṇu ṇā u ṇāiccete paccayā honti kattari.

После группы корней, начинающейся с «су», в действительном залоге (kattari) добавляются суффиксы «ну», «на», «уна».

Abhisuṇoti[Pg.231], abhisuṇāti, saṃvuṇoti, saṃvuṇāti, āvuṇoti, āvuṇāti, pāpuṇoti, pāpuṇāti.

Абхисуноти, абхисунати, самвуноти, самвунати, авуноти, авунати, папуноти, папунати.

449, 513. Kiyādito nā.

449, 513. После [корней] группы «ки» [добавляется суффикс] «на».

iccevamādito dhātugaṇato paccayo hoti kattari.

После группы корней, начинающейся с «ки», в действительном залоге (kattari) добавляется суффикс «на».

Kiṇāti, jināti, dhunāti, munāti, lunāti, punāti.

Кинати, джинати, дхунати, мунати, лунати, пунати.

450, 517. Gahādito ppa ṇhā.

450, 517. После [корней] группы «гаха» [добавляются суффиксы] «ппа» и «нха».

Gahaiccevamādito dhātugaṇato ppaṇhāiccete paccayā honti kattari.

После группы корней, начинающейся с «гаха», в действительном залоге (kattari) добавляются суффиксы «ппа» и «нха».

Gheppati, gaṇhāti.

Гхеппати, ганхати.

451, 520. Tanādito oyirā.

451, 520. После [корней] группы «тану» [добавляются суффиксы] «о» и «йира».

Tanuiccevamādito dhātugaṇato o yiraiccete paccayā honti kattari.

После группы корней, начинающейся с «тану», в действительном залоге (kattari) добавляются суффиксы «о» и «йира».

Tanoti[Pg.232], tanohi, karoti, karohi, kayi rati, kayirāhi.

Таноти, танохи, кароти, карохи, кайирати, кайирахи.

452, 525. Curādito, ṇe ṇayā.

452, 525. После [корней] группы «чура» [добавляются суффиксы] «не» и «ная».

Curaiccevamādito dhātugaṇato ṇe ṇayaiccete paccayā honti kattari, kāritasaññā ca.

После группы корней, начинающейся с «чура», в действительном залоге (kattari) добавляются суффиксы «не» и «ная», и они также имеют название «карита» (каузатив).

Coreti, corayati, cinteti, cintayati, manteti, mantayati.

Чорети, чораяти, чинтети, чинтаяти, мантети, мантаяти.

453, 444. Attanopadāni bhāve ca kammani.

453, 444. Окончания аттанопада также употребляются в безличном (bhāva) и страдательном (kamma) залогах.

Bhāve ca kammani ca attanopadāni honti.

В безличном и страдательном залогах употребляются окончания аттанопада.

Uccate, uccante, majjate, majjante, yujjate, yujjante, kujjhate, kujjhante, labbhate, labbhante, kayyate, kayyante.

Уччате, уччанте, маджджате, маджджанте, юдджате, юдджанте, кудджхате, кудджханте, лаббхате, labbhante, кайяте, кайянте.

454, 440. Kattari ca.

454, 440. А также в действительном залоге (kattari).

Kattari ca attanopadāni honti.

В действительном залоге также употребляются окончания аттанопада.

Maññate, rocate, socate, bujjhate, jāyate.

Манньяте, рочате, сочате, будджхате, джаяте.

455, 530. Dhātuppaccayehi vibhattiyo.

455, 530. Окончания [добавляются] после глагольных суффиксов.

Dhātuniddiṭṭhehi paccayehi khādikāritantehi vibhattiyo honti.

Личные окончания добавляются после суффиксов, указанных для корней, начиная с «кха» и заканчивая «карита».

Titikkhati[Pg.233], jigucchati, vīmaṃsati, samuddāyati, puttīyati, kāreti, pāceti.

Титиккхати, джигуччхати, вимамсати, самуддаяти, путтияти, карети, пачети.

456, 430. Kattari parassapadaṃ.

456, 430. В действительном залоге (kattari) [употребляются окончания] парассапада.

Kattari parassapadaṃ hoti.

В действительном залоге употребляются окончания парассапада.

Karoti, pacati, paṭhati, gacchati.

Кароти, пачати, патхати, гаччхати.

457, 424. Bhūvādayo dhātavo.

457, 424. [Слова] группы «бху» и другие называются корнями (dhātu).

Bhūiccevamādayo ye saddagaṇā, te dhātusaññā honti.

Те группы слов, которые начинаются с «бху», получают название корней (dhātu).

Bhavati, bhavanti, carati, caranti, pacati, pacanti, cintayati, cintayanti, hoti, honti, gacchati, gacchanti.

Бхавати, бхаванти, чарати, чаранти, пачати, пачанти, чинтаяти, чинтаянти, хоти, хонти, гаччхати, гаччханти.

Iti ākhyātakappe dutiyo kaṇḍo.

Так заканчивается второй раздел в главе о глаголе.

Tatiyakaṇḍa

Третий раздел

458, 461. Kvacādivaṇṇānamekassarānaṃ dvebhāvo.

458, 461. Иногда происходит удвоение начальных слогов с одним гласным.

Ādibhūtānaṃ vaṇṇānaṃ ekassarānaṃ kvaci dvebhāvo hoti.

Иногда происходит удвоение начальных букв (слогов), содержащих один гласный.

Titikkhati[Pg.234], jigucchati, tikicchati, vīmaṃsati, bubhukkhati, pivāsati, daddallati, dadāti, jahāti, caṅkamati.

Титиккхати, джигуччхати, тикиччхати, вимамсати, бубхуккхати, пивасати, даддаллати, дадати, джахати, чанкамати.

Kvacīti kimatthaṃ? Kampati, calati.

Для чего сказано «иногда» (kvaci)? [Чтобы исключить такие случаи, как:] кампати, чалати.

459, 462. Pubbo’bbhāso.

459, 462. Предыдущий [слог] называется «аббхаса» (удвоенный слог).

Dvebhūtassa dhātussa yo pubbo, so abbhāsasañño hoti.

Предыдущий слог удвоенного корня получает название «аббхаса».

Dadhāti, dadāti, babhūva.

Дадхати, дадати, бабхува.

460, 506. Rasso.

460, 506. Краткий.

Abbhāse vattamānassa sarassa rasso hoti. Dadhāti, jahāti.

Гласный звук в слоге аббхаса становится кратким. Например: дадхати, джахати.

461, 464. Dutiyacatutthānaṃ paṭhamatatiyā.

461, 464. Первый и третий вместо второго и четвертого.

Abbhāsagatānaṃ dutiyacatutthānaṃ paṭhamatatiyā honti.

Вместо вторых и четвертых согласных в слоге аббхаса появляются первые и третьи согласные соответственно.

Ciccheda, bubhukkhati, babhūva, dadhāti.

Чиччхеда, бубхуккхати, бабхува, дадхати.

462, 476. Kavaggassa cavaggo.

462, 476. Группа «ча» вместо группы «ка».

Abbhāse vattamānassa kavaggassa ca vaggo hoti.

Согласные группы «ка» в слоге аббхаса заменяются согласными группы «ча».

Cikicchati[Pg.235], jigucchati, jighacchati, jigīsati, jaṅgamati, caṅkamati.

Чикиччхати, джигуччхати, джигхаччхати, джигисати, джангамати, чанкамати.

463, 532. Mānakitānaṃ vatattaṃ vā.

463, 532. Иногда [в слоге аббхаса корней] «мана» и «кита» [появляются] «ва» и «та».

Mānakitaiccetesaṃ dhātūnaṃ abbhāsagatānaṃ vakāra takārattaṃ hoti vā yathāsaṅkhyaṃ.

В слоге аббхаса корней «мана» и «кита» соответственно и по порядку иногда происходит замена на звуки «ва» и «та».

Vīmaṃsati, tikicchati.

Вимамсати, тикиччхати.

ti kimatthaṃ? Cikicchati.

Для чего сказано «иногда» (vā)? [Чтобы допустить исключение, как в:] чикиччхати.

464, 504. Hassa jo.

464, 504. «Джа» вместо «ха».

Abbhāse vattamānassa hakārassa jo hoti.

Звук «ха» в слоге аббхаса заменяется на «джа».

Jahāti, juhvati, juhoti, jahāra.

Джахати, джухвати, джухоти, джахара.

465, 463. Antassivaṇṇākāro vā.

465, 463. Иногда в конце [слога аббхаса] появляется гласный «и» (или «ии») или «а».

Abbhāsassa antassa ivaṇṇo hoti, akāro vā.

Иногда в конце слога аббхаса гласный заменяется на звук группы «и» или на «а».

Jigucchati, pivāsati, vīmaṃsati, jighacchati, babhūva, dadhāti.

Джигуччхати, пивасати, вимамсати, джигхаччхати, бабхува, дадхати.

ti kimatthaṃ? Bubhukkhati.

Для чего сказано «иногда» (vā)? [Чтобы допустить исключение, как в:] бубхуккхати.

466, 489. Niggahitañca[Pg.236].

466, 489. А также ниггахита.

Abbhāsassa ante niggahitāgamo hoti vā.

Иногда в конце слога аббхаса вставляется ниггахита.

Caṅkamati, cañcalati, jaṅgamati.

(Он) ходит взад и вперёд (caṅkamati), (он) дрожит (cañcalati), (он) расхаживает (jaṅgamati).

ti kimatthaṃ? Pivāsati, daddallati.

Для чего сказано „vā“ (иногда)? Чтобы допустить исключение из правила, как в следующем примере: (он) хочет пить (pivāsati), (он) ярко сияет (daddallati).

467, 533. Tato pāmānānaṃ vā maṃ sesu.

467, 533. После этого [аббхасы] происходят [замены на] „vā“ и „maṃ“ для [корней] „pā“ и „māna“, когда следует „sa“.

Tato abbhāsato pāmānaiccetesaṃ dhātūnaṃ vāmaṃiccete ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ sapaccaye pare.

После этого аббхасы (удвоенного слога) происходят замены на „vā“ и „maṃ“ соответственно для корней „pā“ и „māna“, когда следует суффикс „sa“.

Pivāsati, vīmaṃsati.

(Он) хочет пить (pivāsati), (он) исследует (vīmaṃsati).

468, 462. Ṭhā tiṭṭho.

468, 462. [Корень] „ṭhā“ становится „tiṭṭha“.

Ṭhāiccetassa dhātussa tiṭṭhādeso hoti vā.

Иногда корень „ṭhā“ заменяется на „tiṭṭha“.

Tiṭṭhati, tiṭṭhatu, tiṭṭheyya, tiṭṭheyyuṃ.

(Он) стоит, (пусть он) стоит (tiṭṭhatu), (он) стоял бы (tiṭṭheyya), (они) стояли бы (tiṭṭheyyuṃ).

ti kimatthaṃ? Ṭhāti.

Для чего сказано „vā“ (иногда)? Чтобы допустить исключение из этого правила, как в следующем примере: (он) стоит (ṭhāti).

469, 494. Pā pivo.

469, 494. [Корень] „pā“ [становится] „piva“.

iccetassa dhātussa pivādeso hoti vā.

Иногда корень „pā“ заменяется на „piva“.

Pivati, pivatu, piveyya, piveyyuṃ.

(Он) пьёт (pivati), (пусть он) пьёт (pivatu), (он) пил бы (piveyya), (они) пили бы (piveyyuṃ).

ti kimatthaṃ? Pāti.

Для чего сказано „vā“ (иногда)? Чтобы допустить исключение из правила, как в следующем примере: (он) пьёт (pāti).

470, 514. Ñāssa [Pg.237] jā jaṃ nā.

470, 514. Для [корня] „ñā“ происходят [замены на] „jā“, „jaṃ“ и „nā“.

Ñāiccetassa dhātussa jā jaṃ nāādesā honti vā.

Иногда корень „ñā“ заменяется на „jā“, „jaṃ“ и „nā“.

Jānāti, jāneyya, jāniyā, jaññā, nāyati.

(Он) знает (jānāti), (он) знал бы (jāneyya, jāniyā, jaññā), (оно) познаётся (nāyati).

471, 483. Disassa passa dissa dakkhā vā.

471, 483. Иногда [для корня „disa“] происходят [замены на] „passa“, „dissa“ и „dakkha“.

Disaiccetassa dhātussa passa dissa dakkhaiccete ādesā honti vā.

Иногда корень „disa“ заменяется на „passa“, „dissa“ и „dakkha“.

Passati, dissati, dakkhati, adakkha.

(Он) видит (passati), (он) видится / виден (dissati), (он) увидит (dakkhati), (он) увидел (adakkha).

ti kimatthaṃ? Addasa.

Для чего сказано „vā“ (иногда)? Чтобы допустить исключение из этого правила, как в следующем примере: (он) видел / увидел (addasa).

472, 531. Byañjanantassa co chapaccayesu ca.

472, 531. Также конечный согласный заменяется на „ca“, когда следует суффикс „cha“.

Byañjanantassa dhātussa co hoti chapaccayesu paresu.

Конечный согласный корня заменяется на „ca“, когда следуют суффиксы „cha“.

Jigucchati, tikicchati, jighacchati.

(Он) испытывает отвращение (jigucchati), (он) лечит (tikicchati), (он) хочет есть (jighacchati). Примечание: в „jigucchati“ корнем является „gupa“. После усечения конечного гласного корня и присоединения суффикса „cha“ конечный согласный корня заменяется на „c“. В „tikicchati“ корнем является „kita“. После усечения конечного гласного корня и присоединения суффикса „cha“ конечный согласный корня заменяется на „c“. В „jighacchati“ корнем является „ghasa“. После усечения конечного гласного корня и присоединения суффикса „cha“ конечный согласный корня заменяется на „c“.

473, 529. Ko khe ca.

473, 529. А также [происходит замена на] „ka“, когда следует „kha“.

Byañjanantassa dhātussa ko hoti khapaccaye pare.

Конечный согласный корня заменяется на „ka“, когда следует суффикс „kha“.

Titikkhati[Pg.238], bubhukkhati.

(Он) терпит (titikkhati), (он) хочет есть (bubhukkhati). Примечание: в „titikkhati“ корнем является „tija“. После усечения конечного гласного корня и присоединения суффикса „kha“ конечный согласный корня „j“ заменяется на „k“.

474, 535. Harassa gīse.

474, 535. Для [корня] „hara“ [происходит замена на] „gī“ перед „se“.

Haraiccetassa dhātussa sabbasseva ādeso hoti sapaccaye pare.

Весь корень „hara“ целиком заменяется на „gī“, когда следует суффикс „sa“.

Jigīsati.

(Он) стремится получить / желает забрать (jigīsati).

475, 565. Brūbhūnamāhabhūvā parokkhāyaṃ.

475, 565. В пароккхе (прошедшем времени) [корни] „brū“ и „bhū“ заменяются на „āha“ и „bhūva“.

Brūbhūiccetesaṃ dhātūnaṃ āhabhūvaiccete ādesā honti yathāsaṅkhyaṃ parokkhāyaṃ vibhattiyaṃ.

Корни „brū“ и „bhū“ заменяются на „āha“ и „bhūva“ соответственно, когда следует окончание пароккхи.

Āha, āhu, babhūva, babhūvu.

(Он) сказал (āha), (они) сказали (āhu); (он) был (babhūva), (они) были (babhūvu).

Parokkhāyamiti kimatthaṃ? Abracuṃ.

Для чего сказано „в пароккхе“? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда нет пароккхи, как в следующем примере: (они) сказали (abravuṃ).

476, 442. Gamissanto ccho vā sabbāsu.

476, 442. Иногда конечный [звук] корня „gamu“ становится „ccha“, когда следуют любые [окончания и суффиксы].

Gamuiccetassa dhātussa anto makāro ccho hoti vā sabbāsu paccayavibhattīsu.

Иногда, когда следуют любые суффиксы и окончания, буква „m“, являющаяся концом корня „gamu“ (идти), заменяется на „ccha“.

Gacchamāno, gacchanto. Gacchati, gameti. Gacchatu, gametu. Gaccheyya. Gameyya. Agacchā, agamā. Agacchī, agamī. Gacchissati, gamissati. Agacchissā, agamissā.

Идущий (gacchamāno, gacchanto). (Он) идёт (gacchati), заставляет идти (gameti). (Пусть он) идёт (gacchatu), пусть заставит идти (gametu). (Он) пошёл бы (gaccheyya, gameyya). (Он) шёл (agacchā, agamā). (Он) шёл (agacchī, agamī). (Он) пойдёт (gacchissati, gamissati). (Если бы он) пошёл (agacchissā, agamissā).

Gamisseti [Pg.239] kimatthaṃ? Icchati.

Для чего сказано „для gamu“? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда нет корня „gamu“, как в следующем примере: (он) желает (icchati).

477, 479. Vacassajjatanimhi makāro o.

477, 479. При адджатани [буква] „a“ [корня] „vaca“ становится „o“.

Vacaiccetassa dhātussa akāro ottamāpajjate ajjatanimhi vibhattimhi.

Когда следует окончание адджатани, буква „a“ корня „vaca“ переходит в „o“.

Avoca. Avocuṃ.

(Он) сказал (avoca), (они) сказали (avocuṃ).

Ajjatanimhīti kimatthaṃ? Avaca, avacū.

Для чего сказано „при адджатани“? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда нет адджатани, как в следующем примере: (он) сказал (avaca), (они) сказали (avacū).

478, 438. Akāro dīghaṃ hi mi mesu.

478, 438. Перед [окончаниями] „hi“, „mi“ и „ma“ буква „a“ удлиняется.

Akāro dīghamāpajjate himimaiccetesu vibhattīsu.

Когда следуют окончания „hi“, „mi“ и „ma“, буква „a“ становится долгой.

Gacchāhi, gacchāmi, gacchāma, gacchāmhe.

(Ты) иди (gacchāhi), (я) иду (gacchāmi), (мы) идём (gacchāma, gacchāmhe).

Mikāraggahaṇena hivibhattimhi akāro kvaci na dīghamāpajjate. Gacchahi.

Благодаря принятию буквы „mi“, при окончании „hi“ буква „a“ иногда не удлиняется: (ты) иди (gacchahi).

479, 452. Ha lopaṃ vā.

479, 452. Иногда [окончание] „hi“ выпадает.

Hivibhatti lopamāpajjate vā.

Иногда окончание „hi“ подвергается элизии (выпадает).

Gaccha, gacchāhi, gama, gamāhi, gamaya, gamayāhi.

(Ты) иди (gaccha, gacchāhi; gama, gamāhi); (ты) заставляй идти (gamaya, gamayāhi).

ti kimatthaṃ? Gacchati, gamayati.

Для чего сказано „hi“? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда нет окончания „hi“, как в следующем примере: (он) идёт (gacchati), (он) заставляет идти (gamayati).

480, 490. Hotissarehohe bhavissantimhissassa ca.

480, 490. Гласный [корня] „hū“ становится „eha“, „oha“ и „e“, когда следует бхависсанти (будущее время), а „ssa“ [иногда выпадает].

iccetassa [Pg.240] dhātussa saro e ha oha ettamāpajja te bhavissantimhi, ssassa ca lopo hoti vā.

Гласный корня „hū“ становится „eha“, „oha“ и „e“, когда следует бхависсанти, и иногда происходит элизия „ssa“.

Hehiti, hehinti, hohiti, hohinti, heti, henti, hehissati, hehissanti, hohissati, hohissanti, hessati, hessanti.

(Он) будет (hehiti, hohiti, heti), (они) будут (hehinti, hohinti, henti). (Он) будет (hehissati, hohissati, hessati), (они) будут (hehissanti, hohissanti, hessanti).

ti kimatthaṃ? Bhavissati, bhavissanti.

Для чего сказано „hū“? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда нет корня „hū“, как в следующем примере: (он) будет (bhavissati), (они) будут (bhavissanti).

Bhavissantimhīti kimatthaṃ? Hoti.

Для чего сказано „в бхависсанти“ (в будущем времени)? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда нет бхависсанти, как в следующем примере: (он) есть (hoti).

481, 524. Karassa sapaccayassa kāho.

481, 524. [Корень] „kara“ вместе с суффиксом заменяется на „kāha“.

Karaiccetassa dhātussa sapaccayassa kāhādeso hoti vā bhavissantimhi vibhattimhi, sassa ca niccaṃ lopo hoti.

Иногда корень „kara“ вместе с суффиксом заменяется на „kāha“, когда следует окончание бхависсанти, и всегда происходит элизия „ssa“.

Kāhati, kāhiti, kāhasi, kāhisi, kāhāmi, kāhāma.

(Он) сделает (kāhati, kāhiti); (ты) сделаешь (kāhasi, kāhisi); (я) сделаю (kāhāmi), (мы) сделаем (kāhāma).

ti kimatthaṃ? Karissati, karissanti.

Для чего сказано „vā“ (иногда)? Чтобы допустить исключение из этого правила, как в следующем примере: (он) сделает (karissati), (они) сделают (karissanti).

Sapaccayaggahaṇena aññehipi bhavissantiyā vibhattiyā khāmi khāma chāmi chāmaiccādayo ādesā honti. Vakkhāmi, vakkhāma, vacchāmi, vacchāma.

Благодаря принятию слова „sapaccaya“ (вместе с суффиксом), также и после других [корней] окончание бхависсанти заменяется на „khāmi“, „khāma“, „chāmi“, „chāma“ и т. д.: (я) скажу (vakkhāmi), (мы) скажем (vakkhāma); (я) буду жить (vacchāmi), (мы) будем жить (vacchāma).

Iti ākhyātakappe tatiyo kaṇḍo.

Так заканчивается третий раздел в главе о глаголе.

Catutthakaṇḍa

Четвёртый раздел

482, 508. Dādantassaṃ [Pg.241] mi mesu.

482, 508. На конце корня «dā» перед «mi» и «ma» происходит замена на «aṃ».

iccetassa dhātussa antassa aṃ hoti mimaiccetesu.

На конце корня «dā» перед окончаниями «mi» и «ma» появляется «aṃ».

Dammi, damma.

dammi (я даю), damma (мы даём).

483, 527. Asaṃyogantassa vuddhi kārite.

483, 527. В каузативе происходит усиление гласного корня, который не оканчивается на группу согласных.

Asaṃyogantassa dhātussa kārite vuddhi hoti.

В каузативе происходит усиление гласного корня, не оканчивающегося на группу согласных.

Kāreti, kārenti, kārayati, kārayanti, kārāpeti, kārāpenti, kārāpayati, kārāpayanti.

kāreti, kārenti, kārayati, kārayanti, kārāpeti, kārāpenti, kārāpayati, kārāpayanti.

Asaṃyogantasseti kimatthaṃ? Cintayati, mantayati.

Для чего сказано «asaṃyogantassa» (не оканчивающегося на группу согласных)? Для того чтобы предотвратить действие этого правила, когда корень оканчивается на группу согласных, как в следующих примерах: cintayati (он думает), mantayati (он советуется).

484, 542. Ghaṭādīnaṃ vā.

484, 542. Иногда у корней «ghaṭa» и других.

Ghaṭādīnaṃ dhātūnaṃ asaṃyogantānaṃ vuddhi hoti vā kārite.

Иногда в каузативе происходит усиление гласного корней «ghaṭa» и других, не оканчивающихся на группу согласных.

Ghāṭeti, ghaṭeti, ghāṭayati, ghaṭayati, ghāṭāpeti, ghaṭāpeti, ghāṭāpayati, ghaṭāpayati, gāmeti, gameti, gāmayati, gamayati, gāmāpeti, gamāpeti. Gāmāpayati, gamāpayati.

ghāṭeti, ghaṭeti, ghāṭayati, ghaṭayati, ghāṭāpeti, ghaṭāpeti, ghāṭāpayati, ghaṭāpayati, gāmeti, gameti, gāmayati, gamayati, gāmāpeti, gamāpeti, gāmāpayati, gamāpayati.

Ghaṭādīnamiti kimatthaṃ? Kāreti.

Для чего сказано «ghaṭādīnaṃ» (корней «ghaṭa» и других)? Для того чтобы предотвратить действие этого правила, когда корень не принадлежит к группе «ghaṭa» и др., как в примере: kāreti (он заставляет делать).

485, 434. Aññesu [Pg.242] ca.

485, 434. И перед другими.

Aññesu ca paccayesu sabbesaṃ dhātūnaṃ asaṃyogantānaṃ vuddhi hoti.

И перед другими суффиксами (помимо каузативных) происходит усиление гласного всех корней, не оканчивающихся на группу согласных.

Jayati, hoti, bhavati.

jayati (он побеждает), hoti (он есть), bhavati (он есть).

Caggahaṇena ṇupaccayassāpi vuddhi hoti. Abhisuṇoti.

Благодаря использованию слова «ca» усиление происходит также и перед суффиксом «ṇu»: abhisuṇoti (он слушает).

486, 543. Guha dusānaṃ dīghaṃ.

486, 543. Долгота гласного у корней «guha» и «dusa».

Guha dusaiccetesaṃ dhātūnaṃ saro dīghamāpajjate kārite.

Гласный корней «guha» и «dusa» становится долгим в каузативе.

Gūhayati, dūsayati.

gūhayati (он заставляет защищать), dūsayati (он заставляет вредить, портить).

487, 478. Vaca vasa vahādīnamukāro vassa ye.

487, 478. Перед суффиксом «ya» буква «v» в корнях «vaca», «vasa», «vaha» и других заменяется на «u».

Vaca vasa vahaiccevamādīnaṃ dhātūnaṃ vakārassa ukāro hoti yapaccaye pare.

Когда следует суффикс «ya», буква «v» корней «vaca», «vasa», «vaha» и других заменяется на «u».

Uccate, vuccati, gussati, vuyhati.

uccate, vuccati, gussati, vuyhati.

488, 481. Ha vipariyayo lo vā.

488, 481. Происходит перестановка «ha», и иногда «ya» заменяется на «la».

Hakārassa vipariyayo hoti yapaccaye pare, yapaccayassa ca lo hoti vā.

Когда следует суффикс «ya», происходит перестановка буквы «h», и иногда суффикс «ya» заменяется на «la».

Vulhati, vuyhati.

vulhati, vuyhati.

489, 519. Gahassa [Pg.243] ghe ppe.

489, 519. Перед суффиксом «ppa» корень «gaha» заменяется на «ghe».

Gahaiccetassa dhātussa sabbassa ghekāro hoti ppapaccaye pare.

Перед суффиксом «ppa» весь корень «gaha» заменяется на «ghe».

Gheppati.

gheppati (он берёт).

490, 518. Halo po ṇhāmhi.

490, 518. Перед суффиксом «ṇhā» происходит выпадение буквы «h».

Gahaiccetassa dhātussa hakārassa lopo hoti ṇhāmhi paccaye pare.

Перед суффиксом «ṇhā» происходит выпадение буквы «h» корня «gaha».

Gaṇhāti.

gaṇhāti (он берёт).

491, 523. Karassa kāsattamajjatanimhi.

491, 523. В аористе (ajjatanī) корень «kara» заменяется на «kāsa».

Karaiccetassa dhātussa sabbassa kāsattaṃ hoti vā ajjatanimhi vibhattimhi.

Иногда, когда следует окончание аориста (ajjatanī), весь корень «kara» заменяется на «kāsa».

Akāsi, akāsuṃ. Akari, akaruṃ.

akāsi (он сделал), akāsuṃ (они сделали); akari (он сделал), akaruṃ (они сделали).

Kāsattamitibhāvaniddesena aññatthāpi gamo hoti. Ahosi, adāsi.

Указанием на состояние в виде «kāsatta» показывается, что и в других случаях происходит вставка «s»: ahosi (он был), adāsi (он дал).

492, 499. Asasmā mimānaṃ mhimhā’ ntalopo ca.

492, 499. После корня «asa» окончания «mi» и «ma» заменяются на «mhi» и «mha», и происходит выпадение конечного согласного корня.

Asaiccetāya dhātuyā mimaiccetesaṃ vibhattīnaṃ mhimhādesā honti vā, dhātvantassa lopo ca.

Иногда окончания «mi» и «ma» после корня «asa» заменяются на «mhi» и «mha», и происходит выпадение конечного согласного корня.

Amhi[Pg.244], amha, asmi, asma.

amhi, asmi (я есть); amha, asma (мы есть).

493, 498. Thassa tthattaṃ.

493, 498. Окончание «tha» заменяется на «ttha».

Asaiccetāya dhātuyā thassa vibhattissa tthattaṃ hoti, dhātvantassa lopo ca.

Окончание «tha» после корня «asa» заменяется на «ttha», и происходит выпадение конечного согласного корня.

Attha.

attha (вы есть).

494, 495. Tissa tthittaṃ.

494, 495. Окончание «ti» заменяется на «tthi».

Asaiccetāya dhātuyā tissa vibhattissa tthittaṃ hoti, dhātvantassa lopo ca.

Окончание «ti» после корня «asa» заменяется на «tthi», и происходит выпадение конечного согласного корня.

Atthi.

atthi (он есть).

495, 500. Tussa tthuttaṃ.

495, 500. Окончание «tu» заменяется на «tthu».

Asaiccetāya dhātuyā tussa vibhattissa tthuttaṃ hoti, dhātvantassa lopo ca.

Окончание «tu» после корня «asa» заменяется на «tthu», и происходит выпадение конечного согласного корня.

Atthu.

atthu (да будет).

496, 497. Simhi ca.

496, 497. А также перед «si».

Asasseva dhātussa simhi vibhattimhi antassa lopo ca hoti.

Перед окончанием «si» также происходит выпадение конечного согласного корня «asa».

Ko nu tvamasi mārisa.

Ko nu tvamasi mārisa (Кто же ты, сударь?).

497, 477. Labhasmā [Pg.245] ī iṃnaṃ ttha tthaṃ.

497, 477. После корня «labha» окончания «ī» и «iṃ» заменяются на «ttha» и «tthaṃ».

Labhaiccetāya dhātuyā ī iṃnaṃ vibhattīnaṃ ttha tthaṃādesā honti, dhātvantassa lopo ca.

Окончания «ī» и «iṃ» после корня «labha» заменяются на «ttha» и «tthaṃ», и происходит выпадение конечного согласного корня.

Alattha, alatthaṃ.

alattha (он получил), alatthaṃ (я получил).

498, 480. Kusasmā dī cchi.

498, 480. После корня «kusa» окончание «ī» заменяется на «cchi».

Kusaiccetāya dhātuyā īvibhattissa cchihoti, dhātvantassa lopo ca.

Окончание «ī» после корня «kusa» заменяется на «cchi», и происходит выпадение конечного согласного корня.

Akkocchi.

akkocchi (он обругал).

499, 507. Dādhātussa dajjaṃ.

499, 507. Корень «dā» заменяется на «dajja».

iccetassa dhātussa sabbassa dajjādeso hoti vā.

Иногда весь корень «dā» заменяется на «dajja».

Dajjāmi, dajjeyya, dadāmi, dadeyya.

dajjāmi, dadāmi (я даю); dajjeyya, dadeyya (он должен дать / пусть даст).

500, 486. Vadassa vajjaṃ.

500, 486. Корень «vada» заменяется на «vajja».

Vadaiccetassa dhātussa sabbassa vajjādeso hoti vā.

Иногда происходит замена всего корня «vada» на «vajja».

Vajjāmi, vajjeyya, vadāmi, vadeyya.

«(Я) говорю» (vajjāmi, vadāmi), «(он) должен сказать» (vajjeyya, vadeyya).

501, 443. Gamissa [Pg.246] ghammaṃ.

501, 443. Замена «ghamma» для «gamu».

Gamuiccetassa dhātussa sabbassa ghammādeso hoti vā.

Иногда происходит замена всего корня «gamu» на «ghamma».

Ghammatu. Ghammāhi, ghammāmi.

«Пусть (он) идёт» (ghammatu), «иди» (ghammāhi), «(я) иду» (ghammāmi).

ti kimatthaṃ? Gacchatu, gacchāhi, gacchāmi.

Для чего сказано «vā» (иногда)? Чтобы допустить исключение из этого правила, как в следующем примере: «пусть (он) идёт» (gacchatu), «иди» (gacchāhi), «(я) иду» (gacchāmi).

502, 493. Yamhi dā dhā mā ṭhā hā pā mahamathādīnamī.

502, 493. Перед «ya» конечный гласный корней «dā», «dhā», «mā», «ṭhā», «hā», «pā», «maha», «matha» и др. заменяется на «ī».

Yamhi paccaye pare dā dhā mā ṭhā hā pā maha matha iccevamādīnaṃ dhātūnaṃ anto īkāramāpajjate.

Когда следует суффикс «ya», конечный гласный корней «dā», «dhā», «mā», «ṭhā», «hā», «pā», «maha», «matha» и подобных им становится «ī».

Dīyati, dhīyati, mīyati, ṭhīyati, hīyati, pīyati, mahīyati, mathīyati.

«Даётся» (dīyati), «содержится» (dhīyati), «измеряется» (mīyati), «стоится» (ṭhīyati), «оставляется» (hīyati), «пьётся» (pīyati), «почитается» (mahīyati), «взбалтывается» (mathīyati).

503, 485. Yajassādissi.

503, 485. Замена начального звука корня «yaja» на «i».

Yajaiccetassa dhātussa ādissa ikārādeso hoti yapaccaye pare.

Когда следует суффикс «ya», происходит замена начального звука корня «yaja» на «i».

Ijjate mayā buddho.

«Будда (Buddho) почитается (ijjate) мною (mayā)».

504, 470. Sabbato uṃ iṃsu.

504, 470. После всех (корней) происходит замена «uṃ» на «iṃsu».

Sabbehi dhātūhi uṃvibhattissa iṃsuādeso hoti.

После всех корней происходит замена флексии «uṃ» на «iṃsu».

Upasaṅkamiṃsu[Pg.247], nisīdiṃsu.

«(Они) приблизились» (upasaṅkamiṃsu), «(они) сели» (nisīdiṃsu).

505, 482. Jara marānaṃ jīra jiyya miyyā vā.

505, 482. Иногда происходят замены на «jīra», «jiyya» и «miyya» для корней «jara» и «mara».

Jara mara iccetesaṃ dhātūnaṃ jīra jiyya miyyādesā honti vā.

Иногда происходят замены корней «jara» и «mara» на «jīra», «jiyya» и «miyya».

Jīrati, jīranti, jiyyati, jiyyanti, miyyati, miyyanti, marati, maranti.

«(Он) стареет» (jīrati, jiyyati), «(они) стареют» (jīranti, jiyyanti); «(он) умирает» (miyyati, marati), «(они) умирают» (miyyanti, maranti).

506, 496. Sabbatthā’ sassādilopo ca.

506, 496. Повсюду также происходит выпадение начального звука корня «asa».

Sabbattha vibhattipaccayesu asaiccetassa dhātussa ādissa lopo hoti vā.

Иногда, когда следуют любые флексии и суффиксы, происходит выпадение начального звука корня «asa».

Siyā, santi, sante, samāno.

«Может быть» (siyā), «(они) есть» (santi, sante), «будучи» (samāno).

ti kimatthaṃ? Asi.

Для чего сказано «vā» (иногда)? Чтобы допустить исключение из этого правила, как в следующем примере: «(ты) есть» (asi).

507, 501. Asabbadhātuke bhū.

507, 501. Перед «asabbadhātuka» корень заменяется на «bhū».

Asasseva dhātussa bhūhoti vā asabbadhātuke.

Иногда корень «asa» заменяется на «bhū» перед «asabbadhātuka».

Bhavissati. Bhavissanti.

«(Он) будет» (bhavissati), «(они) будут» (bhavissanti).

ti kimatthaṃ? Āsuṃ.

Для чего сказано «vā» (иногда)? Чтобы допустить исключение из этого правила, как в следующем примере: «(они) были» (āsuṃ).

508, 515. Eyyassa [Pg.248] ñāto iyā ñā.

508, 515. После «ñā» флексия «eyya» заменяется на «iyā» и «ñā».

Eyyassa vibhattissa ñāiccetāya dhātuyā parassa iyā ñāādesā honti vā.

Иногда после корня «ñā» следующая флексия «eyya» заменяется на «iyā» и «ñā».

Jāniyā, jaññā.

«(Он) может знать» (jāniyā, jaññā).

ti kimatthaṃ? Jāneyya.

Для чего сказано «vā» (иногда)? Чтобы допустить исключение из этого правила, как в следующем примере: «(он) может знать» (jāneyya).

509, 516. Nāssa lopo yakārattaṃ.

509, 516. Происходит выпадение «nā» или замена на «ya».

Ñāiccetāya dhātuyā parassa paccayassa lopo hoti vā, yakārattañca.

Иногда после корня «ñā» происходит выпадение суффикса «nā» и замена на букву «ya».

Jaññā, nāyati.

«(Он) может знать» (jaññā), «(он) знает» (nāyati).

ti kimatthaṃ? Jānāti.

Для чего сказано «vā» (иногда)? Чтобы допустить исключение из этого правила, как в следующем примере: «(он) знает» (jānāti).

510, 487. Lopañcettamakāro.

510, 487. Выпадение «a» или переход в состояние «e».

Akārapaccayo lopamāpajjate, ettañca hoti vā.

Иногда суффикс «a» выпадает или превращается в «e».

Vajjemi, vademi, vajjāmi, vadāmi.

«(Я) говорю» (vajjemi, vademi, vajjāmi, vadāmi).

511, 521. Uttamokāro.

511, 521. Замена звука «o» на «u».

Okārapaccayo uttamāpajjate vā.

Иногда суффикс «o» заменяется на «u».

Kurute, karoti.

«(Он) делает» (kurute, karoti).

Okāroti [Pg.249] kimatthaṃ? Hoti.

Для чего сказано «okāro» (буква «o»)? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда нет буквы «o», как в следующем примере: «(он) есть» (hoti).

512, 522. Karassākāro ca.

512, 522. А также буква «a» корня «kara».

Karaiccetassa dhātussa akāro uttamāpajjate vā.

Иногда буква «a» корня «kara» заменяется на «u».

Kurute, taroti, tubbanti, kayirati.

«(Он) делает» (kurute, taroti), «(они) делают» (tubbanti), «(он) делает» (kayirati).

Karasseti kimatthaṃ? Sarati, marati.

Для чего сказано «karassa» (корня «kara»)? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда нет корня «kara», как в следующих примерах: «(он) помнит» (sarati), «(он) умирает» (marati).

513, 435. O ava sare.

513, 435. Перед гласным «o» заменяется на «ava».

Okārassa dhātvantassa sare pare avādeso hoti.

Когда следует гласный, конечный гласный корня «o» заменяется на «ava».

Cavati. Bhavati.

«(Он) падает» (cavati), «(он) есть» (bhavati).

Oti kimatthaṃ? Jayati.

Для чего сказано «o»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда нет «o», как в следующем примере: «(он) побеждает» (jayati).

514, 491. E aya.

514, 491. «e» заменяется на «aya».

Ekārassa dhātvantassa sare pare ayādeso hoti.

Когда следует гласный, конечный гласный корня «e» заменяется на «aya».

Nayati, jayati.

«(Он) ведёт» (nayati), «(он) побеждает» (jayati).

515, 541. Te [Pg.250] āvāyā kārite.

515, 541. В каузативе они («e» и «o») заменяются на «āva» и «āya».

Te o eiccete āva āyādese pāpuṇanti kārite.

В каузативе эти «o» и «e» заменяются на «āva» и «āya».

Lāveti, nāyeti.

«(Он) заставляет срезать» (lāveti), «(он) заставляет вести» (nāyeti).

Yogavibhāgena aññasmimpi ekārassa āyādeso hoti. Gāyati, gāyanti.

Путем разделения правила (sutta), также и в других случаях происходит замена буквы «e» на «āya»: «(он) поёт» (gāyati), «(они) поют» (gāyanti).

516, 466. Ikārāgamo asabbadhātukamhi.

516, 466. Перед «asabbadhātuka» вставляется буква «i».

Sabbasmiṃ asabbadhātukamhi ikārāgamo hoti.

Во всех «asabbadhātuka» происходит вставка буквы «i».

Gamissati, karissati, labhissati, pacissati.

«(Он) пойдёт» (gamissati), «(он) сделает» (karissati), «(он) получит» (labhissati), «(он) сварит» (pacissati).

Asabbadhātukamhīti kimatthaṃ? Gacchati, karoti, labhati, pacati.

Для чего сказано «asabbadhātukamhi»? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда нет «asabbadhātuka», как в следующих примерах: «(он) идёт» (gacchati), «(он) делает» (karoti), «(он) получает» (labhati), «(он) варит» (pacati).

517, 488. Kvaci dhātuvibhattipaccayānaṃ dīgha viparītādesalopāgamā ca.

517, 488. Иногда происходят удлинение, перестановка, замена, усечение и вставка суффиксов, флексий и корней.

Idha ākhyāte aniddiṭṭhesu sādhanesu kvaci dhātuvibhattipaccayānaṃ dīghaviparītādesalopāgamaiccetāni kāriyāni jinavacanānurūpāni kātabbāni.

Здесь, в главе о глаголах, в не показанных примерах, иногда эти операции — удлинение, перестановка, замена, усечение и вставка — должны производиться над суффиксами, флексиями и корнями в соответствии со Словом Победителя.

Jāyati[Pg.251], kareyya, jāniyā, siyā, kare, gacche, jaññā, vakkhetha, dakkhetha, dicchati, agacchi, agacchuṃ, ahosi, ahesuṃ iccevamādīni aññānipi sādhanāni yojetabbāni.

«Рождается» (jāyati), «пусть делает» (kareyya), «пусть знает» (jāniyā), «был бы» (siyā), «пусть делает» (kare), «пусть идет» (gacche), «пусть знает» (jaññā), «вы говорите» (vakkhetha), «вы видите» (dakkhetha), «он видит» (dicchati), «он пришел» (agacchi), «они пришли» (agacchuṃ), «он был» (ahosi), «они были» (ahesuṃ) — таким же образом следует образовывать и другие примеры.

518, 446. Attanopadāni parassapadattaṃ.

518, 446. Окончания аттанопада заменяются на парассапада.

Attanopadāni kvaci parassapadattamāpajjante.

Иногда окончания аттанопада переходят в парассапада.

Vuccati, labbhati, paccati.

«Говорится» (vuccati), «обретается» (labbhati), «варится» (paccati).

Kvacīti kimatthaṃ? Karīyate, labbhate, paccate.

Для чего сказано «иногда» (kvaci)? Чтобы допустить исключения из этого правила, такие как: «делается» (karīyate), «обретается» (labbhate), «варится» (paccate).

519, 457. Akārāgamo hiyyattanīajjatanīkālātipattīsu.

519, 457. Вставка звука «а» происходит во временах хийяттани, адджатани и калатипатти.

Kvaci akārāgamo hoti hiyyattanī ajjatanīkālātipattiiccetāsu vibhattīsu.

Иногда при флексиях хийяттани, адджатани и калатипатти происходит вставка звука «а».

Agamā, agamī, agamissā.

«Он пошел» (agamā, agamī), «он пошел бы» (agamissā).

Kvacīti kimatthaṃ? Gamā, gamī, gamissā.

Для чего сказано «иногда» (kvaci)? Чтобы допустить исключения из этого правила, такие как: «он пошел» (gamā, gamī), «он пошел бы» (gamissā).

520, 502. Brūto ī timhi.

520, 502. После корня «brū» перед окончанием «ti» вставляется «ī».

Brūiccetāya dhātuyā īkārāgamo hoti timhi vibhattimhi.

После корня «brū» перед флексией «ti» происходит вставка звука «ī».

Bravīti.

«Говорит» (bravīti).

521, 425. Dhātussanto [Pg.252] lopo’nekasarassa.

521, 425. Происходит усечение конечного звука корня, содержащего несколько гласных.

Dhātussa anto kvaci lopo hoti anekasarassa.

Иногда происходит усечение конечного звука корня, содержащего несколько гласных.

Gacchati, sarati, marati.

«Идет» (gacchati), «помнит» (sarati), «умирает» (marati).

Anekasarasseti kimatthaṃ? Pāti, yāti, vāti.

Для чего сказано «содержащего несколько гласных» (anekasarassa)? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда корень состоит из одного слога, как в примерах: «защищает» (pāti), «идет» (yāti), «веет» (vāti).

Kvacīti kimatthaṃ? Mahīyati, mathīyati.

Для чего сказано «иногда» (kvaci)? [Для таких случаев, как] «почитается» (mahīyati), «взбалтывается» (mathīyati).

522, 476. Isuyamūnamanto ccho vā.

522, 476. Конечный звук корней «isu» и «yamu» иногда заменяется на «ccha».

Isu yamu iccetesaṃ dhātūnaṃ anto ccho hoti vā. Icchati, niyacchati.

Конечный звук корней «isu» и «yamu» иногда заменяется на «ccha». «Желает» (icchati), «сдерживает» (niyacchati).

ti kimatthaṃ? Esati, niyamati.

Для чего сказано «иногда» (vā)? Чтобы допустить исключения из этого правила, такие как: «ищет» (esati), «ограничивает» (niyamati).

523, 526. Kāritānaṃ ṇo lopaṃ.

523, 526. Происходит усечение элемента «ṇ» в каузативных суффиксах.

Kāritaiccetesaṃ paccayānaṃ ṇo lopamāpajjate.

Элемент «ṇ» каузативных суффиксов подвергается усечению.

Kāreti, kārayati, kārāpeti, kārāpayati.

«Побуждает делать» (kāreti, kārayati, kārāpeti, kārāpayati).

Sāsanatthaṃ samuddiṭṭhaṃ, mayākhyātaṃ samāsato;

Sakaṃ buddhivisesena, cintayantu vicakkhaṇā.

Ради блага Учения эта глава о глаголах была изложена мною кратко. Пусть мудрые размышляют над ней вновь и вновь, используя свои собственные познания.

Iti ākhyātakappe catuttho kaṇḍo.

Так заканчивается четвертый раздел в главе о глаголах.

Ākhyātakappo niṭṭhito.

Глава о глаголах окончена.

7. Kibbidhānakappa

7. Глава о первичных дериватах (киббидхана-каппа).

Paṭhamakaṇḍa

Первый раздел.

(Ka)

(Ка)

Buddhaṃ [Pg.253] ñāṇasamuddaṃ, sabbaññuṃ lokahetu’khīṇamatiṃ;

Vanditvā pubbamahaṃ, vakkhāmi sasādhanaṃ hi kitakappaṃ.

Почтив сначала Будду — океан мудрости, всеведущего, чья мудрость неисчерпаема, сколько бы Он ни проповедовал миру, я изложу главу о первичных дериватах (кит-каппа) вместе с садханами.

(Kha)

(Кха)

Sādhanamūlaṃ hi payogaṃ,Āhu payogamūlamatthañca;

Atthesu visāradamatayo,Sāsanassudharā jinassa matā.

Мудрецы, искусные в понимании смыслов и поддерживающие Учение Победителя, говорят, что употребление (пример) укоренено в садхане, а смысл укоренен в употреблении.

(Ga)

(Га)

Andho desakavikalo,Ghatamadhutelāni bhājanena vinā;

Naṭṭho naṭṭhāni yathā,Payogavikalo tathā attho.

Подобно тому как слепец, лишенный проводника, сбивается с пути, и подобно тому как топленое масло, мед и растительное масло пропадают без сосуда, так и смысл, лишенный надлежащего употребления (примера), утрачивается.

(Gha)

(Гха)

Tasmā saṃrakkhaṇatthaṃ, munivacanatthassa dullabhassāhaṃ;

Vakkhāmi sissakahitaṃ, kitakappaṃ sādhanena yutaṃ.

Поэтому, дабы сберечь труднодоступный смысл Слова Мудреца, я изложу на благо учеников главу о первичных дериватах (кит-каппа) вместе с садханами.

524, 561. Dhātuyā kammādimhi ṇo.

524, 561. После корня, перед которым стоит объект действия (камма) и т. д., добавляется суффикс «ṇa».

Dhātuyā kammādimhi ṇapaccayo hoti.

После корня, перед которым стоит объект действия и т. д., добавляется суффикс «ṇa».

Kammaṃ karotīti kammakāro, evaṃ kumbhakāro, mālākāro, kaṭṭhakāro, rathakāro, rajatakāro[Pg.254], suvaṇṇakāro, pattaggāho, tantavāyo, dhaññamāyo, dhammakāmo, dhammacāro.

«Делает (karoti) работу (kammaṃ) — значит, работник (kammakāro)». Точно так же: гончар (kumbhakāro), создатель гирлянд (mālākāro), дровосек (kaṭṭhakāro), колесничий (rathakāro), серебряных дел мастер (rajatakāro), золотых дел мастер (suvaṇṇakāro), держатель чаши (pattaggāho), ткач (tantavāyo), измеритель зерна (dhaññamāyo), любящий Дхамму (dhammacāro), поступающий согласно Дхамме (dhammacāro).

525, 565. Saññāyama nu.

525, 565. При обозначении имени собственного добавляются суффикс «a» и вставка «nu».

Saññāyamabhidheyyāyaṃ dhātuyā kammādimhi akārapaccayo hoti, nāmamhi ca nukārāgamo hoti.

Когда выражается имя собственное и перед корнем стоит объект действия, после корня добавляется суффикс «a», а к имени (после объекта) добавляется вставка «nu».

Ariṃ dametīti arindamo, rājā. Vessaṃ taratīti vessantaro, rājā. Taṇhaṃ karotīti taṇhaṅkaro, bhagavā. Medhaṃ karotīti medhaṅkaro, bhagavā. Saraṇaṃ karotīti saraṇaṅkaro, bhagavā. Dīpaṃ karotīti dīpaṅkaro, bhagavā.

«Укрощает врагов (ariṃ dameti) — значит, Ариндама (Arindamo), царь». «Переправляет торговцев (vessaṃ tarati) — значит, Вессантара (Vessantaro), царь». «Побеждает жажду (taṇhaṃ karoti) — значит, Танханкара (Taṇhaṅkaro), Благословенный». «Творит мудрость (medhaṃ karoti) — значит, Медханкара (Medhaṅkaro), Благословенный». «Дарует прибежище (saraṇaṃ karoti) — значит, Сарананкара (Saraṇaṅkaro), Благословенный». «Творит свет (dīpaṃ karoti) — значит, Дипанкара (Dīpaṅkaro), Благословенный».

526, 567. Pure dadā ca iṃ.

526, 567. Когда впереди стоит «pura», после корня «dada» добавляется суффикс «a», а конечный гласный слова «pura» заменяется на «iṃ».

Purasadde ādimhi dadaiccetāya dhātuyā akārapaccayo hoti, purasaddassa akārassa ca iṃ hoti.

Когда в начале стоит слово «pura», после корня «dada» добавляется суффикс «a», а звук «a» слова «pura» заменяется на «iṃ».

Pure dānaṃ adāsīti purindado devarājā.

«В прошлом (pure) давал дары (dānaṃ adāsi) — значит, Пуриндада (Purindado), царь богов».

527, 568. Sabbato ṇvu tvāvī vā.

527, 568. После любых корней иногда добавляются суффиксы «ṇvu», «tu» и «āvī».

Sabbato dhātuto kammādimhi vā akammādimhi vā akāra ṇvu tu āvīiccete paccayā honti.

После любого корня, независимо от того, стоит ли перед ним объект действия или нет, иногда добавляются суффиксы «a», «ṇvu», «tu» и «āvī».

Taṃ [Pg.255] karotīti takkaro, hitaṃ karotīti hitakaro, vineti ettha, etenāti vā vinayo nissāya naṃ vasatīti nissayo.

«Делает то (taṃ karoti) — значит, делающий то (takkaro)»; «делает благо (hitaṃ karoti) — значит, благодетель (hitakaro)»; «обучает в этом или посредством этого — значит, устав (vinayo)»; «опираясь на это, живет — значит, опора (nissayo)».

Ṇvumhi – rathaṃ karotīti rathakārako, annaṃ, dadātīti annadāyako, vineti satteti vināyako, karotīti kārako, dadātīti dāyako, netīti nāyako.

С суффиксом «ṇvu»: «делает колесницу (rathaṃ karoti) — значит, колесник (rathakārako)»; «дает пищу (annaṃ dadāti) — значит, дарователь пищи (annadāyako)»; «ведет существ (satte vineti) — значит, вождь существ (vināyako)»; «делает (karoti) — значит, деятель (kārako)»; «дает (dadāti) — значит, даритель (dāyako)»; «ведет (neti) — значит, проводник (nāyako)».

Tumhi – taṃ karotīti takkattā, tassa kattāti vā takkattā. Bhojanaṃ dadātīti bhojanadātā, bhojanassa dātāti vā bhojanadātā. Karotīti kattā. Saratīti saritā.

С суффиксом «tu»: «делает то (taṃ karoti) — значит, делающий то (takkattā)», или «делатель (kattā) того (tassa) — значит, делающий то (takkattā)»; «дает пищу (bhojanaṃ dadāti) — значит, дающий пищу (bhojanadātā)», или «даритель (dātā) пищи (bhojanassa) — значит, дающий пищу (bhojanadātā)»; «делает (karoti) — значит, творец (kattā)»; «помнит (sarati) — значит, помнящий (saritā)».

Āvīmhi – bhayaṃ passatīti bhayadassāvī iccevamādi.

С суффиксом «āvī»: «видит опасность (bhayaṃ passati) — значит, видящий опасность (bhayadassāvī)» и так далее.

528, 577. Visa ruja padādito ṇa.

528, 577. После корней «visa», «ruja», «pada» и других добавляется суффикс «ṇa».

Visa ruja padaiccevamādīhi dhātūhi ṇa paccayo hoti.

После корней «visa», «ruja», «pada» и других добавляется суффикс «ṇa».

Pavisatīti paveso, rujatīti rogo, uppajjatīti uppādo, phusatīti phasso, ucatīti oko, bhavatīti bhāvo, ayatīti āyo, sammā bujjhatīti sambodho, viharatīti vihāro.

«Входит (pavisati) — значит, вход (paveso)»; «болит (rujati) — значит, болезнь (rogo)»; «возникает (uppajjati) — значит, возникновение (uppādo)»; «соприкасается (phusati) — значит, контакт (phasso)»; «собирается вместе (ucati) — значит, жилище (oko)»; «существует (bhavati) — значит, состояние/бытие (bhāvo)»; «притекает (ayati) — значит, доход (āyo)»; «правильно постигает (sammā bujjhati) — значит, пробуждение (sambodho)»; «пребывает (viharati) — значит, обитель (vihāro)».

529, 580. Bhāve [Pg.256] ca.

529, 580. А также в значении действия (бхава-садхана).

Bhāvatthābhidheyye sabbadhātūhi ṇapaccayo hoti.

Когда выражается значение действия, после всех корней добавляется суффикс «ṇa».

Paccate, pacanaṃ vā pāto, cajate, cajanaṃ vā cāgo, evaṃ yāgo, yogo, bhāgo, paridāho.

«Варится (paccate)» или «варение (pacanaṃ) — значит, варка (pāko)»; «оставляется (cajate)» или «оставление (cajanaṃ) — значит, отречение (cāgo)». Точно так же: жертвоприношение (yāgo), связь (yogo), доля (bhāgo), горение/скорбь (paridāho).

530, 584. Kvi ca.

530, 584. А также суффикс «kvi».

Sabbadhātūhi kvipaccayo hoti.

После всех корней употребляется суффикс «кви» (kvi).

Sambhavatīti sambhū, visesena bhavatīti vibhū, bhujena gacchatīti bhujago, saṃ attānaṃ khanati, saṃ saṭṭhu khanatīti vā saṅkho.

«Он возникает полностью (sambhavati), поэтому — возникший полностью (sambhū); он существует особым образом (visesena bhavati), поэтому — существующий особым образом (vibhū); оно движется изгибами (bhujena gacchati), поэтому — движущееся изгибами, змея (bhujago); она роет (khanati) саму себя (saṃ attānaṃ) или же она роет хорошо (saṃ suṭṭhu khanati), поэтому — раковина (saṅkho)».

531, 589. Dharādīhi rammo.

531, 589. После [корня] «дхара» (dhara) и других [употребляется суффикс] «раммо» (rammo).

Dharaiccevamādīhi dhātūhi rammapaccayo hoti.

После глагольных корней, таких как «дхара» (dhara) и подобных, употребляется суффикс «рамма» (ramma).

Dharati tenāti dhammo, karīyate tanti kammaṃ.

«Благодаря чему существует (dharati tenā) — это дхамма (dhammo); то, что совершается (karīyate taṃ) — это камма (kammaṃ)».

532, 590. Tassīlādīsu ṇītvāvī ca.

532, 590. А в значениях «его привычка» (tassīla) и других — также [суффиксы] «ни» (ṇī), «ту» (tu) и «ави» (āvī).

Sabbehi dhātūhi tassīlādīsvatthesu ṇī tu āvī iccete paccayā honti.

После всех корней в значениях «его привычка» (tassīla) и других употребляются суффиксы «ни» (ṇī), «ту» (tu) и «ави» (āvī).

Piyaṃ pasaṃsituṃ sīlaṃ yassa rañño, so hoti rājā piyapasaṃsī, brahmaṃ carituṃ sīlaṃ yassa puggalassa so [Pg.257] hoti puggalo brahmacārī, pasayha pavattituṃ sīlaṃ yassa rañño, so hoti rājā pasayhapavatthā, bhayaṃ passituṃ sīlaṃ yassa samaṇassa, so hoti samaṇo bhayadassāvī iccevamādi.

«Тот царь, чья привычка (sīlaṃ) — хвалить (pasaṃsituṃ) приятное (piyaṃ), является царем, хвалящим приятное (piyapasaṃsī); тот человек, чья привычка — вести (carituṃ) святую жизнь (brahmaṃ), является человеком, ведущим святую жизнь (brahmacārī); тот царь, чья привычка — действовать (pavattituṃ) силой (pasayha), является царем, действующим силой (pasayhapavatthā); тот отшельник, чья привычка — видеть (passituṃ) опасность (bhayaṃ), является отшельником, видящим опасность (bhayadassāvī) — и так далее».

533, 591. Sadda ku dha cala maṇḍattharudhādīhiyu.

533, 591. После [корней со значением] «садда» (sadda), «кудха» (kudha), «чала» (cala), «манда» (maṇḍa), «руча» (ruca) и других употребляется [суффикс] «ю» (yu).

Sadda kudha cala maṇḍatthehi ca rucādīhi ca dhātūhi yupaccayo hoti tassīlādīsvatthesu.

После корней, имеющих значение «садда» (sadda — издавать звук), «кудха» (kudha — гневаться), «чала» (cala — дрожать), «манда» (maṇḍa — украшать), а также после «руча» (ruca — сиять) и других, употребляется суффикс «ю» (yu) в значениях «его привычка» (tassīla) и других.

Ghosanasīlo ghosano, bhāsanasīlo bhāsano. Evaṃ viggaho kātabbo. Kodhano, dosano, calano, kampano, phandano, maṇḍano, vibhūsano, rocano, jotano, vaḍḍhano.

«Тот, у кого есть привычка шуметь (ghosanasīlo) — шумящий (ghosano); тот, у кого есть привычка говорить (bhāsanasīlo) — говорящий (bhāsano). Таким образом следует делать грамматический разбор. Гневливый (kodhano), злобный (dosano), дрожащий (calano), трясущийся (kampano), трепещущий (phandano), украшающий (maṇḍano), наряжающий (vibhūsano), сияющий (rocano), светящийся (jotano), процветающий (vaḍḍhano)».

534, 562. Pārādigamimhā rū.

534, 562. После [корня] «гаму» (gamu) с [приставкой] «пара» (pāra) и другими в начале употребляется [суффикс] «ру» (rū).

Gamuiccetamhā dhātumhā pārasaddādimhā paccayo hoti tassīlādīsvatthesu.

После глагольного корня «гаму» (gamu), перед которым стоит слово «пара» (pāra) и подобные, употребляется суффикс «ру» (rū) в значениях «его привычка» (tassīla) и других.

Bhavassa pāraṃ bhavapāraṃ, bhavapāraṃ gantuṃ sīlaṃ yassa purisassa, so hoti puriso bhavapāragū.

«Другой берег существования — это bhavapāraṃ; тот человек, чья привычка — переходить на другой берег существования (bhavapāraṃ gantuṃ), является человеком, перешедшим на другой берег существования (bhavapāragū)».

Tassīlādīsvīti kimatthaṃ? Pāraṅgato.

Для чего сказано «в значениях „его привычка“ и других» (tassīlādīsu)? Чтобы предотвратить применение этого правила, когда нет этих значений, как в следующем примере: «ушедший на тот берег» (pāraṅgato).

Pārādigamimhāti kimatthaṃ? Anugāmī.

Для чего сказано «после „гаму“ с „пара“ и другими в начале» (pārādigamimhā)? Чтобы предотвратить применение этого правила, когда в начале нет слова «пара» и подобных, как в следующем примере: «следующий за кем-то» (anugāmī).

535, 593. Bhikkhādito [Pg.258] ca.

535, 593. А также после [корня] «бхиккха» (bhikkha) и других.

Bhikkhaiccevamādīhi dhātūhi rūpaccayo hoti tassīlādīsvatthesu.

После глагольных корней, таких как «бхиккха» (bhikkha) и подобных, употребляется суффикс «ру» (rū) в значениях «его привычка» (tassīla) и других.

Bhikkhanasīlo yācanasīlo bhikkhu, vijānanasīlo viññū.

«Тот, у кого есть привычка просить подаяние (bhikkhanasīlo) или привычка просить (yācanasīlo) — это бхиккху (bhikkhu); тот, у кого есть привычка познавать (vijānanasīlo) — это знающий (viññū)».

536, 594. Tanatyādīnaṃ ṇuko.

536, 594. После [корней] «танати» (tanati) и других употребляется [суффикс] «нука» (ṇuka).

Hanatyādīnaṃ dhātūnaṃ ante ṇukapaccayo hoti tassīlādīsvatthesu.

В конце глагольных корней «хана» (hana) и других употребляется суффикс «нука» (ṇuka) в значениях «его привычка» (tassīla) и других.

Āhananasīlo āghātuko, karaṇasīlo kāruko.

«Тот, у кого есть привычка наносить удары (āhananasīlo) — наносящий удары (āghātuko); тот, у кого есть привычка делать (karaṇasīlo) — делающий (kāruko)».

537, 566. Nu niggahitaṃ padante.

537, 566. В конце слова [вставка] «ну» (nu) заменяется на ниггахиту (niggahita).

Padante nukārāgamo niggahitamāpajjate.

В конце слова приращение «ну» (nu) превращается в ниггахиту.

Ariṃ dametīti arindamo, rājā. Vessaṃ taratīti vessantaro, rājā. Pabhaṃ karotīti pabhaṅkaro, bhagavā.

«„Тот, кто укрощает врагов“ — это царь Ариндама (arindamo); „тот, кто переправляет торговцев“ — это царь Вессантара (vessantaro); „тот, кто творит свет“ — это Благословенный Пабханкара (pabhaṅkaro)».

538, 595. Saṃhanāññāya vā ro gho.

538, 595. Иногда после [корня] «хана» (hana) с [приставкой] «сам» (saṃ) и после других [корней] употребляется [суффикс] «ра» (ra), а [корень] «хана» заменяется на «гха» (gha).

Saṃpubbāya hanaiccetāya dhātuyā, aññāya vā dhātuyā rapaccayo, hanassa ca gho hoti.

Иногда после глагольного корня «хана» (hana) с предшествующей приставкой «сам» (saṃ), а также после других корней употребляется суффикс «ра» (ra), и «хана» заменяется на «гха» (gha).

Samaggaṃ [Pg.259] kammaṃ samupagacchatīti saṅgho, samantato nagarassa māhire khaññatīti parikhā, antaṃ karotīti antako.

«„Тот, кто приходит к согласному действию“ — это Сангха (saṅgho); „то, что вырыто повсюду снаружи города“ — это ров (parikhā); „тот, кто кладет конец“ — это приносящий конец, смерть (antako)».

Saṃiti kimatthaṃ? Upahananaṃ upaghāto.

Для чего сказано «сам» (saṃ)? Чтобы предотвратить применение этого правила, когда нет приставки «сам», как в следующем примере: «нанесение вреда» (upahananaṃ), то есть «вред» (upaghāto).

539, 558. Ramhi ranto rādino.

539, 558. При наличии [суффикса] «ра» (ra) конечный согласный корня отсекается.

Ramhi paccaye pare sabbo dhātvanto rakārādi lopo hoti.

Когда следует суффикс «ра» (ra), весь конец корня, начиная с согласного «ра» и далее, отсекается.

Antako, pāragū, satthā, diṭṭho iccevamādi.

«Приносящий конец (antako), ушедший на тот берег (pāragū), учитель (satthā), увиденный (diṭṭho) — и так далее».

540, 545. Bhāvakammesu tabbānīyā.

540, 545. В значениях действия (bhāva) и страдательного залога (kamma) употребляются [суффиксы] «табба» (tabba) и «ания» (anīya).

Bhāvakammaiccetesvatthesu tabba anīyaiccete paccayā honti sabbadhātūhi.

После всех корней в значениях действия (bhāva) и страдательного залога (kamma) употребляются суффиксы «табба» (tabba) и «ания» (anīya).

Bhavitabbaṃ, bhavanīyaṃ, āsitabbaṃ, āsanīyaṃ, pajjitabbaṃ, pajjanīyaṃ, kattabbaṃ, karaṇīyaṃ, gantabbaṃ, gamanīyaṃ.

«Долженствующее быть (bhavitabbaṃ, bhavanīyaṃ); то, на чем следует сидеть, или сидение (āsitabbaṃ, āsanīyaṃ); то, куда следует идти, или хождение (pajjitabbaṃ, pajjanīyaṃ); то, что должно быть сделано, или делание (kattabbaṃ, karaṇīyaṃ); то, куда следует идти, или уход (gantabbaṃ, gamanīyaṃ)».

541, 552. Ṇyo ca.

541, 552. А также [суффикс] «нья» (ṇya).

Bhāvakammesu sabbadhātūhi ṇyapaccayo hoti.

После всех корней в значениях действия (bhāva) и страдательного залога (kamma) употребляется суффикс «нья» (ṇya).

Kattabbaṃ kāriyaṃ, jetabbaṃ jeyyaṃ, netabbaṃ neyyaṃ, iccevamādi.

«То, что должно быть сделано (kattabbaṃ, kāriyaṃ); то, что должно быть побеждено (jetabbaṃ, jeyyaṃ); то, что должно быть уведено (netabbaṃ, neyyaṃ) — и так далее».

Caggahaṇena [Pg.260] teyyapaccayo hoti. Ñātabbaṃ ñāteyyaṃ, daṭṭheyyaṃ, patteyyaṃ iccevamādi.

Благодаря использованию слова «ча» (ca) также употребляется суффикс «тейя» (teyya). Например: то, что должно быть познано (ñātabbaṃ, ñāteyyaṃ); то, что должно быть увидено (daṭṭheyyaṃ); то, что должно быть достигнуто (patteyyaṃ) — и так далее.

542, 557. Karamhā ricca.

542, 557. После [корня] «кара» (kara) употребляется [суффикс] «ричча» (ricca).

Karaiccetamhā dhātumhā riccapaccayo hoti bhāvakammesu.

После глагольного корня «кара» (kara) в значениях действия (bhāva) и страдательного залога (kamma) употребляется суффикс «ричча» (ricca).

Kattabbaṃ kiccaṃ.

«То, что должно быть сделано (kattabbaṃ, kiccaṃ)».

543, 555. Bhūto’bba.

543, 555. После [корня] «бху» (bhū) [употребляется] «абба» (abba).

Bhūiccetāya dhātuyā ṇyapaccayassa ūkārena saha abbādeso hoti bhāvakammesu.

После глагольного корня «бху» (bhū) в значениях действия (bhāva) и страдательного залога (kamma) суффикс «нья» (ṇya) вместе с гласным «у» (ū) заменяется на «абба» (abba).

Bhavitabbo bhabbo, bhavitabbaṃ bhabbaṃ.

«Долженствующий быть (bhavitabbo, bhabbo); то, что должно быть, или возможность (bhavitabbaṃ, bhabbaṃ)».

544, 556. Vada mada gamu yuja garahākārādīhi jja mma gga yheyyā gāro vā.

544, 556. Иногда после [корней] «вада» (vada), «мада» (mada), «гаму» (gamu), «юджа» (yuja), «гараха» (garaha) и оканчивающихся на «а» (ā) [суффикс «нья» вместе с концом корня] заменяется на «джджа» (jja), «мма» (mma), «гга» (gga), «йха» (yha) и «ейя» (eyya) соответственно, а вместо «гара» (gara) появляется «гара» (gāra).

Vada mada gamu yuja garahākārantaiccevamādīhi dhātūhi ṇyapaccayassa yathāsaṅkhyaṃ jja mma gga yha eyyādesā honti vā dhātvantena saha, garassaṃ ca gāro hoti bhāvakammesu.

Иногда после глагольных корней «вада» (vada), «мада» (mada), «гаму» (gamu), «юджа» (yuja), «гараха» (garaha), оканчивающихся на «а» (ā) и подобных, суффикс «нья» (ṇya) вместе с конечным звуком корня соответственно заменяется на «джджа» (jja), «мма» (mma), «гга» (gga), «йха» (yha) и «ейя» (eyya), а вместо «гара» (gara) появляется «гара» (gāra) в значениях действия (bhāva) и страдательного залога (kamma).

Vattabbaṃ vajjaṃ, madanīyaṃ majjaṃ, gamanīyaṃ gammaṃ, yojanīyaṃ yoggaṃ, garahitabbaṃ gārayhaṃ, dātabbaṃ deyyaṃ, pātabbaṃ peyyaṃ, hātabbaṃ [Pg.261] heyyaṃ, mātabbaṃ meyyaṃ, ñātabbaṃ ñeyyaṃ, iccevamādi.

«То, что должно быть сказано (vattabbaṃ, vajjaṃ); опьяняющее (madanīyaṃ, majjaṃ); то, куда следует идти (gamanīyaṃ, gammaṃ); то, что должно быть запряжено или использовано (yojanīyaṃ, yoggaṃ); то, что должно быть порицаемо (garahitabbaṃ, gārayhaṃ); то, что должно быть дано (dātabbaṃ, deyyaṃ); то, что должно быть выпито (pātabbaṃ, peyyaṃ); то, что должно быть оставлено (hātabbaṃ, heyyaṃ); то, что должно быть измерено (mātabbaṃ, meyyaṃ); то, что должно быть познано (ñātabbaṃ, ñeyyaṃ) — и так далее».

545, 548. Te kiccā.

545, 548. Они называются «кичча» (kicca).

Ye paccayā tabbādayo riccantā, te kiccasaññāti veditabbā.

Следует знать, что суффиксы, начиная с «табба» (tabba) и заканчивая «ричча» (ricca), носят название «кичча» (kicca).

Kiccasaññāya kiṃpayojanaṃ? Bhāvakammesu kiccattakhatthā.

Какова польза от названия «кичча» (kicca)? Для применения в правиле «Bhāva-kammesu kicca-kta-khatthā».

546, 562. Aññe kita.

546, 562. Другие [суффиксы называются] «кит» (kit).

Aññe paccayā kita eva saññā honti.

Другие суффиксы носят название только «кит» (kit).

Kita saññāya kiṃpayojanaṃ? Kattari kita.

Какова польза от названия «кит» (kit)? Для применения в правиле «Kattari kit».

547, 596. Nandādīhi yu.

547, 596. После [корня] «нанда» (nanda) и других употребляется [суффикс] «ю» (yu).

Nandādīhi dhātūhi yupaccayo hoti bhāvakammesu.

После глагольных корней «нанда» (nanda) и подобных употребляется суффикс «ю» (yu) в значениях действия (bhāva) и страдательного залога (kamma).

Nandīyate nandanaṃ, ninditabbaṃ vā nandanaṃ, gahaṇīyaṃ gahaṇaṃ, caritabbaṃ caraṇaṃ, evaṃ sabbattha yojetabbā.

«Радование (nandīyate) — это радование (nandanaṃ), или то, чему следует радоваться (nanditabbaṃ) — это радование (nandanaṃ); то, что должно быть взято (gahaṇīyaṃ) — это взятие (gahaṇaṃ); то, где следует ходить (caritabbaṃ) — это хождение (caraṇaṃ). Так следует образовывать формы повсеместно».

548, 597. Kattukaraṇapadesesu ca.

548, 597. А также в значениях деятеля (kattu), орудия (karaṇa) и места (padesa).

Kattukaraṇapadesaiccetesvatthesu ca yupaccayo hoti.

А также в значениях деятеля (kattu), орудия (karaṇa) и места (padesa) употребляется суффикс «ю» (yu).

Kattari [Pg.262] tāva – rajaṃ haratīti rajoharaṇaṃ toyaṃ.

«Сначала в значении деятеля: „то, что уносит (harati) пыль (rajaṃ)“ — это уносящая пыль (rajoharaṇaṃ) вода (toyaṃ)».

Karaṇe tāva – karoti tenāti karaṇaṃ.

Сначала в значении орудия (karaṇa): «им делают» (karoti tena), поэтому — орудие (karaṇaṃ).

Padese tāva – tiṭṭhanti tasminti ṭhānaṃ. Evaṃ sabbattha yojetabbā.

Сначала в значении места (padesa): «там стоят» (tiṭṭhanti tasmiṃ), поэтому — место (ṭhānaṃ). Так следует сочетать везде.

549, 550. Rahādito ṇa.

549, 550. После [корней, оканчивающихся на] «ra», «ha» и другие, [употребляется суффикс] «ṇa».

Rakārahakārādyantehi dhātūhi anādesassa nassa ṇo hoti.

После корней, оканчивающихся на звуки «ra», «ha» и другие, происходит замена «na» в заменяющем [суффиксе] «ana» на «ṇa».

Karoti tenāti karaṇaṃ, pūreti tenāti pūraṇaṃ. Gahaṇīyaṃ tenāti gahaṇaṃ. Evamaññepi yojetabbā.

«Им делают» (karoti tena), поэтому — орудие (karaṇaṃ); «им наполняют» (pūreti tena), поэтому — наполнение (pūraṇaṃ). «Им берут» (gahaṇīyaṃ tena), поэтому — орган взятия (gahaṇaṃ). Так же следует образовывать и другие.

Iti kibbidhānakappe paṭhamo kaṇḍo.

Так заканчивается первый раздел в главе о первичных дериватах (kibbidhāna).

Dutiyakaṇḍa

Второй раздел

550, 546. Ṇādayo tekālikā.

550, 546. Суффиксы, начиная с «ṇa», относятся к трем временам.

Ṇādayo paccayā yupaccayantā tekālikāti veditabbā.

Следует знать, что суффиксы, начиная с «ṇa» и заканчивая суффиксом «yu», относятся к трем временам (tekālika).

Kumbhaṃ karoti akāsi karissatīti kumbhakāro, karoti akāsi karissati tenāti karaṇaṃ. Evamaññepi yojetabbā.

«Он делает (karoti), сделал (akāsi) или будет делать (karissati) горшок (kumbhaṃ)», поэтому — горшечник (kumbhakāro); «им делают (karoti), сделали (akāsi) или будут делать (karissati)», поэтому — орудие (karaṇaṃ). Так же следует образовывать и другие.

551, 598. Saññāyaṃ [Pg.263] dā dhāto i.

551, 598. При [обозначении] имени после корней «dā» и «dhā» [употребляется суффикс] «i».

Saññāyamabhidheyyāyaṃ dā dhāto ipaccayo hoti.

Когда имеется в виду имя собственное, после корней «dā» и «dhā» употребляется суффикс «i».

Paṭhamaṃ ādīyatīti ādi, udakaṃ dadhātīti udami, mahodakāni dadhātīti mahodadhi, vālāni dadhāti tasminti vāladhi, sammā dhīyatīti sandhi.

«Берется (ādīyati) первым (paṭhamaṃ)», поэтому — начало (ādi); «содержит (dadhāti) воду (udakaṃ)», поэтому — океан (udami); «содержит (dadhāti) великие воды (mahodakāni)», поэтому — океан (mahodadhi); «содержит (dadhāti) волосы (vālāni)», поэтому — хвост (vāladhi); «соединяется (dhīyati) должным образом (sammā)», поэтому — сандхи (sandhi).

552, 609. Ti kita cāsiṭṭhe.

552, 609. А также [суффиксы] «ti» и «kit» при благословении.

Saññāyamabhidheyyāyaṃ sabbadhātūhi tipaccayo hoti, kita ca āsiṭṭhe.

При благословении, когда имеется в виду имя собственное, после всех корней употребляются суффиксы «ti» и «kit».

Jino janaṃ bujjhatūti jinabuddhi, dhanaṃ assa bhavatūti dhanabhūti, bhavatūti bhūto, bhavatūti bhāvo, dhammo janaṃ dadātūti dhammadinno, vaḍḍhatūti vaḍḍhamāno. Evamaññepi yojetabbā.

«Пусть Победитель (Jino) познает человека (janaṃ)», поэтому — Джинабуддхи (Jinabuddhi); «пусть богатство (dhanaṃ) пребудет с ним (assa bhavatu)», поэтому — Дханабхути (Dhanabhūti); «пусть он пребудет (bhavatu)», поэтому — Бхуто (Bhūto) или Бхаво (Bhāvo); «пусть Дхамма (dhammo) дарует человеку (janaṃ dadātu)», поэтому — Дхаммадинно (Dhammadinno); «пусть он возрастает (vaḍḍhatu)», поэтому — Ваддхамано (Vaḍḍhamāno). Так же следует образовывать и другие.

553, 599. Itthiyamatiyavo vā.

553, 599. В женском роде иногда [употребляются суффиксы] «a», «ti» и «yu».

Itthiyamabhidheyyāyaṃ sabbadhātūhi akāra ti yu iccete paccayā honti vā.

Иногда, когда имеется в виду женский род, после всех корней употребляются суффиксы «a» (akāra), «ti» и «yu».

Jīratītī jarā, maññatīti mati, cetayatīti cetanā, vedayatīti vedanā. Evamaññepi yojetabbā.

«Стареет» (jīrati), поэтому — старость (jarā); «мыслит» (maññati), поэтому — ум (mati); «волеизъявляет» (cetayati), поэтому — воля (cetanā); «ощущается» (vedayati), поэтому — ощущение (vedanā). Так же следует образовывать и другие.

554, 601. Karato [Pg.264] ririya.

554, 601. После [коря] «kara» [употребляется суффикс] «ririya».

Karato itthiyamanitthiyaṃ vā abhikheyyāyaṃ rirīyapaccayo hoti vā.

Иногда после [корня] «kara», когда имеется в виду женский или не-женский род, употребляется суффикс «ririya».

Kattabbā kiriyā, karaṇīyaṃ kiriyaṃ.

«Должно быть сделано» или «действие» (kattabbā, kiriyā) [в женском роде]; «должно быть сделано» или «действие» (karaṇīyaṃ, kiriyaṃ) [в среднем роде].

555, 612. Atīte tatavantutāvī.

555, 612. В прошедшем времени [употребляются суффиксы] «ta», «tavantu» и «tāvī».

Atīte kāle sabbadhātūhi tatavantutāvīiccete paccayā honti.

В прошедшем времени после всех корней употребляются суффиксы «ta», «tavantu» и «tāvī».

Huto, hutavā, hutāvī. Vusito, vusitavā, vusitāvī. Bhutto, bhuttavā, bhuttāvī.

Принесший жертву / пожертвованный (huto, hutavā, hutāvī). Проживший / прожитый (vusito, vusitavā, vusitāvī). Поевший / съеденный (bhutto, bhuttavā, bhuttāvī).

556, 622. Bhāvakammesu ta.

556, 622. В значении состояния (bhāva) и страдательного залога (kamma) [употребляется суффикс] «ta».

Bhāvakammesu atīte kāle tapaccayo hoti sabbadhātūhi.

В прошедшем времени в значении состояния (bhāva) и страдательного залога (kamma) после всех корней употребляется суффикс «ta».

Bhāve tāva – tassa gītaṃ, naccaṃ, naṭṭaṃ, hasitaṃ.

Сначала в значении состояния (bhāva): его пение (gītaṃ); его танец (naccaṃ, naṭṭaṃ); его смех (hasitaṃ).

Kammani tāva – tena bhāsitaṃ, desitaṃ.

Сначала в страдательном залоге (kamma): сказанное (bhāsitaṃ) им (tena); проповеданное (desitaṃ) им (tena).

557, 606. Budhagamāditthe kattari.

557, 606. В значении субъекта действия (kattar) при значении [корней] «budha», «gamu» и других.

Budhagamuiccevamādīhi dhātūhi tadatthe gamyamāne tapaccayo hoti kattari sabbakāle.

Когда подразумевается это значение, после корней «budha», «gamu» и других в значении субъекта действия (kattar) во всех временах употребляется суффикс «ta».

Sabbe [Pg.265] saṅkhatāsaṅkhate dhamme bujjhati abujjhi bujjhissatīti buddho, saraṇaṅgato, samathaṅgato, amathaṅgato, jānāti ajāni jānissatīti ñāto, iccevamādi.

«Он познает (bujjhati), познал (abujjhi) или будет познавать (bujjhissati) все обусловленные и необусловленные дхаммы (sabbe saṅkhatāsaṅkhate dhamme)», поэтому — Будда (Buddho); прибегнувший к убежищу (saraṇaṅgato); пришедший к умиротворению (samathaṅgato); пришедший к Бессмертному (amataṅgato); «он знает (jānāti), знал (ajāni) или будет знать (jānissati)», поэтому — знающий (ñāto), и так далее.

558, 602. Jito ina sabbattha.

558, 602. После [корня] «ji» во всех случаях [употребляется суффикс] «ina».

Jiiccetāya dhātuyā inapaccayo hoti sabbakāle kattari.

После корня «ji» во всех временах в значении субъекта действия (kattar) употребляется суффикс «ina».

Pāpake akusale dhamme jināti ajini jinissatīti jino.

«Он побеждает (jināti), победил (ajini) или победит (jinissati) злые неблагие дхаммы (pāpake akusale dhamme)», поэтому — Победитель (Jino).

559, 603. Supato ca.

559, 603. А также после [корня] «supa».

Supaiccetāya dhātuyā inapaccayo hoti kattari, bhāve ca.

После корня «supa» употребляется суффикс «ina» в значении субъекта действия (kattar) и в значении состояния (bhāva).

Supatīti supinaṃ, supīyate supinaṃ.

«Он спит» (supati), поэтому — спящий (supinaṃ); «спится» (supīyate), поэтому — сон (supinaṃ).

560, 604. Īsaṃdusūhi kha.

560, 604. После [приставок] «īsaṃ», «du» и «su» [употребляется суффикс] «kha».

Īsaṃdususaddādīhi sabbadhātūhi khapaccayo hoti.

После всех корней, перед которыми стоят слова «īsaṃ», «du», «su» и другие, употребляется суффикс «kha».

Īsassayo, dussayo, sussayo bhavatā, īsakkaraṃ, dukkaraṃ, sukaraṃ, bhavatā.

Легко спится (īsassayo) почтенному (bhavatā); трудно спится (dussayo) почтенному (bhavatā); приятно спится (sussayo) почтенному (bhavatā). Легко делается (īsakkaraṃ) почтенным (bhavatā); трудно делается (dukkaraṃ) почтенным (bhavatā); легко делается (sukaraṃ) почтенным (bhavatā).

561, 636. Icchatthesu [Pg.266] samānakattukesu tave tuṃ vā.

561, 636. Иногда в значениях желания при одном и том же субъекте действия [употребляются суффиксы] «tave» и «tuṃ».

Icchatthesu samānakattukesu sabbadhātūhitavetuṃiccete paccayā honti sabbakāle kattari.

В значениях желания при одном и том же субъекте действия после всех корней во всех временах в значении субъекта действия употребляются суффиксы «tave» и «tuṃ».

Puññāni kātave, saddhammaṃ sotu micchati.

Желает совершать (kātave) заслуги (puññāni); желает слушать (sotuṃ) Благую Дхамму (saddhammaṃ).

562, 638. Arahasakkādīsu ca.

562, 638. А также при значениях «araha», «sakka» и других.

Arahasakkādīsu ca atthesu sabbadhātūhi tuṃpaccayo hoti.

При значениях «araha» (достойный), «sakka» (способный) и других после всех корней употребляется суффикс «tuṃ».

Ko taṃ ninditumarahati, sakkā jetuṃ dhanena vā. Evamaññepi yojetabbā.

Кто (ko) достоин порицать (nindituṃ) его (taṃ)? Возможно (sakkā) победить (jetuṃ) с помощью богатства (dhanena). Так же следует образовывать и другие.

563, 639. Pattavacane alamatthesu ca.

563, 639. При выражении достижения (pattavacana) и в значениях слова «alaṃ» [употребляется суффикс «tuṃ»].

Pattavacane alamatthesu sabbadhātūhi tuṃpaccayo hoti.

При выражении достижения и в значениях слова «alaṃ» после всех корней употребляется суффикс «tuṃ».

Alameva dānāni dātuṃ, alameva puññāni kātuṃ.

Самое время (alaṃ) давать (dātuṃ) дары (dānāni); самое время (alaṃ) совершать (kātuṃ) заслуги (puññāni).

564, 640. Pubbakāle’ kakattukānaṃ tuna tvāna tvāvā.

564, 640. Для выражения предшествующего действия при одном субъекте иногда [употребляются суффиксы] «tuna», «tvāna» и «tvā».

Pubbakāle ekakattukānaṃ dhātūnaṃ tunatvāna tvāiccete paccayā honti vā.

Для выражения предшествующего действия при одном субъекте после корней иногда употребляются суффиксы «tuna», «tvāna» и «tvā».

Kātuna [Pg.267] kammaṃ gacchati, akātuna puññaṃ kilissati, sattā sutvāna dhammaṃ modanti, ripuṃ jitvāna vasati, dhammaṃ sutvāna’ssa etadahosi, ito sutvāna amutra kathayanti, sutvā jānissāma. Evaṃ sabbattha yojetabbā.

Сделав (kātuna) дело, он уходит; не совершив (akātuna) заслуги, он страдает; существа, услышав (sutvāna) Дхамму, радуются; победив (jitvāna) врага, он живет; когда он услышал (sutvāna) Дхамму, у него возникла такая мысль; услышав (sutvāna) здесь, они рассказывают там; услышав (sutvā), мы узнаем. Так следует сочетать везде.

565, 646. Vattamāne mānantā.

565, 646. В настоящем времени [употребляются суффиксы] «māna» и «anta».

Vattamāne kāle sabbadhātūhi mānaantaiccete paccayā honti.

В настоящем времени после всех корней употребляются суффиксы «māna» и «anta».

Saramāno rodati. Gacchanto gaṇhāti.

Вспоминая (saramāno), он плачет (rodati); идя (gacchanto), он берет (gaṇhāti).

566, 574. Sāsādīhi ratthu.

566, 574. После [корня] «sāsa» и других [употребляется суффикс] «ratthu».

Sāsaiccevamādīhi dhātūhi ratthupaccayo hoti.

После корня «sāsa» и других подобных употребляется суффикс «ratthu».

Sāsatīti satthā, sāsati hiṃsatīti vā satthā.

«Он наставляет» (sāsati), поэтому — Учитель (satthā); или же (vā) «он наставляет и уничтожает [загрязнения]» (sāsati hiṃsati), поэтому — Учитель (satthā).

567, 575. Pātitoritu.

567, 575. После [корней] «pā», «dā» и других [употребляется суффикс] «ritu».

iccetāya dhātuyā ritupaccayo hoti.

После корня «pā» добавляется суффикс «ritu».

Pāti puttanti pitā.

«Тот, кто оберегает (pāti) сына (puttaṃ), — это отец (pitā)».

568, 576. Mānādīhi [Pg.268] rātu.

568, 576. «После [корня] «māna» и других добавляется [суффикс] «rātu»».

Mānaiccevamādīhi dhātūhi rātupaccayo hoti, ritu paccayo ca.

«После корня «māna» и других подобных корней добавляется суффикс «rātu», а также суффикс «ritu»».

Dhammena puttaṃ mānetīti mātā, pubbe bhāsatīti bhātā, mātāpitūhi dhārīyatīti dhītā.

«„Она почитает (māneti) сына должным образом (dhammena)“ — поэтому она мать (mātā); „он говорит (bhāsati) прежде (pubbe)“ — поэтому он брат (bhātā); „она поддерживается (dhārīyati) матерью и отцом (mātāpitūhi)“ — поэтому она дочь (dhītā)».

569, 610. Āgamā tuko.

569, 610. «После [корня] «gamu» с приставкой «ā» добавляется [суффикс] «tuka»».

Āiccādimhā gamito tukapaccayo hoti.

«После корня «gamu», имеющего в начале приставку «ā», добавляется суффикс «tuka»».

Āgacchatīti āgantuko, bhikkhu.

«„Тот, кто приходит (āgacchati)“ — это гость / пришелец (āgantuko), монах».

570, 611. Bhabbe ika.

570, 611. «В значении способности добавляется [суффикс] «ika»».

Gamuiccetamhā dhātumhā ikapaccayo hoti bhabbe. Gamissati gantuṃ bhabboti gamiko, bhikkhu.

«После корня «gamu» в значении способности добавляется суффикс «ika». „Тот, кто пойдёт, кто способен идти (gantuṃ bhabbo)“ — это идущий / путник (gamiko), монах».

Iti kibbidhānakappe dutiyo kaṇḍo.

«Так заканчивается второй раздел в главе о первичных дериватах (кита)».

Tatiyakaṇḍa

«Раздел третий».

571, 624. Paccayādaniṭṭhā nipātanā sijjhanti,

571, 624. «Слова, не установленные посредством суффиксов и прочего, образуются как исключения (nipātana)».

Saṅkhyānāmasamāsataddhitākhyātakitakappamhi sappaccayā ye saddā aniṭṭhaṅgatā, te sādhanena nirakkhitvā sakehi sakehi nāmehi nipātanā sijjhanti.

«Те слова с суффиксами в главах о числительных, именах, сложных словах, вторичных дериватах, глаголах и первичных дериватах, которые не были окончательно определены, после рассмотрения их грамматических отношений образуются как исключения (nipātana) под своими собственными названиями».

Saṅkhyāyaṃ [Pg.269] tāva – ekassa etā hoti, dasassa ca dakārassa rakārādeso hoti. Eko ca dasa ca ekārasa.

«Прежде всего, в числительных: вместо «eka» появляется «ekā», а буква «d» в слове «dasa» заменяется на «r». Один (eko) и (ca) десять (dasa) — одиннадцать (ekārasa)».

Dvissa hoti, dasassa ca dakārassa rakārādeso hoti, dve ca dasa ca bārasa.

«Вместо «dvi» появляется «bā», а буква «d» в слове «dasa» заменяется на «r». Два (dve) и (ca) десять (dasa) — двенадцать (bārasa)».

Dvissa hoti, dasassa ca vīsaṃ hoti. Dve ca vīsañca bāvīsaṃ.

«Вместо «dvi» появляется «bā», а вместо «dasa» появляется «vīsaṃ». Два (dve) и (ca) двадцать (vīsaṃ) — двадцать два (bāvīsaṃ)».

Chassa so hoti, dasassa ca dakārassa ḷo hoti, cha ca dasa ca soḷasa.

«Вместо «cha» появляется «so», а буква «d» в слове «dasa» заменяется на «ḷ». Шесть (cha) и десять (dasa) — шестнадцать (soḷasa)».

Chaāyatanamhi chassa saḷo hoti, saḷāyatanaṃ. Evaṃ sesā saṅkhyā kātabbā.

«В слове «cha-āyatana» вместо «cha» появляется «saḷa» — шесть сфер чувств (saḷāyatanaṃ). Таким же образом следует образовывать и остальные числительные».

Nāmike tāva-ima samāna aparaiccetehi jjajju paccayā honti, ima samānasaddānañca akārasakārādesā honti. Imasmiṃ kāle ajja, ajju, samāne kāle sajja, sajju, aparasmiṃ kāle aparajja, aparajju.

«Прежде всего, в именах: после слов «ima», «samāna» и «apara» добавляются суффиксы «jja» и «jju», а сами слова «ima» и «samāna» заменяются на «a» и «sa». В это (imasmiṃ) время (kāle) — сегодня (ajja, ajju); в то же самое (samāne) время (kāle) — одновременно (sajja, sajju); в другое (aparasmiṃ) время (kāle) — в другое время / на следующий день (aparajja, aparajju)».

Samāse tāva – bhūmigato, apāyagato, issarakataṃ. Sallaviddho, kathinadussaṃ, corabhayaṃ, dhaññarāsi, saṃsāradukkhaṃ, pubbāparaṃ.

«В сложных словах (самасах): ушедший на землю (bhūmigato), попавший в мир страданий (apāyagato), созданный творцом (issarakataṃ), пронзённый стрелой (sallaviddho), ткань для катины (kathinadussaṃ), страх перед ворами (corabhayaṃ), куча зерна (dhaññarāsi), страдание в сансаре (saṃsāradukkhaṃ), предшествующее и последующее (pubbāparaṃ)».

Taddhite [Pg.270] tāva – vāsiṭṭho, bhāradvājo, bhaggavo, paṇḍavo, kāleyyo.

«Во вторичных дериватах (таддхита): Васиттха (vāsiṭṭho), Бхарадваджа (bhāradvājo), Бхаггава (bhaggavo), Пандава (paṇḍavo), Калейя (kāleyyo)».

Ākhyāte tāva – ‘‘asa bhāve’’ti dhātuto vattamānesu ekavacanabahuvacanesu ekavacanassa tissa sso hoti antena saha, bahuvacanassa antissa ssu hoti antena saha. Evamassa vacanīyo, evamassu vacanīyā.

«В глаголах: от корня «as» (в значении бытия) в настоящем времени в единственном и множественном числе окончание единственного числа «ti» вместе с конечным согласным корня заменяется на «ssa», а окончание множественного числа «anti» вместе с конечным согласным корня заменяется на «ssu». „Да будет так (evaṃ assa)“ — так следует сказать [в единственном числе]; „да будут они такими (evaṃ assu)“ — так следует сказать [во множественном числе]».

Āṇattiyaṃ hissa ssu hoti vā, gacchassu, gacchāhi.

«В повелительном наклонении окончание «hi» иногда заменяется на «ssu»: ступай (gacchassu, gacchāhi)».

Kitake tāva – vada hanaiccevamādīhi dhātūhi kapaccayo hoti, vadassa ca vādo hoti, hanassa ca ghāto hoti. Vādako, ghātako.

«В первичных дериватах (кита): после корней «vada», «hana» и других подобных добавляется суффикс «ka», при этом «vada» переходит в «vāda», а «hana» — в «ghāta». Говорящий (vādako), убийца (ghātako)».

Naṭadhātuto tapañcayassa cca ṭṭādesā honti antena saha. Naccaṃ, naṭṭaṃ. Iccevamādayo nipātanā sijjhanti.

«От корня «naṭa» суффикс «ta» вместе с конечным согласным корня заменяется на «cca» и «ṭṭa». Танец (naccaṃ, naṭṭaṃ). Таким образом образуются эти и подобные им исключения».

572, 625. Sāsa disato tassa riṭṭho ca.

572, 625. «После [корней] «sāsa» и «disa» суффикс «ta» также заменяется на «riṭṭha»».

Sāsa disaiccevamādīhi dhātūhi tapaccayassa riṭṭhādeso hoti ṭhāne.

«После корней «sāsa», «disa» и других подобных суффикс «ta» в соответствующих случаях заменяется на «riṭṭha»».

Anusiṭṭho so mayā, diṭṭhaṃ me rūpaṃ.

«„Он наставлен (anusiṭṭho) мною (mayā)“; „форма (rūpaṃ) увидена (diṭṭhaṃ) мною (me)“».

Caggahaṇena [Pg.271] kiccatakārassa ca tuṃ paccayassa ca raṭṭharaṭṭhuṃādesā honti. Dassanīyaṃ daṭṭhabbaṃ. Daṭṭhuṃ vihāraṃ gacchanti samaṇānaṃ.

«Благодаря использованию слова «ca» («и») суффикс «ta» (относящийся к разряду kicca) и суффикс «tuṃ» заменяются на «ṭṭha» и «ṭṭhuṃ» соответственно. То, что должно быть увидено (dassanīyaṃ, daṭṭhabbaṃ); „они идут (gacchanti), чтобы увидеть (daṭṭhuṃ) обитель (vihāraṃ) отшельников (samaṇānaṃ)“».

573, 626. Sādisanta puccha bhanja hansādīhiṭṭho.

573, 626. «После [корней], оканчивающихся на «sa», а также корней «puccha», «bhanja», «hansa» и других подобных добавляется [суффикс] «ṭṭha»».

Sakāranta puccha bhanja hansa iccevamādīhi dhātūhi tapaccayassa sahādibyañjanena ṭṭhādeso hoti ṭhāne.

«После корней, оканчивающихся на «sa», а также корней «puccha», «bhanja», «hansa» и других подобных суффикс «ta» вместе с начальным согласным в соответствующих случаях заменяется на «ṭṭha»».

Tuṭṭho, ahinā daṭṭho naro, mayā puṭṭho, bhaṭṭho, pabhaṭṭho, haṭṭho, pahaṭṭho, yiṭṭho. Evamaññepi dhātavo sabbattha yojetabbā.

«Удовлетворённый (tuṭṭho), укушенный (daṭṭho) змеёй (ahinā) человек (naro), спрошенный (puṭṭho) мною (mayā), упавший (bhaṭṭho), низвергнутый (pabhaṭṭho), радостный (haṭṭho), восхищённый (pahaṭṭho), принёсший жертву (yiṭṭho). Таким же образом следует повсеместно сочетать и другие корни».

574, 613. Vasato uṭṭha.

574, 613. «После [корня] «vasa» добавляется [суффикс] «uṭṭha»».

Vasaiccetamhā dhātumhā takārapaccayassa sahādibyañjanena uṭṭhādeso hoti ṭhāne.

«После корня «vasa» суффикс «ta» вместе с начальным согласным в соответствующих случаях заменяется на «uṭṭha»».

Vassaṃvuṭṭho.

«Проведший сезон дождей (vassaṃvuṭṭho)».

575, 614. Vassa vā vu.

575, 614. «Или вместо «va» [в корне «vasa»] появляется «u» или «vu»».

Vasasseva dhātussa tapaccaye pare vakārassa ukārādeso hoti vā.

«Перед суффиксом «ta» буква «v» корня «vasa» иногда заменяется на «u»».

Vusitaṃ brahmacariyaṃ, uṭṭho. Vuṭho vā.

«„Святая жизнь (brahmacariyaṃ) прожита (vusitaṃ)“; проживший (uṭṭho или vuṭṭho)».

576, 607. Dha [Pg.272] ḍha bha ye hi dha ḍhā ca.

576, 607. «После [корней, оканчивающихся на] «dha», «ḍha», «bha» и «ha», также добавляются [суффиксы] «dha» и «ḍha»».

Dha ḍha bha haiccevamantehi dhātūhi takārapaccayassa yathākkamaṃ dha ḍhādesā honti.

«После корней, оканчивающихся на «dha», «ḍha», «bha» и «ha», суффикс «ta» соответственно заменяется на «dha» и «ḍha». Как именно (yathā)?»

Yathā? Buddho bhagavā, vaḍḍho bhikkhu, laddhaṃ me patthacīvaraṃ, agginā daḍḍhaṃ vanaṃ.

«Например: Пробуждённый (Buddho) Благословенный (Bhagavā); выросший / престарелый (vaḍḍho) монах (bhikkhu); чаша и монашеское облачение (pattacīvaraṃ), полученные (laddhaṃ) мною (me); лес (vanaṃ), сожжённый (daḍḍhaṃ) огнём (agginā)».

577, 628. Bhanjato gvo ca.

577, 628. «После [корня] «bhanja» также добавляется [суффикс] «gga»».

Bhanjato dhātumhā takārapaccayassa ggo ādeso hoti sahādibyañjanena.

«После корня «bhanja» суффикс «ta» вместе с начальным согласным заменяется на «gga»».

Bhaggo.

«Сломанный (bhaggo)».

578, 560. Bhujādīnamanto no dvi ca.

578, 560. «Конечный согласный [корней] «bhuja» и других подобных отбрасывается, а [суффикс «ta»] удваивается».

Bhujaiccevamādīnaṃ dhātūnaṃ anto no hoti, tapaccayassa ca dvitāvo hoti.

«Конечный согласный корней «bhuja» и других подобных отбрасывается, а суффикс «ta» удваивается».

Bhutto, bhuttāvī, catto, satto, ratto, yutto, vivitto.

«Поевший (bhutto, bhuttāvī), оставивший (catto), привязанный (satto), окрашенный / страстный (ratto), сопряжённый / занятый (yutto), уединённый (vivitto)».

579, 629. Vaca vāvu.

579, 629. «Иногда вместо «va» [в корне «vaca»] появляется «u»».

Vacaiccetassa [Pg.273] dhātvassa vakārassa ukārādeso hoti anto cakāro no hoti, tapaccayassa ca dvebhāvo hoti vā.

«Иногда буква «v» корня «vaca» заменяется на «u», конечный согласный «c» отбрасывается, а суффикс «ta» удваивается».

Vuttaṃ bhagavatā, uttaṃ vā.

«„Сказано (vuttaṃ или uttaṃ) Благословенным (Bhagavatā)“».

580, 630. Gupādīnañca.

580, 630. «А также у [корней] «gupa» и других подобных».

Gupaiccevamādīnaṃ dhātūnaṃ anto ca byañjano no hoti, tapaccayassa ca dvebhāvo hoti.

«Конечный согласный корней «gupa» и других подобных отбрасывается, а суффикс «ta» удваивается».

Sugutto, catto, litto, santatto, utto, vivitto, sitto. Evamaññepi yojetabbā.

«Хорошо защищённый (sugutto), оставленный (catto), запятнанный / смазанный (litto), раскалённый (santatto), сказанный (utto), уединённый (vivitto), окроплённый (sitto). Таким же образом следует образовывать и другие слова».

581, 616. Tarādīhi iṇṇo.

581, 616. «После [корней] «tara» и других подобных добавляется [суффикс] «iṇṇa»».

Taraiccevamādīhi dhātūhi tapaccayassa iṇṇādeso hoti, anto ca byañjano no hoti.

«После корней «tara» и других подобных суффикс «ta» заменяется на «iṇṇa», а конечный согласный корня отбрасывается».

Taratīti tiṇṇo, uttaratīti uttiṇṇo, saṃpūratīti sampuṇṇo, turatīti tuṇṇo, parijīratīti parijiṇṇo, ākiratīti ākiṇṇo.

«„Тот, кто переправляется (tarati)“ — переправившийся (tiṇṇo); „тот, кто выходит / переходит через (uttarati)“ — перешедший (uttiṇṇo); „тот, кто наполняется (sampūrati)“ — наполненное (sampuṇṇo); „тот, кто спешит (turati)“ — быстрый (tuṇṇo); „то, что ветшает (parijīrati)“ — обветшалое (parijiṇṇo); „тот, кто рассыпает (ākirati)“ — рассыпанный / усыпанный (ākiṇṇo)».

582, 631. Bhidādito [Pg.274] inna anna īṇāvā.

582, 631. «После [корня] «bhidi» и других подобных иногда добавляются [суффиксы] «inna», «anna» и «īṇa»».

Bhidiiccevamādīhi dhātūhi tapaccayassa inna anna īṇādesā honti vā, anto ca byañjano no hoti.

«После корней «bhidi» и других подобных суффикс «ta» иногда заменяется на «inna», «anna» и «īṇa», а конечный согласный корня отбрасывается».

Bhinditabboti bhinno, chindīyatīti chinno, ucchindīyitthāti ucchinno, dīyatīti dinno, nisīdatīti nisinno, suṭṭhu chādīyatīti suchanno, khidatīti khinno, rodatīti runno, khīṇā jāti.

«„То, что должно быть расколото (bhinditabbo)“ — расколотое (bhinno); „то, что отсекается (chindīyati)“ — отсечённое (chinno); „то, что было искоренено (ucchindīyittha)“ — искоренённое (ucchinno); „то, что даётся (dīyati)“ — данное (dinno); „тот, кто садится (nisīdati)“ — сидящий (nisinno); „тот, кто хорошо укрыт (suṭṭhu chādīyati)“ — хорошо укрытый (suchanno); „тот, кто утомлён (khidati)“ — утомлённый (khinno); „тот, кто плачет (rodati)“ — плакавший (runno); прекращённое (khīṇā) рождение (jāti)».

ti kimatthaṃ? Bhijjatīti bhitti.

Для чего сказано «ва» (иногда)? Чтобы допустить исключение из этого правила, как в следующем примере: «разрушается» (бхидджати), следовательно, то, что разрушено — стена (бхитти).

583, 617. Susa paca sakato kkha kkā ca.

583, 617. Также после корней «суса», «пача» и «сака» [появляются] «ккха» и «кка».

Susa paca sakaiccevamādīhi dhātūhi tapaccayassa kkhakkādesā honti, anto ca byañjano no hoti.

После корней «суса», «пача», «сака» и других суффикс «та» заменяется на «ккха» и «кка», а конечный согласный опускается.

Sussatīti sukkhaṃ, kaṭṭhaṃ, paccatīti pakkaṃ, phalaṃ. Sakati samattheti, pūjetīti vā sakko, sujampati.

«Высыхает» (суссати), следовательно, сухое (суккхам), [например] дерево; «зреет» (паччати), следовательно, зрелый (паккам), [например] плод. «Может» (сакати, саматтхети), следовательно, Сакка (сакко), или «почитается» (пуджети), следовательно, Сакка (сакко), супруг Суджи (Суджампати).

584, 618. Pakkamādīhi nto ca.

584, 618. Также после «паккама» и других [появляется] «нта».

Pakkamaiccevamādīhi dhātūhi tapaccayassa ntoādeso hoti, anto ca no hoti.

После корня «паккама» и других суффикс «та» заменяется на «нта», а конечный [согласный] опускается.

Pakkamatīti [Pg.275] pakkanto, vibbhamatīti vibbhanto, saṅkanto, khanto, santo, danto, vanto.

«Уходит» (паккамати), следовательно, ушедший (пакканто); «возвращается [к мирской жизни]» (виббхамати), следовательно, вернувшийся (виббханто); перешедший (санканто); терпеливый (кханто); умиротворённый (санто); укрощённый (данто); изрыгнувший или изрыгнутое (ванто).

Caggahaṇaṃ kimatthaṃ? Teheva dhātūhi tapaccayassanti hoti. Anto ca no hoti. Kanti, khanti. Evaṃ sabbattha.

Для чего нужно употребление «ча»? После этих же корней суффикс «та» становится «нти», а конечный [согласный] опускается: приязнь (канти), терпение (кханти). Так везде.

585, 619. Janādīnamā timhi ca.

585, 619. [Появляется] «а» у корня «джана» и других, а также перед «ти».

Janaiccevamādīnaṃ dhātūnaṃ antassa byañjanassa āttaṃ hoti tapaccaye pare, timhi ca.

Когда следует суффикс «та» или «ти», конечный согласный корня «джана» и других заменяется на «а».

Ajanīti jāto, jananaṃ jāti.

«Родился» (аджани), следовательно, рождённый (джато); порождение (джананам) — рождение (джати).

Timhīti kimatthaṃ? Aññasmimpi paccaye pare ākāranivattanatthaṃ. Janitvā, janitā, janituṃ, janitabbaṃ iccevamādi.

Для чего сказано «тимхи» (перед «ти»)? Чтобы предотвратить замену на «а», когда следуют другие суффиксы, например: родившись (джанитва), родитель (джанита), чтобы родиться (джанитум), должный родиться (джанитаббам) и так далее.

586, 600. Gama khana hana ramādīnamanto.

586, 600. Конечный [согласный] корней «гама», «кхана», «хана», «раму» и других.

Gama khana hana ramuiccevamādīnaṃ dhātūnaṃ anto byañjano no hoti vā tapaccaye pare timhi ca.

Иногда, когда следует суффикс «та» или «ти», конечный согласный корней «гама», «кхана», «хана», «раму» и других опускается.

Sundaraṃ nibbānaṃ gacchatīti sugato. Sundaraṃ nibbānaṃ gacchatīti sugati, khataṃ, khati. Upahataṃ, upahati. Rato, rati, mato, mati.

«Идёт к благой Ниббане» (сундарам ниббанам гаччхати), следовательно, Сугата (ушедший во благо); «идёт к благой Ниббане», следовательно, благой путь (сугати); выкопанное (кхатам), копание (кхати); уничтоженное (упахатам), уничтожение (упахати); радующийся (рато), радость (рати); мыслимый (мато), мысль (мати).

ti [Pg.276] kimatthaṃ? Ramato, ramati.

Для чего сказано «ва» (иногда)? Чтобы допустить исключение из этого правила, как в следующих примерах: радующийся (рамато), радость (рамати).

587, 632. Rakāro ca.

587, 632. Также буква «ра».

Rakāro ca dhātūnamantabhūto no hoti tapaccaye, pare timhi ca.

Когда следует суффикс «та» или «ти», буква «ра», стоящая на конце корня, опускается.

Pakārena karīyatīti pakato, paṭhamaṃ karīyatīti pakati, visarīyatīti visato, visati.

«Делается особым образом» (пакарена карияти), следовательно, сделанное особым образом (пакато); «делается сначала» (патхамам карияти), следовательно, первоначальное состояние / природа (пакати); «распространяется» (висарияти), следовательно, распространённое (висато), распространение (висати).

588, 620. Ṭhāpānami ī ca.

588, 620. [Появляются] «и» и «ии» у корней «тха» и «па».

Ṭhā pāiccetesaṃ dhātūnaṃ antassa ākārassa ikāra īkārādesā honti yathāsaṅkhyaṃ tapaccaye pare, timhi ca.

Когда следует суффикс «та» или «ти», буква «а» на конце корней «тха» и «па» заменяется соответственно на «и» и «ии».

Yatra ṭhito, ṭhiti, pīto, pīti.

Стоящий (тхито), стояние (тхити); выпивший (пито), питьё (пити).

589, 621. Hantehi ho hassa ḷo vā adahanahānaṃ.

589, 621. Иногда после корней, оканчивающихся на «ха», суффикс «та» заменяется на «ха», а конечный «ха» корня заменяется на «ла» (ḷa), за исключением корней «даха» и «наха».

Hakārantehi dhātūhi tapaccayassa hakārādeso hoti, hakārassa dhātvantassa ḷo hoti vā adahanahānaṃ.

Иногда суффикс «та» после корней, оканчивающихся на «ха», заменяется на «ха», а «ха» на конце корня заменяется на «ла» (ḷa), за исключением корней «даха» и «наха».

Āruhitthāti āruḷho. Gāḷho, bāḷho. Mūḷo.

«Взошёл» (арухиттха), следовательно, взошедший (арулхо); глубокий / плотный (галхо); сильный (балхо); заблуждающийся (мулхо).

Adahanahānamiti [Pg.277] kimatthaṃ? Dayhatīti daḍḍho, saṃsuṭṭhu nayhatīti sannaddho.

Для чего сказано «адаха-наханам» (за исключением «даха» и «наха»)? Чтобы предотвратить действие этого правила для корней «даха» и «наха», как в следующих примерах: «горит» (дайхати), следовательно, сожжённый (даддхо); «хорошо связывается» (сам-суттху найхати), следовательно, крепко связанный / снаряжённый (саннаддхо).

Iti kibbidhānakappe tatiyo kaṇḍo.

Так заканчивается третий раздел в главе о первичных дериватах (китaka).

Catutthakaṇḍa

Четвёртый раздел

590, 579. Ṇamhiranjassa jo bhāvakaraṇesu.

590, 579. В именах действия (бхава) и орудия (карана), когда следует суффикс «на» (ṇa), «ньджа» корня «ранджа» заменяется на «джа».

Ṇamhi paccaye pare ranjaiccetassa dhātussa antabhūtassa njakārassa joādeso hoti bhāvakaraṇesu.

Когда следует суффикс «на» (ṇa), в значениях действия (бхава) и орудия (карана) конечный согласный «ньджа» корня «ранджа» заменяется на «джа».

Rañjanaṃ rāgo, ranjanti etenāti rāgo.

Окрашивание (ранджанам) — это страсть (раго); «окрашиваются этим» (ранджанти этена), следовательно, страсть (раго).

Bhāvakaraṇesūti kimatthaṃ? Ranjatīti raṅgo.

Для чего сказано «бхава-каранесу» (в значениях действия и орудия)? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда значение не является действием или орудием, как в следующем примере: «окрашивает» (ранджати), следовательно, краска / сцена (ранго).

591, 544. Hanassa ghāto.

591, 544. Вместо «хана» [появляется] «гхата».

Hanaiccetassa dhātussa sabbassa ghātādeso hoti ṇamhi paccaye pare.

Когда следует суффикс «на» (ṇa), весь корень «хана» заменяется на «гхата».

Upahanatīti upaghāto, gāvo hanatīti goghātako.

«Уничтожает» (упаханати), следовательно, уничтожение / вред (упагхато); «убивает коров» (гаво ханати), следовательно, забойщик скота (гогхатако).

592, 503. Vadho [Pg.278] vā sabbattha.

592, 503. Иногда везде [появляется] «вадха».

Hanaiccetassa dhātussa vadhādeso hoti vā sabbattha ṭhānesu.

Корень «хана» иногда заменяется на «вадха» во всех случаях.

Hanatīti vadho, vadhako, avadhi, ahani vā.

«Убивает» (ханати), следовательно, убийство / убийца (вадхо, вадхако); «убил» (авадхи или ахани).

593, 564. Ākārantānamāyo.

593, 564. У [корней], оканчивающихся на «а», [появляется] «ая».

Ākārantānaṃ dhātūnaṃ antassa ākārassa āyādeso hoti ṇamhi paccaye pare.

Когда следует суффикс «на» (ṇa), буква «а» на конце корней, оканчивающихся на «а», заменяется на «ая».

Dadātīti dāyako, dānaṃ dātuṃ sīlaṃ yassāti dānadāyī, majjaṃ dātuṃ sīlaṃ yassāti majjadāyī, nagaraṃ yātuṃ sīlaṃ yassāti nagarayāyī.

«Даёт» (дадати), следовательно, даритель (даяко); тот, чья привычка (силам) — давать дары (данам датум), — дарующий дары (данадайи); тот, чья привычка — давать хмельное (мадджам датум), — дающий хмельное (мадджадайи); тот, чья привычка — ходить в город (нагарам ятум), — ходящий в город (нагараяйи).

594, 582. Pura samupa parīhi karotissa kha kharā vā tappaccayesuca.

594, 582. После приставок «пура», «сам», «упа» и «пари» корень «кароти» (кара) иногда заменяется на «кха» и «кхара» перед суффиксами «та», а также перед «на» (ṇa).

Pura saṃ upa pariiccetehi karotissa dhātussa kha kharādesā honti vā tapaccaye pare, ṇamhi ca.

После приставок «пура», «сам», «упа» и «пари» корень «кароти» (кара) иногда заменяется на «кха» и «кхара», когда следует суффикс «та» или «на» (ṇa).

Pure karīyatīti purakkhato, sammā karīyatīti saṅkhato, upagantvā karīyatīti upakkhato, parisamantato karotīti parikkhāro, saṃkarīyatīti saṅkhāro.

«Помещается впереди» (пуре карияти), следовательно, почтенный / выдвинутый вперёд (пураккхато); «делается должным образом» (самма карияти), следовательно, обусловленный / созданный (санкхато); «приблизившись, делается» (упагантва карияти), следовательно, приготовленный (упаккхато); «делает кругом» (парисамантато кароти), следовательно, окружение / утварь (париккхаро); «созидается» (самкарияти), следовательно, формация / конструкция (санкхаро).

ti kimatthaṃ? Upagantvā karotīti upakāro.

Для чего сказано «ва» (иногда)? Чтобы допустить исключение из этого правила, как в следующем примере: «приблизившись, делает» (упагантва кароти), следовательно, помощь / услуга (упакаро).

595, 637. Tave [Pg.279] tunādīsu kā.

595, 637. Перед «таве», «туна» и другими [появляется] «ка».

Tave tunaiccevamādīsu paccayesu karotissa dhātussa ādeso hoti vā.

Иногда, когда следуют суффиксы «таве», «туна» и другие, корень «кароти» (кара) заменяется на «ка».

Kātave, kātuṃ, kattuṃ vā, kātuna, kattuna vā.

Чтобы сделать (катаве, катум или каттум), сделав (катуна или каттуна).

596, 551. Gama khana hanādīnaṃ tuṃ tabbādīsu na.

596, 551. Перед «тум», «табба» и другими [появляется] «на» на конце корней «гама», «кхана», «хана» и других.

Gama khana hanaiccevamādīnaṃ dhātūnaṃ antassa nakāro hoti vā tuṃ tabbādīsu paccayesu.

Иногда, когда следуют суффиксы «тум», «табба» и другие, конечный согласный корней «гама», «кхана», «хана» и других заменяется на «на».

Gantuṃ, gamituṃ, gantabbaṃ, gamitabbaṃ. Khantuṃ. Khanituṃ, khantabbaṃ, khanitabbaṃ. Hantuṃ, hanituṃ, hantabbaṃ. Hanitabbaṃ. Mantuṃ, manituṃ, mantabbaṃ, manitabbaṃ.

Чтобы идти (гантум, гамитум), должно быть пройдено (гантаббам, гамитаббам); чтобы копать (кхантум, кханитум), должно быть выкопано (кхантаббам, кханитаббам); чтобы убить (хантум, ханитум), должно быть убито (хантаббам, ханитаббам); чтобы знать (мантум, манитум), должно быть познано (мантаббам, манитаббам).

Ādiggahaṇaṃ kimatthaṃ? Tunaggahaṇatthaṃ. Gantuna, khantuna, hantuna, mantuna.

Для чего нужно употребление слова «ади» (и другие)? Для того чтобы включить суффикс «туна»: уйдя (гантуна), выкопав (кхантуна), убив (хантуна), узнав (мантуна).

597, 641. Sabbehi tunādīnaṃ yo.

597, 641. После всех [корней] суффиксы «туна» и другие заменяются на «я».

Sabbehi dhātūhi tunādīnaṃ paccayānaṃ yakārādeso hoti vā.

Иногда после всех корней суффиксы «туна» и другие заменяются на букву «я».

Abhivandiya, abhivanditvā, ohāya, ohitvā, upanīya, upanetvā, passiya, passitvā, uddissa, uddisitvā, ādāya, ādiyitvā.

Поклонившись (абхивандия или абхивандитва); оставив (охая или охитва); принеся (упания или упанетва); увидев (пассия или пасситва); указав (уддисса или уддиситва); взяв (адая или адиитва).

598, 643. Canantehi [Pg.280] raccaṃ.

598, 643. После [корней], оканчивающихся на «ча» и «на», [появляется] «рачча».

Cakāranakārantehi dhātūhi tunādīnaṃ paccayānaṃ raccādeso hoti vā.

Иногда после корней, оканчивающихся на буквы «ча» и «на», суффиксы «туна» и другие заменяются на «рачча».

Vivicca, āhacca, uhacca.

Уединившись (вивичча), ударив (ахачча), вырвав (ухачча).

ti kimatthaṃ? Hantvā.

Для чего сказано «ва» (иногда)? Чтобы допустить исключение из этого правила, как в следующем примере: убив (хантва).

599, 644. Disā svāna svāntalopo ca.

599, 644. После корня «диса» [появляются] «свана» и «сва», а конечный [согласный] опускается.

Disaiccetāya dhātuyā tunādīnaṃ paccayānaṃ svānasvādesā honti, antalopo ca.

После глагольного корня «disa» суффиксы «tuna» и другие заменяются на «svāna» и «svā», а конечный согласный корня отсекается.

Disvāna, disvā.

Увидев (disvāna, disvā).

600, 645. Ma ha da bhehi mma yha jja bbha ddhā ca.

600, 645. А также после корней, оканчивающихся на «ma», «ha», «da», «bha», суффиксы заменяются на «mma», «yha», «jja», «bbha», «ddha».

Ma ha da bha iccevamantehi dhātūhi tunādīnaṃ paccayānaṃ mma yha jja bbha ddhā ādesā honti vā antalopo ca.

Иногда после глагольных корней, оканчивающихся на «ma», «ha», «da», «bha», суффиксы «tuna» и другие заменяются на «mma», «yha», «jja», «bbha», «ddha», а конечный согласный корня отсекается.

Āgamma, āgamitvā, okkamma. Okkamitvā, paggayha, paggaṇhitvā, uppajja, uppajjitvā, ārabbha, ārabhitvā, āraddha, ārabhitvā.

Придя (āgamma, āgamitvā); сойдя в сторону (okkamma, okkamitvā); подняв (paggayha, paggaṇhitvā); возникнув (uppajja, uppajjitvā); начав (ārabbha, ārabhitvā; āraddha, ārabhitvā).

601, 334. Taddhitasamāsakitakā [Pg.281] nāmaṃ vā’ tave tunādīsu ca.

601, 334. Слова с суффиксами таддхита, самасы (сложные слова) и китака (первичные производные) следует считать именами существительными, за исключением тех, что оканчиваются на «tave», «tuna» и другие.

Taddhitasamāsakitakaiccevamantā saddānāmaṃva daṭṭhabbā tave tuna tvāna tvādipaccayante vajjetvā.

Слова, оканчивающиеся на суффиксы таддхита, самасы и китака, следует рассматривать как имена существительные, за исключением тех, что оканчиваются на суффиксы «tave», «tuna», «tvāna», «tvā» и другие.

Vāsiṭṭho, pattadhammo, kumbhakāro iccevamādi.

Васиттха (Vāsiṭṭho), постигший Дхамму (pattadhammo), гончар (kumbhakāro) и так далее.

602, 6. Dumhi garu.

602, 6. Перед двумя согласными предыдущий слог является тяжелым (garu).

Dumhi akkhare yo pubbo akkharo, so garukova daṭṭhabbo.

Когда следуют две буквы (согласные), предшествующую букву следует считать тяжелой (garu).

Bhitvā, chitvā, datvā, hutvā.

Расколов (bhitvā), срезав (chitvā). Букву «i» в словах «bhitvā» и «chitvā» следует считать тяжелой (garu). Хотя «i» является кратким (rasa), он тяжелый (garu) и имеет две моры. Дав (datvā), побыв (hutvā). Букву «a» в «datvā» и букву «u» в «hutvā» следует считать тяжелыми (garu).

603, 7. Dīgho ca.

603, 7. А также долгий.

Dīgho ca saro garukova daṭṭhabbo.

Также и долгий гласный следует считать тяжелым (garu).

Āhāro, nadī, vadhū, te dhammā, opanayiko.

Пища (āhāro), река (nadī), женщина (vadhū), те (te) дхаммы (dhammā), ведущий к цели (opanayiko).

604, 684. Akkharehi kāra.

604, 684. Суффикс «kāra» после букв.

Akkharatthehi akkharābhidheyyehi kārapaccayo hoti payoge sati.

После слов, обозначающих буквы, при их употреблении добавляется суффикс «kāra».

A eva akāro, ā eva ākāro, ya eva yakāro.

Сам «a» (a) — это буква «a» (akāro), сам «ā» (ā) — это буква «ā» (ākāro), сам «ya» (ya) — это буква «ya» (yakāro).

605, 647. Yathāgamamikāro[Pg.282].

605, 647. Согласно авторитетному правилу, вставляется буква «i».

Yathāgamaṃ sabbadhātūhi sabbapaccayesu ikārāgamo hoti.

Согласно авторитетному правилу, после всех корней перед любыми суффиксами происходит вставка гласного «i».

Kāriyaṃ, bhavitabbaṃ, janitabbaṃ, viditabbaṃ, karitvā, icchitaṃ.

То, что должно быть сделано (kāriyaṃ); то, чему надлежит быть (bhavitabbaṃ); то, что должно быть произведено (janitabbaṃ); то, что должно быть познано (viditabbaṃ); сделав (karitvā); желаемое (icchitaṃ).

606, 642. Dadhantato yo kvaci.

606, 642. Иногда после корней, оканчивающихся на «da» и «dha», вставляется «ya».

Dakāradhakārantāya dhātuyā yathāgamaṃ yakārāgamo hoti kvaci tunādīsu paccayesu.

Иногда, согласно авторитетному правилу, когда следуют суффиксы «tuna» и другие, после корней, оканчивающихся на «da» и «dha», происходит вставка согласного «ya».

Buddho loke uppajjitvā, dhammaṃ bujjhitvā.

Будда (Buddho), явившись (uppajjitvā) в мире (loke); постигнув (bujjhitvā) Дхамму (Dhammaṃ).

Dadhantatoti kimatthaṃ? Labhitvā.

Для чего сказано «dadhantato» (оканчивающихся на «da» и «dha»)? Чтобы предотвратить применение этого правила, когда корень не оканчивается на «da» или «dha», как в следующем примере: получив (labhitvā).

Kvacīti kimatthaṃ? Uppādetvā.

Для чего сказано «kvaci» (иногда)? Чтобы предотвратить это в таких случаях, как: произведя (uppādetvā).

Iti kibbidhānakappe catuttho kaṇḍo.

Так заканчивается четвертый раздел в главе о первичных производных.

Pañcamakaṇḍa

Пятый раздел

607, 578. Niggahita saṃyogādino.

607, 578. Ниггахита вместо первого члена сочетания согласных.

Saṃyogādibhūto nakāro niggahitamāpajjate.

Буква «n», находящаяся в начале сочетания согласных, превращается в ниггахиту.

Raṅgo, bhaṅgo, saṅgo.

Сцена для танцев (raṅgo), распад (bhaṅgo), привязанность (saṅgo).

608, 623. Sabbattha [Pg.283] ge gī.

608, 623. Везде вместо «ge» будет «gī».

Geiccetassa dhātussa ādeso hoti sabbattha ṭhāne.

Во всех случаях корень «ge» заменяется на «gī».

Gītaṃ gāyati.

Поет песню (gītaṃ gāyati).

609, 484. Sadassa sīdattaṃ.

609, 484. Замена корня «sada» на «sīda».

Sadaiccetassa dhātussa sīdādeso hoti sabbattha ṭhāne.

Во всех случаях корень «sada» заменяется на «sīda».

Nisinno, nisīdati.

Сидящий (nisinno), сидит (nisīdati).

610, 627. Yajassa sarassi ṭṭhe.

610, 627. Перед «ṭṭha» гласный корня «yaja» заменяется на «i».

Yajaiccetassa dhātussa sarassa ikārādeso hoti ṭṭhe pare.

Когда следует «ṭṭha», гласный корня «yaja» заменяется на букву «i».

Yiṭṭho, yiṭṭhā.

Принесенный в жертву (yiṭṭho, yiṭṭhā).

Ṭṭheti kimatthaṃ? Yajanaṃ.

Для чего сказано «ṭṭhe» (когда следует «ṭṭha»)? Чтобы предотвратить применение этого правила, когда «ṭṭha» не следует, как в следующем примере: жертвоприношение (yajanaṃ).

611, 608. Hacatutthānamantānaṃ do dhe.

611, 608. Перед «dha» конечные «ha» и четвертые буквы классов заменяются на «da».

Hacatutthānaṃ dhātvantānaṃ do ādeso hoti dhe pare.

Когда следует «dha», конечные «ha» и четвертые буквы классов в конце корня заменяются на «da».

Sannaddho, kuddho, yuddho, siddho, laddho, āraddho.

Снаряженный (sannaddho), разгневанный (kuddho), сражавшийся (yuddho), свершившийся (siddho), полученный (laddho), начатый (āraddho).

612, 615. Ḍo [Pg.284] ḍhakāre.

612, 615. Перед «ḍha» происходит замена на «ḍa».

Hacatutthānaṃ dhātvantānaṃ ḍo ādeso hoti ḍhakāre pare.

Когда следует «ḍha», конечные «ha» и четвертые буквы классов в конце корня заменяются на «ḍa».

Dayhatīti daḍḍho, vaḍḍhatīti vuḍḍho.

«Горит» (dayhati) — отсюда «сожженный» (daḍḍho); «растет» (vaḍḍhati) — отсюда «старый» (vuḍḍho).

Ḍhakāreti kimatthaṃ? Dāho.

Для чего сказано «ḍhakāre» (когда следует «ḍha»)? Чтобы предотвратить применение этого правила, когда «ḍha» не следует, как в следующем примере: горение (dāho).

613, 583. Gahassa ghara ṇe vā.

613, 583. Иногда перед «ṇa» корень «gaha» заменяется на «ghara».

Gahaiccetassa dhātussa sabbassa gharādeso hoti vā ṇapaccaye pare.

Иногда, когда следует суффикс «ṇa», весь корень «gaha» заменяется на «ghara».

Gharaṃ, gharāni.

Дом (gharaṃ), дома (gharāni).

ti kimatthaṃ? Gāho.

Для чего сказано «vā» (иногда)? Чтобы допустить исключение, как в примере: захват (gāho).

614, 581. Dahassa do ḷaṃ.

614, 581. Буква «d» в корне «daha» заменяется на «ḷ».

Dahaiccetassa dhātussa dakāro ḷattamāpajjate vā ṇapaccaye pare.

Иногда, когда следует суффикс «ṇa», буква «d» в корне «daha» заменяется на «ḷ».

Paridahanaṃ pariḷāho.

Сгорание (paridahanaṃ), жгучий жар (pariḷāho).

ti kimatthaṃ? Paridāho.

Для чего сказано «vā» (иногда)? Чтобы допустить исключение из этого правила, как в следующем примере: сильный жар (paridāho).

615, 586. Dhātvantassa lopo kvimhi.

615, 586. Перед суффиксом «kvi» конечный согласный корня отсекается.

Dhātvantassa byañjanassa lopo hoti kvimhi paccaye pare.

Когда следует суффикс «kvi», конечный согласный корня отсекается.

Bhujena [Pg.285] gacchatīti, bhujago. Urena gacchatīti urago, turago, saṅkho.

«Двигается изгибаясь» (bhujena gacchati) — отсюда змея (bhujago); «двигается на груди» (urena gacchati) — отсюда змея (urago); лошадь (turago); раковина (saṅkho).

616, 587. Vidante ū.

616, 587. В конце корня «vida» вставляется «ū».

Vidaiccetassa dhātussa ante ūkārāgamo hoti kvimhi paccaye pare.

Когда следует суффикс «kvi», в конце корня «vida» происходит вставка буквы «ū».

Lokaṃ vidati jānātīti lokavidū.

(Он) знает мир, поэтому — знающий мир (локавиду).

617, 633. Na ma ka rānamantānaṃ niyuttatamhi.

617, 633. Конечные [звуки] "na", "ma", "ka" и "ra" не выпадают, когда следует суффикс "ta", сопровождаемый "i".

Nakāra makāra kakāra rakārānaṃ dhātvantānaṃ lopo na hoti ikārayutte tapaccaye pare.

Когда следует суффикс "ta", сопровождаемый гласным "i", не происходит выпадения согласных "n", "m", "k" и "r", находящихся на конце корня.

Hanibhuṃ, gamito, ramito, sakito, sarito, karitvā.

Убить (hanituṃ); ушедший (gamito); радующийся (ramito); почитаемый (sakito); помнящий (sarito); сделав (karitvā).

Iyuttatamhīti kimatthaṃ? Gato, sato.

Для чего сказано "iyuttamhi" (когда есть "ta", сопровождаемый "i")? Чтобы предотвратить действие этого правила, когда нет "ta", сопровождаемого "i", как в следующих примерах: ушедший (gato), памятующий (sato).

618, 571. Na ka gattaṃ ca jāṇvumhi.

618, 571. Когда следует [суффикс] "ṇvu", "c" и "j" не заменяются на "k" и "g".

Cakāra jakārā kakāra gakārattaṃ nāpajjante ṇvumhi paccaye pare.

Когда следует суффикс "ṇvu", согласные "c" и "j" не переходят в "k" и "g" [соответственно].

Pacatīti pācako, yajatīti yājako.

(Он) готовит (pacati), поэтому — повар (pācako); (он) совершает жертвоприношение (yajati), поэтому — совершающий жертвоприношение (yājako).

619, 573. Karassa [Pg.286] ca tattaṃ tusmiṃ.

619, 573. Также когда следует [суффикс] "tu", происходит замена [конечного "ra"] корня "kara" на "ta".

Karaiccetassa dhātussa antassa rakārassa takārattaṃ hoti tupaccaye pare.

Когда следует суффикс "tu", конечный согласный "r" корня "kara" заменяется на "t".

Karotīti kattā, karontīti kattāro.

(Он) делает (karoti), поэтому — деятель (kattā); (они) делают (karonti), поэтому — деятели (kattāro).

620, 549. Tuṃ tuna tabbesu vā.

620, 549. Иногда, когда следуют [суффиксы] "tuṃ", "tuna" и "tabba".

Karaiccetassa dhātussa antassa rakārassa takārattaṃ hoti vā tuṃ tuna tabbaiccetesu paccayesu.

Иногда, когда следуют суффиксы "tuṃ", "tuna" и "tabba", конечный согласный "r" корня "kara" заменяется на "t".

Kattuṃ, kātuṃ, kattuna. Kātuna, kattabbaṃ, kātabbaṃ.

Делать (kattuṃ, kātuṃ); сделав (kattuna, kātuna); должно быть сделано (kattabbaṃ, kātabbaṃ).

621, 553. Kāritaṃ viya ṇānubandho.

621, 553. Показатель "ṇ" подобен карите (причинному суффиксу).

Ṇakārānubandho paccayo kāritaṃ viya daṭṭhabbo vā.

Суффикс, имеющий показатель "ṇ", следует рассматривать как кариту.

Dāho, deho, vāho, bāho, cāgo, vāro, cāro, parikkhāro, dāyako, nāyako, lāvako, bhāvako, kārī, ghātī, dāyī.

Горение (dāho), тело (deho), несение / повозка (vāho), рука (bāho), щедрость / оставление (cāgo), очередь / раз (vāro), поведение / странствие (cāro), предмет обихода (parikkhāro), даритель (dāyako), лидер / проводник (nāyako), жнец (lāvako), взращивающий (bhāvako), делающий (kārī), убивающий (ghātī), дающий (dāyī).

ti kimatthaṃ? Upakkharo.

Для чего сказано "vā" (иногда)? Чтобы допустить исключение из этого правила, как в следующем примере: помощник / содействующий (upakkharo).

622, 570. Anakā [Pg.287] yu ṇvūnaṃ.

622, 570. Вместо [суффиксов] "yu" и "ṇvu" появляются "ana" и "aka".

Yuṇvuiccetesaṃ paccayānaṃ ana akaiccete ādesā honti.

Происходит замена суффиксов "yu" и "ṇvu" на "ana" и "aka" [соответственно].

Nandanaṃ, kārako.

Радование (nandanaṃ); деятель (kārako).

623, 554. Ka gā ca jānaṃ.

623, 554. Вместо "ca" и "ja" появляются "ka" и "ga".

Ca jaiccetesaṃ dhātvantānaṃ kakāragakārādesā honti ṇānubandhe paccaye pare.

Когда следует суффикс с показателем "ṇ", конечные согласные корня "c" и "j" заменяются на "k" и "g" [соответственно].

Pāko, yogo.

Приготовление пищи (pāko); связь / йога (yogo).

Iti kibbidhānakappe pañcamo kaṇḍo.

Так заканчивается пятый раздел в главе о первичных дериватах (кит).

Kitakappo niṭṭhito.

Глава о первичных дериватах (кита) завершена.

8. Uṇādikappa

8. Глава об унади (суффиксах uṇādi).

Chaṭṭhakaṇḍa

Шестой раздел.

624, 563. Kattari [Pg.288] kita.

624, 563. Суффиксы "kita" употребляются в значении деятеля (субъекта действия).

Kattuiccetasmiṃ atthe kita paccayā honti.

В значении деятеля (kattu) употребляются суффиксы "kita".

Kāru, kāruko, kārako, pācako, kattā, janitā, pacitā, netā.

Ремесленник (kāru, kāruko), деятель (kārako), повар (pācako), творец / деятель (kattā), родитель (janitā), повар (pacitā), лидер / проводник (netā).

625, 605. Bhāvakammesu kiccatta khatthā.

625, 605. Суффиксы "kicca", "ta" и "khattha" употребляются в значениях состояния (bhāva) и объекта действия (kamma).

Bhāvakammaiccetesvatthesu kicca tta khatthaiccete paccayā honti.

В значениях состояния (bhāva) и объекта действия (kamma) употребляются суффиксы "kicca", "ta" и "khattha".

Upasampādetabbaṃ upasampādanīyaṃ bhavatā, sayitabbaṃ bhavatā, kattabbaṃ bhavatā, bhottabbo odano bhavatā, asitabbaṃ bhojanaṃ bhavatā, asitaṃ bhavatā, sayitaṃ bhavatā, pacitaṃ bhavatā, asitaṃ asanaṃ bhavatā, sayitaṃ sayanaṃ bhavatā, pacito odano bhavatā, kiñcissayo, īsassayo, dussayo, sussayo bhavatā.

Должно быть совершено посвящение вами, должно быть спано вами, должно быть сделано вами, рис должен быть съеден вами, пища должна быть съедена вами, съедено вами, спано вами, приготовлено вами, еда съедена вами, на постели спано вами, рис приготовлен вами, немного прислонено вами, легко прислонено вами, трудно прислонено вами, хорошо прислонено вами.

626, 634. Kammani [Pg.289] dutiyāya tto.

626, 634. Суффикс "ta" употребляется в значении объекта действия (kamma) при наличии винительного падежа (второго падежа).

Kammani iccetasmiṃ atthe dutiyāyaṃ vibhattiyaṃ kattari ttapaccayo hoti.

В значении объекта действия (kamma), при наличии окончания второго (винительного) падежа, суффикс "ta" употребляется в значении деятеля (kattar).

Dānaṃ dinno devadatto, sīlaṃ rakkhito devadatto, bhattaṃ bhutto devadatto, garuṃ upāsito devadatto.

Девадатта, давший дар; Девадатта, уберегший нравственность; Девадатта, съевший рис; Девадатта, почтивший учителя.

627, 652. Khyādīhi māna ma ca to vā.

627, 652. Иногда после [корней] khyā и других следует [суффикс] "mana", и [согласный] "m" заменяется на "t".

Khi bhī su ru hu vā dhū hi lū pī adaiccevamādīhi dhātūhi mana paccayo hoti, massa ca to hoti vā.

После корней khi, bhī, su, ru, hu, vā, dhū, hi, lū, pī, ad и других употребляется суффикс "mana", и иногда согласный "m" заменяется на "t".

Khīyanti upaddavā etthāti khemo, bhāyitabboti bhemo, bhāyanti etasmāti vā bhemo, raṃsiyo abhissavetīti somo, ravati gacchatīti romo, huvati juhvati etenāti homo, paṭilomavasena vāti gacchatīti vāmo, lāmakavasena vāti gacchati pavattatīti vā vāmo, dhunāti kampatīti dhūmo, seṭṭhabhāvena hinoti pavattati cittaṃ etasminti hemo, lunitabboti lomo, maṃsacammāni lunāti chindatīti vā lomo, piyanaṃ pemo, piyāyitabboti vā pemo, sukhadukkhaṃ adati bhakkhatīti attā, jātijarāmaraṇādīhi adīyate bhakkhīyateti vā attā, ātumā.

Здесь уничтожаются невзгоды, поэтому — безопасность / покой (khemo); следует бояться, поэтому — внушающий страх (bhemo); или: боятся этого, поэтому — внушающий страх (bhemo); он источает лучи, поэтому — Сома / луна (somo); оно шумит и движется, поэтому — волос (romo); этим совершают подношение, поэтому — жертвоприношение (homo); оно движется в обратном направлении, поэтому — левый / противоположный (vāmo); или: оно движется / протекает низким образом, поэтому — низкий / скверный (vāmo); оно колеблется / клубится, поэтому — дым (dhūmo); из-за превосходства ум устремляется к этому, поэтому — золото (hemo); его следует стричь, поэтому — волос (lomo); или: оно прорезает плоть и кожу, поэтому — волос (lomo); любовь — это любовь (pemo); или: то, что должно быть любимо, поэтому — любовь (pemo); оно вкушает / испытывает счастье и страдание, поэтому — я / душа (attā); или: оно пожирается рождением, старостью, смертью и т. д., поэтому — я / душа (attā); я / душа (ātumā).

628, 653. Samādīhi [Pg.290] tha mā.

628, 653. После [корней] samu и других следуют [суффиксы] "tha" и "ma".

Samu damu dara raha du hi si bhī dā yā sā ṭhābhasaiccevamādīhi dhātūhi tha ma paccayā honti.

После корней samu, damu, dara, raha, du, hi, si, bhī, dā, yā, sā, ṭhā, bhasa и других употребляются суффиксы "tha" и "ma".

Sametīti samatho, damatīti damatho, damanaṃ vā damatho, damitabboti vā damatho, daratīti daratho, jiṇṇabhāvaṃ rahissati gaṇhissatīti ratho, dabbasambhāre rahati gaṇhātīti vā ratho, davati gacchatīti dumo, davati vuddhi viruḷhi gacchati pavattatīti uddhaṃ vā dumo, pathavīpabbatādīsu gacchati patatīti himo, kammavācāya bandhati etthāti sīmā. Bandhitabbāti vā sīmā. Bhāyanti etasmāti bhīmo, satte avakhaṇḍenti nivārenti etenāti dāmo, mūsikādīhi khādīyati avakhaṇḍīyatīti vā dāmo, yāti gacchatīti yāmo, paresaṃ cittaṃ gaṇhituṃ samatthetīti sāmo, tiṭṭhanti etenāti thāmo, bhasati bhasmīkarīyatīti bhasmā.

Оно успокаивает, поэтому — спокойствие (samatho); оно укрощает, поэтому — укрощение (damatho); или: укрощение — это укрощение (damatho); или: то, что должно быть укрощено, поэтому — укрощение (damatho); оно мучает / томит, поэтому — томление / тревога (daratho); оно достигнет дряхлости, поэтому — колесница (ratho); или: оно вмещает в себя материалы, поэтому — колесница (ratho); оно бежит / растет, поэтому — дерево (dumo); или: оно устремляется вверх в росте и развитии, поэтому — дерево (dumo); оно падает на землю, горы и т. д., поэтому — снег / холод (himo); здесь связывают посредством формального акта (каммавачи), поэтому — граница (sīmā); или: то, что должно быть связано, поэтому — граница (sīmā); этого боятся, поэтому — грозный / страшный (bhīmo); этим связывают / сдерживают существ, поэтому — веревка / путы (dāmo); или: оно перегрызается мышами и т. д., поэтому — веревка (dāmo); оно проходит / течет, поэтому — стража ночи (yāmo); оно способно привлекать умы других, поэтому — смуглый / красивый / примиряющий (sāmo); благодаря этому стоят твердо, поэтому — сила / стойкость (thāmo); оно сияет / превращается в пепел, поэтому — пепел (bhasmā).

629, 569. Gahassu’padhasse vā.

629, 569. Иногда предпоследний гласный [корня] "gaha" заменяется на "e".

Gahaiccetassa dhātussa upadhassa akārassa etta hoti vā.

Иногда предпоследний гласный "a" корня "gaha" заменяется на "e".

Dabbasambhāra gaṇhātīti gehaṃ, gahaṃ.

Оно вмещает в себя материалы, поэтому — дом (gehaṃ, gahaṃ).

630, 654. Masussa [Pg.291] sussa cchara ccherā.

630, 654. В слове "masu" [слог] "su" заменяется на "cchara" и "cchera".

Masuiccetassa pāṭipadikassa sussa ccharaccherādesā honti.

У именной основы "masu" слог "su" заменяется на "cchara" и "cchera".

Maccharatīti maccharo, evaṃ macchero.

Он проявляет скупость, поэтому — скупец (maccharo), так же и macchero.

631, 655. Āpubbacarassa ca.

631, 655. А также [корня] "cara", которому предшествует [приставка] "ā".

Āpubbassa caraiccetassa dhātussa cchariyaccharaccherā desā honti, āpubbassa ca rasso hoti.

У корня "cara", которому предшествует приставка "ā", происходят замены на "cchariya", "cchara" и "cchera", а долгий гласный приставки "ā" укорачивается.

Ābhuso caritabbanti acchariyaṃ. Evaṃ accharaṃ, accheraṃ.

Это должно практиковаться постоянно, поэтому — удивительное / чудесное (acchariyaṃ). Так же и accharaṃ, accheraṃ.

Caggahaṇena masussa sussāpi cchariyādeso hoti, macchariyaṃ.

Благодаря использованию слова "ca" (и) также происходит замена слога "su" слова "masu" на "cchariya": скупость (macchariyaṃ).

632, 656. Ala kala salehi layā.

632, 656. После [корней] ala, kala, sala следуют [суффиксы] "la" и "ya".

Ala kala salaiccetehi dhātūhi la yapaccayā honti.

После корней ala, kala, sala употребляются суффиксы "la" и "ya".

Alati samatthetīti allaṃ, kalitabbaṃ saṅkhyātabbanti kallaṃ, salati gacchati pavisatīti sallaṃ. Evaṃ alyaṃ, kalyaṃ, salyaṃ.

Оно способно, поэтому — влажное / свежее (allaṃ); оно должно быть исчислено, поэтому — здоровое / надлежащее (kallaṃ); оно проникает / входит, поэтому — стрела / шип (sallaṃ). Так же и alyaṃ, kalyaṃ, salyaṃ.

633, 657. Yāṇa [Pg.292] lāṇā.

633, 657. [Также] употребляются [суффиксы] "yāṇa" и "lāṇa".

Tehi kala salaiccetehi dhātūhi yāṇa lāṇapaccayā honti.

После этих корней kala, sala употребляются суффиксы "yāṇa" и "lāṇa".

Kalitabbaṃ saṅkhyātabbanti kalyāṇaṃ, gaṇato paṭikkamitvā salanti etthāti paṭisalyāṇaṃ. Evaṃ sallāṇo, paṭisallāṇo.

Оно должно быть исчислено / ценимо, поэтому — благое / прекрасное (kalyāṇaṃ); сюда уходят, удалившись от толпы, поэтому — уединение (paṭisalyāṇaṃ). Так же и sallāṇo, paṭisallāṇo.

634, 658. Mathissa thassa lo ca.

634, 658. У [корня] "matha" [согласный] "th" заменяется на "l", а также...

Mathaiccetassa dhātussa thassa desohoti. Aññamaññaṃ mathati viloḷatīti mallo, mallaṃ.

У корня «matha» происходит замена [буквы] «tha» на «la». «Тот, кто сокрушает, взбалтывает (беспокоит) друг друга — это борец (mallo), [или само действие] — борьба (mallaṃ)».

Caggahaṇena lato ko ca āgamo hoti. Mallako, mallakaṃ.

Благодаря принятию [слова] «ca» после «la» также появляется суффикс (приращение) «ka». [Получается] mallako, mallakaṃ.

635, 559. Pesātisaggapattakālesukiccā.

635, 559. [Суффиксы] kicca [употребляются] в значениях посылания (pesa), позволения (atisagga) и надлежащего времени (pattakāla).

Pesa atisagga pattakālaiccetesvatthesu kiccapaccayā honti.

В этих значениях — посылания, позволения и надлежащего времени — употребляются суффиксы kicca.

Kattabbaṃ kammaṃ bhavatā, karaṇīyaṃ kiccaṃ bhavatā, bhottabbaṃ bhojanaṃ bhavatā, bhojanīyaṃ bhojanaṃ bhavatā, ajjhayitabbaṃ ajjheyyaṃ bhavatā, ajjhayanīyaṃ ajjheyyaṃ bhavatā.

«Дело должно быть сделано вами» (kattabbaṃ kammaṃ bhavatā), «обязанность должна быть исполнена вами» (karaṇīyaṃ kiccaṃ bhavatā), «пища должна быть съедена вами» (bhottabbaṃ bhojanaṃ bhavatā), «пища должна быть вкушена вами» (bhojanīyaṃ bhojanaṃ bhavatā), «учение должно быть изучено вами» (ajjhayitabbaṃ ajjheyyaṃ bhavatā), «учение должно быть постигнуто вами» (ajjhayanīyaṃ ajjheyyaṃ bhavatā).

636, 659. Avassakā’dhamiṇesu [Pg.293] ṇī ca.

636, 659. В значениях необходимости (avassaka) и долга (adhamiṇa) [употребляется суффикс] ṇī, а также [суффиксы] kicca.

Avassaka adhamiṇaiccetesvatthesu ṇīpaccayo hoti, kiccā ca.

В этих значениях — необходимости и долга — употребляется суффикс ṇī, а также суффиксы kicca.

Avassate tāva – kārīsi me kammaṃ avassaṃ hārīsi me bhāraṃ avassaṃ.

Сначала в значении необходимости: «Ты непременно должен сделать для меня работу» (kārīsi me kammaṃ avassaṃ), «ты непременно должен нести для меня ношу» (hārīsi me bhāraṃ avassaṃ).

Adhamiṇe – dāyīsi me sataṃ iṇaṃ, dhārīsi me sahassaṃ iṇaṃ.

В значении долга: «Ты должен мне сто [монет] долга» (dāyīsi me sataṃ iṇaṃ), «ты должен мне тысячу [монет] долга» (dhārīsi me sahassaṃ iṇaṃ).

Kiccā ca – dātabbaṃ me bhavatā sataṃ iṇaṃ. Dhārayitabbaṃ me bhavatā sahassaṃ iṇaṃ, kattabbaṃ me bhavatā gehaṃ, karaṇīyaṃ me bhavatā kiccaṃ, kāriyaṃ me bhavatā sayanaṃ.

И с суффиксами kicca: «Сто [монет] долга должны быть возвращены мне вами» (dātabbaṃ me bhavatā sataṃ iṇaṃ), «тысяча [монет] долга должны удерживаться вами для меня» (dhārayitabbaṃ me bhavatā sahassaṃ iṇaṃ), «дом должен быть построен вами для меня» (kattabbaṃ me bhavatā gehaṃ), «дело должно быть сделано вами для меня» (karaṇīyaṃ me bhavatā kiccaṃ), «ложе должно быть приготовлено вами для меня» (kāriyaṃ me bhavatā sayanaṃ).

637, 0. Arahasakkādīhi tuṃ.

637, 0. После [слов] «araha», «sakka» и других [употребляется суффикс] tuṃ.

Araha sakka bhabbaiccevamādīhi payoge sati sabbadhātūhi tuṃpaccayo hoti.

При употреблении таких слов, как «araha», «sakka», «bhabba» и им подобных, после всех глагольных корней добавляется суффикс tuṃ.

Arahā bhavaṃ vattuṃ, arahā bhavaṃ kattuṃ, sakkā bhavaṃ hantuṃ, sakkā bhavaṃ janetuṃ, janituṃ, bhavituṃ, sakkā bhavaṃ dātuṃ, sakkā bhavaṃ gantuṃ, tabbo bhavaṃ janetuṃ iccevamādi.

«Досточтимый достоин говорить» (arahā bhavaṃ vattuṃ), «досточтимый достоин делать» (arahā bhavaṃ kattuṃ), «досточтимый способен убить» (sakkā bhavaṃ hantuṃ), «досточтимый способен породить» (sakkā bhavaṃ janetuṃ), «родиться» (janituṃ), «быть» (bhavituṃ), «досточтимый способен дать» (sakkā bhavaṃ dātuṃ), «досточтимый способен идти» (sakkā bhavaṃ gantuṃ), «досточтимый способен породить» (tabbo bhavaṃ janetuṃ) и так далее.

638, 660. Vajādīhipabbajjādayo [Pg.294] nippajjante.

638, 660. От [корней] «vaja» и других образуются [слова] «pabbajjā» и подобные.

Vajaiccevamādīhi dhātūhi, upasaggapaccayādīhi ca pabbajjādayo saddā nippajjante.

От таких глагольных корней, как «vaja» и других, а также с помощью приставок, суффиксов и прочего, образуются слова, подобные «pabbajjā».

Paṭhamameva vajitabbāti pabbajjā, iñjanaṃ ejjā, samajjanaṃ samajjā, nisīdanaṃ nisajjā, vijānanaṃ vijjā visajjanaṃ visajjā, padanaṃ pajjā, hananaṃ vajjhā, esanaṃ icchā, atiesanaṃ aticchā, sadanaṃ sajjā, sayanti etthāti seyyā, sammā cittaṃ nidheti etāyāti saddhā, caritabbā cariyā, karaṇaṃ kiriyā, rujanaṃ rucchā, padanaṃ pacchā, riñcanaṃ ricchā, tikicchanaṃ titicchā, saṃkocanaṃ saṃkucchā, madanaṃ macchā, labhanaṃ lacchā, radihabbāti racchā, radanaṃ vilekhanaṃ vāracchā, adho bhāgena gacchatīti tiracchā, tiracchāno, ajanaṃ acchā, titikkhatīti titikkhā, saha āgamanaṃ sāgacchā, duṭṭhu bhakkhanaṃ dobhacchā, duṭṭhu rosanaṃ durucchā, pucchanaṃ pucchā, muhanaṃ mucchā, vasanaṃ vacchā, kacanaṃ kacchā, saha kathanaṃ sākacchā, tudanaṃ tucchā, visanaṃ vicchā, pisanaṃ picchillā, sukhadukkhaṃ mudati bhakkhatīti maccho[Pg.295], sattānaṃ pāṇaṃ museti cajetīti maccu, satanaṃ saccaṃ, uddhaṃ dhunāti kampatīti uddhaccaṃ, naṭanaṃ naccaṃ, nitanaṃ niccaṃ, tathanaṃ tacchaṃ iccevamādi.

«То, куда следует уйти в первую очередь — это выход из мирской жизни (pabbajjā); движение — это колебание (ejjā); подметание (собирание) — это собрание (samajjā); сидение — это сидение (nisajjā); познание — это знание (vijjā); отпускание (дарование) — это освобождение (visajjā); хождение — это путь (pajjā); убиение — это казнь (vajjhā); искание — это желание (icchā); чрезмерное искание — это вожделение (aticchā); усаживание — это приготовление (sajjā); то, на чём лежат — это ложе (seyyā); то, посредством чего правильно направляют ум — это вера (saddhā); то, что следует практиковать — это поведение (cariyā); делание — это действие (kiriyā); причинение боли — это гнев (rucchā); хождение — это позади (pacchā); оставление — это пустота (ricchā); лечение — это терпение (titicchā); сжатие — это сокращение (saṃkucchā); опьянение — это зависть (macchā); обретение — это получение (lacchā); то, что следует раскапывать — это улица (racchā); раскапывание или царапание — это борозда (vāracchā); то, что передвигается горизонтально (нижней частью тела) — это животное (tiracchā, tiracchāno); движение — это медведь (acchā); то, что претерпевает — это терпение (titikkhā); совместный приход — это беседа (sāgacchā); плохое поедание — это бедность (dobhacchā); злобное раздражение — это брань (durucchā); спрашивание — это вопрос (pucchā); беспамятство — это обморок (mucchā); обитание — это телёнок (vacchā); сияние — это подпоясывание (kacchā); совместный разговор — это обсуждение (sākacchā); прокалывание — это пустота (tucchā); вхождение — это повторение (vicchā); измельчение — это скользкость (picchillā); то, что радуется или поглощает счастье и несчастье — это рыба (maccho); то, что похищает или заставляет существ оставить дыхание жизни — это смерть (maccu); существование — это истина (saccaṃ); то, что колеблется или взмывает вверх — это беспокойство ума (uddhaccaṃ); танец — это танец (naccaṃ); ведение — это постоянство (niccaṃ); истинность — это правда (tacchaṃ)» и так далее.

639, 585. Kvilopo ca.

639, 585. А также отпадение [суффикса] kvi.

Kvilopo hoti, puna ca nippajjante.

Происходит отпадение [суффикса] kvi, и вновь образуются [слова].

Vividhehi sīlādiguṇehi bhavatīti vibhū, visesena vā bhavatīti vibhū, sayaṃ attanā bhavatīti sayambhū, abhivitvā bhavatīti abhibhū, saṃ suṭṭhu dhunāti kampatīti sandhū, visesena bhāti dibbatīti vibhā, nissesena bhāti dibbatīti nibhā, pakārena bhāti dibbatīti pabhā, saha bhāsanti etthāti sabhā, ābhuso bhāti dibbatīti ābhā, bhujena kuṭilena gacchatīti bhujago, turitaturito gacchatīti turago, saṃ suṭṭhu pathaviṃ khanatīti saṅkho, visesena yamati uparamatīti viyo, suṭṭhu manati jānātīti sumo, pari samantato tanoti vitthāretīti parito iccevamādi.

«Тот, кто существует благодаря разнообразным достоинствам, таким как нравственность — это владыка (vibhū); или тот, кто существует превосходным образом — это vibhū; тот, кто существует сам по себе — это Самосущий (sayambhū); тот, кто существует, победив [других] — это Победитель (abhibhū); то, что полностью сотрясает или колеблет — это ветер (sandhū); то, что сияет или светит превосходным образом — это блеск (vibhā); то, что сияет полностью — это отблеск (nibhā); то, что сияет особым образом — это сияние (pabhā); то, где говорят вместе — это собрание (sabhā); то, что сияет повсюду — это свет (ābhā); то, что передвигается изгибами (извилисто) — это змея (bhujago); то, что передвигается очень быстро — это лошадь (turago); то, что глубоко копает землю — это раковина (saṅkho); то, что полностью прекращается или затихает — это небо (viyo); тот, кто мыслит или знает благородно — это мудрец (sumo); то, что простирается или расширяется повсюду вокруг — это кругом (parito)» и так далее.

640, 0. Sacajānaṃ kagā ṇānubandhe.

640, 0. [У корней, оканчивающихся на] «ca» и «ja», [происходит замена на] «ka» и «ga» при последующем суффиксе с показателем «ṇ».

Saca jānaṃ dhātūnamantānaṃ cajānaṃ kagādesā honti yathāsaṅkhyaṃ ṇānubandhe paccaye pare.

У глагольных корней, оканчивающихся на «ca» и «ja», конечные «ca» и «ja» соответственно заменяются на «ka» и «ga», когда за ними следует суффикс с показателем «ṇ».

Oko[Pg.296], pāko, seko, soko, viveko, cāgo, yogo, bhogo, rogo, rāgo, bhāgo, bhaṅgo, raṅgo, saṅgo.

Oko, pāko, seko, soko, viveko, cāgo, yogo, bhogo, rogo, rāgo, bhāgo, bhaṅgo, raṅgo, saṅgo.

641, 572. Nudādīhi yuṇvūnamanānanākānanakā sakāritehi ca.

641, 572. После [корней] «nuda» и других, а также после каузативных [корней], суффиксы «yu» и «ṇvu» заменяются на «ana», «ānana», «aka» и «ānanaka» соответственно.

Nuda sūda jana su lū hu pu bhū ñā a sa samuiccevamādīhi dhātūhi, phanda citi āṇa iccevamādīhi sakāritehi ca yuṇvūnaṃ paccayānaṃ ana ānana aka ānanakādesā honti yathāsaṅkhyaṃ kattari, bhāvakaraṇesu ca.

После таких глагольных корней, как «nuda», «sūda», «jana», «su», «lū», «hu», «pu», «bhū», «ñā», «a», «sa», «samu» и им подобных, а также после таких каузативных корней, как «phanda», «citi», «āṇa» и им подобных, суффиксы «yu» и «ṇvu» соответственно заменяются на «ana», «ānana», «aka» и «ānanaka» в значениях деятеля (kattar), состояния/действия (bhāva) и орудия (karaṇa).

Kattari tāva – panudatīti panūdano. Evaṃ sūdano, janano, savaṇo, lavano, havano, pavano, bhavano, ñāṇo, asano, samaṇo.

Сначала в значении деятеля: «Тот, кто разгоняет — это разгоняющий (panūdano)». Точно так же: sūdano (повар/разрушитель), janano (родитель), savaṇo (слушатель), lavano (жнец), havano (приносящий жертву), pavano (очиститель), bhavano (существующий), ñāṇo (знающий), asano (едок), samaṇo (отшельник/самана).

Bhāve ca – panudate panūdanaṃ. Evaṃ sūdanaṃ, jananaṃ, savaṇaṃ, lavanaṃ, havanaṃ, pavanaṃ, bhavanaṃ, ñāṇaṃ, asanaṃ, samaṇaṃ, sañjānanaṃ, kuyate kānanaṃ.

И в значении действия/состояния: «Разгоняние — это разгон (panūdanaṃ)». Точно так же: sūdanaṃ (приготовление пищи/разрушение), jananaṃ (рождение/произведение), savaṇaṃ (слушание), lavanaṃ (жатва), havanaṃ (жертвоприношение), pavanaṃ (очищение), bhavanaṃ (бытие/обитание), ñāṇaṃ (знание), asanaṃ (еда), samaṇaṃ (успокоение), sañjānanaṃ (восприятие), «делание (или стенание) — это лес (или стенание) (kānanaṃ)».

Kārite ca – phandāpīyate phandāpanaṃ, cetāpīyate cetāpanaṃ, āṇāpīyate āṇāpanaṃ.

И в каузативе: «понуждение к движению — это приведение в движение (phandāpanaṃ)», «понуждение к размышлению — это приобретение (cetāpanaṃ)», «понуждение к приказу — это приказывание (āṇāpanaṃ)».

Karaṇe – nudanti anenāti nūdanaṃ, evaṃ sūdanaṃ, jananaṃ, savaṇaṃ, lavaṇaṃ, havanaṃ, pavanaṃ, bhaganaṃ, ñāṇaṃ, asanaṃ, savaṇaṃ.

В значении орудия: «То, посредством чего разгоняют — это средство разгона (nūdanaṃ)». Точно так же: sūdanaṃ (средство приготовления/разрушения), jananaṃ (средство порождения), savaṇaṃ (орган слуха), lavaṇaṃ (серп), havanaṃ (жертвенный сосуд), pavanaṃ (веялка/очиститель), bhaganaṃ (средство разделения), ñāṇaṃ (орган познания), asanaṃ (рот/пища), savaṇaṃ (орган слуха).

Puna [Pg.297] kattari – nudatīti nūdako, sūdatīti sūdadhakā, janetīti janako, suṇotīti sāvako, lunātīti lāvako, juhotīti hāvako, punātīti pāvako, bhavatīti bhāvako, jānātīti jānako, asatīti asako, upāsatīti upāsako, sametīti samako.

Снова в значении деятеля: «Тот, кто разгоняет — это разгоняющий (nūdako)», «тот, кто готовит — это повар (sūdadhakā)», «тот, кто порождает — это родитель (janako)», «тот, кто слушает — это слушатель (sāvako)», «тот, кто жнет — это жнец (lāvako)», «тот, кто приносит жертву — это совершающий жертвоприношение (hāvako)», «тот, кто очищает — это огонь (pāvako)», «тот, кто существует — это существующий (bhāvako)», «тот, кто знает — это знаток (jānako)», «тот, кто ест — это едок (asako)», «тот, кто почитает (служит) — это мирянин-последователь (upāsako)», «тот, кто умиротворяет — это усмиряющий (samako)».

Kārite tu – phandāpayatīti phandāpayako. Evaṃ āṇāpayako, cetāpayako, sañjānanako.

В каузативе же: «Тот, кто заставляет двигаться — это приводящий в движение (phandāpayako)». Точно так же: āṇāpayako (приказывающий), cetāpayako (побуждающий к размышлению/приобретению), sañjānanako (побуждающий к распознаванию).

642, 588. I ya ta ma ki e sāna’mantassaro dīghaṃ kvaci du sa ssa guṇaṃ do raṃ sakkhī ca.

642, 588. Конечный гласный [местоимений] «i» (ima), «ya», «ta», «ma», «ki», «e» и «sa» удлиняется; иногда гласный «u» [корня] «du-sa» получает качественное усиление (guṇa), [буква] «da» заменяется на «ra», а конечный «sa» корня заменяется на «sa», «kkha» и «ī» по мере возможности.

Iya ta ma ki e saiccetesaṃ sabbanāmānamanto saro dīghamāpajjate, kvaci dusaiccetassa dhātussa ukāro guṇamāpajjate, dakāro rakāramāpajjate, dhātvantassa sassa ca sa kkha īiccete ādesā honti yathāsambhavaṃ. Ete saddā sakena sakena nāmena yathānuparodhena buddhasāsane pacchā puna nippajjante.

Конечный гласный этих местоимений — iya (ima), ta, ma, ki, e, sa — удлиняется; иногда гласный «u» корня «dusa» получает качественное усиление (guṇa), согласный «da» заменяется на «ra», а конечный «sa» корня заменяется на «sa», «kkha», «ī» по мере возможности. Эти слова впоследствии вновь образуются в Учении Будды под своими собственными именами без противоречий.

Imamiva naṃ passatīti īdiso, yamiva naṃ passatīti yādiso, tamiva naṃ passatīti tādiso, mamiva naṃ passatīti mādiso, kimiva naṃ passatīti kīdiso, etamiva naṃ passatīti ediso, samānamiva naṃ passatīti sādiso[Pg.298]. Imamiva naṃ passatīti īriso, yamiva naṃ passatīti yāriso, tamiva naṃ passatīti tāriso, mamiva naṃ passatīti māriso, kimiva naṃ passatīti kīriso, etamiva naṃ passatīti eriso, samānamiva naṃ passatīti sāriso. Imamiva naṃ passatīti īdikkho, yamiva naṃ passatīti yādikkho, tamiva naṃ passatīti tādikkho, evaṃ mādikkho, kīdikkho, edikkho, sādikkho. Īdī, yādī, tādī, mādī, kīdī, edī, sādī.

«Он видит его подобным этому — таков (īdiso)», «он видит его подобным какому — каков (yādiso)», «он видит его подобным тому — таков (tādiso)», «он видит его подобным мне — подобный мне (mādiso)», «он видит его подобным какому — каков? (kīdiso)», «он видит его подобным этому — таков (ediso)», «он видит его подобным равному — подобный (sādiso)». «Он видит его подобным этому — таков (īriso)», «он видит его подобным какому — каков (yāriso)», «он видит его подобным тому — таков (tāriso)», «он видит его подобным мне — подобный мне (māriso)», «он видит его подобным какому — каков? (kīriso)», «он видит его подобным этому — таков (eriso)», «он видит его подобным равному — подобный (sāriso)». «Он видит его подобным этому — таков (īdikkho)», «он видит его подобным какому — каков (yādikkho)», «он видит его подобным тому — таков (tādikkho)», точно так же: mādikkho, kīdikkho, edikkho, sādikkho. [А также] īdī, yādī, tādī, mādī, kīdī, edī, sādī.

Caggahaṇena tesameva saddānaṃ iyaiccevamādīnamanto ca saro kvaci dīghatthamāhu. Īdikkho, yādikkho, tādikkho, mādikkho, kīdikkho, edikkho, sādikkho. Idiso, sadiso, sariso, sarikkho.

Благодаря принятию [слова] «ca» конечный гласный этих же слов, таких как «iya» и другие, как говорят, иногда [остается кратким]. [Примеры]: īdikkho, yādikkho, tādikkho, mādikkho, kīdikkho, edikkho, sādikkho. [А также краткие формы]: idiso, sadiso, sariso, sarikkho.

643, 635. Bhyādīhi mati budhi pūjādīhi ca tto.

643, 635. После [корней] «bhī» и других, а также после [корней со значением] мысли (mati), понимания (budhi), почитания (pūjā) и других, употребляется [суффикс] ta.

Bhīiccevamādīhi dhātūhi, mati. Budhi pūjādito ca tta paccayo hoti.

После таких глагольных корней, как «bhī» и других, а также после [корней со значением] мысли, понимания, почитания и других, употребляется суффикс ta.

Bhāyitabboti bhīto, supitabboti sutto, mijjitabbo sinehetabboti mitto, sammannitabboti sammato, saṃ suṭṭhu mānitabbo pūjetabboti sammato, sammānīyitthāti sammato, saṃkappīyateti saṅkappito[Pg.299], saṃkappīyitthāti saṅkappito, sampādīyateti sampādito, sampādīyitthāti sampādito, avadhārīyateti avadhārito, avadhārīyitthāti avadhārito, bujjhitabbo ñātabboti buddho, ajjhayitabboti ito, etabbo gantabboti ito, viditabbo ñātabboti vidito, takkīyateti takkito, pūjīyateti pūjito, pūjīyitthāti pūjito, apacāyitabboti apacāyito, mānitabbo pūjetabboti mānito, apacīyateti apacito, vandīyateti vandito, vandīyitthāti vandito, sakkarīyateti sakkārito, sakkarīyitthāti sakkārito.

«То, чего следует бояться — это испуганный (bhīto)»; «то, что должно быть проспано — это спящий (sutto)»; «то, что должно быть любимо — это друг (mitto)»; «то, что должно быть одобрено — это уважаемый (sammato)»; «то, что должно быть полностью почитаемо и уважаемо — это уважаемый (sammato)»; «то, что было почтено — это уважаемый (sammato)»; «то, что замышляется — это задуманное (saṅkappito)»; «то, что было задумано — это задуманное (saṅkappito)»; «то, что подготавливается — это подготовленное (sampādito)»; «то, что было подготовлено — это подготовленное (sampādito)»; «то, что устанавливается — это установленное (avadhārito)»; «то, что было установлено — это установленное (avadhārito)»; «то, что должно быть понято или познано — это Будда / познавший (buddho)»; «то, что должно быть изучено — это пройденное (ito)»; «то, куда должно быть схожено — это пройденное (ito)»; «то, что должно быть познано — это известное (vidito)»; «то, о чём размышляют — это обдуманное (takkito)»; «то, что почитается — это почитаемое (pūjito)»; «то, что было почтено — это почитаемое (pūjito)»; «то, что должно быть уважаемо — это уважаемый (apacāyito)»; «то, что должно быть почитаемо и уважаемо — это уважаемый (mānito)»; «то, что почитается — это почитаемый (apacito)»; «то, перед чем преклоняются — это приветствуемый (vandito)»; «то, перед чем преклонялись — это приветствуемый (vandito)»; «то, что принимается с почтением — это почтенный (sakkārito)»; «то, что было принято с почтением — это почтенный (sakkārito)».

644, 661. Vepu sī dava vamu ku dā bhū hvādīhi thu ttima ṇimā nibbatte.

644, 661. После [корней] «vepu», «sī», «dava», «vamu», «ku», «dā», «bhū», «hū» и других в значении «произведенный от» употребляются [суффиксы] thu, ttima, ṇima.

Vepu sī dava vamu ku dā bhū huiccevamādīhi dhātūhi yathāsambhavaṃ thu ttima ṇimapaccayā honti nibbattatthe.

После таких глагольных корней, как «vepu», «sī», «dava», «vamu», «ku», «dā», «bhū», «hu», по мере возможности употребляются суффиксы thu, ttima и ṇima в значении «произведенный от».

Vepanaṃ vepo, tena nibbatto vepathu, sayanaṃ sayo, tena nibbatto sayathu, davanaṃ davo, tena nibbatto davathu. Vamanaṃ vamo, tena nibbatto vamathu. Kutti karaṇaṃ, tena nibbattaṃ kuttimaṃ. Dāti dānaṃ, tena nibbattaṃ dattimaṃ. Bhūti bhavanaṃ, tena nibbattaṃ bhottimaṃ. Avahuti avahanaṃ, tena nibbattaṃ ohāvimaṃ.

«Дрожание — это vepo, произведенное от него — дрожь (vepathu)»; «лежание — это sayo, произведенное от него — сонливость (sayathu)»; «бег (игра) — это davo, произведенное от него — томление (davathu)»; «рвота — это vamo, произведенное от нее — рвота (vamathu)»; «делание — это kutti, произведенное от него — искусственное (kuttimaṃ)»; «даяние — это dānaṃ, произведенное от него — данное (dattimaṃ)»; «бытие — это bhavanaṃ, произведенное от него — существующее (bhottimaṃ)»; «снос вниз — это avahanaṃ, произведенное от него — снесённое (ohāvimaṃ)».

645, 662. Akkose [Pg.300] namhāni.

645, 662. В значении брани (akkosa) при отрицании «na» после корней употребляется [суффикс] āni.

Akkosaiccetasmiṃ atthe namhi paṭisedhayutte ānipaccayo hoti dhātūhi.

В этом значении брани, при сочетании с отрицанием «na», выражающим запрет, после глагольных корней употребляется суффикс āni.

Na gamitabbaṃ agamāni te jamma desaṃ, na kattabbaṃ akarāṇi te jamma kammaṃ.

«Тебе не следует идти, о подлец, в ту страну!» (agamāni te jamma desaṃ), «тебе не следует совершать, о подлец, это дело!» (akarāṇi te jamma kammaṃ).

Namhīti kimatthaṃ? Vipatti te jamma, vikati te jamma.

Для чего сказано «при отрицании na»? [Чтобы исключить такие случаи, как]: «Погибель тебе, о подлец!» (vipatti te jamma), «уродство тебе, о подлец!» (vikati te jamma).

Akkoseti kimatthaṃ? Na gantabbā agati te.

Для чего сказано «в значении брани»? [Чтобы исключить такие случаи, как]: «Тебе не следует идти, это не твой путь» (na gantabbā agati te).

646, 419. Ekādito sakissa kkhattuṃ.

646, 419. После [числительных], начиная с «eka», в значении кратности (sakiṃ) употребляется [суффикс] kkhattuṃ.

Ekādito sakissa kkhattuṃ hoti.

После числительных, начиная с «eka», в значении кратности употребляется суффикс kkhattuṃ.

Ekassa padatthassa sakiṃ vāraṃ ekakkhattuṃ, dvinnaṃ padatthānaṃ sakiṃ vāraṃ dvikkhattuṃ, tiṇṇaṃ padatthānaṃ sakiṃ vāraṃ tikkhattuṃ, evaṃ catukkhattuṃ, pañcakkhattuṃ, chakkhattuṃ, sattakkhattuṃ, aṭṭhakkhattuṃ, navakkhattuṃ, dasakkhattuṃ. Iccevamādayo saddā yojetabbā.

«Один раз для одного предмета — однажды (ekakkhattuṃ)», «один раз для двух предметов — дважды (dvikkhattuṃ)», «один раз для трех предметов — трижды (tikkhattuṃ)», точно так же: четырежды (catukkhattuṃ), пять раз (pañcakkhattuṃ), шесть раз (chakkhattuṃ), семь раз (sattakkhattuṃ), восемь раз (aṭṭhakkhattuṃ), девять раз (navakkhattuṃ), десять раз (dasakkhattuṃ). Подобные слова следует применять таким образом.

647, 663. Sunassunassoṇa vānuvānūnunakhunānā.

647, 663. У основы «suna» (собака) происходят замены на «oṇa», «vāna», «uvāna», «ūna», «unakha», «una», «ā», «āna».

Sunaiccetassa pāṭipadikassa unassa oṇa vāna uvāna ūna unakha una ā ānādesā honti.

У именной основы «suna» элемент «una» заменяется на «oṇa», «vāna», «uvāna», «ūna», «unakha», «una», «ā» и «āna».

Sāmikassa [Pg.301] saddaṃ suṇātīti soṇo, sāmikassa saddaṃ suṇātīti svāno, evaṃ suvāno, sūno, sunakho, suno, sā, sāno.

«Тот, кто слушает голос хозяина — это собака (soṇo)», «тот, кто слушает голос хозяина — это собака (svāno)», точно так же: suvāno, sūno, sunakho, suno, sā, sāno.

648, 664. Taruṇassa susu ca.

648, 664. У [основы] «taruṇa» также происходит замена на «susu».

Taruṇaiccetassa pāṭipadikassa susu ādeso hoti.

У именной основы «taruṇa» происходит замена на «susu».

Susu kāḷakeso.

«Юноша с черными волосами» (susu kāḷakeso).

649, 665. Yuvassuvassuvuvānunūnā.

649, 665. У основы «yuva» элемент «uva» заменяется на «uvā», «uvāna», «una» и «ūna».

Yuvaiccetassa pāṭipadikassa uvassa uvauvāna unaūnādesā honti.

У именной основы «yuva» элемент «uva» заменяется на «uvā», «uvāna», «una» и «ūna».

Yuvā, yuvāno, yuno, yūno.

Yuvā, yuvāno, yuno, yūno.

650, 651. Kāle vattamānātīte ṇvādayo.

650, 651. В настоящем и прошедшем времени употребляются [суффиксы] ṇu и другие.

Kāle vattamānatthe ca atītatthe ca ṇu yu tapaccayā honti.

В отношении времени, в значении настоящего и в значении прошедшего употребляются суффиксы ṇu, yu и ta.

Akāsi, karotīti kāru, agacchi, gacchatīti, vāyu, abhavi, bhavatīti bhūtaṃ.

«Он сделал или делает — творец (kāru)», «он ушел или идет — ветер (vāyu)», «оно было или есть — существо (bhūtaṃ)».

651, 647. Tavissati [Pg.302] gamādīhi ṇī ghiṇa.

651, 647. «[При выражении] будущего времени после [корней] gamu и других [применяются суффиксы] ṇī и ghiṇa».

Bhavissatikālatthe gamu bhaja su ṭhāiccevamādīhi dhātūhi ṇī ghiṇa paccayā honti.

«В значении будущего времени после таких корней, как gamu, bhaja, su, ṭhā и других, добавляются суффиксы ṇī и ghiṇa».

Āyatiṃ gamituṃ sīlaṃ yassa, so hotīti gāmī, āyatiṃ bhajituṃ sīlaṃ yassa, so hotīti bhājī, āyatiṃ passāpituṃ sīlaṃ yassa, so hotīti passāvi, āyatiṃ paṭṭhāyituṃ sīlaṃ yassa, so hotīti paṭṭhāyi.

«„Тот, у кого есть привычка идти в будущем, становится gāmī“; „тот, у кого есть привычка разделять (или почитать) в будущем, становится bhājī“; „тот, у кого есть привычка проливать (или испускать) в будущем, становится passāvi“; „тот, у кого есть привычка утверждаться (или начинать) в будущем, становится paṭṭhāyi“».

652, 648. Kriyāyaṃ ṇvu tavo.

652, 648. «[При выражении] действия [применяются суффиксы] ṇvu и tu».

Kriyāyamatthe ṇvu tuiccete paccayā honti bhavissatikāle.

«В значении действия в будущем времени добавляются эти суффиксы: ṇvu и tu».

‘‘Karissa’’nti kārako vajati, ‘‘bhuñjissa’’nti bhottā vajati.

«„Делатель идет [с мыслью]: «Я сделаю»“ (kārako); „едок идет [с мыслью]: «Я буду есть»“ (bhottā)».

653, 306. Bhāvavācimhi catutthī.

653, 306. «При выражении действия [используется] дательный падеж».

Bhāvavācimhi catutthīvibhatti hoti bhavissatikāle,

«При выражении действия в будущем времени используется окончание дательного падежа (четвертого падежа)».

Pacissate, pacanaṃ vā pāko, pākāya vajati. Bhuñjissate, bhojanaṃ vā bhogo, bhogāya vajati. Naccissate, naccanaṃ vā naccaṃ, naccāya vajati.

«„Он будет готовить“, или приготовление — это варка (pāko), „он идет ради варки“ (pākāya vajati). „Он будет есть“, или еда — это принятие пищи (bhogo), „он идет ради принятия пищи“ (bhogāya vajati). „Он будет танцевать“, или танец — это пляска (naccaṃ), „он идет ради танца“ (naccāya vajati)».

654, 649. Kammani [Pg.303] ṇo.

654, 649. «При [наличии] объекта [применяется суффикс] ṇo».

Kammani upapade ṇapaccayo hoti bhavissatikāle.

«Когда предшествующим словом является объект, в будущем времени добавляется суффикс ṇa».

Nagaraṃ karissati nagarakāro vajati, sāliṃ lāvissati sālilāvo vajati, dhaññaṃ vapissati dhaññavāpo vajati, bhogaṃ dadissati bhogadāyo vajati, sindhuṃ pivissati sindhupāyo vajati.

«„Он построит город“ — идет строитель города (nagarakāro); „он будет жать рис“ — идет жнец риса (sālilāvo); „он будет сеять зерно“ — идет сеятель зерна (dhaññavāpo); „он будет давать богатство“ — идет даритель богатства (bhogadāyo); „он будет пить реку (воду)“ — идет пьющий воду (sindhupāyo)».

655, 650. Sese ssaṃ ntumānānā.

655, 650. «В остальных случаях [применяются суффиксы] ssaṃ, ntu, māna и āna».

Sesaiccetasmiṃ atthe ssaṃ ntu māna āna iccete paccayā honti bhavissatikāle kammūpapade.

«В этом оставшемся значении в будущем времени при наличии объекта в качестве предшествующего слова добавляются эти суффиксы: ssaṃ, ntu, māna и āna».

Kammaṃ karissati kammaṃ karissaṃ, evaṃ kammaṃ karonto, kammaṃ kurumāno, kammaṃ karāno vajati. Bhojanaṃ bhuñjissati bhojanaṃ bhuñjissaṃ, evaṃ bhojanaṃ bhuñjanto, bhojanaṃ bhuñjamāno, bhojanaṃ bhuñjāno vajati. Khādanaṃ khādissati khādanaṃ khādissaṃ, evaṃ khādanaṃ khādanto, khādanaṃ khādamāno, khādanaṃ khādāno vajati. Maggaṃ carissati maggaṃ carissaṃ, evaṃ maggaṃ caranto, maggaṃ caramāno, maggaṃ carāno vajati. Bhikkhaṃ bhikkhissati bhikkhaṃ bhikkhissaṃ, evaṃ bhikkhaṃ bhikkhanto, bhikkhaṃ bhikkhamāno, bhikkhaṃ bhikkhāno vajati.

«„Он сделает работу“ — идет намеревающийся сделать работу (kammaṃ karissaṃ), а также делающий работу (kammaṃ karonto), делающий работу (kammaṃ kurumāno), делающий работу (kammaṃ karāno). „Он будет есть пищу“ — идет намеревающийся есть пищу (bhojanaṃ bhuñjissaṃ), а также едящий пищу (bhojanaṃ bhuñjanto), едящий пищу (bhojanaṃ bhuñjamāno), едящий пищу (bhojanaṃ bhuñjāno). „Он будет есть твердую пищу“ — идет намеревающийся есть твердую пищу (khādanaṃ khādissaṃ), а также едящий твердую пищу (khādanaṃ khādanto), едящий твердую пищу (khādanaṃ khādamāno), едящий твердую пищу (khādanaṃ khādāno). „Он пойдет по пути“ — идет намеревающийся идти по пути (maggaṃ carissaṃ), а также идущий по пути (maggaṃ caranto), идущий по пути (maggaṃ caramāno), идущий по пути (maggaṃ carāno). „Он будет просить милостыню“ — идет намеревающийся просить милостыню (bhikkhaṃ bhikkhissaṃ), а также просящий милостыню (bhikkhaṃ bhikkhanto), просящий милостыню (bhikkhaṃ bhikkhamāno), просящий милостыню (bhikkhaṃ bhikkhāno)».

656, 666. Chavādīti [Pg.304] tatraṇa.

656, 666. «После [корней] cha и других [применяется суффикс] tatraṇa».

Cha da ci ti su nī vi da pada tanu yata ada mada yuja vatumida mā pu ka la vara ve pu gupa dā iccevamādīhi dhātūhi tatraṇa iccete paccayā honti yathāsambhavaṃ.

«После таких корней, как cha, da, ci, ti, su, nī, vi, da, pada, tanu, yata, ada, mada, yuja, vatu, mida, mā, pu, ka, la, vara, ve, pu, gupa, dā и других, по мере возможности добавляются суффиксы tatraṇa».

Ātapaṃ chādetīti chattaṃ, chatraṃ. Ārammaṇaṃ cintetīti cittaṃ, citraṃ. Cintenti sampayuttadhammā ethenāti vā cittaṃ, citraṃ. Atthe abhissavetīti suttaṃ, sutraṃ. Atthe sūcetīti vā suttaṃ, sutraṃ. Satte netīti nettaṃ, netraṃ. Satte icchitaṭṭhānaṃ nenti etenāti vā nettaṃ, netraṃ. Pakārena vidatīti pavittaṃ, pavitraṃ. Vividhena ākārena maṅga pāpaṃ punāti, sodhetīti pavittaṃ, pavitraṃ. Sucibhāvaṃ vā pāpuṇātīti pavittaṃ, pavitraṃ. Padati pāpuṇātīti patto, patro. Āhārā patanti ettha bhājaneti pattaṃ, patraṃ. Padati pavattatīti vā pattaṃ, patraṃ. Tanoti vitthāretīti tantaṃ, tantraṃ, tanitabbaṃ vitthāretabbanti vā tantaṃ, tantra. Yatatīti yattaṃ, yatraṃ. Yatati vīriyaṃ karoti etenāti vā yattaṃ, yatraṃ. Yatanaṃ vā yattaṃ, yatraṃ. Sukhadukkhaṃ adati bhakkhatīti attā, atrā. Madatīti mattaṃ, matraṃ. Vatthuṃ yujjanti etenāti yottaṃ, yotraṃ. Vattatīti vattaṃ, vatraṃ. Midati [Pg.305] sinehaṃ karotīti mittaṃ. Mitraṃ. Midati sinehati etāyāti mettā, metrā. Pari samanta to sabbākārena minanti etāyāti mattā, matrā. Mānanaṃ vā mattaṃ, matraṃ. Attano kulaṃ punāti sodhetīti putto, putro. Kalitabbaṃ saṅkhyātabbanti kalattaṃ, kalatraṃ. Saṃsuṭṭhu vāreti etenāti varattaṃ, varatraṃ. Vepati kampatīti vettaṃ, vetraṃ. Gopitabbaṃ rakkhitabbanti guttaṃ. Gutraṃ, gottaṃ, gotraṃ. Dāti avakhaṇḍati etenāti dāttaṃ, dātraṃ iccevamādi.

«„То, что укрывает от зноя — это зонт“ (chattaṃ, chatraṃ); „то, что мыслит об объекте — это ум“ (cittaṃ, citraṃ); или же: „то, посредством чего сопутствующие состояния мыслят — это ум“ (cittaṃ, citraṃ); „то, что изливает смыслы — это сутта“ (suttaṃ, sutraṃ); или же: „то, что указывает на смыслы — это сутта“ (suttaṃ, sutraṃ); „то, что ведет существ — это проводник (глаз)“ (nettaṃ, netraṃ); или же: „то, посредством чего существ ведут в желаемое место — это проводник (глаз)“ (nettaṃ, netraṃ); „то, что знает особым образом — это чистое“ (pavittaṃ, pavitraṃ); „то, что очищает от зла разнообразными способами — это чистое“ (pavittaṃ, pavitraṃ); или же: „то, что достигает состояния чистоты — это чистое“ (pavittaṃ, pavitraṃ); „то, что идет (достигает) — это лист (крыло)“ (patto, patro); „сосуд, в который падает пища — это чаша“ (pattaṃ, patraṃ); или же: „то, что движется — это чаша (или лист)“ (pattaṃ, patraṃ); „то, что ткет (расширяет) — это нить (система)“ (tantaṃ, tantraṃ); или же: „то, что должно быть соткано — это нить (система)“ (tantaṃ, tantra); „то, что стремится — это устройство (усилие)“ (yattaṃ, yatraṃ); или же: „то, посредством чего совершают усилие — это устройство“ (yattaṃ, yatraṃ); или же: „стремление — это yattaṃ, yatraṃ“; „то, что вкушает счастье и страдание — это душа (атман)“ (attā, atrā); „то, что опьяняет (радует) — это мера (или опьянение)“ (mattaṃ, matraṃ); „то, посредством чего связывают вещь — это упряжь“ (yottaṃ, yotraṃ); „то, что вращается (происходит) — это долг (поведение)“ (vattaṃ, vatraṃ); „тот, кто проявляет любовь — это друг“ (mittaṃ, mitraṃ); „то, посредством чего любят — это дружелюбие“ (mettā, metrā); „то, посредством чего измеряют со всех сторон всеми способами — это мера“ (mattā, matrā); или же: „измерение — это mattaṃ, matraṃ“; „тот, кто очищает свою семью — это сын“ (putto, putro); „то, что должно быть сосчитано — это жена“ (kalattaṃ, kalatraṃ); „то, посредством чего хорошо связывают — это ремень“ (varattaṃ, varatraṃ); „то, что дрожит — это тростник“ (vettaṃ, vetraṃ); „то, что должно быть защищено — это защищенное (guttaṃ, gutraṃ) или род“ (gottaṃ, gotraṃ); „то, посредством чего срезают — это серп“ (dāttaṃ, dātraṃ), и так далее».

657, 667. Vadādīhi ṇitto gaṇe.

657, 667. «После [корней] vada и других [применяется суффикс] ṇitta в значении группы».

Vada cara varaiccevamādīhi dhātūhi ṇittapaccayo hoti gaṇatthe.

«После таких корней, как vada, cara, vara и других, добавляется суффикс ṇitta в значении группы».

Vāditānaṃ gaṇo vādittaṃ. Evaṃ cārittaṃ, vārittaṃ, iccevamādi.

«„Группа сыгранного (музыкальных инструментов) — это музыка (оркестр)“ (vādittaṃ). Так же: поведение (cārittaṃ), избегание (vārittaṃ) и так далее».

658, 668. Midādīhi ttitiyo.

658, 668. «После [корней] mida и других [применяются суффиксы] tti и ti».

Mida pada ranja tanu dhāiccevamādīhi dhātūhi tti ti iccete paccayā honti.

«После таких корней, как mida, pada, ranja, tanu, dhā и других, добавляются эти суффиксы: tti и ti».

Midati sinehatīti metti, padati gacchatīti patti, ranjati etthāti ratti, tanoti vitthāretīti tanti, attano [Pg.306] kulaṃ tanoti vitthāretīti vā tanti, paresaṃ itthīnaṃ puttaṃ dhāretīti dhāti, khīraṃ dhāretīti vā dhāti, attano sabhāvaṃ dhāretīti vā dhāti iccevamādi.

«„То, что любит — это дружелюбие“ (metti); „тот, кто идет пешком — это пехотинец“ (patti); „то, в чем находят удовольствие (или то, что окрашено) — это ночь“ (ratti); „то, что натягивается (расширяется) — это струна (или традиция)“ (tanti); или же: „то, что расширяет свою семью — это линия (династия)“ (tanti); „та, которая носит ребенка других женщин — это кормилица“ (dhāti); или же: „та, которая держит молоко — это кормилица“ (dhāti); или же: „то, что удерживает свою собственную природу — это носитель (земля)“ (dhāti), и так далее».

659, 669. Usu ranja daṃsānaṃ daṃsassa daḍḍhoḍha ṭhā ca.

659, 669. «Для [корней] usu, ranja и daṃsa: вместо daṃsa подставляется daḍḍha, а также [добавляются суффиксы] ḍha и ṭha».

Usu ranja daṃsaiccetesaṃ dhātūnaṃ daṃsassa daḍḍhādeso hoti, ḍha ṭhapaccayā ca honti.

«Для этих корней — usu, ranja и daṃsa — вместо daṃsa происходит замена на daḍḍha, а также добавляются суффиксы ḍha и ṭha».

Usīyate uḍḍho, ranjanti etthāti raṭṭhaṃ, daṃsīyateti daḍḍho.

«„То, что желается — это uḍḍho“; „то, в чем находят удовольствие — это страна“ (raṭṭhaṃ); „то, что укушено — это daḍḍho“».

660, 670. Sūvusānamūvusānamatothoca.

660, 670. «Для [корней] sū, vu и asa: вместо ū, u и a подставляется at, а также [добавляется суффикс] tha».

Sūvu asaiccetesaṃ dhātūnaṃ ūuasānaṃ atādeso hoti, thapaccayo ca.

«Для этих корней — sū, vu и asa — вместо гласных ū, u и a происходит замена на at, а также добавляется суффикс tha».

Savati hiṃsati etenāti satthaṃ, hirottappaṃ saṃvarati etenātivatthaṃ, saddānurūpaṃ asatibhavatīti attho,

«„То, посредством чего ранят — это оружие“ (satthaṃ); „то, посредством чего покрывают стыд и страх перед проступком — это одежда“ (vatthaṃ); „то, что существует в соответствии со звуком — это смысл“ (attho)».

661, 671. Ranjudādīhi [Pg.307] dha didda kirā kvaci jadalopoca.

661, 671. «После [корней] ranja, uda и других [применяются суффиксы] dha, didda, ka и ira, а также иногда происходит элизия ja и da».

Ranja uda idi cadi madi khuda chidi rudi dala susa suca vaca vaja iccevamādīhi dhātūhi dha da idda ka iraiccete paccayā honti, kvaci ja da lopo ca, puna nippajjante.

«После таких корней, как ranja, uda, idi, cadi, madi, khuda, chidi, rudi, dala, susa, suca, vaca, vaja и других, добавляются эти суффиксы: dha, da, idda, ka и ira, при этом иногда происходит элизия ja и da, после чего образуются слова».

Rañjitabbanti randhaṃ, ranjayitthāti vā randhaṃ, attani sannissitānaṃ macchamakarānaṃ pītisomanassaṃ undati pasavati janetīti samuddo, indati paramissariyaṃ karotīti indo, indattaṃ adhipatibhāvaṃ karotīti vā indo, canditabbo icchitabboti cando, mandati hāsetīti mando, maditabbo hāsetabboti vā mando, khudati pipāsetīti khuddo, chinditabboti chiddo, rudati hiṃsatīti ruddo, dalati duggatabhāvaṃ gacchatīti daliddo, sussatīti sukkaṃ, sucatītisoko, vacitabbanti vakkaṃ, appaṭihato hutvā vajati gacchatīti vajiraṃ iccevamādi.

«„То, что должно быть окрашено (или имеет изъян) — это слабое место (отверстие)“ (randhaṃ); или же: „то, что окрасило — это randhaṃ“; „то, что порождает радость и восторг у обитающих в нем рыб и морских чудовищ — это океан“ (samuddo); „тот, кто властвует, проявляя высшее могущество — это Индра“ (indo); или же: „тот, кто осуществляет господство — это Индра“ (indo); „то, что желанно — это луна“ (cando); „тот, кто глуп (или медлителен) — это глупец“ (mando); или же: „тот, кто должен быть развеселен — это mando“; „тот, кто голодает и жаждет — это малый“ (khuddo); „то, что должно быть пробито — это отверстие“ (chiddo); „тот, кто плачет или причиняет вред — это грозный“ (ruddo); „тот, кто раскалывается (приходит в состояние бедности) — это бедняк“ (daliddo); „то, что высыхает — это сухое (или белое)“ (sukkaṃ); „то, что скорбит — это скорбь“ (soko); „то, что должно быть сказано — это vakkaṃ“; „то, что движется беспрепятственно — это алмаз (молния)“ (vajiraṃ), и так далее».

662, 672. Paṭito hissa heraṇa hīraṇa.

662, 672. «После [приставки] paṭi вместо [корня] hi происходят замены heraṇa и hīraṇa».

Paṭiiccetasmā hissa dhātussa heraṇa hīraṇa ādesā honti.

«После этой приставки paṭi для корня hi происходят замены heraṇa и hīraṇa».

Paṭipakkhemadditvāgacchati pavattatīti pāṭiheraṃ, pāṭihīraṃ.

«„То, что происходит, сокрушив противников — это чудо“ (pāṭiheraṃ, pāṭihīraṃ)».

663, 673. Kaḍyādīhi [Pg.308] ko.

663, 673. «После [корней] kaḍi и других [применяется суффикс] ka».

Kaḍi ghaḍi vaḍi karaḍi maḍi saḍi kuṭhi bhaḍi paḍi daḍi raḍi taḍi isiḍi caḍi gaḍi aḍi laḍi meḍi eraḍi khaḍi iccevamādīhi dhātūhi kapaccayo hoti saha paccayena ca nippajjante yathāsambhavaṃ.

«После таких корней, как kaḍi, ghaḍi, vaḍi, karaḍi, maḍi, saḍi, kuṭhi, bhaḍi, paḍi, daḍi, raḍi, taḍi, isiḍi, caḍi, gaḍi, aḍi, laḍi, meḍi, eraḍi, khaḍi и других, добавляется суффикс ka, и они образуются вместе с суффиксом по мере возможности».

Kaṇḍitabbo chinditabboti kaṇḍo, ghaṇḍitabbo ghaṭetabboti ghaṇḍo, vaṇḍanti etthāti vaṇḍo, karaṇḍitabbo bhājetabboti karaṇḍo, maṇḍīyate vibhūsīyate etenāti maṇḍo, saṇḍanti gumbanti etthāti saṇḍo, aṅgamaṅgāni kuṇṭhati chindatīti kuṭṭhaṃ, bhaṇḍitabbanti bhaṇḍaṃ, paṇḍati liṅgavekallabhāvaṃ gacchatīti paṇḍako. Daṇḍati āṇaṃ karoti etenāti daṇḍo, raṇḍati hiṃsatīti raṇḍo, visesena taṇḍati cāleti paresaṃ viññūnaṃ hadayaṃ kampetīti vitaṇḍo, isiṇḍati paresaṃ maddatīti isiṇḍo, caṇḍati caṇḍikkabhāvaṃ karotīti caṇḍo, gaṇḍati sannicayati samūhaṃ karoti etthāti gaṇḍo, aṇḍīyati nibbattīyatīti aṇḍo, laṇḍitabbo jigucchitabboti laṇḍo, meṇḍati [Pg.309] kuṭilabhāvaṃ gacchatīti meṇḍo, eraṇḍati rogaṃ hiṃsatīti eraṇḍo, khaṇḍitabbo chinditabboti khaṇḍo iccevamādi.

«„То, что должно быть отсечено — это стрела (стебель)“ (kaṇḍo); „то, что должно быть соединено — это колокольчик“ (ghaṇḍo); „то, где поклоняются — это vaṇḍo“; „то, что должно быть разделено — это шкатулка (корзина)“ (karaṇḍo); „то, посредством чего украшают — это украшение (пена)“ (maṇḍo); „то, где собираются в кусты — это роща“ (saṇḍo); „то, что калечит и отсекает конечности — это проказа“ (kuṭṭhaṃ); „то, что должно быть упаковано — это товар“ (bhaṇḍaṃ); „тот, кто приходит к состоянию отсутствия мужских признаков — это евнух“ (paṇḍako); „то, посредством чего наказывают — это палка (наказание)“ (daṇḍo); „тот, кто вредит — это raṇḍo“; „то, что особенно колеблет и заставляет трепетать сердца мудрых — это софистика“ (vitaṇḍo); „тот, кто сокрушает других — это isiṇḍo“; „тот, кто проявляет свирепость — это свирепый“ (caṇḍo); „то, где образуется скопление — это нарыв“ (gaṇḍo); „то, что рождается — это яйцо“ (aṇḍo); „то, что должно вызывать отвращение — это помет“ (laṇḍo); „тот, кто идет извилистым путем — это баран“ (meṇḍo); „то, что уничтожает болезнь — это клещевина“ (eraṇḍo); „то, что должно быть разбито — это кусок“ (khaṇḍo), и так далее».

664, 674. Khādāmagamānaṃ kha ndha’ndha gandhā.

664, 674. «Для [корней] khāda, ama и gamu [происходят замены] khandha, andha и gandha».

Khāda ama gamuiccetesaṃ dhātūnaṃ khandha andha gandhādesā honti, kapaccayo ca hoti.

«Для этих корней — khāda, ama и gamu — происходят замены на khandha, andha и gandha, а также добавляется суффикс ka».

Jātijarāmaraṇādīhi saṃsāradukkhehi khāditabboti khandho, amati aṅgamaṅgassa rujjanabhāvaṃ gacchatīti andho, cakkhunā amati rujjatīti vā andho, taṃ taṃ ṭhānaṃ vātena gacchatīti gandho. Evaṃ khandhako, andhako, gandhako.

«„То, что пожирается страданиями сансары, такими как рождение, старость и смерть — это совокупность“ (khandho); „тот, кто приходит к состоянию болезни конечностей — это слепой“ (andho); или же: „тот, кто страдает глазами — это слепой“ (andho); „то, что разносится ветром в разные места — это запах“ (gandho). Так же: khandhako, andhako, gandhako».

665, 675. Paṭādīhyalaṃ.

665, 675. «После [корней] paṭa и других [применяется суффикс] ala».

Paṭa kala kusa kada bhaganda mekha vakka takka palla sadda mūla bila vida caḍaṃ pañca vā vasa paci maca musa gotthu puthu bahu maṅga baha kamba samba aggaiccevamādīhi dhātūhi pāṭi padikehi ca uttarapadesu alapaccayo hoti, pacchā puna nippajjante.

«После таких корней и основ, как paṭa, kala, kusa, kada, bhaganda, mekha, vakka, takka, palla, sadda, mūla, bila, vida, caḍa, pañca, vā, vasa, paci, maca, musa, gotthu, puthu, bahu, maṅga, baha, kamba, samba, agga и других, в последующих словах добавляется суффикс ala, после чего они образуются».

Paṭe alanti paṭalaṃ, kale alanti kalalaṃ, pāpake akusale dhamme kusati chindatīti kusalaṃ, kusabhūte yathāsabhāvadhamme alanti vā kusalaṃ, kuse uddissa dāne alanti vā kusalaṃ, kuse sañcaye dhammasamudāye alanti [Pg.310] vā kusalaṃ, kadde madde alanti kadalaṃ, bhagande secane alanti bhagandalaṃ, bhagande muttakarīsaharaṇe alanti vā bhagandalaṃ, mekhe kaṭivicitte alanti mekhalaṃ, vakke rukkhatace alanti vakkalaṃ, takke rukkhasilese alanti takkalaṃ, palle ninnaṭṭhāne alanti pallalaṃ, sadde harite alanti saddalaṃ, mūle patiṭṭhāne alanti mulālaṃ, biḷe nissaye alanti bilālaṃ, vide vijjamāne alanti vidalaṃ, caṇḍe alanti caṇḍālo, pañcannaṃ rājūnaṃ alanti pañcālo, vā gatigandhanesu alanti vālaṃ, vā padagamane alanti vā vāḷo, vase acchādane alanti vasalo, pace vitthāre alanti pacalo, mace corakamme alanti macalo, muse theyye, muse pāṇacāge vā alanti musalo, gotte vaṃse siṅgālajātiyaṃ alanti gotthulo, puthumhi vitthāre alanti puthulo, bahumhi saṅkhyāne alanti bahulo, bahumhi vuddhimhi alanti vā bahulo, maṅgamhi gamane alanti maṅgalaṃ, bahumhi vuddhimhi alanti bahalaṃ, kambamhi sañcalane alanti [Pg.311] kambalaṃ. Sambamhi maṇḍale alanti sambalaṃ, agge gatikoṭille alanti aggaḷaṃ. Iccevamādayo aññepi saddā bhavanti.

«„В paṭa с суффиксом ala — это покров“ (paṭalaṃ); „в kala с суффиксом ala — это грязь“ (kalalaṃ); „то, что отсекает злые, неблагие состояния — это благое“ (kusalaṃ); или же: „то, что способно постичь вещи такими, какие они есть — это благое“ (kusalaṃ); или же: „то, что способно давать дары ради блага — это благое“ (kusalaṃ); или же: „то, что способно собирать благие качества — это благое“ (kusalaṃ); „в kadda с суффиксом ala — это банан“ (kadalaṃ); „в bhaganda с суффиксом ala — это свищ“ (bhagandalaṃ); или же: „в bhaganda при выведении мочи и кала — это свищ“ (bhagandalaṃ); „в mekha на украшенном поясе — это пояс“ (mekhalaṃ); „в vakka на древесной коре — это одежда из коры“ (vakkalaṃ); „в takka на древесной смоле — это клубень“ (takkalaṃ); „в palla на низменном месте — это пруд“ (pallalaṃ); „в sadda на зеленой траве — это луг“ (saddalaṃ); „в mūla на корне — это стебель лотоса“ (mulālaṃ); „в bila на убежище — это кот“ (bilālaṃ); „в vida на существующем — это щепка“ (vidalaṃ); „в caṇḍa — это чандала“ (caṇḍālo); „для пяти царей — это Панчала“ (pañcālo); „в vā при движении и запахе — это волос (хвост)“ (vālaṃ); или же: „в vā при ходьбе — это хищник“ (vāḷo); „в vasa при покрытии — это отверженный“ (vasalo); „в paci при расширении — это дрожащий“ (pacalo); „в maca при воровстве — это macalo“; „в musa при воровстве или при лишении жизни — это пестик“ (musalo); „в gotte в роду шакалов — это шакал“ (gotthulo); „в puthu при расширении — это широкий“ (puthulo); „в bahu при счете — это обильный“ (bahulo); или же: „в bahu при росте — это обильный“ (bahulo); „в maṅga при движении — это благоприятное“ (maṅgalaṃ); „в bahu при росте — это густой“ (bahalaṃ); „в kamba при дрожании — это одеяло“ (kambalaṃ); „в samba при круге — это провизия“ (sambalaṃ); „в agga при искривлении пути — это засов“ (aggaḷaṃ). И так далее, существуют и другие подобные слова».

666, 676. Puthassa puthu pathā mo vā.

666, 676. «Для [основы] putha [происходят замены] puthu и pathā, а также необязательно [добавляется суффикс] ma».

Puthaiccetassa pāṭipadikassa puthu pathādesā honti, kvaci amapaccayo hoti.

«Для этой именной основы putha происходят замены на puthu и pathā, а также иногда добавляется суффикс ama».

Putha hutvā jātanti puthavī pathame jāto pathamo, pathavī, paṭhamo vā, puthu kilese janetīti puthujjano, puthu hutvā jātanti pathavī, pathavī vā.

«„То, что возникло, будучи широким — это земля“ (puthavī); „тот, кто родился первым — это первый“ (pathamo, paṭhamo) или земля (pathavī); „тот, кто порождает многочисленные загрязнения ума — это обычный человек (путхуджджана)“ (puthujjano); „то, что возникло, будучи широким — это земля“ (pathavī или pathavī)».

667, 677. Sasvādīhi tu davo.

667, 677. «После [корней] sasu и других [применяются суффиксы] tu и du».

Sasu dada ada madaiccevamādīhi dhātūhi tu duiccete paccayā honti.

«После таких корней, как sasu, dada, ada, mada и других, добавляются эти суффиксы: tu и du».

Aññe satte sasati hiṃsatīti sattu, dukkhaṃ dadātīti daddu, dukkhena adati bhakkhati etthāti addu, dukkhaṃ adati anubhavati jano etenāti vā addu, dukkhaṃ bhājanaṃ [Pg.312] ādhāraṃ bhāvatīti vā addu, madati ummattaṃ karotīti maddu, madati maddabhāvaṃ karotīti vā maddu.

«Тот, кто вредит или причиняет вред другим существам — это враг (sattu); то, что причиняет страдание — это лишай (daddu); то, в чём едят или пожирают со страданием — это несчастье (addu); или то, посредством чего человек испытывает страдание — это несчастье (addu); или то, что становится вместилищем или опорой для страдания — это несчастье (addu); то, что опьяняет или сводит с ума — это maddu; или то, что опьяняет или вызывает состояние опьянения — это maddu».

668, 678. Jhādīhi īvaro.

668, 678. «От корней «jhā» и других образуется суффикс «īvara»».

Ci pā dhāiccevamādīhi dhātūhi īvarapaccayohoti.

«От таких корней, как «ci», «pā», «dhā» и других, происходит суффикс «īvara»».

Cīyatīti cīvaraṃ, pivatīti pīvaro, pātabbaṃ rakkhitabbanti vā pīvaraṃ. Dhāreti dhāretvā jīvitaṃ kappetīti dhīvaro, dhīvaraṃ.

«То, что собирается — это монашеское одеяние (cīvara); тот, кто пьёт — это тучный (pīvara); или то, что следует пить или защищать — это pīvara; тот, кто поддерживает жизнь, ведя её [таким образом] — это рыбак (dhīvara), или dhīvara».

669, 679. Munādīhi ci.

669, 679. «От корней «muna» и других образуется суффикс «ci»».

Muna yata agga pata kava suca ruca mahāla bhaddāla manaiiccevamādīhi dhātūhi, pāṭipadikehi ca ipaccayo hoti.

«От таких корней, как «muna», «yata», «agga», «pata», «kava», «suca», «ruca», «mahāla», «bhaddāla», «mana» и других, а также от именных основ образуется суффикс «i»».

Atthānatthaṃ munāti, ñeyyadhammaṃ lakkhaṇādivasena vā jānātīti muni, yatati vīriyaṃ karotīti yati, aggati kuṭilabhāvaṃ gacchatīti aggi, patati seṭṭho hutvā purato gacchatīti pati, kabyaṃ bandhatīti kavi, kantaṃ manāpavacanaṃ vadatīti vā kavi. Sucati parisuddhaṃ bhavatīti suci, rucati dibbatīti ruci, mahantaṃ vibhāvaṃ bhogakkhandhaṃ lātīti mahāli, bhaddaṃ yasaṃ lātīti bhaddāli, manaṃ tattha ratane nayatīti maṇi.

«Тот, кто познаёт пользу и вред, или знает познаваемые дхаммы посредством их характеристик и прочего — это мудрец (muni); тот, кто усердствует или прилагает усилия — это аскет (yati); то, что движется вверх или идёт извилистым путём — это огонь (aggi); тот, кто, будучи лучшим, идёт впереди — это господин (pati); тот, кто слагает стихи — это поэт (kavi); или тот, кто говорит приятные, желанные слова — это поэт (kavi); то, что очищается или становится чистым — это чистый (suci); то, что сияет или светит — это свет или желание (ruci); тот, кто обретает великое процветание и обилие богатств — это Махали (mahāli); тот, кто обретает благословенную славу — это Бхаддали (bhaddāli); то, что направляет ум к этому сокровищу — это драгоценный камень (maṇi)».

670, 680. Vidādīhyūro[Pg.313].

670, 680. «От корней «vida» и других образуется суффикс «ūra»».

Vida valla masa sida dukukapu maya udi khajja kuraiccevamādīhi dhātūhi, pāṭipadikehi ca ūrapaccayohoti.

«От таких корней, как «vida», «valla», «masa», «sida», «du», «ku», «kapu», «maya», «udi», «khajja», «kura» и других, а также от именных основ образуется суффикс «ūra»».

Vidituṃ alanti vidūro, vidūraṭṭhāne jāto vedūro, vallati vallabhāvena bhavatīti vallūro, vallati aññamaññaṃ bandhatīti vā vallūro, āmasitabboti masūro, sindati siṅgārabhāvaṃ gacchatīti sindūro, sindati virocatīti vā sindūro, gamituṃ alaṃ anāsannattāti dūro, kuti saddaṃ karotīti kūro, attano gandhena aññaṃ gandhaṃ kapati hanati hiṃsatīti kappūro, kappati rogāpanayane samatthetīti vā kappūro, mahiyaṃ ravatīti mayūro, mahiyaṃ yāti gacchatīti mayūro, paṃsuṃ undati pasavatīti undūro, khajjitabbo khāditabboti khajjūro, kurati akkosatīti kurūro.

«Тот, кто способен познавать — это мудрый (vidūra); то, что рождено в далёком месте — это лазурит (vedūra); то, что вьётся или существует в виде любимого — это сушёное мясо (vallūra); или то, что связывает одно с другим — это сушёное мясо (vallūra); то, к чему следует прикасаться — это чечевица (masūra); то, что течёт или приходит в состояние украшения — это киноварь (sindūra); или то, что течёт или сияет — это киноварь (sindūra); то, куда трудно дойти из-за неблизкого расстояния — это далёкий (dūra); тот, кто издаёт звук „ку“ — это жестокий (kūra); то, что своим запахом побеждает, уничтожает или подавляет другой запах — это камфора (kappūra); или то, что пригодно и способно устранять болезни — это камфора (kappūra); тот, кто кричит на земле — это павлин (mayūra); или тот, кто ходит по земле — это павлин (mayūra); тот, кто разрывает или увлажняет землю — это крыса (undūra); то, что следует есть — это финик (khajjūra); тот, кто кричит или ругается — это жестокий (kurūra)».

671, 681. Hanādīhi nu ṇutavo.

671, 681. «От корней «hana» и других образуются суффиксы «nu», «ṇu» и «tavo»».

Hana jana bhāri khanu ama ve vedhā siki hi iccevamādīhi dhātūhi nu ṇu kuiccete paccayā honti.

«От таких корней, как «hana», «jana», «bhā», «ri», «khanu», «ama», «ve», «dhā», «si», «ki», «hi» и других, образуются суффиксы «nu», «ṇu», «ku» и другие».

Bhojanaṃ [Pg.314] hanati hiṃsati etenāti haṇu, hanu vā. Gamanaṃ janetītī jāṇu, bhāṇu dibbatīti bhāṇu, nivāte riti gacchatītī reṇu, khaṇitabbo avadāritabboti khāṇu. Aṅgamaṅgassa rujjanabhāvaṃ vijjhanabhāvaṃ amati gacchatīti aṇu, veṇu, veti tantasantāne bhavatītī veṇu, bahisārealantivāveṇu vacchaṃ, pāyetītī dhenu, atthaṃ dhāretītī dhātu, gamanapacanādikaṃ kriyaṃ dhāretītī vā dhātu, sīyatī bandhīyatītī setu, uddhaṃ gacchati pavattatītī ketu, attano phalaṃ hinoti pavattatītī hetu.

«То, чем пережёвывают или измельчают пищу — это челюсть (haṇu или hanu); то, что порождает движение — это колено (jāṇu); то, что сияет — это луч (bhāṇu); то, что движется в безветренном месте — это пыль (reṇu); то, что следует выкапывать или раскалывать — это пень (khāṇu); то, что проникает в состояние боли или пронзания каждого члена тела — это мельчайшая частица (aṇu); то, что существует в виде плетения волокон — это бамбук (veṇu); или то, что имеет прочность снаружи — это бамбук (veṇu); та, что поит телёнка — это дойная корова (dhenu); то, что несёт смысл — это элемент (dhātu); или то, что несёт действие, такое как движение, приготовление пищи и прочее — это элемент (dhātu); то, на чём связывают — это мост (setu); то, что поднимается вверх или развевается — это знамя (ketu); то, что порождает или запускает свой собственный плод — это причина (hetu)».

672, 682. Kuṭādīhi ṭho.

672, 682. «От корней «kuṭa» и других образуется суффикс «ṭha»».

Kuṭa kusa kaṭaiccevamādīhi dhātūhi, pāṭipadikehi ca ṭhapaccayo hotī.

«От таких корней, как «kuṭa», «kusa», «kaṭa» и других, а также от именных основ образуется суффикс «ṭha»».

Aṅgamaṅgaṃ kuṭati chindatītī kuṭṭhaṃ, dhaññena chādetabbo pūretabbotī koṭṭho, kaṭitabbaṃ madditabbanti, kaṭṭhaṃ.

«То, что калечит или разъедает каждый член тела — это проказа (kuṭṭha); то, что следует наполнять или покрывать зерном — это амбар (koṭṭha); то, что следует рубить или измельчать — это древесина (kaṭṭha)».

673, 683. Manu pūra suṇādīhi ussa nusisā.

673, 683. «От корней «manu», «pūra», «suṇa» и других образуются суффиксы «ussa», «nusa», «isa»».

Manu pūra suṇa kusu ila ala maha si ki iccevamādīhi dhātūhi, pāṭipadikehi ca usa nusa isaiccete paccayā honti, puna nippajjante.

«От таких корней, как «manu», «pūra», «suṇa», «kusu», «ila», «ala», «maha», «si», «ki» и других, а также от именных основ образуются суффиксы «usa», «nusa», «isa»».

Kusalākusale [Pg.315] dhamme manati jānātīti manusso, mānuso. Kāraṇā kāraṇaṃ manati jānātīti vā manusso, mānusso. Atthānatthaṃ manati jānātīti vā manusso, mānusso. Mātāpitūnaṃ hadayaṃ pūretīti puriso, attano manorathaṃ pūretīti vā puriso, pūretīti vā poso, sasurehi suṇitabbā hiṃsitabbāti suṇisā, dvinnaṃ jānānaṃ kulasantānaṃ karotīti vā suṇisā, kucchitabbanti karīsaṃ, gabbhaṃ vimocetīti suriso, tamandhakāravidhamanena sattānaṃ bhayaṃ surati hiṃsatīti sūriyo, rogaṃ hiṃsatīti sirīso, ilati kampatīti illiso, taṇhāya dubbalo hutvā ilati kampatīti vā illigho, pāpakaraṇe alati samatthetīti alaso, mahitabbo pūjetabboti mahiso, sīyati bandhīyatīti sīsaṃ, kitabbaṃ hiṃsitabbanti kisaṃ, iccevamādi.

«Тот, кто понимает благие и неблагие дхаммы — это человек (manussa, mānusa); или тот, кто понимает причину и следствие — это человек (manussa, mānussa); или тот, кто понимает пользу и вред — это человек (manussa, mānussa); тот, кто наполняет сердца родителей — это мужчина (purisa); или тот, кто исполняет свои собственные желания — это мужчина (purisa); или тот, кто наполняет — это человек (posa); та, которую должны слушать свёкор и свекровь — это невестка (suṇisā); или та, которая продолжает род двух семей — это невестка (suṇisā); то, что отвратительно — это кал (karīsa); то, что освобождает утробу — это surisa; то, что, разгоняя тьму, уничтожает страх существ — это солнце (sūriya); то, что уничтожает болезнь — это дерево сириса (sirīsa); тот, кто дрожит — это illisa; или тот, кто, ослабев от вожделения, дрожит — это illigha; тот, кто ленив в совершении зла — это ленивый (alasa); тот, кого следует почитать — это буйвол (mahisa); то, что связывается — это голова (sīsa); то, что истощено — это худой (kisa), и так далее».

Iti kibbidhānakappe uṇādikappo chaṭṭho kaṇḍo.

«Так в разделе о глагольных производных (киббидхана) завершается шестая глава — раздел об унади (унадиккаппа)».

Uṇādikappo niṭṭhito.

«Раздел об унади завершён».

Kaccāyanapakaraṇaṃ niṭṭhitaṃ.

«Трактат Каччаяны завершён».


සිංහල
පාලි කැනනයවිවරණඅටුවාවෙනත්
1101 පාරාජික පාළි
1102 පාචිත්තිය පාළි
1103 මහාවග්ග පාළි (විනය)
1104 චූළවග්ග පාළි
1105 පරිවාර පාළි
1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1
1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2
1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා
1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය)
1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා
1206 පරිවාර අට්ඨකථා
1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1
1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2
1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3
1401 ද්වෙමාතිකාපාළි
1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා
1403 වජිරබුද්ධි ටීකා
1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1
1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2
1406 විනයාලංකාර ටීකා-1
1407 විනයාලංකාර ටීකා-2
1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා
1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය
1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1
1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2
1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි
1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා

8401 විසුද්ධිමග්ග-1
8402 විසුද්ධිමග්ග-2
8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1
8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2
8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා

8406 දීඝනිකාය (පු-වි)
8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි)
8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි)
8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි)
8410 විනයපිටක (පු-වි)
8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි)
8412 අට්ඨකථා (පු-වි)
8413 නිරුත්තිදීපනී
8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ
8415 අනුදීපනීපාඨ
8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ
8417 නමක්කාරටීකා
8418 මහාපණාමපාඨ
8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා
8420 සුතවන්දනා
8421 කමලාඤ්ජලි
8422 ජිනාලඞ්කාර
8423 පජ්ජමධු
8424 බුද්ධගුණගාථාවලී
8425 චූළගන්ථවංස
8427 සාසනවංස
8426 මහාවංස
8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං
8428 කච්චායනබ්යාකරණං
8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා)
8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා)
8432 පදරූපසිද්ධි
8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා
8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ
8435 වුත්තෝදයපාඨ
8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ
8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා
8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ
8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා
8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර
8446 කවිදප්පණනීති
8447 නීතිමඤ්ජරී
8445 ධම්මනීති
8444 මහාරහනීති
8441 ලෝකනීති
8442 සුත්තන්තනීති
8443 සූරස්සතිනීති
8450 චාණක්යනීති
8448 නරදක්ඛදීපනී
8449 චතුරාරක්ඛදීපනී
8451 රසවාහිනී
8452 සීමවිසෝධනීපාඨ
8453 වෙස්සන්තරගීති
8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා
8455 ථූපවංස
8456 දාඨාවංස
8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා
8458 ධාතුවංස
8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස
8460 ජිනචරිතය
8461 ජිනවංසදීපං
8462 තේලකටාහගාථා
8463 මිලිදටීකා
8464 පදමඤ්ජරී
8465 පදසාධනං
8466 සද්දබින්දුපකරණං
8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා
8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි
2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ)
2103 පාථිකවග්ග පාළි
2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා
2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ)
2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා
2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා
2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ)
2303 පාථිකවග්ග ටීකා
2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1
2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි
3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි
3103 උපරිපණ්ණාස පාළි
3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1
3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2
3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා
3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා
3301 මූලපණ්ණාස ටීකා
3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා
3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි
4102 නිදානවග්ග පාළි
4103 ඛන්ධවග්ග පාළි
4104 සළායතනවග්ග පාළි
4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)
4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා
4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා
4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා
4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා
4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)
4301 සගාථාවග්ග ටීකා
4302 නිදානවග්ග ටීකා
4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා
4304 සළායතනවග්ග ටීකා
4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි
5102 දුකනිපාත පාළි
5103 තිකනිපාත පාළි
5104 චතුක්කනිපාත පාළි
5105 පඤ්චකනිපාත පාළි
5106 ඡක්කනිපාත පාළි
5107 සත්තකනිපාත පාළි
5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි
5109 නවකනිපාත පාළි
5110 දසකනිපාත පාළි
5111 එකාදසකනිපාත පාළි
5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා
5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා
5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා
5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා
5301 එකකනිපාත ටීකා
5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා
5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා
5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි
6102 ධම්මපද පාළි
6103 උදාන පාළි
6104 ඉතිවුත්තක පාළි
6105 සුත්තනිපාත පාළි
6106 විමානවත්ථු පාළි
6107 පේතවත්ථු පාළි
6108 ථේරගාථා පාළි
6109 ථේරීගාථා පාළි
6110 අපදාන පාළි-1
6111 අපදාන පාළි-2
6112 බුද්ධවංස පාළි
6113 චරියාපිටක පාළි
6114 ජාතක පාළි-1
6115 ජාතක පාළි-2
6116 මහානිද්දේස පාළි
6117 චූළනිද්දේස පාළි
6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි
6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි
6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි
6121 පේටකෝපදේස පාළි
6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා
6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1
6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2
6204 උදාන අට්ඨකථා
6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා
6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1
6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2
6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා
6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා
6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1
6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2
6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා
6213 අපදාන අට්ඨකථා-1
6214 අපදාන අට්ඨකථා-2
6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා
6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා
6217 ජාතක අට්ඨකථා-1
6218 ජාතක අට්ඨකථා-2
6219 ජාතක අට්ඨකථා-3
6220 ජාතක අට්ඨකථා-4
6221 ජාතක අට්ඨකථා-5
6222 ජාතක අට්ඨකථා-6
6223 ජාතක අට්ඨකථා-7
6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා
6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා
6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1
6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2
6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා
6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා
6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි
7102 විභඞ්ග පාළි
7103 ධාතුකථා පාළි
7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි
7105 කථාවත්ථු පාළි
7106 යමක පාළි-1
7107 යමක පාළි-2
7108 යමක පාළි-3
7109 පට්ඨාන පාළි-1
7110 පට්ඨාන පාළි-2
7111 පට්ඨාන පාළි-3
7112 පට්ඨාන පාළි-4
7113 පට්ඨාන පාළි-5
7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා
7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා
7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා
7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා
7302 විභඞ්ග-මූලටීකා
7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා
7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා
7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා
7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ
7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ
7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා
7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon PaliLos ComentariosLos SubcomentariosOtros
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคนข้อคิดเห็นคำอธิบายย่อยอื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ
1102 ปาจิตติยปาฬิ
1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย)
1104 จูฬวคฺคปาฬิ
1105 ปริวารปาฬิ
1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑
1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒
1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา
1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย)
1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา
1206 ปริวารอฏฺฐกถา
1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑
1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒
1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓
1401 ทเวมาติกาปาฬิ
1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา
1403 วชิรพุทฺธิฏีกา
1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑
1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒
1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑
1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒
1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา
1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย
1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑
1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒
1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ
1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา

8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑
8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒
8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑
8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒
8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา

8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ)
8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ)
8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ)
8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ)
8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ)
8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ)
8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ)
8413 นิรุตฺติทีปนี
8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ
8415 อนุทีปนีปาฐ
8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ
8417 นมกฺการฏีกา
8418 มหาปณามปาฐ
8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา
8420 สุตวทน
8421 กมลาญฺชลิ
8422 ชินาลงฺการ
8423 ปชฺชมธุ
8424 พุทฺธคุณคาถาวลี
8425 จูฬคนฺถวํส
8427 สาสนวํส
8426 มหาวํส
8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ
8428 กจฺจายนพฺยากรณํ
8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา)
8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา)
8432 ปทรูปสิทฺธิ
8433 โมคคฺลานปญฺจิกา
8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ
8435 วุตฺโตทยปาฐ
8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ
8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา
8438 สุโพธาลงฺการปาฐ
8439 สุโพธาลงฺการฏีกา
8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร
8446 กวิทปฺปณนีติ
8447 นีติมญฺชรี
8445 ธมฺมนีติ
8444 มหารหนีติ
8441 โลกนีติ
8442 สุตฺตนฺตนีติ
8443 สูรสฺสตินีติ
8450 จาณกฺยนีติ
8448 นรทกฺขทีปนี
8449 จตุราวรกฺขทีปนี
8451 รสวาหินี
8452 สีมวิโสธนีปาฐ
8453 เวสฺสนฺตรคีติ
8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา
8455 ถูปวํส
8456 ทาฐาวํส
8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา
8458 ธาตุวํส
8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส
8460 ชนจริตย
8461 ชนวํสทีปํ
8462 เตลกฏาหคาถา
8463 มิลิทฏีกา
8464 ปทมญฺชรี
8465 ปทสาธนํ
8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ
8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา
8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ
2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ)
2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ
2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา
2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ)
2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา
2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา
2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ)
2303 ปาถิกวคฺคฏีกา
2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑
2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ
3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ
3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ
3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑
3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒
3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา
3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา
3301 มูลปณฺณาสฏีกา
3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา
3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ
4102 นิทานวคฺคปาฬิ
4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ
4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ
4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)
4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา
4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา
4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา
4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา
4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)
4301 สคาถาวคฺคฏีกา
4302 นิทานวคฺคฏีกา
4303 ขนฺธวคฺคฏีกา
4304 สฬายตนวคฺคฏีกา
4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ
5102 ทุกนิปาตปาฬิ
5103 ติกนิปาตปาฬิ
5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ
5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ
5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ
5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ
5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ
5109 นวกนิปาตปาฬิ
5110 ทสกนิปาตปาฬิ
5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ
5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา
5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา
5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา
5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา
5301 เอกกนิปาตฏีกา
5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา
5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา
5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ
6102 ธมฺมปทปาฬิ
6103 อุทานปาฬิ
6104 อิติวุตฺตกปาฬิ
6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ
6106 วิมานวตฺถุปาฬิ
6107 เปตวตฺถุปาฬิ
6108 เถรคาถาปาฬิ
6109 เถรีคาถาปาฬิ
6110 อปทานปาฬิ-๑
6111 อปทานปาฬิ-๒
6112 พุทธวงฺสปาฬิ
6113 จริยาปิฏกปาฬิ
6114 ชาตกปาฬิ-๑
6115 ชาตกปาฬิ-๒
6116 มหานิทฺเทสปาฬิ
6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ
6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ
6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ
6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ
6121 เปฏโกปเทสปาฬิ
6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา
6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑
6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒
6204 อุทานอฏฺฐกถา
6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา
6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑
6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒
6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา
6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา
6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑
6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒
6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา
6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑
6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒
6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา
6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา
6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑
6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒
6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓
6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔
6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕
6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖
6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗
6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา
6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา
6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑
6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒
6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา
6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา
6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ
7102 วิภงฺคปาฬิ
7103 ธาตุกถาปาฬิ
7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ
7105 กถาวตฺถุปาฬิ
7106 ยมกปาฬิ-๑
7107 ยมกปาฬิ-๒
7108 ยมกปาฬิ-๓
7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑
7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒
7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓
7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔
7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕
7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา
7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา
7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา
7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา
7302 วิภงฺคมูลฏีกา
7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา
7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา
7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา
7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท
7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห
7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา
7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།འགྲེལ་བཤད།འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི།
1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི།
1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ)
1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི།
1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།
1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ)
1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡
1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢
1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣
1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།
1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ།
1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡
1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢
1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡
1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢
1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ།
1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ།
1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡
1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢
1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི།
1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ།

8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡
8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢
8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡
8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢
8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ།

8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི)
8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི)
8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི)
8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི)
8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི)
8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི)
8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི)
8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི།
8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ།
8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ།
8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ།
8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ།
8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ།
8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ།
8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ།
8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི།
8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར།
8423 པཛྫ་མ་དྷུ།
8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི།
8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས།
8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས།
8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས།
8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ།
8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ།
8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ)
8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ)
8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི།
8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ།
8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ།
8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ།
8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ།
8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ།
8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ།
8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ།
8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར།
8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི།
8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི།
8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི།
8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི།
8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི།
8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི།
8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི།
8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི།
8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི།
8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི།
8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི།
8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ།
8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི།
8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ།
8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས།
8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས།
8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ།
8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས།
8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས།
8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ།
8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ།
8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ།
8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ།
8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི།
8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ།
8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ།
8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ།
8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི།
2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ)
2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།
2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ)
2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ)
2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡
2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།
3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།
3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།
3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི།
4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི།
4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི།
4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི།
4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)
4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི།
6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི།
6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི།
6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི།
6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི།
6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི།
6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི།
6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི།
6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡
6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢
6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི།
6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི།
6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡
6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢
6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི།
6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི།
6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི།
6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི།
6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི།
6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།
6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣
6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤
6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥
6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦
6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧
6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ།
6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི།
7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི།
7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི།
7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི།
7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི།
7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡
7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢
7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣
7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡
7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢
7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣
7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤
7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥
7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ།
7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ།
7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ།
7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ།
7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ།
7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ།
7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ།
7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ།
7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển PaliChú giảiPhụ chú giảiKhác
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1
1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2
1203 Chú Giải Pācittiya
1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật)
1205 Chú Giải Cūḷavagga
1206 Chú Giải Parivāra
1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1
1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2
1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha
1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi
1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1
1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2
1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1
1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2
1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1
1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Thanh Tịnh Đạo - 1
8402 Thanh Tịnh Đạo - 2
8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1
8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2
8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo

8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8410 Tạng Luật (Vấn Đáp)
8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp)
8412 Chú Giải (Vấn Đáp)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Phụ Chú Giải Namakkāra
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8444 Mahārahanīti
8445 Dhammanīti
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8450 Cāṇakyanīti
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Phụ Chú Giải Milinda
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga
2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ)
2203 Chú Giải Pāthikavagga
2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga
2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ)
2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga
2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1
2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1
3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2
3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa
3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa
3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa
3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa
3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)
4201 Chú Giải Sagāthāvagga
4202 Chú Giải Nidānavagga
4203 Chú Giải Khandhavagga
4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga
4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga
4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga
4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga
4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga
4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Chú Giải Ekakanipāta
5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta
5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta
5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta
5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta
5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta
5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi - 1
6111 Apadāna Pāḷi - 2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi - 1
6115 Jātaka Pāḷi - 2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Chú Giải Khuddakapāṭha
6202 Chú Giải Dhammapada - 1
6203 Chú Giải Dhammapada - 2
6204 Chú Giải Udāna
6205 Chú Giải Itivuttaka
6206 Chú Giải Suttanipāta - 1
6207 Chú Giải Suttanipāta - 2
6208 Chú Giải Vimānavatthu
6209 Chú Giải Petavatthu
6210 Chú Giải Theragāthā - 1
6211 Chú Giải Theragāthā - 2
6212 Chú Giải Therīgāthā
6213 Chú Giải Apadāna - 1
6214 Chú Giải Apadāna - 2
6215 Chú Giải Buddhavaṃsa
6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka
6217 Chú Giải Jātaka - 1
6218 Chú Giải Jātaka - 2
6219 Chú Giải Jātaka - 3
6220 Chú Giải Jātaka - 4
6221 Chú Giải Jātaka - 5
6222 Chú Giải Jātaka - 6
6223 Chú Giải Jātaka - 7
6224 Chú Giải Mahāniddesa
6225 Chú Giải Cūḷaniddesa
6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1
6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2
6228 Chú Giải Nettippakaraṇa
6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi - 1
7107 Yamaka Pāḷi - 2
7108 Yamaka Pāḷi - 3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5
7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi
7202 Chú Giải Sammohavinodanī
7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa
7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī
7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga
7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa
7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī
7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra
7309 Abhidhammamātikāpāḷi