বাংলা
পালিঅট্ঠকথাটীকাঅন্ন
1101 পারাজিক পালি
1102 পাচিত্তিয় পালি
1103 মহাবগ্গ পালি (বিনয়)
1104 চূলবগ্গ পালি
1105 পরিবার পালি
1201 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-১
1202 পারাজিককণ্ড অট্ঠকথা-২
1203 পাচিত্তিয় অট্ঠকথা
1204 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (বিনয়)
1205 চূলবগ্গ অট্ঠকথা
1206 পরিবার অট্ঠকথা
1301 সারত্থদীপনী টীকা-১
1302 সারত্থদীপনী টীকা-২
1303 সারত্থদীপনী টীকা-৩
1401 দ্বেমাতিকাপালি
1402 বিনয়সংগহ অট্ঠকথা
1403 বজিরবুদ্ধি টীকা
1404 বিমতিবিনোদনী টীকা-১
1405 বিমতিবিনোদনী টীকা-২
1406 বিনয়ালংকার টীকা-১
1407 বিনয়ালংকার টীকা-২
1408 কঙ্খাবিতরণীপুরাণ টীকা
1409 বিনয়বিনিচ্ছয়-উত্তরবিনিচ্ছয়
1410 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-১
1411 বিনয়বিনিচ্ছয় টীকা-২
1412 পাচিত্যাদিযোজনাপালি
1413 খুদ্ধসিক্খা-মূলসিক্খা

8401 বিসুদ্ধিমগ্গ-১
8402 বিসুদ্ধিমগ্গ-২
8403 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-১
8404 বিসুদ্ধিমগ্গ-মহাটীকা-২
8405 বিসুদ্ধিমগ্গ নিদানকথা

8406 দীঘনিকায় (পু-বি)
8407 মজ্ঝিমনিকায় (পু-বি)
8408 সংযুত্তনিকায় (পু-বি)
8409 অঙ্গুত্তরনিকায় (পু-বি)
8410 বিনয়পিটক (পু-বি)
8411 অভিধম্মপিটক (পু-বি)
8412 অট্ঠকথা (পু-বি)
8413 নিরুত্তিদীপনী
8414 পরমত্থদীপনী সংগহমহাটীকাপাঠ
8415 অনুদীপনীপাঠ
8416 পট্ঠানুদ্দেস দীপনীপাঠ
8417 নমক্কারটীকা
8418 মহাপণামপাঠ
8419 লক্খণাতো বুদ্ধথোমনাগাথা
8420 সুতবন্দনা
8421 কমলাঞ্জলি
8422 জিনালংকার
8423 পজ্জমধু
8424 বুদ্ধগুণগাথাবলী
8425 চূলগন্থবংস
8426 মহাবংস
8427 সাসনবংস
8428 কচ্চায়নব্যাকরণং
8429 মোগ্গল্লানব্যাকরণং
8430 সদ্দনীতিপ্পকরণং (পদমালা)
8431 সদ্দনীতিপ্পকরণং (ধাতুমালা)
8432 পদরূপসিদ্ধি
8433 মোগ্গল্লানপঞ্চিকা
8434 পযোগসিদ্ধিপাঠ
8435 বুত্তোদয়পাঠ
8436 অভিধানপ্পদীপিকাপাঠ
8437 অভিধানপ্পদীপিকাটীকা
8438 সুবোধালংকারপাঠ
8439 সুবোধালংকারটীকা
8440 বালাবতার গণ্ঠিপদত্থবিনিচ্ছয়সার
8441 লোকনীতি
8442 সুত্তন্তনীতি
8443 সূরস্সতীনীতি
8444 মহারহনীতি
8445 ধম্মনীতি
8446 কবিদপ্পণনীতি
8447 নীতিমঞ্জরী
8448 নরদক্খদীপনী
8449 চতুরারক্খদীপনী
8450 চাণক্যনীতি
8451 রসবাহিনী
8452 সীমাবিসোধনীপাঠ
8453 বেস্সন্তরগীতি
8454 মোগ্গল্লান বুত্তিবিবরণপঞ্চিকা
8455 থূপবংস
8456 দাঠাবংস
8457 ধাতুপাঠবিলাসিনিয়া
8458 ধাতুবংস
8459 হত্থবনগল্লবিহারবংস
8460 জিনচরিতয়
8461 জিনবংসদীপং
8462 তেলকটাহগাথা
8463 মিলিদটীকা
8464 পদমঞ্জরী
8465 পদসাধনং
8466 সদ্দবিন্দুপকরণং
8467 কচ্চায়নধাতুমঞ্জুসা
8468 সামন্তকূটবণ্ণনা
2101 সীলক্খন্ধবগ্গ পালি
2102 মহাবগ্গ পালি (দীঘ)
2103 পাথিকবগ্গ পালি
2201 সীলক্খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা
2202 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (দীঘ)
2203 পাথিকবগ্গ অট্ঠকথা
2301 সীলক্খন্ধবগ্গ টীকা
2302 মহাবগ্গ টীকা (দীঘ)
2303 পাথিকবগ্গ টীকা
2304 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-১
2305 সীলক্খন্ধবগ্গ-অভিনবটীকা-২
3101 মূলপণ্ণাস পালি
3102 মজ্ঝিমপণ্ণাস পালি
3103 উপরিপণ্ণাস পালি
3201 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-১
3202 মূলপণ্ণাস অট্ঠকথা-২
3203 মজ্ঝিমপণ্ণাস অট্ঠকথা
3204 উপরিপণ্ণাস অট্ঠকথা
3301 মূলপণ্ণাস টীকা
3302 মজ্ঝিমপণ্ণাস টীকা
3303 উপরিপণ্ণাস টীকা
4101 সগাথাবগ্গ পালি
4102 নিদানবগ্গ পালি
4103 খন্ধবগ্গ পালি
4104 সলায়তনবগ্গ পালি
4105 মহাবগ্গ পালি (সংযুত্ত)
4201 সগাথাবগ্গ অট্ঠকথা
4202 নিদানবগ্গ অট্ঠকথা
4203 খন্ধবগ্গ অট্ঠকথা
4204 সলায়তনবগ্গ অট্ঠকথা
4205 মহাবগ্গ অট্ঠকথা (সংযুত্ত)
4301 সগাথাবগ্গ টীকা
4302 নিদানবগ্গ টীকা
4303 খন্ধবগ্গ টীকা
4304 সলায়তনবগ্গ টীকা
4305 মহাবগ্গ টীকা (সংযুত্ত)
5101 এককনিপাত পালি
5102 দুকনিপাত পালি
5103 তিকনিপাত পালি
5104 চতুক্কনিপাত পালি
5105 পঞ্চকনিপাত পালি
5106 ছক্কনিপাত পালি
5107 সত্তকনিপাত পালি
5108 অট্ঠকাদিনিপাত পালি
5109 নবকনিপাত পালি
5110 দশকনিপাত পালি
5111 একাদশকনিপাত পালি
5201 এককনিপাত অট্ঠকথা
5202 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত অট্ঠকথা
5203 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত অট্ঠকথা
5204 অট্ঠকাদিনিপাত অট্ঠকথা
5301 এককনিপাত টীকা
5302 দুক-তিক-চতুক্কনিপাত টীকা
5303 পঞ্চক-ছক্ক-সত্তকনিপাত টীকা
5304 অট্ঠকাদিনিপাত টীকা
6101 খুদ্ধকপাঠ পালি
6102 ধম্মপদ পালি
6103 উদান পালি
6104 ইতিবুত্তক পালি
6105 সুত্তনিপাত পালি
6106 বিমানবত্থু পালি
6107 পেতবত্থু পালি
6108 থেরগাথা পালি
6109 থেরীগাথা পালি
6110 অপদান পালি-১
6111 অপদান পালি-২
6112 বুদ্ধবংস পালি
6113 চরিয়াপিটক পালি
6114 জাতক পালি-১
6115 জাতক পালি-২
6116 মহানিদ্দেস পালি
6117 চূলনিদ্দেস পালি
6118 পটিসম্ভিদামগ্গ পালি
6119 নেত্তিপ্পকরণ পালি
6120 মিলিন্দপঞ্হ পালি
6121 পেটকোপদেস পালি
6201 খুদ্ধকপাঠ অট্ঠকথা
6202 ধম্মপদ অট্ঠকথা-১
6203 ধম্মপদ অট্ঠকথা-২
6204 উদান অট্ঠকথা
6205 ইতিবুত্তক অট্ঠকথা
6206 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-১
6207 সুত্তনিপাত অট্ঠকথা-২
6208 বিমানবত্থু অট্ঠকথা
6209 পেতবত্থু অট্ঠকথা
6210 থেরগাথা অট্ঠকথা-১
6211 থেরগাথা অট্ঠকথা-২
6212 থেরীগাথা অট্ঠকথা
6213 অপদান অট্ঠকথা-১
6214 অপদান অট্ঠকথা-২
6215 বুদ্ধবংস অট্ঠকথা
6216 চরিয়াপিটক অট্ঠকথা
6217 জাতক অট্ঠকথা-১
6218 জাতক অট্ঠকথা-২
6219 জাতক অট্ঠকথা-৩
6220 জাতক অট্ঠকথা-৪
6221 জাতক অট্ঠকথা-৫
6222 জাতক অট্ঠকথা-৬
6223 জাতক অট্ঠকথা-৭
6224 মহানিদ্দেস অট্ঠকথা
6225 চূলনিদ্দেস অট্ঠকথা
6226 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-১
6227 পটিসম্ভিদামগ্গ অট্ঠকথা-২
6228 নেত্তিপ্পকরণ অট্ঠকথা
6301 নেত্তিপ্পকরণ টীকা
6302 নেত্তিবিভাবিনী
7101 ধম্মসংগণী পালি
7102 বিভঙ্গ পালি
7103 ধাতুকথা পালি
7104 পুগ্গলপঞ্ঞাত্তি পালি
7105 কথাবত্থু পালি
7106 যমক পালি-১
7107 যমক পালি-২
7108 যমক পালি-৩
7109 পট্ঠান পালি-১
7110 পট্ঠান পালি-২
7111 পট্ঠান পালি-৩
7112 পট্ঠান পালি-৪
7113 পট্ঠান পালি-৫
7201 ধম্মসংগণি অট্ঠকথা
7202 সম্মোহবিনোদনী অট্ঠকথা
7203 পঞ্চপকরণ অট্ঠকথা
7301 ধম্মসংগণী-মূলটীকা
7302 বিভঙ্গ-মূলটীকা
7303 পঞ্চপকরণ-মূলটীকা
7304 ধম্মসংগণী-অনুটীকা
7305 পঞ্চপকরণ-অনুটীকা
7306 অভিধম্মাবতারো-নামরূপপরিচ্ছেদো
7307 অভিধম্মত্থসংগহো
7308 অভিধম্মাবতার-পুরাণটীকা
7309 অভিধম্মমাতিকাপালি

中文
巴利義註複註藏外典籍
1101 巴拉基咖(波羅夷)
1102 巴吉帝亞(波逸提)
1103 大品(律藏)
1104 小品
1105 附隨
1201 巴拉基咖(波羅夷)義註-1
1202 巴拉基咖(波羅夷)義註-2
1203 巴吉帝亞(波逸提)義註
1204 大品義註(律藏)
1205 小品義註
1206 附隨義註
1301 心義燈-1
1302 心義燈-2
1303 心義燈-3
1401 疑惑度脫
1402 律攝註釋
1403 金剛智疏
1404 疑難解除疏-1
1405 疑難解除疏-2
1406 律莊嚴疏-1
1407 律莊嚴疏-2
1408 古老解惑疏
1409 律抉擇-上抉擇
1410 律抉擇疏-1
1411 律抉擇疏-2
1412 巴吉帝亞等啟請經
1413 小戒學-根本戒學

8401 清淨道論-1
8402 清淨道論-2
8403 清淨道大複註-1
8404 清淨道大複註-2
8405 清淨道論導論

8406 長部問答
8407 中部問答
8408 相應部問答
8409 增支部問答
8410 律藏問答
8411 論藏問答
8412 義注問答
8413 語言學詮釋手冊
8414 勝義顯揚
8415 隨燈論誦
8416 發趣論燈論
8417 禮敬文
8418 大禮敬文
8419 依相讚佛偈
8420 經讚
8421 蓮花供
8422 勝者莊嚴
8423 語蜜
8424 佛德偈集
8425 小史
8427 佛教史
8426 大史
8429 目犍連文法
8428 迦旃延文法
8430 文法寶鑑(詞幹篇)
8431 文法寶鑑(詞根篇)
8432 詞形成論
8433 目犍連五章
8434 應用成就讀本
8435 音韻論讀本
8436 阿毗曇燈讀本
8437 阿毗曇燈疏
8438 妙莊嚴論讀本
8439 妙莊嚴論疏
8440 初學入門義抉擇精要
8446 詩王智論
8447 智論花鬘
8445 法智論
8444 大羅漢智論
8441 世間智論
8442 經典智論
8443 勇士百智論
8450 考底利耶智論
8448 人眼燈
8449 四護衛燈
8451 妙味之流
8452 界清淨
8453 韋桑達拉頌
8454 目犍連語釋五章
8455 塔史
8456 佛牙史
8457 詞根讀本注釋
8458 舍利史
8459 象頭山寺史
8460 勝者行傳
8461 勝者宗燈
8462 油鍋偈
8463 彌蘭王問疏
8464 詞花鬘
8465 詞成就論
8466 正理滴論
8467 迦旃延詞根注
8468 邊境山注釋
2101 戒蘊品
2102 大品(長部)
2103 波梨品
2201 戒蘊品註義註
2202 大品義註(長部)
2203 波梨品義註
2301 戒蘊品疏
2302 大品複註(長部)
2303 波梨品複註
2304 戒蘊品新複註-1
2305 戒蘊品新複註-2
3101 根本五十經
3102 中五十經
3103 後五十經
3201 根本五十義註-1
3202 根本五十義註-2
3203 中五十義註
3204 後五十義註
3301 根本五十經複註
3302 中五十經複註
3303 後五十經複註
4101 有偈品
4102 因緣品
4103 蘊品
4104 六處品
4105 大品(相應部)
4201 有偈品義注
4202 因緣品義注
4203 蘊品義注
4204 六處品義注
4205 大品義注(相應部)
4301 有偈品複註
4302 因緣品註
4303 蘊品複註
4304 六處品複註
4305 大品複註(相應部)
5101 一集經
5102 二集經
5103 三集經
5104 四集經
5105 五集經
5106 六集經
5107 七集經
5108 八集等經
5109 九集經
5110 十集經
5111 十一集經
5201 一集義註
5202 二、三、四集義註
5203 五、六、七集義註
5204 八、九、十、十一集義註
5301 一集複註
5302 二、三、四集複註
5303 五、六、七集複註
5304 八集等複註
6101 小誦
6102 法句經
6103 自說
6104 如是語
6105 經集
6106 天宮事
6107 餓鬼事
6108 長老偈
6109 長老尼偈
6110 譬喻-1
6111 譬喻-2
6112 諸佛史
6113 所行藏
6114 本生-1
6115 本生-2
6116 大義釋
6117 小義釋
6118 無礙解道
6119 導論
6120 彌蘭王問
6121 藏釋
6201 小誦義注
6202 法句義注-1
6203 法句義注-2
6204 自說義注
6205 如是語義註
6206 經集義注-1
6207 經集義注-2
6208 天宮事義注
6209 餓鬼事義注
6210 長老偈義注-1
6211 長老偈義注-2
6212 長老尼義注
6213 譬喻義注-1
6214 譬喻義注-2
6215 諸佛史義注
6216 所行藏義注
6217 本生義注-1
6218 本生義注-2
6219 本生義注-3
6220 本生義注-4
6221 本生義注-5
6222 本生義注-6
6223 本生義注-7
6224 大義釋義注
6225 小義釋義注
6226 無礙解道義注-1
6227 無礙解道義注-2
6228 導論義注
6301 導論複註
6302 導論明解
7101 法集論
7102 分別論
7103 界論
7104 人施設論
7105 論事
7106 雙論-1
7107 雙論-2
7108 雙論-3
7109 發趣論-1
7110 發趣論-2
7111 發趣論-3
7112 發趣論-4
7113 發趣論-5
7201 法集論義註
7202 分別論義註(迷惑冰消)
7203 五部論義註
7301 法集論根本複註
7302 分別論根本複註
7303 五論根本複註
7304 法集論複註
7305 五論複註
7306 阿毘達摩入門
7307 攝阿毘達磨義論
7308 阿毘達摩入門古複註
7309 阿毘達摩論母

English
Pali CanonCommentariesSub-commentariesOther
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Français
Canon PaliCommentairesSous-commentairesAutres
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

Deutsch
Pali-KanonKommentareSubkommentareSonstige
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

हिंदी
पाली कैननकमेंट्रीउप-टिप्पणियाँअन्य
1101 पाराजिक पाळि
1102 पाचित्तिय पाळि
1103 महावग्ग पाळि (विनय)
1104 चूळवग्ग पाळि
1105 परिवार पाळि
1201 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-1
1202 पाराजिककण्ड अट्ठकथा-2
1203 पाचित्तिय अट्ठकथा
1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय)
1205 चूळवग्ग अट्ठकथा
1206 परिवार अट्ठकथा
1301 सारत्थदीपनी टीका-1
1302 सारत्थदीपनी टीका-2
1303 सारत्थदीपनी टीका-3
1401 द्वेमातिकापाळि
1402 विनयसंगह अट्ठकथा
1403 वजिरबुद्धि टीका
1404 विमतिविनोदनी टीका-1
1405 विमतिविनोदनी टीका-2
1406 विनयालंकार टीका-1
1407 विनयालंकार टीका-2
1408 कंखावितरणीपुराण टीका
1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय
1410 विनयविनिच्छय टीका-1
1411 विनयविनिच्छय टीका-2
1412 पाचित्यादियोजनापाळि
1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा

8401 विसुद्धिमग्ग-1
8402 विसुद्धिमग्ग-2
8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-1
8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-2
8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा

8406 दीघनिकाय (पु-वि)
8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि)
8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि)
8409 अङ्गुत्तरनिकाय (पु-वि)
8410 विनयपिटक (पु-वि)
8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि)
8412 अट्ठकथा (पु-वि)
8413 निरुत्तिदीपनी
8414 परमत्थदीपनी सङ्गहमहाटीकापाठ
8415 अनुदीपनीपाठ
8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ
8417 नमक्कारटीका
8418 महापणामपाठ
8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा
8420 सुतवन्दना
8421 कमलाञ्जलि
8422 जिनालंकार
8423 पज्जमधु
8424 बुद्धगुणगाथावली
8425 चूळगन्थवंस
8427 सासनवंस
8426 महावंस
8429 मोग्गल्लानब्याकरणं
8428 कच्चायनब्याकरणं
8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला)
8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला)
8432 पदरूपसिद्धि
8433 मोग्गल्लानपञ्चिका
8434 पयोगसिद्धिपाठ
8435 वुत्तोदयपाठ
8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ
8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका
8438 सुबोधालंकारपाठ
8439 सुबोधालंकारटीका
8440 बालावतार गण्ठिपदत्थविनिच्छयसार
8446 कविदप्पणनीति
8447 नीतिमञ्जरी
8445 धम्मनीति
8444 महारहनीति
8441 लोकनीति
8442 सुत्तन्तनीति
8443 सूरस्सतीनीति
8450 चाणक्यनीति
8448 नरदक्खदीपनी
8449 चतुरारक्खदीपनी
8451 रसवाहिनी
8452 सीमविसोधनीपाठ
8453 वेस्सन्तरगीति
8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपञ्चिका
8455 थूपवंस
8456 दाठावंस
8457 धातुपाठविलासिनिया
8458 धातुवंस
8459 हत्थवनगल्लविहारवंस
8460 जिनचरितय
8461 जिनवंसदीपं
8462 तेलकटाहगाथा
8463 मिलिदटीका
8464 पदमञ्जरी
8465 पदसाधनं
8466 सद्दबिन्दुपकरणं
8467 कच्चायनधातुमञ्जुसा
8468 सामन्तकूटवण्णना
2101 सीलक्खन्धवग्ग पाळि
2102 महावग्ग पाळि (दीघ)
2103 पाथिकवग्ग पाळि
2201 सीलक्खन्धवग्ग अट्ठकथा
2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ)
2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा
2301 सीलक्खन्धवग्ग टीका
2302 महावग्ग टीका (दीघ)
2303 पाथिकवग्ग टीका
2304 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-1
2305 सीलक्खन्धवग्ग-अभिनवटीका-2
3101 मूलपण्णास पाळि
3102 मज्झिमपण्णास पाळि
3103 उपरिपण्णास पाळि
3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-1
3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-2
3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा
3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा
3301 मूलपण्णास टीका
3302 मज्झिमपण्णास टीका
3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळि
4102 निदानवग्ग पाळि
4103 खन्धवग्ग पाळि
4104 सळायतनवग्ग पाळि
4105 महावग्ग पाळि (संयुत्त)
4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा
4202 निदानवग्ग अट्ठकथा
4203 खन्धवग्ग अट्ठकथा
4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा
4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)
4301 सगाथावग्ग टीका
4302 निदानवग्ग टीका
4303 खन्धवग्ग टीका
4304 सळायतनवग्ग टीका
4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळि
5102 दुकनिपात पाळि
5103 तिकनिपात पाळि
5104 चतुक्कनिपात पाळि
5105 पञ्चकनिपात पाळि
5106 छक्कनिपात पाळि
5107 सत्तकनिपात पाळि
5108 अट्ठकादिनिपात पाळि
5109 नवकनिपात पाळि
5110 दसकनिपात पाळि
5111 एकादसकनिपात पाळि
5201 एककनिपात अट्ठकथा
5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा
5203 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा
5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा
5301 एककनिपात टीका
5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका
5303 पञ्चक-छक्क-सत्तकनिपात टीका
5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळि
6102 धम्मपद पाळि
6103 उदान पाळि
6104 इतिवुत्तक पाळि
6105 सुत्तनिपात पाळि
6106 विमानवत्थु पाळि
6107 पेतवत्थु पाळि
6108 थेरगाथा पाळि
6109 थेरीगाथा पाळि
6110 अपदान पाळि-1
6111 अपदान पाळि-2
6112 बुद्धवंस पाळि
6113 चरियापिटक पाळि
6114 जातक पाळि-1
6115 जातक पाळि-2
6116 महानिद्देस पाळि
6117 चूळनिद्देस पाळि
6118 पटिसम्भिदामग्ग पाळि
6119 नेत्तिप्पकरण पाळि
6120 मिलिन्दपञ्ह पाळि
6121 पेटकोपदेस पाळि
6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा
6202 धम्मपद अट्ठकथा-1
6203 धम्मपद अट्ठकथा-2
6204 उदान अट्ठकथा
6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा
6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-1
6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-2
6208 विमानवत्थु अट्ठकथा
6209 पेतवत्थु अट्ठकथा
6210 थेरगाथा अट्ठकथा-1
6211 थेरगाथा अट्ठकथा-2
6212 थेरीगाथा अट्ठकथा
6213 अपदान अट्ठकथा-1
6214 अपदान अट्ठकथा-2
6215 बुद्धवंस अट्ठकथा
6216 चरियापिटक अट्ठकथा
6217 जातक अट्ठकथा-1
6218 जातक अट्ठकथा-2
6219 जातक अट्ठकथा-3
6220 जातक अट्ठकथा-4
6221 जातक अट्ठकथा-5
6222 जातक अट्ठकथा-6
6223 जातक अट्ठकथा-7
6224 महानिद्देस अट्ठकथा
6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा
6226 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-1
6227 पटिसम्भिदामग्ग अट्ठकथा-2
6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा
6301 नेत्तिप्पकरण टीका
6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसङ्गणी पाळि
7102 विभङ्ग पाळि
7103 धातुकथा पाळि
7104 पुग्गलपञ्ञत्ति पाळि
7105 कथावत्थु पाळि
7106 यमक पाळि-1
7107 यमक पाळि-2
7108 यमक पाळि-3
7109 पट्ठान पाळि-1
7110 पट्ठान पाळि-2
7111 पट्ठान पाळि-3
7112 पट्ठान पाळि-4
7113 पट्ठान पाळि-5
7201 धम्मसङ्गणि अट्ठकथा
7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा
7203 पञ्चपकरण अट्ठकथा
7301 धम्मसङ्गणी-मूलटीका
7302 विभङ्ग-मूलटीका
7303 पञ्चपकरण-मूलटीका
7304 धम्मसङ्गणी-अनुटीका
7305 पञ्चपकरण-अनुटीका
7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो
7307 अभिधम्मत्थसङ्गहो
7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका
7309 अभिधम्ममातिकापाळि

Indonesia
Kanon PaliKomentarSub-komentarLainnya
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

日文
パーリ仏典註釈書副註釈書その他
1101 パーラージカ・パーリ
1102 パーチッティヤ・パーリ
1103 マハーヴァッガ・パーリ(ヴィナヤ)
1104 チューラヴァッガ・パーリ
1105 パリヴァーラ・パーリ
1201 パーラージカカンダ・アッタカター-1
1202 パーラージカカンダ・アッタカター-2
1203 パーチッティヤ・アッタカター
1204 マハーヴァッガ・アッタカター(ヴィナヤ)
1205 チューラヴァッガ・アッタカター
1206 パリヴァーラ・アッタカター
1301 サーラッタディーパニー・ティーカー-1
1302 サーラッタディーパニー・ティーカー-2
1303 サーラッタディーパニー・ティーカー-3
1401 ドヴェマーティカー・パーリ
1402 ヴィナヤサンガハ・アッタカター
1403 ヴァジラブッディ・ティーカー
1404 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-1
1405 ヴィマティヴィノーダニー・ティーカー-2
1406 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-1
1407 ヴィナヤーランカーラ・ティーカー-2
1408 カンカーウィタラニープラーナ・ティーカー
1409 ヴィナヤヴィニッチャヤ-ウッタラヴィニッチャヤ
1410 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-1
1411 ヴィナヤヴィニッチャヤ・ティーカー-2
1412 パーチッティヤーディヨージャナー・パーリ
1413 クッダシッカー-ムーラシッカー

8401 ヴィスッディマッガ-1
8402 ヴィスッディマッガ-2
8403 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-1
8404 ヴィスッディマッガ・マハーティーカー-2
8405 ヴィスッディマッガ・ニダーナカター

8406 ディーガニカーヤ(プ・ヴィ)
8407 マッジマニカーヤ(プ・ヴィ)
8408 サンユッタニカーヤ(プ・ヴィ)
8409 アングッタラニカーヤ(プ・ヴィ)
8410 ヴィナヤピタカ(プ・ヴィ)
8411 アビダンマピタカ(プ・ヴィ)
8412 アッタカター(プ・ヴィ)
8413 ニルッティディーパニー
8414 パラマッタディーパニー・サンガハマハーティカーパータ
8415 アヌディーパニーパータ
8416 パッターヌッデーサ・ディーパニーパータ
8417 ナマッカラ・ティーカー
8418 マハーパナーマ・パータ
8419 ラッカナート・ブッダトーマナーガーター
8420 スタヴァンダナー
8421 カマラーニャジャリ
8422 ジナランカーラ
8423 パッジャマドゥ
8424 ブッダグナガーター・ヴァリー
8425 チューラガンタヴァンサ
8427 サーサナヴァンサ
8426 マハーヴァンサ
8429 モッガラーナ・ビャーカラナン
8428 カッチャーヤナ・ビャーカラナン
8430 サッダニーティッパカラナン(パダマーラー)
8431 サッダニーティッパカラナン(ダートゥマーラー)
8432 パダルーパシッディ
8433 モッガラーナ・パンチカー
8434 パヨーガシッディ・パータ
8435 ヴットーダヤ・パータ
8436 アビダーナッパディーピカー・パータ
8437 アビダーナッパディーピカー・ティーカー
8438 スボーダーランカーラ・パータ
8439 スボーダーランカーラ・ティーカー
8440 バーラーヴァターラ・ガンティパダッタヴィニッチャヤサーラ
8446 カヴィダッパナニーティ
8447 ニーティマンジャリー
8445 ダンマニーティ
8444 マハーラハニーティ
8441 ローカニーティ
8442 スタンタニーティ
8443 スーラッサティニーティ
8450 チャーナキャニーティ
8448 ナラダッカディーパニー
8449 チャトゥラーラッカディーパニー
8451 ラサヴァーヒニー
8452 シーマヴィソーダニー・パータ
8453 ヴェッサンタラ・ギーティ
8454 モッガラーナ・ヴッティヴィヴァラナパンチカー
8455 トゥーパヴァンサ
8456 ダーターヴァンサ
8457 ダートゥパータヴィラーヴィシニヤー
8458 ダートゥヴァンサ
8459 ハッタヴァナッガラヴィハーラヴァンサ
8460 ジナチャリタヤ
8461 ジナヴァンサディーパン
8462 テーラカターガーター
8463 ミリダ・ティーカー
8464 パダマンジャリー
8465 パダサーダナン
8466 サッダビンドゥパカラナン
8467 カッチャーヤナ・ダートゥマンジューサー
8468 サーマンタクータ・ヴァンナナー
2101 シーラッカンダワッガ・パーリ
2102 マハーワッガ・パーリ(ディーガ)
2103 パーティカワッガ・パーリ
2201 シーラッカンダワッガ・アッタカター
2202 マハーワッガ・アッタカター(ディーガ)
2203 パーティカワッガ・アッタカター
2301 シーラッカンダワッガ・ティーカー
2302 マハーワッガ・ティーカー(ディーガ)
2303 パーティカワッガ・ティーカー
2304 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-1
2305 シーラッカンダワッガ・アビナワティーカー-2
3101 ムーラパンナーサ・パーリ
3102 マッジマパンナーサ・パーリ
3103 ウパリパンナーサ・パーリ
3201 ムーラパンナーサ・アッタカター-1
3202 ムーラパンナーサ・アッタカター-2
3203 マッジマパンナーサ・アッタカター
3204 ウパリパンナーサ・アッタカター
3301 ムーラパンナーサ・ティーカー
3302 マッジマパンナーサ・ティーカー
3303 ウパリパンナーサ・ティーカー
4101 サガーター・ワッガ・パーリ
4102 ニダーナ・ワッガ・パーリ
4103 カンダ・ワッガ・パーリ
4104 サラーヤタナ・ワッガ・パーリ
4105 マハーワッガ・パーリ(サンユッタ)
4201 サガーター・ワッガ・アッタカター
4202 ニダーナ・ワッガ・アッタカター
4203 カンダ・ワッガ・アッタカター
4204 サラーヤタナ・ワッガ・アッタカター
4205 マハーワッガ・アッタカター(サンユッタ)
4301 サガーター・ワッガ・ティーカー
4302 ニダーナ・ワッガ・ティーカー
4303 カンダ・ワッガ・ティーカー
4304 サラーヤタナ・ワッガ・ティーカー
4305 マハーワッガ・ティーカー(サンユッタ)
5101 エーカカニパータ・パーリ
5102 ドゥカニパータ・パーリ
5103 ティカニパータ・パーリ
5104 チャトゥッカニパータ・パーリ
5105 パンチャカニパータ・パーリ
5106 チャッカニパータ・パーリ
5107 サッタカニパータ・パーリ
5108 アッタカーディニパータ・パーリ
5109 ナヴァカニパータ・パーリ
5110 ダサカニパータ・パーリ
5111 エーカーダサカニパータ・パーリ
5201 エーカカニパータ・アッタカター
5202 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・アッタカター
5203 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・アッタカター
5204 アッタカーディニパータ・アッタカター
5301 エーカカニパータ・ティーカー
5302 ドゥカ・ティカ・チャトゥッカニパータ・ティーカー
5303 パンチャカ・チャッカ・サッタカニパータ・ティーカー
5304 アッタカーディニパータ・ティーカー
6101 クッダカパータ・パーリ
6102 ダンマパダ・パーリ
6103 ウダーナ・パーリ
6104 イティヴッタカ・パーリ
6105 スッタニパータ・パーリ
6106 ヴィマーナヴァットゥ・パーリ
6107 ペーヴァットゥ・パーリ
6108 テーラガーター・パーリ
6109 テーリーガーター・パーリ
6110 アパダーナ・パーリ-1
6111 アパダーナ・パーリ-2
6112 ブッダヴァンサ・パーリ
6113 チャリヤーピタカ・パーリ
6114 ジャータカ・パーリ-1
6115 ジャータカ・パーリ-2
6116 マハーニッデーサ・パーリ
6117 チューラニッデーサ・パーリ
6118 パティサンビダーマッガ・パーリ
6119 ネッティッパカラナ・パーリ
6120 ミリンダパンハ・パーリ
6121 ペータコーパデーサ・パーリ
6201 クッダカパータ・アッタカター
6202 ダンマパダ・アッタカター-1
6203 ダンマパダ・アッタカター-2
6204 ウダーナ・アッタカター
6205 イティヴッタカ・アッタカター
6206 スッタニパータ・アッタカター-1
6207 スッタニパータ・アッタカター-2
6208 ヴィマーナヴァットゥ・アッタカター
6209 ペータヴァットゥ・アッタカター
6210 テーラガーター・アッタカター-1
6211 テーラガーター・アッタカター-2
6212 テーリーガーター・アッタカター
6213 アパダーナ・アッタカター-1
6214 アパダーナ・アッタカター-2
6215 ブッダヴァンサ・アッタカター
6216 チャリヤーピタカ・アッタカター
6217 ジャータカ・アッタカター-1
6218 ジャータカ・アッタカター-2
6219 ジャータカ・アッタカター-3
6220 ジャータカ・アッタカター-4
6221 ジャータカ・アッタカター-5
6222 ジャータカ・アッタカター-6
6223 ジャータカ・アッタカター-7
6224 マハーニッデーサ・アッタカター
6225 チューラニッデーサ・アッタカター
6226 パティサンビダーマッガ・アッタカター-1
6227 パティサンビダーマッガ・アッタカター-2
6228 ネッティッパカラナ・アッタカター
6301 ネッティッパカラナ・ティーカー
6302 ネッティヴィバーヴィニー
7101 ダンマサンガニー・パーリ
7102 ヴィバンガ・パーリ
7103 ダートゥカター・パーリ
7104 プッガラパンニャッティ・パーリ
7105 カター・ヴァットゥ・パーリ
7106 ヤマカ・パーリ-1
7107 ヤマカ・パーリ-2
7108 ヤマカ・パーリ-3
7109 パッターナ・パーリ-1
7110 パッターナ・パーリ-2
7111 パッターナ・パーリ-3
7112 パッターナ・パーリ-4
7113 パッターナ・パーリ-5
7201 ダンマサンガニ・アッタカター
7202 サンモーハヴィノーダニー・アッタカター
7203 パンチャパカラナ・アッタカター
7301 ダンマサンガニー・ムーラティーカー
7302 ヴィバンガ・ムーラティーカー
7303 パンチャパカラナ・ムーラティーカー
7304 ダンマサンガニー・アヌティーカー
7305 パンチャパカラナ・アヌティーカー
7306 アビダンマーヴァターロ・ナーマルーパパリッチェード
7307 アビダンマッタ・サンガホ
7308 アビダンマーヴァターラ・プラーナティーカー
7309 アビダンマ・マーティカーパーリ

ខ្មែរ
ព្រះត្រៃបិដកបាលីអដ្ឋកថាដីកាផ្សេងទៀត
1101 បារាជិកបាឡិ
1102 បាចិត្តិយបាឡិ
1103 មហាវគ្គបាឡិ (វិន័យ)
1104 ចូឡវគ្គបាឡិ
1105 បរិវារបាឡិ
1201 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-១
1202 បារាជិកកណ្ឌអដ្ឋកថា-២
1203 បាចិត្តិយអដ្ឋកថា
1204 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (វិន័យ)
1205 ចូឡវគ្គអដ្ឋកថា
1206 បរិវារអដ្ឋកថា
1301 សារត្ថទីបនីដីកា-១
1302 សារត្ថទីបនីដីកា-២
1303 សារត្ថទីបនីដីកា-៣
1401 ទ្វេមាតិកាបាឡិ
1402 វិនយសង្គហអដ្ឋកថា
1403 វជិរពុទ្ធិដីកា
1404 វិមតិវិនោទនីដីកា-១
1405 វិមតិវិនោទនីដីកា-២
1406 វិនយាលង្ការដីកា-១
1407 វិនយាលង្ការដីកា-២
1408 កង្ខាវិតរណីបុរាណដីកា
1409 វិនយវិនិច្ឆយ-ឧត្តរវិនិច្ឆយ
1410 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-១
1411 វិនយវិនិច្ឆយដីកា-២
1412 បាចិត្យាទិយោជនាបាឡិ
1413 ខុទ្ទសិក្ខា-មូលសិក្ខា

8401 វិសុទ្ធិមគ្គ-១
8402 វិសុទ្ធិមគ្គ-២
8403 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-១
8404 វិសុទ្ធិមគ្គ-មហាដីកា-២
8405 វិសុទ្ធិមគ្គ និទានកថា

8406 ទីឃនិកាយ (បុ-វិ)
8407 មជ្ឈិមនិកាយ (បុ-វិ)
8408 សំយុត្តនិកាយ (បុ-វិ)
8409 អង្គុត្តរនិកាយ (បុ-វិ)
8410 វិនយបិដក (បុ-វិ)
8411 អភិធម្មបិដក (បុ-វិ)
8412 អដ្ឋកថា (បុ-វិ)
8413 និរុត្តិទីបនី
8414 បរមត្ថទីបនី សង្គហមហាដីកាបាឋ
8415 អនុទីបនីបាឋ
8416 បដ្ឋានុទ្ទេស ទីបនីបាឋ
8417 នមក្ការដីកា
8418 មហាបណាមបាឋ
8419 លក្ខណាតោ ពុទ្ធថោមនាគាថា
8420 សុតវន្ទនា
8421 កមលាញ្ជលិ
8422 ជិនាលង្ការ
8423 បជ្ជមធុ
8424 ពុទ្ធគុណគាថាវលី
8425 ចូឡគន្ថវង្ស
8427 សាសនវង្ស
8426 មហាវង្ស
8429 មោគ្គល្លានព្យាករណំ
8428 កច្ចាយនព្យាករណំ
8430 សទ្ទនីតិប្បករណំ (បទមាលា)
8431 សទ្ទនីតិប្បករណំ (ធាតុមាលា)
8432 បទរូបសិទ្ធិ
8433 មោគ្គល្លានបញ្ចិកា
8434 បយោគសិទ្ធិបាឋ
8435 វុត្តោទយបាឋ
8436 អភិធានប្បទីបិកាបាឋ
8437 អភិធានប្បទីបិកាដីកា
8438 សុពោធាលង្ការបាឋ
8439 សុពោធាលង្ការដីកា
8440 បាលាវតារ គណ្ឋិបទត្ថវិនិច្ឆយសារ
8446 កវិទប្បណនីតិ
8447 នីតិមញ្ជរី
8445 ធម្មនីតិ
8444 មហារហនីតិ
8441 លោកនីតិ
8442 សុត្តន្តនីតិ
8443 សូរស្សតិនីតិ
8450 ចាណក្យនីតិ
8448 នរទក្ខទីបនី
8449 ចតុរារក្ខទីបនី
8451 រសវាហិនី
8452 សីមវិសោធនីបាឋ
8453 វេស្សន្តរគីតិ
8454 មោគ្គល្លាន វុត្តិវិវរណបញ្ចិកា
8455 ថូបវង្ស
8456 ទាឋាវង្ស
8457 ធាតុបាឋវិលាសិនិយា
8458 ធាតុវង្ស
8459 ហត្ថវនគល្លវិហារវង្ស
8460 ជិនចរិតយ
8461 ជិនវង្សទីបំ
8462 តេលកដាហគាថា
8463 មិលិទដីកា
8464 បទមញ្ជរី
8465 បទសាធនំ
8466 សទ្ទពិន្ទុបករណំ
8467 កច្ចាយនធាតុមញ្ជុសា
8468 សាមន្តកូដវណ្ណនា
2101 សីលក្ខន្ធវគ្គបាឡិ
2102 មហាវគ្គបាឡិ (ទីឃ)
2103 បាថិកវគ្គបាឡិ
2201 សីលក្ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា
2202 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (ទីឃ)
2203 បាថិកវគ្គអដ្ឋកថា
2301 សីលក្ខន្ធវគ្គដីកា
2302 មហាវគ្គដីកា (ទីឃ)
2303 បាថិកវគ្គដីកា
2304 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-១
2305 សីលក្ខន្ធវគ្គ-អភិនវដីកា-២
3101 មូលបណ្ណាសបាឡិ
3102 មជ្ឈិមបណ្ណាសបាឡិ
3103 ឧបរិបណ្ណាសបាឡិ
3201 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-១
3202 មូលបណ្ណាសអដ្ឋកថា-២
3203 មជ្ឈិមបណ្ណាសអដ្ឋកថា
3204 ឧបរិបណ្ណាសអដ្ឋកថា
3301 មូលបណ្ណាសដីកា
3302 មជ្ឈិមបណ្ណាសដីកា
3303 ឧបរិបណ្ណាសដីកា
4101 សគាថាវគ្គបាឡិ
4102 និទានវគ្គបាឡិ
4103 ខន្ធវគ្គបាឡិ
4104 សឡាយតនវគ្គបាឡិ
4105 មហាវគ្គបាឡិ (សំយុត្ត)
4201 សគាថាវគ្គអដ្ឋកថា
4202 និទានវគ្គអដ្ឋកថា
4203 ខន្ធវគ្គអដ្ឋកថា
4204 សឡាយតនវគ្គអដ្ឋកថា
4205 មហាវគ្គអដ្ឋកថា (សំយុត្ត)
4301 សគាថាវគ្គដីកា
4302 និទានវគ្គដីកា
4303 ខន្ធវគ្គដីកា
4304 សឡាយតនវគ្គដីកា
4305 មហាវគ្គដីកា (សំយុត្ត)
5101 ឯកកនិបាតបាឡិ
5102 ទុកនិបាតបាឡិ
5103 តិកនិបាតបាឡិ
5104 ចតុក្កនិបាតបាឡិ
5105 បញ្ចកនិបាតបាឡិ
5106 ឆក្កនិបាតបាឡិ
5107 សត្តកនិបាតបាឡិ
5108 អដ្ឋកាទិនិបាតបាឡិ
5109 នវកនិបាតបាឡិ
5110 ទសកនិបាតបាឡិ
5111 ឯកាទសកនិបាតបាឡិ
5201 ឯកកនិបាតអដ្ឋកថា
5202 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតអដ្ឋកថា
5203 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតអដ្ឋកថា
5204 អដ្ឋកាទិនិបាតអដ្ឋកថា
5301 ឯកកនិបាតដីកា
5302 ទុក-តិក-ចតុក្កនិបាតដីកា
5303 បញ្ចក-ឆក្ក-សត្តកនិបាតដីកា
5304 អដ្ឋកាទិនិបាតដីកា
6101 ខុទ្ទកបាឋបាឡិ
6102 ធម្មបទបាឡិ
6103 ឧទានបាឡិ
6104 ឥតិវុត្តកបាឡិ
6105 សុត្តនិបាតបាឡិ
6106 វិមានវត្ថុបាឡិ
6107 បេតវត្ថុបាឡិ
6108 ថេរគាថាបាឡិ
6109 ថេរីគាថាបាឡិ
6110 អបទានបាឡិ-១
6111 អបទានបាឡិ-២
6112 ពុទ្ធវង្សបាឡិ
6113 ចរិយាបិដកបាឡិ
6114 ជាតកបាឡិ-១
6115 ជាតកបាឡិ-២
6116 មហានិទ្ទេសបាឡិ
6117 ចូឡនិទ្ទេសបាឡិ
6118 បដិសម្ភិទាមគ្គបាឡិ
6119 នេត្តិប្បករណបាឡិ
6120 មិលិន្ទបញ្ហាបាឡិ
6121 បេដកោបទេសបាឡិ
6201 ខុទ្ទកបាឋអដ្ឋកថា
6202 ធម្មបទអដ្ឋកថា-១
6203 ធម្មបទអដ្ឋកថា-២
6204 ឧទានអដ្ឋកថា
6205 ឥតិវុត្តកអដ្ឋកថា
6206 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-១
6207 សុត្តនិបាតអដ្ឋកថា-២
6208 វិមានវត្ថុអដ្ឋកថា
6209 បេតវត្ថុអដ្ឋកថា
6210 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-១
6211 ថេរគាថាអដ្ឋកថា-២
6212 ថេរីគាថាអដ្ឋកថា
6213 អបទានអដ្ឋកថា-១
6214 អបទានអដ្ឋកថា-២
6215 ពុទ្ធវង្សអដ្ឋកថា
6216 ចរិយាបិដកអដ្ឋកថា
6217 ជាតកអដ្ឋកថា-១
6218 ជាតកអដ្ឋកថា-២
6219 ជាតកអដ្ឋកថា-៣
6220 ជាតកអដ្ឋកថា-៤
6221 ជាតកអដ្ឋកថា-៥
6222 ជាតកអដ្ឋកថា-៦
6223 ជាតកអដ្ឋកថា-៧
6224 មហានិទ្ទេសអដ្ឋកថា
6225 ចូឡនិទ្ទេសអដ្ឋកថា
6226 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-១
6227 បដិសម្ភិទាមគ្គអដ្ឋកថា-២
6228 នេត្តិប្បករណអដ្ឋកថា
6301 នេត្តិប្បករណដីកា
6302 នេត្តិវិភាវិនី
7101 ធម្មសង្គណីបាឡិ
7102 វិភង្គបាឡិ
7103 ធាតុកថាបាឡិ
7104 បុគ្គលបញ្ញត្តិបាឡិ
7105 កថាវត្ថុបាឡិ
7106 យមកបាឡិ-១
7107 យមកបាឡិ-២
7108 យមកបាឡិ-៣
7109 បដ្ឋានបាឡិ-១
7110 បដ្ឋានបាឡិ-២
7111 បដ្ឋានបាឡិ-៣
7112 បដ្ឋានបាឡិ-៤
7113 បដ្ឋានបាឡិ-៥
7201 ធម្មសង្គណិអដ្ឋកថា
7202 សម្មោហវិនោទនីអដ្ឋកថា
7203 បញ្ចបករណអដ្ឋកថា
7301 ធម្មសង្គណី-មូលដីកា
7302 វិភង្គ-មូលដីកា
7303 បញ្ចបករណ-មូលដីកា
7304 ធម្មសង្គណី-អនុដីកា
7305 បញ្ចបករណ-អនុដីកា
7306 អភិធម្មាវតារោ-នាមរូបបរិច្ឆេទោ
7307 អភិធម្មត្ថសង្គហោ
7308 អភិធម្មាវតារ-បុរាណដីកា
7309 អភិធម្មមាតិកាបាឡិ

한국인
팔리 대장경주석서부주석서기타
1101 빠라지카 빨리
1102 빠찟띠야 빨리
1103 마하왁가 빨리 (비나야)
1104 출라왁가 빨리
1105 빠리와라 빨리
1201 빠라지까깐다 앗타카타-1
1202 빠라지까깐다 앗타카타-2
1203 빠찟띠야 앗타카타
1204 마하왁가 앗타카타 (비나야)
1205 출라왁가 앗타카타
1206 빠리와라 앗타카타
1301 사랏타디빠니 띠까-1
1302 사랏타디빠니 띠까-2
1303 사랏타디빠니 띠까-3
1401 드베마띠까빨리
1402 위나야상가하 앗타카타
1403 와지라붓디 띠까
1404 위마띠위노다니 띠까-1
1405 위마띠위노다니 띠까-2
1406 위나야랑까라 띠까-1
1407 위나야랑까라 띠까-2
1408 깡카위따라니뿌라나 띠까
1409 위나야위닛차야-웃따라위닛차야
1410 위나야위닛차야 띠까-1
1411 위나야위닛차야 띠까-2
1412 빠찟땨디요자나빨리
1413 쿳닷시카-물라시카

8401 위숟디막가-1
8402 위숟디막가-2
8403 위숟디막가-마하띠까-1
8404 위숟디막가-마하띠까-2
8405 위숟디막가 니다나까타

8406 디가니까야 (뿌-위)
8407 맛지마니까야 (뿌-위)
8408 삼윳따니까야 (뿌-위)
8409 앙굳따라니까야 (뿌-위)
8410 위나야삐따까 (뿌-위)
8411 아비담마삐따까 (뿌-위)
8412 앗타카타 (뿌-위)
8413 니룻띠디빠니
8414 빠라맛타디빠니 상가하마하띠까빠타
8415 아누디빠니빠타
8416 빳타누ㄸ데사 디빠니빠타
8417 나막까라띠까
8418 마하빠나마빠타
8419 락카나또 붓다토마나가타
8420 수타완다나
8421 까말란자리
8422 지나랑까라
8423 빳자마두
8424 붓다구나가타왈리
8425 출라간타왕사
8427 사사나왕사
8426 마하왕사
8429 목갈라나뱌까라낭
8428 깟차야나뱌까라낭
8430 삿다니띠빠까라낭 (빠다말라)
8431 삿다니띠빠까라낭 (다두말라)
8432 빠다루빠싣디
8433 목갈라나빤찌까
8434 빠요가싣디빠타
8435 붇또다야빠타
8436 아비다나빠디피까빠타
8437 아비다나빠디피까띠까
8438 수보다랑까라빠타
8439 수보다랑까라띠까
8440 발라와따라 간티빠닷타위닛차야사라
8446 까위닷빠나니띠
8447 니띠만자리
8445 담마니띠
8444 마하라하니띠
8441 로까니띠
8442 숫딴따니띠
8443 수랏사띠니띠
8450 짜낙야니띠
8448 나라닥카디빠니
8449 짜뚜라락카디빠니
8451 라사와히니
8452 시마위소다니빠타
8453 웨산따라기띠
8454 목갈라나 붇띠위와라나빤찌까
8455 투빠왕사
8456 다타왕사
8457 다두빠타윌라시니야
8458 다두왕사
8459 핟타와나갈라위하라왕사
8460 지나짜리따야
8461 지나왕사디빵
8462 떼라까타하가타
8463 밀리다띠까
8464 빠다만자리
8465 빠다사다낭
8466 삿다빈두빠까라낭
8467 깟차야나다두만주사
8468 사만따꿋타완나나
2101 실락칸다왁가 빨리
2102 마하왁가 빨리 (디가)
2103 빠티까왁가 빨리
2201 실락칸다왁가 앗타카타
2202 마하왁가 앗타카타 (디가)
2203 빠티까왁가 앗타카타
2301 실락칸다왁가 띠까
2302 마하왁가 띠까 (디가)
2303 빠티까왁가 띠까
2304 실락칸다왁가-아비나와띠까-1
2305 실락칸다왁가-아비나와띠까-2
3101 물라빤나사 빨리
3102 맛지마빤나사 빨리
3103 우빠리빤나사 빨리
3201 물라빤나사 앗타카타-1
3202 물라빤나사 앗타카타-2
3203 맛지마빤나사 앗타카타
3204 우빠리빤나사 앗타카타
3301 물라빤나사 띠까
3302 맛지마빤나사 띠까
3303 우빠리빤나사 띠까
4101 사가타왁가 빨리
4102 니다나왁가 빨리
4103 칸다왁가 빨리
4104 살라야따나왁가 빨리
4105 마하왁가 빨리 (삼윳따)
4201 사가타왁가 앗타카타
4202 니다나왁가 앗타카타
4203 칸다왁가 앗타카타
4204 살라야따나왁가 앗타카타
4205 마하왁가 앗타카타 (삼윳따)
4301 사가타왁가 띠까
4302 니다나왁가 띠까
4303 칸다왁가 띠까
4304 살라야따나왁가 띠까
4305 마하왁가 띠까 (삼윳따)
5101 에까까니빠따 빨리
5102 두까니빠따 빨리
5103 띠까니빠따 빨리
5104 짜뚝까니빠따 빨리
5105 빤짜까니빠따 빨리
5106 착까니빠따 빨리
5107 삿따까니빠따 빨리
5108 앗타까디니빠따 빨리
5109 나와까니빠따 빨리
5110 다사까니빠따 빨리
5111 에까다사까니빠따 빨리
5201 에까까니빠따 앗타카타
5202 두까-띠까-짜뚝까니빠따 앗타카타
5203 빤짜까-착까-삿따까니빠따 앗타카타
5204 앗타까디니빠따 앗타카타
5301 에까까니빠따 띠까
5302 두까-띠까-짜뚝까니빠따 띠까
5303 빤짜까-착까-삿따까니빠따 띠까
5304 앗타까디니빠따 띠까
6101 쿳닥까빠타 빨리
6102 담마빠다 빨리
6103 우다나 빨리
6104 이띠웃따까 빨리
6105 숫따니빠따 빨리
6106 위마나왓투 빨리
6107 베따왓투 빨리
6108 테라가타 빨리
6109 테리가타 빨리
6110 아빠다나 빨리-1
6111 아빠다나 빨리-2
6112 붓다왕사 빨리
6113 짜리야삐따까 빨리
6114 자따까 빨리-1
6115 자따까 빨리-2
6116 마하닷데사 빨리
6117 출라닷데사 빨리
6118 빠티삼비다막가 빨리
6119 넷띠빠까라나 빨리
6120 밀린다빤하 빨리
6121 뻬따꼬빠데사 빨리
6201 쿳닥까빠타 앗타카타
6202 담마빠다 앗타카타-1
6203 담마빠다 앗타카타-2
6204 우다나 앗타카타
6205 이띠웃따까 앗타카타
6206 숫따니빠따 앗타카타-1
6207 숫따니빠따 앗타카타-2
6208 위마나왓투 앗타카타
6209 베따왓투 앗타카타
6210 테라가타 앗타카타-1
6211 테라가타 앗타카타-2
6212 테리가타 앗타카타
6213 아빠다나 앗타카타-1
6214 아빠다나 앗타카타-2
6215 붓다왕사 앗타카타
6216 짜리야삐따까 앗타카타
6217 자따까 앗타카타-1
6218 자따까 앗타카타-2
6219 자따까 앗타카타-3
6220 자따까 앗타카타-4
6221 자따까 앗타카타-5
6222 자따까 앗타카타-6
6223 자따까 앗타카타-7
6224 마하닷데사 앗타카타
6225 출라닷데사 앗타카타
6226 빠티삼비다막가 앗타카타-1
6227 빠티삼비다막가 앗타카타-2
6228 넷띠빠까라나 앗타카타
6301 넷띠빠까라나 띠까
6302 넷띠위바비니
7101 담마상가니 빨리
7102 위방가 빨리
7103 다뚜까타 빨리
7104 뿍갈라빤냣띠 빨리
7105 까타왓투 빨리
7106 야마까 빨리-1
7107 야마까 빨리-2
7108 야마까 빨리-3
7109 빳타나 빨리-1
7110 빳타나 빨리-2
7111 빳타나 빨리-3
7112 빳타나 빨리-4
7113 빳타나 빨리-5
7201 담마상가니 앗타카타
7202 삼모하위노다니 앗타카타
7203 빤짜빠까라나 앗타카타
7301 담마상가니-물라띠까
7302 위방가-물라띠까
7303 빤짜빠까라나-물라띠까
7304 담마상가니-아누띠까
7305 빤짜빠까라나-아누띠까
7306 아비담마와따로-나마루빠빠릳체도
7307 아비담맛타상가호
7308 아비담마와따라-뿌라나띠까
7309 아비담마마띠까빨리

ອັກສອນລາວ
ປາລີອັດຖະກະຖາຏີກາອັນຍາ
1101 ປາຣາຊິກະ ປາລີ
1102 ປາຈິດຕິຍະ ປາລີ
1103 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ວິໄນ)
1104 ຈູລະວັກຄະ ປາລີ
1105 ປະລິວາລະ ປາລີ
1201 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-1
1202 ປາຣາຊິກະກັນທະ ອັດຖະກະຖາ-2
1203 ປາຈິດຕິຍະ ອັດຖະກະຖາ
1204 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ວິໄນ)
1205 ຈູລະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
1206 ປະລິວາລະ ອັດຖະກະຖາ
1301 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-1
1302 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-2
1303 ສາຣັດຖະທີປະນີ ຏີກາ-3
1401 ທເວມາຕິກາປາລີ
1402 ວິນະຍະສັງຄະຫະ ອັດຖະກະຖາ
1403 ວະຊິລະພຸດທິ ຏີກາ
1404 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-1
1405 ວິມະຕິວິໂນທະນີ ຏີກາ-2
1406 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-1
1407 ວິນະຍາລັງກາລະ ຏີກາ-2
1408 ກັງຂາວິຕະຣະນີປຸຣານະ ຏີກາ
1409 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ-ອຸຕຕະຣະວິນິດສະຍະ
1410 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-1
1411 ວິນະຍະວິນິດສະຍະ ຏີກາ-2
1412 ປາຈິຕະຍາທິໂຍຊະນາປາລີ
1413 ຂຸທະທະສິກຂາ-ມູລະສິກຂາ

8401 ວິສຸດທິມັກຄະ-1
8402 ວິສຸດທິມັກຄະ-2
8403 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-1
8404 ວິສຸດທິມັກຄະ-ມະຫາຏີກາ-2
8405 ວິສຸດທິມັກຄະ ນິທານະກະຖາ

8406 ທີຆະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ)
8407 ມັດຊິມະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ)
8408 ສັງຍຸຕຕະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ)
8409 ອັງຄຸຕຕະລະນິກາຍະ (ປຸ-ວິ)
8410 ວິນະຍະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ)
8411 ອະພິທັມມະປິຕະກະ (ປຸ-ວິ)
8412 ອັດຖະກະຖາ (ປຸ-ວິ)
8413 ນິລຸຕຕິທີປະນີ
8414 ປະຣະມັດຖະທີປະນີ ສັງຄະຫະມະຫາຏີກາປາຖະ
8415 ອະນຸທີປະນີປາຖະ
8416 ປັດຖານຸທເທສະ ທີປະນີປາຖະ
8417 ນະມັກກາລະຏີກາ
8418 ມະຫາປະຖາມະປາຖະ
8419 ລັກຂະນາໂຕ ພຸດທະຖະມະນາຄາຖາ
8420 ສຸຕະວັນທະນາ
8421 ກະມະລາຍຈະລິ
8422 ຊິນາລັງກາລະ
8423 ປັດຊະມະທຸ
8424 ພຸດທະຄຸນະຄາຖາວະລີ
8425 ຈູລະຄັນຖະວັງສະ
8426 ມະຫາວັງສະ
8427 ສາສະນະວັງສະ
8428 ກັດຈາຍະນະພະຍາກະລະນັງ
8429 ມົກຄັນທານະພະຍາກະລະນັງ
8430 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ປະທະມາລາ)
8431 ສັດທະນີຕິປະກະລະນັງ (ຘາຕຸມາລາ)
8432 ປະທະຣູປະສິດທິ
8433 ໂມຄັນທານະປັນຈິກາ
8434 ປະໂຍຄະສິດທິປາຖະ
8435 ວຸຕະໂທຍະປາຖະ
8436 ອະພິທານະປະປະທີປິກາປາຖະ
8437 ອະພິທານະປະປະທີປິກາຏີກາ
8438 ສຸໂພທາລັງກາລະປາຖະ
8439 ສຸໂພທາລັງກາລະຏີກາ
8440 ພາລາວະຕາລະ ຄັນຖິປະທັດຖະວິນິດສະຍະສາລະ
8441 ໂລກະນີຕິ
8442 ສຸດຕັນຕະນີຕິ
8443 ສູລັດສະຕິນີຕິ
8444 ມະຫາລະຫະນີຕິ
8445 ທັມມະນີຕິ
8446 ກະວິທັບປະຖານີຕິ
8447 ນີຕິມັນຊະລີ
8448 ນະລະທັກຂະທີປະນີ
8449 ຈະຕຸຣາລັກຂະທີປະນີ
8450 ຈານັກຍະນີຕິ
8451 ລະສະວາຫິນີ
8452 ສີມາວິໂສທະນີປາຖະ
8453 ເວສສັນຕະລະຄີຕິ
8454 ໂມຄັນທານະ ວຸຕຕິວິວະລະນະປັນຈິກາ
8455 ຖູປະວັງສະ
8456 ທາຐາວັງສະ
8457 ຘາຕຸປາຖະວິລາສິນີຍາ
8458 ຘາຕຸວັງສະ
8459 ຫັດຖະວະນະຄັນລະວິຫາລະວັງສະ
8460 ຊິນະຈະລິຕະຍະ
8461 ຊິນະວັງສະທີປັງ
8462 ເຕລະກະຕາຫາຄາຖາ
8463 ມິລິທະຏີກາ
8464 ປະທະມັນຊະລີ
8465 ປະທະສາຘະນັງ
8466 ສັດທະພິນທຸປະກະລະນັງ
8467 ກັດຈາຍະນະຘາຕຸມັນຊຸສາ
8468 ສາມັນຕະກູຏະວັນນະນາ
2101 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ປາລີ
2102 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ທີຆະ)
2103 ປາຖິກະວັກຄະ ປາລີ
2201 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
2202 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ທີຆະ)
2203 ປາຖິກະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
2301 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ
2302 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ທີຆະ)
2303 ປາຖິກະວັກຄະ ຏີກາ
2304 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-1
2305 ສີລັກຂັນທະວັກຄະ-ອະພິນະວະຏີກາ-2
3101 ມູລະປັນຍາສະ ປາລີ
3102 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ປາລີ
3103 ອຸປະລິປັນຍາສະ ປາລີ
3201 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-1
3202 ມູລະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ-2
3203 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ
3204 ອຸປະລິປັນຍາສະ ອັດຖະກະຖາ
3301 ມູລະປັນຍາສະ ຏີກາ
3302 ມັດຊິມະປັນຍາສະ ຏີກາ
3303 ອຸປະລິປັນຍາສະ ຏີກາ
4101 ສະຄາຖາວັກຄະ ປາລີ
4102 ນິທານະວັກຄະ ປາລີ
4103 ຂັນທະວັກຄະ ປາລີ
4104 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ປາລີ
4105 ມະຫາວັກຄະ ປາລີ (ສັງຍຸຕຕະ)
4201 ສະຄາຖາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
4202 ນິທານະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
4203 ຂັນທະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
4204 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ
4205 ມະຫາວັກຄະ ອັດຖະກະຖາ (ສັງຍຸຕຕະ)
4301 ສະຄາຖາວັກຄະ ຏີກາ
4302 ນິທານະວັກຄະ ຏີກາ
4303 ຂັນທະວັກຄະ ຏີກາ
4304 ສະຫຼາຍາຕະນະວັກຄະ ຏີກາ
4305 ມະຫາວັກຄະ ຏີກາ (ສັງຍຸຕຕະ)
5101 ເອກະກະນິປາຕະ ປາລີ
5102 ທຸກະນິປາຕະ ປາລີ
5103 ຕິກະນິປາຕະ ປາລີ
5104 ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ປາລີ
5105 ປັຈຈະກະນິປາຕະ ປາລີ
5106 ຉັກກະນິປາຕະ ປາລີ
5107 ສັດຕະກະນິປາຕະ ປາລີ
5108 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ປາລີ
5109 ນະວະກະນິປາຕະ ປາລີ
5110 ທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ
5111 ເອກາທະສະກະນິປາຕະ ປາລີ
5201 ເອກະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ
5202 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ
5203 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ
5204 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ
5301 ເອກະກະນິປາຕະ ຏີກາ
5302 ທຸກະ-ຕິກະ-ຈະຕຸກກະນິປາຕະ ຏີກາ
5303 ປັຈຈະກະ-ຉັກກະ-ສັດຕະກະນິປາຕະ ຏີກາ
5304 ອັດຖະກາທິນິປາຕະ ຏີກາ
6101 ຂຸທະທະກະປາຖະ ປາລີ
6102 ທຳມະປະທະ ປາລີ
6103 ອຸທານະ ປາລີ
6104 ອິຕິວຸຕຕະກະ ປາລີ
6105 ສຸດຕະນິປາຕະ ປາລີ
6106 ວິມານະວັດຖຸ ປາລີ
6107 ເປຕະວັດຖຸ ປາລີ
6108 ເຖລະຄາຖາ ປາລີ
6109 ເຖລີຄາຖາ ປາລີ
6110 ອະປະທານະ ປາລີ-1
6111 ອະປະທານະ ປາລີ-2
6112 ພຸດທະວັງສະ ປາລີ
6113 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ປາລີ
6114 ຊາຕະກະ ປາລີ-1
6115 ຊາຕະກະ ປາລີ-2
6116 ມະຫານິທເທສະ ປາລີ
6117 ຈູລະນິທເທສະ ປາລີ
6118 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ປາລີ
6119 ເນຕຕິປະກະລະນະ ປາລີ
6120 ມິລິນທະປັນຫາ ປາລີ
6121 ເປຏະກົປເທສະ ປາລີ
6201 ຂຸທະທະກະປາຖະ ອັດຖະກະຖາ
6202 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-1
6203 ທຳມະປະທະ ອັດຖະກະຖາ-2
6204 ອຸທານະ ອັດຖະກະຖາ
6205 ອິຕິວຸຕຕະກະ ອັດຖະກະຖາ
6206 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-1
6207 ສຸດຕະນິປາຕະ ອັດຖະກະຖາ-2
6208 ວິມານະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ
6209 ເປຕະວັດຖຸ ອັດຖະກະຖາ
6210 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-1
6211 ເຖລະຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ-2
6212 ເຖລີຄາຖາ ອັດຖະກະຖາ
6213 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-1
6214 ອະປະທານະ ອັດຖະກະຖາ-2
6215 ພຸດທະວັງສະ ອັດຖະກະຖາ
6216 ຈະຣິຍາປິຕະກະ ອັດຖະກະຖາ
6217 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-1
6218 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-2
6219 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-3
6220 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-4
6221 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-5
6222 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-6
6223 ຊາຕະກະ ອັດຖະກະຖາ-7
6224 ມະຫານິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ
6225 ຈູລະນິທເທສະ ອັດຖະກະຖາ
6226 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-1
6227 ປະຕິສັມພິທາມັກຄະ ອັດຖະກະຖາ-2
6228 ເນຕຕິປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ
6301 ເນຕຕິປະກະລະນະ ຏີກາ
6302 ເນຕຕິວິພາວິນີ
7101 ທຳມະສັງຄະນີ ປາລີ
7102 ວິພັງຄະ ປາລີ
7103 ຘາຕຸກະຖາ ປາລີ
7104 ປຸກຄະລະປັນຍັດຕິ ປາລີ
7105 ກະຖາວັດຖຸ ປາລີ
7106 ຍະມະກະ ປາລີ-1
7107 ຍະມະກະ ປາລີ-2
7108 ຍະມະກະ ປາລີ-3
7109 ປັດຖານະ ປາລີ-1
7110 ປັດຖານະ ປາລີ-2
7111 ປັດຖານະ ປາລີ-3
7112 ປັດຖານະ ປາລີ-4
7113 ປັດຖານະ ປາລີ-5
7201 ທຳມະສັງຄະນິ ອັດຖະກະຖາ
7202 ສັມໂມຫະວິໂນທະນີ ອັດຖະກະຖາ
7203 ປັຈຈະປະກະລະນະ ອັດຖະກະຖາ
7301 ທຳມະສັງຄະນີ-ມູລະຏີກາ
7302 ວິພັງຄະ-ມູລະຏີກາ
7303 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ມູລະຏີກາ
7304 ທຳມະສັງຄະນີ-ອະນຸຏີກາ
7305 ປັຈຈະປະກະລະນະ-ອະນຸຏີກາ
7306 ອະພິທັມມາວະຕາໂຣ-ນາມະຣູປະປະຣິຈເທໂທ
7307 ອະພິທັມມັດຖະສັງຄະໂຫ
7308 ອະພິທັມມາວະຕາລະ-ປຸຣານະຏີກາ
7309 ອະພິທັມມາມາຕິກາປາລີ


1

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

ຂອນອບນ້ອມແດ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ພຣະອໍຣະຫັນ ຜູ້ຕັດສະຮູ້ຊອບດ້ວຍພຣະອົງເອງ ພຣະອົງນັ້ນ


Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)

ຄໍາພີສັດທະນີຕິ (ປະທະມາລາ)


Ganthārambhakathā

ຄັນຖາຣັມພະກະຖາ


Dhīrehi [Pg.1] magganāyena, yena buddhena desitaṃ;

Sitaṃ dhammamidhaññāya, ñāyate amataṃ padaṃ.

ພຣະທັມອັນຂາວຜ່ອງນີ້ ອັນພຣະພຸດທະເຈົ້າຊົງສະແດງແລ້ວ ດ້ວຍອຸບາຍແຫ່ງມັກ ແກ່ນັກປາດທັງຫຼາຍ, ບຸກຄົນຮູ້ແຈ້ງພຣະທັມນັ້ນໃນໂລກນີ້ແລ້ວ ຍ່ອມບັນລຸເຖິງອະມະຕະບົດ.


Taṃ namitvā mahāvīraṃ, sabbaññuṃ lokanāyakaṃ;

Mahākāruṇikaṃ seṭṭhaṃ, visuddhaṃ suddhidāyakaṃ.

ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນອບນ້ອມພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ຜູ້ຊົງເປັນມະຫາວີຣະ, ຊົງເປັນພຣະສັບພັນຍູ, ຊົງເປັນຜູ້ນໍາໂລກ, ຊົງມີພຣະມະຫາກະລຸນາທິຄຸນ, ຊົງປະເສີດສຸດ, ຊົງບໍລິສຸດ ແລະຊົງປະທານຄວາມບໍລິສຸດ.


Saddhammañcassa pūjetvā, suddhaṃ santamasaṅkhataṃ;

Atakkāvacaraṃ suṭṭhu, vibhattaṃ madhuraṃ sivaṃ.

ແລະບູຊາພຣະສັດທັມຂອງພຣະອົງ ຜູ້ບໍລິສຸດ, ສະຫງົບ, ປາສະຈາກປັດໄຈປຸງແຕ່ງ, ບໍ່ແມ່ນວິໄສແຫ່ງຄວາມຄິດຄາດຄະເນ, ອັນພຣະອົງຊົງຈໍາແນກໄວ້ດີແລ້ວ, ມີລົດອັນໄພເລາະ ແລະເກື້ອກູນ.


Saṅghassa ca’ñjaliṃ katvā, puññakkhettassa tādino;

Sīlasamādhipaññādi-visuddhaguṇajotino.

ແລະຂໍເຮັດອັນຊະລີແດ່ພຣະສົງ ຜູ້ເປັນເນື້ອຮາບຸນ, ຜູ້ຄົງທີ່, ຜູ້ຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍຄຸນມີສີລ, ສະມາທິ ແລະປັນຍາ ເປັນຕົ້ນ ອັນບໍລິສຸດ.


Namassanādipuññassa, katassa ratanattaye;

Tejasāhaṃ pahantvāna, antarāye asesato.

ດ້ວຍເດດແຫ່ງບຸນມີການຂາບໄຫວ້ເປັນຕົ້ນ ອັນຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກະທໍາແລ້ວໃນພຣະຣັດຕະນະໄຕ, ຂ້າພະເຈົ້າກໍາຈັດອັນຕະລາຍທັງຫຼາຍໃຫ້ໝົດສິ້ນໄປ ບໍ່ມີເຫຼືອ.


Lokanītiviyattassa, satthu saddhammanītino;

Sāsanatthaṃ pavakkhāmi, saddanītimanākulaṃ.

ຂ້າພະເຈົ້າຈັກກ່າວຄໍາພີສັດທະນີຕິ ອັນບໍ່ສັບສົນປົນເປ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພຣະສາສະໜາ ຂອງພຣະສາດສະດາ ຜູ້ຊົງສະຫຼາດໃນໂລກະນີຕິ ແລະຊົງມີສັດທັມມະນີຕິ.


Āsavakkhayalābhena, hoti sāsanasampadā;

Āsavakkhayalābho ca, saccādhigamahetuko.

ຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງພຣະສາສະໜາ ຍ່ອມມີໄດ້ເພາະການບັນລຸຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະ, ແລະການບັນລຸຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະນັ້ນ ມີການບັນລຸສັດຈະທັມເປັນເຫດ.


Saccādhigamanaṃ [Pg.2] tañca, paṭipattissitaṃ mataṃ;

Paṭipatti ca sā kāmaṃ, pariyattiparāyaṇā.

ແລະການບັນລຸສັດຈະທັມນັ້ນ ຖືວ່າອາໄສການປະຕິບັດ, ແລະການປະຕິບັດນັ້ນ ຍ່ອມມີພຣະປະຣິຍັດເປັນທີ່ໄປໃນເບື້ອງໜ້າ ໂດຍແທ້ຈິງ.


Pariyattābhiyuttānaṃ, viditvā saddalakkhaṇaṃ;

Yasmā na hoti sammoho, akkharesu padesu ca.

ເພາະວ່າ ເມື່ອຜູ້ຂະຫຍັນໃນພຣະປະຣິຍັດໄດ້ຮູ້ຈັກລັກສະນະຂອງສັບແລ້ວ, ຄວາມຫຼົງຜິດໃນອັກສອນ ແລະບົດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມບໍ່ມີ.


Yasmā cāmohabhāvena, akkharesu padesu ca;

Pāḷiyatthaṃ vijānanti, viññū sugatasāsane.

ແລະເພາະຄວາມບໍ່ຫຼົງຜິດໃນອັກສອນ ແລະບົດທັງຫຼາຍນັ້ນ, ພວກນັກປາດຍ່ອມຮູ້ແຈ້ງອັດຖະແຫ່ງພຣະບາລີ ໃນພຣະສາສະໜາຂອງພຣະສຸຄົດ.


Pāḷiyatthāvabodhena, yoniso satthusāsane;

Sappaññā paṭipajjanti, paṭipattimatandikā.

ເພາະການຮູ້ແຈ້ງອັດຖະແຫ່ງພຣະບາລີ, ຜູ້ມີປັນຍາທັງຫຼາຍ ຜູ້ບໍ່ກຽດຄ້ານໃນການປະຕິບັດ ຍ່ອມປະຕິບັດໂດຍແຍບຄາຍໃນພຣະສາສະໜາຂອງພຣະສາດສະດາ.


Yoniso paṭipajjitvā, dhammaṃ lokuttaraṃ varaṃ;

Pāpuṇanti visuddhāya, sīlādipaṭipattiyā.

ຄັນປະຕິບັດໂດຍແຍບຄາຍແລ້ວ ຍ່ອມບັນລຸໂລກຸດຕະຣະທັມອັນປະເສີດ ດ້ວຍການປະຕິບັດທັມມີສີລເປັນຕົ້ນ ອັນບໍລິສຸດ.


Tasmā tadatthikā suddhaṃ, nayaṃ nissāya viññunaṃ;

Bhaññamānaṃ mayā sadda-nītiṃ gaṇhantu sādhukaṃ.

ເພາະສະນັ້ນ, ຜູ້ຕ້ອງການປະໂຫຍດນັ້ນ ອາໄສແນວທາງອັນບໍລິສຸດຂອງນັກປາດທັງຫຼາຍ ແລ້ວ ຈົ່ງຮັບເອົາຄໍາພີສັດທະນີຕິ ອັນຂ້າພະເຈົ້າກໍາລັງກ່າວຢູ່ນີ້ ໂດຍດີເທີ້ນ.


Dhātu dhātūhi nipphanna-rūpāni ca salakkhaṇo;

Sandhināmādibhedo ca, padānaṃ tu vibhatti ca.

ທາດ, ຮູບທັງຫຼາຍອັນສໍາເລັດມາຈາກທາດ ພ້ອມທັງລັກສະນະຂອງຕົນ, ຄວາມຕ່າງກັນມີສົນທິ ແລະນາມເປັນຕົ້ນ, ແລະວິພັດແຫ່ງບົດທັງຫຼາຍ.


Pāḷinayādayocceva-mettha nānappakārato;

Sāsanassopakārāya, bhavissati vibhāvanā.

ແລະແນວທາງແຫ່ງພຣະບາລີເປັນຕົ້ນ ເຫຼົ່ານີ້ ໂດຍປະການຕ່າງໆ ໃນຄໍາພີນີ້, ການອະທິບາຍຈະເປັນໄປເພື່ອເກື້ອກູນແກ່ພຣະສາສະໜາ.


1. Savikaraṇākhyātavibhāga

໑. ສະວິກະຣະນາຂຽດຕະວິພາກ (ພາກອາຂຽດພ້ອມດ້ວຍວິກະຣະນະ)


Tattha dhātūti kenaṭṭhena dhātu? Sakatthampi dhāretīti dhātu, atthātisayayogato paratthampi dhāretīti dhātu, vīsatiyā upasaggesu yena kenaci upasaggena atthavisesakāraṇena paṭibaddhā atthavisesampi dhāretīti dhātu, ‘‘ayaṃ imissā attho, ayamito paccayo paro’’tiādinā anekappakārena paṇḍitehi dhāriyati esātipi dhātu, vidahanti viduno etāya saddanipphattiṃ ayalohādimayaṃ [Pg.3] ayalohādidhātūhi viyātipi dhātu. Evaṃ tāva dhātusaddassattho veditabbo.

ໃນຄໍາເຫຼົ່ານັ້ນ, ທີ່ຊື່ວ່າ 'ທາດ' ເພາະອັດຖະວ່າແນວໃດ? ທີ່ຊື່ວ່າ ທາດ ເພາະຊົງໄວ້ເຊິ່ງເນື້ອຄວາມຂອງຕົນເອງກໍມີ, ທີ່ຊື່ວ່າ ທາດ ເພາະຊົງໄວ້ເຊິ່ງເນື້ອຄວາມອື່ນ ເພາະປະກອບດ້ວຍຄວາມພິເສດແຫ່ງເນື້ອຄວາມກໍມີ, ທີ່ຊື່ວ່າ ທາດ ເພາະຊົງໄວ້ເຊິ່ງເນື້ອຄວາມອັນພິເສດ ອັນກ່ຽວເນື່ອງດ້ວຍອຸປະສັກໃດໜຶ່ງໃນອຸປະສັກຊາວຕົວ ອັນເປັນເຫດໃຫ້ເກີດເນື້ອຄວາມພິເສດກໍມີ, ທີ່ຊື່ວ່າ ທາດ ເພາະອັນນັກປາດທັງຫຼາຍຊົງໄວ້ໂດຍປະການຕ່າງໆ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ນີ້ແມ່ນເນື້ອຄວາມຂອງທາດນີ້, ນີ້ແມ່ນປັດໄຈເບື້ອງຫຼັງຈາກທາດນີ້' ກໍມີ, ທີ່ຊື່ວ່າ ທາດ ເພາະພວກນັກປາດຍ່ອມຈັດແຈງຄວາມສໍາເລັດແຫ່ງສັບດ້ວຍທາດນີ້ ເໝືອນດັ່ງສິ່ງຂອງອັນເຮັດດ້ວຍເຫຼັກ ແລະທອງເປັນຕົ້ນ ອັນສໍາເລັດມາຈາກທາດມີເຫຼັກ ແລະທອງເປັນຕົ້ນກໍມີ. ເນື້ອຄວາມແຫ່ງສັບວ່າ ທາດ ພຶງຊາບໂດຍປະການດັ່ງນີ້ກ່ອນ.


Dhātusaddo jinamate, itthiliṅgattane mato;

Satthe pulliṅgabhāvasmiṃ, kaccāyanamate dvisu.

ສັບວ່າ ທາດ ນີ້ ທ່ານກໍານົດວ່າເປັນອິດຖີລີງໃນພຣະຊິນະມັດ, ເປັນປຸງລີງໃນຕໍາຣາໄວຍາກອນ, ແລະເປັນໄດ້ທັງສອງລີງໃນມະຕິຂອງພຣະກັດຈາຍະນະ.


Atha vā jinamate ‘‘tato gotamidhātūnī’’ti ettha dhātusaddo liṅgavipallāse vattati ‘‘pabbatāni vanāni cā’’ti ettha pabbatasaddo viya, na panettha vattabbaṃ ‘‘aṭṭhivācakattā napuṃsakaniddeso’’ti aṭṭhivācakattepi ‘‘dhātuyo’’ti itthiliṅgadassanato. Bhūvādayo saddā dhātavo. Seyyathidaṃ? Bhū i ku ke takka taka taki sukaiccādayo. Gaṇato te aṭṭhavidhā bhūvādigaṇo rudhādigaṇo divādigaṇo svādigaṇo kiyādigaṇo gahādigaṇo tanādigaṇo curādigaṇo cāti. Idāni tesaṃ vikaraṇasaññite paccaye dassessāma. Anekavidhā hi paccayā nānappakāresu nāmanāma kitanāma samāsanāma taddhitanāmākhyātesu pavattanato. Saṅkhepato pana duvidhāva nāmapaccayo ākhyātapaccayo cāti. Tatrāpi ākhyātapaccayā duvidhā vikaraṇapaccayanovikaraṇapaccayavasena. Tattha vikaraṇapaccayo akārādisattarasavidho aggahitaggahaṇena pannarasavidho ca. Novikaraṇapaccayo pana kha cha sādinekavidho. Ye rūpanipphattiyā upakārakā atthavisesassa jotakā vā ajotakā vā lopanīyā vā alopanīyā vā, te saddā paccayā.

ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ໃນພຣະຊິນະມັດ ບົດວ່າ 'tato gotamidhātūnī' ນີ້, ສັບວ່າ ທາດ ຍ່ອມເປັນໄປໃນລັກສະນະສະຫຼັບລີງ (ລິງຄະວິປັລລາດ) ເໝືອນດັ່ງສັບວ່າ ບັນພະຕະ (ພູເຂົາ) ໃນບົດວ່າ 'pabbatāni vanāni cā' ນັ້ນ, ແຕ່ໃນບົດນີ້ ບໍ່ຄວກ່າວວ່າ 'ເປັນການສະແດງນະປຸງສະກະລີງ ເພາະບອກເຖິງກະດູກ' ເພາະເຖິງແມ່ນຈະບອກເຖິງກະດູກ ກໍຍັງປາກົດເປັນອິດຖີລີງວ່າ 'dhātuyo' ຢູ່. ສັບທັງຫຼາຍມີ bhū ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ທາດ. ດັ່ງນີ້ຄື: bhū, i, ku, ke, takka, taka, taki, suka ເປັນຕົ້ນ. ໂດຍໝວດ (ຄະນະ) ທາດເຫຼົ່ານັ້ນມີ 8 ປະການ ຄື: ພູວາທິຄະນະ, ຣຸທາທິຄະນະ, ທິວາທິຄະນະ, ສວາທິຄະນະ, ກິຍາທິຄະນະ, ຄະຫາທິຄະນະ, ຕານາທິຄະນະ ແລະຈຸຣາທິຄະນະ. ບັດນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈັກສະແດງປັດໄຈທີ່ຊື່ວ່າ ວິກະຣະນະ. ດ້ວຍວ່າ ປັດໄຈທັງຫຼາຍມີຫຼາຍປະການ ເພາະເປັນໄປໃນນາມ, ກິດ, ສະມາດ, ຕັດທິດ ແລະອາຂຽດ ໂດຍປະການຕ່າງໆ. ແຕ່ໂດຍຫຍໍ້ ມີ 2 ປະການ ຄື: ນາມປັດໄຈ ແລະອາຂຽດປັດໄຈ. ໃນປັດໄຈ 2 ປະການນັ້ນ, ອາຂຽດປັດໄຈກໍມີ 2 ປະການ ຄື: ວິກະຣະນະປັດໄຈ ແລະອະວິກະຣະນະປັດໄຈ. ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ, ວິກະຣະນະປັດໄຈມີ 17 ປະການ, ແລະຫາກບໍ່ນັບຕົວທີ່ຊໍ້າກັນ ກໍມີ 15 ປະການ. ສ່ວນອະວິກະຣະນະປັດໄຈ ມີຫຼາຍປະການ ມີ kha, cha, sa ເປັນຕົ້ນ. ສັບໃດໆ ທີ່ຊ່ວຍໃນການສໍາເລັດຮູບ, ຫຼືສະແດງເນື້ອຄວາມພິເສດ ຫຼືບໍ່ສະແດງກໍຕາມ, ຫຼືຄວນລຶບ ຫຼືບໍ່ຄວນລຶບກໍຕາມ, ສັບເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ປັດໄຈ.


Paṭicca kāraṇaṃ taṃ taṃ, entīti paccayātha vā;

Paṭicca saddanipphatti, ito etīti paccayā.

ສັບທັງຫຼາຍ ຍ່ອມອາໄສເຫດນັ້ນໆ ແລ້ວເປັນໄປ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ປັດໄຈ; ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຄວາມສໍາເລັດແຫ່ງສັບ ຍ່ອມອາໄສປັດໄຈນີ້ແລ້ວເປັນໄປ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ປັດໄຈ.


Nāmikappaccayānaṃ [Pg.4] yo, vibhāgo āvi hessati;

Nāmakappe yato tasmā, na taṃ vitthārayāmase.

ເນື່ອງຈາກວ່າ ການຈໍາແນກນາມປັດໄຈທັງຫຼາຍ ຈັກມີແຈ້ງໃນນາມມະກັນ, ເພາະສະນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງບໍ່ສະແດງລາຍລະອຽດໃນທີ່ນີ້.


Yo novikaraṇānaṃ tu, paccayānaṃ vibhāgato;

So panākhyātakappamhi, vitthārenā’gamissatīti.

ສ່ວນການຈໍາແນກປັດໄຈທີ່ບໍ່ແມ່ນວິກະຣະນະນັ້ນ, ຈັກມີມາໂດຍລະອຽດໃນອາຂຽດຕະກັນ.


Iccānekavidhesu paccayesu ‘‘vikaraṇapaccayā nāma ime’’ti sallakkhetabbā. Kathaṃ? Bhūvādigaṇato apaccayo hoti kattari, rudhādigaṇato akārivaṇṇekārokārapaccayā honti kattari, pubbamajjhaṭṭhāne niggahītāgamo ca, divādigaṇato yapaccayo hoti kattari, svādigaṇato ṇu ṇā uṇāpaccayā honti kattari, kiyādigaṇato nāpaccayo hoti kattari, gahādigaṇato ppa ṇhāpaccayā honti kattari, tanādigaṇato o yirapaccayā honti kattari, curādigaṇato ṇe ṇayapaccayā honti kattari.

ໃນປັດໄຈຫຼາຍປະການດັ່ງກ່າວມານີ້, ພຶງກໍານົດວ່າ 'ປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ວິກະຣະນະປັດໄຈ'. ເປັນແນວໃດ? ຄື: ໃນກັດຕຸວາຈົກ, ລົງ a ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກພູວາທິຄະນະ; ລົງ a ປັດໄຈ, i ວັນນະ (i, ī) ປັດໄຈ, e ປັດໄຈ, o ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກຣຸທາທິຄະນະ ແລະລົງນິກຄະຫິດອາຄົມໃນລະຫວ່າງກາງ; ລົງ ya ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກທິວາທິຄະນະ; ລົງ ṇu, ṇā, uṇā ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກສວາທິຄະນະ; ລົງ nā ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກกິຍາທິຄະນະ; ລົງ ppa, ṇhā ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກຄະຫາທິຄະນະ; ລົງ o, yira ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກຕານາທິຄະນະ; ລົງ ṇe, ṇaya ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກຈຸຣາທິຄະນະ.


Akāro ca ivaṇṇo ca, e okārā ca yo tathā;

Ṇu ṇā uṇā ca nā ppa ṇhā-yirā ṇe ṇayapaccayā.

ປັດໄຈທັງຫຼາຍ ຄື: a ປັດໄຈ, i ວັນນະປັດໄຈ, e ປັດໄຈ, o ປັດໄຈ, ya ປັດໄຈ, ṇu ປັດໄຈ, ṇā ປັດໄຈ, uṇā ປັດໄຈ, nā ປັດໄຈ, ppa ປັດໄຈ, ṇhā ປັດໄຈ, yira ປັດໄຈ, ṇe ປັດໄຈ ແລະ ṇaya ປັດໄຈ.


Aggahitaggahaṇena, evaṃ pannarase’ritā;

Vikaraṇavhayā ete, paccayāti vibhāvaye.

ໂດຍການບໍ່ນັບຕົວທີ່ຊໍ້າກັນ, ປັດໄຈທັງຫຼາຍຈຶ່ງມີ 15 ປະການ ດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ; ພຶງຊາບວ່າ ປັດໄຈເຫຼົ່ານີ້ ມີຊື່ວ່າ ວິກະຣະນະ.


Ye evaṃ niddiṭṭhehi vikaraṇapaccayehi tadaññehi ca sappaccayā aṭṭhavidhā dhātugaṇā suttantesu bahūpakārā, tesvāyaṃ bhūvādigaṇo. Bhū sattāyaṃ, bhūdhātu vijjamānatāyaṃ vattati. Sakammikākammikāsu dhātūsu ayaṃ akammikā dhātu, na pana ‘‘dhammabhūto’’tiādīsu pattiatthavācikā aparā bhūdhātu viya sakammikā. Esā hi pariabhiādīhi upasaggehi yuttāyeva sakammikā bhavati, na upa parā pātuādīhi upasagganipātehi yuttāpi. Ato imissā siddhāni rūpāni dvidhā ñeyyāni akammakapadāni sakammakapadāni cāti.

ໃນບັນດາໝວດທາດທັງ 8 ປະການ ທີ່ມີປັດໄຈ ພ້ອມດ້ວຍວິກະຣະນະປັດໄຈອັນສະແດງໄວ້ແລ້ວຢ່າງນີ້ ແລະປັດໄຈອື່ນໆນອກຈາກນັ້ນ ອັນມີອຸປະການຫຼາຍໃນພຣະສູດທັງຫຼາຍ, ໝວດທາດນີ້ຄື ພູວາທິຄະນະ. bhū ທາດ ເປັນໄປໃນຄວາມມີຢູ່, ຄື bhū ທາດ ຍ່ອມເປັນໄປໃນຄວາມມີຢູ່ປາກົດ. ໃນບັນດາທາດທີ່ມີກັມ (ສະກັມມະກະທາດ) ແລະທາດທີ່ບໍ່ມີກັມ (ອະກັມມະກະທາດ) ທັງຫຼາຍ, ທາດນີ້ເປັນອະກັມມະກະທາດ, ແຕ່ບໍ່ເໝືອນກັບ bhū ທາດ ອີກຕົວໜຶ່ງ ທີ່ບອກເນື້ອຄວາມວ່າ 'ເຖິງ' ໃນບົດມີ 'dhammabhūto' ເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນສະກັມມະກະທາດ. ດ້ວຍວ່າ bhū ທາດນີ້ ຈະເປັນສະກັມມະກະທາດໄດ້ ກໍຕໍ່ເມື່ອປະກອບດ້ວຍອຸປະສັກມີ pari ແລະ abhi ເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ, ເຖິງແມ່ນຈະປະກອບດ້ວຍອຸປະສັກ ແລະນິບາດມີ upa, parā ແລະ pātu ເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ເປັນສະກັມມະກະທາດ. ເພາະສະນັ້ນ, ຮູບສໍາເລັດທັງຫຼາຍຂອງທາດນີ້ ພຶງຊາບເປັນ 2 ປະການ ຄື: ອະກັມມະກະບົດ ແລະສະກັມມະກະບົດ.


Suddhakattukriyāpadaniddesa

ການສະແດງກິຣິຍາບົດໃນສຸດທະກັດຕາ


Tatra [Pg.5] bhavati ubbhavati samubbhavati pabhavati parābhavati sambhavati vibhavati, bhoti sambhoti vibhoti pātubhavati pātubbhavati pātubhoti, imāni akammakapadāni. Ettha pātuiti nipāto, so ‘‘āvibhavati tirobhavatī’’tiādīsu āvi tironipātā viya bhūdhātuto nipphannākhyātasaddassa neva visesakaro, na ca sakammakattasādhako. Uiccādayo upasaggā, te pana visesakarā, na sakammakattasādhakā. Yesamattho kammena sambandhanīyo na hoti, tāni padāni akammakāni. Akammakapadānaṃ yathārahaṃ sakammakākammakavasena attho kathetabbo. Paribhoti paribhavati, abhibhoti abhibhavati, adhibhoti adhibhavati, atibhoti atibhavati, anubhoti anubhavati, samanubhoti samanubhavati, abhisambhoti abhisambhavati, imāni sakammakapadāni. Ettha pariiccādayo upasaggā, te bhūdhātuto nipphannākhyātasaddassa visesakarā ceva sakammakattasādhakā ca. Yesamattho kammena sambandhanīyo, tāni padāni sakammakāni. Sakammakapadānaṃ sakammakavasena attho kathetabbo, kvaci akammakavasenapi. Evaṃ suddhakattukriyāpadāni bhavanti. Uddesoyaṃ.

ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ບົດວ່າ bhavati, ubbhavati, samubbhavati, pabhavati, parābhavati, sambhavati, vibhavati, bhoti, sambhoti, vibhoti, pātubhavati, pātubbhavati, pātubhoti ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນອະກັມມະກະບົດ. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, 'pātu' ເປັນນິບາດ, ນິບາດນັ້ນ ເໝືອນດັ່ງ 'āvi' ແລະ 'tiro' ນິບາດ ໃນບົດມີ 'āvibhavati, tirobhavati' ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ແມ່ນຕົວເຮັດໃຫ້ພิເສດ ແລະບໍ່ແມ່ນຕົວເຮັດໃຫ້ມີກັມ ແກ່ອາຂຽດສັບອັນສໍາເລັດມາຈາກ bhū ທາດ. ອຸປະສັກທັງຫຼາຍມີ 'u' ເປັນຕົ້ນ ເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນຕົວເຮັດໃຫ້ພິເສດ ແຕ່ບໍ່ແມ່ນຕົວເຮັດໃຫ້ມີກັມ. ບົດທັງຫຼາຍໃດ ທີ່ມີເນື້ອຄວາມອັນບໍ່ຕ້ອງກ່ຽວຂ້ອງກັບກັມ, ບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະກັມມະກະບົດ. ເນື້ອຄວາມຂອງອະກັມມະກະບົດທັງຫຼາຍ ພຶງກ່າວຕາມສົມຄວນແກ່ຄວາມເປັນສະກັມມະກະ ແລະອະກັມມະກະ. ບົດວ່າ paribhoti, paribhavati, abhibhoti, abhibhavati, adhibhoti, adhibhavati, atibhoti, atibhavati, anubhoti, anubhavati, samanubhoti, samanubhavati, abhisambhoti, abhisambhavati ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນສະກັມມະກະບົດ. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ອຸປະສັກທັງຫຼາຍມີ 'pari' ເປັນຕົ້ນ ເປັນທັງຕົວເຮັດໃຫ້ພິເສດ ແລະເປັນທັງຕົວເຮັດໃຫ້ມີກັມ ແກ່ອາຂຽດສັບອັນສໍາເລັດມາຈາກ bhū ທາດ. ບົດທັງຫຼາຍໃດ ທີ່ມີເນື້ອຄວາມອັນຕ້ອງກ່ຽວຂ້ອງກັບກັມ, ບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ສະກັມມະກະບົດ. ເນື້ອຄວາມຂອງສະກັມມະກະບົດທັງຫຼາຍ ພຶງກ່າວໂດຍຄວາມເປັນສະກັມມະກະ, ບາງເທື່ອກໍກ່າວໂດຍຄວາມເປັນອະກັມມະກະແດ່. ກິຣິຍາບົດທີ່ບໍ່ມີກັມ ຍ່ອມມີດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້. ນີ້ເປັນອຸເທດ.


Tatra bhavatīti hoti vijjati paññāyati sarūpaṃ labhati. Ubbhavatīti uppajjati sarūpaṃ labhati. Samubbhavatīti samuppajjati sarūpaṃ labhati. Pabhavatīti hoti sambhavati. Atha vā pabhavatīti yato kutoci sandati, na vicchijjati, avicchinnaṃ hoti, taṃ taṃ ṭhānaṃ visarati. Parābhavatīti parābhavo hoti byasanaṃ āpajjati avuddhiṃ pāpuṇāti. Sambhavatīti suṭṭhu bhavati vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjati. Vibhavatīti ucchijjati vinassati vipajjati, visesato vā bhavati sampajjati. Bhoti sambhoti vibhotīti imāni ‘‘bhavati [Pg.6] sambhavati vibhavatī’’ti imehi yathākkamaṃ samānaniddesāni. Pātubhavatīti pakāsati dissati paññāyati pākaṭaṃ hoti. Pātubbhavati pātubhotīti imāni ‘‘pātubhavatī’’ti iminā samānaniddesāni. Evaṃ akammakapadānaṃ yathārahaṃ sakammakākammakavasena atthakathanaṃ daṭṭhabbaṃ. Evamuttaratrāpi aññesampi akammakapadānaṃ.

ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ບົດວ່າ bhavatī ມີອັດຖະວ່າ ຍ່ອມມີ, ຍ່ອມປາກົດ, ຍ່ອມໄດ້ຮັບຮູບຮ່າງຂອງຕົນ. ບົດວ່າ ubbhavatī ມີອັດຖະວ່າ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ, ຍ່ອມໄດ້ຮັບຮູບຮ່າງຂອງຕົນ. ບົດວ່າ samubbhavatī ມີອັດຖະວ່າ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນພ້ອມ, ຍ່ອມໄດ້ຮັບຮູບຮ່າງຂອງຕົນ. ບົດວ່າ pabhavatī ມີອັດຖະວ່າ ຍ່ອມມີ, ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ບົດວ່າ pabhavatī ມີອັດຖະວ່າ ຍ່ອມໄຫຼອອກຈາກບ່ອນໃດບ່ອນໜຶ່ງ, ບໍ່ຂາດສາຍ, ເປັນໄປບໍ່ຂາດໄລຍະ, ຍ່ອມແຜ່ໄປສູ່ສະຖານທີ່ນັ້ນໆ. ບົດວ່າ parābhavatī ມີອັດຖະວ່າ ຍ່ອມເສື່ອມຖອຍ, ຍ່ອມເຖິງຄວາມຈິບຫາຍ, ຍ່ອມເຖິງຄວາມບໍ່ຈະເລີນ. ບົດວ່າ sambhavatī ມີອັດຖະວ່າ ຍ່ອມມີໂດຍດີ, ຍ່ອມເຖິງຄວາມຈະເລີນ, ຄວາມງອກງາມ ແລະຄວາມໄພບູນ. ບົດວ່າ vibhavatī ມີອັດຖະວ່າ ຍ່ອມຂາດສູນ, ຍ່ອມຈິບຫາຍ, ຍ່ອມພິນາດ, ຫຼືຍ່ອມມີເປັນພິເສດ, ຍ່ອມເຖິງພ້ອມ. ບົດວ່າ bhoti, sambhoti, vibhotī ເຫຼົ່ານີ້ ມີການສະແດງເນື້ອຄວາມສະເໝີກັນກັບບົດວ່າ 'bhavati, sambhavati, vibhavati' ຕາມລໍາດັບ. ບົດວ່າ pātubhavatī ມີອັດຖະວ່າ ຍ່ອມປະກົດ, ຍ່ອມເຫັນ, ຍ່ອມຮູ້ແຈ້ງ, ຍ່ອມປະກົດຊັດເຈນ. ບົດວ່າ pātubbhavati, pātubhotī ເຫຼົ່ານີ້ ມີການສະແດງເນື້ອຄວາມສະເໝີກັນກັບບົດວ່າ 'pātubhavatī'. ການສະແດງເນື້ອຄວາມຂອງອະກັມມະກະບົດທັງຫຼາຍ ຕາມສົມຄວນແກ່ຄວາມເປັນສະກັມມະກະ ແລະອະກັມມະກະ ພຶງເຫັນດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້. ເຖິງໃນບົດອື່ນໆ ຕໍ່ໄປ ກໍພຶງເຫັນຢ່າງນີ້ສໍາລັບອະກັມມະກະບົດທັງຫຼາຍ.


Paribhotidukādīsu pana sattasu dukesu yathākkamaṃ dve dve padāni samānatthāni, tasmā dve dve padāniyeva gahetvā niddisissāma. Tatra paribhoti paribhavatīti paraṃ hiṃsati pīḷeti, atha vā hīḷeti avajānāti. Abhibhoti abhibhavatīti paraṃ ajjhottharati maddati. Adhibhoti adhibhavatīti paraṃ abhimadditvā bhavati attano vasaṃ vattāpeti. Atibhoti atibhavatīti paraṃ atikkamitvā bhavati. Anubhoti anubhavatīti sukhadukkhaṃ vedeti paribhuñjati sukhadukkhapaṭisaṃvedī hoti. Samanubhoti samanubhavatīti sukhadukkhaṃ suṭṭhu vedeti suṭṭhu paribhuñjati suṭṭhu sukhadukkhapaṭisaṃvedī hoti. Abhisambhoti abhisambhavatīti paraṃ ajjhottharati maddati. Evaṃ sakammakapadānaṃ sakammakavasena atthakathanaṃ daṭṭhabbaṃ. Katthaci pana gacchatīti pavattatīti evaṃ akammakavasenapi. Evamuttaratrāpi aññesaṃ sakammakapadānaṃ.

ແຕ່ໃນໝວດສອງ (ທຸກກະ) ທັງ 7 ມີ 'paribhoti' ທຸກກະ ເປັນຕົ້ນ, ບົດ 2 ບົດ ຕາມລໍາດັບ ມີເນື້ອຄວາມສະເໝີກັນ, ເພາະສະນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈັກຖືເອົາບົດລະ 2 ບົດ ແລ້ວສະແດງ. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ບົດວ່າ paribhoti, paribhavatī ມີອັດຖະວ່າ ຍ່ອມບຽດບຽນ, ຍ່ອມບີບຄັ້ນຜື່ອື່ນ, ຫຼືວ່າ ຍ່ອມດູໝິ່ນ, ຍ່ອມສົບປະໝາດ. ບົດວ່າ abhibhoti, abhibhavatī ມີອັດຖະວ່າ ຍ່ອມຄອບງໍາ, ຍ່ອມຢຽບຍໍ່າຜື່ອື່ນ. ບົດວ່າ adhibhoti, adhibhavatī ມີອັດຖະວ່າ ຍ່ອມຄອບງໍາຜື່ອື່ນແລ້ວເປັນໄປ, ຍ່ອມໃຫ້ເປັນໄປໃນອໍານາດຂອງຕົນ. ບົດວ່າ atibhoti, atibhavatī ມີອັດຖະວ່າ ຍ່ອມກ້າວລ່ວງຜື່ອື່ນແລ້ວເປັນໄປ. ບົດວ່າ anubhoti, anubhavatī ມີອັດຖະວ່າ ຍ່ອມສະເຫວີຍສຸກແລະທຸກ, ຍ່ອມໃຊ້ສອຍ, ຍ່ອມເປັນຜູ້ສະເຫວີຍສຸກແລະທຸກ. ບົດວ່າ samanubhoti, samanubhavatī ມີອັດຖະວ່າ ຍ່ອມສະເຫວີຍສຸກແລະທຸກໂດຍດີ, ຍ່ອມໃຊ້ສອຍໂດຍດີ, ຍ່ອມເປັນຜູ້ສະເຫວີຍສຸກແລະທຸກໂດຍດີ. ບົດວ່າ abhisambhoti, abhisambhavatī ມີອັດຖະວ່າ ຍ່ອມຄອບງໍາ, ຍ່ອມຢຽບຍໍ່າຜື່ອື່ນ. ການສະແດງເນື້ອຄວາມຂອງສະກັມມະກະບົດທັງຫຼາຍ ໂດຍຄວາມເປັນສະກັມມະກະ ພຶງເຫັນດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້. ແຕ່ໃນບາງບ່ອນ ກໍສະແດງໂດຍຄວາມເປັນອະກັມມະກະແດ່ ເຊັ່ນ ບົດວ່າ 'gacchatī' (ຍ່ອມໄປ), 'pavattatī' (ຍ່ອມເປັນໄປ). ເຖິງໃນບົດອື່ນໆ ຕໍ່ໄປ ກໍພຶງເຫັນຢ່າງນີ້ສໍາລັບສະກັມມະກະບົດທັງຫຼາຍ.


Apaccayo paro hoti, bhūvādigaṇato sati;

Suddhakattukriyākhyāne, sabbadhātukanissite.

ເມື່ອມີໝວດທາດມີ bhū ເປັນຕົ້ນ, ປັດໄຈ a ຍ່ອມຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ໃນອາຂຽດກິຣິຍາບົດທີ່ເປັນສຸດທະກັດຕາ ອັນອາໄສສັບພະທາຕຸກະລົງ.


Ayaṃ suddhakattukriyāpadānaṃ niddeso.

ນີ້ເປັນການສະແດງກິຣິຍາບົດ.


Hetukattukriyāpadaniddesa

ການສະແດງກິຣິຍາບົດໃນເຫຕຸກັດຕາ


Bhāveti vibhāvetisambhāveti paribhāveti, evaṃ hetukattukriyāpadāni bhavanti. Ekakammakavasenesamattho gahetabbo[Pg.7]. Pacchimassa pana dvikammakavasenapi. Paribhāvāpeti abhibhāvāpeti anubhāvāpeti, evampi hetukattukriyāpadāni bhavanti. Dvikammakavasenesamattho gahetabbo. Iccevaṃ dvidhā hetukattukriyāpadāni ñeyyāni, aññānipi gahetabbāni.

ບົດວ່າ bhāveti, vibhāveti, sambhāveti, paribhāveti ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນກິຣິຍາບົດໃນເຫຕຸກັດຕາ. ເນື້ອຄວາມພຶງຖືເອົາໂດຍຄວາມເປັນເອກະກັມມະກະ. ແຕ່ສໍາລັບບົດສຸດທ້າຍ ພຶງຖືເອົາໂດຍຄວາມເປັນທະວິກັມມະກະແດ່ກໍໄດ້. ບົດວ່າ paribhāvāpeti, abhibhāvāpeti, anubhāvāpeti ເຫຼົ່ານີ້ ກໍເປັນກິຣິຍາບົດໃນເຫຕຸກັດຕາຄືກັນ. ເນື້ອຄວາມພຶງຖືເອົາໂດຍຄວາມເປັນທະວິກັມມະກະ. ກິຣິຍາບົດໃນເຫຕຸກັດຕາ ພຶງຊາບເປັນ 2 ປະການ ດັ່ງນີ້, ແລະພຶງຖືເອົາບົດອື່ນໆ ອີກດ້ວຍ.


Tatra bhāvetīti puggalo bhāvetabbaṃ yaṃ kiñci bhāveti āsevati bahulīkaroti, atha vā bhāvetīti vaḍḍheti. Vibhāvetīti bhāvetabbaṃ yaṃ kiñci vibhāveti visesena bhāveti, vividhena vā ākārena bhāveti bhāvayati vaḍḍheti, atha vā vibhāvetīti abhāveti antaradhāpeti. Sambhāvetīti yassa kassaci guṇaṃ sambhāveti sambhāvayati suṭṭhu pakāseti ukkaṃseti. Paribhāvetīti paribhāvetabbaṃ yaṃ kiñci paribhāveti paribhāvayati samantato vaḍḍheti. Evaṃ ekakammakavasenattho gahetabbo. Atha vā paribhāvetīti vāsetabbaṃ vatthuṃ paribhāveti paribhāvayati vāseti gandhaṃ gāhāpeti. Evaṃ dvikammakavasenāpi attho gahetabbo. Paribhāvāpetīti puggalo puggalena sapattaṃ paribhāvāpeti hiṃsāpeti, atha vā paribhāvāpetīti hīḷāpeti avajānāpeti. Abhibhāvāpetīti puggalo puggalena sapattaṃ abhibhāvāpeti ajjhottharāpeti. Anubhāvāpetīti puggalo puggalena sampattiṃ anubhāvāpeti paribhojeti.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'bhāveti' (ຍ່ອມຈະເລີນ) ໝາຍເຖິງ ບຸກຄົນຍ່ອມຈະເລີນ, ເສບຄົບ, ເຮັດໃຫ້ຫຼາຍ ເຊິ່ງສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງທີ່ຄວນຈະເລີນ, ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ 'bhāveti' ໝາຍເຖິງ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຈະເລີນເຕີບໂຕ. ຄຳວ່າ 'vibhāveti' (ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ແຈ່ມແຈ້ງ/ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ພິນາດ) ໝາຍເຖິງ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ແຈ່ມແຈ້ງ ເຊິ່ງສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງທີ່ຄວນເຮັດໃຫ້ແຈ່ມແຈ້ງ ຄື ຍ່ອມຈະເລີນເປັນພິເສດ, ຫຼືຍ່ອມຈະເລີນ, ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຈະເລີນ, ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເຕີບໂຕໂດຍປະການຕ່າງໆ, ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ 'vibhāveti' ໝາຍເຖິງ ຍ່ອມບໍ່ໃຫ້ຈະເລີນ, ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ອັນຕະລົກທານ (ຫາຍໄປ). ຄຳວ່າ 'sambhāveti' (ຍ່ອມຍົກຍ້ອງ) ໝາຍເຖິງ ຍ່ອມຍົກຍ້ອງ, ຍ່ອມສັນເສີນ, ຍ່ອມປະກາດຢ່າງດີ, ຍ່ອມຍົກຍ້ອງເຊິ່ງຄຸນຂອງບຸກຄົນໃດບຸກຄົນໜຶ່ງ. ຄຳວ່າ 'paribhāveti' (ຍ່ອມອົບຮົມ/ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ແຜ່ໄປ) ໝາຍເຖິງ ຍ່ອມອົບຮົມ, ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ແຜ່ໄປ, ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຈະເລີນໂດຍຮອບ ເຊິ່ງສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງທີ່ຄວນອົບຮົມ. ຄວນຊາບເນື້ອຄວາມໂດຍອຳນາດແຫ່ງເອກະກຳ (ກຳດຽו) ຢ່າງນີ້. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄຳວ່າ 'paribhāveti' ໝາຍເຖິງ ຍ່ອມອົບຮົມ, ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ແຜ່ໄປ, ຍ່ອມອົບ, ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຈັບກິ່ນຫອມ ເຊິ່ງວັດຖຸທີ່ຄວນອົບ. ຄວນຊາບເນື້ອຄວາມໂດຍອຳນາດແຫ່ງທະວິກຳ (ສອງກຳ) ແມ້ຢ່າງນີ້. ຄຳວ່າ 'paribhāvāpeti' (ຍ່ອມໃຫ້ເບດບຽນ/ຍ່ອມໃຫ້ດູໝິ່ນ) ໝາຍເຖິງ ບຸກຄົນຍ່ອມໃຫ້ບຸກຄົນອື່ນເບດບຽນ, ຍ່ອມໃຫ້ບີດາ ເຊິ່ງສັດຕູ, ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ 'paribhāvāpeti' ໝາຍເຖິງ ຍ່ອມໃຫ້ດູໝິ່ນ, ຍ່ອມໃຫ້ເບິ່ງແຄນ. ຄຳວ່າ 'abhibhāvāpeti' (ຍ່ອມໃຫ້ຄອບງຳ) ໝາຍເຖິງ ບຸກຄົນຍ່ອມໃຫ້ບຸກຄົນອື່ນຄອບງຳ, ຍ່ອມໃຫ້ຢຽບຍ່ຳ ເຊິ່ງສັດຕູ. ຄຳວ່າ 'anubhāvāpeti' (ຍ່ອມໃຫ້ສະເຫວີຍ) ໝາຍເຖິງ ບຸກຄົນຍ່ອມໃຫ້ບຸກຄົນອື່ນສະເຫວີຍ, ຍ່ອມໃຫ້ໃຊ້ສອຍ ເຊິ່ງສົມບັດ.


Payutto kattunā yoge, ṭhitoyevāppadhāniye;

Kriyaṃ sādheti etassa, dīpakaṃ sāsane padaṃ.

ບົດ (ຄຳ) ທີ່ປະກອບດ້ວຍກັດຕາ (ຜູ້ເຮັດ) ຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະທີ່ບໍ່ເປັນປະທານ (ອັບປະທານີຍະ) ຍ່ອມຍັງກິລິຍາຂອງກັດຕານັ້ນໃຫ້ສຳເລັດ, ບົດນັ້ນເປັນບົດສະແດງ (ກາຣິຕະ) ໃນພະສາສະໜາ.


Karaṇavacanaṃyeva, yebhuyyena padissati;

Ākhyāte kāritaṭṭhānaṃ, sandhāya kathitaṃ idaṃ.

ຕະຕິຍາວິພັດ (ກະຣະນະວະຈະນະ) ເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມປາກົດໂດຍສ່ວນຫຼາຍ; ຄຳນີ້ກ່າວໝາຍເຖິງກາຣິຕະ (ເຫດ) ໃນອາຂະຍາດ.


Na [Pg.8] nāme kāritaṭṭhānaṃ, ‘‘bodhetā’’ itiādikaṃ;

‘‘Sunakhehipi khādāpenti’’, iccādīni padāni ca;

Āharitvāna dīpeyya, payogakusalo budho.

ບໍ່ແມ່ນໃນນາມສັບທີ່ມີຖານະເປັນກາຣິຕະ ເຊັ່ນຄຳວ່າ 'bodhetā' (ຜູ້ຍັງຄົນອື່ນໃຫ້ຕື່ນ) ເປັນຕົ້ນ; ຜູ້ສະຫຼາດໃນປະໂຫຍກ (ວິທີໃຊ້) ຄວນນຳມາສະແດງ ເຊິ່ງບົດທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ 'sunakhehipi khādāpenti' (ຍ່ອມໃຫ້ກັດກິນແມ້ດ້ວຍໝູທັງຫຼາຍ) ເປັນຕົ້ນ.


Tatridaṃ karaṇavacanaṃ kammatthadīpakaṃ, upayogasāmivacanānipi taddīpakāni yojetabbāni. Kathaṃ? Paribhāvāpetīti puggalo puggalaṃ sapattaṃ paribhāvāpetīti, tathā paribhāvāpetīti puggalo puggalassa sapattaṃ paribhāvāpetīti. Sesāni nayānusārena niddisitabbāni. Evaṃ sabbānetāni karaṇopayogasāmivacanāni kammatthadīpakāniyeva honti, tasmā dvikammakavasenattho gahetabbo.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຕະຕິຍາວິພັດ (ກະຣະນະວະຈະນະ) ນີ້ ເປັນຕົວສະແດງອັດຖະແຫ່ງກຳ (ກຳມັດຖະ), ແມ້ທຸຕິຍາວິພັດ (ອຸປະໂຍຄະວະຈະນະ) ແລະ ສັດຖີວິພັດ (ສາມີວະຈະນະ) ກໍຄວນປະກອບໃຫ້ເປັນຕົວສະແດງອັດຖະແຫ່ງກຳນັ້ນຄືກັນ. ຈະປະກອບແນວໃດ? ຄື ໃນຄຳວ່າ 'paribhāvāpeti' (ຍ່ອມໃຫ້ເບດບຽນ) ໝາຍເຖິງ ບຸກຄົນຍ່ອມໃຫ້ບຸກຄົນອື່ນເບດບຽນເຊິ່ງສັດຕູ (ປະກອບດ້ວຍທຸຕິຍາວິພັດ), ແລະໃນຄຳວ່າ 'paribhāvāpeti' ໝາຍເຖິງ ບຸກຄົນຍ່ອມໃຫ້ບຸກຄົນອື່ນເບດບຽນເຊິ່ງສັດຕູຂອງບຸກຄົນອື່ນ (ປະກອບດ້ວຍສັດຖີວິພັດ). ບົດທີ່ເຫຼືອຄວນສະແດງຕາມແນວທາງນີ້. ວິພັດທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ຄື ຕະຕິຍາວິພັດ, ທຸຕິຍາວິພັດ ແລະ ສັດຖີວິພັດ ຍ່ອມເປັນຕົວສະແດງອັດຖະແຫ່ງກຳໂດຍແທ້, ເພາະສະນັ້ນ ຄວນຊາບເນື້ອຄວາມໂດຍອຳນາດແຫ່ງທະວິກຳ (ສອງກຳ).


Ayaṃ hetukattukriyāpadānaṃ niddeso.

ນີ້ຄືການສະແດງກິລິຍາບົດທີ່ມີເຫດ (ເຫຕຸກິຣິຍາບົດ).


Kammakriyāpadaniddesa

ການສະແດງກຳມະກິລິຍາບົດ (ກິລິຍາບົດທີ່ເປັນກຳ)


Bhaviyate vibhaviyate paribhaviyate abhibhaviyate anubhaviyate paribhūyate abhibhūyate anubhūyate, evaṃ kammuno kriyāpadāni bhavanti. Aññathā ca bhaviyyate vibhaviyyate paribhaviyyate abhibhaviyyate anubhaviyyate paribhuyyate abhibhuyyate anubhuyyateti. Ettha kammuno kriyāpadāniyeva kammakattuno kriyāpadāni katvā yojetabbāni. Visuñhi kammakattuno kriyāpadāni na labbhanti.

ກິລິຍາບົດທັງຫຼາຍຂອງກຳ ຍ່ອມມີຢ່າງນີ້ ຄື: bhaviyate (ຍ່ອມຖືກໃຫ້ຈະເລີນ), vibhaviyate (ຍ່ອມຖືກເຮັດໃຫ້ແຈ່ມແຈ້ງ/ພິນາດ), paribhaviyate (ຍ່ອມຖືກດູໝິ່ນ), abhibhaviyate (ຍ່ອມຖືກຄອບງຳ), anubhaviyate (ຍ່ອມຖືກສະເຫວີຍ), paribhūyate (ຍ່ອມຖືກດູໝິ່ນ), abhibhūyate (ຍ່ອມຖືກຄອບງຳ), anubhūyate (ຍ່ອມຖືກສະເຫວີຍ). ແລະອີກແບບໜຶ່ງ ຄື: bhaviyyate, vibhaviyyate, paribhaviyyate, abhibhaviyyate, anubhaviyyate, paribhuyyate, abhibuyyate, anubhuyyate. ໃນບົດເຫຼົ່ານີ້, ຄວນປະກອບກິລິຍາບົດຂອງກຳນັ້ນເອງໃຫ້ເປັນກິລິຍາບົດຂອງກຳມະກັດຕາ (ກຳທີ່ເຮັດໜ້າທີ່ເປັນກັດຕາ), ເພາະວ່າກິລິຍາບົດຂອງກຳມະກັດຕາໂດຍສະເພາະຕ່າງຫາກນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ.


Tatra bhaviyateti bhāvetabbaṃ yaṃ kiñci puggalena bhāviyate āseviyate bahulīkariyate, atha vā bhaviyateti vaḍḍhiyate. Vibhaviyateti vibhāvetabbaṃ yaṃ kiñci puggalena vibhaviyate visesena bhaviyate, vividhena [Pg.9] vā ākārena bhaviyate vaḍḍhiyate, atha vā vibhaviyateti abhaviyate antaradhāpiyate. Paribhaviyateti sapatto puggalena paribhaviyate hiṃsiyate, atha vā paribhaviyateti hīḷiyate avajāniyate. Abhibhaviyateti sapatto puggalena abhibhaviyate ajjhotthariyate abhimaddiyate. Anubhaviyateti sampatti puggalena anubhaviyate paribhuñjiyate. Paribhūyatetiādīni tīṇi ‘‘paribhaviyate’’tiādīhi tīhi samānaniddesāni. Sesāni pana yathāvuttehi yaṃ kammameva padhānato gahetvā niddisiyati padaṃ, taṃ kammatthadīpakaṃ. Tasmā kattari ekavacanena niddiṭṭhepi yadi kammaṃ bahuvacanavasena vattabbaṃ, bahuvacanantaññeva kammuno kriyāpadaṃ dissati. Yadi panekavacanavasena vattabbaṃ, ekavacanantaññeva. Tathā kattari bahuvacanena niddiṭṭhepi yadi kammaṃ ekavacanavasena vattabbaṃ, ekavacanantaññeva kammuno kriyāpadaṃ dissati. Yadi pana bahuvacanavasena vattabbaṃ, bahuvacanantaññeva. Kathaṃ? Bhikkhunā dhammo bhaviyate, bhikkhunā dhammā bhaviyante, bhikkhūhi dhammo bhaviyate, bhikkhūhi dhammā bhaviyanteti. Iminā nayena sabbattha kammuno kriyāpadesu vohāro kātabbo. Yasmiṃ pana kammuno kriyāpade kammatthadīpake kammabhūtassevatthassa kattubhāvaparikappo hoti, taṃ kammakattutthadīpakaṃ, taṃ kammuno kriyāpadato visuṃ na labbhati. Ayaṃ panettha atthaviññāpane payogaracanā. Sayameva paribhaviyate dubbhāsitaṃ bhaṇaṃ bālo tappaccayā aññehi paribhūtopi, sayameva abhibhaviyate pāpakārī niraye nirayapālehi abhibhūtopi tathārūpassa kammassa sayaṃ katattāti. Ettha hi sayameva pīyate pānīyaṃ, sayameva kaṭo kariyatetiādīsu viya [Pg.10] sukhābhisaṅkharaṇīyatā labbhateva, tato kammakattutā ca.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'bhaviyate' ໝາຍເຖິງ ສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງທີ່ຄວນຈະເລີນ ອັນບຸກຄົນຍ່ອມໃຫ້ຈະເລີນ, ຍ່ອມເສບຄົບ, ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຫຼາຍ, ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ 'bhaviyate' ໝາຍເຖິງ ຍ່ອມຖືກເຮັດໃຫ້ຈະເລີນເຕີບໂຕ. ຄຳວ່າ 'vibhaviyate' ໝາຍເຖິງ ສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງທີ່ຄວນເຮັດໃຫ້ແຈ່ມແຈ້ງ ອັນບຸກຄົນຍ່ອມເຮັດໃຫ້ແຈ່ມແຈ້ງ ຄື ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຈະເລີນເປັນພິເສດ, ຫຼືຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຈະເລີນ, ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເຕີບໂຕໂດຍປະການຕ່າງໆ, ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ 'vibhaviyate' ໝາຍເຖິງ ຍ່ອມບໍ່ໃຫ້ຈະເລີນ, ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ອັນຕະລົກທານ (ຫາຍໄປ). ຄຳວ່າ 'paribhaviyate' ໝາຍເຖິງ ສັດຕູອັນບຸກຄົນຍ່ອມເບດບຽນ, ຍ່ອມບີດາ, ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ 'paribhaviyate' ໝາຍເຖິງ ຍ່ອມຖືກດູໝິ່ນ, ຍ່ອມຖືກເບິ່ງແຄນ. ຄຳວ່າ 'abhibhaviyate' ໝາຍເຖິງ ສັດຕູອັນບຸກຄົນຍ່ອມຄອບງຳ, ຍ່ອມຢຽບຍ່ຳ, ຍ່ອມຍ່ຳຍີ. ຄຳວ່າ 'anubhaviyate' ໝາຍເຖິງ ສົມບັດອັນບຸກຄົນຍ່ອມສະເຫວີຍ, ຍ່ອມໃຊ້ສອຍ. ບົດທັງສາມມີ 'paribhūyate' ເປັນຕົ້ນ ມີການສະແດງຄືກັນກັບບົດທັງສາມມີ 'paribhaviyate' ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນບົດທີ່ເຫຼືອ ບົດໃດທີ່ສະແດງໂດຍຖືເອົາສະເພາະຕົວ 'ກຳ' ທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນເປັນປະທານ, ບົດນັ້ນຊື່ວ່າ 'ຕົວສະແດງອັດຖະແຫ່ງກຳ' (ກຳມັດຖະທີປະກະ). ເພາະສະນັ້ນ ແມ້ເມື່ອກັດຕາຈະສະແດງດ້ວຍເອກະວະຈະນະ, ແຕ່ຖ້າກຳຕ້ອງກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພະຫຸວະຈະນະ, ກິລິຍາບົດຂອງກຳກໍຍ່ອມປາກົດເປັນພະຫຸວະຈະນະເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ຖ້າຕ້ອງກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເອກະວະຈະນະ, ກໍເປັນເອກະວະຈະນະເທົ່ານັ້ນ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ແມ້ເມື່ອກັດຕາຈະສະແດງດ້ວຍພະຫຸວະຈະນະ, ແຕ່ຖ້າກຳຕ້ອງກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເອກະວະຈະນະ, ກິລິຍາບົດຂອງກຳກໍຍ່ອມປາກົດເປັນເອກະວະຈະນະເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ຖ້າຕ້ອງກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພະຫຸວະຈະນະ, ກໍເປັນພະຫຸວະຈະນະເທົ່ານັ້ນ. ຈະເປັນແນວໃດ? ຄື: 'Bhikkhunā dhammo bhaviyate' (ພະທຳອັນພິກຂຸຍ່ອມໃຫ້ຈະເລີນ), 'Bhikkhunā dhammā bhaviyante' (ພະທຳທັງຫຼາຍອັນພິກຂຸຍ່ອມໃຫ້ຈະເລີນ), 'Bhikkhūhi dhammo bhaviyate' (ພະທຳອັນພິກຂຸທັງຫຼາຍຍ່ອມໃຫ້ຈະເລີນ), 'Bhikkhūhi dhammā bhaviyante' (ພະທຳທັງຫຼາຍອັນພິກຂຸທັງຫຼາຍຍ່ອມໃຫ້ຈະເລີນ). ຄວນເຮັດການໃຊ້ສອຍໃນກິລິຍາບົດຂອງກຳທັງປວງໂດຍແນວທາງນີ້. ສ່ວນໃນກິລິຍາບົດຂອງກຳໃດທີ່ເປັນຕົວສະແດງອັດຖະແຫ່ງກຳ ມີການສົມມຸດຄວາມເປັນກັດຕາແຫ່ງເນື້ອຄວາມທີ່ເປັນກຳນັ້ນເອງ, ກິລິຍາບົດນັ້ນຊື່ວ່າ 'ຕົວສະແດງອັດຖະແຫ່ງກຳມະກັດຕາ' (ກຳມະກັດຕຸດຖະທີປະກະ), ກິລິຍາບົດນັ້ນຍ່ອມບໍ່ມີຕ່າງຫາກຈາກກິລິຍາບົດຂອງກຳ. ນີ້ຄືການແຕ່ງປະໂຫຍກເພື່ອໃຫ້ເຂົ້າໃຈເນື້ອຄວາມໃນເລື່ອງນີ້: 'ຄົນພານເມື່ອກ່າວຄຳຊົ່ວ ຍ່ອມຖືກດູໝິ່ນເອງ ເພາະປັດໄຈນັ້ນ ແມ້ຈະຖືກຄົນອື່ນດູໝິ່ນກໍຕາມ, ຜູ້ເຮັດບາບຍ່ອມຖືກຄອບງຳເອງ ໃນນະຣົກ ແມ້ຈະຖືກນາຍຍົມມະບານທັງຫຼາຍຄອບງຳກໍຕາມ ເພາະຕົນເອງເປັນຜູ້ເຮັດກຳມີສະພາບປານນັ້ນ'. ເພາະວ່າໃນປະໂຫຍກເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມໄດ້ຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ເຮັດໄດ້ງ່າຍ ເໝືອນໃນປະໂຫຍກທັງຫຼາຍມີ 'pānīyaṃ pīyate' (ນ້ຳຍ່ອມຖືກດື່ມເອງ), 'kaṭo kariyate' (ສາດຍ່ອມຖືກເຮັດເອງ) ເປັນຕົ້ນ, ແລະຍ່ອມໄດ້ຄວາມເປັນກຳມະກັດຕາຈາກນັ້ນ.


Ayaṃ kammuno kriyāpadānaṃ niddeso.

ນີ້ຄືການສະແດງກິລິຍາບົດຂອງກຳ (ກຳມະກິຣິຍາບົດ).


Bhāvakriyāpadaniddesa

ການສະແດງພາວະກິລິຍາບົດ (ກິລິຍາບົດທີ່ເປັນພາວະ)


Bhūyate bhaviyate ubbhaviyate, evaṃ bhāvassa kriyāpadāni bhavanti. Aññathā ca bhuyyate bhaviyyate ubbhaviyyateti. Tatra yathā ṭhīyatepadassa ṭhānanti bhāvavasena atthakathanamicchanti, evaṃ bhūyatetiādīnampi bhavanantiādinā bhāvavasena atthakathanamicchitabbaṃ. Yathā ca ṭhānaṃ ṭhiti bhavanantiādīhi bhāvavācakakitantanāmapadehi saddhiṃ sambandhe chaṭṭhiyojanamicchanti, na tathā ṭhīyate bhūyatetiādīhi bhāvavācakākhyātapadehi saddhiṃ sambandhe chaṭṭhiyojanā icchitabbā sambandhe pavattachaṭṭhiyantasaddehi asambandhanīyattā ākhyātikapadānaṃ. Yasmiṃ payoge yaṃ kammuno kriyāpadena samānagatikaṃ katvā vinā kammena niddisiyati kriyāpadaṃ, kattuvācakapadaṃ pana paccattavacanena vā karaṇavacanena vā niddisiyati, taṃ tattha bhāvatthadīpakaṃ. Na hi sabbathā kattāramanissāya bhāvo pavattati. Evaṃ santepi bhāvo nāma kevalo bhavanalavanapacanādiko dhātuatthoyeva. Akkharacintakā pana ‘‘ṭhīyate bhūyate’’tiādīsu bhāvavisayesu karaṇavacanameva payuñjanti ‘‘nanu nāma pabbajitena sunivatthena bhavitabbaṃ supārutena ākappasampannenā’’tiādīsu viya, tasmā tesaṃ mate ‘‘tena ubbhaviyate’’ti karaṇavacanena yojetabbaṃ. Jinamatena pana ‘‘so bhūyate’’tiādinā paccattavacaneneva. Saccasaṅkhepappakaraṇe hi dhammapālācariyena, niddesapāḷiyaṃ pana dhammasenāpatinā, dhajaggasuttante bhagavatā ca bhāvapadaṃ paccattavacanāpekkhavasenu’ccāritaṃ.

ກິລິຍາບົດທັງຫຼາຍຂອງພາວະ ຍ່ອມມີຢ່າງນີ້ ຄື: bhūyate (ຍ່ອມມີ/ຍ່ອມເປັນ), bhaviyate (ຍ່ອມມີ/ຍ່ອມເປັນ), ubbhaviyate (ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ). ແລະອີກແບບໜຶ່ງ ຄື: bhuyyate, bhaviyyate, ubbhaviyyate. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ທ່ານປາດຖະໜາການອະທິບາຍເນື້ອຄວາມໂດຍອຳນາດແຫ່ງພາວະ ຂອງບົດວ່າ 'ṭhīyate' ວ່າ 'ṭhānaṃ' (ການຕັ້ງຢູ່) ສັນໃດ, ແມ້ໃນບົດທັງຫຼາຍມີ 'bhūyate' ເປັນຕົ້ນ ກໍຄວນປາດຖະໜາການອະທິບາຍເນື້ອຄວາມໂດຍອຳນາດແຫ່ງພາວະ ວ່າ 'bhavanaṃ' (ການມີ/ການເປັນ) ເປັນຕົ້ນ ສັນນັ້ນ. ແລະທ່ານປາດຖະໜາການປະກອບສັດຖີວິພັດໃນຄວາມສຳພັນກັບນາມສັບກິດທີ່ບອກພາວະ ມີຄຳວ່າ 'ṭhānaṃ', 'ṭhiti', 'bhavanaṃ' ເປັນຕົ້ນ ສັນໃດ, ແຕ່ບໍ່ຄວນປາດຖະໜາການປະກອບສັດຖີວິພັດໃນຄວາມສຳພັນກັບອາຂະຍາດບົດທີ່ບອກພາວະ ມີຄຳວ່າ 'ṭhīyate', 'bhūyate' ເປັນຕົ້ນ ສັນນັ້ນ, ເພາະອາຂະຍາດບົດທັງຫຼາຍ ບໍ່ສາມາດສຳພັນກັບສັບທີ່ລົງສັດຖີວິພັດເຊິ່ງເປັນໄປໃນຄວາມສຳພັນໄດ້. ໃນປະໂຫຍກໃດ, ກິລິຍາບົດທີ່ເຮັດໃຫ້ມີວິທີໃຊ້ຄືກັນກັບກິລິຍາບົດຂອງກຳ ແລ້ວສະແດງອອກໂດຍບໍ່ມີກຳ, ສ່ວນບົດບອກກັດຕາ ສະແດງດ້ວຍປະຖະມາວิພັດ (ປັດຈັດຕະວະຈະນະ) ຫຼື ຕະຕິຍາວິພັດ (ກະຣະນະວະຈະນະ), ກິລິຍາບົດນັ້ນໃນປະໂຫຍກນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ຕົວສະແດງອັດຖະແຫ່ງພາວະ' (ພາວັດຖະທີປະກະ). ເພາະວ່າ ພາວະ ຍ່ອມບໍ່ເປັນໄປໂດຍປາສະຈາກກັດຕາໂດຍປະການທັງປວງ. ແມ້ເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ, ສິ່ງທີ່ຊື່ວ່າ ພາວະ ກໍຄືເນື້ອຄວາມຂອງທາດລ້ວນໆ ມີການມີ, ການກ່ຽວ, ການຫຸງຕົ້ມ ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນພວກນັກໄວຍາກອນ (ອັກຂະຣະຈິນຕະກະ) ຍ່ອມໃຊ້ຕະຕິຍາວິພັດເທົ່ານັ້ນ ໃນອັດຖະທີ່ເປັນພາວະ ມີຄຳວ່າ 'ṭhīyate', 'bhūyate' ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນໃນປະໂຫຍກທັງຫຼາຍມີ 'nanu nāma pabbajitena sunivatthena bhavitabbaṃ supārutena ākappasampannena' (ອັນບັນພະຊິດຄວນເປັນຜູ້ຫົ່ມດີແລ້ວ ຄວນເປັນຜູ້ຄຸມດີແລ້ວ ຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍມາລະຍາດ ບໍ່ແມ່ນຫຼື) ເປັນຕົ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ຕາມມະຕິຂອງພວກເຂົາ ຄວນປະກອບດ້ວຍຕະຕິຍາວິພັດ ວ່າ 'tena ubbhaviyate' (ອັນເຂົາຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ). ແຕ່ຕາມພະມະຕິຂອງພະຊິນະເຈົ້າ ຄວນປະກອບດ້ວຍປະຖະມາວິພັດເທົ່ານັ້ນ ວ່າ 'so bhūyate' (ຜู້ນັ້ນຍ່ອມມີ/ຍ່ອມເປັນ) ເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ໃນຄຳພີສັດຈະສັງເຂບ ໂດຍພະອາຈານທຳມະປາລະ, ໃນຄຳພີນິດເທສະປາລີ ໂດຍພະທຳມະເສນາບໍດີ (ພະສາຣີບຸດ), ແລະໃນທະຊັກຄະສູດ ໂດຍພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ໄດ້ກ່າວພາວະບົດໂດຍມຸ່ງໝາຍເຖິງປະຖະມາວິພັດ.


Kathito [Pg.11] saccasaṅkhepe, paccattavacanena ve,‘‘Bhūyate’’ iti saddassa, sambandho bhāvadīpano.

ໃນຄຳພີສັດຈະສັງເຂບ ທ່ານກ່າວໄວ້ແທ້ວ່າ ຄວາມສຳພັນຂອງສັບວ່າ 'bhūyate' ທີ່ເປັນຕົວສະແດງພາວະ ຍ່ອມມີດ້ວຍປະຖະມາວິພັດ (ປັດຈັດຕະວະຈະນະ).


Niddesapāḷiyaṃ ‘‘rūpaṃ, vibhoti vibhaviyyati’’;

Iti dassanato vāpi, paccattavacanaṃ thiraṃ.

ແມ້ເພາະການເຫັນໃນນິດເທສະປາລີ ວ່າ 'rūpaṃ vibhoti vibhaviyyati' (ຮູບຍ່ອມປາກົດ ຍ່ອມເສື່ອມສູນ) ດັ່ງນີ້, ປະຖະມາວິພັດຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ໝັ້ນຄົງ.


Tathā dhajaggasuttante, munināhaccabhāsite;

‘‘So pahīyissati’’ iti, pāḷidassanatopi ca.

ແລະແມ້ເພາະການເຫັນພະບາລີໃນທະຊັກຄະສູດ ທີ່ພະມຸນີຕຣັດໄວ້ໂດຍສະເພາະ ວ່າ 'so pahīyissati' (ຄວາມກົວເປັນຕົ້ນນັ້ນຍ່ອມຈະລະໄປ) ດັ່ງນີ້.


Pāramitānubhāvena, mahesīnaṃva dehato;

Santi nipphādanā, neva, sakkatādivaco viya.

ການສຳເລັດ (ແຫ່ງຖ້ອຍຄຳເຫຼົ່ານີ້) ຍ່ອມມີໄດ້ ເໝືອນການສຳເລັດແຫ່ງລັງສີຈາກພະວໍລະກາຍຂອງພະມະເຫສີເຈົ້າທັງຫຼາຍ ດ້ວຍອານຸພາບແຫ່ງພະລາໝີ, ບໍ່ເໝືອນຖ້ອຍຄຳຂອງພວກສັນສະກິດເປັນຕົ້ນເລີຍ.


Paccattadassaneneva, purisattayayojanaṃ;

Ekavacanikañcāpi, bahuvacanikampi ca;

Kātabbamiti no khanti, parassapadaādike.

ຄວາມເຫັນຂອງພວກເຮົາວ່າ ຄວນເຮັດການປະກອບບຸລຸດທັງສາມ ແມ້ທີ່ເປັນເອກະວະຈະນະ ແລະ ພະຫຸວະຈະນະ ດ້ວຍການສະແດງປະຖະມາວິພັດເທົ່ານັ້ນ ໃນປະລັດສະບົດເປັນຕົ້ນ.


Tasmā rūpaṃ vibhaviyyati, rūpāni vibhaviyyanti, tvaṃ vibhaviyyasi, tumhe vibhaviyyatha, ahaṃ vibhaviyyāmi, mayaṃ vibhaviyyāma, rūpaṃ vibhaviyyate, rūpāni vibhaviyyante iccevamādi jinavacanānurūpato yojetabbaṃ. Atrāyaṃ padasodhanā –

ເພາະສະນັ້ນ ຄວນປະກອບໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບພະພຸດທະພົດ ເຊັ່ນ: 'rūṃ vibhaviyyati' (ຮູບຍ່ອມເສື່ອມສູນ), 'rūpāni vibhaviyyanti' (ຮູບທັງຫຼາຍຍ່ອມເສື່ອມສູນ), 'tvaṃ vibhaviyyasi' (ທ່ານຍ່ອມເສື່ອມສູນ), 'tumhe vibhaviyyatha' (ທ່ານທັງຫຼາຍຍ່ອມເສື່ອມສູນ), 'ahaṃ vibhaviyyāmi' (ຂ້ອຍຍ່ອມເສື່ອມສູນ), 'mayaṃ vibhaviyyāma' (ພວກເຮົາຍ່ອມເສື່ອມສູນ), 'rūpaṃ vibhaviyyate' (ຮູບຍ່ອມເສື່ອມສູນ), 'rūpāni vibhaviyyante' (ຮູບທັງຫຼາຍຍ່ອມເສື່ອມສູນ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນເລື່ອງນີ້ ມີການຊຳຮະບົດດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້:


Vibhaviyyatīti idaṃ, kammapadasamānakaṃ;

Na ca kammapadaṃ nāpi, kammakattupadādikaṃ.

ບົດວ່າ 'vibhaviyyati' ນີ້ ເປັນບົດທີ່ມີວິທີໃຊ້ສະເໝີດ້ວຍກຳມະບົດ, ແຕ່ບໍ່ແມ່ນກຳມະບົດ ແລະ ບໍ່ແມ່ນກຳມະກັດຕຸບົດເປັນຕົ້ນ.


Yadi kammapadaṃ etaṃ, paccattavacanaṃ pana;

Kammaṃ dīpeyya karaṇa-vacanaṃ kattudīpakaṃ.

ຖ້າບົດນີ້ເປັນກຳມະບົດ, ປະຖະມາວິພັດ (ปັດຈັດຕະວະຈະນະ) ກໍຄວນສະແດງກຳ, ສ່ວນຕະຕິຍາວິພັດ (ກະຣະນະວະຈະນະ) ກໍຄວນສະແດງກັດຕາ.


Yadi kammakattupadaṃ, ‘‘pīyate’’ti padaṃ viya;

Siyā sakammakaṃ, netaṃ, tathā hotīti dīpaye.

ຖ້າບົດນີ້ເປັນກຳມະກັດຕຸບົດ ເໝືອນບົດວ່າ 'pīyate' (ຍ່ອມຖືກດື່ມເອງ), ມັນກໍຄວນເປັນສະກັມມະກະ (ມີກຳ), ແຕ່ບົດນີ້ບໍ່ແມ່ນຢ່າງນັ້ນ, ພຶງສະແດງວ່າເປັນອະກັມມະກະ (ບໍ່ມີກຳ).


Yadi kattupadaṃ etaṃ, vibhavatipadaṃ viya;

Vinā yapaccayaṃ tiṭṭhe, na tathā tiṭṭhate idaṃ.

ຖ້າບົດນີ້ເປັນກັດຕຸບົດ ເໝືອນບົດວ່າ 'vibhavati' (ຍ່ອມເສື່ອມສູນ), ມັນກໍຄວນຕັ້ງຢູ່ໂດຍປາສະຈາກ ຍະ ປັດໄຈ, ແຕ່ບົດນີ້ບໍ່ໄດ້ຕັ້ງຢູ່ຢ່າງນັ້ນ.


Na kattari bhuvādīnaṃ, gaṇe yapaccayo ruto;

Divādīnaṃ gaṇeyeva, kattari samudīrito.

ຍະ ປັດໄຈ ໃນກັດຕຸວາຈົກ ທ່ານບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນກຸ່ມທາດມີ ພູ ທາດ ເປັນຕົ້ນ (ພູວາທິຄະນະ), ແຕ່ທ່ານກ່າວໄວ້ໃນກັດຕຸວາຈົກ ສະເພາະໃນກຸ່ມທາດມີ ທິວຸ ທາດ ເປັນຕົ້ນ (ທິວາທິຄະນະ) ເທົ່ານັ້ນ.


Na [Pg.12] bhūdhātu divādīnaṃ, dhātūnaṃ dissate gaṇe;

Bhūvādikacurādīnaṃ, gaṇesuyeva dissati.

ພູ ທາດ ຍ່ອມບໍ່ປາກົດໃນກຸ່ມທາດມີ ທິວຸ ທາດ ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ຍ່ອມປາກົດສະເພາະໃນກຸ່ມທາດມີ ພູວາທິຄະນະ ແລະ ຈຸຣາທິຄະນະ ເທົ່ານັ້ນ.


‘‘Vibhaviyyati’’ iccādo, tasmā yapaccayo pana;

Bhāveyevāti viññeyyaṃ, viññunā samayaññunā.

ເພາະສະນັ້ນ ຜູ້ຮູ້ຜູ້ສະຫຼາດໃນຄຳພີ ພຶງຊາບວ່າ ຍະ ປັດໄຈ ໃນບົດມີ 'vibhaviyyati' ເປັນຕົ້ນນີ້ ລົງໃນພາວະວາຈົກເທົ່ານັ້ນ.


Ettha hi pākaṭaṃ katvā, bhāvakārakalakkhaṇaṃ;

Dassayissāmahaṃ dāni, sakkaccaṃ me nibodhatha.

ເພາະວ່າ ໃນຕອນນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈະເຮັດລັກສະນະແຫ່ງພາວະກາຣົກໃຫ້ປາກົດແຈ້ງແລ້ວສະແດງ, ຂໍທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າໂດຍເຄົາລົບເຖີດ.


‘‘Tisso gacchati’’iccatra, kattāraṃ kattuno padaṃ;

‘‘Dhammo desiyati’’ccatra, kammaṃ tu kammuno padaṃ.

ໃນປະໂຫຍກວ່າ 'Tisso gacchati' (ຕິດສະຍ່ອມໄປ) ນີ້, ກັດຕຸບົດຍ່ອມສະແດງກັດຕາ; ສ່ວນໃນປະໂຫຍກວ່າ 'Dhammo desiyati' (ພະທຳຍ່ອມຖືກສະແດງ) ນີ້, ກຳມະບົດຍ່ອມສະແດງກຳ.


Sarūpato pakāseti, tasmā te pākaṭā ubho;

Tathā vibhaviyyatīti-ādibhāvapadaṃ pana.

ເພາະສະນັ້ນ ບົດທັງສອງນັ້ນ (ກັດຕາ ແລະ ກຳ) ຈຶ່ງປາກົດແຈ້ງ ເພາະສະແດງໂດຍຮູບລັກສະນະຂອງຕົນ; ແຕ່ພາວະບົດມີ 'vibhaviyyati' ເປັນຕົ້ນ ກໍເປັນສັນນັ້ນ.


Sarūpato na dīpeti, kārakaṃ bhāvanāmakaṃ;

Dabbabhūtaṃ tu kattāraṃ, pakāseti sarūpato.

ພາວະບົດ ຍ່ອມບໍ່ສະແດງກາຣົກທີ່ຊື່ວ່າ ພາວະ ໂດຍຮູບລັກສະນະຂອງຕົນ, ແຕ່ຍ່ອມສະແດງກັດຕາເຊິ່ງເປັນດັບພະວັດຖຸ (ສິ່ງທີ່ມີຕົວຕົນ) ໂດຍຮູບລັກສະນະຂອງຕົນ.


Kattāraṃ pana dīpentaṃ, kattusannissitampi taṃ;

Bhāvaṃ dīpeti svākāro, paccayena vibhāvito.

ແຕ່ພາວະບົດນັ້ນ ເມື່ອສະແດງກັດຕາ ກໍຍ່ອມສະແດງພາວະ (ຄວາມມີ/ຄວາມເປັນ) ທີ່ອາໄສຢູ່ໃນກັດຕານັ້ນດ້ວຍ, ເພາະມີອາການອັນດີ ອັນປັດໄຈເຮັດໃຫ້ແຈ່ມແຈ້ງແລ້ວ.


Yasmā ca kattubhāvena, bhāvo nāma na tiṭṭhati;

Kattāva kattubhāvena, bhāvaṭṭhāne ṭhito tato.

ແລະເພາະເຫດທີ່ສິ່ງທີ່ຊື່ວ່າ ພາວະ ຍ່ອມບໍ່ຕັ້ງຢູ່ໂດຍຄວາມເປັນກັດຕາ, ເພາະສະນັ້ນ ກັດຕານັ້ນເອງຈຶ່ງຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະແຫ່ງພາວະ ໂດຍຄວາມເປັນກັດຕາ.


Yajjevaṃ kattuvohāro, bhāvassa tu kathaṃ siyā;

‘‘Sāvakānaṃ sannipāto, ahosi’’itiādisu.

ຖ້າເປັນຢ່າງນັ້ນ, ການເອີ້ນພາວະວ່າກັດຕາ ຈະມີໄດ້ແນວໃດ ໃນປະໂຫຍກທັງຫຼາຍມີ 'Sāvakānaṃ sannipāto ahosi' (ການປະຊຸມແຫ່ງສາວົກທັງຫຼາຍໄດ້ມີແລ້ວ) ເປັນຕົ້ນ?


Iti ce nissayānaṃ tu, vasā nissitasambhavā;

Kattuṭṭhānepi bhāvassa, kattupaññatti sijjhati.

ຖ້າມີຄຳຖາມຢ່າງນີ້, ຕອບວ່າ: ເພາະຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງສິ່ງທີ່ອາໄສ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສິ່ງທີ່ເປັນທີ່ອາໄສ, ບັນຍັດວ່າກັດຕາ (ກັດຕຸບັນຍັດ) ຂອງພາວະ ແມ້ໃນຖານະແຫ່ງກັດຕາ ກໍຍ່ອມສຳເລັດໄດ້.


Kārake kattukammavhe, kriyāsannissaye yathā;

Dhārentī āsanathālī, kriyādhāroti kappitā.

ໃນກາຣົກທີ່ຊື່ວ່າ ກັດຕາ ແລະ ກຳ ອັນເປັນທີ່ອາໄສແຫ່ງກິລິຍາ, ຕັ່ງ (ອາສະນະ) ແລະ ຖາດ (ຖາລີ) ເມື່ອຊົງໄວ້ (ເຊິ່ງບຸກຄົນ ຫຼື ອາຫານ) ທ່ານຍັງສົມມຸດວ່າເປັນທີ່ຮອງຮັບແຫ່ງກິລິຍາ (ກິຣິຍາທາຣะ) ສັນໃດ.


Tathā bhāvapadaṃ dhīrā, kattāraṃ bhāvanissayaṃ;

Dīpayantampi kappenti, bhāvassa vācakaṃ iti.

ທ່ານຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ ຍ່ອມສົມມຸດພາວະບົດ ແມ້ຈະສະແດງກັດຕາເຊິ່ງເປັນທີ່ອາໄສແຫ່ງພາວະ ວ່າເປັນບົດບອກພາວະ (ພາວະວາຈະກະ) ສັນນັ້ນ.


Keci [Pg.13] adabbabhūtassa, bhāvassekattato bravuṃ;

Bhāvedekavacovādi-purisasseva hotiti.

ອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ ເພາະພາວະບໍ່ແມ່ນດັບພະວັດຖຸ (ບໍ່ມີຕົວຕົນ) ຈຶ່ງມີຄວາມເປັນເອກະວະຈະນະເທົ່ານັ້ນ, ໃນພາວະວາຈົກ ກິລິຍາບົດຍ່ອມມີສະເພາະເອກະວະຈະນະ ແລະ ປະຖົມມະບຸລຸດ (ປະຖະມະປຸຣິສະ) ເທົ່ານັ້ນ.


Pāḷiṃ patvāna tesaṃ tu, vacanaṃ appamāṇakaṃ;

‘‘Te saṃkilesikā dhammā, pahīyissanti’’ iti hi.

ແຕ່ເມື່ອເຖິງພະບາລີແລ້ວ, ຄຳກ່າວຂອງພວກເຂົາ ຍ່ອມບໍ່ມີປະມານ (ໃຊ້ເປັນຫຼັກຖານບໍ່ໄດ້), ເພາະວ່າ ພະບາລີທີ່ປາກົດໃນພະສາສະໜາ ມີຢູ່ວ່າ 'te saṅkilesikā dhammā pahīyissanti' (ທຳທັງຫຼາຍອັນເປັນໄປໃນຝ່າຍກິເລດເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຈະລະໄປ).


Pāṭho pāvacane diṭṭho, tasmā evaṃ vademase;

Paccattadassaneneva, purisattayayojanaṃ.

ພະບາລີ (ບົດສູດ) ນັ້ນ ປາກົດແລ້ວໃນພະທຳວິນັຍ, ເພາະສະນັ້ນ ພວກເຮົາຈຶ່ງກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ: ການປະກອບບຸລຸດທັງສາມ ດ້ວຍການສະແດງປະຖະມາວິພັດເທົ່ານັ້ນ.


Vacanehi yutaṃ dvīhi, icchitabbanti no ruci;

Bhāve kriyāpadaṃ nāma, pāḷiyaṃ atiduddasaṃ;

Tasmā taggahaṇūpāyo, vutto ettāvatā mayāti.

ຄວາມພໍໃຈຂອງພວກເຮົາ ຄື ຄວນປາດຖະໜາການປະກອບດ້ວຍວະຈະນະທັງສອງ (ເອກະວະຈະນະ ແລະ ພະຫຸວະຈະນະ); ສິ່ງທີ່ຊື່ວ່າ ກິລິຍາບົດໃນພາວະວາຈົກ ຍ່ອມເຫັນໄດ້ຍາກຍິ່ງໃນພະບາລີ, ເພາະສະນັ້ນ ອຸບາຍເຄື່ອງຖືເອົາກິລິຍາບົດນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງກ່າວໄວ້ແລ້ວພຽງເທົ່ານີ້.


Ayaṃ bhāvassa kriyāpadānaṃ niddeso.

ນີ້ຄືການສະແດງกິລິຍາບົດຂອງພາວະ (ພາວະກິຣິຍາບົດ).


Evaṃ suddhakattukriyāpadāni hetukattukriyāpadāni kammuno kriyāpadāni, bhāvassa kriyāpadāni cāti catudhā, kammakattukriyāpadehi vā pañcadhā bhūdhātuto nipphannāni kriyāpadāni nānappakārena niddiṭṭhāni, etāni lokiyānaṃ bhāvabhedavasena vohārabhedo hotīti dassanatthaṃ visuṃ visuṃ vuttāni. Atthato pana kammakattubhāvakārakattayavasena tividhāneva. Hetukattā hi suddhakattusaṅkhāte kārake tassaṅgabhāvato saṅgahamupagacchati, tathā kammakattā kammakārake, bhāvo pana kevalo. So hi gamanapacanalavanādivasenānekavidhopi kriyāsabhāvattā bhedarahito kārakantaro. Evaṃ santepi dabbasannissitattā dabbabhedena bhijjati. Tena pāvacane bhāvavācakaṃ padaṃ bahuvacanantampi dissati. Ākhyātikapade bhāvakārakavohāro niruttinayaṃ nissāya gato, atthato pana bhāvassa kārakatā nupapajjati. So hi na [Pg.14] kiñci janeti, na ca kriyāya nimittaṃ. Kriyānimittabhāvoyeva hi kārakalakkhaṇaṃ. Iti mukhyato vā hetuto vā bhāvassa kārakatā na labbhati. Evaṃ santepi so karaṇamattattā kārakaṃ. Tathā hi karaṇaṃ kāro, kriyā, tadeva kārakanti bhāvassa kārakatā daṭṭhabbā. Yasmā pana kriyānimittabhāvoyeva kārakalakkhaṇaṃ, tasmā nāmikapade kārakalakkhaṇe bhāvakārakanti vohāraṃ pahāya kattukammakaraṇasampadānāpādānādhikaraṇānaṃ channaṃ vatthūnaṃ kattukārakakammakārakantiādi vohāro kariyati veyyākaraṇehi. Evaṃ niruttinayaṃ nissāya vuttaṃ bhāvakārakañca dve ca kammakattukārakānīti kārakattayaṃ bhavati. Taddīpakañcākhyātikapadaṃ tikārakaṃ.

ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ກິຣິຍາບົດທີ່ເກີດຈາກພູທາດ (bhū-dhātu) ຈຶ່ງມີການສະແດງໄວ້ໂດຍປະການຕ່າງໆ ເປັນ 4 ປະເພດ ຄື: ກັດຕຸກິຣິຍາບົດ (ກິຣິຍາບົດຂອງຜູ້ເຮັດ), ເຫຕຸກັດຕຸກິຣິຍາບົດ (ກິຣິຍາບົດຂອງຜູ້ໃຊ້ໃຫ້ເຮັດ), ກຳມະກິຣິຍາບົດ (ກິຣິຍາບົດຂອງກຳ), ແລະ ພາວະກິຣິຍາບົດ (ກິຣິຍາບົດຂອງຄວາມມີຄວາມເປັນ); ຫຼື ເປັນ 5 ປະເພດ ດ້ວຍກຳມະກັດຕຸກິຣິຍາບົດ. ກິຣິຍາບົດເຫຼົ່ານີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ແຍກກັນເປັນແຕ່ລະຢ່າງ ເພື່ອສະແດງໃຫ້ເຫັນເຖິງຄວາມແຕກຕ່າງແຫ່ງການໃຊ້ສຳນວນ (ໂວຫານ) ຕາມຄວາມແຕກຕ່າງແຫ່ງສະພາວະຂອງຊາວໂລກ. ແຕ່ໂດຍອັດຖະ (ເນື້ອຄວາມ) ແລ້ວ, ກິຣິຍາບົດມີພຽງ 3 ປະເພດເທົ່ານັ້ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງກຳມະ, ກັດຕຸ ແລະ ພາວະກາຣົກ. ເພາະວ່າ ເຫຕຸກັດຕາ (ຜູ້ໃຊ້ໃຫ້ເຮັດ) ຍ່ອມສົງເຄາະເຂົ້າໃນກາຣົກທີ່ເອີ້ນວ່າ ກັດຕາ ເພາະເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງກັດຕານັ້ນ; ເຊັ່ນດຽວກັນ, ກຳມະກັດຕາ ກໍສົງເຄາະເຂົ້າໃນກຳມະກາຣົກ; ສ່ວນພາວະນັ້ນເປັນສິ່ງສະເພາະຕົວ. ເພາະວ່າ ພາວະນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າມີຫຼາຍປະເພດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການໄປ, ການຫຸງຕົ້ມ, ແລະ ການກ່ຽວເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ກໍປາສະຈາກຄວາມແຕກຕ່າງ ເພາະມີສະພາວະເປັນພຽງກິຣິຍາ ແລະ ບໍ່ແມ່ນກາຣົກອື່ນ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຢ່າງນັ້ນ, ພາວະກໍຍັງມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນໄປຕາມຄວາມແຕກຕ່າງຂອງເນື້ອຕົວ (ທັບພະ) ເພາະອາໄສເນື້ອຕົວນັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ໃນພຣະປາພົດ (ພຣະໄຕປິໂດກ) ຈຶ່ງປາກົດມີບົດບອກພາວະເປັນພະຫຸວະຈະນະຢູ່ບາງ. ໃນກິຣິຍາບົດອາຂຍາດ, ການໃຊ້ໂວຫານວ່າ ພາວະກາຣົກ ນັ້ນ ເປັນໄປຕາມແນວທາງຂອງນິຣຸດຕິ (ໄວຍາກອນ), ແຕ່ໂດຍອັດຖະແລ້ວ, ຄວາມເປັນກາຣົກຂອງພາວະນັ້ນຍ່ອມເປັນໄປບໍ່ໄດ້. ເພາະວ່າ ພາວະນັ້ນບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ສິ່ງໃດເກີດຂຶ້ນ ແລະ ບໍ່ໄດ້ເປັນເຫດ (ນິມິດ) ແຫ່ງກິຣິຍາ. ຄວາມເປັນເຫດແຫ່ງກິຣິຍານັ້ນແລ ເປັນລັກສະນະຂອງກາຣົກ. ດັ່ງນັ້ນ, ໂດຍມຸຂຍະນັຍ (ໂດຍກົງ) ຫຼື ໂດຍເຫດກໍຕາມ, ຄວາມເປັນກາຣົກຂອງພາວະຈຶ່ງບໍ່ມີ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຢ່າງນັ້ນ, ພາວະນັ້ນກໍເປັນກາຣົກໄດ້ ເພາະເປັນພຽງເຄື່ອງເຮັດ (ກະຣະນະ). ດ້ວຍວ່າ ເຄື່ອງເຮັດນັ້ນຄືຜູ້ເຮັດ, ຄືກິຣິຍາ, ແລະ ສິ່ງນັ້ນເອງຄືກາຣົກ; ດັ່ງນັ້ນ ຄວາມເປັນກາຣົກຂອງພາວະຈຶ່ງເພິ່ງເຫັນໄດ້ດ້ວຍປະການສະນີ. ແຕ່ເນື່ອງຈາກວ່າ ຄວາມເປັນເຫດແຫ່ງກິຣິຍານັ້ນເອງເປັນລັກສະນະຂອງກາຣົກ, ດັ່ງນັ້ນ ໃນນາມິກະບົດ (ບົດນາມ) ເມື່ອເວົ້າເຖິງລັກສະນະຂອງກາຣົກ, ທ່ານຈຶ່ງລະເວັ້ນການໃຊ້ໂວຫານວ່າ ພາວະກາຣົກ ເສຍ, ແລ້ວພວກນັກໄວຍາກອນຈຶ່ງໃຊ້ໂວຫານວ່າ ກັດຕຸກາຣົກ, ກຳມະກາຣົກ ເປັນຕົ້ນ ໃນບັນດາສິ່ງທັງ 6 ຄື: ກັດຕຸ, ກຳ, ກະຣະນະ, ສັມປະທານະ, ອະປາດານະ, ແລະ ອະທິກະຣະນະ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ກາຣົກຈຶ່ງມີ 3 ຢ່າງ ຄື ພາວະກາຣົກ ທີ່ກ່າວໄວ້ໂດຍອາໄສແນວທາງແຫ່ງນິຣຸດຕິ, ແລະ ກຳມະກັດຕຸກາຣົກອີກ 2 ຢ່າງ. ແລະ ບົດອາຂຍາດທີ່ສະແດງກາຣົກເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍມີກາຣົກ 3 ຢ່າງ.


Imamatthañhi sandhāya, vuttamācariyehipi;

Mahāveyyākaraṇehi, niruttinayadassibhi.

ເພາະໝາຍເອົາເນື້ອຄວາມນີ້ເອງ, ພຣະອາຈານທັງຫຼາຍ ຜູ້ເປັນນັກໄວຍາກອນໃຫຍ່ ແລະ ຜູ້ສະແດງແນວທາງແຫ່ງນິຣຸດຕິ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວໄວ້ວ່າ:


‘‘Yaṃ tikālaṃ tipurisaṃ, kriyāvāci tikārakaṃ;

Atiliṅgaṃ dvivacanaṃ, tadākhyātanti vuccatī’’ti.

«ບົດໃດ ບອກການ 3 (ຕິກາລະ), ບອກພຸຣຸດ 3 (ຕິພຸຣຸດ), ບອກກິຣິຍາ, ບອກກາຣົກ 3 (ຕິກາຣົກ), ພົ້ນຈາກລິງ (ອະຕິລິງ), ມີວະຈະນະ 2 (ທະວິວະຈະນະ), ບົດນັ້ນ ທ່ານຮຽກວ່າ ອາຂຍາດ».


Idha bhāvakammesu attanopaduppattiṃ keci akkharacintakā avassamicchantīti tesaṃ mativibhāvanatthamamhehi bhāvakammānaṃ kriyāpadāni attanopadavasenuddiṭṭhāni ceva niddiṭṭhāni ca. Sabbānipi panetāni tikārakāni kriyāpadāni kriyāpadamālamicchatā parassapadattanopadavasena yojetabbāni. Pāḷiādīsu hi tikārakāni kriyāpadāni parassapadattanopadavasena dvidhā ṭhitāni. Seyyathidaṃ? Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati. Samādhijjhānakusalā, vandanti lokanāyakaṃ. Monaṃ vuccati ñāṇaṃ. Atthābhisamayā dhīro, paṇḍitoti pavuccati. Kathaṃ paṭipannassa puggalassa rūpaṃ vibhoti vibhaviyyati. So [Pg.15] pahīyissati. Paṇḍukambale nikkhittaṃ bhāsate tapate. Pūjako labhate pūjaṃ. Puttakāmā thiyo yācaṃ, labhante tādisaṃ sutaṃ. Asito tādi vuccate sabrahmā. Aggijādi pubbeva bhūyate. So pahīyethāpi no pahīyethāti evaṃ dvidhā ṭhitāni. Atridaṃ pāḷivavatthānaṃ –

In ໃນຄຳພີນີ້, ນັກອັກສອນສາດບາງພວກ ບໍ່ປາດຖະໜາຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງອັດຕະໂນບົດໃນພາວະ ແລະ ກຳ; ດັ່ງນັ້ນ ເພື່ອສະແດງຄວາມເຫັນຂອງພວກເຂົາໃຫ້ຈະແຈ້ງ, ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງໄດ້ສະແດງ ແລະ ຊີ້ແຈງກິຣິຍາບົດຂອງພາວະ ແລະ ກຳ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອັດຕະໂນບົດໄວ້. ແຕ່ກິຣິຍາບົດທີ່ມີກາຣົກ 3 ທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້, ຜູ້ປາດຖະໜາຈະຮູ້ລະບຽບແຫ່ງກິຣິຍາບົດ ເພິ່ງປະກອບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປະຣັສສະບົດ ແລະ ອັດຕະໂນບົດ. ເພາະວ່າ ໃນພຣະບາລີເປັນຕົ້ນ, ກິຣິຍາບົດທີ່ມີກາຣົກ 3 ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໂດຍເປັນ 2 ປະການ ຄື ໂດຍອຳນາດແຫ່ງປະຣັສສະບົດ ແລະ ອັດຕະໂນບົດ. ດັ່ງຕົວຢ່າງນີ້: Bhagavā sāvatthiyaṃ viharati (ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ປະທັບຢູ່ ທີ່ເມືອງສາວັດຖີ). Samādhijjhānakusalā, vandanti lokanāyakaṃ (ທ່ານຜູ້ສະຫຼາດໃນສະມາທິແລະຊານ ຍ່ອມຂາບໄຫວ້ພຣະໂລກນາຍົກ). Monaṃ vuccati ñāṇaṃ (ປັນຍາ ທ່ານຮຽກວ່າ ໂມນະ). Atthābhisamayā dhīro, paṇḍitoti pavuccati (ນັກປາດ ເພາະບັນລຸປະໂຫຍດ ທ່ານຈຶ່ງຮຽກວ່າ ບັນດິດ). Kathaṃ paṭipannassa puggalassa rūpaṃ vibhoti vibhaviyyati (ຮູບຂອງບຸກຄົນຜູ້ປະຕິບັດແນວໃດ ຍ່ອມດັບໄປ ແລະ ຈະດັບໄປ). So pahīyissati (ຮູບນັ້ນ ຈະລະເສຍ). Paṇḍukambale nikkhittaṃ bhāsate tapate (ແກ້ວມະນີທີ່ວາງໄວ້ເທິງຜ້າກຳພົນສີເຫຼືອງ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງ ຍ່ອມສ່ອງແສງ). Pūjako labhate pūjaṃ (ຜູ້ບູຊາ ຍ່ອມໄດ້ຮັບການບູຊາ). Puttakāmā thiyo yācaṃ, labhante tādisaṃ sutaṃ (ສະຕີທັງຫຼາຍຜູ້ປາດຖະໜາບຸດ ເມື່ອອ້ອນວອນ ຍ່ອມໄດ້ບຸດເຊັ່ນນັ້ນ). Asito tādi vuccate sabrahmā (ພຣະອະສິຕະດາບົດ ຜູ້ຄົງທີ່ ທ່ານຮຽກວ່າ ເປັນຜູ້ປະເສີດ). Aggijādi pubbeva bhūyate (ໄຟເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີກ່ອນແທ້). So pahīyethāpi no pahīyethāti (ຮູບນັ້ນ ເພິ່ງລະເສຍບາງ ຫຼື ບໍ່ເພິ່ງລະເສຍບາງ) ດັ່ງນີ້ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ເປັນ 2 ປະການ. ໃນເລື່ອງນີ້ ມີຂໍ້ກຳນົດໃນພຣະບາລີ ດັ່ງນີ້:


Tikārakāni sabbāni, kriyāpadāni pāyato;

Parassapadayogena, dissanti piṭakattaye.

ກິຣິຍາບົດທັງປວງ ທີ່ມີກາຣົກ 3 ໂດຍສ່ວນຫຼາຍ ຍ່ອມປາກົດດ້ວຍການປະກອບປະຣັສສະບົດ ໃນພຣະໄຕປິໂດກ.


Attanopadayuttāni, cuṇṇiyesu padesu hi;

Atīvappāni gāthāsu, padānīti bahūni tu.

ສ່ວນບົດທີ່ປະກອບດ້ວຍອັດຕະໂນບົດ ໃນສ່ວນທີ່ເປັນຮ້ອຍແກ້ວ (ຈຸນນິຍະ) ມີໜ້ອຍຫຼາຍ, ແຕ່ໃນສ່ວນທີ່ເປັນຄາຖາ (ຮ້ອຍກອງ) ພັດມີບົດເປັນຈຳນວນຫຼາຍ.


Gāthāsu cevitarāni, cuṇṇiyesu padesu ca;

Subahūneva hutvāna, dissantīti pakāsaye.

ເພິ່ງສະແດງວ່າ ບົດອື່ນໆ (ທີ່ເປັນປະຣັສສະບົດ) ທັງໃນຄາຖາ ແລະ ໃນຮ້ອຍແກ້ວ ຍ່ອມປາກົດມີເປັນຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍແທ້ໆ.


Padānaṃ niddeso panati antiādīnaṃ tesaṃ tesaṃ vacanānamanurūpena yojetabbo. Evaṃ tikārakakriyāpadāni sarūpato vavatthānato niddesato ca veditabbāni.

ສ່ວນການສະແດງບົດ (ວິພັດ) ມີ 'ຕິ' ແລະ 'ອັນຕິ' ເປັນຕົ້ນ ເພິ່ງປະກອບໃຫ້ເໝາະສົມກັບວະຈະນະນັ້ນໆ. ກິຣິຍາບົດທີ່ມີກາຣົກ 3 ເພິ່ງຊາບໂດຍສະຮູບ (ຮູບຮ່າງ), ໂດຍວະວັດຖານະ (ຂໍ້ກຳນົດ) ແລະ ໂດຍນິດເທສະ (ການສະແດງ) ດ້ວຍປະການສະນີ.


Idāni nopasaggākammikādivasena bhavatissa dhātussa vinicchayaṃ vadāma –

ບັດນີ້, ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວຄຳວິນິດໄສກ່ຽວກັບ 'ພູ' ທາດ (bhavati) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມບໍ່ມີອຸປະສັກ ແລະ ຄວາມເປັນອະກັມມະກະ ເປັນຕົ້ນ:


Nopasaggā akammā ca, sopasaggā akammikā;

Sopasaggā sakammā ca, iti bhūti vibhāvitā.

ພູທາດ (ຄວາມມີຄວາມເປັນ) ທ່ານສະແດງໄວ້ 3 ຢ່າງ ຄື: ບໍ່ມີອຸປະສັກແລະເປັນອະກັມມະກະ (ບໍ່ມີກຳ), ມີອຸປະສັກແລະເປັນອະກັມມະກະ, ແລະ ມີອຸປະສັກແລະເປັນສະກັມມະກະ (ມີກຳ).


Idaṃ tu vacanaṃ ‘‘dhamma-bhūto bhutvā’’tiādisu;

Pattānubhavanatthaṃ me, vivajjetvā udīritaṃ.

ແຕ່ຄຳກ່າວນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າກ່າວໄວ້ໂດຍເວັ້ນເນື້ອຄວາມແຫ່ງການບັນລຸ ແລະ ການສະເຫວີຍ (ປະສົບ) ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'dhamma-bhūto bhutvā' (ເປັນຜູ້ມີທຳແລ້ວ).


Etena pana atthena, nopasaggasakammikaṃ;

Gahetvā catudhā hoti, iti ñeyyaṃ visesato.

ແຕ່ດ້ວຍເນື້ອຄວາມນັ້ນ, ເມື່ອຖືເອົາຄວາມບໍ່ມີອຸປະສັກແຕ່ເປັນສະກັມມະກະນຳ, ເພິ່ງຊາບໂດຍວິເສດວ່າ ພູທາດນັ້ນມີ 4 ປະເພດ.


Nopasaggā akammā ca, sopasaggā akammikā;

Bhūdhātu kārite sante, ekakammā bhavanti hi.

ເພາະວ່າ ພູທາດທີ່ບໍ່ມີອຸປະສັກແລະເປັນອະກັມມະກະ, ແລະ ພູທາດທີ່ມີອຸປະສັກແລະເປັນອະກັມມະກະ, ເມື່ອມີກາຣິຕະປັດໄຈ (ປັດໄຈໃນເຫດຸ) ແລ້ວ ຍ່ອມເປັນເອກະກັມມະກະ (ມີກຳດຽວ) ແທ້ໆ.


‘‘Bhāveti [Pg.16] kusalaṃ dhammaṃ, vibhāvetī’’timānidha;

Dassetabbāni viññūhi, sāsanaññūhi sāsane.

ໃນເລື່ອງນີ້, ທ່ານຜູ້ຮູ້ ຜູ້ຊົງຈຳພຣະສາສະໜາ ເພິ່ງສະແດງຕົວຢ່າງທັງຫຼາຍ ເຊັ່ນ 'bhāveti kusalaṃ dhammaṃ' (ຍ່ອມຈະເລີນກຸສົນທຳ) ແລະ 'vibhāveti' (ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ແຈ້ງ) ໃນພຣະສາສະໜາ.


Sopasaggā sakammā tu, kāritappaccaye sati;

Dvikammāyeva hotīti, ñātabbaṃ viññunā kathaṃ.

ສ່ວນພູທາດທີ່ມີອຸປະສັກແລະເປັນສະກັມມະກະ, ເມື່ອມີກາຣິຕະປັດໄຈ, ຍ່ອມເປັນທະວິກັມມະກະ (ມີ 2 ກຳ) ແທ້ໆ; ທ່ານຜູ້ຮູ້ເພິ່ງຊາບໄດ້ແນວໃດ?


Abhibhāventi purisā, purise pāṇajātikaṃ;

Anubhāveti puriso, sampattiṃ purisaṃ iti.

ດັ່ງຕົວຢ່າງວ່າ: 'Abhibhāventi purisā purise pāṇajātikaṃ' (ບຸຣຸດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມຄອບງຳສັດທີ່ມີຊີວິດທັງຫຼາຍ ໃຫ້ແກ່ບຸຣຸດທັງຫຼາຍ) ແລະ 'Anubhāveti puriso sampattiṃ purisaṃ' (ບຸຣຸດ ຍ່ອມໃຫ້ບຸຣຸດສະເຫວີຍສົມບັດ) ດັ່ງນີ້.


Idaṃ sakammakaṃ nāma, akammakamidaṃ iti;

Kathamamhehi ñātabbaṃ, vitthārena vadetha no.

ບົດນີ້ຊື່ວ່າ ສະກັມມະກະ, ບົດນີ້ຊື່ວ່າ ອະກັມມະກະ ດັ່ງນີ້, ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະເພິ່ງຊາບໄດ້ແນວໃດ? ຂໍທ່ານຈົ່ງກ່າວແກ່ພວກຂ້າພະເຈົ້າໂດຍພິສະດານເຖີດ.


Vitthāreneva kiṃ vattuṃ, sakkomi ekadesato;

Kathayissāmi sakkaccaṃ, vadato me nibodhatha.

ຈະກ່າວໂດຍພິສະດານທັງໝົດເຮັດຫຍັງ? ຂ້າພະເຈົ້າສາມາດກ່າວໄດ້ພຽງບາງສ່ວນ; ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວໂດຍເຄົາລົບ, ພວກທ່ານຈົ່ງຕັ້ງໃຈຟັງຄຳທີ່ຂ້າພະເຈົ້າກ່າວເຖີດ.


Ākhyātikapadaṃ nāma, duvidhaṃ samudīritaṃ;

Sakammakamakammañca, iti viññū vibhāvaye.

ບົດອາຂຍາດ ທ່ານກ່າວໄວ້ມີ 2 ປະເພດ ຄື: ສະກັມມະກະ ແລະ ອະກັມມະກະ; ທ່ານຜູ້ຮູ້ເພິ່ງຈຳແນກດັ່ງນີ້.


Tatra yassa payogamhi, padassa kattunā kriyā;

Nipphāditā vinā kammaṃ, na hoti taṃ sakammakaṃ.

ໃນ 2 ປະເພດນັ້ນ, ໃນການປະກອບບົດໃດ, ກິຣິຍາທີ່ຜູ້ເຮັດ (ກັດຕາ) ເຮັດໃຫ້ສຳເລັດແລ້ວ ຫາກປາສະຈາກກຳຍ່ອມມີບໍ່ໄດ້, ບົດນັ້ນຊື່ວ່າ ສະກັມມະກະ.


‘‘Pacatī’’ti hi vutte tu, yena kenaci jantunā;

Odanaṃ vā panaññaṃ vā, kiñci vatthunti ñāyati.

ເພາະວ່າ ເມື່ອມີຄຳກ່າວວ່າ 'pacati' (ຍ່ອມຫຸງຕົ້ມ) ໂດຍສັດໃດໜຶ່ງ, ຍ່ອມເປັນທີ່ເຂົ້າໃຈກັນວ່າ ຫຸງຕົ້ມເຂົ້າສຸກ ຫຼື ສິ່ງອື່ນ ຫຼື ວັດຖຸໃດໜຶ່ງ.


Yassa pana payogamhi, kammena rahitā kriyā;

Padassa ñāyate etaṃ, akammakanti tīraye.

ສ່ວນໃນການປະກອບບົດໃດ, ກິຣິຍາທີ່ປາສະຈາກກຳຍ່ອມປາກົດ, ເພິ່ງວິນິດໄສວ່າ ບົດນັ້ນເປັນ ອະກັມມະກະ.


‘‘Tiṭṭhati devadatto’’ti, vutte kenaci jantunā;

Ṭhānaṃva buddhivisayo, kammabhūtaṃ na kiñcipi.

ເມື່ອມີຄຳກ່າວວ່າ 'Tiṭṭhati devadatto' (ທ້າວເທວະທັດ ຍ່ອມຢືນ) ໂດຍສັດໃດໜຶ່ງ, ຍ່ອມມີພຽງແຕ່ການຢືນເທົ່ານັ້ນທີ່ເປັນອາລົມແຫ່ງຄວາມຮັບຮູ້, ບໍ່ມີສິ່ງໃດທີ່ເປັນກຳເລີຍ.


Sakammakapadaṃ tattha, kattāraṃ kammameva ca;

Pakāseti yathāyoga-miti viññū vibhāvaye.

ໃນເລື່ອງນັ້ນ, ບົດສະກັມມະກະ ຍ່ອມສະແດງທັງຜູ້ເຮັດ (ກັດຕາ) ແລະ ກຳ ຕາມຄວາມເໝາະສົມ; ທ່ານຜູ້ຮູ້ເພິ່ງຈຳແນກດັ່ງນີ້.


‘‘Odanaṃ pacati poso, odano paccate sayaṃ’’;

Iccudāharaṇā ñeyyā, avuttepi ayaṃ nayo.

ເພິ່ງຊາບຕົວຢ່າງທັງຫຼາຍ ເຊັ່ນ: 'Odanaṃ pacati poso' (ບຸຣຸດ ຍ່ອມຫຸງເຂົ້າສຸກ) ແລະ 'Odano paccate sayaṃ' (ເຂົ້າສຸກ ຍ່ອມຫຸງຕົວມັນເອງ); ເຖິງແມ່ນວ່າບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້, ແນວທາງນີ້ກໍເພິ່ງຊາບໄດ້.


Akammakapadaṃ [Pg.17] nāma, kattāraṃ bhāvameva ca;

Yathārahaṃ pakāseti, iti dhīropalakkhaye.

ບົດອະກັມມະກະ ຍ່ອມສະແດງຜູ້ເຮັດ (ກັດຕາ) ແລະ ພາວະ ຕາມຄວາມຄວນ; ທ່ານຜູ້ມີປັນຍາເພິ່ງກຳນົດດັ່ງນີ້.


Kattāraṃ ‘‘tiṭṭhati’’ccatra, sūceti bhāvanāmakaṃ;

‘‘Upaṭṭhīyati’’ iccatra, avuttepi ayaṃ nayo.

ໃນຄຳວ່າ 'tiṭṭhati' ນີ້ ຍ່ອມສະແດງຜູ້ເຮັດ, ສ່ວນໃນຄຳວ່າ 'upaṭṭhīyati' ນີ້ ຍ່ອມສະແດງສິ່ງທີ່ຊື່ວ່າພາວະ; ເຖິງແມ່ນວ່າບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້, ແນວທາງນີ້ກໍເພິ່ງຊາບໄດ້.


Evaṃ sakammakākammaṃ, ñatvā yojeyya buddhimā;

Tikammakañca jāneyya, karādo kārite sati.

ທ່ານຜູ້ມີປັນຍາ ເມື່ອຮູ້ສະກັມມະກະ ແລະ ອະກັມມະກະ ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ເພິ່ງປະກອບເຖີດ; ແລະ ເພິ່ງຮູ້ບົດທີ່ມີກຳ 3 (ຕິກັມມະກະ) ໃນທາດມີ 'ກະຣະ' (ເຮັດ) ເປັນຕົ້ນ ເມື່ອມີກາຣິຕະປັດໄຈ.


‘‘Suvaṇṇaṃ kaṭakaṃ poso, kāreti purisa’’nti ca;

‘‘Puriso purise gāmaṃ, rathaṃ vāheti’’iccapi.

ດັ່ງຕົວຢ່າງວ່າ: 'Suvaṇṇaṃ kaṭakaṃ poso kāreti purisaṃ' (ບຸຣຸດ ຍ່ອມໃຫ້ບຸຣຸດເຮັດກຳໄລຄຳ) ແລະ 'Puriso purise gāmaṃ rathaṃ vāheti' (ບຸຣຸດ ຍ່ອມໃຫ້ບຸຣຸດທັງຫຼາຍລາກລົດໄປສູ່ບ້ານ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.


Ettha bhavatidhātumhi, nayo eso na labbhati;

Tasmā dvikammakaññeva, padamettha vibhāvitaṃ.

ໃນ 'ພູ' ທາດ (bhavati) ນີ້, ແນວທາງນັ້ນຍ່ອມບໍ່ໄດ້; ດັ່ງນັ້ນ ໃນທາດນີ້ ທ່ານຈຶ່ງສະແດງໄວ້ພຽງບົດທີ່ມີກຳ 2 (ທະວິກັມມະກະ) ເທົ່ານັ້ນ.


Ediso ca nayo nāma, pāḷiyaṃ tu na dissati;

Ekaccānaṃ mateneva, mayā evaṃ pakāsito.

ແລະ ແນວທາງເຊັ່ນນີ້ ຍ່ອມບໍ່ປາກົດໃນພຣະບາລີ; ແຕ່ຂ້າພະເຈົ້າສະແດງໄວ້ຢ່າງນີ້ ໂດຍອາໄສມະຕິ (ຄວາມເຫັນ) ຂອງພຣະອາຈານບາງພວກເທົ່ານັ້ນ.


Ettha ca ‘‘tamenaṃ rājā, vividhā kammakāraṇā;

Kārāpetī’’ti yo pāṭho, niddese taṃ suniddise.

ແລະ ໃນເລື່ອງນີ້, ບົດພຣະບາລີໃດທີ່ວ່າ 'tamenaṃ rājā vividhā kammakāraṇā kārāpeti' (ພຣະຣາຊາ ຍ່ອມໃຫ້ເຮັດກຳມະກອນຕ່າງໆ ແກ່ຜູ້ນັ້ນ), ບົດນັ້ນມີການສະແດງໄວ້ດີແລ້ວໃນຄຳພີນິດເທດ.


‘‘Manussehī’’ti āharitvā, pāṭhasesaṃ sumedhaso;

‘‘Sunakhehipi khādāpenti’’, iti pāṭhassa dassanā.

ທ່ານຜູ້ມີປັນຍາດີ ເມື່ອນຳເອົາຄຳວ່າ 'manussehi' (ໂດຍມະນຸດທັງຫຼາຍ) ມາປະກອບໃສ່ໃນສ່ວນທີ່ເຫຼືອຂອງບົດ, ເພາະເຫັນບົດບາລີວ່າ 'sunakhehipi khādāpenti' (ຍ່ອມໃຫ້ໝູກັດກິນ ແມ້ໂດຍໝາທັງຫຼາຍ).


Etaṃ nayaṃ vidū ñatvā, yoje pāṭhānurūpato;

‘‘Suvaṇṇaṃ kaṭakaṃ poso, kāreti puriseni’’ti.

ທ່ານຜູ້ຮູ້ ເມື່ອຮູ້ແນວທາງນີ້ແລ້ວ ເພິ່ງປະກອບໃຫ້ເໝາມສົມກັບບົດບາລີ ດັ່ງນີ້ວ່າ: 'Suvaṇṇaṃ kaṭakaṃ poso kāreti purisena' (ບຸຣຸດ ຍ່ອມໃຫ້ເຮັດກຳໄລຄຳ ໂດຍບຸຣຸດ).


Vikaraṇappaccayāva, vuttā ettha sarūpato;

Sagaṇe sagaṇe tesaṃ, vuttiṃ dīpetumeva ca.

ວິກະຣະນະປັດໄຈທັງຫຼາຍ ທ່ານກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນີ້ໂດຍສະຮູບ (ຮູບຮ່າງ) ກໍເພື່ອສະແດງຄວາມເປັນໄປຂອງປັດໄຈເຫຼົ່ານັ້ນ ໃນໝວດທາດນັ້ນໆ ເທົ່ານັ້ນ.


‘‘Asmiṃ gaṇe ayaṃ dhātu, hotī’’ti tehi viññuno;

Viññāpetuñca aññehi, ñāpanā paccayehi na.

ແລະ ເພື່ອໃຫ້ທ່ານຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ ຊາບວ່າ 'ທາດນີ້ ຍ່ອມມີໃນໝວດທາດນີ້' ດ້ວຍປັດໄຈເຫຼົ່ານັ້ນ; ແຕ່ບໍ່ແມ່ນການເຮັດໃຫ້ຮູ້ດ້ວຍປັດໄຈອື່ນໆ.


Tathā hi bhāvakammesu, vihito paccayo tu yo;

Aṭṭhavidhepi dhātūnaṃ, gaṇasmiṃ sampavattati.

ເພາະວ່າ ປັດໄຈໃດທີ່ກຳນົດໄວ້ໃນພາວະ ແລະ ກຳ, ປັດໄຈນັ້ນຍ່ອມເປັນໄປໃນໝວດທາດທັງ 8 ປະເພດແທ້ໆ.


Bhūdhātujesu [Pg.18] rūpesu, asammohāya sotunaṃ;

Nānāvidho nayo evaṃ, mayā ettha pakāsito.

ແນວທາງຕ່າງໆ ຢ່າງນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າສະແດງໄວ້ໃນທີ່ນີ້ ກໍເພື່ອຄວາມບໍ່ຫຼົງໄຫຼຂອງຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍ ໃນຮູບທີ່ເກີດຈາກພູທາດ.


Ye loke appayuttā vividhavikaraṇākhyātasaddesvachekā,Te patvākhyātasadde avigatavimatī honti ñāṇīpi tasmā;

Accantaññeva dhīro saparahitarato sāsane daḷhapemo,Yogaṃ tesaṃ payoge paṭutaramatitaṃ patthayāno kareyya.

ບຸກຄົນທັງຫຼາຍໃນໂລກນີ້ ທີ່ບໍ່ໄດ້ຝຶກຝົນ ຍ່ອມເປັນຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດໃນຄຳອາຂຍາດທີ່ມີວິກະຣະນະຕ່າງໆ, ບຸກຄົນເຫຼົ່ານັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າເປັນຜູ້ມີປັນຍา ເມື່ອເຖິງຄຳອາຂຍາດແລ້ວ ກໍຍັງມີຄວາມສົງໄສຢູ່; ດັ່ງນັ້ນ, ທ່ານຜູ້ມີປັນຍາ ຜູ້ຍິນດີໃນປະໂຫຍດເກື້ອກູນແກ່ຕົນແລະຜູ້ນັ້ນ, ມີຄວາມຮັກອັນໝັ້ນຄົງໃນພຣະສາສະໜາ, ເພິ່ງເຮັດຄວາມພະຍາຍາມຢ່າງຍິ່ງ ໃນການປະກອບຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ເພື່ອຄວາມມີປັນຍາອັນສະຫຼາດສະຫຼຽວເຖີດ.


Iti navaṅge sāṭṭhakathe piṭakattaye byappathagatīsu

ດັ່ງນີ້, ໃນບັນດາແນວທາງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳ ໃນພຣະໄຕປິໂດກ ພ້ອມທັງອັດຖະກະຖາ ອັນມີອົງ 9


Viññūnaṃ kosallatthāya kate saddanītippakaraṇe

ໃນຄຳພີສັດທານີຕິ ທີ່ແຕ່ງຂຶ້ນ ເພື່ອຄວາມສະຫຼາດຮອບຮູ້ຂອງທ່ານຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ


Savikaraṇākhyātavibhāgo nāma

ພາກທີ່ຊື່ວ່າ ສະວິກະຣະນາຂຍາຕະວິພາກ (ການຈຳແນກອາຂຍາດພ້ອມທັງວິກະຣະນະ)


Paṭhamo paricchedo.

ເປັນປະຣິຈເສດ (ບົດ) ທີ 1.


2. Bhavatikriyāpadamālāvibhāga

໒. ການຈຳແນກໝວດກິຣິຍາບົດ 'ພະວະຕິ' (bhavati)


Ito paraṃ pavakkhāmi, sotūnaṃ mativaḍḍhanaṃ;

Kriyāpadakkamaṃ nāma, vibhattādīni dīpayaṃ.

ຕໍ່ຈາກນີ້ໄປ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວເຖິງລຳດັບແຫ່ງກິຣິຍາບົດ ເພື່ອຄວາມຈະເລີນແຫ່ງປັນຍາຂອງຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍ ໂດຍຈະສະແດງວິພັດເປັນຕົ້ນ.


Tatra ākhyātikassa kriyālakkhaṇattasūcikā tyādayo vibhattiyo, tā aṭṭhavidhā vattamānāpañcamīsattamīparokkhāhiyyattanajjatanībhavissantī kālātipattivasena.

ໃນເລື່ອງນັ້ນ, ວິພັດທັງຫຼາຍມີ 'ຕິ' ເປັນຕົ້ນ ເປັນເຄື່ອງສະແດງລັກສະນະແຫ່ງກິຣິຍາຂອງອາຂຍາດ, ວິພັດເຫຼົ່ານັ້ນມີ 8 ປະເພດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງ: ວັດຕະມານາ, ປັນຈະມີ, ສັດຕະມີ, ປະຣົກຂາ, ຫิຍັດຕະນີ, ອັດຊະຕະນີ, ພະວິສສັນຕີ, ແລະ ກາລາຕິປັດຕິ.


Tatthati anti, si tha, mi ma, te ante, se vhe, e mhe iccetā vattamānāvibhattiyo nāma.

ໃນບັນດາວິພັດເຫຼົ່ານັ້ນ, ວິພັດທັງຫຼາຍ ຄື: ຕິ ອັນຕິ, ສິ ຖະ, ມິ ມະ, ເຕ ອັນເຕ, ເສ ເວ, ເອ ມເຫ ເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ວັດຕະມານາວິພັດ.


Tu antu, hi tha, mi ma, taṃ antaṃ, su vho, e āmase iccetā pañcamīvibhattiyo nāma.

ວິພັດທັງຫຼາຍ ຄື: ຕຸ ອັນຕຸ, ຫິ ຖະ, ມິ ມະ, ຕັງ ອັນຕັງ, ສຸ ໂວ, ເອ ອາພະເສ ເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ປັນຈະມີວິພັດ.


Eyya [Pg.19] eyyuṃ, eyyāsi eyyātha, eyyāmi eyyāma, etha eraṃ, etho eyyāvho, eyyaṃ eyyāmhe iccetā sattamīvibhattiyo nāma.

ວິພັດທັງຫຼາຍ ຄື: ເອຍຍະ ເອຍຍຸງ, ເອຍຍາສິ ເອຍຍາຖະ, ເອຍຍາມິ ເອຍຍາມະ, ເອຖະ ເອຣັງ, ເອໂຖ ເອຍຍາໂວ, ເອຍຍັງ ເອຍຍາມເຫ ເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ສັດຕະມີວິພັດ.


A u, e ttha, aṃ mha, ttha re, ttho vho, iṃ mhe iccetā parokkhāvibhattiyo nāma.

ວິພັດທັງຫຼາຍ ຄື: ອະ ອຸ, ເອ ຕຖະ, ອັງ ມຫະ, ຕຖະ ເຣ, ຕໂຖ ໂວ, ອິງ ມເຫ ເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ປະຣົກຂາວິພັດ.


Ā ū, o ttha, aṃ mhā, ttha tthuṃ, se vhaṃ, iṃ mhase iccetā hiyyattanīvibhattiyo nāma.

ວິພັດທັງຫຼາຍ ຄື: ອາ ອູ, ໂອ ຕຖະ, ອັງ ມຫາ, ຕຖະ ຕຖຸງ, ເສ ວັງ, ອິງ ມຫະເສ ເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ຫິຍັດຕະນີວິພັດ.


Ī uṃ, o ttha, iṃ mhā, ā ū, se vhaṃ, aṃ mhe iccetā ajjatanīvibhattiyo nāma.

ວິພັດທັງຫຼາຍ ຄື: ອີ ອຸງ, ໂອ ຕຖະ, ອິງ ມຫາ, ອາ ອູ, ເສ ວັງ, ອັງ ມເຫ ເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ອັດຊະຕະນີວິພັດ.


Ssati ssanti, ssasi ssatha, ssāmi ssāma, ssate ssante, ssase ssavhe, ssaṃ ssāmhe iccetā bhavissantīvibhattiyo nāma.

ວິພັດທັງຫຼາຍ ຄື: ສະຕິ ສັນຕິ, ສະສິ ສະຖະ, ສາມິ ສາມະ, ສະເຕ ສັນເຕ, ສະເສ ສະເວ, ສັງ ສາມເຫ ເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ພະວິສສັນຕີວິພັດ.


Ssā ssaṃsu, sse ssatha, ssaṃ ssāmhā, ssatha ssisu, ssase ssavhe, ssiṃ ssāmhase iccetā kālātipattivibhattiyo nāma.

ວິພັດທັງຫຼາຍ ຄື: ສາ ສັງສຸ, ເສ ສະຖະ, ສັງ ສາມຫາ, ສະຖະ ສິສຸ, ສະເສ ສະເວ, ສິງ ສາມຫະເສ ເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ກາລາຕິປັດຕິວິພັດ.


Sabbāsametāsaṃ vibhattīnaṃ yāni yāni pubbakāni cha padāni, tāni tāni parassapadāni nāma. Yāni yāni pana parāni cha padāni, tāni tāni attanopadāni nāma. Tattha parassapadāni vattamānā cha, pañcamiyo cha, sattamiyo cha, parokkhā cha, hiyyattaniyo cha, ajjataniyo cha, bhavissantiyo cha, kālātipattiyo chāti aṭṭhacattālīsavidhāni honti, tathā itarāni, sabbāni tāni piṇḍitāni channavutividhāni.

ໃນບັນດາວິພັດທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້, ບົດ 6 ບົດທຳອິດໃດໆ ຊື່ວ່າ ປະຣັສສະບົດ. ສ່ວນບົດ 6 ບົດເບື້ອງປາຍໃດໆ ຊື່ວ່າ ອັດຕະໂນບົດ. ໃນເລື່ອງນັ້ນ, ປະຣັສສະບົດມີ 48 ປະເພດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງ: ວັດຕະມານາ 6, ປັນຈະມີ 6, ສັດຕະມີ 6, ປະຣົກຂາ 6, ຫິຍັດຕະນີ 6, ອັດຊະຕະນີ 6, ພະວິສສັນຕີ 6, ແລະ ກາລາຕິປັດຕິ 6; ສ່ວນບົດອື່ນ (ອັດຕະໂນບົດ) ກໍມີເຊັ່ນດຽວກັນ, ບົດທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນເມື່ອຮວມເຂົ້າກັນແລ້ວ ມີ 96 ປະເພດ.


Parassapadānamattanopadānañca dve dve padāni paṭhamamajjhimuttamapurisā nāma. Te vattamānādīsu cattāro cattāro, aṭṭhannaṃ vibhattīnaṃ vasena dvattiṃsa, piṇḍitāni parimāṇāneva.

ບົດເທື່ອລະ 2 ບົດ ຂອງປະຣັສສະບົດ ແລະ ອັດຕະໂນບົດ ຊື່ວ່າ ປະຖົມພຸຣຸດ, ມັດຊິມພຸຣຸດ, ແລະ ອຸດຕະມະພຸຣຸດ. ພຸຣຸດເຫຼົ່ານັ້ນມີຢ່າງລະ 4 ບົດ ໃນວັດຕະມານາວິພັດເປັນຕົ້ນ, ໂດຍອຳນາດແຫ່ງວິພັດທັງ 8 ຈຶ່ງມີ 32 ບົດ, ນີ້ຄືຈຳນວນທີ່ຮວມເຂົ້າກັນແລ້ວ.


Dvīsu [Pg.20] dvīsu padesu paṭhamaṃ paṭhamaṃ ekavacanaṃ, dutiyaṃ dutiyaṃ bahuvacanaṃ.

ໃນບັນດາບົດເທື່ອລະ 2 ບົດນັ້ນ, ບົດທຳອິດໆ ເປັນເອກະວະຈະນະ, ບົດທີສອງໆ ເປັນພະຫຸວະຈະນະ.


Tatra vattamānavibhattīnanti anti, si tha, mi ma iccetāni parassapadāni. Te ante, se vhe, e mhe iccetāni attanopadāni. Parassapadattanopadesupiti anti iti paṭhamapurisā, sitha iti majjhimapurisā, mi ma iti uttamapurisā, te ante iti paṭhamapurisā, se vhe iti majjhimapurisā, e mhe iti uttamapurisā.

ໃນບັນດາວິພັດເຫຼົ່ານັ້ນ, ໃນວັດຕະມານາວິພັດ: ຕິ ອັນຕິ, ສິ ຖະ, ມິ ມະ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນປະຣັສສະບົດ. ເຕ ອັນເຕ, ເສ ເວ, ເອ ມເຫ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນອັດຕະໂນບົດ. ໃນປະຣັສສະບົດ ແລະ ອັດຕະໂນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ: ຕິ ອັນຕິ ເປັນປະຖົມພຸຣຸດ, ສິ ຖະ ເປັນມັດຊິມພຸຣຸດ, ມິ ມະ ເປັນອຸດຕະມະພຸຣຸດ; ເຕ ອັນເຕ ເປັນປະຖົມພຸຣຸດ, ເສ ເວ ເປັນມັດຊິມພຸຣຸດ, ເອ ມເຫ ເປັນອຸດຕະມະພຸຣຸດ.


Paṭhamamajjhimuttamapurisesupi ti-iti ekavacanaṃ, anti-iti bahuvacananti evaṃ ekavacanabahuvacanāni kamato ñeyyāni. Evaṃ sesāsu vibhattīsu parassapadattanopadapaṭhamamajjhimuttamapurisekavacanabahuvacanāni ñeyyāni.

ເຖິງແມ່ນໃນປະຖົມພຸຣຸດ, ມັດຊິມພຸຣຸດ, ແລະ ອຸດຕະມະພຸຣຸດເຫຼົ່ານັ້ນ: ບົດວ່າ 'ຕິ' ເປັນເອກະວະຈະນະ, ບົດວ່າ 'ອັນຕິ' ເປັນພະຫຸວະຈະນະ; ເພິ່ງຊາບເອກະວະຈະນະ ແລະ ພະຫຸວະຈະນະ ຕາມລຳດັບຢ່າງນີ້. ເພິ່ງຊາບປະຣັສສະບົດ, ອັດຕະໂນບົດ, ປະຖົມພຸຣຸດ, ມັດຊິມພຸຣຸດ, ອຸດຕະມະພຸຣຸດ, ເອກະວະຈະນະ, ແລະ ພະຫຸວະຈະນະ ໃນວິພັດທີ່ເຫຼືອທັງຫຼາຍ ໂດຍທຳນອງນີ້.


Tattha vibhattīti kenaṭṭhena vibhatti? Kālādivasena dhātvatthaṃ vibhajatīti vibhatti, syādīhi nāmikavibhattīhi saha sabbasaṅgāhakavasena pana sakatthaparatthādibhede atthe vibhajatīti vibhatti, kammādayo vā kārake ekavacanabahuvacanavasena vibhajatīti vibhatti, vibhajitabbā ñāṇenātipi vibhatti, vibhajanti atthe etāyātipi vibhatti, atha vā satipi jinasāsane avibhattikaniddese sabbena sabbaṃ vibhattīhi vinā atthassā’niddisitabbato visesena vividhena vā ākārena bhajanti sevanti naṃ paṇḍitātipi vibhatti. Tattha avibhattikaniddesalakkhaṇaṃ vadāma saha payoganidassanādīhi.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'ວິບັດ' (vibhatti) ນັ້ນ ແປວ່າວິບັດດ້ວຍອັດຖະ (ຄວາມໝາຍ) ໃດ? ຊື່ວ່າ ວິບັດ ເພາະຈຳແນກອັດຖະຂອງທາດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກາລເປັນຕົ້ນ; ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ ວິບັດ ເພາະຈຳແນກອັດຖະທີ່ຕ່າງກັນມີສະກັດຖະ (ອັດຖະຂອງຕົນ) ແລະ ປະລັດຖະ (ອັດຖະຂອງຜູ້ນອກນີ້) ເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການລວມເອົາທັງໝົດຮ່ວມກັບນາມິກວິບັດທັງຫຼາຍມີ 'ສິ' (syādi) ເປັນຕົ້ນ; ຫຼືວ່າ ຊື່ວ່າ ວິບັດ ເພາະຈຳແນກກາຣົກທັງຫຼາຍມີກຳເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເອກະວະຈະນະ ແລະ ພະຫຸວະຈະນະ; ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ ວິບັດ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ເພິ່ງຈຳແນກດ້ວຍຍານ; ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ ວິບັດ ເພາະທ່ານທັງຫຼາຍຍ່ອມຈຳແນກອັດຖະດ້ວຍວິບັດນີ້; ຫຼືວ່າ ເມື່ອມີອະວິບັດຕິກະນິດເທດ (ການສະແດງອັດຖະທີ່ບໍ່ມີວິບັດ) ຢູ່ໃນພະຊິນະສາສະໜາ, ເພາະບໍ່ອາດສະແດງອັດຖະໄດ້ໂດຍປະການທັງປວງໂດຍປາສະຈາກວິບັດທັງຫຼາຍ, ບັນດິດທັງຫຼາຍຍ່ອມຄົບຫາ ຍ່ອມເສບເຊິ່ງວິບັດນັ້ນ ໂດຍອາການອັນວິເສດ ຫຼືໂດຍອາການຕ່າງໆ ດັ່ງນີ້ກໍຊື່ວ່າ ວິບັດ. ໃນເລື່ອງນັ້ນ, ພວກເຮົາຈະກ່າວເຖິງລັກສະນະແຫ່ງອະວິບັດຕິກະນິດເທດ ພ້ອມທັງຕົວຢ່າງການໃຊ້ເປັນຕົ້ນ.


Avibhattikaniddeso, nāmikesupalabbhati;

Nākhyātesūti viññeyya-midamettha nidassanaṃ.

ເພິ່ງຊາບວ່າ 'ອະວິບັດຕິກະນິດເທດ' (ການສະແດງຄຳທີ່ບໍ່ມີວິບັດ) ນັ້ນ ຍ່ອມມີປາກົດໃນນາມທັງຫຼາຍ, ບໍ່ມີປາກົດໃນອາຂຽດທັງຫຼາຍ; ນີ້ຄືຕົວຢ່າງໃນເລື່ອງນີ້.


Nigrodhova mahārukkho, thera vādānamuttamo;

Anūnaṃ anadhikañca, kevalaṃ jinasāsanaṃ.

ພະຊິນະສາສະໜາອັນບໍລິບູນທັງໝົດ ບໍ່ມີບົກພ່ອງ ແລະ ບໍ່ມີເກີນ, ປຽບເໝືອນຕົ້ນໄຮໃຫຍ່ (ນິໂຄຣດ), ເປັນຍອດແຫ່ງວາທະທັງຫຼາຍຂອງພະເຖລະ.


Tatra [Pg.21] thera-iti avibhattiko niddeso, therānaṃ ayanti thero. Ko so? Vādo. Theravādo aññesaṃ vādānaṃ uttamoti ayamattho veditabbo.

ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ 'thera' (ເຖຣະ) ເປັນອະວິບັດຕິກະນິດເທດ (ການສະແດງຄຳທີ່ບໍ່ມີວິບັດ), ຄຳວ່າ 'thero' (ເຖໂຣ) ນີ້ ໝາຍເຖິງ ຂອງພະເຖລະທັງຫຼາຍ. ແມ່ນຫຍັງນັ້ນ? ຄື ວາທະ (ຄຳສອນ). ເພິ່ງຊາບອັດຖະນີ້ວ່າ 'ເຖຣະວາທະ (ວາທະຂອງພະເຖລະທັງຫຼາຍ) ເປັນຍອດແຫ່ງວາທະຂອງຄົນອື່ນທັງຫຼາຍ'.


‘‘Kāyo te sabba sovaṇṇo’’, iccādimhipi nāmike;

Avibhattikaniddeso, gahetabbo nayaññunā.

ຜູ້ຮູ້ແນວທາງ (ນາຍະ) ເພິ່ງຖືເອົາອະວິບັດຕິກະນິດເທດ ໃນນາມມະສັບ ແມ່ນໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'Kāyo te sabba sovaṇṇo' (ກາຍຂອງພະອົງເປັນທອງຄຳທັງໝົດ).


Avibhattikaniddeso, nanvākhyātepi dissati;

‘‘Bho khāda piva’’iccatra, vade yo koci codako.

ຫາກມີຜູ້ໂຈທກ໌ຄົນໃດຄົນໜຶ່ງກ່າວວ່າ 'ອະວິບັດຕິກະນິດເທດ ຍ່ອມປາກົດແມ່ນໃນອາຂຽດບໍ່ແມ່ນບໍ? ເຊັ່ນໃນຄຳວ່າ 'Bho khāda piva' (ແນ່ທ່ານ ຈົ່ງກິນ ຈົ່ງດື່ມ) ນີ້'.


Yadi evaṃ matenassa, bhaveyya avibhattikaṃ;

‘‘Bhikkhu, bho purisi’’ccādi, padampi, na hidaṃ tathā.

ຫາກເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຕາມຄວາມເຫັນຂອງຜູ້ນັ້ນ, ແມ່ນແຕ່ບົດເປັນຕົ້ນວ່າ 'Bhikkhu, bho purisi' (ດູກ່ອນພິກຂຸ, ແນ່ບຸລຸດ) ກໍເພິ່ງເປັນອະວິບັດຕິກະນິດເທດ, ແຕ່ເລື່ອງນີ້ບໍ່ໄດ້ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ.


‘‘Bhikkhu, bho purisi’’ccādi, si ga lopena vuccati;

Tathā ‘‘khādā’’tiādīni, hi lopena pavuccare.

ບົດເປັນຕົ້ນວ່າ 'Bhikkhu, bho purisi' ທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍການລຶບ 'ສິ' ວິບັດ (ແລະ ການເຮັດຄະ); ເຊັ່ນດຽວກັນ ບົດທັງຫຼາຍມີ 'khādā' ເປັນຕົ້ນ ທ່ານກໍກ່າວໄວ້ດ້ວຍການລຶບ 'ຫິ' ວິບັດ.


Evaṃ avibhattikaniddeso ākhyātesu na labbhati, nāmesuyeva labbhati. Tatrāpi ‘‘aṭṭha ca puggala dhammadasā te’’ti ettha chandavasena puggala iti rassakaraṇaṃ daṭṭhabbaṃ, na ‘‘kakusandha koṇāgamano ca kassapo’’ti ettha kakusandha iti avibhattikaniddeso viya avibhattikaniddeso daṭṭhabbo. ‘‘Bhikkhu nisinne mātugāmo upanisinno vā hoti upanipanno vā’’ti ettha pana bhikkhūti idaṃ bhikkhumhīti vattabbatthattā bhumme paccattantipi adiṭṭhavibhattikaniddesotipi vattuṃ yujjati. Tattha pana chandavasena katarassattā tāni padāni avibhattikaniddesapakkhampi bhajantīti vattuṃ na yujjati.

ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ອະວິບັດຕິກະນິດເທດ ຍ່ອມບໍ່ມີໃນອາຂຽດທັງຫຼາຍ, ຍ່ອມມີແຕ່ໃນນາມທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ. ແມ່ນໃນນາມນັ້ນ, 在ຄຳວ່າ 'aṭṭha ca puggala dhammadasā te' ນີ້, ເພິ່ງເຫັນວ່າການເຮັດໃຫ້ສຽງສັ້ນ (ຣັດສະ) ໃນຄຳວ່າ 'puggala' ນັ້ນ ແມ່ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັນທະ, ບໍ່ເພິ່ງເຫັນວ່າເປັນອະວິບັດຕິກະນິດເທດ ເໝືອນຄຳວ່າ 'kakusandha' ໃນຄຳວ່າ 'kakusandha koṇāgamano ca kassapo' ນັ້ນ. ສ່ວນໃນຄຳວ່າ 'Bhikkhu nisinne mātugāmo upanisinno vā hoti upanipanno vā' ນີ້, ຄຳວ່າ 'bhikkhu' ນີ້ ເພາະເປັນອັດຖະທີ່ເພິ່ງກ່າວວ່າ 'bhikkhumhi' (ໃນພິກຂຸ), ຈຶ່ງຄວນກ່າວວ່າ ເປັນພູມມະວິບັດ (ສັດຕະມີວິບັດ) ທີ່ໃຊ້ໃນອັດຖະແຫ່ງປະຖົມມະວິບັດ (ປັດຈັດຕະ) ຫຼືເປັນອະວິບັດຕິກະນິດເທດທີ່ບໍ່ປາກົດວິບັດ. ແຕ່ໃນຄຳນັ້ນ, ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ ບົດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນເຂົ້າເຖິງຝ່າຍແຫ່ງອະວິບັດຕິກະນິດເທດ ເພາະການເຮັດໃຫ້ສຽງສັ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັນທະ.


Tattha parassapadānīti parassa atthabhūtāni padāni parassapadāni. Etthuttamapurisesu attano atthesupi attanopadavohāro na kariyati.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'ປະຣັດສະບົດ' (parassapadāni) ໝາຍເຖິງ ບົດທັງຫຼາຍທີ່ເປັນອັດຖະຂອງຜູ້ນອກນີ້. ໃນປະຣັດສະບົດນີ້, ແມ່ນໃນອຸດຕະມະບຸລຸດ (ບຸລຸດທີ ໑) ທັງຫຼາຍ ທີ່ມີອັດຖະຂອງຕົນເອງ, ກໍບໍ່ມີການໃຊ້ໂວຫານວ່າ ອັດຕະໂນບົດ.


Kiñcāpi [Pg.22] attano atthā, purisā uttamavhayā;

Tathāpi itaresāna-mussannattāva tabbasā;

Tabbohāro imesānaṃ, porāṇehi niropito.

ແມ່ນວ່າບຸລຸດທັງຫຼາຍທີ່ຊື່ວ່າອຸດຕະມະ ຈະມີອັດຖະຂອງຕົນເອງກົຕາມ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ເພາະຄວາມແຜ່ຫຼາຍຂອງບຸລຸດນອກນີ້ (ປະຖົມມະບຸລຸດ ແລະ ມັດຊິມະບຸລຸດ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບຸລຸດນອກນັ້ນ, ໂວຫານນັ້ນ (ປະຣັດສະບົດ) ອັນອາຈານບູຮານທັງຫຼາຍຈຶ່ງກຳນົດໄວ້ແກ່ບົດເຫຼົ່ານີ້.


Attanopadānīti attano atthabhūtāni padāni attanopadāni. Ettha pana paṭhamamajjhimapurisesu parassatthesupi parassapadavohāro na kariyati.

ຄຳວ່າ 'ອັດຕະໂນບົດ' (attanopadāni) ໝາຍເຖິງ ບົດທັງຫຼາຍທີ່ເປັນອັດຖະຂອງຕົນເອງ. ແຕ່ໃນອັດຕະໂນບົດນີ້, ໃນປະຖົມມະບຸລຸດ (ບຸລຸດທີ ໓) ແລະ ມັດຊິມະບຸລຸດ (ບຸລຸດທີ ໖) ທັງຫຼາຍ ແມ່ນໃນອັດຖະຂອງຜູ້ນອກນີ້, ກໍບໍ່ມີການໃຊ້ໂວຫານວ່າ ປະຣັດສະບົດ.


Paṭhamamajjhimā cete, parassatthā tathāpi ca;

Itaresaṃ nirūḷhattā, tabbohārassa saccato.

ບົດໃນປະຖົມມະບຸລຸດ ແລະ ມັດຊິມະບຸລຸດເຫຼົ່ານີ້ ຈະມີອັດຖະຂອງຜູ້ນອກນີ້ກໍຕາມ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ເພາະຄວາມຕັ້ງໝັ້ນ (ນິຣູຕິ) ແຫ່ງໂວຫານນັ້ນຂອງບົດນອກນີ້ ໂດຍແທ້ຈິງ.


Imassa panimesānaṃ, pubbavohāratāya ca;

Tathā saṅkaradosassa, haraṇatthāya so ayaṃ;

Attanopadavohāro, esamāropito dhuvaṃ.

ແລະເພາະຄວາມເປັນໂວຫານເກົ່າແກ່ຂອງບົດເຫຼົ່ານີ້, ແລະเพื่อປະໂຫຍດແກ່ການກຳຈັດຄວາມສັບສົນ (ສັງກະຣະໂທດ), ໂວຫານວ່າ ອັດຕະໂນບົດ ນີ້ ຈຶ່ງຖືກກຳນົດໄວ້ແກ່ບົດເຫຼົ່ານີ້ຢ່າງແນ່ນອນ.


Parassapadasaññādi-saññāyo bahukā idha;

Porāṇehi katattātā, saññā porāṇikā matā.

ຊື່ທັງຫຼາຍມີປະຣັດສະບົດສັນຍາເປັນຕົ້ນໃນຄຳພີນີ້ ມີເປັນຈຳນວນຫຼາຍ, ເພາະຊື່ເຫຼົ່ານັ້ນອັນອາຈານບູຮານທັງຫຼາຍໄດ້ເຮັດໄວ້ແລ້ວ, ຈຶ່ງຖືວ່າເປັນຊື່ບູຮານ (ໂປຣານິກະສັນຍາ).


Tasmā idha paṭhamapurisādīnaṃ tiṇṇaṃ purisānaṃ vacanatthaṃ na pariyesāma. Rūḷhiyā hi porāṇehi tyādīnaṃ purisasaññā vihitā.

ເພາະສະນັ້ນ, ໃນຄຳພີນີ້ ພວກເຮົາຈະບໍ່ສະແຫວງຫາຄວາມໝາຍຂອງຄຳ (ວະຈະນັດຖະ) ຂອງບຸລຸດທັງສາມມີປະຖົມມະບຸລຸດເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ອາຈານບູຮານທັງຫຼາຍໄດ້ກຳນົດຊື່ບຸລຸດ (ບຸຣຸສະສັນຍາ) ແກ່ວິບັດທັງຫຼາຍມີ 'ຕິ' (ti) ເປັນຕົ້ນ ໂດຍຄວາມຕັ້ງໝັ້ນ (ຣູລຫິ) ແລ້ວ.


Ekavacanabahuvacanesu pana ekassatthassa vacanaṃ ekavacanaṃ. Bahūnamatthānaṃ vacanaṃ bahuvacanaṃ. Atha vā bahuttepi sati samudāyavasena jātivasena vā cittena sampiṇḍetvā ekīkatassatthassa ekassa viya vacanampi ekavacanaṃ, bahutte nissitassa nissayavohārena vuttassa nissayavasena ekassa viya vacanampi ekavacanaṃ, ekattalakkhaṇena bavhatthānaṃ ekavacanaṃ viya vacanampi ekavacanaṃ. Abahuttepi sati attagarukārāparicchedamātikānusandhinayapucchāsabhāgaputhucitta- samāyogaputhuārammaṇavasena ekatthassa bahūnaṃ viya vacanaṃ bahuvacanaṃ, tathā ye ye bahavo tannivāsataṃputtasaṅkhātassekassatthassa rūḷhīvasena bahūnaṃ viya vacanampi bahuvacanaṃ, ekassatthassa aññenatthena ekābhidhānavasena bahūnaṃ [Pg.23] viya vacanampi bahuvacanaṃ, ekassatthassa nissitavasena bahūnaṃ viya vacanampi bahuvacanaṃ, ekassatthassa ārammaṇabhedakiccabhedavasena bahūnaṃ viya vacanampi bahuvacanaṃ. Evamimehi ākārehi ekamhi vattabbe, ekamhi viya ca vattabbe ekavacanaṃ, bahumhi vattabbe, bahumhi viya ca vattabbe bahuvacanaṃ hotīti daṭṭhabbaṃ. Puthuvacanaṃ, anekavacananti ca imasseva nāmaṃ.

ສ່ວນໃນບັນດາເອກະວະຈະນະ ແລະ ພະຫຸວະຈະນະນັ້ນ, ຄຳກ່າວເຖິງອັດຖະອັນດຽວ ຊື່ວ່າ ເອກະວະຈະນະ. ຄຳກ່າວເຖິງອັດຖະຫຼາຍຢ່າງ ຊື່ວ່າ ພະຫຸວະຈະນະ. ຫຼືວ່າ ເມື່ອມີຄວາມເປັນພະຫຸ (ຫຼາຍ) ຢູ່ກໍຕາມ, ຄຳກ່າວເຖິງອັດຖະທີ່ເຮັດໃຫ້ເປັນອັນດຽວກັນໂດຍການຮວບຮວມດ້ວຍໃຈ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຸ່ມ (ສະມຸດາຍະ) ຫຼືດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຊາດ (ຊາຕິ) ປຽບເໝືອນອັດຖະອັນດຽວ ກໍຊື່ວ່າ ເອກະວະຈະນະ; ຄຳກ່າວເຖິງອັດຖະທີ່ອາໄສຢູ່ໃນຄວາມເປັນພະຫຸ ທີ່ກ່າວດ້ວຍໂວຫານແຫ່ງທີ່ອາໄສ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທີ່ອາໄສ ປຽບເໝືອນອັດຖະອັນດຽວ ກໍຊື່ວ່າ ເອກະວະຈະນະ; ຄຳກ່າວເຖິງອັດຖະຫຼາຍຢ່າງທີ່ມີລັກສະນະເປັນອັນດຽວກັນ ປຽບເໝືອນເອກະວະຈະນະ ກໍຊື່ວ່າ ເອກະວະຈະນະ. ເມື່ອບໍ່ມີຄວາມເປັນພະຫຸຢູ່ກໍຕາມ, ຄຳກ່າວເຖິງອັດຖະອັນດຽວ ປຽບເໝືອນອັດຖະຫຼາຍຢ່າງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເຮັດຄວາມເຄົາລົບຕົນເອງ (ອັດຕະຄະຣຸການ), ຄວາມບໍ່ກຳນົດ (ອະປະຣິດເຊທະ), ມາຕິກາ, ອະນຸສົນທິ, ນາຍะ, ປຸດສາ, ສະພາຄະ, ຄວາມປະກອບດ້ວຍຈິດທີ່ຕ່າງກັນ (ປຸທຸຈິດຕະສະມາໂຍຄະ), ແລະອາຣົມທີ່ຕ່າງກັນ (ປຸທຸອາຣົມ) ກໍຊື່ວ່າ ພະຫຸວະຈະນະ; ເຊັ່ນດຽວກັນ, ຄຳກ່າວເຖິງອັດຖະອັນດຽວທີ່ນັບວ່າເປັນຜູ້ນັ້ນ ຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນສິ່ງນັ້ນໆ ທີ່ມີເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຕັ້ງໝັ້ນ (ຣູລຫິ) ປຽບເໝືອນອັດຖະຫຼາຍຢ່າງ ກໍຊື່ວ່າ ພະຫຸວະຈະນະ; ຄຳກ່າວເຖິງອັດຖະອັນດຽວຮ່ວມກັບອັດຖະອື່ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເອີ້ນຊື່ດຽວກັນ ປຽບເໝືອນອັດຖະຫຼາຍຢ່າງ ກໍຊື່ວ່າ ພະຫຸວະຈະນະ; ຄຳກ່າວເຖິງອັດຖະອັນດຽວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສິ່ງທີ່ອາໄສ ປຽບເໝືອນອັດຖະຫຼາຍຢ່າງ ກໍຊື່ວ່າ ພະຫຸວະຈະນະ; ຄຳກ່າວເຖິງອັດຖະອັນດຽວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງອາຣົມ ແລະຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງກິດ ປຽບເໝືອນອັດຖະຫຼາຍຢ່າງ ກໍຊື່ວ່າ ພະຫຸວະຈະນະ. ເພິ່ງເຫັນວ່າ ດ້ວຍອາການທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້, ເມື່ອຄວນກ່າວເຖິງສິ່ງດຽວ ແລະເມື່ອຄວນກ່າວເໝືອນສິ່ງດຽວ ຍ່ອມເປັນເອກະວະຈະນະ, ເມື່ອຄວນກ່າວເຖິງສິ່ງຫຼາຍ ແລະເມື່ອຄວນກ່າວເໝືອນສິ່ງຫຼາຍ ຍ່ອມເປັນພະຫຸວະຈະນະ. ຄຳວ່າ 'ປຸທຸວະຈະນະ' (puthuvacanaṃ) ແລະ 'ອະເນກະວະຈະນະ' (anekavacanaṃ) ກໍເປັນຊື່ຂອງພະຫຸວະຈະນະນີ້ເອງ.


Vacanesu ayaṃ attho, nāmākhyātavibhattinaṃ;

Vasena adhigantabbo, sāsanatthagavesinā.

ອັດຖະນີ້ໃນວະຈະນະທັງຫຼາຍ, ຜູ້ສະແຫວງຫາອັດຖະໃນພະສາສະໜາ ເພິ່ງເຂົ້າເຖິງໄດ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງນາມວິບັດ ແລະ ອາຂຽດວິບັດ.


Tasmā tadatthaviññāpanatthaṃ idha nāmikapayogehi sahevākhyātapayoge pavakkhāma – ‘‘rājā āgacchati, sahāyo me āgacchati, ekaṃ citta’’ miccevamādayo ekassatthassa ekavacanapayogā. ‘‘Rājāno āgacchanti, sahāyā me āgacchanti, na me dessā ubho puttā, dve tīṇi’’ iccevamādayo bavhatthānaṃ bahuvacanapayogā.

ເພາະສະນັ້ນ, ເພື່ອສະແດງອັດຖະນັ້ນໃຫ້ປາກົດ, ໃນຄຳພີນີ້ ພວກເຮົາຈະກ່າວເຖິງການໃຊ້ບົດອາຂຽດຮ່ວມກັບການໃຊ້ບົດນາມ - ຕົວຢ່າງການໃຊ້ເອກະວະຈະນະເພື່ອສະແດງອັດຖະອັນດຽວ ເຊັ່ນ 'rājā āgacchati' (ພະລາຊາຍ່ອມສະເດັດມາ), 'sahāyo me āgacchati' (ສະຫາຍຂອງຂ້ອຍຍ່ອມມາ), 'ekaṃ cittaṃ' (ຈິດດວງດຽວ) ເປັນຕົ້ນ. ຕົວຢ່າງການໃຊ້ພະຫຸວະຈະນະເພື່ອສະແດງອັດຖະຫຼາຍຢ່າງ ເຊັ່ນ 'rājāno āgacchanti' (ພະລາຊາທັງຫຼາຍຍ່ອມສະເດັດມາ), 'sahāyā me āgacchanti' (ສະຫາຍທັງຫຼາຍຂອງຂ້ອຍຍ່ອມມາ), 'na me dessā ubho puttā' (ບຸດທັງສອງບໍ່ເປັນທີ່ກຽດຊັງຂອງຂ້ອຍ), 'dve tīṇi' (ສອງ, ສາມ) ເປັນຕົ້ນ.


‘‘Sā senā mahatī āsi, bahujjano pasannosi, sabbo taṃ jano ojināyatu, itthigumbassa pavarā, buddhassāhaṃ vatthayugaṃ adāsiṃ, dvayaṃ vo bhikkhave desessāmi, pemaṃ mahantaṃ ratanattayassa, kare pasādañca naro avassaṃ, bhikkhusaṅgho, balakāyo, devanikāyo, ariyagaṇo’’- iccevamādayo, ‘‘dvikaṃ tika’’miccādayo ca samudāyavasena bavhatthānaṃ ekavacanapayogā.

ຄຳທັງຫຼາຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'Sā senā mahatī āsi' (ກອງທັບນັ້ນໄດ້ເປັນກອງທັບໃຫຍ່), 'bahujjano pasannosi' (ມະຫາຊົນເປັນຜູ້ເຫຼື້ອມໃສແລ້ວ), 'sabbo taṃ jano ojināyatu' (ຊົນທັງປວງຈົ່ງດູໝິ່ນຊົນນັ້ນ), 'itthigumbassa pavarā' (ນາງຜູ້ປະເສີດກວ່າກຸ່ມສະຕີ), 'buddhassāhaṃ vatthayugaṃ adāsiṃ' (ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຖວາຍຜ້າຄູ່ໜຶ່ງແກ່ພະພຸດທະເຈົ້າ), 'dvayaṃ vo bhikkhave desessāmi' (ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາຈັກສະແດງທຳສອງປະການແກ່ພວກເຈົ້າ), 'pemaṃ mahantaṃ ratanattayassa' (ຄວາມຮັກອັນຍິ່ງໃຫຍ່ໃນພະຣັດຕະນະໄຕ), 'kare pasādañca naro avassaṃ' (ນໍລະຊົນເພິ່ງເຮັດຄວາມເຫຼື້ອມໃສໂດຍແທ້ຈິງ), 'bhikkhusaṅgho' (ພິກຂຸສົງ), 'balakāyo' (ກອງທະຫານ), 'devanikāyo' (ໝູ່ເທວະດา), 'ariyagaṇo' (ໝູ່ພະອະລິຍະ) ແລະຄຳທັງຫຼາຍມີ 'dvikaṃ' (ໝວດສອງ), 'tikaṃ' (ໝວດສາມ) ເປັນຕົ້ນ ເປັນຕົວຢ່າງການໃຊ້ເອກະວະຈະນະເພື່ອສະແດງອັດຖະຫຼາຍຢ່າງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຸ່ມ (ສະມຸດາຍະ).


Katthaci pana īdisesu ṭhānesu bahuvacanapayogāpi dissanti. Tathā hi ‘‘pūjitā ñātisaṅghehi, devakāyā samāgatā, sabbete devanikāyā, dve devasaṅghā, tīṇi [Pg.24] dukāni, cattāri navakāni’’ iccevamādayo payogāpi dissanti. Ime ekavacanavasena vattabbassa samudāyassa bahusamudāyavasena bahuvacanapayogāti gahetabbā, saṅgayhamānā ca bavhatthabahuvacane saṅgahaṃ gacchanti visuṃyeva vā, tasmā bahusamudāyāpekkhabahuvacananti etesaṃ nāmaṃ veditabbaṃ.

ແຕ່ໃນບາງບ່ອນ ຍ່ອມເຫັນການໃຊ້ພະຫຸວະຈະນະໃນສະຖານທີ່ເຊັ່ນນີ້ຄືກັນ. ຄວາມຈິງແລ້ວ ຍ່ອມເຫັນການໃຊ້ເປັນຕົ້ນວ່າ 'pūjitā ñātisaṅghehi' (ຜູ້ອັນໝູ່ຍາດທັງຫຼາຍບູຊາແລ້ວ), 'devakāyā samāgatā' (ໝູ່ເທວະດາທັງຫຼາຍປະຊຸມກັນແລ້ວ), 'sabbete devanikāyā' (ໝູ່ເທວະດາທັງປວງເຫຼົ່ານັ້ນ), 'dve devasaṅghā' (ໝູ່ເທວະດາສອງໝູ່), 'tīṇi dukāni' (ໝວດສອງສາມໝວດ), 'cattāri navakāni' (ໝວດເກົ້າສີ່ໝວດ). ເພິ່ງຖືເອົາວ່າ ຄຳເຫຼົ່ານີ້ເປັນການໃຊ້ພະຫຸວະຈະນະດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຸ່ມຫຼາຍກຸ່ມ ຂອງກຸ່ມທີ່ເພິ່ງກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເອກະວະຈະນະ, ແລະເມື່ອສົງເຄາະເຂົ້າ ກໍຍ່ອມເຂົ້າເຖິງການສົງເຄາະໃນພະຫຸວະຈະນະທີ່ມີອັດຖະຫຼາຍ ຫຼືແຍກອອກຕ່າງຫາກ, ເພາະສະນັ້ນ ເພິ່ງຊາບຊື່ຂອງຄຳເຫຼົ່ານີ້ວ່າ 'ພະຫຸວະຈະນະທີ່ເພ່ງເຖິງກຸ່ມຫຼາຍກຸ່ມ' (bahusamudāyāpekkhabahuvacana).


‘‘Pāṇaṃ na hane, sasso sampajjati’’ iccevamādayo jātivasena bavhatthānaṃ ekavacanapayogā, tabbhāvasāmaññena bavhatthānaṃ ekavacanapayogātipi vattuṃ vaṭṭati.

ຄຳທັງຫຼາຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'Pāṇaṃ na hane' (ບໍ່ເພິ່ງຂ້າສັດ), 'sasso sampajjati' (ເຂົ້າກ້າສົມບູນ) ເປັນຕົວຢ່າງການໃຊ້ເອກະວະຈະນະເພື່ອສະແດງອັດຖະຫຼາຍຢ່າງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຊາດ (ຊາຕิ), ແລະຄວນກ່າວວ່າ ເປັນການໃຊ້ເອກະວະຈະນະເພື່ອສະແດງອັດຖະຫຼາຍຢ່າງ ດ້ວຍຄວາມເປັນສາມັນແຫ່ງພາວະນັ້ນຄືກັນ.


‘‘Nāgaṃ raṭṭhassa pūjitaṃ, sāvatthī saddhā ahosi pasannā’’ iccevamādayo nissayavasena pavattānaṃ nissayavohārena vuttānamekavacanapayogā.

ຄຳທັງຫຼາຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'Nāgaṃ raṭṭhassa pūjitaṃ' (ຊ້າງຕົວອັນຊາວແວ່ນແຄວ້ນບູຊາແລ້ວ), 'sāvatthī saddhā ahosi pasannā' (ຊາວເມືອງສາວັດຖີເປັນຜູ້ມີສັດທາເຫຼື້ອມໃສແລ້ວ) ເປັນຕົວຢ່າງການໃຊ້ເອກະວະຈະນະຂອງສິ່ງທັງຫຼາຍທີ່ເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທີ່ອາໄສ ທີ່ກ່າວດ້ວຍໂວຫານແຫ່ງທີ່ອາໄສ.


‘‘Tilakkhaṇaṃ, kusalākusalaṃ, viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ, nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ, dhammavinayo, cittaseno ca gandhabbo, natiyā asati āgatigati na hoti, āgatigatiyā asati cutūpapāto na hoti’’ iccevamādayo ekattalakkhaṇe bavhatthānaṃ ekavacanapayogā.

ຄຳທັງຫຼາຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'Tilakkhaṇaṃ' (ໄຕລັກ), 'kusalākusalaṃ' (ກຸສົນແລະອະກຸສົນ), 'viññāṇapaccayā nāmarūpaṃ' (ເພາະວິນຍານເປັນປັດໄຈ ຈຶ່ງມີນາມຮູບ), 'nāmarūpapaccayā saḷāyatanaṃ' (ເພາະນາມຮູບເປັນປັດໄຈ ຈຶ່ງມີສະລາຍະຕະນະ), 'dhammavinayo' (ທຳແລະວິນັຍ), 'cittaseno ca gandhabbo' (ທ້າວຈິດຕະເສນະແລະຄັນທັບ), 'natiyā asati āgatigati na hoti' (ເມື່ອຄວາມນ້ອມໄປບໍ່ມີ ການມາແລະການໄປຍ່ອມບໍ່ມີ), 'āgatigatiyā asati cutūpapāto na hoti' (ເມື່ອການມາແລະການໄປບໍ່ມີ ການຈຸຕິແລະການອຸບັດຍ່ອມບໍ່ມີ) ເປັນຕົວຢ່າງການໃຊ້ເອກະວະຈະນະເພື່ອສະແດງອັດຖະຫຼາຍຢ່າງ ທີ່ມີລັກສະນະເປັນອັນດຽວກັນ.


‘‘Evaṃ mayaṃ gaṇhāma, amhākaṃ pakati, padhānanti kho meghiya vadamānaṃ kinti vadeyyāma’’ iccevamādayo ekassatthassa attavasena bahuvacanapayogā.

ຄຳທັງຫຼາຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'Evaṃ mayaṃ gaṇhāma' (ພວກເຮົາກຳນົດເອົາຢ່າງນີ້), 'amhākaṃ pakati' (ປົກກະຕິຂອງພວກເຮົາ), 'padhānanti kho meghiya vadamānaṃ kinti vadeyyāma' (ດູກ່ອນເມຄິຍະ ເມື່ອເຂົາກ່າວວ່າ 'ຄວາມພຽນ' ພວກເຮົາຈັກກ່າວວ່າແນວໃດ) ເປັນຕົວຢ່າງການໃຊ້ພະຫຸວະຈະນະເພື່ອສະແດງອັດຖະອັນດຽວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕົນ (ອັດຕະ).


‘‘Te manussā taṃ bhikkhuṃ etadavocuṃ ‘bhuñjatha bhante’ti, ahaṃ manussesu manussabhūtā, abbhāgatānā’sanakaṃ adāsiṃ’’ iccevamādayo ekassatthassa garukāravasena bahuvacanapayogā.

ຄຳທັງຫຼາຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'Te manussā taṃ bhikkhuṃ etadavocuṃ bhuñjatha bhante' (ມະນຸດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ກ່າວຄຳນີ້ແກ່ພິກຂຸນັ້ນວ່າ 'ນິມົນສັນເຖີດ ຂ້ານ້ອຍ'), 'ahaṃ manussesu manussabhūtā' (ຂ້າພະເຈົ້າເປັນມະນຸດໃນໝູ່ມະນຸດ), 'abbhāgatānā’sanakaṃ adāsiṃ' (ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຖວາຍອາສະນະແກ່ແຂກຜູ້ມາຮອດ) ເປັນຕົວຢ່າງການໃຊ້ພະຫຸວະຈະນະເພື່ອສະແດງອັດຖະອັນດຽວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເຮັດຄວາມເຄົາລົບ (ຄະຣຸການ).


‘‘Appaccayā [Pg.25] dhammā, asaṅkhatā dhammā’’ iccevamādayo ekassatthassa aparicchedavasena bahuvacanapayogā, aniyamitasaṅkhāvasena bahuvacanapayogā vā.

ຄຳທັງຫຼາຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'Appaccayā dhammā' (ທຳທັງຫຼາຍທີ່ບໍ່ມີປັດໄຈ), 'asaṅkhatā dhammā' (ທຳທັງຫຼາຍທີ່ປັດໄຈບໍ່ໄດ້ປຸງແຕ່ງ) ເປັນຕົວຢ່າງການໃຊ້ພະຫຸວະຈະນະເພື່ອສະແດງອັດຖະອັນດຽວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມບໍ່ກຳນົດ (ອະປະຣິດເຊທະ), ຫຼືເປັນການໃຊ້ພະຫຸວະຈະນະດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຈຳນວນທີ່ບໍ່ໄດ້ກຳນົດແນ່ນອນ.


Keci pana ‘‘desanāsotapātavasena bahuvacanapayogā’’tipi vadanti, taṃ na gahetabbaṃ. Na hi tathāgato satisampajaññarahito dhammaṃ deseti, yutti ca na dissati ‘‘mātikāyaṃ pucchāyaṃ vissajjane cāti tīsupi ṭhānesu appaccayādidhamme desento satthā punappunaṃ bahuvacanavasena desanāsote patitvā dhammaṃ desetī’’ti.

ແຕ່ບາງທ່ານກ່າວວ່າ 'ເປັນການໃຊ້ພະຫຸວະຈະນະດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຕົກໄປຕາມກະແສແຫ່ງເທດສະໜາ', ຄຳນັ້ນບໍ່ເພິ່ງຖືເອົາ. ເພາະວ່າ ພະຕາຖາຄົດຍ່ອມບໍ່ສະແດງທຳໂດຍປາສະຈາກສະຕິສຳປະຊັນຍະ, ແລະບໍ່ເຫັນເຫດຜົນສົມຄວນທີ່ວ່າ 'ພະສາດສະດາເມື່ອສະແດງທຳມີອັບປັດໄຈເປັນຕົ້ນ ໃນສະຖານທີ່ທັງສາມ ຄື ໃນມາຕິກາ, ໃນປຸດສາ ແລະໃນວິສັດຊະນາ ຍ່ອມສະແດງທຳໂດຍຕົກໄປຕາມກະແສແຫ່ງເທດສະໜາ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພະຫຸວະຈະນະຊ້ຳໆ'.


‘‘Katame dhammā appaccayā’’ iccevamādayo ekassatthassa mātikānusandhinayena bahuvacanapayogā.

ຄຳທັງຫຼາຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'Katame dhammā appaccayā' (ທຳທັງຫຼາຍທີ່ບໍ່ມີປັດໄຈ ເປັນໄນໃດ) ເປັນຕົວຢ່າງການໃຊ້ພະຫຸວະຈະນະເພື່ອສະແດງອັດຖະອັນດຽວ ໂດຍແນວທາງແຫ່ງມາຕິກາອະນຸສົນທິ.


‘‘Ime dhammā appaccayā’’ iccevamādayo ekassatthassa pucchānusandhinayena bahuvacanapayogā.

ຄຳທັງຫຼາຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'Ime dhammā appaccayā' (ທຳທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ມີປັດໄຈ) ເປັນຕົວຢ່າງການໃຊ້ພະຫຸວະຈະນະເພື່ອສະແດງອັດຖະອັນດຽວ ໂດຍແນວທາງແຫ່ງປຸດສາອະນຸສົນທິ.


‘‘Katame dhammā no parāmāsā, te dhamme ṭhapetvā avasesā kusalākusalābyākatā dhammā’’ iccevamādayo ekassatthassa pucchāsabhāgena bahuvacanapayogā.

ຄຳທັງຫຼາຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'Katame dhammā no parāmāsā, te dhamme ṭhapetvā avasesā kusalākusalābyākatā dhammā' (ທຳທັງຫຼາຍທີ່ບໍ່ແມ່ນປະລາມາດ ເປັນໄນໃດ? ຍົກເວັ້ນທຳເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ທຳທີ່ເປັນກຸສົນ, ອະກຸສົນ ແລະອັບພະຍາກົດທີ່ເຫຼືອ) ເປັນຕົວຢ່າງການໃຊ້ພະຫຸວະຈະນະເພື່ອສະແດງອັດຖະອັນດຽວ ໂດຍສ່ວນແຫ່ງປຸດສາສະພາຄະ.


‘‘Atthi bhikkhave aññeva dhammā gambhīrā duddasā duranubodhā santā paṇītā atakkāvacarā nipuṇā paṇḍitavedanīyā, ye tathāgato sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedetī’’ti ayamekassatthassa puthucittasamāyogaputhuārammaṇavasena bahuvacanapayogo.

ຄຳວ່າ 'Atthi bhikkhave aññeva dhammā gambhīrā duddasā duranubodhā santā paṇītā atakkāvacarā nipuṇā paṇḍitavedanīyā, ye tathāgato sayaṃ abhiññā sacchikatvā pavedeti' (ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ທຳທັງຫຼາຍອື່ນອັນເລິກເຊິ່ງ ເຫັນໄດ້ຍາກ ຮູ້ຕາມໄດ້ຍາກ ສະຫງົບ ປະນີດ ບໍ່ແມ່ນວິໄສແຫ່ງຄວາມຕຶກຕອງ ເປັນສິ່ງລະອຽດ ອັນບັນດິດເພິ່ງຮູ້ໄດ້ ມີຢູ່, ເຊິ່ງພະຕາຖາຄົດເຮັດໃຫ້ແຈ້ງດ້ວຍປັນຍາອັນຍິ່ງເອງແລ້ວ ປະກາດຢູ່) ນີ້ ເປັນຕົວຢ່າງການໃຊ້ພະຫຸວະຈະນະເພື່ອສະແດງອັດຖະອັນດຽວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມປະກອບດ້ວຍຈິດທີ່ຕ່າງກັນ ແລະອາຣົມທີ່ຕ່າງກັນ.


‘‘Ekaṃ samayaṃ bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṃ mahāvane,

ຄຳວ່າ 'Ekaṃ samayaṃ bhagavā sakkesu viharati kapilavatthusmiṃ mahāvane' (ສະໄໝໜຶ່ງ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າປະທັບຢູ່ ໃນແຄວ້ນສັກກະ ທີ່ປ່າໃຫຍ່ ໃກ້ເມືອງກະບິນລະພັດ),


Santi [Pg.26] puttā videhānaṃ, dīghāvu raṭṭhavaḍḍhano;

Te rajjaṃ kārayissanti, mithilāyaṃ pajāpati’’ –

ຄຳວ່າ 'Santi puttā videhānaṃ, dīghāvu raṭṭhavaḍḍhano; Te rajjaṃ kārayissanti, mithilāyaṃ pajāpati' (ບຸດທັງຫຼາຍຂອງພະລາຊາແຫ່ງວິເທຫະລັດມີຢູ່, ພະເຈົ້າທີຄາວຸຜູ້ຈະເລີນແວ່ນແຄວ້ນ; ພະອົງຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງປະຊາຊົນ ຈັກຄອງລາດຊະສົມບັດ ໃນເມືອງມິຖິລາ) -


Iccevamādayo saddā ye ye bahavo, tannivāsataṃputtasaṅkhātassekatthassa rūḷhīvasena bahuvacanapayogā.

ສັບທັງຫຼາຍມີຄຳເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ທີ່ມີເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ເປັນຕົວຢ່າງການໃຊ້ພະຫຸວະຈະນະເພື່ອສະແດງອັດຖະອັນດຽວ ທີ່ນັບວ່າເປັນຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນສິ່ງນັ້ນ ແລະເປັນບຸດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຕັ້ງໝັ້ນ (ຣູລຫິ).


‘‘Sāriputtamoggallāne āmantesi ‘gacchatha tumhe sāriputtā kīṭāgiriṃ gantvā assajipunabbasukānaṃ bhikkhūnaṃ kīṭāgirismā pabbājanīyakammaṃ karotha, tumhākaṃ ete saddhivihārino’ti’’, ‘‘kacci vo kulaputtā, etha byagghā nivattavho’’ iccevamādayo ekassatthassa aññenatthena ekābhidhānavasena bahuvacanapayogā.

ຄຳທັງຫຼາຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'Sāriputtamoggallāne āmantesi gacchatha tumhe sāriputtā kīṭāgiriṃ gantvā assajipunabbasukānaṃ bhikkhūnaṃ kīṭāgirismā pabbājanīyakammaṃ karotha, tumhākaṃ ete saddhivihārino' (ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດຮຽກພະສາລີບຸດແລະພະໂມກຄັນລານະມາວ່າ 'ດູກ່ອນສາລີບຸດທັງຫຼາຍ ພວກເຈົ້າຈົ່ງໄປ ຈົ່ງໄປສູ່ກີຕາຄີຣິວິຫານ ແລ້ວເຮັດປັບພາຊະນີຍະກຳແກ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍພວກອັດສະຊິແລະປຸນັບພະສຸກະ ໃຫ້ອອກຈາກກີຕາຄີຣິວິຫານ, ພິກຂຸເຫຼົ່ານັ້ນເປັນສັດທິວິຫາຣິກຂອງພວກເຈົ້າ'), 'kacci vo kulaputtā, etha byagghā nivattavho' (ດູກ່ອນກຸນລະບຸດທັງຫຼາຍ ພວກເຈົ້າສະບາຍດີຢູ່ບໍ? ແນ່ເສືອໂຄ່ງທັງຫຼາຍ ພວກເຈົ້າຈົ່ງກັບຄືນມາ) ເປັນຕົວຢ່າງການໃຊ້ພະຫຸວະຈະນະເພື່ອສະແດງອັດຖະອັນດຽວ ຮ່ວມກັບອັດຖະອື່ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເອີ້ນຊື່ດຽວກັນ.


‘‘Mañcā ukkuṭṭhiṃ karonti’’ iccevamādayo ekassatthassa nissitavasena bahuvacanapayogā.

ຄຳທັງຫຼາຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'Mañcā ukkuṭṭhiṃ karonti' (ຕັ່ງຕຽງທັງຫຼາຍຍ່ອມຮ້ອງໂຮ) ເປັນຕົວຢ່າງການໃຊ້ພະຫຸວະຈະນະເພື່ອສະແດງອັດຖະອັນດຽວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສິ່ງທີ່ອາໄສ.


‘‘Cattāro satipaṭṭhānā’’ti ayamārammaṇabhedena ekassatthassa bahuvacanapayogo.

ຄຳວ່າ 'Cattāro satipaṭṭhānā' (ສະຕິປັດຖານສີ່) ນີ້ ເປັນຕົວຢ່າງການໃຊ້ພະຫຸວະຈະນະເພື່ອສະແດງອັດຖະອັນດຽວ ດ້ວຍຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງອາຣົມ.


‘‘Cattāro sammappadhānā’’ti ayaṃ pana kiccabhedena ekassatthassa bahuvacanapayogo.

ສ່ວນຄຳວ່າ 'Cattāro sammappadhānā' (ສັມມັບປະທານສີ່) ນີ້ ເປັນຕົວຢ່າງການໃຊ້ພະຫຸວະຈະນະເພື່ອສະແດງອັດຖະອັນດຽວ ດ້ວຍຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງກິດ.


Tattha ekatthekavacanaṃ, samudāyāpekkhekavacanaṃ, jātyāpekkhekavacanaṃ, tannissayāpekkhekavacanaṃ, ekattalakkhaṇekavacananti pañcavidhaṃ ekavacanaṃ bhavati. Ettha pana jātyāpekkhekavacanaṃ atthato sāmaññāpekkhekavacanamevāti daṭṭhabbaṃ.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ເອກະວະຈະນະ ຍ່ອມມີ ໕ ປະການ ຄື: ເອກະວະຈະນະໃນອັດຖະອັນດຽວ (ekatthekavacana), ເອກະວະຈະນະທີ່ເພ່ງເຖິງກຸ່ມ (samudāyāpekkhekavacana), ເອກະວະຈະນະທີ່ເພ່ງເຖິງຊາດ (jātyāpekkhekavacana), ເອກະວະຈະນະທີ່ເພ່ງເຖິງສິ່ງທີ່ອາໄສໃນນັ້ນ (tannissayāpekkhekavacana), ແລະເອກະວະຈະນະທີ່ມີລັກສະນະເປັນອັນດຽວກັນ (ekattalakkhaṇekavacana). ໃນບັນດາເອກະວະຈະນະເຫຼົ່ານັ້ນ, ເພິ່ງເຫັນວ່າ ເອກະວະຈະນະທີ່ເພ່ງເຖິງຊາດ ໂດຍອັດຖະແລ້ວ ກໍຄືເອກະວະຈະນະທີ່ເພ່ງເຖິງຄວາມເປັນສາມັນນັ້ນເອງ.


Bavhatthabahuvacanaṃ, bahusamudāyāpekkhabahuvacanaṃ, attabahuvacanaṃ, garukārabahuvacanaṃ, aparicchedabahuvacanaṃ, mātikānusandhinayabahuvacanaṃ, pucchānusandhinayabahuvacanaṃ, pucchāsabhāgabahuvacanaṃ, puthucittasamāyogaputhuārammaṇabahuvacanaṃ, tannivāsabahuvacanaṃ, taṃputtabahuvacanaṃ, ekābhidhānabahuvacanaṃ, tannissitāpekkhabahuvacanaṃ[Pg.27], ārammaṇabhedabahuvacanaṃ, kiccabhedabahuvacananti pannarasavidhaṃ bahuvacanaṃ bhavati. Iccevaṃ vīsadhā sabbāni ekavacanabahuvacanāni saṅgahitāni. Atridaṃ pāḷivavatthānaṃ –

ພະຫຸວັດຈະນະມີ ໑໕ ປະການ ຄື: ພະຫູອັດຖະພະຫຸວັດຈະນະ (ພະຫຸວັດຈະນະໃນອັດຖະວ່າຫຼາຍ), ພະຫຸສະມຸດາຍາເປກຂະພະຫຸວັດຈະນະ (ພະຫຸວັດຈະນະທີ່ເພ່ງເຖິງໝູ່ຄະນະຫຼາຍ), ອັດຕະພະຫຸວັດຈະນະ (ພະຫຸວັດຈະນະແທນຕົນ), ຄະລຸການະພະຫຸວັດຈະນະ (ພະຫຸວັດຈະນະສະແດງຄວາມເຄົາລົບ), ອະປະຣິດເສທະພະຫຸວັດຈະນະ (ພະຫຸວັດຈະນະທີ່ບໍ່ກຳນົດຂອບເຂດ), ມາຕິການຸສັນທິນະຍະພະຫຸວັດຈະນະ (ພະຫຸວັດຈະນະໂດຍນັຍແຫ່ງການເຊື່ອມໂຍງມາຕິກາ), ປຸດສານຸສັນທິນະຍະພະຫຸວັດຈະນະ (ພະຫຸວັດຈະນະໂດຍນັຍແຫ່ງການເຊື່ອມໂຍງຄຳຖາມ), ປຸດສາສະphaຄະພະຫຸວັດຈະນະ (ພະຫຸວັດຈະນະໂດຍສ່ວນສະເໝີກັນແຫ່ງຄຳຖາມ), ປຸທຸຈິດຕະສະມາໂຍຄະປຸທຸອາຣັມມະນະພະຫຸວັດຈະນະ (ພະຫຸວັດຈະນະເພາະປະກອບດ້ວຍຈິດຫຼາຍດວງແລະມີອາລົມຫຼາຍຢ່າງ), ຕັນນิວາສະພະຫຸວັດຈະນະ (ພະຫຸວັດຈະນະໂດຍການອາໄສຢູ່ໃນສະຖານທີ່ນັ້ນ), ຕັງປຸດຕະພະຫຸວັດຈະນະ (ພະຫຸວັດຈະນະໂດຍຄວາມເປັນບຸດຂອງຜູ້ນັ້ນ), ເອກາພິທານະພະຫຸວັດຈະນະ (ພະຫຸວັດຈະນະໂດຍການກ່າວລວມເປັນອັນດຽວກັນ), ຕັນນິດສິຕາເປກຂະພະຫຸວັດຈະນະ (ພະຫຸວັດຈະນະທີ່ເພ່ງເຖິງສິ່ງທີ່ອາໄສສິ່ງນັ້ນ), ອາຣັມມະນະເພທະພະຫຸວັດຈະນະ (ພະຫຸວັດຈະນະໂດຍຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງອາລົມ), ແລະ ກິດຈະເພທະພະຫຸວັດຈະນະ (ພະຫຸວັດຈະນະໂດຍຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງກິດ). ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ ເອກະວັດຈະນະແລະພະຫຸວັດຈະນະທັງໝົດ ຈຶ່ງຖືກສົງເຄາະເຂົ້າເປັນ ໒໐ ປະການ. ໃນເລື່ອງນີ້ ມີການກຳນົດຕາມພຣະບາລີດັ່ງນີ້ —


Ekatthe dekavacana-ñcitarasmitarampi ca;

Samudāyajātiekatta-lakkhaṇekavacopi ca;

Sāṭṭhakathe piṭakamhi, pāṭhe pāyena dissare.

ເອກະວັດຈະນະໃນອັດຖະອັນດຽວ, ພະຫຸວັດຈະນະໃນອັດຖະອື່ນ (ຫຼາຍອັນ), ແລະເອກະວັດຈະນະທີ່ມີລັກສະນະເປັນເອກະພາບໂດຍຄວາມເປັນໝູ່ຄະນະ ແລະໂດຍຄວາມເປັນຊາດ ຍ່ອມປາກົດໂດຍທົ່ວໄປໃນພຣະໄຕປິດົກ ພ້ອມທັງອັດຖະກະຖາ.


Garumhi cattanekasmiṃ, bahuvacanakaṃ pana;

Pāḷiyaṃ appakaṃ aṭṭha-kathāṭīkāsu taṃ bahuṃ.

ສ່ວນພະຫຸວັດຈະນະໃນບຸກຄົນຜູ້ດຽວທີ່ຄວນເຄົາລົບ ແລະໃນຕົນເອງ ຍ່ອມມີໜ້ອຍໃນພຣະບາລີ ແຕ່ມີຫຼາຍໃນອັດຖະກະຖາແລະດີກາທັງຫຼາຍ.


Tathā hi bahukaṃ deka-vacanaṃyeva pāḷiyaṃ;

Garumhi cattanekasmiṃ, idamettha nidassanaṃ.

ດ້ວຍວ່າ ເອກະວັດຈະນະນັ້ນເອງມີຫຼາຍໃນພຣະບາລີ ໃນບຸກຄົນຜູ້ດຽວທີ່ຄວນເຄົາລົບ ແລະໃນຕົນເອງ, ຕົວຢ່າງໃນເລື່ອງນີ້ມີດັ່ງນີ້:


‘‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama;

Tava sāsanamāgamma, pattomhi amataṃ padaṃ’’.

“ຂ້າແດ່ພຣະບຸຣຸດອາຊານໄນ ຂໍຄວາມນອບນ້ອມຈົ່ງມີແກ່ພຣະອົງ, ຂ້າແດ່ພຣະບຸຣຸດຜູ້ສູງສົ່ງ ຂໍຄວາມນອບນ້ອມຈົ່ງມີແກ່ພຣະອົງ; ເພາະອາໄສຄຳສັ່ງສອນຂອງພຣະອົງ ຂ້າພະອົງຈຶ່ງບັນລຸເຖິງບົດອັນບໍ່ຕາຍ (ພຣະນິພານ)”.


Iccevamādayo pāṭhā, bahudhā jinasāsane;

Dissantīti vijāneyya, vidvā akkharacintako.

ພຣະບາລີທັງຫຼາຍມີອາທິຢ່າງນີ້ ຍ່ອມປາກົດໂດຍຫຼາຍໃນພຣະສາສະໜາຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າ; ບັນດິດຜູ້ພິຈາລະນາອັກສອນ ພຶງຊາບດັ່ງນີ້.


Sātisayaṃ garukārā-rahassāpi mahesino;

Ekavacanayogena, niddeso dissate yato.

ເພາະເຫດທີ່ການສະແດງເຖິງພຣະມະເຫສີເຈົ້າ ຜູ້ຄວນແກ່ຄວາມເຄົາລົບຢ່າງຍິ່ງ ຍັງປາກົດດ້ວຍການປະກອບເອກະວັດຈະນະ.


Tato vohārakusalo, kareyyatthānurūpato;

Ekavacanayogaṃ vā, itaraṃ vā sumedhaso.

ເພາະສະນັ້ນ ຜູ້ສະຫຼາດໃນໂວຫານ ຜູ້ມີປັນຍາດີ ພຶງປະກອບເອກະວັດຈະນະ ຫຼືພະຫຸວັດຈະນະ (ອີກຢ່າງໜຶ່ງ) ໃຫ້ເໝາະສົມແກ່ອັດຖະ.


Pāyena tannivāsamhi, bahuvacanakaṃ ṭhitaṃ;

Taṃputte appakaṃ tanni-ssayekavacanampi ca.

ໂດຍທົ່ວໄປ ພະຫຸວັດຈະນະຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໃນອັດຖະແຫ່ງຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນສະຖານທີ່ນັ້ນ; ສ່ວນໃນອັດຖະແຫ່ງບຸດຂອງຜู້ນັ້ນ ແລະເອກະວັດຈະນະໃນອັດຖະແຫ່ງຜູ້ອາໄສສິ່ງນັ້ນ ຍ່ອມມີໜ້ອຍ.


Puthucittāpariccheda-mātikāsandhiādisu;

Bahuvacanakañcāpi, appakanti pakāsaye.

ໃນອັດຖະມີຈິດຫຼາຍດວງ, ຄວາມບໍ່ກຳນົດຂອບເຂດ, ແລະການເຊື່ອມໂຍງມາຕິກາເປັນຕົ້ນ; ພຶງສະແດງວ່າ ພະຫຸວັດຈະນະກໍມີໜ້ອຍເຊັ່ນກັນ.


Ekābhidhānato kiccā, tathā gocaratopi ca;

Bahuvacanakaṃ tanni-ssitāpekkhañca appakaṃ.

ໂດຍການກ່າວລວມເປັນອັນດຽວກັນ, ໂດຍກິດ, ແລະໂດຍໂຄຈອນ (ອາລົມ) ກໍດີ; ພະຫຸວັດຈະນະ ແລະພະຫຸວັດຈະນະທີ່ເພ່ງເຖິງສິ່ງທີ່ອາໄສສິ່ງນັ້ນ ກໍມີໜ້ອຍເຊັ່ນກັນ.


Iccevaṃ [Pg.28] sappayogaṃ tu, ñatvāna vacanadvayaṃ;

Kātabbo pana vohāro, yathāpāḷi vibhāvinā.

ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ ຜູ້ມີປັນຍາຮູ້ແຈ້ງ ເມື່ອຮູ້ຈັກວັດຈະນະທັງສອງ (ເອກະວັດຈະນະແລະພະຫຸວັດຈະນະ) ພ້ອມທັງການປະກອບທີ່ເໝາະສົມແລ້ວ; ພຶງໃຊ້ໂວຫານໃຫ້ຖືກຕ້ອງຕາມພຣະບາລີເຖີດ.


Idāni kālādivasena ākhyātappavattiṃ dīpayissāma – kālakārakapurisaparidīpakaṃ kriyālakkhaṇaṃ ākhyātikaṃ. Tatra kālanti atītānāgatapaccuppannavasena tayo kālā, atītānāgatapaccuppannāṇattiparikappakālātipattivasena pana cha, te ekekā tipurisakā.

ບັດນີ້ ເຮົາຈະສະແດງຄວາມເປັນໄປຂອງອາຂະຍາດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງກາລະເປັນຕົ້ນ — ບົດອາຂະຍາດ ມີລັກສະນະສະແດງກິຣິຍາ ທີ່ສະແດງໃຫ້ເຫັນກາລະ, ກາຣົກ, ແລະບຸຣຸດ. ໃນບັນດາສາມຢ່າງນັ້ນ, ທີ່ຊື່ວ່າ “ກາລະ” ມີ ໓ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອະດີດ, ອະນາຄົດ, ແລະປັດຈຸບັນ; ແຕ່ຖ້າແບ່ງໂດຍອຳນາດແຫ່ງອະດີດ, ອະນາຄົດ, ປັດຈຸບັນ, ອານັດຕິ (ຄຳສັ່ງ), ປະຣິກັບປະ (ຄວາມຄາດຄະເນ), ແລະກາລາຕິປັດ (ການລ່ວງເລີຍກາລະ) ຍ່ອມມີ ໖, ກາລະເຫຼົ່ານັ້ນ ແຕ່ລະຢ່າງ ຍ່ອມມີບຸຣຸດ ໓ ຢ່າງ.


Vuttappakārakālesu, yadidaṃ vattate yato;

Ākhyātikaṃ tato tassa, kāladīpanatā matā.

ເພາະເຫດທີ່ບົດອາຂະຍາດນີ້ ຍ່ອມເປັນໄປໃນກາລະທັງຫຼາຍຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ; ເພາະສະນັ້ນ ຄວາມເປັນບົດສະແດງກາລະຂອງບົດອາຂະຍາດນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນທີ່ຊາບກັນ.


Kārakanti kammakattubhāvā. Te hi upacāramukhyasabhāvavasena karonti karaṇanti ca ‘‘kārakā’’ti vuccanti. Teva yathākkamaṃ kriyānimitta taṃsādhaka taṃsabhāvāti veditabbā.

ທີ່ຊື່ວ່າ “ກາຣົກ” ໄດ້ແກ່ ກຳ, ກັດຕາ, ແລະພາວະ. ດ້ວຍວ່າ ສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເຮັດ ຫຼືເປັນເຄື່ອງເຮັດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອຸປະຈາຣະ (ໂດຍອ້ອມ) ແລະມຸຂະຍະ (ໂດຍກົງ) ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ “ກາຣົກ”. ກາຣົກເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງຊາບຕາມລຳດັບວ່າ ເປັນນິມິດແຫ່ງກິຣິຍາ, ເປັນຜູ້ເຮັດກິຣິຍານັ້ນໃຫ້ສຳເລັດ, ແລະເປັນສະພາວະຂອງກິຣິຍານັ້ນ.


Kammaṃ kattā ca bhāvo ca, iccevaṃ kārakā tidhā;

Vibhattipaccayā ettha, vuttā nāññatra saccato.

ກຳ, ກັດຕາ, ແລະພາວະ ຍ່ອມເປັນກາຣົກ ໓ ປະການ ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ; ວິພັດແລະປັດໄຈໃນອາຂະຍາດນີ້ ຍ່ອມກ່າວໃນກາຣົກເຫຼົ່ານີ້ເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນກ່າວໃນສິ່ງອື່ນ ໂດຍແທ້ຈິງ.


‘‘Paribhaviyyati’’ccādī, kamme sijjhanti kārake;

‘‘Sambhavatī’’tiādīni, sijjhare kattukārake.

ບົດທັງຫຼາຍມີ “ປະຣິພະວິດຍະຕິ” (ຍ່ອມຖືກຄອບງຳ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມສຳເລັດໃນກຳມະກາຣົກ; ບົດທັງຫຼາຍມີ “ສຳພະວະຕິ” (ຍ່ອມມີ, ຍ່ອມເກີດ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມສຳເລັດໃນກັດຕຸກກາຣົກ.


‘‘Vibhaviyyati’’iccādī, bhāve sijjhanti kārake;

Tividhesvevametesu, vibhattipaccayā matā.

ບົດທັງຫຼາຍມີ “ວິພະວິດຍະຕິ” (ຍ່ອມມີຄວາມເປັນໄປ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມສຳເລັດໃນພາວະກາຣົກ; ວິພັດແລະປັດໄຈທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເປັນທີ່ຊາບກັນວ່າ ເປັນໄປໃນກາຣົກ ໓ ປະການເຫຼົ່ານີ້.


Kārakattayamuttaṃ yaṃ, ākhyātaṃ natthi sabbaso;

Tasmā taddīpanattampi, tassākhyātassa bhāsitaṃ.

ບົດອາຂະຍາດທີ່ພົ້ນຈາກກາຣົກທັງ ໓ ຍ່ອມບໍ່ມີໂດຍປະການທັງປວງ; ເພາະສະນັ້ນ ຄວາມເປັນບົດສະແດງກາຣົກນັ້ນ ຈຶ່ງຖືກກ່າວໄວ້ວ່າເປັນຄຸນລັກສະນະຂອງບົດອາຂະຍາດນັ້ນ.


Kārakattaṃ tu bhāvassa, sacepi na samīritaṃ;

Kārakalakkhaṇe tena, bhāvena ca avatthunā.

ເຖິງແມ່ນວ່າ ຄວາມເປັນກາຣົກຂອງພາວະ ຈະບໍ່ໄດ້ຖືກກ່າວໄວ້ໃນລັກສະນະແຫ່ງກາຣົກກོຕາມ, ແຕ່ເພາະພາວະນັ້ນ ບໍ່ມີວັດຖຸ (ຕົວຕົນ) ທີ່ເປັນຮູບທຳ,


Kriyānipphatti [Pg.29] natthīti, yuttitopi ca natthi taṃ;

Tathāpākhyātike tassa, tabbohāro niruttiyaṃ;

Patiṭṭhitanayovāti, mantvā amhehi bhāsito.

ຄວາມສຳເລັດແຫ່ງກິຣິຍາ ຍ່ອມບໍ່ມີ (ໂດຍປາສະຈາກພາວະ), ແລະໂດຍເຫດຜົນແລ້ວ ພາວະນັ້ນກໍບໍ່ແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີກາຣົກ; ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ການໃຊ້ໂວຫານກ່ຽວກັບພາວະນັ້ນໃນບົດອາຂະຍາດ ຍ່ອມເປັນນັຍທີ່ຕັ້ງໝັ້ນແລ້ວໃນຄຳພີໄວຍາກອນ, ເຮົາຈຶ່ງຄິດແລະກ່າວໄວ້ຢ່າງນັ້ນ.


Purisoti ekavacanabahuvacanakā paṭhamamajjhimuttamapurisā. Tattha paṭhamapuriso ākhyātapadena tulyādhikaraṇe sādhakavācake vā kammavācake vā tumhā’mhasaddavajjite paccattavacanabhūte nāmamhi ‘‘abhinīhāro samijjhati, bodhi vuccati catūsu maggesuñāṇa’’ntiādīsu viya payujjamānepi, taṭṭhāniyatte sati ‘‘bhāsati vā karoti vā, pīḷiyakkhoti maṃ vidū, vuccatīti vacana’’ntiādīsu viya appayujjamānepi sabbadhātūhi paro hoti. Katthaci pana pāḷippadese nāmassa appayuttattā paṭhamapurisapayogattho duranubodho bhavati, yathā ‘‘dukkhaṃ te vedayissāmi, tattha assāsayantu ma’’nti. Tathā hi ettha ‘‘pādā’’ti pāṭhaseso, tasmiṃ dukkhasāsanārocane vattuṃ avisahanavasena kilamantaṃ maṃ devassa ubho pādā assāsentu, vissaṭṭho kathehīti maṃ vadathāti adhippāyo ca bhavati.

ທີ່ຊື່ວ່າ “ບຸຣຸດ” ໄດ້ແກ່ ປະຖົມມະບຸຣຸດ, ມັດຊິມະບຸຣຸດ, ແລະອຸດຕະມະບຸຣຸດ ທີ່ມີທັງເອກະວັດຈະນະແລະພະຫຸວັດຈະນະ. ໃນບຸຣຸດເຫຼົ່ານັ້ນ, ປະຖົມມະບຸຣຸດ ຍ່ອມຢູ່ຫຼັງຈາກທາດທັງປວງ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະປະກອບກັບນາມທີ່ເປັນປັດຈັດຕະວັດຈະນະ (ປະຖົມມະວິພັດ) ທີ່ເວັ້ນຈາກ “ຕຸມຫະ” ແລະ “ອຳຫະ” ສັບ, ເຊິ່ງມີວິພັດສະເໝີກັນ (ຕຸລຍາທິກະຣະນະ) ກັບບົດອາຂະຍາດ, ບໍ່ວ່າຈະເປັນບົດສະແດງຜູ້ເຮັດ (ກັດຕາ) ຫຼືບົດສະແດງສິ່ງທີ່ຖືກເຮັດ (ກຳ) ກໍຕາມ, ດັ່ງໃນປະໂຫຍກມີ “abhinīhāro samijjhati” (ຄວາມປາດຖະໜາຢ່າງແຮງກ້າ ຍ່ອມສຳເລັດ), “bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇaṃ” (ປັນຍາໃນມັກທັງ ໔ ທ່ານຮຽກວ່າ ໂພທິ) ເປັນຕົ້ນ; ຫຼືເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ໄດ້ປະກອບກັບນາມນັ້ນ (ເພາະລະໄວ້ໃນຖານທີ່ເຂົ້າໃຈ) ກໍຕາມ, ດັ່ງໃນປະໂຫຍກມີ “bhāsati vā karoti vā” (ຍ່ອມກ່າວ ຫຼືຍ່ອມເຮັດ), “pīḷiyakkhoti maṃ vidū” (ຊົນທັງຫຼາຍຮູ້ຈັກເຮົາວ່າ ປີລິຍັກຂະ), “vuccatīti vacanaṃ” (ຄຳເວົ້າ ທ່ານຮຽກວ່າ ວັດຈະນະ) ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ໃນບາງບ່ອນຂອງພຣະບາລີ ເພາະບໍ່ໄດ້ປະກອບນາມສັບໄວ້, ເນື້ອຄວາມຂອງການໃຊ້ປະຖົມມະບຸຣຸດຈຶ່ງເຂົ້າໃຈໄດ້ຍາກ, ເຊັ່ນ “dukkhaṃ te vedayissāmi, tattha assāsayantu maṃ” (ເຮົາຈະບອກຄວາມທຸກແກ່ທ່ານ, ໃນເລື່ອງນັ້ນ ຂໍຈົ່ງປອບໂຍນເຮົາເຖີດ). ດ້ວຍວ່າ ໃນບ່ອນນີ້ ມີຄຳທີ່ລະໄວ້ຄື “pādā” (ພຣະບາດທັງສອງ), ແລະມີອະທິບາຍວ່າ “ຂໍພຣະບາດທັງສອງຂອງພຣະອົງ ຈົ່ງປອບໂຍນຂ້າພະອົງ ຜູ້ອິດເມື່ອຍເພາະບໍ່ສາມາດຈະກ່າວບອກເລື່ອງຄວາມທຸກນັ້ນໄດ້, ແລະຂໍພຣະອົງຈົ່ງກ່າວກັບຂ້າພະອົງວ່າ ຈົ່ງເວົ້າຢ່າງສະບາຍໃຈເຖີດ”.


Adhippāyo sudubbodho, yasmā vijjati pāḷiyaṃ;

Tasmā upaṭṭhahaṃ gaṇhe, garuṃ garumataṃ vidū.

ເພາະເຫດທີ່ອະທິບາຍ (ຄວາມມຸ່ງໝາຍ) ທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ຍາກຍິ່ງ ຍ່ອມມີຢູ່ໃນພຣະບາລີ; ເພາະສະນັ້ນ ບັນດິດຜູ້ຮູ້ຄວາມເຫັນຂອງຄູ ພຶງເຂົ້າໄປຫາແລະຮຽນເອົາຈາກຄູເຖີດ.


Tatrimāni bhūdhātādhikārattā bhūdhātuvasena nidassanapadāni. So paribhavati, te paribhavanti, paribhavati, paribhavanti. Sapatto abhibhaviyate, sabbā vityā’nubhūyate, abhibhaviyate, anubhūyateti. Yattha satipi nāmassa sādhakavācakatte apaccattavacanattā ākhyātapadena tulyādhikaraṇatā na labbhati, tattha kammavācakaṃ paccattavacanabhūtaṃ tulyādhikaraṇapadaṃ paṭicca paṭhamapurisādayo tayo labbhanti. Taṃ [Pg.30] yathā? Paribhaviyyate puriso devadattena, paribhaviyyase tvaṃ devadattena, paribhaviyyamhe mayaṃ akusalehi dhammehi. Ettha panidaṃ vacanaṃ na vattabbaṃ ‘‘nindanti tuṇhimāsina’ntiādīsu satipi nāmassa kammavācakatte apaccattavacanattā ākhyātapadena tulyādhikaraṇatā na labbhatīti paṭhamapurisuppatti na siyā’’ti. Kasmāti ce? ‘‘Nindanti tuṇhimāsina’’ntiādīsu ‘‘janā’’ti ajjhāharitabbassa sādhakavācakassa nāmassa saddhimākhyātapadena tulyādhikaraṇabhāvassa icchitattā. Evamuttaratrāpi nayo.

ໃນເລື່ອງນັ້ນ ເພາະເປັນສິດທິຂອງ ພູ ທາດ, ຕົວຢ່າງບົດໂດຍອຳນາດແຫ່ງ ພູ ທາດ ມີດັ່ງນີ້: “So paribhavati” (ລາວຍ່ອມຄອບງຳ), “te paribhavanti” (ເຂົາທັງຫຼາຍຍ່ອມຄອບງຳ), “paribhavati” (ຍ່ອມຄອບງຳ), “paribhavanti” (ຍ່ອມຄອບງຳ). “Sapatto abhibhaviyate” (ສັດຕູຍ່ອມຖືກຄອບງຳ), “sabbā vityā’nubhūyate” (ສົມບັດທັງປວງຍ່ອມຖືກສະເຫວີຍ), “abhibhaviyate” (ຍ່ອມຖືກຄອບງຳ), “anubhūyate” (ຍ່ອມຖືກສະເຫວີຍ). ໃນປະໂຫຍກໃດ ເຖິງແມ່ນວ່ານາມຈະເປັນບົດສະແດງຜູ້ເຮັດ (ກັດຕາ) ແຕ່ເພາະບໍ່ແມ່ນປັດຈັດຕະວັດຈະນະ (ປະຖົມມະວິພັດ) ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ຄວາມມີວິພັດສະເໝີກັນ (ຕຸລຍາທິກະຣະນະ) ກັບບົດອາຂະຍາດ; ໃນປະໂຫຍກນັ້ນ ຍ່ອມໄດ້ບຸຣຸດທັງ ໓ ມີປະຖົມມະບຸຣຸດເປັນຕົ້ນ ໂດຍອາໄສບົດທີ່ມີວິພັດສະເໝີກັນ ເຊິ່ງເປັນກຳມະວາຈະກະແລະເປັນປັດຈັດຕະວັດຈະນະ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: “Paribhaviyyate puriso devadattena” (ບຸຣຸດຍ່ອມຖືກເທວະທັດຄອບງຳ), “paribhaviyyase tvaṃ devadattena” (ເຈົ້າຍ່ອມຖືກເທວະທັດຄອບງຳ), “paribhaviyyamhe mayaṃ akusalehi dhammehi” (ພວກຂ້າພະອົງຍ່ອມຖືກອະກຸສົນທຳທັງຫຼາຍຄອບງຳ). ແຕ່ໃນເລື່ອງນີ້ ບໍ່ຄວນກ່າວຄຳນີ້ວ່າ “ໃນປະໂຫຍກມີ ‘nindanti tuṇhimāsinaṃ’ (ຊົນທັງຫຼາຍຍ່ອມນິນທາຜູ້ຜູ້ນັ່ງນິ້ງຢູ່) ເປັນຕົ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່ານາມຈະເປັນກຳມະວາຈະກະ ແຕ່ເພາະບໍ່ແມ່ນປັດຈັດຕະວັດຈະນະ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ຄວາມມີວິພັດສະເໝີກັນກັບບົດອາຂະຍາດ, ດັ່ງນັ້ນ ການເກີດຂຶ້ນຂອງປະຖົມມະບຸຣຸດຈຶ່ງບໍ່ມີ”. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະໃນປະໂຫຍກມີ “nindanti tuṇhimāsinaṃ” ເປັນຕົ້ນນັ້ນ ທ່ານປາດຖະໜາຄວາມມີວິພັດສະເໝີກັນຂອງນາມທີ່ເປັນບົດສະແດງຜູ້ເຮັດ ເຊິ່ງຄວນຈະນຳເຂົ້າມາຄື “janā” (ຊົນທັງຫຼາຍ) ກັບບົດອາຂະຍາດ. ແມ້ໃນບ່ອນອື່ນຕໍ່ໄປ ກໍມີນັຍຢ່າງນີ້ເຊັ່ນກັນ.


Majjhimapuriso ākhyātapadena tulyādhikaraṇe sādhakavācake vā kammavācake vā paccattavacanabhūte tumhasadde payujjamānepi, taṭṭhāniyatte sati appayujjamānepi sabbadhātūhi paro hoti. Tvaṃ atibhavasi, tumhe atibhavatha, atibhavasi, atibhavatha. Tvaṃ paribhaviyase devadattena, tumhe paribhaviyavhe. Yattha satipi tumhasaddassa sādhakavācakatte apaccattavacanattā ākhyātapadena tulyādhikaraṇatā na labbhati, na tattha majjhimapuriso hoti. Itare pana dve honti kammavācakaṃ paccattavacanabhūtaṃ tulyādhikaraṇapadaṃ paṭicca. Taṃ yathā? Tayā abhibhaviyate sapatto, tayā abhibhaviye ahaṃ.

ມັດຊິມະບຸຣຸດ ຍ່ອມຢູ່ຫຼັງຈາກທາດທັງປວງ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະປະກອບກັບ “ຕຸມຫະ” ສັບ ທີ່ເປັນປັດຈັດຕະວັດຈະນະ ເຊິ່ງມີວິພັດສະເໝີກັນກັບບົດອາຂະຍາດ, ບໍ່ວ່າຈະເປັນບົດສະແດງຜູ້ເຮັດ ຫຼືບົດສະແດງສິ່ງທີ່ຖືກເຮັດກໍຕາມ, ຫຼືເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ໄດ້ປະກອບກັບ “ຕຸມຫະ” ສັບນັ້ນ (ເພາະລະໄວ້ໃນຖານທີ່ເຂົ້າໃຈ) ກໍຕາມ. “Tvaṃ atibhavasi” (ເຈົ້າຍ່ອມກ້າວລ່ວງ), “tumhe atibhavatha” (ທ່ານທັງຫຼາຍຍ່ອມກ້າວລ່ວງ), “atibhavasi” (ຍ່ອມກ້າວລ່ວງ), “atibhavatha” (ຍ່ອມກ້າວລ່ວງ). “Tvaṃ paribhaviyase devadattena” (ເຈົ້າຍ່ອມຖືກເທວະທັດຄອບງຳ), “tumhe paribhaviyavhe” (ທ່ານທັງຫຼາຍຍ່ອມຖືກຄອບງຳ). ໃນປະໂຫຍກໃດ ເຖິງແມ່ນວ່າ “ຕຸມຫະ” ສັບຈະເປັນບົດສະແດງຜູ້ເຮັດ ແຕ່ເພາະບໍ່ແມ່ນປັດຈັດຕະວັດຈະນະ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ຄວາມມີວິພັດສະເໝີກັນກັບບົດອາຂະຍາດ, ໃນປະໂຫຍກນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີມັດຊິມະບຸຣຸດ. ແຕ່ບຸຣຸດອີກ ໒ ຢ່າງ (ປະຖົມມະບຸຣຸດ ແລະອຸດຕະມະບຸຣຸດ) ຍ່ອມມີໄດ້ ໂດຍອາໄສບົດທີ່ມີວິພັດສະເໝີກັນ ເຊິ່ງເປັນກຳມະວາຈະກະແລະເປັນປັດຈັດຕະວັດຈະນະ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: “Tayā abhibhaviyate sapatto” (ສັດຕູຍ່ອມຖືກທ່ານຄອບງຳ), “tayā abhibhaviye ahaṃ” (ຂ້າພະອົງຍ່ອມຖືກທ່ານຄອບງຳ).


Uttamapuriso ākhyātapadena tulyādhikaraṇe sādhakavācake vā kammavācake vā paccattavacanabhūte amhasadde payujjamānepi, taṭṭhāniyatte sati appayujjamānepi sabbadhātūhi paro hoti. Ahaṃ paribhavāmi, mayaṃ paribhavāma, paribhavāmi, paribhavāma. Ahaṃ paribhaviyyāmi akusalehi dhammehi, mayaṃ paribhaviyyāma, paribhaviyyāmi, paribhaviyyāma. Yattha satipi amhasaddassa sādhakavācakatte apaccattavacanattā ākhyātapadena tulyādhikaraṇatā na labbhati, na tattha [Pg.31] uttamapuriso hoti. Itare pana dve honti kammavācakaṃ paccattavacanabhūtaṃ tulyādhikaraṇapadaṃ paṭicca. Taṃ yathā? Mayā anubhaviyate sampatti, mayā abhibhaviyase tvaṃ. Evaṃ yattha yattha sādhakavācakānaṃ vā kammavācakānaṃ vā nāmādīnaṃ paccattavacanabhūtānaṃ ākhyātapadehi tulyādhikaraṇatte laddhe tattha tattha paṭhamapurisādayo labbhanti, tasmā nāmādīnaṃ paccattavacanabhūtānaṃ tulyādhikaraṇabhāvoyeva paṭhamapurisādīnamuppattiyā kāraṇaṃ.

ອຸດຕະມະບຸຣຸດ ຍ່ອມຢູ່ຫຼັງຈາກທາດທັງປວງ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະປະກອບກັບ “ອຳຫະ” ສັບ ທີ່ເປັນປັດຈັດຕະວັດຈະນະ ເຊິ່ງມີວິພັດສະເໝີກັນກັບບົດອາຂະຍາດ, ບໍ່ວ່າຈະເປັນບົດສະແດງຜູ້ເຮັດ ຫຼືບົດສະແດງສິ່ງທີ່ຖືກເຮັດກໍຕາມ, ຫຼືເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ໄດ້ປະກອບກັບ “ອຳຫະ” ສັບນັ້ນ (ເພາະລະໄວ້ໃນຖານທີ່ເຂົ້າໃຈ) ກໍຕາມ. “Ahaṃ paribhavāmi” (ຂ້າພະເຈົ້າຍ່ອມຄອບງຳ), “mayaṃ paribhavāma” (ພວກຂ້າພະເຈົ້າຍ່ອມຄອບງຳ), “paribhavāmi” (ຍ່ອມຄອບງຳ), “paribhavāma” (ຍ່ອມຄອບງຳ). “Ahaṃ paribhaviyyāmi akusalehi dhammehi” (ຂ້າພະເຈົ້າຍ່ອມຖືກອະກຸສົນທຳທັງຫຼາຍຄອບງຳ), “mayaṃ paribhaviyyāma” (ພວກຂ້າພະເຈົ້າຍ່ອມຖືກຄອບງຳ), “paribhaviyyāmi” (ຍ່ອມຖືກຄອບງຳ), “paribhaviyyāma” (ຍ່ອມຖືກຄອບງຳ). ໃນປະໂຫຍກໃດ ເຖິງແມ່ນວ່າ “ອຳຫະ” ສັບຈະເປັນບົດສະແດງຜູ້ເຮັດ ແຕ່ເພາະບໍ່ແມ່ນປັດຈັດຕະວັດຈະນະ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ຄວາມມີວິພັດສະເໝີກັນກັບບົດອາຂະຍາດ, ໃນປະໂຫຍກນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີອຸດຕະມະບຸຣຸດ. ແຕ່ບຸຣຸດອີກ ໒ ຢ່າງ (ປະຖົມມະບຸຣຸດ ແລະມັດຊິມະບຸຣຸດ) ຍ່ອມມີໄດ້ ໂດຍອາໄສບົດທີ່ມີວິພັດສະເໝີກັນ ເຊິ່ງເປັນກຳມະວາຈະກະແລະເປັນປັດຈັດຕະວັດຈະນະ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: “Mayā anubhaviyate sampatti” (ສົມບັດຍ່ອມຖືກຂ້າພະເຈົ້າສະເຫວີຍ), “mayā abhibhaviyase tvaṃ” (ເຈົ້າຍ່ອມຖືກຂ້າພະເຈົ້າຄອບງຳ). ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ ໃນປະໂຫຍກໃດໆ ທີ່ໄດ້ຄວາມມີວິພັດສະເໝີກັນຂອງນາມເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນບົດສະແດງຜູ້ເຮັດ ຫຼືບົດສະແດງສິ່ງທີ່ຖືກເຮັດ ເຊິ່ງເປັນປັດຈັດຕະວັດຈະນະ ກັບບົດອາຂະຍາດ, ໃນປະໂຫຍກນັ້ນໆ ຍ່ອມໄດ້ບຸຣຸດທັງຫຼາຍມີປະຖົມມະບຸຣຸດເປັນຕົ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ຄວາມມີວິພັດສະເໝີກັນຂອງນາມເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນປັດຈັດຕະວັດຈະນະນັ້ນເອງ ຈຶ່ງເປັນເຫດແຫ່ງການເກີດຂຶ້ນຂອງປະຖົມມະບຸຣຸດເປັນຕົ້ນ.


Dvinnaṃ tiṇṇaṃ vā purisānamekābhidhāne paro puriso gahetabbo. Ettha ekābhidhānaṃ nāma ekato abhidhānaṃ ekakālābhidhānañca. Tañca kho casaddapayogeyeva, acasaddapayoge bhinnakālābhidhāne taggahaṇābhāvato. ‘‘Tumhe atthakusalā bhavatha, mayamatthakusalā bhavāma’’ iccevamādayo tappayogā. Tattha tumhe atthakusalā bhavatha – iccetasmiṃ vohāre ‘‘so ca atthakusalo bhavati, tvañca atthakusalo bhavasi, tumhe atthakusalā bhavathā’’ti evaṃ dvinnamekābhidhāne paro puriso gahetabbo. ‘‘Mayamatthakusalā bhavāma’’ iccetasmiṃ pana ‘‘so ca atthakusalo bhavati, ahañca atthakusalo bhavāmi, mayamatthakusalā bhavāmā’’ti vā ‘‘tvañca atthakusalo bhavasi, ahañca atthakusalo bhavāmi, mayamatthakusalā bhavāmā’’ti vā evampi dvinnamekābhidhāne paro puriso gahetabbo. ‘‘So ca atthakusalo bhavati, tvañca atthakusalo bhavasi, ahañca atthakusalo bhavāmi, mayamatthakusalā bhavāmā’’ti vā ‘‘so ca atthakusalo bhavati, te ca atthakusalā bhavanti, tvañca atthakusalo bhavasi, tumhe ca atthakusalā bhavatha, ahañca atthakusalo bhavāmi, mayamatthakusalā bhavāmā’’ti vā evaṃ tiṇṇamekābhidhāne paro puriso gahetabbo.

ເມື່ອກ່າວລວມບຸຣຸດ ໒ ຫຼື ໓ ຢ່າງເຂົ້າເປັນອັນດຽວກັນ (ເອກາພິທານະ), ພຶງຖືເອົາບຸຣຸດທີ່ຢູ່ຖັດໄປ (ບຸຣຸດທີ່ເໜືອກວ່າ). ໃນເລື່ອງນີ້ ທີ່ຊື່ວ່າ “ເອກາພິທານະ” ໄດ້ແກ່ ການກ່າວລວມກັນ ແລະການກ່າວໃນກາລະດຽວກັນ. ແລະການກ່າວລວມກັນນັ້ນ ຍ່ອມມີໄດ້ສະເພາະໃນການໃຊ້ “ຈະ” (ca) ສັບເທົ່ານັ້ນ, ເພາະເມື່ອບໍ່ໃຊ້ “ຈະ” ສັບ ຍ່ອມເປັນການກ່າວໃນຕ່າງກາລະກັນ ຈຶ່ງບໍ່ມີການຖືເອົາບຸຣຸດທີ່ຢູ່ຖັດໄປນັ້ນ. ການໃຊ້ບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ມີຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: “Tumhe atthakusalā bhavatha” (ທ່ານທັງຫຼາຍຍ່ອມເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນປະໂຫຍດ), “mayamatthakusalā bhavāma” (ພວກຂ້າພະເຈົ້າຍ່ອມເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນປະໂຫຍດ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຕົວຢ່າງເຫຼົ່ານັ້ນ, ໃນໂວຫານວ່າ “tumhe atthakusalā bhavatha” ນີ້, ພຶງຖືເອົາບຸຣຸດທີ່ຢູ່ຖັດໄປ (ມັດຊິມະບຸຣຸດ) ໂດຍການກ່າວລວມບຸຣຸດ ໒ ຢ່າງເຂົ້າກັນ ດັ່ງນີ້: “so ca atthakusalo bhavati, tvañca atthakusalo bhavasi, tumhe atthakusalā bhavatha” (ລາວກໍດີ ຍ່ອມເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນປະໂຫຍດ, ເຈົ້າກໍດີ ຍ່ອມເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນປະໂຫຍດ, ທ່ານທັງຫຼາຍຍ່ອມເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນປະໂຫຍດ). ສ່ວນໃນໂວຫານວ່າ “mayamatthakusalā bhavāma” ນີ້, ພຶງຖືເອົາບຸຣຸດທີ່ຢູ່ຖັດໄປ (ອຸດຕະມະບຸຣຸດ) ໂດຍການກ່າວລວມບຸຣຸດ ໒ ຢ່າງເຂົ້າກັນ ດັ່ງນີ້: “so ca atthakusalo bhavati, ahañca atthakusalo bhavāmi, mayamatthakusalā bhavāma” ຫຼື “tvañca atthakusalo bhavasi, ahañca atthakusalo bhavāmi, mayamatthakusalā bhavāma”. ຫຼືພຶງຖືເອົາບຸຣຸດທີ່ຢູ່ຖັດໄປ (ອຸດຕະມະບຸຣຸດ) ໂດຍການກ່າວລວມບຸຣຸດ ໓ ຢ່າງເຂົ້າກັນ ດັ່ງນີ້: “so ca atthakusalo bhavati, tvañca atthakusalo bhavasi, ahañca atthakusalo bhavāmi, mayamatthakusalā bhavāma” ຫຼື “so ca atthakusalo bhavati, te ca atthakusalā bhavanti, tvañca atthakusalo bhavasi, tumhe ca atthakusalā bhavatha, ahañca atthakusalo bhavāmi, mayamatthakusalā bhavāma”.


Aparopi [Pg.32] atthanayo vuccati – ‘‘tvañca atthakusalo bhavasi, so ca atthakusalo bhavati, tumhe atthakusalā bhavathā’’ti vā ‘‘ahañca atthakusalo bhavāmi, so ca atthakusalo bhavati, mayamatthakusalā bhavāmā’’ti vā iminā nayena anekappabhedo atthanayo. Evaṃ sesāsu vibhattīsu pañcamīsattamiyādīsu paropuriso gahetabbo. Sabbesu ca kriyāpadesu bavhatthavācakesu bahuvacanantesu, na pana bahuvacanantesupi ekassattano vācakesu garukātabbassekassatthassa vācakesu ca kriyāpadesu. Ettha codanāsandīpaniyo imā gāthā –

ອີກນັຍໜຶ່ງ ທ່ານກ່າວອັດຖະນັຍໄວ້ດັ່ງນີ້: “tvañca atthakusalo bhavasi, so ca atthakusalo bhavati, tumhe atthakusalā bhavatha” ຫຼື “ahañca atthakusalo bhavāmi, so ca atthakusalo bhavati, mayamatthakusalā bhavāma” ໂດຍນັຍນີ້ ຍ່ອມມີອັດຖະນັຍແບ່ງອອກໄປເປັນອະເນກປະການ. ແມ້ໃນວິພັດທີ່ເຫຼືອທັງຫຼາຍ ມີປັນຈະມີວິພັດແລະສັດຕະມີວິພັດເປັນຕົ້ນ ກໍພຶງຖືເອົາບຸຣຸດທີ່ຢູ່ຖັດໄປຢ່າງນີ້ເຊັ່ນກັນ. ແລະໃນບົດກິຣິຍາທັງປວງ ທີ່ສະແດງອັດຖະຫຼາຍຢ່າງ ເຊິ່ງລົງທ້າຍດ້ວຍພະຫຸວັດຈະນະ, ແຕ່ບໍ່ແມ່ນໃນບົດກິຣິຍາທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍພະຫຸວັດຈະນະແຕ່ສະແດງເຖິງຕົນເອງຜູ້ດຽວ ຫຼືສະແດງເຖິງບຸກຄົນຜູ້ດຽວທີ່ຄວນເຄົາລົບ. ໃນເລື່ອງນີ້ ມີຄາຖາສະແດງຄຳໂຕ້ແຍ້ງດັ່ງນີ້ —


‘‘Tvañca bhavasi so cāpi, bhavati’’ccādibhāsane;

‘‘Tumhe bhavatha’’ iccādi, paroposo kathaṃ siyā?;

“ໃນການກ່າວວ່າ ‘tvañca bhavasi so cāpi bhavati’ (ເຈົ້າກໍດີ ຍ່ອມເປັນ, ລາວກໍດີ ຍ່ອມເປັນ) ເປັນຕົ້ນ; ບົດວ່າ ‘tumhe bhavatha’ (ທ່ານທັງຫຼາຍຍ່ອມເປັນ) ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນບຸຣຸດທີ່ຢູ່ຖັດໄປ ຈະມີໄດ້ແນວໃດ?”


‘‘Ahaṃ bhavāmi so cāpi, bhavati’’ccādibhāsane;

‘‘Mayaṃ bhavāma’’iccādi, uttamo ca kathaṃ siyā?;

“ໃນການກ່າວວ່າ ‘ahaṃ bhavāmi so cāpi bhavati’ (ຂ້າພະເຈົ້າກໍດີ ຍ່ອມເປັນ, ລາວກໍດີ ຍ່ອມເປັນ) ເປັນຕົ້ນ; ບົດວ່າ ‘mayaṃ bhavāma’ (ພວກຂ້າພະເຈົ້າຍ່ອມເປັນ) ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນອຸດຕະມະບຸຣຸດ ຈະມີໄດ້ແນວໃດ?”


Ettha ca vuccate –

ໃນເລື່ອງນີ້ ມີຄຄຳວິສັດຊະນາດັ່ງນີ້ —


Pacchā vutto paro nāma, saññāya paṭipāṭiyā;

Evaṃ pana gahetabbo, paropurisanāmako.

“ບົດທີ່ກ່າວໄວ້ຂ້າງຫຼັງ ຊື່ວ່າ ‘paro’ (ຖັດໄປ) ໂດຍລຳດັບແຫ່ງສັນຍາ; ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ ບຸຣຸດທີ່ມີຊື່ວ່າ ‘paro’ (ບຸຣຸດທີ່ຢູ່ຖັດໄປ) ຈຶ່ງພຶງຖືເອົາຢ່າງນີ້.”


Paṭhamamhā paro nāma, majjhimo uttamopi ca;

Majjhimamhā paro nāma, uttamo puriso ruto.

“ບຸຣຸດທີ່ຢູ່ຖັດໄປຈາກປະຖົມມະບຸຣຸດ ຊື່ວ່າ ມັດຊິມະບຸຣຸດ ແລະອຸດຕະມະບຸຣຸດ; ບຸຣຸດທີ່ຢູ່ຖັດໄປຈາກມັດຊິມະບຸຣຸດ ທ່ານກ່າວວ່າ ໄດ້ແກ່ ອຸດຕະມະບຸຣຸດ.”


Evaṃ tu gahaṇañhettha, vohārassānulomakaṃ;

Doso tadanulomamhi, gahaṇasmiṃ na vijjati.

“ດ້ວຍວ່າ ການຖືເອົາຢ່າງນີ້ໃນເລື່ອງນີ້ ຍ່ອມເປັນໄປຕາມໂວຫານ; ໂທດຍ່ອມບໍ່ມີໃນການຖືເອົາທີ່ເປັນໄປຕາມໂວຫານນັ້ນ.”


‘‘Tvañca bhadde sukhī hohi, eso cāpi mahāmigo’’;

Iti pāṭho yato diṭṭho, tasmā evaṃ vademase.

“ເພາະເຫດທີ່ພົບພຣະບາລີວ່າ ‘tvañca bhadde sukhī hohi, eso cāpi mahāmigo’ (ແນ່ເຈົ້າຜູ້ຈະເລີນ ຂໍເຈົ້າຈົ່ງມີຄວາມສຸກເຖີດ, ແລະມະລຶກໃຫຍ່ຕົວນີ້ກໍດີ); ເພາະສະນັ້ນ ເຮົາຈຶ່ງກ່າວຢ່າງນີ້.”


‘‘Tumhe dve sukhitā hotha’’, iccattho tattha dissati;

Evaṃpyayaṃ nayo vutto, attanomatiyā mama.

“ອັດຖະວ່າ ‘tumhe dve sukhitā hotha’ (ຂໍທ່ານທັງສອງຈົ່ງມີຄວາມສຸກເຖີດ) ຍ່ອມປາກົດໃນບ່ອນນັ້ນ; ແມ້ນັຍນີ້ ເຮົາກໍກ່າວໄວ້ຕາມມະຕິຂອງເຮົາເອງ.”


Attanomati [Pg.33] kiñcāpi, kathitā sabbadubbalā;

Tathāpi nayamādāya, kathitattā akopiyā.

ເຖິງແມ່ນວ່າ ອັດຕະໂນມັດຕິ (ຄວາມເຫັນຂອງຕົນ) ຈະຖືກກ່າວວ່າເປັນສິ່ງທີ່ອ່ອນແອທີ່ສຸດກໍຕາມ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ, ເພາະອາໄສແນວທາງ (ນັຍ) ແລ້ວກ່າວໄວ້, ມັນຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ອາດກຳຈັດໄດ້ (ບໍ່ອາດຄັດຄ້ານໄດ້).


‘‘Dhammena rajjaṃ kārentaṃ, raṭṭhā pabbājayittha maṃ;

Tvañca jānapadā ceva, negamā ca samāgatā’’.

"ທ່ານທັງຫຼາຍ, ທັງຊາວຊົນນະບົດ ແລະ ຊາວນິຄົມ ຜູ້ມາປະຊຸມກັນແລ້ວ, ໄດ້ເນລະເທດຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ຄອງລາດໂດຍທຳ ໃຫ້ອອກໄປຈາກແວ່ນແຄວ້ນ."


‘‘Ahañca maddidevī ca, jālīkaṇhājinā cubho;

Aññamaññaṃ sokanudā, vasāma assame tadā’’.

"ໃນເວລານັ້ນ, ຂ້າພະເຈົ້າ, ພະນາງມັດທີເທວີ, ແລະ ທັງຊາລີ ກັນຫາຊິນາ ທັງສອງ, ຕ່າງກໍບັນເທົາຄວາມໂສກເສົ້າໃຫ້ແກ່ກັນແລະກັນ, ອາໄສຢູ່ໃນອາສົມ."


Etā gāthāpi etassa, atthassa pana sādhikā;

Tāsu vuttanayeneva, attho supākaṭo siyā;

Evaṃ viññūhi viññeyyaṃ, bahunā bhāsitena kiṃ.

ແມ່ນແຕ່ຄາຖາເຫຼົ່ານີ້ ກໍເປັນເຄື່ອງສຳເລັດປະໂຫຍດແກ່ເນື້ອຄວາມນີ້. ໂດຍແນວທາງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄາຖາເຫຼົ່ານັ້ນ, ເນື້ອຄວາມຍ່ອມຈະປະກົດແຈ້ງດີ. ຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍພຶງຊາບຢ່າງນີ້, ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງດ້ວຍການກ່າວຫຼາຍ.


Ākārena manāpena, kathane yena kenaci;

Na virujjhati ce attho, taṃ pamāṇaṃ sudhīmataṃ.

ຫາກເນື້ອຄວາມບໍ່ຂັດແຍ້ງ ດ້ວຍການກ່າວໂດຍອາການອັນເປັນໜ້າພໍໃຈໃດໆ, ສິ່ງນັ້ນຍ່ອມເປັນປະມານ (ເຄື່ອງຕັດສິນ) ຂອງຜູ້ມີປັນຍາ.


Purisattayato eso, paropurisanāmako;

Nupalabbhati paccekaṃ, tadantogadhatova yaṃ.

ຄຳທີ່ຊື່ວ່າ ປະໂຣປຸຣິສະ (ບຸກຄົນອື່ນ) ນີ້ ຍ່ອມບໍ່ປະກົດມີຕ່າງຫາກຈາກບຸລຸດທັງສາມ, ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ສົງເຄາະເຂົ້າ (ລວມຢູ່) ໃນບຸລຸດທັງສາມນັ້ນເອງ.


Pāṭavatthāya sotūnaṃ, vohāratthesu sabbaso;

Visuṃ alabbhamānopi, labbhamānova uddhaṭo.

ເພື່ອຄວາມສະຫຼາດຂອງຜູ້ຟັງ ໃນເນື້ອຄວາມແຫ່ງໂວຫານໂດຍປະການທັງປວງ, ເຖິງແມ່ນວ່າ (ປະໂຣປຸຣິສະ) ຈະບໍ່ມີຢູ່ຕ່າງຫາກ, ແຕ່ກໍຍົກຂຶ້ນມາສະແດງ ເໝືອນດັ່ງວ່າມີຢູ່.


Saṅkhepatopettha purisappavatti evaṃ upalakkhitabbā ‘‘amhavacanatthe uttamo, tumhavacanatthe majjhimo, aññesaṃ vacanatthe paṭhamo’’ti.

ໂດຍຫຍໍ້, ຄວາມເປັນໄປຂອງບຸລຸດໃນທີ່ນີ້ ພຶງກຳນົດໝາຍໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ "ໃນເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄຳວ່າ ອຳຫະ (ຂ້າພະເຈົ້າ) ເປັນອຸດຕະມະບຸລຸດ, ໃນເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄຳວ່າ ຕຸມຫະ (ທ່ານ) ເປັນມັດຊິມະບຸລຸດ, ໃນເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄຳຂອງຄົນອື່ນໆ ເປັນປະຖົມບຸລຸດ".


Tyādīnaṃ purisasaññā, yasmā vuttā tato idaṃ;

Tabbantākhyātikaṃ ñeyyaṃ, purisaparidīpakaṃ.

ເພາະເຫດທີ່ສັນຍາ (ຄວາມໝາຍ) ວ່າ ບຸລຸດ ຖືກກ່າວໄວ້ແກ່ວິພັດມີ ຕິ ເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ອາຂຍາດທີ່ມີວິພັດເຫຼົ່ານັ້ນເປັນທີ່ສຸດ ພຶງຊາບວ່າເປັນເຄື່ອງສະແດງເຖິງບຸລຸດ.


Evaṃ sabbathāpi ākhyātikassa kālakārakapurisaparidīpanatā vuttā.

ດ້ວຍປະການທັງປວງຢ່າງນີ້, ຄວາມເປັນເຄື່ອງສະແດງເຖິງການ (ເວລາ), ຄາຣົກ (ຜູ້ເຮັດ) ແລະ ບຸລຸດ ແຫ່ງບົດອາຂຍາດ ຈຶ່ງເປັນອັນກ່າວໄວ້ແລ້ວ.


Kriyālakkhaṇanti ettha kathaṃ ākhyātikassa kriyālakkhaṇatā veditabbā?

ໃນຄຳວ່າ "ກຣິຍາລັກຂະນະ" ນີ້, ຄວາມເປັນເຄື່ອງມີກິລິຍາເປັນລັກສະນະ ແຫ່ງບົດອາຂຍາດ ພຶງຊາບໄດ້ແນວໃດ?


Lakkhiyati [Pg.34] kriyāyetaṃ, kriyā vā assa lakkhaṇaṃ;

Kriyālakkhaṇatā evaṃ, veditabbā tathā hi ca.

ບົດອາຂຍາດນີ້ ຍ່ອມຖືກກຳນົດໝາຍດ້ວຍກິລິຍາ, ຫຼືວ່າ ກິລິຍາເປັນລັກສະນະຂອງບົດອາຂຍາດນັ້ນ; ຄວາມເປັນເຄື່ອງມີກິລິຍາເປັນລັກສະນະ ພຶງຊາບໄດ້ຢ່າງນີ້, ເພາະວ່າ...


‘‘Gacchati’’ccādikaṃ sutvā, kriyāsandīpanaṃ padaṃ;

‘‘Ākhyātika’’nti dhīrehi, ākhyātaññūhi saññitaṃ.

ເມື່ອໄດ້ຍິນຄຳວ່າ "ຄັດສະຕິ" (ຍ່ອມໄປ) ເປັນຕົ້ນ, ບົດອັນເປັນເຄື່ອງສະແດງກິລິຍານັ້ນ, ທ່ານຜູ້ມີປັນຍາ ຜູ້ຮູ້ຈັກອາຂຍາດ ໄດ້ກຳນົດໝາຍໄວ້ວ່າ "ອາຂຍາດ".


Lakkhaṇaṃ hoti nāmassa, yathā satvābhidhānatā;

Kriyābhidhānatā evaṃ, ākhyātasseva lakkhaṇaṃ.

ລັກສະນະຂອງນາມ ຍ່ອມມີໄດ້ ເພາະຄວາມເປັນເຄື່ອງກ່າວເຖິງສັດ (ສິ່ງມີຊີວິດ) ສັນໃດ, ຄວາມເປັນເຄື່ອງກ່າວເຖິງກິລິຍາ ກໍເປັນລັກສະນະຂອງອາຂຍາດເທົ່ານັ້ນ ສັນນັ້ນ.


Atthato pana etassa, kriyāvācakatā idha;

Lakkhaṇaṃ iti viññeyyaṃ, lakkhaṇaññūhi lakkhitaṃ.

ແຕ່ໂດຍເນື້ອຄວາມ, ຄວາມເປັນເຄື່ອງກ່າວເຖິງກິລິຍາໃນທີ່ນີ້ ພຶງຊາບວ່າເປັນລັກສະນະ, ຕາມທີ່ທ່ານຜູ້ຮູ້ລັກສະນະໄດ້ກຳນົດໄວ້.


‘‘Kiṃ karosī’’ti puṭṭhassa, ‘‘pacāmi’’ccādinā ‘‘ahaṃ’’;

Paṭivācāya dānena, kriyāvācakatā matā.

ເມື່ອຖືກຖາມວ່າ "ທ່ານເຮັດຫຍັງ?", ດ້ວຍການໃຫ້ຄຳຕອບວ່າ "ຂ້າພະເຈົ້າຫຸງຕົ້ມ" (ປະຈະມິ) ເປັນຕົ້ນ, ຄວາມເປັນເຄື່ອງກ່າວເຖິງກິລິຍາ ຍ່ອມເປັນອັນຊາບໄດ້.


Evamākhyātikassa kriyālakkhaṇatā veditabbā;

Idāni kālesu vibhattippavatti evaṃ veditabbā –

ຄວາມເປັນເຄື່ອງມີກິລິຍາເປັນລັກສະນະແຫ່ງບົດອາຂຍາດ ພຶງຊາບໄດ້ຢ່າງນີ້; ບັດນີ້, ຄວາມເປັນໄປຂອງວິພັດໃນການ (ເວລາ) ທັງຫຼາຍ ພຶງຊາບໄດ້ຢ່າງນີ້ວ່າ —


Paccuppannamhi kālasmiṃ, vattamānā pavattati;

Āsiṭṭhāṇāpanatthesu, paccuppannamhi pañcamī.

In the present time, the Vattamānā (present tense) occurs. In the senses of wishing (āsiṭṭha) and commanding (āṇāpana), in the present, the Pañcamī (imperative) occurs.


Paccuppanne parikappā-numatyatthesu sattamī;

Appaccakkhe atītamhi, parokkhā sampavattati.

ໃນປັດຈຸບັນການ, ໃນເນື້ອຄວາມແຫ່ງການຄາດຄະເນ ແລະ ການອະນຸມັດ, ສັດຕະມີວິພັດ ຍ່ອມເປັນໄປ; ໃນອະດີດການທີ່ບໍ່ປະຈັກຕາ, ປະໂຣກຂາວິພັດ ຍ່ອມເປັນໄປ.


Hiyyo pabhuti kālasmiṃ, atītamhi pavattati;

Paccakkhe vā apaccakkhe, hiyyattanī niruttitā.

ໃນອະດີດການ ນັບແຕ່ມື້ວານນີ້ເປັນຕົ້ນໄປ, ບໍ່ວ່າຈະປະຈັກຕາ ຫຼື ບໍ່ປະຈັກຕາ, ຫິຍຍັດຕະນີວິພັດ ຍ່ອມຖືກກ່າວໄວ້ໂດຍນັກໄວຍາກອນ.


Ajjappabhuti kālasmiṃ, atītamhi pavattati;

Paccakkhe vā apaccakkhe, samīpejjatanavhayā.

ໃນອະດີດການ ນັບແຕ່ມື້ນີ້ເປັນຕົ້ນໄປ, ບໍ່ວ່າຈະປະຈັກຕາ ຫຼື ບໍ່ປະຈັກຕາ, ວິພັດທີ່ມີຊື່ວ່າ ອັດຊະຕະນີ ໃນທີ່ໃກ້ (ອະດີດໃກ້) ຍ່ອມເປັນໄປ.


Anāgate bhavissantī, kālasmiṃ sampavattati;

Kriyātipannamattamhi, tīte kālātipattikā;

Anāgatepi hotīti, niruttaññūhi bhāsitā.

ໃນອະນາຄົດການ, ພະວິສສັນຕີວິພັດ ຍ່ອມເປັນໄປ; ໃນອະດີດການ ພຽງແຕ່ເມື່ອກິລິຍາລ່ວງພົ້ນໄປແລ້ວ (ບໍ່ສຳເລັດ), ກາລາຕິປັດຕິວິພັດ ຍ່ອມເປັນໄປ; ແລະ ແມ້ໃນອະນາຄົດການ ກໍຍ່ອມມີໄດ້, ດັ່ງທີ່ທ່ານຜູ້ຮູ້ໄວຍາກອນກ່າວໄວ້.


Evaṃ kālesu vibhattippavattiṃ ñatvā ye te suttantesu vicittā suvisadavipulatikhiṇabuddhivisayabhūtā payogā dissanti, tesu pāṭavamicchantehi tyādikkamena vuccamānā kriyāpadamālā [Pg.35] sallakkhitabbā – bhavati, bhavanti. Bhavasi, bhavatha. Bhavāmi, bhavāma. Bhavate, bhavante. Bhavase, bhavavhe. Bhave, bhavāmhe. Ayaṃ aññayogādirahitā kriyāpadamālā.

ເມື່ອຊາບຄວາມເປັນໄປຂອງວິພັດໃນການທັງຫຼາຍຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ຜູ້ທີ່ປາດຖະໜາຄວາມສະຫຼາດໃນປະໂຫຍກທັງຫຼາຍ ອັນວິຈິດ, ແຈ່ມແຈ້ງ, ກວ້າງຂວາງ ແລະ ເປັນວິໄສແຫ່ງປັນຍາອັນຄົມກ້າ ທີ່ປະກົດຢູ່ໃນພະສູດທັງຫຼາຍ, ພຶງກຳນົດຈົດຈຳແບບແຜນແຫ່ງບົດກິລິຍາ (ຄຳກິລິຍາມາລາ) ທີ່ກ່າວໄວ້ຕາມລຳດັບມີ ຕິ ເປັນຕົ້ນ ດັ່ງນີ້: bhavati, bhavanti. bhavasi, bhavatha. bhavāmi, bhavāma. bhavate, bhavante. bhavase, bhavavhe. bhave, bhavāmhe. ນີ້ຄືຄຳກິລິຍາມາລາ ທີ່ປາສະຈາກການປະກອບດ້ວຍຄຳອື່ນເປັນຕົ້ນ.


Dissanti ca suttantesu atthasambhavepi aññayogādirahitāni kriyāpadāni. Seyyathidaṃ? ‘‘Sabbe saṅkhārā aniccāti, yadā paññāya passati. Yaṃ maṃ bhaṇasi sārathi. Aññaṃ sepaṇṇi gacchāmi’’ iccevamādīni etassatthassa paridīpaniyā kriyāpadamālā.

ແລະ ໃນພະສູດທັງຫຼາຍ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີເນື້ອຄວາມປະກົດຢູ່, ແຕ່ກໍຍັງເຫັນບົດກິລິຍາທີ່ປາສະຈາກການປະກອບດ້ວຍຄຳອື່ນເປັນຕົ້ນ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: "Sabbe saṅkhārā aniccāti, yadā paññāya passati" (ເມື່ອໃດ ບຸກຄົນຍ່ອມເຫັນດ້ວຍປັນຍາວ່າ ສັງຂານທັງປວງບໍ່ທ່ຽງ), "Yaṃ maṃ bhaṇasi sārathi" (ທ່ານຍ່ອມກ່າວກັບຂ້າພະເຈົ້າໃດ, ແນ່ສານະຖີ), "Aññaṃ sepaṇṇi gacchāmi" (ຂ້າພະເຈົ້າຈະໄປສູ່ຕົ້ນສີພັນອື່ນ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ, ເຫຼົ່ານີ້ຄືຄຳກິລິຍາມາລາອັນເປັນເຄື່ອງສະແດງເຖິງເນື້ອຄວາມນີ້.


Ettha tividho kriyāpadesu yogo tayogo, mayogo, aññayogo ca. Tattha majjhimapurisā tayogavasena gahetabbā, uttamapurisā mayogavasena. Paṭhamapurisā aññayogavasena. Tyādīnamettha paṭipāṭiyā ayaṃ anugīti –

ໃນທີ່ນີ້, ການປະກອບ (ໂຍຄະ) ໃນບົດກິລິຍາທັງຫຼາຍມີ 3 ຢ່າງ ຄື: ຕະໂຍຄະ (ການປະກອບດ້ວຍ ຕຸມຫະສັບ), ມະໂຍຄະ (ການປະກອບດ້ວຍ ອຳຫະສັບ) ແລະ ອັນຍະໂຍຄະ (ການປະກອບດ້ວຍສັບອື່ນ). ໃນໂຍຄະເຫຼົ່ານັ້ນ, ມັດຊິມະບຸລຸດ ພຶງຖືເອົາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕະໂຍຄະ, ອຸດຕະມະບຸລຸດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງມະໂຍຄະ, ປະຖົມບຸລຸດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອັນຍະໂຍຄະ. ນີ້ຄືຄາຖາອະນຸຍີດ (ຄາຖາອະທິບາຍເພີ່ມເຕີມ) ຕາມລຳດັບແຫ່ງວິພັດມີ ຕິ ເປັນຕົ້ນ ໃນທີ່ນີ້ —


Aññayogena paṭhamā, tayogena tu majjhimā;

Mayogenuttamā honti, gahetabbā vibhāvinā.

ປະຖົມບຸລຸດ ຍ່ອມມີດ້ວຍອັນຍະໂຍຄະ, ສ່ວນມັດຊິມະບຸລຸດ ຍ່ອມມີດ້ວຍຕະໂຍຄະ, ອຸດຕະມະບຸລຸດ ຍ່ອມມີດ້ວຍມະໂຍຄະ; ທ່ານຜູ້ມີປັນຍາ ພຶງຖືເອົາຢ່າງນີ້.


Sotūnaṃ payogesu kosallatthaṃ aññayogādisahitamaparampi kriyāpadamālaṃ vadāma – so bhavati, te bhavanti. Tvaṃ bhavasi, tumhe bhavatha. Ahaṃ bhavāmi, mayaṃ bhavāma. So bhavate, te bhavante. Tvaṃ bhavase, tumhe bhavavhe. Ahaṃ bhave, mayaṃ bhavāmhe. Ayaṃ aññayogādisahitā kriyāpadamālā.

ເພື່ອຄວາມສະຫຼາດຂອງຜູ້ຟັງໃນປະໂຫຍກທັງຫຼາຍ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວຄຳກິລິຍາມາລາອີກແບບໜຶ່ງ ທີ່ປະກອບດ້ວຍອັນຍະໂຍຄະເປັນຕົ້ນ ດັ່ງນີ້: so bhavati, te bhavanti. tvaṃ bhavasi, tumhe bhavatha. ahaṃ bhavāmi, mayaṃ bhavāma. so bhavate, te bhavante. tvaṃ bhavase, tumhe bhavavhe. ahaṃ bhave, mayaṃ bhavāmhe. ນີ້ຄືຄຳກິລິຍາມາລາ ທີ່ປະກອບດ້ວຍອັນຍະໂຍຄະເປັນຕົ້ນ.


Dissanti ca suttantesu aññayogādisahitānipi kriyāpadāni. Seyyathidaṃ? ‘‘Yaṃpāyaṃ deva kumāro suppatiṭṭhitapādo, idampimassa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavati, tassimāni satta ratanāni bhavanti. Yo dandhakāle tarati[Pg.36], taraṇīye ca dandhati, tvaṃsi ācariyo mama, ahampi daṭṭhukāmosmi, pitaraṃ me idhāgataṃ’’ iccevamādīni etassatthassa paridīpaniyā kriyāpadamālā.

ແລະ ໃນພະສູດທັງຫຼາຍ, ກໍປະກົດເຫັນບົດກິລິຍາທີ່ປະກອບດ້ວຍອັນຍະໂຍຄະເປັນຕົ້ນຄືກັນ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: "Yaṃpāyaṃ deva kumāro suppatiṭṭhitapādo, idampimassa mahāpurisassa mahāpurisalakkhaṇaṃ bhavati, tassimāni satta ratanāni bhavanti." (ຂ້າແດ່ພະອົງ, ການທີ່ພະກຸມານນີ້ມີພະບາດປະດິດສະຖານດີແລ້ວນີ້, ນີ້ກໍເປັນມະຫາປຸຣິສະລັກສະນະຂອງມະຫາບຸລຸດນີ້, ແລະ ແກ້ວ 7 ປະການເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມມີແກ່ພະກຸມານນັ້ນ), "Yo dandhakāle tarati, taraṇīye ca dandhati" (ຜູ້ໃດຍ່ອມຮີບຮ້ອນໃນເວລາທີ່ຄວນຊັກຊ້າ, ແລະ ຊັກຊ້າໃນເວລາທີ່ຄວນຮີບຮ້ອນ), "tvaṃsi ācariyo mama" (ທ່ານເປັນອາຈານຂອງຂ້າພະເຈົ້າ), "ahampi daṭṭhukāmosmi, pitaraṃ me idhāgataṃ" (ຂ້າພະເຈົ້າກໍປາດຖະໜາຈະເຫັນພະບິດາ ຜູ້ສະເດັດມາໃນທີ່ນີ້) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ, ເຫຼົ່ານີ້ຄືຄຳກິລິຍາມາລາອັນເປັນເຄື່ອງສະແດງເຖິງເນື້ອຄວາມນີ້.


Yo tumhasaddena vattabbe atthe nipatati, na pana hoti tumhatthavācako, neso saddo kriyāpadassa tayogasahitattaṃ sādheti, aññadatthu aññayogasahitattaññeva sādheti. Yo ca amhasaddena vattabbe atthe nipatati, na pana hoti amhatthavācako, na sopi saddo kriyāpadassa mayogasahitattaṃ sādheti, aññadatthu aññayogasahitattaññeva sādheti.

ສັບໃດທີ່ຕົກຢູ່ໃນເນື້ອຄວາມອັນພຶງກ່າວດ້ວຍ ຕຸມຫະສັບ, ແຕ່ບໍ່ໄດ້ເປັນສັບທີ່ກ່າວເຖິງເນື້ອຄວາມຂອງຕຸມຫະສັບໂດຍກົງ, ສັບນັ້ນຍ່ອມບໍ່ເຮັດໃຫ້ບົດກິລິຍາສຳເລັດຄວາມເປັນຕະໂຍຄະ, ໂດຍແທ້ແທ້ແລ້ວ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ສຳເລັດຄວາມເປັນອັນຍະໂຍຄະເທົ່ານັ້ນ. ແລະ ສັບໃດທີ່ຕົກຢູ່ໃນເນື້ອຄວາມອັນພຶງກ່າວດ້ວຍ ອຳຫະສັບ, ແຕ່ບໍ່ໄດ້ເປັນສັບທີ່ກ່າວເຖິງເນື້ອຄວາມຂອງອຳຫະສັບໂດຍກົງ, ແມ້ແຕ່ສັບນັ້ນກໍບໍ່ເຮັດໃຫ້ບົດກິລິຍາສຳເລັດຄວາມເປັນມະໂຍຄະ, ໂດຍແທ້ແທ້ແລ້ວ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ສຳເລັດຄວາມເປັນອັນຍະໂຍຄະເທົ່ານັ້ນ.


Tatra tumhasaddena tāva vattabbatthe – ‘‘na bhavaṃ eti puññatthaṃ, sivirājassa dassanaṃ. Māyasmā samaggassa saṅghassa bhedāya parakkami. Idha bhante bhagavā paṃsukūlaṃ dhovatū’’ti iccevamādayo payogā. Amhasaddena pana vattabbatthe ‘‘upāli taṃ mahāvīra, pāde vandati satthuno. Sāvako te mahāvīra, saraṇo vandati satthuno’’ti ca iccevamādayo payogā. Idametthupalakkhitabbaṃ ‘‘tvaṃ tumhe ahaṃ maya’’nti atthadīpaka tayoga mayogato añño aññatthadīpano payogoyeva aññayogo nāma, tattha paṭhamapuriso bhavatīti.

ໃນໂຍຄະເຫຼົ່ານັ້ນ, ໃນເນື້ອຄວາມອັນພຶງກ່າວດ້ວຍ ຕຸມຫະສັບ ກ່ອນ, ມີປະໂຫຍກຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: "na bhavaṃ eti puññatthaṃ, sivirājassa dassanaṃ" (ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຍ່ອມບໍ່ມາເພື່ອປະໂຫຍກແຫ່ງບຸນ, ເພື່ອເຝົ້າພະຍາສີວີ), "Māyasmā samaggassa saṅghassa bhedāya parakkami" (ທ່ານຜູ້ມີອາຍຸ ຢ່າໄດ້ພະຍາຍາມເພື່ອຄວາມແຕກແຍກແຫ່ງສົງຜູ້ພ້ອມພຽງກັນເລີຍ), "Idha bhante bhagavā paṃsukūlaṃ dhovatū" (ຂ້າແດ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ, ຂໍພະຜູ້ມີພະພາກຈົ່ງຊັກຜ້າບັງສະກຸນໃນທີ່ນີ້ເຖີດ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນໃນເນື້ອຄວາມອັນພຶງກ່າວດ້ວຍ ອຳຫະສັບ, ມີປະໂຫຍກຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: "upāli taṃ mahāvīra, pāde vandati satthuno" (ຂ້າແດ່ພະມະຫາວີລະ, ອຸບາລີ ຍ່ອມກາບໄຫວ້ພະບາດຂອງພະສາດສະດາພະອົງນັ້ນ), "Sāvako te mahāvīra, saraṇo vandati satthuno" (ຂ້າແດ່ພະມະຫາວີລະ, ສາວົກຂອງພະອົງ ຜູ້ມີທີ່ເພິ່ງ ຍ່ອມກາບໄຫວ້ພະບາດຂອງພະສາດສະດາ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ສິ່ງທີ່ພຶງກຳນົດໝາຍໃນທີ່ນີ້ກໍຄື: ປະໂຫຍກອື່ນໃດທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມອື່ນ ນອກຈາກຕະໂຍຄະ ແລະ ມະໂຍຄະ ອັນເປັນເຄື່ອງສະແດງເນື້ອຄວາມແຫ່ງ "tvaṃ, tumhe, ahaṃ, mayaṃ", ປະໂຫຍກນັ້ນແລ້ວ ຊື່ວ່າ ອັນຍະໂຍຄະ, ແລະ ໃນອັນຍະໂຍຄະນັ້ນ ຍ່ອມໃຊ້ປະຖົມບຸລຸດ.


Yajjevaṃ ‘‘sabbāyasaṃ kūṭamatippamāṇaṃ, paggayha so tiṭṭhasi antalikkhe. Esa sutvā pasīdāmi, vaco te isisattamā’’tiādīsu kathaṃ. Ettha hi majjhimuttamapurisasambhavoyeva dissati, na tu paṭhamapurisasambhavoti? Vuccate – ‘‘sabbāyasaṃ kūṭamatippamāṇaṃ, paggayha so tiṭṭhasi antalikkhe’’tiādīsu ‘‘so’’tiādikassa nāmasaddassa tumha’mhasaddassatthavācakasaddehi‘‘tiṭṭhasī’’tiādīnaṃ syādyantānaṃ padānaṃ dassanato accantamajjhāharitabbehi [Pg.37] samānādhikaraṇattā tagguṇabhūtattā ca majjhimuttamapurisasambhavo samadhigantabbo. Īdisesu payogesu syādyantānaṃ dassanavasena avijjamānānipi ajjhāharitabbāni ‘‘tvamaha’’miccādīni padāni bhavanti. Katthaci pana paripuṇṇāni dissanti ‘‘sātvaṃ vaṅkamanuppattā, kathaṃ maddi karissasi. So ahaṃ vicarissāmi, gāmā gāmaṃ purā pura’’nti iccevamādīsu.

ຫາກເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ໃນປະໂຫຍກທັງຫຼາຍມີເປັນຕົ້ນວ່າ: "sabbāyasaṃ kūṭamatippamāṇaṃ, paggayha so tiṭṭhasi antalikkhe" (ທ່ານນັ້ນ ຍົກຄ້ອນເຫຼັກອັນມີປະມານຍິ່ງໃຫຍ່ຂຶ້ນແລ້ວ ຍ່ອມຢືນຢູ່ໃນອາກາດ), "Esa sutvā pasīdāmi, vaco te isisattamā" (ຂ້າພະເຈົ້ານັ້ນ ໄດ້ຟັງວາຈาຂອງພະອົງແລ້ວ ຍ່ອມເລື່ອມໃສ, ຂ້າແດ່ພະອິສິຜູ້ປະເສີດສຸດ) ຈະວ່າແນວໃດ? ເພາະວ່າໃນທີ່ນີ້ ປະກົດເຫັນແຕ່ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງມັດຊິມະບຸລຸດ ແລະ ອຸດຕະມະບຸລຸດເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ບໍ່ປະກົດເຫັນຄວາມເປັນໄປແຫ່ງປະຖົມບຸລຸດ (ກັບສັບວ່າ so ແລະ esa)? ວິສັດຊະນາວ່າ — ໃນປະໂຫຍກທັງຫຼາຍມີເປັນຕົ້ນວ່າ "sabbāyasaṃ kūṭamatippamāṇaṃ, paggayha so tiṭṭhasi antalikkhe" ນັ້ນ, ເພາະເຫດທີ່ນາມສັບມີ "so" ເປັນຕົ້ນ ມີວິພັດສະມານาທິກະຣະນະ (ມີວິພັດສະເໝີກັນ) ແລະ ເປັນຄຸນນາມຂອງສັບອັນເປັນເຄື່ອງກ່າວເນື້ອຄວາມແຫ່ງ ຕຸມຫະສັບ ແລະ ອຳຫະສັບ ທີ່ພຶງເອົາມາປະກອບເຂົ້າຢ່າງຍິ່ງ ກັບບົດທີ່ມີວິພັດມີ ຕິ ເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນ "tiṭṭhasi" ເປັນຕົ້ນ, ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງມັດຊິມະບຸລຸດ ແລະ ອຸດຕະມະບຸລຸດ ພຶງຊາບໄດ້ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ. ໃນປະໂຫຍກທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້, ໂດຍການເຫັນບົດທີ່ມີວິພັດມີ ຕິ ເປັນຕົ້ນ, ບົດທັງຫຼາຍມີ "tvaṃ" ແລະ "ahaṃ" ເປັນຕົ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີຢູ່ ກໍຕ້ອງເອົາມາປະກອບເຂົ້າ. ແຕ່ໃນບາງບ່ອນ ກໍປະກົດເຫັນຢ່າງບໍລິບູນ ເຊັ່ນໃນປະໂຫຍກທັງຫຼາຍມີເປັນຕົ້ນວ່າ: "sā tvaṃ vaṅkamanuppattā, kathaṃ maddi karissasi" (ພະນາງມັດທີ, ທ່ານນັ້ນ ເມື່ອເຖິງເຂົາວົງກົດແລ້ວ ຈະເຮັດແນວໃດ), "so ahaṃ vicarissāmi, gāmā gāmaṃ purā puraṃ" (ຂ້າພະເຈົ້ານັ້ນ ຈະທ່ຽວໄປ ຈາກບ້ານສູ່ບ້ານ ຈາກເມືອງສູ່ເມືອງ) ດັ່ງນີ້.


Ākhyātikassa kriyālakkhaṇattā aliṅgabhedattā ca tiṇṇaṃ liṅgānaṃ sādhāraṇabhāvaparidīpanatthaṃ aparampi kriyāpadamālaṃ vadāma –

ເພາະເຫດທີ່ບົດອາຂຍາດມີກິລິຍາເປັນລັກສະນະ ແລະ ບໍ່ມີການແບ່ງເພດ (ບໍ່ມີລິງ), ເພື່ອສະແດງຄວາມເປັນທົ່ວໄປແກ່ລິງທັງສາມ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວຄຳກິລິຍາມາລາອີກແບບໜຶ່ງ ດັ່ງນີ້ —


Puriso bhavati, kaññā bhavati, cittaṃ bhavati, purisā bhavanti, kaññāyo bhavanti, cittāni bhavanti. Bho purisa tvaṃ bhavasi, bhoti kaññe tvaṃ bhavasi, bho citta tvaṃ bhavasi, bhavanto purisā tumhe bhavatha, bhotiyo kaññāyo tumhe bhavatha, bhavanto cittāni tumhe bhavatha. Ahaṃ puriso bhavāmi, ahaṃ kaññā bhavāmi, ahaṃ cittaṃ bhavāmi, mayaṃ purisā bhavāma, mayaṃ kaññāyo bhavāma, mayaṃ cittāni bhavāma.

Puriso bhavati (ບຸລຸດ ຍ່ອມເປັນ), kaññā bhavati (ນາງກັນຍາ ຍ່ອມເປັນ), cittaṃ bhavati (ຈິດ ຍ່ອມເປັນ), purisā bhavanti (ບຸລຸດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເປັນ), kaññāyo bhavanti (ນາງກັນຍາທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເປັນ), cittāni bhavanti (ຈິດຕັງຫຼາຍ ຍ່ອມເປັນ). Bho purisa tvaṃ bhavasi (ແນ່ບຸລຸດ, ທ່ານ ຍ່ອມເປັນ), bhoti kaññe tvaṃ bhavasi (ແນ່ນາງກັນຍາ, ທ່ານ ຍ່ອມເປັນ), bho citta tvaṃ bhavasi (ແນ່ຈິດ, ທ່ານ ຍ່ອມເປັນ), bhavanto purisā tumhe bhavatha (ແນ່ບຸລຸດທັງຫຼາຍ, ທ່ານທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເປັນ), bhotiyo kaññāyo tumhe bhavatha (ແນ່ນາງກັນຍາທັງຫຼາຍ, ທ່ານທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເປັນ), bhavanto cittāni tumhe bhavatha (ແນ່ຈິດຕັງຫຼາຍ, ທ່ານທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເປັນ). Ahaṃ puriso bhavāmi (ຂ້າພະເຈົ້າ ຜູ້ເປັນບຸລຸດ ຍ່ອມເປັນ), ahaṃ kaññā bhavāmi (ຂ້າພະເຈົ້າ ຜູ້ເປັນນາງກັນຍາ ຍ່ອມເປັນ), ahaṃ cittaṃ bhavāmi (ຂ້າພະເຈົ້າ ຜູ້ເປັນຈິດ ຍ່ອມເປັນ), mayaṃ purisā bhavāma (ພວກຂ້າພະເຈົ້າ ຜູ້ເປັນບຸລຸດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເປັນ), mayaṃ kaññāyo bhavāma (ພວກຂ້າພະເຈົ້າ ຜູ້ເປັນນາງກັນຍາທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເປັນ), mayaṃ cittāni bhavāma (ພວກຂ້າພະເຈົ້າ ຜູ້ເປັນຈິດຕັງຫຼາຍ ຍ່ອມເປັນ).


Esa nayo attanopadesu, sesavibhattīnaṃ sabbapadesupi. Ayamākhyātikassa tiṇṇaṃ liṅgānaṃ sādhāraṇabhāvaparidīpanī kriyāpadamālāva.

ແນວທາງນີ້ ຍ່ອມມີໃນອັດຕະໂນບົດທັງຫຼາຍ, ແລະ ໃນບົດທັງປວງແຫ່ງວິພັດທີ່ເຫຼືອຄືກັນ. ນີ້ຄືຄຳກິລິຍາມາລາອັນເປັນເຄື່ອງສະແດງຄວາມເປັນທົ່ວໄປແກ່ລິງທັງສາມແຫ່ງບົດອາຂຍາດ.


Vuttañhetaṃ niruttipiṭake ‘‘kriyālakkhaṇamākhyātikamaliṅgabheda’’miti. Tatra aliṅgabhedamiti ko attho? Itthipumanapuṃsakānaṃ avisesattho vuccate ‘‘aliṅgabheda’’miti. Yathā ‘‘puriso gacchati, kaññā gacchati, cittaṃ gacchatī’’ti. Catudhā uddiṭṭhakriyāpadesu yathā ‘‘bhavatī’’ti akārānantaratyantapadaṃ gahetvā ‘‘bhavati bhavanti bhavasī’’tiādinā kriyāpadamālā sabbathā katā, evaṃ ‘‘ubbhavati’’ccādīnipi akārānantaratyantapadāni gahetvā ‘‘ubbhavati ubbhavanti ubbhavasī’’tiādinā [Pg.38] kriyāpadamālā sabbathā kātabbā. ‘‘Bhoti sambhotī’’tiādīni pana okārānantaratyantapadāni, ‘‘bhāveti vibhāvetī’’tiādīni ca ekārānantaratyantapadāni gahetvā pāḷinayānusāreneva padamālā kātabbā, nayidha vuttanayānusārena. Īdisesu hi ṭhānesu duranubodhā kriyāpadagati. Ato labbhamānavasena kriyāpadamālā kātabbā. Na hi loke lokiyā sabbe dhātusadde paccekaṃ sabbehipi channavutiyā vacanehi yojetvā vadanti, evaṃ avadantānampi nesaṃ kathā aparipuṇṇā nāma na hoti, tasmā vajjetabbaṭṭhānaṃ vajjetvā yathāsambhavaṃ padamālā kātabbā. Evaṃ pañcamiyādīsupi vibhattīsu. Ayaṃ vattamānavibhattivasena kriyāpadamālāniddeso.

ເພາະວ່າ ຄຳນີ້ຖືກກ່າວໄວ້ໃນນິຣຸດຕິປิຕະກະວ່າ "ບົດອາຂຍາດມີກິລິຍາເປັນລັກສະນະ ບໍ່ມີການແບ່ງເພດ". ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ "ບໍ່ມີການແບ່ງເພດ" (ອະລິງຄະເພທະ) ມີເນື້ອຄວາມແນວໃດ? ຄວາມບໍ່ແຕກຕ່າງກັນແຫ່ງອິດຖີລິງ, ປຸລລິງ ແລະ ນະປຸງສະກະລິງ ເອີ້ນວ່າ "ບໍ່ມີການແບ່ງເພດ". ເຊັ່ນ: "puriso gacchati" (ບຸລຸດ ຍ່ອມໄປ), "kaññā gacchati" (ນາງກັນຍາ ຍ່ອມໄປ), "cittaṃ gacchati" (ຈິດ ຍ່ອມເປັນໄປ). ໃນບົດກິລິຍາທີ່ສະແດງໄວ້ 4 ປະການນັ້ນ, ບົດທີ່ມີວິພັດມີ ຕິ ເປັນຕົ້ນ ອັນມີ ອັກສອນ ອະ ຢູ່ກ່ອນ ເຊັ່ນ "bhavati" ຖືກຖືເອົາແລ້ວ ເຮັດຄຳກິລິຍາມາລາມີ "bhavati, bhavanti, bhavasi" ເປັນຕົ້ນ ໂດຍປະການທັງປວງສັນໃດ, ແມ້ບົດທີ່ມີວິພັດມີ ຕິ ເປັນຕົ້ນ ອັນມີ ອັກສອນ ອະ ຢູ່ກ່ອນ ເຊັ່ນ "ubbhavati" ເປັນຕົ້ນ ກໍພຶງຖືເອົາແລ້ວ ເຮັດຄຳກິລິຍາມາລາມີ "ubbhavati, ubbhavanti, ubbhavasī" ເປັນຕົ້ນ ໂດຍປະການທັງປວງສັນນັ້ນ. ສ່ວນບົດທີ່ມີວິພັດມີ ຕິ ເປັນຕົ້ນ ອັນມີ ອັກສອນ ໂອ ຢູ່ກ່ອນ ເຊັ່ນ "bhoti, sambhoti" ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ບົດທີ່ມີວິພັດມີ ຕິ ເປັນຕົ້ນ ອັນມີ ອັກສອນ ເອ ຢູ່ກ່ອນ ເຊັ່ນ "bhāveti, vibhāveti" ເປັນຕົ້ນ ພຶງຖືເອົາແລ້ວ ເຮັດບົດມາລາຕາມແນວທາງແຫ່ງພະບາລີເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນີ້. ເພາະວ່າໃນທີ່ເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງບົດກິລິຍາ ຍ່ອມເຂົ້າໃຈໄດ້ຍາກ. ດັ່ງນັ້ນ, ຄຳກິລິຍາມາລາ ພຶງເຮັດຕາມທີ່ປະກົດມີຢູ່. ເພາະວ່າໃນໂລກ, ຊາວໂລກທັງຫຼາຍ ຍ່ອມບໍ່ກ່າວໂດຍປະກອບທາດສັບທັງປວງເຂົ້າກັບວິພັດທັງ 96 ໂດຍສະເພາະເຈາະຈົງທຸກຄຳ, ເຖິງແມ່ນວ່າພວກເຂົາຈະບໍ່ກ່າວຢ່າງນັ້ນ, ແຕ່ຄຳເວົ້າຂອງພວກເຂົາກໍບໍ່ຊື່ວ່າບໍ່ບໍລິບູນ, ດັ່ງນັ້ນ ພຶງເວັ້ນສິ່ງທີ່ຄວນເວັ້ນ ແລ້ວເຮັດບົດມາລາຕາມທີ່ເປັນໄປໄດ້. ໃນວິພັດທັງຫຼາຍມີ ປັນຈະມີ ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍຢ່າງນີ້ຄືກັນ. ນີ້ຄືການສະແດງຄຳກິລິຍາມາລາ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວັດຕະມານາວິພັດ.


Ito paṭṭhāya pana yathuddiṭṭhapadāneva pariṇāmetvā pariṇāmetvā pañcamiyādīnaṃ mātikābhāvena gahetabbāni. Idāni pana tayogādisahitāsahitavasena dvidhā kriyāpadamālāyo dassessāma kvacādesavasena sambhūtāni ca rūpantarāni sotūnaṃ sukhadhāraṇatthañceva purisappayoge asammohatthañca.

ແຕ່ນີ້ເປັນຕົ້ນໄປ, ພຶງຜັນປ່ຽນບົດຕາມທີ່ສະແດງໄວ້ແລ້ວນັ້ນແລ້ວ ຖືເອົາເປັນແມ່ແບບ (ມາຕິກາ) ແຫ່ງປັນຈະມີວິພັດເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ບັດນີ້, ຂ້າພະເຈົ້າຈະສະແດງຄຳກິລິຍາມາລາ 2 ແບບ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການປະກອບ ແລະ ບໍ່ປະກອບດ້ວຍຕະໂຍຄະເປັນຕົ້ນ, ແລະ ຮູບອື່ນໆ ອັນເກີດຂຶ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການແປງ (ອາເທດ) ໃນບາງບ່ອນ, ເພື່ອໃຫ້ຜູ້ຟັງຈົດຈຳໄດ້ງ່າຍ ແລະ ເພື່ອຄວາມບໍ່ຫຼົງລືມໃນການໃຊ້ບຸລຸດ.


Bhavatu, bhavantu. Bhavāhi, bhava, bhavatha. Bhavāmi, bhavāma. Bhavataṃ, bhavantaṃ. Bhavassu, bhavavho. Bhave, bhavāmase. So bhavatu, te bhavantu. Tvaṃ bhavāhi, bhava, tumhe bhavatha. Ahaṃ bhavāmi, mayaṃ bhavāma. So bhavataṃ, te bhavantaṃ. Tvaṃ bhavassu, tumhe bhavavho. Ahaṃ bhave, mayaṃ bhavāmase. Ayaṃ pañcamīvibhattivasena kriyāpadamālāniddeso.

Bhavatu, bhavantu. Bhavāhi, bhava, bhavatha. Bhavāmi, bhavāma. Bhavataṃ, bhavantaṃ. Bhavassu, bhavavho. Bhave, bhavāmase. So bhavatu, te bhavantu. Tvaṃ bhavāhi, bhava, tumhe bhavatha. Ahaṃ bhavāmi, mayaṃ bhavāma. So bhavataṃ, te bhavantaṃ. Tvaṃ bhavassu, tumhe bhavavho. Ahaṃ bhave, mayaṃ bhavāmase. ນີ້ຄືການສະແດງຄຳກິລິຍາມາລາ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປັນຈະມີວິພັດ.


Bhaveyya, bhave, bhaveyyuṃ. Bhaveyyāsi, bhaveyyātha. Bhaveyyāmi, bhaveyyāma, bhavemu. Bhavetha, bhaveraṃ. Bhavetho, bhaveyyāvho. Bhaveyyaṃ, bhaveyyāmhe iti vā, so bhaveyya[Pg.39], bhave, te bhaveyyuṃ. Tvaṃ bhaveyyāsi, tumhe bhaveyyātha. Ahaṃ bhaveyyāmi, mayaṃ bhaveyyāma, bhavemu. So bhavetha, te bhaveraṃ. Tvaṃ bhavetho, tumhe bhaveyyāvho. Ahaṃ bhaveyyaṃ, mayaṃ bhaveyyāmhe iti vā. Ayaṃ sattamīvibhattivasena kriyāpadamālāniddeso.

Bhaveyya, bhave, bhaveyyuṃ. Bhaveyyāsi, bhaveyyātha. Bhaveyyāmi, bhaveyyāma, bhavemu. Bhavetha, bhaveraṃ. Bhavetho, bhaveyyāvho. Bhaveyyaṃ, bhaveyyāmhe ຫຼືຢ່າງນີ້, so bhaveyya, bhave, te bhaveyyuṃ. Tvaṃ bhaveyyāsi, tumhe bhaveyyātha. Ahaṃ bhaveyyāmi, mayaṃ bhaveyyāma, bhavemu. So bhavetha, te bhaveraṃ. Tvaṃ bhavetho, tumhe bhaveyyāvho. Ahaṃ bhaveyyaṃ, mayaṃ bhaveyyāmhe ຫຼືຢ່າງນີ້. ນີ້ຄືການສະແດງຄຳກິລິຍາມາລາ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັດຕະມີວິພັດ.


Babhūva, babhūvu. Babhūve, babhūvittha. Babhūvaṃ, babhūvimha. Babhūvittha, babhūvire. Babhūvittho, babhūvivho. Babhūviṃ, babhūvimhe iti vā, so babhūva, te babhūvu. Tvaṃ babhūve, tumhe babhūvittha. Ahaṃ babhūvaṃ, mayaṃ babhūvimha. So babhūvittha, te babhūvire. Tvaṃ babhūvittho, tumhe babhūvivho. Ahaṃ babhūviṃ, mayaṃ babhūvimhe iti vā. Ayaṃ parokkhāvibhattivasena kriyāpadamālāniddeso.

ພະພູວະ, ພະພູວຸ. ພະພູເວ, ພະພູວິດຖະ. ພະພູວັງ, ພະພູວີມຫະ. ພະພູວິດຖະ, ພະພູວິເຣ. ພະພູວິດໂຖ, ພະພູວິວໂຫ. ພະພູວິງ, ພະພູວີມເຫ ຫຼືວ່າ ໂສ ພະພູວະ, ເຕ ພະພູວຸ. ຕວັງ ພະພູເວ, ຕຸມ微 ພະພູວິດຖະ. ອະຫັງ ພະພູວັງ, ມະຍັງ ພະພູວີມຫະ. ໂສ ພະພູວິດຖະ, ເຕ ພະພູວິເຣ. ຕວັງ ພະພູວິດໂຖ, ຕຸມເຫ ພະພູວິວໂຫ. ອະຫັງ ພະພູວິງ, ມະຍັງ ພະພູວີມເຫ ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ນີ້ຄືການສະແດງໝວດຄຳກິຣິຍາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປໂຣກຂາວິພັດ.


Abhavā, abhavū. Abhavo, abhavattha. Abhavaṃ, abhavamhā. Abhavattha, abhavatthuṃ. Abhavase, abhavavhaṃ. Abhaviṃ, abhavamhase iti vā, so abhavā, te abhavū. Tvaṃ abhavo, tumhe abhavattha. Ahaṃ abhavaṃ, mayaṃ abhavamhā. So abhavattha, te abhavatthuṃ. Tvaṃ abhavase, tumhe abhavavhaṃ. Ahaṃ abhaviṃ, mayaṃ abhavamhase iti vā. Ayaṃ hiyyattanīvibhattivasena kriyāpadamālāniddeso.

ອະພະວາ, ອະພະວູ. ອະພະໂວ, ອະພະວັດຖະ. ອະພະວັງ, ອະພະວັມຫາ. ອະພະວັດຖະ, ອະພະວັດຖຸງ. ອະພະວະເສ, ອະພະວັວຫັງ. ອະພະວິງ, ອະພະວັມຫະເສ ຫຼືວ່າ ໂສ ອະພະວາ, ເຕ ອະພະວູ. ຕວັງ ອະພະໂວ, ຕຸມເຫ ອະພະວັດຖະ. ອະຫັງ ອະພະວັງ, ມະຍັງ ອະພະວັມຫາ. ໂສ ອະພະວັດຖະ, ເຕ ອະພະວັດຖຸງ. ຕວັງ ອະພະວະເສ, ຕຸມເຫ ອະພະວັວຫັງ. ອະຫັງ ອະພະວິງ, ມະຍັງ ອະພະວັມຫະເສ ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ນີ້ຄືການສະແດງໝວດຄຳກິຣິຍາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຫີຍັດຕນີວິພັດ.


Abhavi, abhavuṃ. Abhavo, abhavittha. Abhaviṃ, abhavimhā. Abhavā, abhavū. Abhavase, abhavivhaṃ. Abhavhaṃ, abhavimhe iti vā, so abhavi, te abhavuṃ. Tvaṃ abhavo, tumhe abhavittha. Ahaṃ abhaviṃ, mayaṃ abhavimhā. So abhavā, te abhavū. Tvaṃ abhavase, tumhe abhavivhaṃ. Ahaṃ abhavaṃ, mayaṃ abhavimhe iti vā. Ayaṃ ajjatanīvibhattivasena kriyāpadamālāniddeso.

ອະພະວິ, ອະພະວຸງ. ອະພະໂວ, ອະພະວິດຖະ. ອະພະວິງ, ອະພະວີມຫາ. ອະພະວາ, ອະພະວູ. ອະພະວະເສ, ອະພະວິວຫັງ. ອະພະວຫັງ, ອະພະວີມເຫ ຫຼືວ່າ ໂສ ອະພະວິ, ເຕ ອະພະວຸງ. ຕວັງ ອະພະໂວ, ຕຸມເຫ ອະພະວິດຖະ. ອະຫັງ ອະພະວິງ, ມະຍັງ ອະພະວີມຫາ. ໂສ ອະພະວາ, ເຕ ອະພະວູ. ຕວັງ ອະພະວະເສ, ຕຸມເຫ ອະພະວິວຫັງ. ອະຫັງ ອະພະວັງ, ມະຍັງ ອະພະວີມເຫ ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ນີ້ຄືການສະແດງໝວດຄຳກິຣິຍາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອັດຊັດຕນີວິພັດ.


Ettha panajjataniyā uṃvacanassa iṃsumādesavasena bhavatino rūpantarānipi veditabbāni. Seyyathidaṃ? Te bhaviṃsu, samubbhaviṃsu, pabhaviṃsu, parābhaviṃsu, sambhaviṃsu, pātubhaviṃsu, pātubbhaviṃsu[Pg.40], imāni akammakapadāni. Paribhaviṃsu, abhibhaviṃsu, adhibhaviṃsu, atibhaviṃsu, anubhaviṃsu, samanubhaviṃsu, abhisambhaviṃsu.

ແຕ່ໃນອັດຊັດຕນີວິພັດນີ້ ພຶງຊາບຮູບອື່ນໆ ຂອງພູທາດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການແປງ ອຸງ ວິພັດ ເປັນ ອິງສຸ. ຖາມວ່າ ຄືແນວໃດ? ຄື ເຕ ພວິງສຸ, ສະມຸພພວິງສຸ, ພະພວິງສຸ, ປາຣາພວິງສຸ, ສັມພວິງສຸ, ປາຕຸພວິງສຸ, ປາຕຸພພວິງສຸ, ບົດເຫຼົ່ານີ້. ປະຣິພວິງສຸ, ອະພິພວິງສຸ, ອະທິພວິງສຸ, ອະຕິພວິງສຸ, ອະນຸພວິງສຸ, ສະມະນຸພວິງສຸ, ອະພິສັມພວິງສຸ.


‘‘Adhibhosu’’nti rūpampi, yasmā dissati pāḷiyaṃ;

Tasmā hi nayato ñe yyaṃ, ‘‘paribhosu’’ntiādikaṃ.

ແມ່ນແຕ່ຮູບວ່າ 'ອະທິໂພສຸ' ກໍປາກົດມີຢູ່ໃນພຣະບາລີ; ເພາະສະນັ້ນ ໂດຍແນວທາງນີ້ ພຶງຊາບຮູບອື່ນໆ ມີ 'ປະຣິໂພສຸ' ເປັນຕົ້ນ.


Tatrāyaṃ pāḷi – ‘‘evaṃvihāriñcāvuso bhikkhuṃ rūpā adhibhosuṃ, na bhikkhu rūpe adhibhosī’’ti. Imāni sakammakapadāni, evamajjataniyā uṃvacanassa iṃsumādesavasena bhavatino rūpantarāni bhavanti. Apica

ໃນຄຳນັ້ນ ມີພຣະບາລີດັ່ງນີ້ວ່າ— 'ເອວັງວິຫາຣິລຈາວຸໂສ ພິກຂຸງ ຣູປາ ອະທິໂພສຸງ, ນະ ພິກຂຸ ຣູເປ ອະທິໂພສີ' (ອາວຸໂສທັງຫຼາຍ! ຮູບທັງຫຼາຍຍ່ອມຄອບງຳພິກຂຸຜູ້ມີວິຫານທຳຢ່າງນີ້, ແຕ່ພິກຂຸບໍ່ໄດ້ຄອບງຳຮູບທັງຫຼາຍ). ບົດເຫຼົ່ານີ້, ຮູບອື່ນໆ ຂອງພູທາດ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການແປງ ອຸງ ວິພັດ ແຫ່ງອັດຊັດຕນີ ເປັນ ອິງສຸ ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ. ອີກປະການໜຶ່ງ


‘‘Anvabhi’’ itirūpampi, ajjatanyā padissati;

Tasmā hi nayato ñeyyaṃ, ‘‘ajjhabhi’’ccādikampi ca.

ແມ່ນແຕ່ຮູບວ່າ 'ອັນວະພິ' ກໍປາກົດມີໃນອັດຊັດຕນີວິພັດ; ເພາະສະນັ້ນ ໂດຍແນວທາງນີ້ ພຶງຊາບຮູບອື່ນໆ ມີ 'ອັດຊະພິ' ເປັນຕົ້ນດ້ວຍ.


Tatrāyaṃ pāḷi – so tena kammena divaṃ samakkami, sukhañca khiḍḍāratiyo ca anvabhīti. Tattha anvabhīti anu abhīti chedo. Anūti upasaggo. Abhīti ākhyātikapadanti daṭṭhabbaṃ.

In ຄຳນັ້ນ ມີພຣະບາລີດັ່ງນີ້ວ່າ— 'ໂສ ເຕນະ ກັມເມນະ ທິວັງ ສະມັກກະມິ, ສຸຂັນຈະ ຂິດດາຣະຕິໂຍ ຈະ ອັນວະພິ' (ເພາະກຳນັ້ນ ເຂົາຈຶ່ງເຂົ້າເຖິງສະຫວັນ ແລະໄດ້ສະເຫວີຍຄວາມສຸກແລະຄວາມຍິນດີໃນການຫຼິ້ນ). ໃນບົດນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ອັນວະພິ' ແຍກບົດເປັນ 'ອະນຸ' ແລະ 'ອະພິ'. ພຶງຊາບວ່າ 'ອະນຸ' ເປັນອຸປະສັກ, 'ອະພິ' ເປັນບົດອາຂຽດ.


Bhavissati, bhavissanti. Bhavissasi, bhavissatha. Bhavissāmi, bhavissāma. Bhavissate, bhavissante. Bhavissase, bhavissavhe. Bhavissaṃ, bhavissāmhe iti vā, so bhavissati, te bhavissanti. Tvaṃ bhavissasi, tumhe bhavissatha. Ahaṃ bhavissāmi, mayaṃ bhavissāma. So bhavissate, te bhavissante. Tvaṃ bhavissase, tumhe bhavissavhe. Ahaṃ bhavissaṃ, mayaṃ bhavissāmhe iti vā. Ayaṃ bhavissantīvibhattivasena kriyāpadamālāniddeso.

ພະວິສສະຕິ, ພະວິສສັນຕິ. ພະວິສສະສິ, ພະວິສສະຖະ. ພະວິສສາມິ, ພະວິສສາມະ. ພະວິສສະເຕ, ພະວິສສັນເຕ. ພະວິສສະເສ, ພະວິສສະວεຫ. ພະວິສສັງ, ພະວິສສາມເຫ ຫຼືວ່າ ໂສ ພະວິສສະຕິ, ເຕ ພະວິສສັນຕິ. ຕວັງ ພະວິສສະສິ, ຕຸມເຫ ພະວິສສະຖະ. ອະຫັງ ພະວິສສາມິ, ມະຍັງ ພະວິສສາມະ. ໂສ ພະວິສສະເຕ, ເຕ ພະວິສສັນເຕ. ຕວັງ ພະວິສສະເສ, ຕຸມເຫ ພະວິສສະວເຫ. ອະຫັງ ພະວິສສັງ, ມະຍັງ ພະວິສສາມເຫ ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ນີ້ຄືການສະແດງໝວດຄຳກິຣິຍາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພວິສສັນຕີວິພັດ.


Abhavissā, abhavissaṃsu. Abhavisse, abhavissatha. Abhavissaṃ, abhavissāmhā. Abhavissatha, abhavissisu. Abhavissase, abhavissavhe. Abhavissiṃ, abhavissāmhase iti vā, so abhavissā, te abhavissaṃsu. Tvaṃ abhavisse, tumhe [Pg.41] abhavissatha. Ahaṃ abhavissaṃ, mayaṃ abhavissāmhā. So abhavissatha, te abhavissisu. Tvaṃ abhavissase, tumhe abhavissavhe. Ahaṃ abhavissiṃ, mayaṃ abhavissāmhase iti vā. Ayaṃ kālātipattivibhattivasena kriyāpadamālāniddeso.

ອະພະວິສສາ, ອະພະວິສສັງສຸ. ອະພະວິສເສ, ອະພະວິສສະຖະ. ອະພະວິສsັງ, ອະພະວິສສາມຫາ. ອະພະວິສສະຖະ, ອະພະວິສສິສຸ. ອະພະວິສສະເສ, ອະພະວິສສະວເຫ. ອະພະວິສສິງ, ອະພະວິສສາມຫະເສ ຫຼືວ່າ ໂສ ອະພະວິສສາ, ເຕ ອະພະວິສສັງສຸ. ຕວັງ ອະພະວິສເສ, ຕຸມເຫ ອະພະວິສສະຖະ. ອະຫັງ ອະພະວິສສັງ, ມະຍັງ ອະພະວິສສາມຫາ. ໂສ ອະພະວິສສະຖະ, ເຕ ອະພະວິສສິສຸ. ຕວັງ ອະພະວິສສະເສ, ຕຸມເຫ ອະພະວິສສະວເຫ. ອະຫັງ ອະພະວິສສິງ, ມະຍັງ ອະພະວິສສາມຫະເສ ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ນີ້ຄືການສະແດງໝວດຄຳກິຣິຍາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກາລາຕິປັດຕິວິພັດ.


Vohārabhedakusalena subuddhinā yo,Kaccāyanena kathito jinasāsanatthaṃ;

Tyādikkamo tadanugaṃ kiriyāpadānaṃ,Katvā kamo bhavatidhātuvasena vutto.

ລຳດັບແຫ່ງວິພັດມີ ຕິ ເປັນຕົ້ນໃດ ທີ່ພຣະກັດຈາຍະນະມະຫາເຖຣະ ຜູ້ມີປັນຍາດີ ຜູ້ສະຫຼາດໃນການຈຳແນກໂວຫານ ໄດ້ກ່າວໄວ້ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພຣະສາດສະໜາຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າ; ລຳດັບແຫ່ງຄຳກິຣິຍາທັງຫຼາຍ ທີ່ຄ້ອຍຕາມລຳດັບວິພັດນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງ ພູທາດ ໂດຍລຳດັບ.


Iti navaṅge sāṭṭhakathe piṭakattaye byappathagatīsu viññūnaṃ

ດັ່ງນີ້ ໃນທາງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳໃນພຣະໄຕປິດົກອັນມີອົງ 9 ພ້ອມທັງອັດຖະກະຖາ ເພື່ອຄວາມ


Kosallatthāya kate saddanītippakaraṇe

ສະຫຼາດຂອງຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ ໃນຄຳພີສັດທານີຕິ ທີ່ແຕ່ງຂຶ້ນ


Bhavatino kriyāpadamālāvibhāgo nāma

ຊື່ວ່າ ການຈຳແນກໝວດຄຳກິຣິຍາຂອງພູທາດ


Dutiyo paricchedo.

ເປັນປະຣິຈເສດທີສອງ.


3. Pakiṇṇakavinicchaya

໓. ປົກິຣະກະວິນິດໄສ


Ito paraṃ pavakkhāmi, pakiṇṇakavinicchayaṃ;

Sappayogesu atthesu, viññūnaṃ pāṭavatthayā.

ຕໍ່ຈາກນີ້ໄປ ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວປົກິຣະກະວິນິດໄສ ໃນອັດຖະທີ່ປະກອບດ້ວຍປະໂຫຍກຕ່າງໆ ເພື່ອຄວາມສະຫຼາດຮອບຮູ້ຂອງຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ.


Tattha atthuddhāro, atthasaddacintā, atthātisayayogo, samānāsamānavasenavacanasaṅgaho, āgamalakkhaṇavasena vibhattivacanasaṅgaho, kālavasena vibhattivacanasaṅgaho, kālasaṅgaho, pakaraṇasaṃsandanā, vattamānādīnaṃ vacanatthavibhāvanā cāti navadhā vinicchayo veditabbo.

ໃນປົກິຣະກະວິນິດໄສນັ້ນ ພຶງຊາບການວິນິດໄສ 9 ປະການ ຄື: ການຖອນອັດ (ອັດຖຸດທາຣະ), ການພິຈາຣະນາຄຳວ່າ ອັດຖະ (ອັດຖະສັດທະຈິນຕາ), ການປະກອບອັດຖະອັນຍິ່ງ (ອັດຖາຕິສະຍະໂຍຄະ), ການສົງເຄາະພົດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄຳທີ່ສະເໝີກັນແລະບໍ່ສະເໝີກັນ (ສະມານາສະມານະວະເສນະວະຈະນະສັງຄະຫະ), ການສົງເຄາະວິພັດແລະພົດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງລັກສະນະຂອງອາຄົມ (ອາຄະມະລັກຂະນະວະເສນະວິພັດຕິວະຈະນະສັງຄະຫະ), ການສົງເຄາະວິພັດແລະພົດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການ (ກາລະວະເສນະວິພັດຕິວະຈະນະສັງຄະຫະ), ການສົງເຄາະການ (ກາລະສັງຄະຫະ), ການປຽບທຽບຄຳພີ (ປະການະສັງສັນທະນາ), ແລະການສະແດງອັດຖະແຫ່ງພົດມີວັດຕະມານາເປັນຕົ້ນ (ວັດຕະມານາທີນັງວະຈະນັດຖະວິພາວະນາ).


Atthuddhāre tāva samānasutikapadānamatthuddhāraṇaṃ karissāma. Etthākhyātapadasaññitānaṃ bhotisadda bhavesaddānamattho uddharitabbo. Tathā hete nāmikapadasaññitehi aparehi bhotisadda bhavesaddehi samānasutikāpi asamānatthā ceva honti asamānavibhattikā ca. Sāsanasmiñhi [Pg.42] keci saddā aññamaññaṃ samānasutikā samānāpi asamānatthā asamānapavattinimittā asamānaliṅgā asamānavibhattikā asamānavacanakā asamānantā asamānakālikā asamānapadajātikā ca bhavanti.

ໃນການຖອນອັດ (ອັດຖຸດທາຣະ) ນັ້ນ ກ່ອນອື່ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈະເຮັດການຖອນອັດຂອງບົດທີ່ມີສຽງສະເໝີກັນ. ໃນທີ່ນີ້ ພຶງຖອນອັດຂອງ 'ໂພຕິສັບ' ແລະ 'ພະເວສັບ' ທີ່ໄດ້ຊື່ວ່າເປັນບົດອາຂຽດ. ດ້ວຍວ່າ ສັບທັງສອງນີ້ ແມ່ນຈະມີສຽງສະເໝີກັນກັບ 'ໂພຕິສັບ' ແລະ 'ພະເວສັບ' ອື່ນໆ ທີ່ໄດ້ຊື່ວ່າເປັນບົດນາມ, ແຕ່ກໍມີອັດບໍ່ສະເໝີກັນ ແລະມີວິພັດບໍ່ສະເໝີກັນ. ເພາະວ່າ ໃນພຣະສາດສະໜາ ສັບບາງສັບ ແມ່ນຈະມີສຽງສະເໝີກັນ ແຕ່ກໍມີອັດບໍ່ສະເໝີກັນ, ມີປະວັດຕິນิມິດບໍ່ສະເໝີກັນ, ມີລີງບໍ່ສະເໝີກັນ, ມີວິພັດບໍ່ສະເໝີກັນ, ມີພົດບໍ່ສະເໝີກັນ, ມີທີ່ສຸດບໍ່ສະເໝີກັນ, ມີການບໍ່ສະເໝີກັນ, ແລະມີປະເພດແຫ່ງບົດບໍ່ສະເໝີກັນ.


Tesamasamānatthatte ‘‘sabbañhi taṃ jīrati dehanissitaṃ. Appassutāyaṃ puriso, balibaddova jīrati. Santo tasito. Pahu santo na bharati. Santo ācikkhate muni. Santo sappurisā loke. Santo saṃvijjamānā lokasmi’’nti evamādayo payogā. Ettha jīratisaddadvayaṃ yathāsambhavaṃ navabhāvāpagamavaḍḍhanavācakaṃ. Santosaddapañcakaṃ yathāsambhavaṃ parissamappattasamānopasantopalabbhamānavācakanti daṭṭhabbaṃ.

ໃນຄວາມທີ່ສັບເຫຼົ່ານັ້ນມີອັດບໍ່ສະເໝີກັນ ມີປະໂຫຍກຕົວຢ່າງດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນວ່າ— 'ສັບພັນຫິ ຕັງ ຈີຣະຕິ ເທຫານິສສິຕັງ' (ເພາະວ່າ ສິ່ງທັງປວງທີ່ອາໄສກາຍ ຍ່ອມຊຸດໂຊມໄປ), 'ອັບປັສສຸຕາຍັງ ປຸຣິໂສ, ພະລິພັດໂທວະ ຈີຣະຕິ' (ຄົນມີການສຶກສານ້ອຍນີ້ ຍ່ອມແກ່ເຖົ້າໄປ ເໝືອນງົວຖຶກ), 'ສັນໂຕ ຕະສິໂຕ' (ຜູ້ເມື່ອຍລ້າ ຍ່ອມຫິວນ້ຳ), 'ພະຫູ ສັນໂຕ ນະ ພະຣະຕິ' (ເມື່ອມີຢູ່ຫຼາຍ ກໍບໍ່ລ້ຽງດູ), 'ສັນໂຕ ອາຈິກຂະເຕ ມຸນິ' (ພຣະມຸນີຜູ້ສະຫງົບແລ້ວ ຍ່ອມບອກ), 'ສັນໂຕ ສັບປຸຣິສາ ໂລເກ' (ສັດຕະບຸຣຸດທັງຫຼາຍ ຜູ້ສະຫງົບ ມີຢູ່ໃນໂລກ), 'ສັນໂຕ ສັງວິຊຊະມານา ໂລກັສມິງ' (ຄົນດີທັງຫຼາຍ ທີ່ປາກົດມີຢູ່ໃນໂລກ). ໃນປະໂຫຍກເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ 'ຈີຣະຕິສັບ' ທັງສອງ ບອກເຖິງຄວາມປ່ຽນແປງໄປສູ່ສະພາບໃໝ່ ແລະຄວາມແກ່ຊຸດໂຊມ ຕາມສົມຄວນ. ສ່ວນ 'ສັນຕະສັບ' ທັງຫ້າ ບອກເຖິງຄວາມເມື່ອຍລ້າ, ຄວາມມີຢູ່, ຄວາມສະຫງົບ, ຄວາມດີ, ແລະຄວາມປາກົດມີ ຕາມສົມຄວນ.


Asamānapavattinimittatte pana ‘‘akataññū mittadubbhī, assaddho akataññūcā’’tievamādayo. Ettha ca akataññūsaddadvayaṃ katākatājānanajānanapavattinimittaṃ paṭicca sambhūtattā asamānapavattinimittakanti daṭṭhabbaṃ.

ສ່ວນໃນຄວາມທີ່ມີປະວັດຕິນິມິດບໍ່ສະເໝີກັນ ມີປະໂຫຍກຕົວຢ່າງດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນວ່າ— 'ອະກະຕັນຍູ ມິດຕະທຸບພີ' (ຜູ້ບໍ່ຮູ້ອຸປະການະຄຸນທີ່ເຂົາເຮັດແລ້ວ ຍ່ອມປະທຸສະຮ້າຍມິດ), 'ອັສສັດໂທ ອະກະຕັນຍູຈະ' (ຜູ້ບໍ່ມີສັດທາ ແລະຜູ້ທຳລາຍກິເລດໄດ້ແລ້ວ). ໃນປະໂຫຍກເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ 'ອະກະຕັນຍູສັບ' ທັງສອງ ມີປະວັດຕິນິມິດບໍ່ສະເໝີກັນ ເພາະເກີດຂຶ້ນໂດຍອາໄສປະວັດຕິນິມິດ ຄືຄວາມບໍ່ຮູ້ຄຸນທີ່ເຂົາເຮັດແລ້ວ ແລະຄວາມຮູ້ທຳທີ່ບໍ່ໄດ້ຖືກເຮັດ (ພຣະນິພພານ).


Asamānaliṅgatte ‘‘sukhī hotu pañcasikha sakko devānamindo. Tvañca bhadde sukhī hohi. Yattha sā upaṭṭhito hoti. Mātā me atthi, sā mayā posetabbā’’ti evamādayo. Ettha sukhīsaddadvayaṃ sāsaddadvayañca pumitthiliṅgavasena asamānaliṅganti daṭṭhabbaṃ.

ໃນຄວາມທີ່ມີລີງບໍ່ສະເໝີກັນ ມີປະໂຫຍກຕົວຢ່າງດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນວ່າ— 'ສຸຂີ ໂຫຕຸ ປັນຈະສິຂະ ສັກໂກ ເທວານະມິນໂທ' (ຂໍປັນຈະສິຂະຄັນທັບພະເທວະບຸດ ແລະທ້າວສັກກະຈອມເທບ ຈົ່ງມີຄວາມສຸກເຖີດ), 'ຕວັນຈະ ພັດເທ ສຸຂີ ໂຫຫິ' (ແລະເຈົ້າ ຜູ້ຈະເລີນ ຈົ່ງມີຄວາມສຸກເຖີດ), 'ຍັດຖະ ສາ อຸປັດຖິໂຕ ໂຫຕິ' (ໃນທີ່ໃດ ຄວາມລະນຶກນັ້ນ ເປັນທຳມະຊາດຕັ້ງໝັ້ນແລ້ວ), 'ມາຕາ ເມ ອັດຖິ, ສາ ມະຍາ ໂພເສຕັບພາ' (ມານດาຂອງຂ້າພະເຈົ້າມີຢູ່, ນາງເປັນຜູ້ທີ່ຂ້າພະເຈົ້າຕ້ອງລ້ຽງດູ). ໃນປະໂຫຍກເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ 'ສຸຂີສັບ' ທັງສອງ ແລະ 'ສາສັບ' ທັງສອງ ມີລີງບໍ່ສະເໝີກັນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປຸງລີງແລະອິດຖີລີງ.


Asamānavibhattikatte ‘‘āhāre udare yato. Yato pajānāti sahetudhamma’’nti evamādayo. Ettha yatosaddadvayaṃ [Pg.43] paṭhamāpañcamīvibhattisahitattā asamānavibhattikanti daṭṭhabbaṃ.

In ຄວາມທີ່ມີວິພັດບໍ່ສະເໝີກັນ ມີປະໂຫຍກຕົວຢ່າງດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນວ່າ— 'ອາຫາເຣ ອຸທະເຣ ຍະໂຕ' (ຜູ້ສຳລວມແລ້ວໃນອາຫານແລະໃນທ້ອງ), 'ຍະໂຕ ປະຊານາຕິ ສະເຫຕຸທັມມັງ' (ເພາະເຫດໃດ ຍ່ອມຮູ້ທຳພ້ອມທັງເຫດ). ໃນປະໂຫຍກເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ 'ຍະໂຕສັບ' ທັງສອງ ມີວິພັດບໍ່ສະເໝີກັນ ເພາະປະກອບດ້ວຍປະຖົມມາວິພັດແລະປັນຈະມີວິພັດ.


Asamānavacanakatte ime payogā –

In ຄວາມທີ່ມີພົດບໍ່ສະເໝີກັນ ມີປະໂຫຍກຕົວຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ ຄື—


‘‘Yāya mātu bhato poso, imaṃ lokaṃ avekkhati;

Tampi pāṇadadiṃ santiṃ, hanti kuddho puthujjano’’ti

'ຍາຍະ ມາຕຸ ພະໂຕ ໂພໂສ, ອิມັງ ໂລກັງ ອະເວກຂະຕິ; ຕັມປິ ປານະທະທິງ ສັນຕິງ, ຫັນຕິ ຄຸດໂທ ປຸຖຸຊຊະໂນ' (ບຸຣຸດຜູ້ທີ່ມານດາລ້ຽງດູແແລ້ວ ຍ່ອມແນມເບິ່ງໂລກນີ້; ປຸຖຸຊົນຜູ້ໂກດເຄືອງ ຍ່ອມຂ້າແມ່ນແຕ່ມານດາຜູ້ໃຫ້ຊີວິດ ຜູ້ສະຫງົບນັ້ນ).


Ādīsu hantisaddo ekavacano.

In ປະໂຫຍກມີຄຳດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ 'ຫັນຕິສັບ' ເປັນເອກະພົດ.


‘‘Ime nūna araññasmiṃ, migasaṅghāni luddakā;

Vākurāhi parikkhippa, sobbhaṃ pātetvā tāvade;

Vikkosamānā tibbāhi, hanti nesaṃ varaṃ vara’’nti.

'ອິເມ ນູນະ ອະຣັນຍັສມິງ, ມິຄະສັງຄານິ ລຸດທະກາ; ວາຄຸຣາຫິ ປະຣິກຂິບປະ, ໂສບພັງ ປາເຕດວາ ຕາວະເທ; ວິກໂກສະມານາ ຕິບພາຫິ, ຫັນຕິ ເນສັງ ວະຣັງ ວະຣັງ' (ນາຍພານທັງຫຼາຍ ອ້ອມຮອບຝູງເນື້ອໃນປ່າດ້ວຍຕາໜ່າງ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ຕົກເຫວໃນທັນທີ, ຍ່ອມຂ້າເນື້ອໂຕທີ່ດີໆ ຂອງພວກມັນ ທີ່ຮ້ອງຄາງຢ່າງເຈັບປວດ).


Ādīsu pana bahuvacano. ‘‘Sīlavā vattasampanno. Etha tumhe āyasmanto sīlavā hotha. Santo danto niyato brahmacārī. Santo have sabbhi pavedayanti. Mahārājā yasassī so. Cattāro mahārājā’’ti evamādīsu sīlavāsaddādayo ekavacanabahuvacanakā.

ແຕ່ໃນປະໂຫຍກມີຄຳດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ 'ຫັນຕິສັບ' ເປັນພະຫຸພົດ. ແລະໃນປະໂຫຍກທັງຫຼາຍມີ— 'ສີລະວາ ວັດຕະສັມປັນໂນ' (ຜູ້ມີສິນ ຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍວັດ), 'ເອຖະ ຕຸມເຫ ອາຍັສມັນໂຕ ສີລະວາ ໂຫຖະ' (ທ່ານຜູ້ມີອາຍຸທັງຫຼາຍ ຈົ່ງມາ ຈົ່ງເປັນຜູ້ມີສິນເຖີດ), 'ສັນໂຕ ທັນໂຕ ນິຍະໂຕ ພຣະມະຈາຣີ' (ຜູ້ສະຫງົບ ຝຶກຕົນແລ້ວ ທ່ຽງແທ້ ປະພຶດພຣົມມະຈັນ), 'ສັນໂຕ ຫະເວ ສັບພິ ປະເວທະຍັນຕິ' (ສັດຕະບຸຣຸດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມປະກາດທຳ), 'ມະຫາຣາຊາ ຍະສັສສີ ໂສ' (ພຣະມະຫາຣາຊາຜູ້ມີຍົດນັ້ນ), 'ຈັດຕາໂຣ ມະຫາຣາຊາ' (ທ້າວມະຫາຣາດທັງສີ່) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ 'ສີລະວາສັບ' ເປັນຕົ້ນ ເປັນເອກະພົດແລະພະຫຸພົດ.


Asamānantatte pana yattha samānasutikānaṃ asamānavibhattikattaṃ vā asamānavacanattaṃ vā upalabbhati. Teyeva payogā. Taṃ yathā? ‘‘Sataṃ sampajānaṃ, sataṃ dhammo, santo danto, santo sappurisā’’ iccevamādayo.

ສ່ວນໃນຄວາມທີ່ມີທີ່ສຸດບໍ່ສະເໝີກັນ ປະໂຫຍກໃດທີ່ປາກົດຄວາມມີວິພັດບໍ່ສະເໝີກັນ ຫຼືຄວາມມີພົດບໍ່ສະເໝີກັນ ຂອງສັບທີ່ມີສຽງສະເໝີກັນ, ປະໂຫຍກເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນແລ (ເປັນຕົວຢ່າງ). ຖາມວ່າ ຄືແນວໃດ? ຄື 'ສະຕັງ ສັມປະຊານັງ' (ຜູ້ມີສະຕິ ມີສຳປະຊັນຍະ), 'ສະຕັງ ທັມໂມ' (ທຳຂອງສັດຕະບຸຣຸດທັງຫຼາຍ), 'ສັນໂຕ ທັນໂຕ' (ຜູ້ສະຫງົບ ຝຶກຕົນແລ້ວ), 'ສັນໂຕ ສັບປຸຣິສາ' (ສັດຕະບຸຣຸດທັງຫຼາຍ ຜູ້ສະຫງົບ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.


Asamānakālatte ‘‘nanu te sutaṃ brāhmaṇa bhaññamāne, devā na issanti purisaparakkamassa. Te janā pāramissanti, maccudheyyaṃ suduttara’’nti evamādayo. Ettha issantisaddadvayaṃ vattamānābhavissantīkālavasena asamānakālanti daṭṭhabbaṃ. Vattamānābhavissantīvibhattivasena pana asamānavibhattikantipi.

In ຄວາມທີ່ມີການບໍ່ສະເໝີກັນ ມີປະໂຫຍກຕົວຢ່າງດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນວ່າ— 'ນະນຸ ເຕ ສຸຕັງ ພຣາມະນະ ພັນຍະມາເນ, ເທວາ ນະ ອິສສັນຕິ ປຸຣິສະປະຣັກກະມັສສະ' (ພຣາມ! ເມື່ອເຂົາກ່າວຢູ່ ທ່ານບໍ່ໄດ້ຍິນບໍວ່າ ເທວະດາທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ຮິດສະຢາຕໍ່ຄວາມພະຍາຍາມຂອງມະນຸດ), 'ເຕ ຊະນາ ປາຣະມິສສັນຕິ, ມັດຈຸເທຍຍັງ ສຸທຸດຕະຣັງ' (ຊົນເຫຼົ່ານັ້ນຈັກເຖິງຝັ່ງ ຄືພຣະນິພພານ ອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງມັດຈຸ ທີ່ຂ້າມໄດ້ແສນຍາກ). ໃນປະໂຫຍກເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ 'ອິສສັນຕິສັບ' ທັງສອງ ມີການບໍ່ສະເໝີກັນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປັດຈຸບັນການແລະອະນາຄົດການ. ແລະໂດຍອຳນາດແຫ່ງວັດຕະມານາວິພັດແລະພວິສສັນຕີວິພັດ ກໍຈັດວ່າເປັນວິພັດບໍ່ສະເໝີກັນດ້ວຍ.


Asamānapadajātikatte [Pg.44] ‘‘sayaṃ samāhito nāgo, sayaṃ abhiññāya kamuddiseyyaṃ. Pathe dhāvantiyā pati, ekaṃsaṃ ajinaṃ katvā, pādesu sirasā pati. Giriṃ caṇḍoraṇaṃ patī’’ti evamādayo. Ettha sayaṃsaddadvayaṃ nāmanipātavasena patisaddattayaṃ nāmākhyātopasaggavasena asamānapadajātikanti daṭṭhabbaṃ.

In ຄວາມທີ່ມີປະເພດແຫ່ງບົດບໍ່ສະເໝີກັນ ມີປະໂຫຍກຕົວຢ່າງດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນວ່າ— 'ສະຍັງ ສະມາຫິໂຕ ນາໂຄ' (ພຣະຢາຊ້າງຜູ້ມີໃຈຕັ້ງໝັ້ນເອງ), 'ສະຍັງ ອະພິນຍາຍະ ກະມຸດທິເສຍຍັງ' (ຂ້າພະເຈົ້າຮູ້ຍິ່ງເອງແລ້ວ ຈັກອ້າງໃຜເປັນຄູ), 'ປະເທ ທາວັນຕິຍາ ປະຕິ' (ຜົວຂອງນາງຜູ້ແລ່ນໄປໃນທາງ), 'ເອກັງສັງ ອະຈິນັງ ກັດຕວາ, ປາເທສຸ ສິຣະສາ ປະຕິ' (ຫົ່ມໜັງເສືອສະຫຼຽງບ່າ ແລ້ວກົ້ມກາບລົງທີ່ຕີນດ້ວຍຫົວ), 'ຄິຣິງ ຈັນໂດຣະນັງ ປະຕິ' (ສະເພາະພູເຂົາຈັນໂດຣະນະ). ໃນປະໂຫຍກເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ 'ສະຍັງສັບ' ທັງສອງ ມີປະເພດແຫ່ງບົດບໍ່ສະເໝີກັນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງນາມແລະນິບາດ, ແລະ 'ປະຕິສັບ' ທັງສາມ ມີປະເພດແຫ່ງບົດບໍ່ສະເໝີກັນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງນາມ, ອາຂຽດ ແລະອຸປະສັກ.


Iminā nayena sabbattha vitthāretabbaṃ. Evaṃ sāsanasmiṃ keci saddā aññamaññaṃ samānasutikā samānāpi asamānatthā asamānapavattinimittā asamānaliṅgā asamānavibhattikā asamānavacanakā asamānantā asamānakālikā asamānapadajātikā ca bhavanti. Etādisesu saddesu yo kriyāpadattaṃ pakāseti, na so nāmikapadattaṃ. Yo ca nāmikapadattaṃ pakāseti, na so kriyāpadattaṃ. Evaṃ santepi sutisāmaññato ekattena gahetvā atthuddhāro karaṇīyoti yathāvuttakriyāpadānaṃ nāmapadehi samānasutikānaṃ bhotisadda bhave saddānamatthuddhāraṃ vadāma.

ໂດຍແນວທາງນີ້ ພຶງຂະຫຍາຍຄວາມໃຫ້ພິສະດານໃນທຸກບ່ອນ. ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ ໃນພຣະສາດສະໜາ ສັບບາງສັບ ແມ່ນຈະມີສຽງສະເໝີກັນ ແຕ່ກໍມີອັດບໍ່ສະເໝີກັນ, ມີປະວັດຕິນິມິດບໍ່ສະເໝີກັນ, ມີລີງບໍ່ສະເໝີກັນ, ມີວິພັດບໍ່ສະເໝີກັນ, ມີພົດບໍ່ສະເໝີກັນ, ມີທີ່ສຸດບໍ່ສະເໝີກັນ, ມີການບໍ່ສະເໝີກັນ, ແລະມີປະເພດແຫ່ງບົດບໍ່ສະເໝີກັນ. ໃນບັນດາສັບເຫຼົ່ານັ້ນ ສັບໃດສະແດງຄວາມເປັນບົດກິຣິຍາ ສັບນັ້ນຍ່ອມບໍ່ສະແດງຄວາມເປັນບົດນາມ; ສັບໃດສະແດງຄວາມເປັນບົດນາມ ສັບນັ້ນຍ່ອມບໍ່ສະແດງຄວາມເປັນບົດກິຣິຍາ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຢ່າງນັ້ນ ເພາະຄວາມທີ່ສຽງສະເໝີກັນ ພຶງຖືເອົາໂດຍຄວາມເປັນອັນດຽວກັນ ແລ້ວເຮັດການຖອນອັດ, ດັ່ງນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງຈະກ່າວການຖອນອັດຂອງ 'ໂພຕິສັບ' ແລະ 'ພະເວສັບ' ທີ່ມີສຽງສະເໝີກັນກັບບົດນາມ ແຫ່ງບົດກິຣິຍາທັງຫຼາຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວ.


Kathaṃ? Bhotisaddo kattuyoge kriyāpadaṃ, kriyāyoge nāmikapadaṃ, tasmā so dvīsu atthesu vattati kriyāpadatthe nāmikapadatthe ca. Tattha kriyāpadatthe vattamānavasena, nāmikapadatthe panālapanavasena. Kriyāpadatthe tāva ‘‘eko bhoti’’, nāmikapadatthe ‘‘mā bhoti paridevesi’’. Atridaṃ vuccati –

ຖາມວ່າ ຄືແນວໃດ? 'ໂພຕິສັບ' ເມື່ອປະກອບກັບກັຕຕາ ເປັນບົດກິຣິຍາ, ເມື່ອປະກອບກັບກິຣິຍາ ເປັນບົດນາມ, ເພາະສະນັ້ນ ສັບນັ້ນຈຶ່ງໃຊ້ໃນອັດທັງສອງ ຄື ໃນອັດແຫ່ງບົດກິຣິຍາ ແລະໃນອັດແຫ່ງບົດນາມ. ໃນອັດທັງສອງນັ້ນ ໃນອັດແຫ່ງບົດກິຣິຍາ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວັດຕະມານາວິພັດ, ສ່ວນໃນອັດແຫ່ງບົດນາມ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອາລັດປະນະ. ໃນອັດແຫ່ງບົດກິຣິຍາ ກ່ອນ ຄື 'ເອໂກ ໂພຕິ' (ຍ່ອມເປັນຜູ້ດຽວ), ໃນອັດແຫ່ງບົດນາມ ຄື 'ມາ ໂພຕິ ປະຣິເທເວສິ' (ແນ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ! ທ່ານຢ່າຮ້ອງໄຫ້ເລີຍ). ໃນເຣື່ອງນີ້ ມີຄຳກ່າວດັ່ງນີ້ວ່າ—


Bhāve nāmapadatthe ca, ālapanavisesite;

Imesu dvīsu atthesu, bhotisaddo pavattati.

'ໂພຕິສັບ' ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດທັງສອງນີ້ ຄື ໃນອັດແຫ່ງຄວາມມີຄວາມເປັນ (ບົດກິຣິຍາ) ແລະໃນອັດແຫ່ງບົດນາມ ອັນຈຳແນກດ້ວຍອາລັດປະນະ.


Bhavesaddo [Pg.45] pana ‘‘bhavāmī’’timassa vattamānāvibhattiyuttassa saddassatthepi vattati. ‘‘Bhavāmī’’timassa pañcamīvibhattiyuttassa saddassa āṇatyāsīsanatthesupi vattati. ‘‘Bhaveyyāmī’’timassa sattamīvibhattisahitassa saddassa anumatiparikappatthesupi vattati. Tatridaṃ paṭhamatthassa sādhakaṃ āhaccavacanaṃ –

ສ່ວນ 'ພະເວສັບ' ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດແຫ່ງສັບທີ່ປະກອບດ້ວຍວັດຕະມານາວິພັດວ່າ 'ພະວາມິ' (ຂ້າພະເຈົ້າຍ່ອມເປັນ) ດ້ວຍ. ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດແຫ່ງການສັ່ງແລະການຫວັງ ແຫ່ງສັບທີ່ປະກອບດ້ວຍປັນຈະມີວິພັດວ່າ 'ພະວາມິ' (ຂໍຂ້າພະເຈົ້າຈົ່ງເປັນ) ດ້ວຍ. ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດແຫ່ງການອະນຸຍາດແລະການຄາດຄະເນ ແຫ່ງສັບທີ່ປະກອບດ້ວຍສັດຕະມີວິພັດວ່າ 'ພະເວຍຍາມິ' (ຂ້າພະເຈົ້າພຶງເປັນ) ດ້ວຍ. ໃນອັດເຫຼົ່ານັ້ນ ມີພຣະພຸດທະພົດອັນເປັນເຄື່ອງສະແດງອັດທຳອິດ ດັ່ງນີ້—


‘‘Devānaṃ adhiko homi, bhavāmi manujādhipo;

Rūpalakkhaṇasampanno, paññāya asamo bhave’’ti.

'ເທວານັງ ອະທິໂກ ໂຮມິ, ພະວາມິ ມະນຸຊາທิໂປ; ຣູປະລັກຂະນະສັມປັນໂນ, ປັນຍາຍະ ອະສະໂມ ພະເວ' (ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຜູ້ຍິ່ງກວ່າເທວະດາທັງຫຼາຍ, ເປັນພຣະຣາຊາຂອງມະນຸດ, ເປັນຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍຮູບລັກສະນະ, ເປັນຜູ້ບໍ່ມີໃຜສະເໝີດ້ວຍປັນຍາ).


Ayaṃ pana sabbesaṃ tesamatthānaṃ sādhikā amhākaṃ gāthāracanā –

ສ່ວນຄຳປະພັນເປັນຄາຖາຂອງພວກເຮົາ ເປັນເຄື່ອງສະແດງອັດທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນ ດັ່ງນີ້—


‘‘Sukhī bhavati eso ca, ahañcāpi sukhī bhave;

Sukhī bhavatu eso ca, ahañcāpi sukhī bhave.

'ສຸຂີ ພະວະຕິ ເອໂສ ຈະ, ອະຫັນຈາປິ ສຸຂີ ພະເວ; ສຸຂີ ພະວະຕຸ ເອໂສ ຈະ, ອະຫັນຈາປິ ສຸຂີ ພະເວ.


Imāya buddhapūjāya, bhavantu sukhitā pajā;

Bhave’hañca sukhappatto, sāmacco saha ñātibhi.

ອິມາຍະ ພຸດທະປູຊາຍະ, ພະວັນຕຸ ສຸຂິຕາ ປະຊາ; ພະເວ'ຫັນຈະ ສຸຂັບປັດໂຕ, ສາມັດໂຈ ສະຫະ ຍາຕິພິ.


Sukhī bhaveyya eso ca, ahañcāpi sukhī bhave;

Sukhī bhaveyya ce eso, ahañcāpi sukhī bhave’’ti.

ສຸຂີ ພະເວຍຍະ ເອໂສ ຈະ, ອະຫັນຈາປິ ສຸຂີ ພະເວ; ສຸຂີ ພະເວຍຍະ ເຈ ເອໂສ, ອະຫັນຈາປິ ສຸຂີ ພະເວ' ດັ່ງນີ້.


Iccevaṃ –

ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ—


Vattamānāya pañcamyaṃ, sattamyañca vibhattiyaṃ;

Etesu tīsu ṭhānesu, bhavesaddo pavattati.

'ພະເວສັບ' ຍ່ອມເປັນໄປໃນຖານະທັງສາມເຫຼົ່ານີ້ ຄື ໃນວັດຕະມານາວິພັດ, ປັນຈະມີວິພັດ, ແລະສັດຕະມີວິພັດ.


Ekadhā vattamānāyaṃ, pañcamīsattamīsu ca;

Dvedhā dvedhātimassatthaṃ, pañcadhā paridīpaye.

ພຶງສະແດງເນື້ອຄວາມຂອງບົດນີ້ ໂດຍ 5 ປະການ ຄື: ໂດຍປະການດຽວໃນວັດຕະມານາວິພັດ, ແລະໂດຍ 2 ປະການໃນປັນຈະມີວິພັດ ແລະສັດຕະມີວິພັດ.


Dvedhā vā vattamānāya-mādipurisavācako;

Attho ‘‘bhave’’ti etassa, ‘‘bhavatī’’tipiyujjati.

ຫຼືວ່າ ໂດຍ 2 ປະການໃນວັດຕະມານາວິພັດ ອັນບອກປະຖົມບຸຣຸດ; ເນື້ອຄວາມຂອງບົດວ່າ 'bhave' ນີ້ ຍ່ອມໃຊ້ໃນອັດຖະວ່າ 'bhavatī' ກໍໄດ້.


Idāni pana etassa, vuttassatthassa sādhakaṃ;

Ettha pāḷippadesaṃ tu, āharissaṃ suṇātha me.

ແຕ່ບັດນີ້, ຂ້າພະເຈົ້າຈັກນໍາເອົາພຣະບາລີບາງສ່ວນໃນທີ່ນີ້ ມາເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນໃຫ້ສໍາເລັດ, ຂໍທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າເທີ້ນ.


Ko’yaṃ [Pg.46] majjhesamuddasmiṃ, apassaṃ tīramāyuhe;

Kaṃ tvaṃ atthavasaṃ ñatvā, evaṃ vāyamase bhusaṃ.

ທ່ານນີ້ແມ່ນໃຜ ນໍາມາເຊິ່ງຄວາມພະຍາຍາມໃນທ່າມກາງມະຫາສະໝຸດ ທັງທີ່ບໍ່ເຫັນຝັ່ງ? ທ່ານເຫັນອໍານາດປະໂຫຍດອັນໃດ ຈຶ່ງພະຍາຍາມຢ່າງແຮງກ້າຢ່າງນີ້?


Nisamma vattaṃ lokassa, vāyāmassa ca devate;

Tasmā majjhesamuddasmiṃ, apassaṃ tīramāyuhe.

ແນ່ເທວະດາ, ຂ້າພະເຈົ້າພິຈາລະນາເຫັນວັດປະຕິບັດຂອງໂລກ ແລະຜົນແຫ່ງຄວາມພະຍາຍາມແລ້ວ, ເພາະສະນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງພະຍາຍາມໃນທ່າມກາງມະຫາສະໝຸດ ທັງທີ່ບໍ່ເຫັນຝັ່ງ.


Assaṃ purimagāthāyaṃ, ‘‘āyuhe’’tipadassa hi;

‘‘Āyūhatī’’ti atthoti, viññātabbo vibhāvinā.

ດ້ວຍວ່າ ໃນຄາຖາທໍາອິດນັ້ນ, ເນື້ອຄວາມຂອງບົດວ່າ 'āyuhe' ກໍຄື 'āyūhatī', ຜູ້ມີປັນຍາພຶງຊາບຢ່າງນີ້.


Vibhattiyā vipallāsa-vasenāyaṃ samīrito;

Vattamāne sattamīti, tissekāravasena vā.

ບົດນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍອໍານາດແຫ່ງຄວາມສະຫຼັບວິພັດ (ວິພັດຕິວິປັລລາດ) ວ່າ ເປັນສັດຕະມີວິພັດໃນອັດຖະແຫ່ງວັດຕະມານາວິພັດ, ຫຼືດ້ວຍອໍານາດແຫ່ງການແປງ 'ti' ວິພັດ ເປັນອັກສອນ 'e'.


Pacchimāya ca gāthāyaṃ, ‘‘āyuhe’’tipadassa tu;

‘‘Āyūhāmī’’ti atthoti, saddatthaññū vibhāvaye.

ແລະໃນຄາຖາສຸດທ້າຍ, ສ່ວນບົດວ່າ “āyuhe” ນັ້ນ, ມີອັດຖະວ່າ “āyūhāmi”, ຜູ້ຮູ້ສັບແລະອັດຖະ ພຶງຈຳແນກໃຫ້ຈະແຈ້ງ.


Tathā ‘‘bhave’’tietassa, vattamānāvibhattiyaṃ;

‘‘Bhavatī’’ti, ‘‘bhavāmī’’ti, catthaṃ dvedhā vibhāvaye.

ເຊັ່ນດຽວກັນ, ບົດວ່າ “bhave” ນີ້ ໃນວັດຕະມານາວິພັດ, ພຶງຈຳແນກອັດຖະເປັນສອງຢ່າງ ຄື “bhavati” ແລະ “bhavāmi”.


Evaṃvidhesu aññesu, pāṭhesupi ayaṃ nayo;

Netabbo nayadakkhena, nayasāgarasāsane.

ໃນບົດປາຖະອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້, ແນວທາງນີ້ ຜູ້ສະຫຼາດໃນແນວທາງ ພຶງນຳໄປໃຊ້ ໃນພະສາສະໜາອັນເປັນດັ່ງມະຫາສະໝຸດແຫ່ງໄນຍະ.


Evamayaṃ bhavesaddo pañcasu chasu vā kriyāpadatthesu pavattati. Tathā sattamīvibhatyantanāmikapadassa vuddhisaṃsārakammabhavūpapattibhavasaṅkhātesu atthesupi. Tathā hi ‘‘abhave nandati tassa, bhave tassa na nandatī’’tiādīsu vuddhimhi. ‘‘Bhave vicaranto’’tiādīsu saṃsāre. ‘‘Bhave kho sati jāti hoti, jātipaccayā jarāmaraṇa’’ntiādīsu kammabhave. ‘‘Evaṃ bhavevijjamāne’’tiādīsu upapattibhaveti daṭṭhabbaṃ. Iminā nayena bhūdhātuto nipphannānaṃ aññatopi aññesaṃ kriyāpadānaṃ yathāsambhavamattho uddharitabbo.

ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ສັບວ່າ “bhava” ນີ້ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດຖະແຫ່ງກິລິຍາບົດ ໕ ຫຼື ໖ ປະການ. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດຖະທັງຫຼາຍ ທີ່ກ່າວຄື ຄວາມຈະເລີນ, ສັງສານ, ກຳພົບ ແລະ ອຸປະປັດຕິພົບ ແຫ່ງນາມະບົດອັນມີສັດຕະມີວິພັດເປັນທີ່ສຸດ. ຈິງຢ່າງນັ້ນ, ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “abhave nandati tassa, bhave tassa na nandatī” ພຶງεຫັນວ່າ ເປັນໄປໃນຄວາມຈະເລີນ. ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “Bhave vicaranto” ພຶງເຫັນວ່າ ເປັນໄປໃນສັງສານ. ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “Bhave kho sati jāti hoti, jātipaccayā jarāmaraṇa” ພຶງເຫັນວ່າ ເປັນໄປໃນກຳພົບ. ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “Evaṃ bhave vijjamāne” ພຶງເຫັນວ່າ ເປັນໄປໃນອຸປະປັດຕິພົບ. ດ້ວຍແນວທາງນີ້, ອັດຖະແຫ່ງກິລິຍາບົດອື່ນໆ ທີ່ສຳເລັດມາຈາກພູທາດ ຫຼື ຈາກບ່ອນອື່ນ ພຶງຍົກຂຶ້ນສະແດງຕາມສົມຄວນ.


Ākhyātatthamhime [Pg.47] atthā, na lātabbā kudācanaṃ;

Atthuddhāravasenete, uddhaṭā nāmato yato.

ອັດຖະທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ພຶງຖືເອົາໃນອັດຖະແຫ່ງອາຂະຍາດໃນການໃດໆ ເລີຍ, ເພາະວ່າ ອັດຖະເຫຼົ່ານີ້ ຖືກຍົກຂຶ້ນສະແດງຈາກນາມະບົດ ໂດຍການຍົກອັດຖະຂຶ້ນສະແດງ.


Idamettha saṅkhepato atthuddhāranayanidassanaṃ.

ນີ້ຄືການສະແດງແນວທາງການຍົກອັດຖະຂຶ້ນສະແດງ ໂດຍຫຍໍ້ໃນອະທິບາຍນີ້.


Atthasaddacintāyaṃ pana evamupalakkhetabbaṃ – ‘‘bhavante, parābhavante, parābhave’’iccādayo gacchati gacchaṃ gacchatosaddādayo viya visesasaddā, na yācanopatāpanatthādivācako nāthatisaddo viya, na ca rājadevatādivācako devasaddo viya sāmaññasaddā. Ye cettha visesasaddā, te sabbakālaṃ visesasaddāva. Ye ca sāmaññasaddā, tepi sabbakālaṃ sāmaññasaddāva.

ສ່ວນໃນການພິຈາລະນາອັດຖະແລະສັບ ພຶງກຳນົດໝາຍໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ: ສັບທັງຫຼາຍມີ “bhavante, parābhavante, parābhave” ເປັນຕົ້ນ ເປັນວິເສດສັບ (ສັບສະເພາະ) ເຊັ່ນດຽວກັບສັບທັງຫຼາຍມີ “gacchati, gacchaṃ, gacchato” ເປັນຕົ້ນ, ບໍ່ແມ່ນສາມັນຍະສັບ (ສັບທົ່ວໄປ) ເຊັ່ນດຽວກັບ “nāthati” ສັບ ອັນກ່າວເຖິງອັດຖະມີການຂໍແລະການບຽດບຽນເປັນຕົ້ນ, ແລະ ບໍ່ແມ່ນສາມັນຍະສັບ ເຊັ່ນດຽວກັບ “deva” ສັບ ອັນກ່າວເຖິງພະລາຊາແລະເທວະດາເປັນຕົ້ນ. ບັນດາສັບເຫຼົ່ານັ້ນ, ສັບໃດເປັນວິເສດສັບ, ສັບນັ້ນກໍເປັນວິເສດສັບຕະຫຼອດການ; ສັບໃດເປັນສາມັນຍະສັບ, ສັບນັ້ນກໍເປັນສາມັນຍະສັບຕະຫຼອດການ.


Tatra gacchatītiādīnaṃ visesasaddatā evaṃ daṭṭhabbā – gacchatīti ekaṃ nāmapadaṃ, ekamākhyātaṃ. Tathā gacchanti ekaṃ nāmapadaṃ, ekamākhyātaṃ. Gacchatoti eko kitanto, aparo rūḷhīsaddo. Satipi visesasaddatte sadisattā sutisāmaññato tabbisayaṃ buddhiṃ nuppādeti vināva’tthappakaraṇasaddantarābhisambandhena. Tathā hi saddantarābhisambandhena ‘‘gacchati patiṭṭhita’’nti vutte sattamyantaṃ nāmapadanti viññāyati. ‘‘Gacchati tisso’’ti vutte panākhyātanti. Tathā ‘‘sa gacchaṃ na nivattatī’’ti vutte paṭhamantaṃ nāmapadanti viññāyati. ‘‘Gacchaṃ puttanivedako’’ti vutte ākhyātanti viññāyati. ‘‘Gacchato hayato patito’’ti vutte kitantoti viññāyati. ‘‘Gacchato paṇṇapupphāni patantī’’ti vutte rukkhavācako rūḷhīsaddoti. Iti visesasaddānaṃ ākhyātanāmānaṃ nāmākhyātehi samānasutikānaṃ atthābhisambandhādīsu yo koci atthavisesañāpako sambandho avassamicchitabbo. Evaṃ ‘‘gacchatī’’tiādīnaṃ ākhyātanāmattādivasena paccekaṃ ṭhitānaṃ ekekatthavācakānaṃ visesasaddatā daṭṭhabbā.

ໃນບັນດາສັບເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄວາມເປັນວິເສດສັບແຫ່ງສັບທັງຫຼາຍມີ “gacchati” ເປັນຕົ້ນ ພຶງເຫັນຢ່າງນີ້ວ່າ: ບົດວ່າ “gacchati” ເປັນນາມະບົດຢ່າງໜຶ່ງ, ເປັນອາຂະຍາດຢ່າງໜຶ່ງ. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ບົດວ່າ “gacchanti” ເປັນນາມະບົດຢ່າງໜຶ່ງ, ເປັນອາຂະຍາດຢ່າງໜຶ່ງ. ບົດວ່າ “gacchato” ເປັນກິດຕະບົດຢ່າງໜຶ່ງ, ເປັນຣູຬີສັບ (ສັບທີ່ໃຊ້ກັນມາແຕ່ເດີມ) ອີກຢ່າງໜຶ່ງ. ເຖິງວ່າຈະເປັນວິເສດສັບ, ແຕ່ເພາະຄວາມຄ້າຍຄືກັນໂດຍຄວາມສະເໝີກັນແຫ່ງສຽງ, ຍ່ອມບໍ່ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມເຂົ້າໃຈໃນເນື້ອຫາຂອງສັບນັ້ນ ຫາກປາສະຈາກຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບເນື້ອເລື່ອງແລະສັບອື່ນ. ຈິງຢ່າງນັ້ນ, ດ້ວຍຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບສັບອື່ນ ເມື່ອກ່າວວ່າ “gacchati patiṭṭhitaṃ” ຍ່ອມຮູ້ໄດ້ວ່າ ເປັນນາມະບົດອັນມີສັດຕະມີວິພັດເປັນທີ່ສຸດ. ແຕ່ເມື່ອກ່າວວ່າ “gacchati tisso” ຍ່ອມຮູ້ໄດ້ວ່າ ເປັນອາຂະຍາດ. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ເມື່ອກ່າວວ່າ “sa gacchaṃ na nivattati” ຍ່ອມຮູ້ໄດ້ວ່າ ເປັນນາມະບົດອັນມີປະຖະມາວິພັດເປັນທີ່ສຸດ. ເມື່ອກ່າວວ່າ “gacchaṃ puttanivedako” ຍ່ອມຮູ້ໄດ້ວ່າ ເປັນອາຂະຍາດ. ເມື່ອກ່າວວ່າ “gacchato hayato patito” ຍ່ອມຮູ້ໄດ້ວ່າ ເປັນກິດຕະບົດ. ເມື່ອກ່າວວ່າ “gacchato paṇṇapupphāni patanti” ຍ່ອມຮູ້ໄດ້ວ່າ ເປັນຣູຬີສັບທີ່ກ່າວເຖິງຕົ້ນໄມ້. ດັ່ງນັ້ນ, ຄວາມກ່ຽວຂ້ອງຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ທີ່ເຮັດໃຫ້ຮູ້ອັດຖະພິເສດ ໃນຄວາມກ່ຽວຂ້ອງແຫ່ງອັດຖະເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ຈຳເປັນຕ້ອງມີ ສໍາລັບວິເສດສັບທັງຫຼາຍ ທີ່ເປັນອາຂະຍາດແລະນາມ ອັນມີສຽງຄືກັນກັບນາມແລະອາຂະຍາດ. ພຶງເຫັນຄວາມເປັນວິເສດສັບ ແຫ່ງສັບທັງຫຼາຍມີ “gacchati” ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ສະເພາະຕົວ ແລະ ກ່າວອັດຖະຢ່າງລະໜຶ່ງ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເປັນອາຂະຍາດແລະນາມເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍປະການສະນີ.


‘‘Nāthati [Pg.48] devo’’tiādīnaṃ pana ākhyātanāmānaṃ nāmākhyātehi asamānasutikānaṃ anekatthavācakānaṃ sāmaññasaddatā eva daṭṭhabbā. Atthasambandhādīsu hi vinā yena kenaci sambandhena ‘‘nāthatī’’ti vutte ‘‘yācatī’’ti vā ‘‘upatāpetī’’ti vā ‘‘issariyaṃ karotī’’ti vā ‘‘āsīsatī’’ti vā attho paṭibhāti, tathā ‘‘devo’’ti vutte ‘‘megho’’ti vā ‘‘ākāso’’ti vā ‘‘rājā’’ti vā ‘‘devatā’’ti vā ‘‘visuddhidevo’’ti vā attho paṭibhāti. Yadā pana saddantarābhisambandhena ‘‘nāthati suppaṭipatti’’nti vutte tadā ‘‘nāthatī’’ti kriyāpadassa ‘‘yācatī’’ti attho viññāyati, ‘‘nāthati sabbakilese’’ti vutte ‘‘upatāpetī’’ti attho viññāyati. ‘‘Nāthati sakacitte’’ti vutte ‘‘issariyaṃ karotī’’ti attho viññāyati. ‘‘Nāthati lokassa hita’’nti vutte ‘‘āsīsatī’’ti attho viññāyati. Tathā ‘‘devo gajjatī’’ti vutte ‘‘devo’’ti nāmapadassa ‘‘megho’’ti attho viññāyati. ‘‘Viddho vigatavalāhako devo’’ti vutte ‘‘ākāso’’ti attho viññāyati. ‘‘Pivatu devo pānīya’’nti vutte ‘‘rājā’’ti attho viññāyati. ‘‘Devo devakāyā cavati āyusaṅkhayā’’ti vutte ‘‘devatā’’ti attho viññāyati. ‘‘Devātidevo satapuññalakkhaṇo’’ti vutte ‘‘visuddhidevo’’ti attho viññāyati. Iminā nayena aññepi sāmaññasaddā ñātabbā.

ສ່ວນຄວາມເປັນສາມັນຍະສັບ ແຫ່ງບົດອາຂະຍາດແລະນາມທັງຫຼາຍມີ “nāthati” ແລະ “devo” ເປັນຕົ້ນ ອັນມີສຽງບໍ່ຄືກັນກັບນາມແລະອາຂະຍາດ ແລະ ກ່າວອັດຖະໄດ້ຫຼາຍຢ່າງ ພຶງເຫັນຢ່າງນີ້. ຈິງຢ່າງນັ້ນ, ໃນຄວາມກ່ຽວຂ້ອງແຫ່ງອັດຖະເປັນຕົ້ນ ຫາກປາສະຈາກຄວາມກ່ຽວຂ້ອງຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ເມື່ອກ່າວວ່າ “nāthatī”, ອັດຖະວ່າ “yācatī” (ຍ່ອມຂໍ) ກໍດີ, “upatāpetī” (ຍ່ອມບຽດບຽນ) ກໍດີ, “issariyaṃ karotī” (ຍ່ອມເປັນໃຫຍ່) ກໍດີ, “āsīsatī” (ຍ່ອມຫວັງ) ກໍດີ ຍ່ອມປາກົດຂຶ້ນ; ເຊັ່ນດຽວກັນ, ເມື່ອກ່າວວ່າ “devo”, ອັດຖະວ່າ “megho” (ຝົນ/ເມກ) ກໍດີ, “ākāso” (ທ້ອງຟ້າ) ກໍດີ, “rājā” (ພະລາຊາ) ກໍດີ, “devatā” (ເທວະດາ) ກໍດີ, “visuddhidevo” (ພະວິສຸດທິເທບ) ກໍດີ ຍ່ອມປາກົດຂຶ້ນ. ແຕ່ເມື່ອມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບສັບອື່ນ ເມື່ອກ່າວວ່າ “nāthati suppaṭipattiṃ”, ເມື່ອນັ້ນ ອັດຖະວ່າ “yācatī” ແຫ່ງກິລິຍາບົດວ່າ “nāthatī” ຍ່ອມຮູ້ໄດ້; ເມື່ອກ່າວວ່າ “nāthati sabbakilese”, ອັດຖະວ່າ “upatāpetī” ຍ່ອມຮູ້ໄດ້; ເມື່ອກ່າວວ່າ “nāthati sakacitte”, ອັດຖະວ່າ “issariyaṃ karotī” ຍ່ອມຮູ້ໄດ້; ເມື່ອກ່າວວ່າ “nāthati lokassa hitaṃ”, ອັດຖະວ່າ “āsīsatī” ຍ່ອມຮູ້ໄດ້. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ເມື່ອກ່າວວ່າ “devo gajjatī”, ອັດຖະວ່າ “megho” ແຫ່ງນາມະບົດວ່າ “devo” ຍ່ອມຮູ້ໄດ້; ເມື່ອກ່າວວ່າ “viddho vigatavalāhako devo”, ອັດຖະວ່າ “ākāso” ຍ່ອມຮູ້ໄດ້; ເມື່ອກ່າວວ່າ “pivatu devo pānīyaṃ”, ອັດຖະວ່າ “rājā” ຍ່ອມຮູ້ໄດ້; ເມື່ອກ່າວວ່າ “devo devakāyā cavati āyusaṅkhayā”, ອັດຖະວ່າ “devatā” ຍ່ອມຮູ້ໄດ້; ເມື່ອກ່າວວ່າ “devātidevo satapuññalakkhaṇo”, ອັດຖະວ່າ “visuddhidevo” ຍ່ອມຮູ້ໄດ້. ພຶງຊາບສາມັນຍະສັບອື່ນໆ ດ້ວຍແນວທາງນີ້.


Sabbametaṃ ñatvā yathā attho saddena, saddo catthena na virujjhati, tathātthasaddā cintanīyā. Tatridaṃ upalakkhaṇamattaṃ cintākāranidassanaṃ – ‘‘atthakusalā bhavante’’ti vā ‘‘kiccāni bhavante’’ti vā vutte ‘‘bhavante’’ti idaṃ ‘‘bhavantī’’timinā samānatthamākhyātapadanti evamattho ca saddo ca cintanīyo. ‘‘Bhavante passāmī’’ti vā ‘‘icchāmī’’ti vā vutte upayogatthavaṃ [Pg.49] nāmapadanti evamattho ca saddo ca cintanīyo. ‘‘Bhavante jane pasaṃsatī’’ti vā ‘‘kāmetī’’ti vā vutte paccattopayogatthavantāni dve nāmapadānīti evamattho ca saddo ca cintanīyo. ‘‘Corā parābhavante’’ti vutte ‘‘parābhavante’’ti idaṃ ‘‘parābhavantī’’timinā samānatthamākhyātikapadanti evamattho ca saddo ca cintanīyo. ‘‘Parābhavante janā icchanti amittāna’’nti vutte ‘‘parābhavante’’ti imāni upayogapaccattatthavantāni dve nāmapadānīti evamattho ca saddo ca cintanīyo. ‘‘Eso parābhave’’ti vutte ‘‘parābhave’’ti idaṃ ‘‘parābhaveyyā’’timinā samānatthamākhyātapadanti evamattho ca saddo ca cintanīyo. ‘‘Ete parābhave loke, paṇḍito samavekkhiyā’’ti vutte ‘‘parābhave’’ti idaṃ upayogatthavaṃ bahuvacanaṃ nāmapadanti evamattho ca saddo ca cintanīyo. ‘‘Parābhave satī’’ti vutte bhāvalakkhaṇabhummatthekavacanakaṃ nāmapadanti evamattho ca saddo ca cintanīyo. ‘‘Tumhe me pasādā sambhave’’ti vutte ‘‘sambhave’’ti idaṃ ‘‘sambhavathā’’timinā samānatthamākhyātapadanti evamattho ca saddo ca cintanīyo. ‘‘Ehi tvaṃ sambhavavhe’’ti vutte ‘‘sambhavavhe’’ti idaṃ sambhavāya nāma itthiyā vācakaṃ itthiliṅgaṃ sālapanaṃ nāmikapadanti evamattho ca saddo ca cintanīyo. ‘‘Ehi tvaṃ sambhavavhepatiṭṭhita’’nti vutte sambhavanāmakassa purisassa vācakaṃ pulliṅgaṃ bhummavacananti evamattho ca saddo ca cintanīyo.

ເມື່ອຮູ້ເນື້ອຄວາມທັງໝົດນີ້ແລ້ວ, ພຶງພິຈາລະນາອັດຖະແລະສັບ ໂດຍປະການທີ່ອັດຖະບໍ່ຂັດກັບສັບ ແລະ ສັບບໍ່ຂັດກັບອັດຖະ. ໃນການພິຈາລະນານັ້ນ, ນີ້ຄືຕົວຢ່າງພຽງເພື່ອເປັນຂໍ້ກຳນົດໝາຍແຫ່ງວິທີການພິຈາລະນາ: ເມື່ອກ່າວວ່າ “atthakusalā bhavante” ຫຼື “kiccāni bhavante”, ພຶງພິຈາລະນາອັດຖະແລະສັບຢ່າງນີ້ວ່າ ບົດວ່າ “bhavante” ນີ້ ເປັນອາຂະຍາດບົດທີ່ມີອັດຖະສະເໝີກັນກັບບົດວ່າ “bhavanti”. ເມື່ອກ່າວວ່າ “Bhavante passāmi” ຫຼື “icchāmi”, ພຶງພິຈາລະນາອັດຖະແລະສັບຢ່າງນີ້ວ່າ ເປັນນາມະບົດອັນມີອັດຖະແຫ່ງອຸປະໂຍຄະວິພັດ. ເມື່ອກ່າວວ່າ “Bhavante jane pasaṃsati” ຫຼື “kāmeti”, ພຶງພິຈາລະນາອັດຖະແລະສັບຢ່າງນີ້ວ່າ ເປັນນາມະບົດສອງບົດ ອັນມີອັດຖະແຫ່ງປັດຈັດຕະວິພັດແລະອຸປະໂຍຄະວິພັດ. ເມື່ອກ່າວວ່າ “Corā parābhavante”, ພຶງພິຈາລະນາອັດຖະແລະສັບຢ່າງນີ້ວ່າ ບົດວ່າ “parābhavante” ນີ້ ເປັນອາຂະຍາດບົດທີ່ມີອັດຖະສະເໝີກັນກັບບົດວ່າ “parābhavanti”. ເມື່ອກ່າວວ່າ “Parābhavante janā icchanti amittānaṃ”, ພຶງພິຈາລະນາອັດຖະແລະສັບຢ່າງນີ້ວ່າ ບົດວ່າ “parābhavante” ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນນາມະບົດສອງບົດ ອັນມີອັດຖະແຫ່ງອຸປະໂຍຄະວິພັດແລະປັດຈັດຕະວິພັດ. ເມື່ອກ່າວວ່າ “Eso parābhave”, ພຶງພິຈາລະນາອັດຖະແລະສັບຢ່າງນີ້ວ່າ ບົດວ່າ “parābhave” ນີ້ ເປັນອາຂະຍາດບົດທີ່ມີອັດຖະສະເໝີກັນກັບບົດວ່າ “parābhaveyya”. ເມື່ອກ່າວວ່າ “Ete parābhave loke, paṇḍito samavekkhiyā”, ພຶງພິຈາລະນາອັດຖະແລະສັບຢ່າງນີ້ວ່າ ບົດວ່າ “parābhave” ນີ້ ເປັນນາມະບົດພະຫຸວະຈະນະ ອັນມີອັດຖະແຫ່ງອຸປະໂຍຄະວິພັດ. ເມື່ອກ່າວວ່າ “Parābhave sati”, ພຶງພິຈາລະນາອັດຖະແລະສັບຢ່າງນີ້ວ່າ ເປັນນາມະບົດເອກະວະຈະນະ ໃນອັດຖະແຫ່ງພູມມະວິພັດ ອັນສະແດງລັກສະນະແຫ່ງພາວະ. ເມື່ອກ່າວວ່າ “Tumhe me pasādā sambhave”, ພຶງພິຈາລະນາອັດຖະແລະສັບຢ່າງນີ້ວ່າ ບົດວ່າ “sambhave” ນີ້ ເປັນອາຂະຍາດບົດທີ່ມີອັດຖະສະເໝີກັນກັບບົດວ່າ “sambhavatha”. ເມື່ອກ່າວວ່າ “Ehi tvaṃ sambhavavhe”, ພຶງພິຈາລະນາອັດຖະແລະສັບຢ່າງນີ້ວ່າ ບົດວ່າ “sambhavavhe” ນີ້ ເປັນນາມະບົດອັນເປັນອິດຖີລິງ ໃນອັດຖະແຫ່ງອາລົບປະນະ ກ່າວເຖິງສະຕີຜູ້ມີຊື່ວ່າ ສັມພະວາ. ເມື່ອກ່າວວ່າ “Ehi tvaṃ sambhavavhepatiṭṭhita”, ພຶງພິຈາລະນາອັດຖະແລະສັບຢ່າງນີ້ວ່າ ເປັນພູມມະວິພັດ ປຸລລິງ ກ່າວເຖິງບຸລຸດຜູ້ມີຊື່ວ່າ ສັມພະວະ.


‘‘Varuṇo brahmadevo ca, ahesuṃ aggasāvakā;

Sambhavo nāmupaṭṭhāko, revatassa mahesino’’ti –

“ພະວະລຸນະລາຊະກຸມານ ແລະ ພະພົມມະເທວະກຸມານ ໄດ້ເປັນພະອັກຄະສາວົກ, ອຸປັດຖາກມີນາມວ່າ ສັມພະວະ ຂອງພະເຣວະຕະມະເຫສີເຈົ້າ” ດັ່ງນີ້


Hi pāḷi. ‘‘Dhammā pātubhavante’’ti vutte ‘‘pātubhavante’’ti idaṃ ‘‘pātubhavantī’’timinā samānatthaṃ sanipātamākhyātapadanti evamattho ca saddo ca cintanīyo. ‘‘Pātu bhavante jane’’ti vutte ‘‘te jane bhavaṃ rakkhatū’’ti atthavācakāni ākhyātakitantasabbanāmikapadānīti [Pg.50] evamattho ca saddo ca cintanīyo. ‘‘Pātubhavase tvaṃ guṇehī’’ti vutte ‘‘pātubhavase’’ti idaṃ ‘‘pātubhavasī’’timinā samānatthamākhyātapadanti evamattho ca saddo ca cintanīyo. ‘‘Pātubhavase guṇe yo tva’’nti vutte ‘‘pātubhavāhi attano guṇahetu tva’’nti atthavācakāninipātayuttākhyātanāmapadānīti evamattho ca saddo ca cintanīyo. ‘‘Ahamattano guṇehi pātubhave’’ti vutte ‘‘pātubhave’’ti idaṃ ‘‘pātubhavāmī’’timinā samānatthaṃ sanipātamākhyātapadanti evamattho ca saddo ca cintanīyo. ‘‘Maṃ pātu bhave idaṃ puññakamma’’nti vutte ‘‘maṃ rakkhatu saṃsāre idaṃ puññakamma’’nti atthavācakāni ākhyātanāmapadānīti evamattho ca saddo ca cintanīyo. Iminā nayena sabbattha yathārahamatthasaddā cintanīyā. Tattha samānasutikānaṃ kesañci saddānaṃ ‘‘na tesaṃ koṭṭhe openti. Na tesaṃ antarā gacche. Satta vo licchavī aparihānīye dhamme desessāmi, ime te deva sattavo, tvañca uttamasattavo’’tiādīsu samānasutikānaṃ viya uccāraṇaviseso icchanīyo. Uccāraṇavisese hi sati padāni paribyattāni, padesu paribyattesu attho paribyatto hoti, atthapariggāhakānaṃ atthādhigamo akiccho hoti, suparisuddhādāsatale paṭibimbadassanaṃ viya, so ca gahitapubbasaṅketassa atthasambandhādīsu aññatarasmiṃ ñāteyeva hoti, na itarathā. Vuttañhetaṃ porāṇehi –

ເປັນພະບາລີ. ເມື່ອກ່າວວ່າ “Dhammā pātubhavante”, ພຶງພິຈາລະນາອັດຖະແລະສັບຢ່າງນີ້ວ່າ ບົດວ່າ “pātubhavante” ນີ້ ເປັນອາຂະຍາດບົດອັນປະກອບດ້ວຍນິບາດ ທີ່ມີອັດຖະສະເໝີກັນກັບບົດວ່າ “pātubhavanti”. ເມື່ອກ່າວວ່າ “Pātu bhavante jane”, ພຶງພິຈາລະນາອັດຖະແລະສັບຢ່າງນີ້ວ່າ ເປັນບົດອາຂະຍາດ, ກິດຕະບົດ ແລະ ສັບພະນາມະບົດ ອັນg່າວອັດຖະວ່າ “te jane bhavaṃ rakkhatu”. ເມື່ອກ່າວວ່າ “Pātubhavase tvaṃ guṇehi”, ພຶງພິຈາລະນາອັດຖະແລະສັບຢ່າງນີ້ວ່າ ບົດວ່າ “pātubhavase” ນີ້ ເປັນອາຂະຍາດບົດທີ່ມີອັດຖະສະເໝີກັນກັບບົດວ່າ “pātubhavasi”. ເມື່ອກ່າວວ່າ “Pātubhavase guṇe yo tvaṃ”, ພຶງພິຈາລະນາອັດຖະແລະສັບຢ່າງນີ້ວ່າ ເປັນອາຂະຍາດບົດແລະນາມະບົດອັນປະກອບດ້ວຍນິບາດ ອັນກ່າວອັດຖະວ່າ “pātubhavāhi attano guṇahetu tvaṃ”. ເມື່ອກ່າວວ່າ “Ahamattano guṇehi pātubhave”, ພຶງພິຈາລະນາອັດຖະແລະສັບຢ່າງນີ້ວ່າ ບົດວ່າ “pātubhave” ນີ້ ເປັນອາຂະຍາດບົດອັນປະກອບດ້ວຍນິບາດ ທີ່ມີອັດຖະສະເໝີກັນກັບບົດວ່າ “pātubhavāmi”. ເມື່ອກ່າວວ່າ “Maṃ pātu bhave idaṃ puññakammaṃ”, ພຶງພິຈາລະນາອັດຖະແລະສັບຢ່າງນີ້ວ່າ ເປັນອາຂະຍາດບົດແລະນາມະບົດ ອັນກ່າວອັດຖະວ່າ “maṃ rakkhatu saṃsāre idaṃ puññakammaṃ”. ດ້ວຍແນວທາງນີ້, ພຶງພິຈາລະນາອັດຖະແລະສັບໃນທຸກບ່ອນຕາມສົມຄວນ. ໃນບັນດາສັບເຫຼົ່ານັ້ນ, ສໍາລັບສັບບາງສັບທີ່ມີສຽງຄືກັນ, ພຶງຕ້ອງການຄວາມແຕກຕ່າງໃນການອອກສຽງ ເຊັ່ນດຽວກັບສັບທີ່ມີສຽງຄືກັນໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ “na tesaṃ koṭṭhe openti”, “na tesaṃ antarā gacche”, “satta vo licchavī aparihānīye dhamme desessāmi”, “ime te deva sattavo”, “tvañca uttamasattavo” ເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ເມື່ອມີຄວາມແຕກຕ່າງໃນການອອກສຽງ, ບົດທັງຫຼາຍຍ່ອມຈະແຈ້ງ, ເມື່ອບົດທັງຫຼາຍຈະແຈ້ງ, ອັດຖະກໍຍ່ອມຈະແຈ້ງ, ການບັນລຸອັດຖະຂອງຜູ້ກຳນົດອັດຖະ ຍ່ອມບໍ່ລຳບາກ, ປຽບເໝືອນການເຫັນເງົາສະທ້ອນໃນແວ່ນແຍງອັນບໍລິສຸດດີ. ແລະ ການບັນລຸອັດຖະນັ້ນ ຍ່ອມມີແກ່ຜູ້ທີ່ໄດ້ກຳນົດໝາຍໄວ້ກ່ອນແລ້ວ ເມື່ອຮູ້ໃນຄວາມກ່ຽວຂ້ອງແຫ່ງອັດຖະເປັນຕົ້ນຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນໂດຍປະການອື່ນ. ຈິງຢ່າງນັ້ນ, ຄຳນີ້ ພະໂບຮານາຈານທັງຫຼາຍໄດ້ກ່າວໄວ້ວ່າ:


‘‘Visayattamanāpannā, saddā nevatthabodhakā;

Na padamattato atthe, te aññātā pakāsakā’’ti.

“ສັບທັງຫຼາຍ ຫາກບໍ່ເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນວິໄສ ຍ່ອມບໍ່ເຮັດໃຫ້ຮູ້ອັດຖະເລີຍ, ສັບທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຫາກບໍ່ຮູ້ແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ສະແດງອັດຖະ ໂດຍພຽງແຕ່ຄວາມເປັນບົດເທົ່ານັ້ນ” ດັ່ງນີ້.


Yadidamettha vuttamamhehi ‘‘uccāraṇaviseso icchanīyo’’ti. Atrāyamuccāraṇavisesadīpanī gāthā sahatthappakāsananayadānagāthāya.

ຄຳໃດທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນອະທິບາຍນີ້ວ່າ “ພຶງຕ້ອງການຄວາມແຕກຕ່າງໃນການອອກສຽງ”. ໃນອະທິບາຍນີ້, ນີ້ຄືຄາຖາສະແດງຄວາມແຕກຕ່າງໃນການອອກສຽງ ພ້ອມທັງຄາຖາສະແດງແນວທາງການສະແດງອັດຖະດ້ວຍຕົນເອງ.


‘‘Na [Pg.51] te saṃ koṭṭhe openti’’, iti pāṭhe sumedhaso;

Padaṃ ‘‘na te’’ti chinditvā, ‘‘saṃ koṭṭhe’’ti paṭheyya ve.

ໃນບົດປາຖະວ່າ “Na te saṃ koṭṭhe openti”, ຜູ້ມີປັນຍາດີ ພຶງຕັດບົດວ່າ “na te” ແລ້ວ ອອກສຽງວ່າ “saṃ koṭṭhe” ຢ່າງແທ້ຈິງ.


‘‘Saṃ na openti koṭṭhe te, bhikkhū’’ti atthamīraye;

Evamimesu aññesu, pāṭhesupi ayaṃ nayo.

ພຶງກ່າວອັດຖະວ່າ “ພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ໃສ່ (ເຂົ້າເປືອກ) ຂອງຕົນ ໄວ້ໃນສາງ” ດັ່ງນີ້. ໃນບົດປາຖະອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້, ແນວທາງນີ້ (ພຶງນຳໄປໃຊ້).


Atha yaṃ panidampi vuttaṃ ‘‘kesañcī’’ti, taṃ kimatthaṃ? ‘‘Gacchati patiṭṭhitaṃ, gacchati tisso, bhavante passāmi, atthakusalā bhavante, vadantaṃ ekapokkharā, vadantaṃ paṭivadatī’’tiādīsu samānasutikānamuccāraṇaviseso na labbhatīti dassanatthaṃ. Tasmā idamettha sallakkhetabbaṃ – yattha samānasutikānamuccāraṇaviseso labbhati atthaviseso ca padānaṃ vibhāgavasena vā avibhāgavasena vā, tattha payoge samānasutikamekaccaṃ padaṃ vicchinditvā uccāretabbaṃ. Seyyathidaṃ? ‘‘Hetu hetusampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ hetupaccayena paccayo. So tena saddhiṃ bhāsati, sotena vuyhati. Bhavante jane pasaṃsati, bhavante passāmī’’ti evamādayo payogā. Ettha ‘‘hetū’’ti īsakaṃ vicchinditvā ‘‘hetusampayuttāna’’nti uccāretabbaṃ. Tathā ‘‘so’’ti vicchinditvā ‘‘tena saddhi’’nti uccāretabbaṃ. ‘‘Bhava’’nti vicchinditvā ‘‘te jane’’ti uccāretabbaṃ.

ກໍແລ້ວຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນີ້ວ່າ “kesañcī” (ຂອງບາງຄົນ) ນັ້ນ, ຄຳນັ້ນມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ “gacchati patiṭṭhitaṃ, gacchati tisso, bhavante passāmi, atthakusalā bhavante, vadantaṃ ekapokkharā, vadantaṃ paṭivadatī” ເປັນຕົ້ນ, ບໍ່ມີວິທີການອອກສຽງພິເສດຂອງຄຳທີ່ມີສຽງຄືກັນ. ເພາະສະນັ້ນ, ໃນເລື່ອງນີ້ ຄວນກຳນົດຈົດຈຳໄວ້ວ່າ: ໃນບ່ອນໃດທີ່ມີວິທີການອອກສຽງພິເສດຂອງຄຳທີ່ມີສຽງຄືກັນ ແລະມີຄວາມໝາຍພິເສດ ໂດຍການແຍກບົດ ຫຼື ບໍ່ແຍກບົດ, ໃນການປະກອບນັ້ນ ຄວນອອກສຽງແຍກບົດບາງບົດທີ່ມີສຽງຄືກັນ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: “Hetu hetusampayuttakānaṃ dhammānaṃ taṃsamuṭṭhānānañca rūpānaṃ hetupaccayena paccayo. So tena saddhiṃ bhāsati, sotena vuyhati. Bhavante jane pasaṃsati, bhavante passāmī” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນທີ່ນີ້, ຄວນອອກສຽງແຍກຄຳວ່າ “hetu” ໜ້ອຍໜຶ່ງ ແລ້ວຈຶ່ງອອກສຽງວ່າ “hetusampayuttānaṃ”. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ຄວນອອກສຽງແຍກຄຳວ່າ “so” ແລ້ວຈຶ່ງອອກສຽງວ່າ “tena saddhiṃ”. ຄວນອອກສຽງແຍກຄຳວ່າ “bhavaṃ” ແລ້ວຈຶ່ງອອກສຽງວ່າ “te jane”.


Sesaṃ pana samānasutikaṃ vicchinditvā na uccāretabbaṃ. Avicchindanīyasmiñhi ṭhāne vicchinditvā paṭhitassa attho duṭṭho hoti. Evaṃ padavibhāgāvibhāgavasena samānasutikānamatthuccāraṇaviseso veditabbo. Ettha hi ‘‘so tenā’’tiādīsu dvipadatthaggahaṇaṃ vibhāgo, ekapadatthaggahaṇamavibhāgoti adhippeto. Ettha ca visuṃ vavatthitānaṃ asamānasutikānaṃ ekato katvā samānasutikabhāvaparikappanaṃ atthantaraviññāpanatthañceva uccāraṇavisesadassanatthañca. Na hi etāni [Pg.52] ‘‘sappo sappo’’tiādīsu viya ekasmiṃyevatthe samānasutikāni. Evaṃ santepi ekajjhakaraṇena laddhaṃ samānasutilesaṃ gahetvā atthantaraviññāpanatthaṃ uccāraṇavisesadassanatthañca ‘‘samānasutikānī’’ti vuttāni. Esa nayo aññatrāpi īdisesu ṭhānesu. Idamettha sallakkhetabbaṃ –

ສ່ວນຄຳທີ່ມີສຽງຄືກັນທີ່ເຫຼືອ ບໍ່ຄວນອອກສຽງແຍກກັນ. ເພາະວ່າ ເມື່ອອ່ານແຍກກັນໃນບ່ອນທີ່ບໍ່ຄວນແຍກ, ຄວາມໝາຍກໍຈະເສຍໄປ. ດ້ວຍເຫດນີ້, ຄວນຊາບວິທີການອອກສຽງພິເສດ ແລະຄວາມໝາຍຂອງຄຳທີ່ມີສຽງຄືກັນ ໂດຍການແຍກບົດ ແລະບໍ່ແຍກບົດ. ດ້ວຍວ່າ ໃນທີ່ນີ້, ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ “so tenā” ເປັນຕົ້ນ, ການຖືເອົາຄວາມໝາຍເປັນສອງບົດ ເອີ້ນວ່າ “ການແຍກບົດ” (vibhāgo), ການຖືເອົາຄວາມໝາຍເປັນບົດດຽວ ເອີ້ນວ່າ “ການບໍ່ແຍກບົດ” (avibhāgo) ນີ້ຄືຄວາມປະສົງ. ແລະໃນທີ່ນີ້, ການນຳເອົາບົດທີ່ມີສຽງຕ່າງກັນເຊິ່ງກຳນົດໄວ້ຕ່າງຫາກ ມາລວມເຂົ້າກັນ ແລ້ວສົມມຸດໃຫ້ເປັນຄຳທີ່ມີສຽງຄືກັນນັ້ນ ກໍເພື່ອສະແດງຄວາມໝາຍອື່ນ ແລະເພື່ອສະແດງວິທີການອອກສຽງພິເສດ. ເພາະວ່າ ບົດເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ແມ່ນບົດທີ່ມີສຽງຄືກັນໃນຄວາມໝາຍດຽວກັນ ເໝືອນກັບໃນຄຳວ່າ “sappo sappo” (ງູ ງູ) ເປັນຕົ້ນ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຢ່າງນັ້ນ, ແຕ່ເມື່ອຖືເອົາຄວາມຄ້າຍຄືກັນຂອງສຽງທີ່ໄດ້ມາຈາກການລວມເຂົ້າກັນນັ້ນ ເພື່ອສະແດງຄວາມໝາຍອື່ນ ແລະເພື່ອສະແດງວິທີການອອກສຽງພິເສດ, ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ “samānasutikāni” (ຄຳທີ່ມີສຽງຄືກັນ). ແນວທາງນີ້ ຄວນນຳໄປໃຊ້ໃນບ່ອນອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ດ້ວຍ. ໃນເລື່ອງນີ້ ຄວນກຳນົດຈົດຈຳໄວ້ວ່າ:


Yattha samānasutikānaṃ aṭṭhārasākāresu yena kenaci ākārena atthaviseso labbhati, vicchinditvā pana uccāraṇe saddavilāso na hoti, attho vā duṭṭho hoti, na tādisesu payogesu samānasutikāni padāni vicchinditvā uccāretabbāni. Tatra katamena cākārena atthavisesalābho bhavati? Padānaṃ vibhāgavasena vā avibhāgavasena vā akkharasannidhānavasena vā padasannidhānavasena vā padakkharasannidhānavasena vā vicchāvasena vā kammappavacanīyavasena vā bhayakodhādīsu uppannesu kathitāmeḍitavacanavasena vā guṇavācakasaddassa dviruttavasena vā kriyāpadassa dviruttavasena vā saṃhitāpadacchedavasena vā agāravatthaparidīpanavasena vā nirantaratthaparidīpanavasena vā nanirantaratthaparidīpanavasena vā ‘‘punappuna’’miccatthaparidīpanavasena vā upamāne iva saddavasena vā itisaddaṃ paṭicca saddapadatthavācakatthaparidīpanavasena vā tathāpavattacittaparidīpanavasena vāti imesuṭṭhārasākāresu, vitthārato pana chabbīsāya ākāresu tato vādhikesu yena kenaci ākārena atthavisesalābho bhavati.

ໃນບ່ອນໃດທີ່ໄດ້ຄວາມໝາຍພິເສດໂດຍອາການໃດອາການໜຶ່ງໃນບັນດາອາການ ໑໘ ປະການຂອງຄຳທີ່ມີສຽງຄືກັນ, ແຕ່ເມື່ອອອກສຽງແຍກກັນແລ້ວ ຄວາມໄພເລາະຂອງສຽງບໍ່ມີ ຫຼື ຄວາມໝາຍເສຍໄປ, ໃນການປະກອບເຊັ່ນນັ້ນ ບໍ່ຄວນອອກສຽງແຍກບົດທີ່ມີສຽງຄືກັນເຫຼົ່ານັ້ນ. ໃນບັນດາອາການເຫຼົ່ານັ້ນ, ການໄດ້ຄວາມໝາຍພິເສດ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍອາການໃດແດ່? ຄື: ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການແຍກບົດ ຫຼື ບໍ່ແຍກບົດ, ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມໃກ້ຊິດຂອງອັກສອນ, ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມໃກ້ຊິດຂອງບົດ, ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມໃກ້ຊິດຂອງບົດແລະອັກສອນ, ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິຈສາ (ການກ່າວຊ້ຳເພື່ອສະແດງຄວາມທົ່ວເຖິງ), ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຳມະປະວະຈະນີ, ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອະເມທິຕະວະຈະນະ (ຄຳກ່າວຊ້ຳ) ທີ່ກ່າວຂຶ້ນເມື່ອເກີດຄວາມຢ້ານ, ຄວາມຄຽດ ເປັນຕົ້ນ, ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການກ່າວຊ້ຳຂອງຄຳບອກຄຸນລັກສະນະ (ຄຸນນາມ), ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການກ່າວຊ້ຳຂອງຄຳກິລິຍາ, ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຕັດບົດສົນທິ, ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະແດງຄວາມບໍ່ເຄົາລົບ, ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະແດງຄວາມໝາຍທີ່ຕິດຕໍ່ກັນບໍ່ຂາດສາຍ, ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະແດງຄວາມໝາຍທີ່ບໍ່ຕິດຕໍ່ກັນ, ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະແດງຄວາມໝາຍວ່າ “ເນືອງໆ” ຫຼື “ຊ້ຳໆ”, ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄຳວ່າ “iva” ໃນຄວາມໝາຍປຽບທຽບ, ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະແດງຄວາມໝາຍຂອງບົດແລະເນື້ອຄວາມອາໄສຄຳວ່າ “iti”, ຫຼື ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະແດງເຖິງສະພາບຈິດທີ່ເກີດຂຶ້ນຢ່າງນັ້ນ, ໃນອາການ ໑໘ ປະການນີ້; ແຕ່ໂດຍລະອຽດແລ້ວ ຍ່ອມໄດ້ຄວາມໝາຍພິເສດໂດຍອາການ ໒໖ ປະການ ຫຼື ຫຼາຍກວ່ານັ້ນ ດ້ວຍອາການໃດອາການໜຶ່ງ.


Ettha padānaṃ tāva vibhāgavasena vā avibhāgavasena vā samānasutikānamatthavisesalābhe ‘‘sā naṃ saṅgati pāleti, abhikkamo sānaṃ paññāyati. Mā no deva avadhi, māno mayhaṃ na vijjatī’’ti evamādayo payogā.

ໃນບັນດາອາການເຫຼົ່ານັ້ນ, ຕົວຢ່າງການໄດ້ຄວາມໝາຍພິເສດຂອງຄຳທີ່ມີສຽງຄືກັນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການແຍກບົດ ຫຼື ບໍ່ແຍກບົດ ກ່ອນ ເຊັ່ນ: “Sā naṃ saṅgati pāleti, abhikkamo sānaṃ paññāyati. Mā no deva avadhi, māno mayhaṃ na vijjatī” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.


Akkharasannidhānavasena [Pg.53] pana atthavisesalābhe ‘‘santehi mahito hito. Saṅgā saṅgāmajiṃ muttaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ. Dāṭhī dāṭhīsu pakkhandi, maññamāno yathā pure. Sabbābhibhuṃva sirasāsirasā namāmi. Bhūmito uṭṭhitā yāva, brahmalokā vidhāvati. Acci accimato loke, ḍayhamānamhi tejasā’’ti evamādayo payogā.

ສ່ວນການໄດ້ຄວາມໝາຍພິເສດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມໃກ້ຊິດຂອງອັກສອນ ເຊັ່ນ: “Santehi mahito hito. Saṅgā saṅgāmajiṃ muttaṃ, tamahaṃ brūmi brāhmaṇaṃ. Dāṭhī dāṭhīsu pakkhandi, maññamāno yathā pure. Sabbābhibhuṃva sirasāsirasā namāmi. Bhūmito uṭṭhitā yāva, brahmalokā vidhāvati. Acci accimato loke, ḍayhamānamhi tejasā” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.


Padasannidhānavasena atthavisesalābhe ‘‘āpo āpogataṃ. Rājarājamahāmattādayo, sukho’lokassa lokassa, kārako ñāṇacakkhudo, nirāpade pade ninno, anantañāṇaṃ karuṇālayaṃ layaṃ, malassa buddhaṃ susamāhitaṃ hitaṃ. Namāmi dhammaṃ bhavasaṃvaraṃ varaṃ, guṇākarañceva niraṅgaṇaṃ gaṇa’’nti evamādayo payogā.

ການໄດ້ຄວາມໝາຍພິເສດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມໃກ້ຊິດຂອງບົດ ເຊັ່ນ: “Āpo āpogataṃ. Rājarājamahāmattādayo, sukho’lokassa lokassa, kārako ñāṇacakkhudo, nirāpade pade ninno, anantañāṇaṃ karuṇālayaṃ layaṃ, malassa buddhaṃ susamāhitaṃ hitaṃ. Namāmi dhammaṃ bhavasaṃvaraṃ varaṃ, guṇākarañceva niraṅgaṇaṃ gaṇaṃ” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.


Padakkharasannidhānavasena atthavisesalābhe ‘‘pamāṇarahitaṃ hitaṃ, siddhattho sabbasiddhattho, tilokamahito hito. Upagantvāna sambuddho, idaṃ vacanamabravī’’ti evamādayo payogā. Tatrimā akkharasannidhānādīsu adhippāyaviññāpaniyo gāthā –

ການໄດ້ຄວາມໝາຍພິເສດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມໃກ້ຊິດຂອງບົດແລະອັກສອນ ເຊັ່ນ: “Pamāṇarahitaṃ hitaṃ, siddhattho sabbasiddhattho, tilokamahito hito. Upagantvāna sambuddho, idaṃ vacanamabravī” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນເລື່ອງຄວາມໃກ້ຊິດຂອງອັກສອນເປັນຕົ້ນນັ້ນ ມີຄາຖາສະແດງຄວາມປະສົງດັ່ງນີ້:


Mahitoiti saddamhā, makāro ce vivecito;

Saddo niratthako ettha, ‘‘akkhara’’nti vade budho.

ຫາກແຍກອັກສອນ “ມ” (m) ອອກຈາກຄຳວ່າ “mahito”, ຄຳທີ່ເຫຼືອກໍຈະບໍ່ມີຄວາມໝາຍ, ໃນທີ່ນີ້ ຜູ້ຮູ້ເອີ້ນສິ່ງນັ້ນວ່າ “ອັກສອນ” (akkhara).


Ñeyyā akkharayogena,‘‘Santehi mahito hito’’;

Iccādīsu sarūpānaṃ,Hoti atthavisesatā.

ພຶງຊາບວ່າ ຄວາມມີເນື້ອຄວາມພິເສດຂອງຄຳທີ່ມີຮູບຄືກັນ ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ “Santehi mahito hito” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍການປະກອບອັກສອນ.


Upasaggā nipātā ca, yañcaññaṃ atthajotakaṃ;

Ekakkharampi viññūhi, taṃ ‘‘pada’’nti samīritaṃ.

ອຸປະສັກ ແລະ ນິບາດ ແລະຄຳອື່ນໃດທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມ ເຖິງແມ່ນວ່າມີພຽງອັກສອນດຽວ, ທ່ານຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍກໍເອີ້ນຄຳນັ້ນວ່າ “ບົດ” (pada).


Padānaṃ [Pg.54] sannidhānañca, padakkharānameva ca;

Samāse labbhamānattaṃ, sandhāya lapitaṃ mayā.

ຄວາມໃກ້ຊິດຂອງບົດທັງຫຼາຍ ແລະຄວາມໃກ້ຊິດຂອງບົດແລະອັກສອນ ເຊິ່ງມີໄດ້ໃນສະມາດ (ຄຳປະສົມ) ນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າກ່າວໝາຍເຖິງສິ່ງນີ້.


Vicchāvasena atthavisesalābhe ‘‘gāme gāme sataṃ kumbhā, gāmo gāmo ramaṇīyo’’ti evamādayo payogā. Ettha hi vicchāvasena sabbepi gāmā pariggahitā.

ການໄດ້ຄວາມໝາຍພິເສດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງວິຈສາ (ການກ່າວຊ້ຳເພື່ອສະແດງຄວາມທົ່ວເຖິງ) ເຊັ່ນ: “Gāme gāme sataṃ kumbhā, gāmo gāmo ramaṇīyo” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າໃນທີ່ນີ້ ບ້ານທຸກໆບ້ານຖືກກຳນົດເອົາໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິຈສາ.


Nānādhikaraṇānaṃ tu, vattumekakkhaṇamhi yā;

Icchato byāpituṃ icchā, sā vicchāti pakittitā.

ຄວາມປາດຖະໜາທີ່ຈະກ່າວເຖິງສິ່ງຕ່າງໆ ທີ່ມີທີ່ຕັ້ງຕ່າງກັນໃນຂະນະດຽວກັນ ເພາະຄວາມຕ້ອງການທີ່ຈະໃຫ້ຄອບຄຸມທັງໝົດ, ຄວາມປາດຖະໜານັ້ນ ທ່ານເອີ້ນວ່າ “ວິຈສາ” (vicchā).


Kammappavacanīyavasena atthavisesalābhe ‘‘rukkhaṃ rukkhaṃ pati vijjotate cando, rukkhaṃ rukkhaṃ pari vijjotate cando’’ti payogā, rukkhānaṃ upari upari vijjotateti attho.

ການໄດ້ຄວາມໝາຍພິເສດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງກຳມະປະວະຈະນີ ເຊັ່ນ: “Rukkhaṃ rukkhaṃ pati vijjotate cando, rukkhaṃ rukkhaṃ pari vijjotate cando” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ, ມີຄວາມໝາຍວ່າ ພະຈັນສ່ອງແສງສະຫວ່າງຢູ່ເທິງຕົ້ນໄມ້ທຸກໆຕົ້ນ.


Bhayakodhādīsu uppannesu kathitāmeḍitavacanavasena pana atthavisesalābhe ime payogā – bhaye tāva ‘‘coro coro, sappo sappo’’iccādayo. Kodhe ‘‘vasala vasala, caṇḍāla caṇḍāla, vijjha vijjha, pahara pahara’’iccādayo. Pasaṃsāyaṃ ‘‘sādhu sādhu sāriputta, abhikkantaṃ bhante abhikkantaṃ bhante’’iccādayo. Turite ‘‘abhikkama vāseṭṭha abhikkama vāseṭṭha, gaccha gaccha, lunāhi lunāhi’’iccādayo. Kotūhale ‘‘āgaccha āgaccha’’iccādayo. Acchariye ‘‘aho buddho aho buddho’’iccādayo. Hāse ‘‘aho sukhaṃ aho sukhaṃ, aho manāpaṃ aho manāpaṃ’’iccādayo. Soke ‘‘kahaṃ ekaputtaka kahaṃ ekaputtaka’’iccādayo. Pasāde ‘‘bhavissanti vajjī bhavissanti vajjī’’iccādayo. Evaṃ bhayakodhādīsu uppannesu kathitāmeḍitavacanavasena atthavisesalābho bhavati. Ettha pana atthantarābhāvepi daḷhīkammavasena padānamatthajotakabhāvoyeva atthavisesalābho.

ສ່ວນການໄດ້ຄວາມໝາຍພິເສດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອະເມທິຕະວະຈະນະ (ຄຳກ່າວຊ້ຳ) ທີ່ກ່າວຂຶ້ນເມື່ອເກີດຄວາມຢ້ານ, ຄວາມຄຽດ ເປັນຕົ້ນ ມີຕົວຢ່າງດັ່ງນີ້: ໃນຄວາມຢ້ານ ກ່ອນ ເຊັ່ນ: “Coro coro (ໂຈນ ໂຈນ), sappo sappo (ງູ ງູ)” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄວາມຄຽດ ເຊັ່ນ: “Vasala vasala (ຄົນຖອຍ ຄົນຖອຍ), caṇḍāla caṇḍāla (ຄົນຈັນທານ ຄົນຈັນທານ), vijjha vijjha (ແທງ ແທງ), pahara pahara (ຕີ ຕີ)” ເປັນຕົ້ນ. ໃນການສັນເສີນ ເຊັ່ນ: “Sādhu sādhu sāriputta (ດີແລ້ວ ດີແລ້ວ ສາຣີບຸດ), abhikkantaṃ bhante abhikkantaṃ bhante (ງົດງາມຍິ່ງ ຂ້ານ້ອຍ ງົດງາມຍິ່ງ ຂ້ານ້ອຍ)” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄວາມຮີບຮ້ອນ ເຊັ່ນ: “Abhikkama vāseṭṭha abhikkama vāseṭṭha (ຈົ່ງກ້າວໄປ ວາເສດຖະ ຈົ່ງກ້າວໄປ ວາເສດຖະ), gaccha gaccha (ໄປ ໄປ), lunāhi lunāhi (ກ່ຽວ ກ່ຽວ)” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄວາມຕື່ນເຕັ້ນ ເຊັ່ນ: “Āgaccha āgaccha (ມາ ມາ)” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄວາມອັດສະຈັນ ເຊັ່ນ: “Aho buddho aho buddho (ໂອ້ ພະພຸດທະເຈົ້າ ໂອ້ ພະພຸດທະເຈົ້າ)” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄວາມຮ່າເຣີງ ເຊັ່ນ: “Aho sukhaṃ aho sukhaṃ (ໂອ້ ສຸກແທ້ ໂອ້ ສຸກແທ້), aho manāpaṃ aho manāpaṃ (ໂອ້ ເປັນໜ້າພໍໃຈແທ້ ໂອ້ ເປັນໜ້າພໍໃຈແທ້)” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄວາມໂສກເສົ້າ ເຊັ່ນ: “Kahaṃ ekaputtaka kahaṃ ekaputtaka (ລູກໂທນຢູ່ໃສ ລູກໂທນຢູ່ໃສ)” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄວາມເຫຼື້ອມໃສ ເຊັ່ນ: “Bhavissimi vajjī bhavissimi vajjī (ພວກເຈົ້າວັດຊີຈັກຈະເລີນ ພວກເຈົ້າວັດຊີຈັກຈະເລີນ)” ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍເຫດນີ້, ການໄດ້ຄວາມໝາຍພິເສດ ຍ່ອມມີໄດ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອະເມທິຕະວະຈະນະ ທີ່ກ່າວຂຶ້ນເມື່ອເກີດຄວາມຢ້ານ, ຄວາມຄຽດ ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີຄວາມໝາຍອື່ນ, ແຕ່ການສະແດງເນື້ອຄວາມຂອງບົດທັງຫຼາຍ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການເນັ້ນຢ້ຳໃຫ້ໜັກແໜ້ນ ນັ້ນເອງ ຄືການໄດ້ຄວາມໝາຍພິເສດ.


Bhaye [Pg.55] kodhe pasaṃsāyaṃ,Turite kotūhala’cchare;

Hāse soke pasāde ca,Kare āmeḍitaṃ budho.

ຜູ້ຮູ້ພຶງເຮັດການກ່າວຊ້ຳ (āmeḍita) ໃນເວລາຢ້ານ, ຄຽດ, ສັນເສີນ, ຮີບຮ້ອນ, ຕື່ນເຕັ້ນ, ອັດສະຈັນ, ຮ່າເຣີງ, ໂສກເສົ້າ ແລະ ເຫຼື້ອມໃສ.


Casaddo avuttasamuccayattho, tena garahāasammānādīnaṃ saṅgaho daṭṭhabbo. ‘‘Pāpo pāpo’’tiādīsu hi garahāyaṃ. ‘‘Abhirūpaka abhirūpakā’’tiādīsu asammāne. ‘‘Kvāyaṃ abalabalo viyā’’tiādīsu atisayatthe āmeḍitaṃ daṭṭhabbaṃ. Guṇavācakassa dviruttavasena atthavisesalābhe ‘‘kaṇho kaṇho ca ghoro cā’’ti evamādayo. ‘‘Kaṇho kaṇho’’ti hi atīva kaṇhoti attho. Kriyāpadassa dviruttavasena atthavisesalābhe ‘‘dhame dhame nātidhame’’ti evamādayo. Tattha dhame dhameti dhameyya no na dhameyya. Nātidhameti pamāṇātikkantaṃ pana na dhameyya. Saṃhitāpadacchedavasena atthavisesalābhe ‘‘narānarā, surāsurā, katākatakusalākusalavisayaṃ vippaṭisārākārena pavattaṃ anusocanaṃ kukkucca’’nti evamādayo. Ettha pana viññūnaṃ paramakosallajananatthaṃ silokaṃ racayāma –

ອັກສອນ “ca” (ແລະ) ມີຄວາມໝາຍລວມເອົາສິ່ງທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຶງເຫັນວ່າເປັນການລວມເອົາການຕິຕຽນ ແລະການບໍ່ໃຫ້ກຽດ ເປັນຕົ້ນນຳ. ດ້ວຍວ່າ ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ “Pāpo pāpo” (ຄົນຊົ່ວ ຄົນຊົ່ວ) ເປັນຕົ້ນ ເປັນການຕິຕຽນ. ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ “Abhirūpaka abhirūpakā” (ຄົນຮູບງາມ ຄົນຮູບງາມ) ເປັນຕົ້ນ ເປັນການບໍ່ໃຫ້ກຽດ. ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ “Kvāyaṃ abalabalo viyā” (ຜู້ນີ້ຄືອ່ອນແອແທ້ໆ) ເປັນຕົ້ນ ພຶງເຫັນວ່າເປັນການກ່າວຊ້ຳໃນຄວາມໝາຍຍິ່ງຍວດ. ການໄດ້ຄວາມໝາຍພິເສດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການກ່າວຊ້ຳຂອງຄຳກ່າວຄຸນລັກສະນະ ເຊັ່ນ: “Kaṇho kaṇho ca ghoro cā” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າຄຳວ່າ “Kaṇho kaṇho” ມີຄວາມໝາຍວ່າ ດຳຫຼາຍ. ການໄດ້ຄວາມໝາຍພິເສດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການກ່າວຊ້ຳຂອງຄຳກິລິຍາ ເຊັ່ນ: “Dhame dhame nātidhame” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ, ຄຳວ່າ “dhame dhame” ໝາຍຄວາມວ່າ ພຶງເປົ່າ ບໍ່ແມ່ນບໍ່ພຶງເປົ່າ. ຄຳວ່າ “nātidhame” ໝາຍຄວາມວ່າ ແຕ່ບໍ່ພຶງເປົ່າໃຫ້ເກີນປະມານ. ການໄດ້ຄວາມໝາຍພິເສດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການຕັດບົດສົນທິ ເຊັ່ນ: “Narānarā, surāsurā, katākatakusalākusalavisayaṃ vippaṭisārākārena pavattaṃ anusocanaṃ kukkuccaṃ” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນທີ່ນີ້, ເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມສະຫຼາດຢ່າງຍິ່ງແກ່ທ່ານຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງແຕ່ງຄາຖາໄວ້ດັ່ງນີ້:


Hitāhitā hitaṃhitaṃ, ānubhāvena te jina;

Pavarāpavarāhacca, bhavāmā’nāmayā mayanti.

ຂ້າແຕ່ພະຊິນະເຈົ້າ, ດ້ວຍອານຸພາບຂອງພະອົງ, ພວກຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ລະຖິ້ມສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ ແລະຖືເອົາສິ່ງທີ່ເປັນປະໂຫຍດ, ລະຖິ້ມສິ່ງທີ່ບໍ່ປະເສີດ ແລະຖືເອົາສິ່ງທີ່ປະເສີດ, ຈຶ່ງເປັນຜູ້ບໍ່ມີໂລກໄພໄຂ້ເຈັບ.


Agāravatthaparidīpanavasena atthavisesalābhe ‘‘tuvaṃtuvaṃ pesuññakalahaviggahavivādā’’ti evamādayo. Nirantaratthaparidīpanavasena atthavisesalābhe ‘‘divase divase paribhuñjatī’’ti evamādayo. Nanirantaratthaparidīpanavasena atthavisesalābhe [Pg.56] ‘‘khaṇe khaṇe pīti uppajjatī’’ti evamādayo. ‘‘Punappuna’’miccatthaparidīpanavasena atthavisesalābhe ‘‘muhuṃ muhuṃ bhāyayate kumāre’’ti evamādayo. Upamāne ivasaddavasena atthavisesalābhe ‘‘rājā rakkhatu dhammena, attanova pajaṃ paja’’nti evamādayo. Itisaddaṃ paṭicca saddapadatthavācakattaparidīpanavasena atthavisesalābhe ‘‘buddho buddhoti kathayanto, somanassaṃ pavedayi’’nti evamādayo. Tathāpavattacittaparidīpanavasena atthavisesalābhe ‘‘buddho buddhoti cintento, maggaṃ sodhemahaṃ tadā’’ti evamādayo. Evaṃ īdisesu payogesu samānasutikapadaṃ vicchinditvā na uccāretabbaṃ. Vicchinditvā hi uccāraṇe sati saddavilāso na bhavati, katthaci pana ‘‘katākatākusalākusalavisaya’’nti evamādīsu vicchinditvā uccāritassa attho duṭṭho hoti, tasmā vicchinditvā na uccāretabbaṃ, ekābaddhaṃyeva katvā uccāretabbaṃ. Iti samānasutikesu vinicchayo chabbīsāya ākārehi adhikehi ca maṇḍetvā dassito.

ການໄດ້ຄວາມໝາຍພິເສດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການສະແດງຄວາມບໍ່ເຄົາລົບ ເຊັ່ນ: “Tuvaṃtuvaṃ pesuññakalahaviggahavivādā” (ການຮ້ອງມຶງກູ, ການສໍ້ສຽດ, ການຜິດຖຽງ, ການທະເລາະ ແລະການວິວາດ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ການໄດ້ຄວາມໝາຍພິເສດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການສະແດງຄວາມໝາຍທີ່ຕິດຕໍ່ກັນບໍ່ຂາດສາຍ ເຊັ່ນ: “Divase divase paribhuñjati” (ຍ່ອມໃຊ້ສອຍທຸກໆວັນ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ການໄດ້ຄວາມໝາຍພິເສດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການສະແດງຄວາມໝາຍທີ່ບໍ່ຕິດຕໍ່ກັນ ເຊັ່ນ: “Khaṇe khaṇe pīti uppajjati” (ປີຕິຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໃນແຕ່ລະຂະນະ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ການໄດ້ຄວາມໝາຍພິເສດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການສະແດງຄວາມໝາຍວ່າ “ເນືອງໆ” ເຊັ່ນ: “Muhuṃ muhuṃ bhāyayate kumāre” (ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ພວກກຸມານຢ້ານເນືອງໆ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ການໄດ້ຄວາມໝາຍພິເສດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄຳວ່າ “iva” ໃນຄວາມໝາຍປຽບທຽບ ເຊັ່ນ: “Rājā rakkhatu dhammena, attanova pajaṃ pajaṃ” (ຂໍພະລາຊາຈົ່ງປົກຄອງປະຊາຊົນໂດຍທຳ ເໝືອນດັ່ງປົກຄອງບຸດຂອງຕົນເອງ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ການໄດ້ຄວາມໝາຍພິເສດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການສະແດງຄວາມໝາຍຂອງບົດແລະເນື້ອຄວາມອາໄສຄຳວ່າ “iti” ເຊັ່ນ: “Buddho buddhoti kathayanto, somanassaṃ pavedayi” (ເມື່ອກ່າວວ່າ ພະພຸດທະເຈົ້າ ພະພຸດທະເຈົ້າ, ຈຶ່ງສະແດງຄວາມໂສມະນັດອອກມາ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ການໄດ້ຄວາມໝາຍພິເສດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການສະແດງເຖິງສະພາບຈິດທີ່ເກີດຂຶ້ນຢ່າງນັ້ນ ເຊັ່ນ: “Buddho buddhoti cintento, maggaṃ sodhemahaṃ tadā” (ເມື່ອຄິດວ່າ ພະພຸດທະເຈົ້າ ພະພຸດທະເຈົ້າ, ໃນເວລານັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງແຜ້ວຖາງຫົນທາງ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນການປະກອບທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ ບໍ່ຄວນອອກສຽງແຍກບົດທີ່ມີສຽງຄືກັນ. ເພາະວ່າ ເມື່ອອອກສຽງແຍກກັນ ຄວາມໄພເລາະຂອງສຽງກໍຈະບໍ່ມີ, ແລະໃນບາງບ່ອນ ເຊັ່ນໃນຄຳວ່າ “katākatākusalākusalavisayaṃ” ເປັນຕົ້ນ, ຄວາມໝາຍຂອງຄຳທີ່ອອກສຽງແຍກກັນນັ້ນກໍຈະເສຍໄປ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນອອກສຽງແຍກກັນ, ແຕ່ຄວນອອກສຽງໃຫ້ເນື່ອງເປັນອັນດຽວກັນ. ການວິນິດໄສໃນຄຳທີ່ມີສຽງຄືກັນ ທີ່ປະດັບປະດາດ້ວຍອາການ ໒໖ ປະການ ແລະຫຼາຍກວ່ານັ້ນ ໄດ້ສະແດງໄວ້ດ້ວຍປະການສະນີ.


Yasmā pana samānasutikesu vinicchaye dassite asamānasutikesupi vinicchayo dassetabbo hoti, tasmā tampi dassessāma – yattha niggahītamhā parākāralopopi pāṭho paññāyati, saṃyogabyañjanassa visaṃyogattampi. Tesu payogesu niggahītapadaṃ anantarapadena saddhiṃ ekābaddhaṃyeva katvā uccāretabbaṃ. Katamāni tāni? ‘‘Sace bhutto bhaveyyāhaṃ-sā’jīvo garahito mama. Pupphaṃ’sā uppajji. Khayamattaṃ na nibbānaṃ’sa gambhīrādivācato’’ti evamādayo. Ettha hi ‘‘sace bhutto bhaveyyāha’’ntiādinā vicchedamakatvā [Pg.57] anantare dvīsu gāthāpadesu antarībhūtānaṃ dvinnaṃ samānasutikapadānaṃ ekato uccāraṇamiva anantarapadehi saddhiṃ ekābaddhuccāraṇavasena ‘‘sace bhutto bhaveyyāhaṃ-sā’jīvo garahito mamā’’tiādinā uccāretabbaṃ. Evarūpoyeva hi uccāraṇaviseso sakalehipi porāṇehi viññūhi anumato uccārito ca ‘‘assa ājīvo garahito mama, assā uppajji, assa gambhīrādivācato’’tievamādiatthappaṭipādanassānurūpattā.

ກໍເພາະວ່າ ເມື່ອສະແດງການວິນິດໄສໃນຄຳທີ່ມີສຽງຄືກັນແລ້ວ, ກໍຄວນສະແດງການວິນິດໄສໃນຄຳທີ່ມີສຽງຕ່າງກັນນຳດ້ວຍ, ເພາະສະນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງຈະສະແດງການວິນິດໄສນັ້ນຄືກັນ: ໃນບ່ອນໃດທີ່ປາກົດບົດອ່ານທີ່ມີການລົບອັກສອນຕົວຫຼັງຈາກນິກຄະຫິດ ແລະຄວາມເປັນຕົວສະກົດຫຼຸດອອກຈາກພະຍັນຊະນະສັງໂຍກ, ໃນການປະກອບເຫຼົ່ານັ້ນ ຄວນອອກສຽງບົດທີ່ມີນິກຄະຫິດໃຫ້ເນື່ອງເປັນອັນດຽວກັນກັບບົດທີ່ຢູ່ຖັດໄປ. ບົດເຫຼົ່ານັ້ນແມ່ນຫຍັງແດ່? ຄື: “Sace bhutto bhaveyyāhaṃ-sā’jīvo garahito mama. Pupphaṃ’sā uppajji. Khayamattaṃ na nibbānaṃ’sa gambhīrādivācato” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າໃນທີ່ນີ້, ໂດຍບໍ່ຕ້ອງເຮັດການແຍກບົດວ່າ “sace bhutto bhaveyyāhaṃ” ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ຄວນອອກສຽງໃຫ້ເນື່ອງເປັນອັນດຽວກັນກັບບົດທີ່ຢູ່ຖັດໄປ ເໝືອນກັບການອອກສຽງຮ່ວມກັນຂອງບົດທີ່ມີສຽງຄືກັນສອງບົດທີ່ຢູ່ພາຍໃນບົດຄາຖາສອງບົດທີ່ຢູ່ຖັດກັນ ໂດຍການອອກສຽງເນື່ອງເປັນອັນດຽວກັນວ່າ “sace bhutto bhaveyyāhaṃ-sā’jīvo garahito mama” ເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ວິທີການອອກສຽງພິເສດທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ ທ່ານຜູ້ຮູ້ໃນບູຮານທັງປວງໄດ້ຍອມຮັບ ແລະອອກສຽງແລ້ວ, ເພາະມີຄວາມເໝາະສົມກັບການສະແດງເນື້ອຄວາມ ເຊັ່ນ: “assa ājīvo garahito mama, assā uppajji, assa gambhīrādivācato” ເປັນຕົ້ນ.


Yattha pana yādise uccāraṇe kariyamāne attho paribyatto hoti, tesu payogesu kvaci casadda panasaddādiyogaṭṭhāne īsakaṃ vicchinditvā padamuccāretabbaṃ. Seyyathidaṃ? ‘‘Vāḷā ca lapasakkharā. Accantasantā pana yā, ayaṃ nibbānasampadā, ‘‘idaṃ dukkha’’nti vācaṃ bhāsato ‘‘idaṃ dukkha’’nti ñāṇaṃ pavattatīti? Āmantā. Iti ca danti ca duti ca khanti ca ñāṇaṃ pavattatīti? Na hevaṃ vattabbe’’ti evamādayo payogā.

ແຕ່ໃນການອອກສຽງແບບໃດ ທີ່ເຮັດໃຫ້ເນື້ອຄວາມປະກົດຊັດເຈນ, ໃນປະໂຫຍກເຫຼົ່ານັ້ນ ໃນບາງບ່ອນທີ່ມີການປະກອບດ້ວຍ 'ຈະ' ສັບ ແລະ 'ປະນະ' ສັບ ເປັນຕົ້ນ, ຄວນຢຸດໜ້ອຍໜຶ່ງ ແລ້ວຈຶ່ງອອກສຽງບົດ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: 'ວາລາ ຈະ ລະປະສັກຂະລາ', 'ອັດຈັນຕະສັນຕາ ປະນະ ຍາ, ອະຍັງ ນິບພານະສັມປະດາ', 'ເມື່ອບຸກຄົນກ່າວວາຈາວ່າ "ອິທັງ ທຸກຂັງ" (ນີ້ຄືທຸກ), ຍານຍ່ອມເປັນໄປວ່າ "ອິທັງ ທຸກຂັງ" ບໍ? ເອີ, ແມ່ນແລ້ວ', 'ຍານຍ່ອມເປັນໄປໃນ ອິຕິ ຈະ, ທັນຕິ ຈະ, ທຸຕິ ຈະ, ຂັນຕິ ຈະ ບໍ? ບໍ່ຄວນກ່າວຢ່າງນັ້ນເລີຍ' ປະໂຫຍກທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ເປັນຕົ້ນ.


Etesu hi paṭhamapayoge ‘‘vāḷā cā’’ti īsakaṃ vicchinditvā ‘‘lapasakkharā’’ti uccāretabbaṃ. Tattha lapasakkharāti sakkharasadisamadhuravacanā. Jātakaṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘niratthakavacanehi sakkharā viya madhurā’’ti vuttaṃ, tasmātra bahubbīhitappurisavasena dvidhā samāso daṭṭhabbo ‘‘lapā sakkharā viya yāsaṃ tā lapasakkharā, lapehi vā sakkharā viyāti lapasakkharā’’ti.

ເພາະວ່າໃນປະໂຫຍກທຳອິດໃນບັນດາປະໂຫຍກເຫຼົ່ານັ້ນ ຄວນຢຸດໜ້ອຍໜຶ່ງທີ່ຄຳວ່າ 'ວາລາ ຈະ' ແລ້ວຈຶ່ງອອກສຽງວ່າ 'ລະປະສັກຂະລາ'. ໃນບົດນັ້ນ, ຄຳວ່າ 'ລະປະສັກຂະລາ' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີວາຈາອັນຫວານປານນ້ຳຕານກວດ. ແຕ່ໃນອັດຖະກະຖາຊາດົກ ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຫວານປານນ້ຳຕານກວດ ດ້ວຍວາຈາທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດ', ເພາະສະນັ້ນ ໃນບົດນີ້ ພຶງເຫັນການສະໝາດໂດຍວິທີສອງຢ່າງ ຄື ພະຫຸບພີຫິສະໝາດ ແລະ ຕັບປຸຣິສະສະໝາດ ດັ່ງນີ້: 'ນາງທັງຫຼາຍທີ່ມີຄຳເວົ້າຫວານປານນ້ຳຕານກວດ ຊື່ວ່າ ລະປະສັກຂະລາ' ຫຼື 'ຫວານປານນ້ຳຕານກວດດ້ວຍຄຳເວົ້າ ຊື່ວ່າ ລະປະສັກຂະລາ'.


Dutiyapayoge ‘‘accantasantā pana’’iti īsakaṃ vicchinditvā ‘‘yā’’ti uccāretabbaṃ. Yā pana ayaṃ nibbānasampadā accantasantāti hi attho.

ໃນປະໂຫຍກທີສອງ ຄວນຢຸດໜ້ອຍໜຶ່ງທີ່ຄຳວ່າ 'ອັດຈັນຕະສັນຕາ ປະນະ' ແລ້ວຈຶ່ງອອກສຽງວ່າ 'ຍາ'. ເພາະວ່າເນື້ອຄວາມມີຢູ່ວ່າ 'ຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງພະນິບພານໃດນີ້ ເປັນທຳອັນສະຫງົບຢ່າງຍິ່ງ'.


Tatiyapayoge [Pg.58] iti ca danti ca duti ca khanti cāti etesu catūsu ṭhānesu ikārañca daṃkārañca dukārañca khaṃkārañca īsakaṃ vicchinditvā tadanantaraṃ ti ca saddā uccāretabbā.

ໃນປະໂຫຍກທີສາມ ໃນຖານະທັງສີ່ເຫຼົ່ານີ້ ຄື 'ອິຕິ ຈະ', 'ທັນຕິ ຈະ', 'ທຸຕິ ຈະ', 'ຂັນຕິ ຈະ', ຄວນຢຸດໜ້ອຍໜຶ່ງທີ່ ອິ-ອັກສອນ, ທັງ-ອັກສອນ, ທຸ-ອັກສອນ ແລະ ຂັງ-ອັກສອນ ແລ້ວຈຶ່ງອອກສຽງ 'ຕິ' ແລະ 'ຈະ' ສັບ ໃນລຳດັບຖັດໄປ.


Ettha hi avicchinditvā uccāraṇe sati aññathā gahetabbattā attho duṭṭho bhavati. Kathaṃ? Īdisesu ṭhānesu avicchinditvā uccāraṇe sati itisaddo evanti atthavācako nipāto siyā, sandhivasena pana ikāratthavācako rūḷhīsaddo na siyā. Dantisaddo damanattho siyā, daṃkāravācako na siyā. Dutisaddo niratthako siyā, dukāravācako na siyā. Khantisaddo khamanattho siyā, khaṃkāravācako na siyā. Tasmā ikāra daṃkāra dukāra khaṃkārāni īsakaṃ vicchinditabbāni.

ເພາະວ່າໃນບົດນີ້ ຫາກອອກສຽງໂດຍບໍ່ຢຸດ ເນື້ອຄວາມຈະເສຍໄປ ເພາະຕ້ອງຖືເອົາໂດຍປະການອື່ນ. ເປັນແນວໃດ? ໃນຖານະເຊັ່ນນີ້ ຫາກອອກສຽງໂດຍບໍ່ຢຸດ 'ອິຕິ' ສັບ ກໍຈະກາຍເປັນນິບາດທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມວ່າ 'ຢ່າງນີ້', ແຕ່ຈະບໍ່ແມ່ນຣູຽີສັບ (ຄຳສະເພາະ) ທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມຂອງ ອິ-ອັກສອນ ໂດຍການສົນທິ. 'ທັນຕິ' ສັບ ກໍຈະມີເນື້ອຄວາມວ່າ 'ການທໍລະມານ', ບໍ່ແມ່ນສະແດງເຖິງ ທັງ-ອັກສອນ. 'ທຸຕິ' ສັບ ກໍຈະບໍ່ມີປະໂຫຍດ, ບໍ່ແມ່ນສະແດງເຖິງ ທຸ-ອັກສອນ. 'ขັນຕິ' ສັບ ກໍຈະມີເນື້ອຄວາມວ່າ 'ຄວາມອົດທົນ', ບໍ່ແມ່ນສະແດງເຖິງ ຂັງ-ອັກສອນ. ເພາະສະນັ້ນ ຄວນຢຸດໜ້ອຍໜຶ່ງທີ່ ອິ-ອັກສອນ, ທັງ-ອັກສອນ, ທຸ-ອັກສອນ ແລະ ຂັງ-ອັກສອນ.


Ettha hi iiti daṃiti duiti khaṃitītiādinā saṃhitāpadacchedo veditabbo, parabhūtassa ca ikārassa lopo. Na panettha idaṃ vattabbaṃ ‘‘sarūpasarānaṃ visaye parabhūtassa sarūpasarassa lopo na hoti, pubbasarasseva lopo hoti tatrāyanti ettha viyā’’ti ‘‘akilāsuno vaṇṇapathe khaṇantā, udaṅgaṇe tattha papaṃ avindu’’nti pāḷiyaṃ sarūpaparasarassa lopadassanato. Tathā hi aṭṭhakathācariyehi ‘‘pavaddhaṃ āpaṃ papa’’nti attho saṃvaṇṇito. Tasmā ‘‘iti cā’’ti etthāpi iiti cāti chedaṃ katvā dvīsu ikāresu parassa ikārassa lopo kātabbo, na pubbassa.

ເພາະວ່າໃນບົດນີ້ ພຶງຊາບການຕັດບົດທີ່ສົນທິ ໂດຍນຳມາຕໍ່ກັນວ່າ 'ອິ ອິຕິ', 'ທັງ ອິຕິ', 'ທຸ ອິຕິ', 'ຂັງ ອິຕິ' ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ມີການລົບ ອິ-ອັກສອນ ຕົວຫຼັງ. ແຕ່ໃນບົດນີ້ ບໍ່ຄວນກ່າວຄຳນີ້ວ່າ 'ໃນວິໄສແຫ່ງສະຫຼະທີ່ມີຮູບສະເໝີກັນ ການລົບສະຫຼະຫຼັງທີ່ມີຮູບສະເໝີກັນຍ່ອມບໍ່ມີ, ມີແຕ່ການລົບສະຫຼະໜ້າເທົ່ານັ້ນ ເໝືອນໃນບົດວ່າ ຕັຕຣາຍັງ ນີ້', ເພາະມີການເຫັນການລົບສະຫຼະຫຼັງທີ່ມີຮູບສະເໝີກັນ ໃນພະບາລີວ່າ 'ອະກິລາສຸໂນ ວັນນະປະເທ ຂະນັນຕາ, ອຸທັງຄະເນ ຕັດຖະ ປະປັງ ອະວິນທຸງ'. ດ້ວຍວ່າ ພະອັດຖະກະຖາຈານທັງຫຼາຍ ໄດ້ອະທິບາຍເນື້ອຄວາມໄວ້ວ່າ 'ປະປັງ ຄື ນ້ຳອັນໄຫຼແຮງ'. ເພາະສະນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ໃນບົດວ່າ 'ອິຕິ ຈະ' ນີ້ ກໍຄວນຕັດບົດວ່າ 'ອິ ອິຕິ ຈະ' ແລ້ວເຮັດການລົບ ອິ-ອັກສອນ ຕົວຫຼັງ ໃນບັນດາ ອິ-ອັກສອນ ທັງສອງ, ບໍ່ແມ່ນລົບຕົວໜ້າ.


Pubbasmiñhi ikāravācake ikāre naṭṭhe sati nipātabhūtena itisaddena ikārasaṅkhāto attho na viññāyeyya, nipātabhūtassa pana itisaddassa ikāre naṭṭhepi so attho viññāyateva ‘‘devadattoti me suta’’nti ettha [Pg.59] devadattapadattho viya. Tasmā itisaddassa parabhūtassa ikārasseva lopo kātabbo, na pubbassa ikāravācakassa ikārassa. Kaccāyane pana yebhuyyappavattiṃ sandhāya asarūpasarato parasseva asarūpasarassa lopo vutto, na sarūpasarato parassa sarūpasarassa. Mahāpadesasuttehi vā sarūpassa parasarassa lopo vuttoti daṭṭhabbaṃ.

ເພາະວ່າ ເມື່ອ ອິ-ອັກສອນ ຕົວໜ້າ ທີ່ສະແດງເຖິງ ອິ-ອັກສອນ ຖືກລົບໄປ, ເນື້ອຄວາມທີ່ນັບວ່າ ອິ-ອັກສອນ ກໍຈະບໍ່ປາກົດດ້ວຍ 'ອິຕິ' ສັບ ທີ່ເປັນນິບາດ, ແຕ່ເມື່ອ ອິ-ອັກສອນ ຂອງ 'ອິຕິ' ສັບ ທີ່ເປັນນິບາດ ຖືກລົບໄປ ເນື້ອຄວາມນັ້ນກໍຍັງປາກົດຢູ່ດີ ເໝືອນເນື້ອຄວາມຂອງບົດວ່າ 'ເທວະທັດໂຕ' ໃນຄຳວ່າ 'ເທວະທັດໂຕຕິ ເມ ສຸຕັງ' ນັ້ນ. ເພາະສະນັ້ນ ຄວນເຮັດການລົບສະເພາະ ອິ-ອັກສອນ ຕົວຫຼັງ ຂອງ 'ອິຕິ' ສັບ ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນລົບ ອິ-ອັກສອນ ຕົວໜ້າ ທີ່ສະແດງເຖິງ ອິ-ອັກສອນ. ແຕ່ໃນຄຳພີກັດຈາຍະນະ ກ່າວເຖິງການລົບສະຫຼະອື່ນ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງສະຫຼະອື່ນ ໂດຍໝາຍເຖິງຄວາມເປັນໄປໂດຍສ່ວນຫຼາຍ, ບໍ່ໄດ້g່າວເຖິງການລົບສະຫຼະທີ່ມີຮູບສະເໝີກັນ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງສະຫຼະທີ່ມີຮູບສະເໝີກັນ. ຫຼືພຶງeຫັນວ່າ ການລົບສະຫຼະຫຼັງທີ່ມີຮູບສະເໝີກັນ ນັ້ນ ກ່າວໄວ້ດ້ວຍມະຫາປະເທດສູດ.


‘‘Antarā ca rājagahaṃ antarā ca nāḷanda’’ntiādīsu pana casaddādiyogaṭṭhānepi sati vicchinditvā padaṃ na uccāretabbaṃ. Yattha ca āgamakkharādīni dissanti, tesu payogesu pubbapadāni vicchinditvā na uccāretabbāni, āgamakkharavantehi parapadehi saddhiṃyeva uccāretabbāni. Seyyathidaṃ? ‘‘Nakkhattarājāriva tārakānaṃ. Bhagavā etadavoca’’iccevamādayo payogā. Yattha yesaṃ visuṃ visuṃ sambandho dissati, attho ca yujjati, tattha tāni atthānurūpaṃ vicchinditvā uccāretabbāni. Seyyathidaṃ? ‘‘Nahāne ussukkaṃ akāsi, ussukkampi akāsi yāguyā khādanīye bhattasmiṃ’’ iccevamādayo payogā. Ettha hi ‘‘nahāne ussukkaṃ akāsī’’ti vicchinditvā ‘‘ussukkampi akāsi yāguyā khādanīye bhattasmi’’nti uccāretabbaṃ. Evañhi sati na kevalaṃ so bhikkhu nahāneyeva ussukkaṃ akāsi, atha kho yāguyāpi khādanīyepi bhattasmimpi ussukkaṃ akāsīti atthappakāsane samattho bhavati, aṭṭhānappayutto samuccayatthavācako apisaddo.

ແຕ່ໃນບົດວ່າ 'ອັນຕະຣາ ຈະ ຣາຊະຄະຫັງ ອັນຕະຣາ ຈະ ນາລັນທັງ' ເປັນຕົ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນບ່ອນທີ່ມີການປະກອບດ້ວຍ 'ຈະ' ສັບ ເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ຄວນຢຸດແລ້ວອອກສຽງບົດ. ແລະ ໃນປະໂຫຍກໃດ ທີ່ປາກົດມີອັກສອນທີ່ລົງມາໃໝ່ (ອາຄົມ) ເປັນຕົ້ນ, ໃນປະໂຫຍກເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ຄວນຢຸດບົດໜ້າແລ້ວອອກສຽງ, ແຕ່ຄວນອອກສຽງຮ່ວມກັບບົດຫຼັງທີ່ມີອັກສອນອາຄົມນັ້ນເລີຍ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: 'ນັກຂັດຕະຣາຊາຣິວະ ຕາຣະການັງ', 'ພະຄະວາ ເອຕະທະໂວຈະ' ປະໂຫຍກທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນບ່ອນໃດ ທີ່ເຫັນການເຊື່ອມໂຍງກັນເປັນແຕ່ລະສ່ວນໆ ແລະ ເນື້ອຄວາມກໍສົມຄວນ, ໃນບ່ອນນັ້ນ ຄວນຢຸດແລ້ວອອກສຽງບົດເຫຼົ່ານັ້ນຕາມສົມຄວນແກ່ເນື້ອຄວາມ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: 'ນະຫາເນ ອຸດສຸກກັງ ອະກາສິ, ອຸດສຸກກັມປິ ອະກາສິ ຍາກຸຍາ ຂາທະນີເຍ ພັດຕັສມິງ' ປະໂຫຍກທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າໃນບົດນີ້ ຄວນຢຸດທີ່ຄຳວ່າ 'ນະຫາເນ ອຸດສຸກກັງ ອະກາສິ' ແລ້ວຈຶ່ງອອກສຽງວ່າ 'ອຸດສຸກກັມປິ ອະກາສິ ຍາກຸຍາ ຂາທະນີເຍ ພັດຕັສມິງ'. ເພາະເມື່ອເຮັດຢ່າງນີ້ 'ອະປິ' ສັບ ທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມຮວບຮວມ ເຊິ່ງໃຊ້ໃນບ່ອນທີ່ເໝາະສົມ ກໍຈະສາມາດສະແດງເນື້ອຄວາມໄດ້ວ່າ ພິກຂຸນັ້ນບໍ່ພຽງແຕ່ເຮັດຄວາມຂົນຂວາຍໃນການອາບນ້ຳເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຍັງໄດ້ເຮັດຄວາມຂົນຂວາຍໃນຂະໜົມ, ໃນຂອງຂົບຄ້ຽວ ແລະ ໃນເຂົ້າສວຍອີກດ້ວຍ.


Yattha pana yesamitarena vā itarena vā ekekapadena ubhayapadehi vā sambandho dissati sahevatthayuttiyā, tattha tāni yathārahaṃ vicchinditvā uccāretabbāni. Seyyathidaṃ? ‘‘So dhammaṃ desetiādikalyāṇaṃ majjhekalyāṇaṃ pariyosānakalyāṇaṃ sātthaṃ sabyañjanaṃ kevalaparipuṇṇaṃ parisuddhaṃ brahmacariyaṃ [Pg.60] pakāseti. Paṭiccasamuppādaṃ vo bhikkhave desessāmi, taṃ suṇātha sādhukaṃ manasikarotha. Ajjhattaṃ sampasādanaṃ cetaso ekodibhāva’’nti evamādayo payogā. Tatrimā adhippāyaviññāpikā gāthā –

ແຕ່ໃນບ່ອນໃດ ທີ່ເຫັນການເຊື່ອມໂຍງຂອງບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ກັບບົດອື່ນ ຫຼື ກັບບົດແຕ່ລະບົດ ຫຼື ກັບທັງສອງບົດ ພ້ອມທັງຄວາມສົມເຫດສົມຜົນແຫ່ງເນື້ອຄວາມ, ໃນບ່ອນນັ້ນ ຄວນຢຸດແລ້ວອອກສຽງບົດເຫຼົ່ານັ້ນຕາມຄວາມເໝາະສົມ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ: 'ໂສ ທັມມັງ ເທເສຕິ ອາທິກັນລະຍານັງ ມັດເຊກັນລະຍານັງ ປະຣິໂຍສານະກັນລະຍານັງ ສາຖັງ ສະພະຍັນຊະນັງ ເຄວະລະປະຣິປຸນນັງ ປະຣິສຸດທັງ ພຣົຫມະຈະຣິຍັງ ປະກາເສຕິ', 'ປະຕິດຈະສະມຸບປາດັງ ໂວ ພິກຂະເວ ເທເສສສາມິ, ຕັງ ສຸນາຖະ ສາທຸກັງ ມະນະສິກະໂຣຖະ', 'ອັດຊັດຕັງ ສັມປະສາດະນັງ ເຈຕະໂສ ເອໂກທິພາວັງ' ປະໂຫຍກທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນເລື່ອງນັ້ນ ມີຄາຖາທີ່ສະແດງຄວາມປະສົງ ດັ່ງນີ້:


Dhammasaddena vā brahma-cariyasaddena vā padaṃ;

Yojetvā īraye viññū, ‘‘sātthaṃ sabyañjana’’ntidaṃ.

ຜູ້ຮູ້ພຶງປະກອບບົດວ່າ 'ສາຖັງ ສະພະຍັນຊະນັງ' ນີ້ ເຂົ້າກັບ 'ທັມມະ' ສັບ ຫຼື 'ພຣົຫມະຈະຣິຍະ' ສັບ ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວອອກໄປ.


‘‘Sādhuka’’nti padaṃ viññū, ‘‘suṇāthā’’ti padena vā;

Tathā ‘‘manasikarotha’’, iti vuttapadena vā;

Īraye yojayitvāna, ubhayehi padehi vā.

ຜູ້ຮູ້ພຶງປະກອບບົດວ່າ 'ສາທຸກັງ' ເຂົ້າກັບບົດວ່າ 'ສຸນາຖະ' ຫຼື ເຂົ້າກັບບົດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ມະນະສິກະໂຣຖະ' ຫຼື ປະກອບເຂົ້າກັບທັງສອງບົດ ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວອອກໄປ.


Ekamekena sambandho, sambandho ubhayehi vā;

Dissatīti vijāneyya, saddhimevatthayuttiyā.

ພຶງຊາບວ່າ ການເຊື່ອມໂຍງກັບບົດແຕ່ລະບົດ ຫຼື ການເຊື່ອມໂຍງກັບທັງສອງບົດ ຍ່ອມປາກົດ ພ້ອມທັງຄວາມສົມເຫດສົມຜົນແຫ່ງເນື້ອຄວາມນັ້ນແລ.


Nattanomatiyā eso, attho ettha mayā ruto;

Pubbācariyasīhānaṃ, nayaṃ nissāya me ruto.

ເນື້ອຄວາມນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ດ້ວຍຄວາມຄິດເຫັນຂອງຕົນເອງ, ແຕ່ຂ້າພະເຈົ້າກ່າວໄວ້ໂດຍອາໄສແນວທາງຂອງພະບຸບພາຈານຜູ້ປະເສີດດັ່ງລາຊະສີ.


Evaṃvidhesu aññesu, pāṭhesupi ayaṃ nayo;

Netabbo nayadakkhena, sāsanatthagavesinā.

ແນວທາງນີ້ ຜູ້ສະຫຼາດໃນແນວທາງ ຜູ້ສະແຫວງຫາປະໂຫຍດແຫ່ງພະສາສະໜາ ພຶງນຳໄປໃຊ້ ແມ່ນແຕ່ໃນພະບາລີອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້.


Atthānurūpato saddaṃ, atthaṃ saddānurūpato;

Cintayitvāna medhāvī, vohare na yathā tathāti.

ຜູ້ມີປັນຍາ ພິຈາລະນາຄຳສັບໃຫ້ເໝາະສົມກັບເນື້ອຄວາມ ແລະ ພິຈາລະນາເນື້ອຄວາມໃຫ້ເໝາະສົມກັບຄຳສັບແລ້ວ ພຶງກ່າວ, ບໍ່ພຶງກ່າວໄປຕາມແຕ່ໃຈ.


Ayamettha atthasaddacintā.

ນີ້ຄືການພິຈາລະນາເນື້ອຄວາມ ແລະ ຄຳສັບ ໃນເລື່ອງນີ້.


Atthātisayayoge evaṃ upalakkhetabbaṃ – bhūdhātuatthātisayayogato vaḍḍhane diṭṭhā ‘‘ekamantaṃ nisinno kho mahānāmo licchavī udānaṃ udānesi ‘bhavissanti vajjī bhavissanti vajjī’ti’’ iti vā ‘‘ahameva dūsiyā bhūnahatā, rañño mahāpatāpassā’’ti vā ‘‘vedā na tāṇāya bhavantidassa, mittadduno bhūnahuno narassā’’ti vā ‘‘bhūnahaccaṃ kataṃ mayā’’ti vā evaṃ vaḍḍhane diṭṭhā.

ໃນການປະກອບດ້ວຍເນື້ອຄວາມອັນຍິ່ງ ພຶງກຳນົດດັ່ງນີ້: ເພາະການປະກອບດ້ວຍເນື້ອຄວາມອັນຍິ່ງຂອງ ພູ-ທາດ ພຶງເຫັນໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຈະເລີນ ເຊັ່ນ: 'ມະຫານາມະລິດຈະວີ ນັ່ງ ນະ ທີ່ຄວນສ່ວນຂ້າງໜຶ່ງ ແລ້ວໄດ້ເປັ່ງອຸທານວ່າ "ພວກວັດຊີຈັກຈະເລີນ ພວກວັດຊີຈັກຈະເລີນ"' ດັ່ງນີ້ ຫຼື 'ເຮົາເອງເປັນຜູ້ທຳລາຍຄວາມຈະເລີນຂອງທ້າວດູສີ ຜູ້ເປັນພະລາຊາທີ່ມີອານຸພາບຫຼາຍ' ດັ່ງນີ້ ຫຼື 'ພະເວດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມບໍ່ເປັນໄປເພື່ອຕ້ານທານຄົນຜູ້ປະທຸສະຮ້າຍຕໍ່ມິດ ຜູ້ທຳລາຍຄວາມຈະເລີນ' ດັ່ງນີ້ ຫຼື 'ການທຳລາຍຄວາມຈະເລີນ ອັນເຮົາໄດ້ເຮັດແລ້ວ' ດັ່ງນີ້ ພຶງເຫັນໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຄວາມຈະເລີນ ຢ່າງນີ້.


Vacanasaṅgahe [Pg.61] evaṃ upalakkhetabbaṃ – vattamānāya vibhattiyā parassapadaṃ majjhimapurisabahuvacanaṃ pañcamiyā parassapadena majjhimapurisabahuvacanena sadisaṃ. Tumhe bhavatha.

ໃນການຮວບຮວມພົດ ພຶງກຳນົດດັ່ງນີ້: ວິພັດວັດຕະມານາ ປະລັດສະບົດ ມັດຊິມະບຸລຸດ ພະຫຸພົດ ເໝືອນກັບ ວິພັດປັນຈະມີ ປະລັດສະບົດ ມັດຊິມະບຸລຸດ ພະຫຸພົດ. ເຊັ່ນ: ຕຸມເຫ ພະວະຖະ (ທ່ານທັງຫຼາຍຍ່ອມເປັນ, ທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງເປັນ).


Vattamānapañcamīnaṃ parassapade uttamapurisacatukke ekavacanaṃ ekavacanena, bahuvacanampi bahuvacanena sadisaṃ. Ahaṃ bhavāmi, mayaṃ bhavāma.

ໃນປະລັດສະບົດແຫ່ງວັດຕະມານາວິພັດ ແລະ ປັນຈະມີວິພັດ ໃນອຸດຕະມະບຸລຸດທັງສີ່ ເອກະພົດ ເໝືອນກັບ ເອກະພົດ, ພະຫຸພົດ ກໍເໝືອນກັບ ພະຫຸພົດ. ເຊັ່ນ: ອະຫັງ ພະວາມິ (ຂ້າພະເຈົ້າຍ່ອມເປັນ, ຂ້າພະເຈົ້າຈົ່ງເປັນ), ມະຍັງ ພະວາມະ (ພວກຂ້າພະເຈົ້າຍ່ອມເປັນ, ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈົ່ງເປັນ).


Vattamānāya attanopadaṃ majjhimapurisekavacanaṃ hiyyattanajjatanīnaṃ attanopadehi dvīhi majjhimapurisekavacanehi sadisaṃ katthaci vaṇṇasamudāyavasena kiñci visesaṃ vajjetvā, esa nayo uttaratrāpi yojetabbo. Tvaṃ bhavase, idaṃ vattamānāya rūpaṃ. Tvaṃ abhavase, idaṃ hiyyattanajjatanīnaṃ rūpaṃ.

ວັດຕະມານາວິພັດ ອັດຕະໂນບົດ ມັດຊິມະບຸລຸດ ເອກະພົດ ເໝືອນກັບ ວິພັດທັງສອງ ຄື ຫິຍັດຕະນີ ແລະ ອັດຊະຕະນີ ອັດຕະໂນບົດ ມັດຊິມະບຸລຸດ ເອກະພົດ ໂດຍຍົກເວັ້ນຄວາມແຕກຕ່າງບາງຢ່າງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການປະສົມອັກສອນໃນບາງບ່ອນ, ແນວທາງນີ້ ພຶງປະກອບແມ່ນແຕ່ໃນບົດຖັດໆໄປ. ເຊັ່ນ: ຕວັງ ພະວະເສ, ນີ້ຄືຮູບແຫ່ງວັດຕະມານາວິພັດ. ຕວັງ ອະພະວະເສ, ນີ້ຄືຮູບແຫ່ງຫິຍັດຕະນີວິພັດ ແລະ ອັດຊະຕະນີວິພັດ.


Vattamānāya attanopadaṃ uttamapurisekavacanaṃ pañcamiyā attanopadenuttamapurisekavacanena ca parokkhāya parassapadena majjhimapurisekavacanena cāti dvīhi vacanehi sadisaṃ. Ahaṃ bhave, idaṃ vattamānapañcamīnaṃ rūpaṃ. Tvaṃ babhūve, idaṃ parokkhāya rūpaṃ.

ວັດຕະມານາວິພັດ ອັດຕະໂນບົດ ອຸດຕະມະບຸລຸດ ເອກະພົດ ເໝືອນກັບພົດທັງສອງ ຄື ປັນຈະມີວິພັດ ອັດຕະໂນບົດ ອຸດຕະມະບຸລຸດ ເອກະພົດ ແລະ ປະຣົກຂາວິພັດ ປະລັດສະບົດ ມັດຊິມະບຸລຸດ ເອກະພົດ. ເຊັ່ນ: ອະຫັງ ພະເວ, ນີ້ຄືຮູບແຫ່ງວັດຕະມານາວິພັດ ແລະ ປັນຈະມີວິພັດ. ຕວັງ ພະພູເວ, ນີ້ຄືຮູບແຫ່ງປະຣົກຂາວິພັດ.


Vattamānāya attanopadaṃ uttamapurisabahuvacanaṃ parokkhajjatanīnaṃ attanopadehi dvīhi uttamapurisabahuvacanehi sadisaṃ. Mayaṃ bhavāmhe, idaṃ vattamānāya rūpaṃ. Mayaṃ babhūvimhe, idaṃ parokkhāya rūpaṃ. Mayaṃ abhavimhe, idamajjataniyā rūpaṃ.

ວັດຕະມານາວິພັດ ອັດຕະໂນບົດ ອຸດຕະມະບຸລຸດ ພະຫຸພົດ ເໝືອນກັບ ວິພັດທັງສອງ ຄື ປະຣົກຂາ ແລະ ອັດຊະຕະນີ ອັດຕະໂນບົດ ອຸດຕະມະບຸລຸດ ພະຫຸພົດ. ເຊັ່ນ: ມະຍັງ ພະວາມເຫ, ນີ້ຄືຮູບແຫ່ງວັດຕະມານາວິພັດ. ມະຍັງ ພະພູວີມເຫ, ນີ້ຄືຮູບແຫ່ງປະຣົກຂາວິພັດ. ມະຍັງ ອະພະວີມເຫ, ນີ້ຄືຮູບແຫ່ງອັດຊະຕະນີວິພັດ.


Pañcamiyā attanopadaṃ majjhimapurisabahuvacanaṃ parokkhāya attanopadena majjhimapurisabahuvacanena sadisaṃ. Tumhe bhavavho, idaṃ pañcamiyā rūpaṃ. Tumhe babhūvivho, idaṃ parokkhāya rūpaṃ.

ປັນຈະມີວິພັດ ອັດຕະໂນບົດ ມັດຊິມະບຸລຸດ ພະຫຸພົດ ເໝືອນກັບ ປະຣົກຂາວິພັດ ອັດຕະໂນບົດ ມັດຊິມະບຸລຸດ ພະຫຸພົດ. ເຊັ່ນ: ຕຸມເຫ ພະວະໂວ, ນີ້ຄືຮູບແຫ່ງປັນຈະມີວິພັດ. ຕຸມເຫ ພະພູວີໂວ, ນີ້ຄືຮູບແຫ່ງປະຣົກຂາວິພັດ.


Parokkhāya parassapadaṃ paṭhamapurisabahuvacanaṃ hiyyattaniyā parassapadena paṭhamapurisabahuvacanena ca ajjataniyā attanopadena paṭhamapurisabahuvacanena cāti dvīhi vacanehi sadisaṃ. Te babhūvu, idaṃ parokkhāya rūpaṃ. Te abhavu, idaṃ hiyyattanajjatanīnaṃ rūpaṃ.

ປະຣົກຂາວິພັດ ປະລັດສະບົດ ປະຖົມມະບຸລຸດ ພະຫຸພົດ ເໝືອນກັບພົດທັງສອງ ຄື ຫິຍັດຕະນີວິພັດ ປະລັດສະບົດ ປະຖົມມະບຸລຸດ ພະຫຸພົດ ແລະ ອັດຊະຕະນີວິພັດ ອັດຕະໂນບົດ ປະຖົມມະບຸລຸດ ພະຫຸພົດ. ເຊັ່ນ: ເຕ ພະພູວຸ, ນີ້ຄືຮູບແຫ່ງປະຣົກຂາວິພັດ. ເຕ ອະພະວຸ, ນີ້ຄືຮູບແຫ່ງຫິຍັດຕະນີວິພັດ ແລະ ອັດຊະຕະນີວິພັດ.


Parokkhāya [Pg.62] parassapadaṃ majjhimapurisabahuvacanaṃ attanopadena paṭhamapurisekavacanena ca hiyyattaniyā parassapadena majjhimapurisabahuvacanena ca attanopadena paṭhamapurisekavacanena ca ajjataniyā parassapadena majjhimapurisabahuvacanena cāti catūhi vacanehi sadisaṃ. Tumhe babhūvittha, so babhūvittha, imāni parokkhāya rūpāni. Tumhe abhavattha, so abhavattha, imāni hiyyattaniyā rūpāni. Tumhe abhavittha, idamajjataniyā rūpaṃ.

ປະຣົກຂາວິພັດ ປະລັດສະບົດ ມັດຊິມະບຸລຸດ ພະຫຸພົດ ເໝືອນກັບພົດທັງສີ່ ຄື ປະຣົກຂາວິພັດ ອັດຕະໂນບົດ ປະຖົມມະບຸລຸດ ເອກະພົດ, ຫິຍັດຕະນີວິພັດ ປະລັດສະບົດ ມັດຊິມະບຸລຸດ ພະຫຸພົດ, ຫິຍັດຕະນີວິພັດ ອັດຕະໂນບົດ ປະຖົມມະບຸລຸດ ເອກະພົດ ແລະ ອັດຊະຕະນີວິພັດ ປະລັດສະບົດ ມັດຊິມະບຸລຸດ ພະຫຸພົດ. ເຊັ່ນ: ຕຸມເຫ ພະພູວິດຖະ, ໂສ ພະພູວິດຖະ, ເຫຼົ່ານີ້ຄືຮູບແຫ່ງປະຣົກຂາວິພັດ. ຕຸມເຫ ອະພະවັດຖະ, ໂສ ອະພະවັດຖະ, ເຫຼົ່ານີ້ຄືຮູບແຫ່ງຫິຍັດຕະນີວິພັດ. ຕຸມເຫ ອະພະວິດຖະ, ນີ້ຄືຮູບແຫ່ງອັດຊະຕະນີວິພັດ.


Parokkhāya parassapadaṃ uttamapurisekavacanaṃ hiyyattaniyā parassapadenuttamapurisekavacanena ca ajjataniyā attanopadenuttamapurisekavacanena cāti dvīhi vacanehi sadisaṃ. Ahaṃ babhūvaṃ, idaṃ parokkhāya rūpaṃ. Ahaṃ abhavaṃ, idaṃ hiyyattanajjatanīnaṃ rūpaṃ.

ປະຣົກຂາວິພັດ ປະລັດສະບົດ ອຸດຕະມະບຸລຸດ ເອກະພົດ ເໝືອນກັບພົດທັງສອງ ຄື ຫິຍັດຕະນີວິພັດ ປະລັດສະບົດ ອຸດຕະມະບຸລຸດ ເອກະພົດ ແລະ ອັດຊະຕະນີວິພັດ ອັດຕະໂນບົດ ອຸດຕະມະບຸລຸດ ເອກະພົດ. ເຊັ່ນ: ອະຫັງ ພະພູວັງ, ນີ້ຄືຮູບແຫ່ງປະຣົກຂາວິພັດ. ອະຫັງ ອະພະວັງ, ນີ້ຄືຮູບແຫ່ງຫິຍັດຕະນີວິພັດ ແລະ ອັດຊະຕະນີວິພັດ.


Parokkhāya parassapadaṃ uttamapurisabahuvacanaṃ hiyyattaniyā parassapadenuttamapurisabahuvacanena sadisaṃ. Mayaṃ babhūvimha, idaṃ parokkhāya rūpaṃ. Mayaṃ abhavamha, idaṃ hiyyattaniyā rūpaṃ.

ປະຣົກຂາວິພັດ ປະລັດສະບົດ ອຸດຕະມະບຸລຸດ ພະຫຸພົດ ເໝືອນກັບ ຫິຍັດຕະນີວິພັດ ປະລັດສະບົດ ອຸດຕະມະບຸລຸດ ພະຫຸພົດ. ເຊັ່ນ: ມະຍັງ ພະພູວີມຫະ, ນີ້ຄືຮູບແຫ່ງປະຣົກຂາວິພັດ. ມະຍັງ ອະພະວັມຫະ, ນີ້ຄືຮູບແຫ່ງຫິຍັດຕະນີວິພັດ.


Parokkhāya attanopadauttamapurisekavacanaṃ hiyyattaniyā attanopadenuttamapurisekavacanena ca ajjataniyā parassapadenuttamapurisekavacanena cāti dvīhi vacanehi sadisaṃ. Ahaṃ babhūviṃ, idaṃ parokkhāya rūpaṃ. Ahaṃ abhaviṃ, idaṃ hiyyattanajjatanīnaṃ rūpaṃ.

ປະຣົກຂາວິພັດ ອັດຕະໂນບົດ ອຸດຕະມະບຸລຸດ ເອກະພົດ ເໝືອນກັບພົດທັງສອງ ຄື ຫິຍັດຕະນີວິພັດ ອັດຕະໂນບົດ ອຸດຕະມະບຸລຸດ ເອກະພົດ ແລະ ອັດຊະຕະນີວິພັດ ປະລັດສະບົດ ອຸດຕະມະບຸລຸດ ເອກະພົດ. ເຊັ່ນ: ອະຫັງ ພະພູວິງ, ນີ້ຄືຮູບແຫ່ງປະຣົກຂາວິພັດ. ອະຫັງ ອະພະວິງ, ນີ້ຄືຮູບແຫ່ງຫິຍັດຕະນີວິພັດ ແລະ ອັດຊະຕະນີວິພັດ.


Hiyyattaniyā parassapadaṃ paṭhamapurisekavacanaṃ ajjataniyā attanopadena paṭhamapurisekavacanena sadisaṃ. So abhavā.

ຫິຍັດຕະນີວິພັດ ປະລັດສະບົດ ປະຖົມມະບຸລຸດ ເອກະພົດ ເໝືອນກັບ ອັດຊະຕະນີວິພັດ ອັດຕະໂນບົດ ປະຖົມມະບຸລຸດ ເອກະພົດ. ເຊັ່ນ: ໂສ ອະພະວາ.


Hiyyattaniyā parassapadaṃ majjhimapurisekavacanaṃ ajjataniyā parassapadena majjhimapurisekavacanena sadisaṃ. Tvaṃ abhavo.

ຫິຍັດຕະນີວິພັດ ປະລັດສະບົດ ມັດຊິມະບຸລຸດ ເອກະພົດ ເໝືອນກັບ ອັດຊະຕະນີວິພັດ ປະລັດສະບົດ ມັດຊິມະບຸລຸດ ເອກະພົດ. ເຊັ່ນ: ຕວັງ ອະພະໂວ.


Bhavissantiyā parassapadaṃ majjhimapurisabahuvacanaṃ kālātipattiyā parassapadena majjhimapurisabahuvacanena attanopadena paṭhamapurisekavacanena cāti dvīhi vacanehi sadisaṃ. Tumhe [Pg.63] bhavissatha, idaṃ bhavissantiyā rūpaṃ. Tumhe abhavissatha, so abhavissatha, imāni kālātipattiyā rūpāni.

ຝ່າຍປະລັດສະບົດ ມັດຊິມະບຸລຸດ ພະຫຸວະຈະນະ ແຫ່ງພະວິສສັນຕີວິບັດ ສະເໝີກັນກັບວິບັດ ໒ ຕົວ ຄື: ປະລັດສະບົດ ມັດຊິມະບຸລຸດ ພະຫຸວະຈະນະ ແລະ ອັດຕະໂນບົດ ປະຖົມມະບຸລຸດ ເອກະວະຈະນະ ແຫ່ງກາລາຕິປັດຕິວິບັດ. (ຕົວຢ່າງ:) Tumhe bhavissatha, ນີ້ແມ່ນຮູບແຫ່ງພະວິສສັນຕີວິບັດ. Tumhe abhavissatha, so abhavissatha, ເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນຮູບແຫ່ງກາລາຕິປັດຕິວິບັດ.


Bhavissantiyā attanopadaṃ majjhimapurisekavacanaṃ kālātipattiyā attanopadena majjhimapurisekavacanena sadisaṃ. Tvaṃ bhavissase, idaṃ bhavissantiyā rūpaṃ. Tvaṃ abhavissase, idaṃ kālātipattiyā rūpaṃ.

ຝ່າຍອັດຕະໂນບົດ ມັດຊິມະບຸລຸດ ເອກະວະຈະນະ ແຫ່ງພະວິສສັນຕີວິບັດ ສະເໝີກັນກັບ ອັດຕະໂນບົດ ມັດຊິມະບຸລຸດ ເອກະວະຈະນະ ແຫ່ງກາລາຕິປັດຕິວິບັດ. (ຕົວຢ່າງ:) Tvaṃ bhavissase, ນີ້ແມ່ນຮູບແຫ່ງພະວິສສັນຕີວິບັດ. Tvaṃ abhavissase, ນີ້ແມ່ນຮູບແຫ່ງກາລາຕິປັດຕິວິບັດ.


Bhavissantiyā attanopadaṃ majjhimapurisabahuvacanaṃ kālātipattiyā attanopadena majjhimapurisabahuvacanena sadisaṃ. Tumhe bhavissavhe, idaṃ bhavissantiyā rūpaṃ. Tumhe abhavissavhe, idaṃ kālātipattiyā rūpaṃ.

ຝ່າຍອັດຕະໂນບົດ ມັດຊິມະບຸລຸດ ພະຫຸວະຈະນະ ແຫ່ງພະວິສສັນຕີວິບັດ ສະເໝີກັນກັບ ອັດຕະໂນບົດ ມັດຊິມະບຸລຸດ ພະຫຸວະຈະນະ ແຫ່ງກາລາຕິປັດຕິວິບັດ. (ຕົວຢ່າງ:) Tumhe bhavissavhe, ນີ້ແມ່ນຮູບແຫ່ງພະວິສສັນຕີວິບັດ. Tumhe abhavissavhe, ນີ້ແມ່ນຮູບແຫ່ງກາລາຕິປັດຕິວິບັດ.


Bhavissantiyā attanopadaṃ uttamapurisekavacanaṃ kālātipattiyā parassapadenuttamapurisekavacanena sadisaṃ. Ahaṃ bhavissaṃ, idaṃ bhavissantiyā rūpaṃ. Ahaṃ abhavissaṃ, idaṃ kālātipattiyā rūpaṃ. Sesāni sabbāsamaṭṭhannaṃ vibhattīnaṃ vacanāni aññamaññaṃ visadisānīti daṭṭhabbaṃ. Bhavanti catra –

ຝ່າຍອັດຕະໂນບົດ ອຸດຕະມະບຸລຸດ ເອກະວະຈະນະ ແຫ່ງພະວິສສັນຕີວິບັດ ສະເໝີກັນກັບ ປະລັດສະບົດ ອຸດຕະມະບຸລຸດ ເອກະວະຈະນະ ແຫ່ງກາລາຕິປັດຕິວິບັດ. (ຕົວຢ່າງ:) Ahaṃ bhavissaṃ, ນີ້ແມ່ນຮູບແຫ່ງພະວິສສັນຕີວິບັດ. Ahaṃ abhavissaṃ, ນີ້ແມ່ນຮູບແຫ່ງກາລາຕິປັດຕິວິບັດ. ສ່ວນພົດ (ວະຈະນະ) ທີ່ເຫຼືອທັງໝົດແຫ່ງວິບັດທັງ ໘ ນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າຕ່າງກັນໂດຍສິ້ນເຊີງ. ແລະໃນເລື່ອງນີ້ ມີຄາຖາດັ່ງນີ້ —


Vattamānāpañcamīsu, thadvayaṃ samudīritaṃ;

‘‘Tumhe bhavatha’’iccatra, udāharaṇakaṃ dvidhā.

ໃນວັດຕະມານາວິບັດ ແລະ ປັນຈະມີວິບັດ, ທ່ານກ່າວເຖິງ 'ຖ' ປັດໄຈ ໒ ຕົວ; ຕົວຢ່າງໃນທີ່ນີ້ມີ ໒ ຢ່າງ ຄື 'Tumhe bhavatha'.


Midvayaṃ madvayañceva, tāsu vuttaṃ dvidhā dvidhā;

‘‘Bhavāmī’’ti ‘‘bhavāmā’’ti, cettha rūpāni niddise.

ໃນວິບັດທັງສອງນັ້ນ (ວັດຕະມານາ ແລະ ປັນຈະມີ), ທ່ານກ່າວເຖິງ 'ມິ' ໒ ຕົວ ແລະ 'ມະ' ໒ ຕົວ ໂດຍແບ່ງເປັນຢ່າງລະ ໒; ພຶງສະແດງຮູບໃນທີ່ນີ້ວ່າ 'Bhavāmi' ແລະ 'Bhavāma'.


Vattamānakahiyyatta-najjatanīvibhattisu;

Settayaṃ ‘‘bhavase tva’’nti, vattamānāvibhattito;

‘‘Abhavase’’ti hiyyatta-najjatanīvibhattito.

ໃນວັດຕະມານາ, ຫິຍະຍັດຕະນີ ແລະ ອັດຊະຕະນີວິບັດ; ຮູບທີ່ມີ 'ເສ' ປັດໄຈ ໓ ຕົວນີ້ ຄື 'tvaṃ bhavase' ມາຈາກວັດຕະມານາວິບັດ; ສ່ວນ 'abhavase' ມາຈາກຫິຍະຍັດຕະນີ ແລະ ອັດຊະຕະນີວິບັດ.


Vattamānāpañcamikā-parokkhāsu vibhattisu;

Ettayaṃ lapitaṃ tattha, ādo dvinnaṃ vasena tu.

In ວັດຕະມານາ, ປັນຈະມີ ແລະ ປະໂລກຂາວິບັດ; ທ່ານກ່າວເຖິງຮູບທີ່ມີ 'ເອ' ປັດໄຈ ໓ ຕົວໃນວິບັດເຫຼົ່ານັ້ນ, ແຕ່ໂດຍອຳນາດແຫ່ງວິບັດ ໒ ຕົວທຳອິດ (ຄື ວັດຕະມານາ ແລະ ປັນຈະມີ).


Jaññā ‘‘ahaṃ bhave’’ti ‘‘tvaṃ, babhūve’’ti parokkhato;

Vattamānāparokkhajja-tanīsu tīsu sadditaṃ.

ພຶງຊາບຮູບວ່າ 'ahaṃ bhave' (ໃນວັດຕະມານາ ແລະ ປັນຈະມີ) ແລະ 'tvaṃ babhūve' ຈາກປະໂລກຂາວິບັດ; ແລະໃນວິບັດທັງ ໓ ຄື ວັດຕະມານາ, ປະໂລກຂາ ແລະ ອັດຊະຕະນີວິບັດ ກໍມີການກ່າວໄວ້.


Mhettayaṃ [Pg.64] kamato rūpaṃ, mayaṃsaddavisesiyaṃ;

‘‘Sambhavāmhe babhūvimhe, abhavimhe’’ti niddise.

ຮູບທີ່ມີ 'ມເຫ' ປັດໄຈ ໓ ຕົວນີ້ ຕາມລຳດັບ, ມີຄຳວ່າ 'mayaṃ' ເປັນບົດວິເສດ; ພຶງສະແດງຮູບວ່າ 'Sambhavāmhe', 'babhūvimhe' ແລະ 'abhavimhe'.


Pañcamikāparokkhāsu, vhodvayaṃ rūpamettha hi;

‘‘Bhavavho babhūvivho’’ti, tumhesaddavisesiyaṃ.

ໃນປັນຈະມີ ແລະ ປະໂລກຂາວິບັດ, ມີຮູບທີ່ມີ 'ໂວ' ປັດໄຈ ໒ ຕົວໃນທີ່ນີ້; ຄື 'Bhavavho' ແລະ 'babhūvivho' ໂດຍມີຄຳວ່າ 'tumhe' ເປັນບົດວິເສດ.


Parokkhamhi vā hiyyatta-najjatanīvibhattisu;

Uttayaṃ ‘‘te babhūvū’’ti, rūpaṃ jaññā parokkhato;

ໃນປະໂລກຂາ, ຫິຍະຍັດຕະນີ ແລະ ອັດຊະຕະນີວິບັດ; ພຶງຊາບຮູບທີ່ມີ 'ອຸ' ປັດໄຈ ໓ ຕົວນີ້ ຄື 'te babhūvū' ຈາກປະໂລກຂາວິບັດ;


Hiyyattanajjatanito, jaññā ‘‘te abhavū’’iti.

ແລະພຶງຊາບຮູບຈາກຫິຍະຍັດຕະນີ ແລະ ອັດຊະຕະນີວິບັດວ່າ 'te abhavū'.


Parokkhamhi vā hiyyatta-najjatanīvibhattisu;

Sadditaṃ tathasaṃyoga- pañcakaṃ iti niddise.

ໃນປະໂລກຂາ, ຫິຍະຍັດຕະນີ ແລະ ອັດຊະຕະນີວິບັດ; ພຶງສະແດງຮູບທີ່ມີ 'ຕຖະ' ສັງໂຍກ ໕ ຕົວ ທີ່ທ່ານກ່າວໄວ້ດັ່ງນີ້.


Babhūvitthadvayaṃ tattha, rūpaṃ jaññā parokkhajaṃ;

Bavhattekattato vuttaṃ, majjhimapaṭhamavhayaṃ.

ໃນຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ, ພຶງຊາບຮູບ 'babhūvittha' ໒ ຕົວ ເຊິ່ງເກີດຈາກປະໂລກຂາວິບັດ; ທີ່ກ່າວໄວ້ໂດຍຄວາມເປັນພະຫຸວະຈະນະ ແລະ ເອກະວະຈະນະ, ເຊິ່ງມີຊື່ວ່າ ມັດຊິມະບຸລຸດ ແລະ ປະຖົມມະບຸລຸດ.


Abhavatthadvayaṃ ñeyyaṃ, hiyyattanīvibhattijaṃ;

Bavhattekattato vuttaṃ, majjhimo paṭhamo ca so;

‘‘Abhavitthā’’tidaṃ rūpaṃ, ajjatanīvibhattijaṃ.

ພຶງຊາບຮູບ 'abhavattha' ໒ ຕົວ ເຊິ່ງເກີດຈາກຫິຍະຍັດຕະນີວິບັດ; ທີ່ກ່າວໄວ້ໂດຍຄວາມເປັນພະຫຸວະຈະນະ ແລະ ເອກະວະຈະນະ, ຄື ມັດຊິມະບຸລຸດ ແລະ ປະຖົມມະບຸລຸດ; ສ່ວນຮູບ 'abhavitthā' ນີ້ ເກີດຈາກອັດຊະຕະນີວິບັດ.


Tañca kho bahukattamhi, tumhesaddena yojaye;

Parokkhāvhayahiyyatta-najjatanīsu kittitaṃ.

ແລະຮູບນັ້ນແລ ໃນຄວາມເປັນພະຫຸວະຈະນະ, ພຶງປະກອບກັບຄຳວ່າ 'tumhe'; ເຊິ່ງທ່ານກ່າວໄວ້ໃນປະໂລກຂາ, ຫິຍະຍັດຕະນີ ແລະ ອັດຊະຕະນີວິບັດ.


Aṃtayaṃ tattha ādiyaṃ, ‘‘babhūvaṃ’’rūpamīritaṃ;

Duvinnaṃ abhavaṃrūpaṃ, ahaṃsaddena yojaye.

ໃນຮູບທີ່ມີ 'ອັງ' ປັດໄຈ ໓ ຕົວນັ້ນ, ຮູບທຳອິດທ່ານກ່າວວ່າ 'babhūvaṃ'; ສ່ວນຮູບ 'abhavaṃ' ໒ ຕົວ (ທີ່ເຫຼືອ), ພຶງປະກອບກັບຄຳວ່າ 'ahaṃ'.


Parokkhakāhiyyattanī-vasena mhadukaṃ ‘‘mayaṃ;

Babhūvimha abhavimha’’, iti rūpadvayaṃ kamā.

ໂດຍອຳນາດແຫ່ງປະໂລກຂາ ແລະ ຫິຍະຍັດຕະນີວິບັດ, ມີຮູບທີ່ມີ 'ມຫະ' ໒ ຕົວ ຄື 'mayaṃ babhūvimha' ແລະ 'abhavimha' ຕາມລຳດັບ.


Parokkhāvhayahiyyatta-najjatanīvibhattisu;

Iṃtayaṃ tu tahiṃ rūpaṃ, ‘‘babhūvi’’nti parokkhajaṃ;

‘‘Abhavi’’ntītarāsaṃ tu, ahaṃsaddayutākhilaṃ.

ໃນປະໂລກຂາ, ຫິຍະຍັດຕະນີ ແລະ ອັດຊະຕະນີວິບັດ; ຮູບທີ່ມີ 'ອິງ' ປັດໄຈ ໓ ຕົວໃນວິບັດເຫຼົ່ານັ້ນ, ຮູບ 'babhūviṃ' ເກີດຈາກປະໂລກຂາວິບັດ; ສ່ວນຮູບ 'abhaviṃ' ທີ່ເຫຼືອນັ້ນ ທັງໝົດປະກອບກັບຄຳວ່າ 'ahaṃ'.


Hiyyattanajjatanīsu[Pg.65], ādvayaṃ matamettha hi;

‘‘Abhavā’’ iti ekatte, rūpaṃ paṭhamaporisaṃ.

ໃນຫິຍະຍັດຕະນີ ແລະ ອັດຊະຕະນີວິບັດ, ທ່ານຍອມຮັບຮູບທີ່ມີ 'ອາ' ໒ ຕົວໃນທີ່ນີ້; ຄື 'abhavā' ໃນເອກະວະຈະນະ ເປັນຮູບປະຖົມມະບຸລຸດ.


Hiyyattanajjatanīsu, odvayaṃ vuttamettha tu;

‘‘Abhavo’’iti ekatte, rūpaṃ majjhimaporisaṃ.

ໃນຫິຍະຍັດຕະນີ ແລະ ອັດຊະຕະນີວິບັດ, ທ່ານກ່າວຮູບທີ່ມີ 'ໂອ' ໒ ຕົວໃນທີ່ນີ້; ຄື 'abhavo' ໃນເອກະວະຈະນະ ເປັນຮູບມັດຊິມະບຸລຸດ.


Bhavissantiyakālāti-pattīsu dvīsu bhāsitaṃ;

Bavhatte bahuekatte, sasaṃyogaṃ ssathattayaṃ.

ໃນພະວິສສັນຕີ ແລະ ກາລາຕິປັດຕິວິບັດທັງສອງ, ທ່ານກ່າວຮູບທີ່ມີ 'ສສະ' ສັງໂຍກກັບ 'ຖະ' ໓ ຕົວ (ຄື 'ສສຖະ'); ໃນພະຫຸວະຈະນະ ແລະ ເອກະວະຈະນະ.


‘‘Tumhe bhavissathi’’ccetaṃ, bhavissantiyato mataṃ;

‘‘Abhavissatha tumhe’’ti, ‘‘abhavissatha so’’ti ca;

Kālātipattito vuttaṃ, etañhi vacanadvayaṃ.

ຮູບວ່າ 'Tumhe bhavissatha' ນີ້ ທ່ານຍອມຮັບວ່າເກີດຈາກພະວິສສັນຕີວິບັດ; ສ່ວນຮູບ 'abhavissatha tumhe' ແລະ 'abhavissatha so' ທັງສອງພົດນີ້ ທ່ານກ່າວວ່າເກີດຈາກກາລາຕິປັດຕິວິບັດ.


Bhavissantiyakālāti-pattīsu samudīritaṃ;

Majjhimapurisaṭṭhāne, sasaṃyogaṃ ssaseyugaṃ.

ໃນພະວິສສັນຕີ ແລະ ກາລາຕິປັດຕິວິບັດ, ທ່ານກ່າວຮູບທີ່ມີ 'ສສະ' ສັງໂຍກກັບ 'ເສ' ຄູ່ໜຶ່ງ (ຄື 'ສສເສ') ໃນຕຳແໜ່ງມັດຊິມະບຸລຸດ.


‘‘Bhavissase tva’’miccetaṃ, ‘‘tvaṃ abhavissase’’ti ca;

Imāni tu payogāni, tattha viññū pakāsaye.

ຄືຮູບວ່າ 'tvaṃ bhavissase' ແລະ 'tvaṃ abhavissase'; ຜູ້ຮູ້ພຶງສະແດງການປະກອບຄຳເຫຼົ່ານີ້ໃນວິບັດນັ້ນ.


Ssavhedvayaṃ sena yutaṃ, ssaṃdvayañca catukkakaṃ;

Idampi kathitaṃ dvīsu, yathārutavibhattisu.

ຮູບທີ່ມີ 'ສສວເຫ' ໒ ຕົວ ທີ່ປະກອບດ້ວຍ 'ສະ' ແລະ 'ສສັງ' ໒ ຕົວ ລວມເປັນ ໔ ຕົວ; ທ່ານກ່າວຮູບເຫຼົ່ານີ້ໄວ້ໃນວິບັດທັງສອງ ຕາມທີ່ໄດ້ກ່າວມາ.


‘‘Bhavissavhe’’ti bavhatte, bhavissantikamajjhimo;

Bavhatte ‘‘abhavissavhe’’, kālātipattimajjhimo.

ຮູບວ່າ 'bhavissavhe' ໃນພະຫຸວະຈະນະ ເປັນມັດຊິມະບຸລຸດແຫ່ງພະວິສສັນຕີວິບັດ; ສ່ວນຮູບ 'abhavissavhe' ໃນພະຫຸວະຈະນະ ເປັນມັດຊິມະບຸລຸດແຫ່ງກາລາຕິປັດຕິວິບັດ.


‘‘Bhavissaṃ’’ iti ekatte, bhavissantikamuttamo;

‘‘Abhavissa’’nti ekatte, kālātipattikuttamo.

ຮູບວ່າ 'bhavissaṃ' ໃນເອກະວະຈະນະ ເປັນອຸດຕະມະບຸລຸດແຫ່ງພະວິສສັນຕີວິບັດ; ສ່ວນຮູບ 'abhavissaṃ' ໃນເອກະວະຈະນະ ເປັນອຸດຕະມະບຸລຸດແຫ່ງກາລາຕິປັດຕິວິບັດ.


Iti vuttāni vuttehi, vacanehi samānataṃ;

Yante’kaccehi taṃ sabbaṃ, ekatālīsadhā ṭhitaṃ.

ຮູບທັງຫຼາຍທີ່ສະເໝີກັນໂດຍພົດ (ວະຈະນະ) ຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນ; ທັງໝົດມີຢູ່ ໔໑ ວິທີ ຕາມທີ່ບາງທ່ານໄດ້ກ່າວໄວ້.


Sesāni pañcapaññāsa, asamānāni sabbathā;

Etaṃ nayaṃ gahetvāna, vade sabbattha sambhavāti.

ສ່ວນຮູບທີ່ເຫຼືອ ໕໕ ຮູບ ແມ່ນບໍ່ສະເໝີກັນໂດຍປະການທັງປວງ; ພຶງຖືເອົາແນວທາງນີ້ ແລ້ວກ່າວເຖິງຮູບທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນທຸກບ່ອນເຖີດ.


Ayamettha samānāsamānavasena vacanasaṅgaho.

ນີ້ແມ່ນການສົງເຄາະພົດ (ວະຈະນະ) ໂດຍຄວາມສະເໝີກັນ ແລະ ບໍ່ສະເໝີກັນໃນເລື່ອງນີ້.


Āgamalakkhaṇavasena [Pg.66] vibhattivacanasaṅgahe evaṃ upalakkhetabbaṃ –

ໃນການສົງເຄາະວິບັດ ແລະ ພົດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງລັກສະນະຂອງອາຄົມ ພຶງກຳນົດໝາຍໄວ້ດັ່ງນີ້ —


Bhavissantīparokkhajja-tanīkālātipattisu;

Niccaṃ kvaci kvacā’niccaṃ, ikārāgamanaṃ bhave.

ໃນພະວິສສັນຕີ, ປະໂລກຂາ, ອັດຊະຕະນີ ແລະ ກາລາຕິປັດຕິວິບັດ; ການລົງ 'ອິ' ອັກສອນອາຄົມ ຍ່ອມມີແນ່ນອນໃນບາງບ່ອນ ແລະ ບໍ່ແນ່ນອນໃນບາງບ່ອນ.


Ikārāgamanaṃ tañhi, parokkhāyaṃ vibhattiyaṃ;

Bavhatte majjhimaṭṭhāne, bavhatte cuttame siyā;

Parassapadaṃ sandhāya, idaṃ vacanamīritaṃ.

ການລົງ 'ອິ' ອາຄົມນັ້ນ ໃນປະໂລກຂາວິບັດ; ຍ່ອມມີໃນຕຳແໜ່ງມັດຊິມະບຸລຸດ ພະຫຸວະຈະນະ ແລະ ອຸດຕະມະບຸລຸດ ພະຫຸວະຈະນະ; ຄຳກ່າວນີ້ ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງຝ່າຍປະລັດສະບົດ.


Uttamekavaco cāpi, netassa attanopade;

Hotīti avagantabbaṃ, bhavissantimhi sabbaso.

ແລະໃນອຸດຕະມະບຸລຸດ ເອກະວະຈະນະ ແຫ່ງອັດຕະໂນບົດນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ (ອິ ອາຄົມ); ພຶງຊາບວ່າ ໃນພະວິສສັນຕີວິບັດ ຍ່ອມມີ (ອິ ອາຄົມ) ໂດຍປະການທັງປວງ.


Hiyyattanajjatanika-kālātipattīsu pana;

Akārāgamanaṃ hoti, sabbaso iti lakkhaye.

ແຕ່ໃນຫິຍະຍັດຕະນີ, ອັດຊະຕະນີ ແລະ ກາລາຕິປັດຕິວິບັດ; ພຶງກຳນົດວ່າ ຍ່ອມມີການລົງ 'ອະ' ອັກສອນອາຄົມ ໂດຍປະການທັງປວງ.


Ajjatanimhi bavhatte, majjhime uttame tathā;

Bavhattamhi akārena, ikārāgamanaṃ bhave.

ໃນອັດຊະຕະນີວິບັດ ຝ່າຍພະຫຸວະຈະນະ ມັດຊິມະບຸລຸດ ແລະ ອຸດຕະມະບຸລຸດ; ຍ່ອມມີການລົງ 'ອິ' ອາຄົມ ພ້ອມກັບ 'ອະ' ອາຄົມ ໃນຄວາມເປັນພະຫຸວະຈະນະ.


Ikārāgamanaṃ niccaṃ, kālātipattiyaṃ bhave;

Akārāgamanaṃ tattha, anekantikamīritaṃ.

ການລົງ 'ອິ' ອາຄົມ ຍ່ອມມີແນ່ນອນໃນກາລາຕິປັດຕິວິບັດ; ສ່ວນການລົງ 'ອະ' ອາຄົມໃນວິບັດນັ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າບໍ່ແນ່ນອນ.


Akārāgamanaṃyeva, hiyyattanyaṃ pakāsati;

Parokkhāyaṃ bhavissantya-ñcikāroyeva dissati.

ໃນຫິຍະຍັດຕະນີວິບັດ ຍ່ອມປາກົດແຕ່ການລົງ 'ອະ' ອາຄົມເທົ່ານັ້ນ; ສ່ວນໃນປະໂລກຂາ ແລະ ພະວິສສັນຕີວິບັດ ຍ່ອມເຫັນແຕ່ 'ອິ' ອາຄົມເທົ່ານັ້ນ.


Akārāgamanañceva, ikārāgamanampi ca;

Ajjatanikakālāti-pattīsu pana dissati.

ແຕ່ໃນອັດຊະຕະນີ ແລະ ກາລາຕິປັດຕິວິບັດ; ຍ່ອມປາກົດທັງການລົງ 'ອະ' ອາຄົມ ແລະ 'ອິ' ອາຄົມ.


Tīsu sesavibhattīsu, nā’kārattayamīritaṃ;

Vattamānāya pañcamyaṃ, sattamiyanti sabbaso.

ໃນວິບັດ ໓ ຕົວທີ່ເຫຼືອ ຄື ວັດຕະມານາ, ປັນຈະມີ ແລະ ສັດຕະມີ; ທ່ານບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງອາຄົມທັງ ໓ (ອະ, ອິ, ອຸ) ນັ້ນເລີຍ ໂດຍປະການທັງປວງ.


Ikāreneva sahitā, dve bhavanti vibhattiyo;

Satta dvādasa hontettha, vacanānīti lakkhaye.

ວິບັດທີ່ມີ 'ອິ' ອາຄົມຮ່ວມດ້ວຍ ມີ ໒ ຕົວ (ຄື ປະໂລກຂາ ແລະ ພະວິສສັນຕີ); ພຶງກຳນົດວ່າ ໃນວິບັດເຫຼົ່ານີ້ ມີພົດ (ວະຈະນະ) ໗ ແລະ ໑໒ ຕົວ ຕາມລຳດັບ.


Akāreneva sahitā, ekāyeva vibhatti tu;

Dvādasa vacanānettha, bhavantīti ca lakkhaye.

ສ່ວນວິບັດທີ່ມີ 'ອະ' ອາຄົມຮ່ວມດ້ວຍ ມີພຽງວິບັດດຽວ (ຄື ຫິຍະຍັດຕະນີ); ແລະພຶງກຳນົດວ່າ ໃນວິບັດນັ້ນ ມີພົດ ໑໒ ຕົວ.


Akārikārasahitā[Pg.67], duveyeva vibhattiyo;

Cattāri dvādasañceva, vacanāni bhavantidha.

ວິບັດທີ່ມີທັງ 'ອະ' ແລະ 'ອິ' ອາຄົມຮ່ວມດ້ວຍ ມີ ໒ ຕົວ (ຄື ອັດຊະຕະນີ ແລະ ກາລາຕິປັດຕິ); ໃນວິບັດເຫຼົ່ານີ້ ມີພົດ ໔ ແລະ ໑໒ ຕົວ ຕາມລຳດັບ.


Ākārattayamuttā tu, tissoyeva vibhattiyo;

Vacanānettha chattiṃsa, hontīti paridīpaye.

ສ່ວນວິບັດທີ່ພົ້ນຈາກອາຄົມທັງ ໓ ນັ້ນ ມີ ໓ ຕົວ (ຄື ວັດຕະມານາ, ປັນຈະມີ ແລະ ສັດຕະມີ); ພຶງສະແດງວ່າ ໃນວິບັດເຫຼົ່ານີ້ ມີພົດ ໓໖ ຕົວ.


Parokkhāajjatanīsu, pañcaṭṭha ca yathākkamaṃ;

Ikārato vimuttāni, vacanāni bhavantiti.

ໃນປະໂລກຂາ ແລະ ອັດຊະຕະນີວິບັດ, ມີພົດທີ່ພົ້ນຈາກ 'ອິ' ອາຄົມ ໕ ແລະ ໘ ຕົວ ຕາມລຳດັບ.


Evamettha vibhattīnaṃ, channavutividhāna ca;

Saṅgaho vacanānanti, viññātabbo vibhāvināti.

ຜູ້ມີປັນຍາພຶງຊາບວ່າ ນີ້ແມ່ນການສົງເຄາະພົດ (ວະຈະນະ) ແຫ່ງວິບັດທັງຫຼາຍ ໙໖ ປະການ ໃນເລື່ອງນີ້.


Ayamettha āgamalakkhaṇavasena vibhattivacanasaṅgaho.

ນີ້ແມ່ນການສົງເຄາະວິບັດ ແລະ ພົດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງລັກສະນະຂອງອາຄົມໃນເລື່ອງນີ້.


Kālavasena pana vibhattivacanasaṅgahe duvidho saṅgaho kālattayavasena saṅgaho, kālachakkavasena saṅgaho cāti. Tattha vattamānāpañcamīsattamīvibhattiyo paccuppannakālikā, vattamānāpañcamīsattamīvibhatyantāni padāni paccuppannavacanāni. Parokkhāhiyyattanajjatanīvibhattiyo atītakālikā, parokkhāhiyyattanajjatanīvibhatyantāni padāni atītavacanāni. Bhavissantīvibhatti anāgatakālikā, bhavissantīvibhatyantāni padāni anāgatavacanāni. Kālātipattivibhatti pana katthaci atītakālikā katthaci anāgatakālikā, tasmā tadantāni padāni atītavacanānipi anāgatavacanānipi honti. Ayaṃ kālattayavasena vibhattivacanasaṅgaho.

ສ່ວນການສົງເຄາະວິບັດ ແລະ ພົດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການ (ເວລາ) ນັ້ນ ມີ ໒ ຢ່າງ ຄື: ການສົງເຄາະໂດຍອຳນາດແຫ່ງການ ໓ (ໄຕການ) ແລະ ການສົງເຄາະໂດຍອຳນາດແຫ່ງການ ໖ (ສັດການ). ໃນການສົງເຄາະນັ້ນ, ວັດຕະມານາ, ປັນຈະມີ ແລະ ສັດຕະມີວິບັດ ເປັນໄປໃນປັດຈຸບັນການ, ບົດທີ່ມີວິບັດທັງ ໓ ນີ້ຢູ່ທ້າຍ ເປັນປັດຈຸບັນວະຈະນະ (ຄຳເວົ້າໃນປັດຈຸບັນ). ປະໂລກຂາ, ຫິຍະຍັດຕະນີ ແລະ ອັດຊະຕະນີວິບັດ ເປັນໄປໃນອະດີດການ, ບົດທີ່ມີວິບັດທັງ ໓ ນີ້ຢູ່ທ້າຍ ເປັນອະດີດວະຈະນະ (ຄຳເວົ້າໃນອະດີດ). ພະວິສສັນຕີວິບັດ ເປັນໄປໃນອະນາຄົດການ, ບົດທີ່ມີວິບັດນີ້ຢູ່ທ້າຍ ເປັນອະນາຄົດວະຈະນະ (ຄຳເວົ້າໃນອະນາຄົດ). ສ່ວນກາລາຕິປັດຕິວິບັດ ເປັນໄປໃນອະດີດການໃນບາງບ່ອນ ແລະ ເປັນໄປໃນອະນາຄົດການໃນບາງບ່ອນ, ເພາະສະນັ້ນ ບົດທີ່ມີວິບັດນັ້ນຢູ່ທ້າຍ ຈຶ່ງເປັນທັງອະດີດວະຈະນະ ແລະ ອະນາຄົດວະຈະນະ. ນີ້ແມ່ນການສົງເຄາະວິບັດ ແລະ ພົດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການ ໓.


Ayaṃ pana kālachakkavasena vibhattivacanasaṅgaho – parokkhāhiyyattanajjatanīvibhattiyo atītakālikā, parokkhāhiyyattanajjatanīvibhatyantāni padāni atītavacanāni. Bhavissantīvibhatti anāgatakālikā, bhavissantīvibhatyantāni padāni anāgatavacanāni. Vattamānāvibhatti paccuppannakālikā, vattamānāvibhatyantāni padāni paccuppannavacanāni. Pañcamīvibhatti āṇattikālikā[Pg.68], pañcamīvibhatyantāni padāni āṇattivacanāni. Sattamīvibhatti parikappakālikā, sattamīvibhatyantāni padāni parikappavacanāni. Ettha pana ‘‘āṇattivacanānī’’ti ca ‘‘parikappavacanānī’’ti ca idaṃ tathāsīsamattaṃ āsiṭṭhānumatyādīsu pañcamyādīnaṃ dissanato. Kālātipattivibhatti kālātipattikālikā, kālātipattivibhatyantāni padāni kālātipattivacanāni. Evaṃ kālachakkavasena vibhattivacanasaṅgaho veditabbo.

ສ່ວນນີ້ແມ່ນການສົງເຄາະວິບັດ ແລະ ພົດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການ ໖ — ປະໂລກຂາ, ຫິຍະຍັດຕະນີ ແລະ ອັດຊະຕະນີວິບັດ ເປັນໄປໃນອະດີດການ, ບົດທີ່ມີວິບັດທັງ ໓ ນີ້ຢູ່ທ້າຍ ເປັນອະດີດວະຈະນະ. ພະວິສສັນຕີວິບັດ ເປັນໄປໃນອະນາຄົດການ, ບົດທີ່ມີວິບັດນີ້ຢູ່ທ້າຍ ເປັນອະນາຄົດວະຈະນະ. ວັດຕະມານາວິບັດ ເປັນໄປໃນປັດຈຸບັນການ, ບົດທີ່ມີວິບັດນີ້ຢູ່ທ້າຍ ເປັນປັດຈຸບັນວະຈະນະ. ປັນຈະມີວິບັດ ເປັນໄປໃນການສັ່ງບັງຄັບ (ອາຣັດຕິການ), ບົດທີ່ມີວິບັດນີ້ຢູ່ທ້າຍ ເປັນອາຣັດຕິວະຈະນະ (ຄຳສັ່ງບັງຄັບ). ສັດຕະມີວິບັດ ເປັນໄປໃນການຄາດຄະເນ (ປະຣິກັບປະການ), ບົດທີ່ມີວິບັດນີ້ຢູ່ທ້າຍ ເປັນປະຣິກັບປະວະຈະນະ (ຄຳຄາດຄະເນ). ແຕ່ໃນທີ່ນີ້, ຄຳວ່າ 'ອາຣັດຕິວະຈະນະ' ແລະ 'ປະຣິກັບປະວະຈະນະ' ນີ້ ເປັນພຽງການກ່າວໂດຍຫົວຂໍ້ເທົ່ານັ້ນ ເພາະເຫັນປັນຈະມີວິບັດ ແລະ ສັດຕະມີວິບັດໃນຄວາມໝາຍອື່ນໆ ເຊັ່ນ ການຂໍຮ້ອງ (ອາສິດຖະ) ແລະ ການອະນຸຍາດ (ອະນຸມະຕິ) ເປັນຕົ້ນ. ກາລາຕິປັດຕິວິບັດ ເປັນໄປໃນກາລາຕິປັດຕິການ (ການລ່ວງເລີຍເວລາ), ບົດທີ່ມີວິບັດນີ້ຢູ່ທ້າຍ ເປັນກາລາຕິປັດຕິວະຈະນະ. ພຶງຊາບການສົງເຄາະວິບັດ ແລະ ພົດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການ ໖ ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້.


Kālasaṅgahe tividho kālasaṅgaho kālattayasaṅgaho kālacatukkasaṅgaho kālachakkasaṅgaho cāti.

ໃນການສົງເຄາະການ (ເວລາ) ນັ້ນ ມີ ໓ ຢ່າງ ຄື: ການສົງເຄາະໂດຍການ ໓, ການສົງເຄາະໂດຍການ ໔ ແລະ ການສົງເຄາະໂດຍການ ໖.


Paccuppanne vattamānā, pañcamī sattamī cimā;

Hontātīte parokkhādī, saha kālātipattiyā.

ວັດຕະມານາ, ປັນຈະມີ ແລະ ສັດຕະມີວິບັດເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມມີໃນປັດຈຸບັນການ; ສ່ວນປະໂລກຂາວິບັດເປັນຕົ້ນ ຮ່ວມກັບກາລາຕິປັດຕິວິບັດ ຍ່ອມມີໃນອະດີດການ.


Anāgate bhavissantī, kālātipattikāpi vā;

Evaṃ kālattayaṃ ñeyyaṃ, ākhyātaṃ tappakāsakaṃ.

ພະວິສສັນຕີວິບັດ ແລະ ກາລາຕິປັດຕິວິບັດ ຍ່ອມມີໃນອະນາຄົດການ; ພຶງຊາບການ ໓ ປະການ ທີ່ສະແດງໂດຍອາຂະຍາດ ດັ່ງນີ້.


Nanu kaccāyane ganthe, kālo vutto catubbidho;

Paccuppannenuttakāle, atītenāgate iti.

ຖາມວ່າ: ໃນຄຳພີກັດຈາຍະນະ ທ່ານກ່າວການ (ເວລາ) ໄວ້ ໔ ຢ່າງ ບໍ່ແມ່ນບໍ? ຄື: ປັດຈຸບັນການ, ອະນຸດຕະການ (ການທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງ), ອະດີດການ ແລະ ອະນາຄົດການ.


Saccaṃ vutto nuttakālo, paccuppannoti icchito;

Samīpe vuttakāloti, atthasambhavato pana.

ຕອບວ່າ: ຈິງຢູ່ ທ່ານກ່າວເຖິງອະນຸດຕະການໄວ້, ແຕ່ທ່ານປະສົງເອົາປັດຈຸບັນການ; ແລະເພາະຄວາມເປັນໄປໄດ້ແຫ່ງເນື້ອຄວາມ, ຈຶ່ງໝາຍເຖິງການທີ່ກ່າວໄວ້ໃນທີ່ໃກ້ຄຽງ.


Tathā hi ‘‘yaṃ tikāla’’nti, vuttamācariyehipi;

Na kālato vinimuttaṃ, ākhyātaṃ kiñci dissati.

ເພາະວ່າ ແມ້ແຕ່ພະອາຈານທັງຫຼາຍກໍກ່າວໄວ້ວ່າ 'ສິ່ງໃດເປັນໄປໃນການ ໓'; ບໍ່ປາກົດມີບົດອາຂະຍາດໃດໆ ທີ່ພົ້ນໄປຈາກການ (ເວລາ) ເລີຍ.


Nanu cāvuttakāleti, attho tatra tu yujjati;

Tathā hi chabbidho kālo, niruttimhi pakāsito.

ຖາມວ່າ: ແຕ່ເນື້ອຄວາມໃນຄຳວ່າ 'ອະວຸດຕະການ' (ການທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງ) ຍ່ອມສົມຄວນໃນທີ່ນັ້ນບໍ່ແມ່ນບໍ? ຕອບວ່າ: ເພາະວ່າໃນຄຳພີໄວຍາກອນ (ນິຣຸດຕິ) ທ່ານສະແດງການໄວ້ ໖ ຢ່າງ.


Atītānāgato paccu-ppanno āṇattimeva ca;

Parikappo ca kālassa, atipattīti chabbidho.

ຄື: ອະດີດການ, ອະນາຄົດການ, ປັດຈຸບັນການ, ອາຣັດຕິການ (ການສັ່ງບັງຄັບ), ປະຣິກັບປະການ (ການຄາດຄະເນ) ແລະ ກາລາຕິປັດຕິການ (ການລ່ວງເລີຍເວລາ) ລວມເປັນ ໖ ຢ່າງ.


Duve vibhattiyo tattha, āṇattiparikappikā;

Kālamanāmasitvāpi, niruttaññūhi bhāsitā.

ໃນການທັງ ໖ ນັ້ນ, ວິບັດ ໒ ຕົວ ຄື ອາຣັດຕິວິບັດ (ປັນຈະມີ) ແລະ ປະຣິກັບປະວິບັດ (ສັດຕະມີ); ຜູ້ຮູ້ໄວຍາກອນກ່າວໄວ້ ໂດຍບໍ່ໄດ້ຄຳນຶງເຖິງການ (ເວລາ) ກໍມີ.


‘‘Gacchatu [Pg.69] gaccheyyi’’ccādi-vacane kathite na hi;

Kriyā nipphajjati niṭṭhaṃ, nāgatā nātipannikā.

ເມື່ອມີການກ່າວຄຳວ່າ “gacchatu, gaccheyya” (ຈົ່ງໄປ, ເພິ່ງໄປ) ເປັນຕົ້ນ, ກິລິຍາຍ່ອມບໍ່ສຳເລັດຢ່າງເດັດຂາດ, (ເພາະກິລິຍານັ້ນ) ບໍ່ແມ່ນອະນາຄົດ ແລະ ບໍ່ແມ່ນອະດີດທີ່ລ່ວງໄປແລ້ວ.


Kālātipattikā saddā, atītenāgatepi ca;

Bhavantīti yathāvuttā, niruttimhi vidūhi ve.

ຄຳສັບທີ່ເປັນກາລາຕິປັດຕິ (ວິພັດ) ຍ່ອມມີໄດ້ທັງໃນອະດີດ ແລະ ອະນາຄົດ, ຕາມທີ່ທ່ານຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍໃນຄຳພີໄວຍາກອນໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວຢ່າງແທ້ຈິງ.


Pañcamīsattamīvhitā, āṇattiparikappikā;

Paccuppanne bhavantīti, na tathā tattha bhāsitā.

ວິພັດທີ່ຊື່ວ່າ ປັນຈະມີ ແລະ ສັດຕະມີ ເຊິ່ງມີອັດບັງຄັບ (ອາແນດ) ແລະ ຄາດຄະເນ (ປະຣິກັບ) ຍ່ອມມີໃນປັດຈຸບັນ, ແຕ່ໃນຄຳພີນັ້ນ (ກັດຈາຍະນະ) ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ເຊັ່ນນັ້ນ.


Tasmā kaccāyane ganthe, ‘‘nuttakāle’’ti yaṃ padaṃ;

Attho ‘‘avuttakāle’’ti, tassa ñāyatimevidaṃ.

ເພາະສະນັ້ນ, ໃນຄຳພີກັດຈາຍະນະ, ບົດວ່າ “nuttakāle” (ໃນການທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວ), ເນື້ອຄວາມຂອງບົດນັ້ນ ຄວນຊາບວ່າ “avuttakāle” (ໃນການທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້).


Saccamevaṃ tu santepi, āṇattiparikappikā;

Paccuppannepi daṭṭhabbā, paṇḍitena nayaññunā.

ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຈິງຢ່າງນັ້ນ, ແຕ່ທ່ານຜູ້ສະຫຼາດໃນແນວທາງ (ໄວຍາກອນ) ຄວນເຫັນວ່າ ວິພັດທີ່ມີອັດບັງຄັບ ແລະ ຄາດຄະເນ ກໍມີໃນປັດຈຸບັນກາລຄືກັນ.


Kasmāti ce āṇāpanaṃ, parikappo ca saccato;

Paccuppanne yato atthā, nipphannā dissare ime.

ຖ້າຖາມວ່າ ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ໂດຍຄວາມເປັນຈິງແລ້ວ, ອັດການບັງຄັບ ແລະ ການຄາດຄະເນເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມປາກົດວ່າສຳເລັດໃນປັດຈຸບັນກາລ.


‘‘Anuttakāle’’ti padaṃ, etassatthassa jotakaṃ;

‘‘Samīpe vuttakāle’’ti, atthadīpanatotha vā.

ບົດວ່າ “anuttakāle” ເປັນເຄື່ອງສະແດງເຖິງເນື້ອຄວາມນີ້, ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ເປັນການສະແດງເນື້ອຄວາມວ່າ “ໃນການທີ່ກ່າວໄວ້ໃກ້ຄຽງ” (samīpe vuttakāle).


Atthānaṃ gamanādīnaṃ, nipphatti na tu dissati;

‘‘Gacchatu gaccheyyi’’ccādi, vuttakāle yato tato;

Avuttakāle niddiṭṭhā, taddīpakavibhattiyo.

ເພາະວ່າ ຄວາມສຳເລັດແຫ່ງເນື້ອຄວາມມີການໄປເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ປາກົດໃນການທີ່ກ່າວໄວ້ (vuttakāla) ວ່າ “gacchatu, gaccheyya” ເປັນຕົ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ, ວິພັດທັງຫຼາຍທີ່ສະແດງເຖິງການນັ້ນ ຈຶ່ງຖືກສະແດງໄວ້ໃນການທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວ (avuttakāla).


Kālo vā vuttakāloti, iccevaṃ gahito idha;

Dakkhiṇāsuddhipāṭhamhi, katāva tatiyā ayaṃ;

Kāladīpanatā tāsaṃ, iti yujjati nāññathā.

ຫຼືວ່າ “ກາລ” ຖືກຖືເອົາໃນທີ່ນີ້ວ່າເປັນ “ວຸດຕະກາລ” (ການທີ່ກ່າວແລ້ວ); ໃນບົດສູດຝ່າຍໃຕ້ (ທັກຂິ ນາສຸທທິປາຖະ), ວິພັດທີສາມ (ຕະຕິຍາວິພັດ) ນີ້ ຖືກເຮັດຂຶ້ນເພື່ອສະແດງເຖິງກາລຂອງວິພັດເຫຼົ່ານັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງສົມຄວນ, ບໍ່ແມ່ນໂດຍປະການອື່ນ.


Atthadvayaṃ pakāsetuṃ, ganthe kaccāyanavhaye;

Thero kaccāyano ‘‘nutta-kāle’’ti padamabravi.

ພຣະກັດຈາຍະນະເຖຣະ ໄດ້ກ່າວບົດວ່າ “nuttakāle” 在ຄຳພີທີ່ມີຊື່ວ່າ ກັດຈາຍະນະ ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມທັງສອງປະການ.


Evaṃ tidhā catudhāpi, vutto kālāna saṅgaho;

Chadhā idāni kālānaṃ, saṅgaho nāma niyyate.

ການສົງເຄາະກາລທັງຫຼາຍ ທີ່ກ່າວໄວ້ໂດຍ ໓ ປະການ ແລະ ໔ ປະການ ຢ່າງນີ້; ບັດນີ້ ຈະສະແດງການສົງເຄາະກາລທັງຫຼາຍໂດຍ ໖ ປະການ.


Vibhattiyo [Pg.70] parokkhā ca, hiyyattanīvibhattiyo;

Atha ajjatanī cāti, tisso’tīte pakāsitā.

ວິພັດ ໓ ຄື: ປະຣົກຂາວิພັດ, ຫິຍັດຕະນີວິພັດ ແລະ ອັດຊັດຕະນີວິພັດ ທ່ານສະແດງໄວ້ໃນອະດີດກາລ.


Anāgate bhavissantī, bhavatīti pakittitā;

Paccuppanne vattamānā, tikāle pañcadhā katā.

ພະວິສສັນຕີວິພັດ ທ່ານກ່າວໄວ້ໃນອະນາຄົດກາລ, ວັດຕະມານາວິພັດ ທ່ານກ່າວໄວ້ໃນປັດຈຸບັນກາລ, ວິພັດເຫຼົ່ານີ້ຖືກຈັດໄວ້ເປັນ ໕ ປະການໃນກາລທັງ ໓.


Pañcamīsattamīvhitā, āṇattiparikappikā;

Saṅgayhamānā tā yanti, paccuppannamhi saṅgahaṃ.

ວິພັດທີ່ຊື່ວ່າ ປັນຈະມີ ແລະ ສັດຕະມີ ເຊິ່ງມີອັດບັງຄັບ ແລະ ຄາດຄະເນ ເມື່ອຖືກສົງເຄາະ ກໍຍ່ອມເຂົ້າເຖິງການສົງເຄາະໃນປັດຈຸບັນກາລ.


Yasmā pañcamibhūtāya, vattamānāya ṭhānato;

Samānā pañcamī hoti, tasmā sā pañcamī matā.

ເພາະວ່າ ປັນຈະມີວິພັດ ຍ່ອມມີຕຳແໜ່ງສະເໝີກັບວັດຕະມານາວິພັດ ເຊິ່ງເປັນວິພັດທີ ໕ (ນັບຈາກທ້າຍ ຫຼື ຕາມລຳດັບ), ເພາະສະນັ້ນ ວິພັດນັ້ນຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ ປັນຈະມີ.


Sattamī pana kiñcāpi, samānā tāhi sattamā;

Hoti yasmā tato vuttā, sattamītveva no mati.

ສ່ວນສັດຕະມີວິພັດນັ້ນ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະສະເໝີກັບວິພັດເຫຼົ່ານັ້ນ, ແຕ່ເພາະເປັນວິພັດທີ ໗, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ ສັດຕະມີ, ນີ້ຄືຄວາມເຫັນຂອງພວກເຮົາ.


Kālātipattiyādīhi, yajjevaṃ vattamānikā;

Chaṭṭhī bhaveyya kālāti-pattikātītavācikā.

ຖ້າເປັນຢ່າງນັ້ນ, ວັດຕະມານາວิພັດ ຄວນເປັນວິພັດທີ ໖ ດ້ວຍວິພັດທັງຫຼາຍມີກາລາຕິປັດຕິເປັນຕົ້ນ, ແລະ ກາລາຕິປັດຕິວິພັດກໍຈະເປັນເຄື່ອງບອກອະດີດກາລ.


Pañcamī tāya chaṭṭhassa, tulyattā ṭhānato nanu;

Tāhi sattavibhattīhi, sattamī aṭṭhamī siyā.

ປັນຈະມີວິພັດ ຍ່ອມສະເໝີກັບວິພັດທີ ໖ ນັ້ນໂດຍຕຳແໜ່ງບໍ່ແມ່ນຫຼື? ແລະ ດ້ວຍວິພັດທັງ ໗ ເຫຼົ່ານັ້ນ, ສັດຕະມີວິພັດກໍຄວນຈະເປັນວິພັດທີ ໘.


Iti ce koci bhāseyya, ‘‘tannā’’ti paṭisedhaye;

Atītenāgate cāpi, kālātipattisambhavā.

ຖ້າມີຜູ້ໃດກ່າວຢ່າງນີ້, ພຶງຫ້າມຜູ້ນັ້ນວ່າ “ບໍ່ແມ່ນຢ່າງນັ້ນ”, ເພາະວ່າ ກາລາຕິປັດຕິ ຍ່ອມມີໄດ້ທັງໃນອະດີດ ແລະ ອະນາຄົດ.


Tathā hi bhāsitā cūḷa-niruttimhi visuṃ ayaṃ;

Kālātipatyatītamhā-nāgate cāti dīpaye.

ເພາະວ່າ ກາລາຕິປັດຕິວິພັດນີ້ ທ່ານໄດ້ກ່າວໄວ້ຕ່າງຫາກໃນຄຳພີຈູລະນິຣຸດຕິ ເພື່ອສະແດງວ່າ ກາລາຕິປັດຕິ ຍ່ອມມີໃນອະດີດ ແລະ ອະນາຄົດ.


Kriyātipannetīteti, kasmā kaccāyane rutaṃ;

Athāpi ce vadeyyatra, ‘‘pāyenā’’ti pakāsaye.

ຖ້າຖາມວ່າ: ເພາະເຫດໃດໃນຄຳພີກັດຈາຍະນະ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “kriyātipannetīte” (ໃນອະດີດທີ່ກິລິຍາລ່ວງໄປແລ້ວ)? ຖ້າມີຜູ້ຖາມໃນຂໍ້ນີ້, ພຶງສະແດງວ່າ “ໂດຍສ່ວນຫຼາຍ”.


Yebhuyyena hi lokasmiṃ, atītamhi pavattati;

Kālātipattisaṃyutto, vohāro iti lakkhaye.

ເພາະວ່າ ໂດຍສ່ວນຫຼາຍໃນໂລກ, ໂວຫານທີ່ປະກອບດ້ວຍກາລາຕິປັດຕິ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອະດີດກາລ, ພຶງກຳນົດໝາຍໄວ້ຢ່າງນີ້.


Atridaṃ kālātipattiyā atītavacanaṃ – ‘‘sacāyaṃ bhikkhave rājā pitaraṃ dhammikaṃ dhammarājānaṃ jīvitā na voropessatha, imasmiṃyevassa āsane virajaṃ vītamalaṃ dhammacakkhu [Pg.71] uppajjissathā’’ti. ‘‘Passānanda imaṃ mahādhanaseṭṭhiputtaṃ imasmiṃyeva nagare dveasītikoṭidhanaṃ khepetvā bhariyaṃ ādāya bhikkhāya carantaṃ. Sace hi ayaṃ paṭhamavaye bhoge akhepetvā kammante payojayissā, imasmiṃyeva nagare aggaseṭṭhi abhavissā. Sace pana nikkhamitvā pabbajissā, arahattaṃ pāpuṇissā, bhariyāpissa anāgāmiphale patiṭṭhahissā. Sace majjhimavaye bhoge akhepetvā kammante payojayissā, dutiyaseṭṭhi abhavissā. Nikkhamitvā pabbajanto anāgāmī abhavissā, bhariyāpissa sakadāgāmiphale patiṭṭhahissā. Sace pacchimavaye bhoge akhepetvā kammante payojayissā, tatiyaseṭṭhi abhavissā. Nikkhamitvā pabbajanto sakadāgāmī abhavissā, bhariyāpissa sotāpattiphale patiṭṭhahissā’’ iti vā, ‘‘sace satthā agāraṃ ajjhāvasissā, cakkavattirājā abhavissā. Rāhulasāmaṇero pariṇāyakaratanaṃ, therī itthiratanaṃ, sakalacakkavāḷarajjaṃ etesaññeva abhavissā’’ iti vā evaṃ kālātipattiyā atītavacanaṃ bhavati.

ໃນເລື່ອງນີ້, ນີ້ຄືຄຳເວົ້າໃນອະດີດຂອງກາລາຕິປັດຕິ ຄື: “ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ຖ້າວ່າພຣະຣາຊານີ້ ບໍ່ປົງພຣະຊົນພຣະຣາຊະບິດາຜູ້ຊົງທຳ ເປັນພຣະທຳມະຣາຊາແລ້ວ, ດວງຕາເຫັນທຳອັນປາສະຈາກທຸລີ ປາສະຈາກມົນທິນ ກໍຄົງຈະບັງເກີດຂຶ້ນແກ່ພຣະຣາຊານີ້ ເທິງອາສະນະນີ້ເອງ.” ຫຼືວ່າ “ອານົນ, ເຈົ້າຈົ່ງເບິ່ງລູກຊາຍຂອງມະຫາທະນະເສດຖີນີ້ ຜູ້ຜານຊັບ ໘໒ ໂກດ ໃນເມືອງນີ້ເອງ ແລ້ວພາເມຍທ່ຽວຂໍທານຢູ່. ເພາະວ່າ ຖ້າຜູ້ນີ້ບໍ່ຜານຊັບໃນປະຖົມມະໄວ ແລ້ວປະກອບການງານ, ເຂົາກໍຄົງຈະໄດ້ເປັນຍອດເສດຖີໃນເມືອງນີ້ເອງ. ແຕ່ຖ້າເຂົາອອກບວດ, ເຂົາກໍຄົງຈະໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ, ແລະ ເມຍຂອງເຂົາກໍຄົງຈະຕັ້ງຢູ່ໃນອະນາຄາມິຜົນ. ຖ້າເຂົາບໍ່ຜານຊັບໃນມັດຊິມະໄວ ແລ້ວປະກອບການງານ, ເຂົາກໍຄົງຈະໄດ້ເປັນເສດຖີອັນດັບສອງ. ຖ້າອອກບວດ, ເຂົາກໍຄົງຈະໄດ້ເປັນພຣະອະນາຄາມີ, ແລະ ເມຍຂອງເຂົາກໍຄົງຈະຕັ້ງຢູ່ໃນສະກະທາຄາມິຜົນ. ຖ້າເຂົາບໍ່ຜານຊັບໃນປັດສິມະໄວ ແລ້ວປະກອບການງານ, ເຂົາກໍຄົງຈະໄດ້ເປັນເສດຖີອັນດັບສາມ. ຖ້າອອກບວດ, ເຂົາกໍຄົງຈະໄດ້ເປັນພຣະສະກະທາຄາມີ, ແລະ ເມຍຂອງເຂົາກໍຄົງຈະຕັ້ງຢູ່ໃນໂສຕາປັດຕິຜົນ.” ຫຼືວ່າ “ຖ້າພຣະສາດສະດາຄົງຄອງເຮືອນ, ພຣະອົງກໍຄົງຈະໄດ້ເປັນພຣະເຈົ້າຈັກກະພັດ. ຣາຫຸນສາມະເນນກໍຄົງຈະໄດ້ເປັນປະຣິນາຍົກແກ້ວ, ພຣະເຖຣີກໍຄົງຈະໄດ້ເປັນນາງແກ້ວ, ແລະ ຣາຊະສົມບັດໃນທົ່ວຈັກກະວານກໍຄົງຈະເປັນຂອງພວກເຂົາເຫຼົ່ານັ້ນເອງ.” ຄຳເວົ້າໃນອະດີດຂອງກາລາຕິປັດຕິ ຍ່ອມມີຢ່າງນີ້.


Kathaṃ kālātipattiyā anāgatavacanaṃ bhavati? ‘‘Cirampi bhakkho abhavissā, sace na vivadāmase. Asīsakaṃ anaṅguṭṭhaṃ, siṅgālo harati rohitaṃ’’itivā, ‘‘sace ānanda nālabhissā mātugāmo tathāgatappavedite dhammavinaye agārasmā anagāriyaṃ pabbajjaṃ, ciraṭṭhitikaṃ ānanda brahmacariyaṃ abhavissā’’ti iti vā, ‘‘ayaṃ aṅgulimālassa mātā ‘aṅgulimālaṃ ānessāmī’ti gacchati, sace samāgamissati, aṅgulimālo ‘aṅgulisahassaṃ pūressāmī’ti mātaraṃ māressati. Sacāhaṃ na gamissāmi, mahājāniko abhavissā’’ iti vā evaṃ kālātipattiyā anāgatavacanaṃ bhavati[Pg.72]. Kaccāyane pana yebhuyyena atītappavattiṃ sandhāya kālātipattivibhattiyā atītakālikatā vuttāti daṭṭhabbaṃ.

ຄຳເວົ້າໃນອະນາຄົດຂອງກາລາຕິປັດຕິ ຍ່ອມມີຢ່າງໃດ? ຄື: “ຖ້າພວກເຮົາບໍ່ຜິດຖຽງກັນ, ປາໂຣຫິດຕະກໍຄົງຈະເປັນອາຫານຂອງພວກເຮົາໄປອີກດົນນານ. ແຕ່ບັດນີ້ ໝາຈອກໄດ້ຄາບເອົາປາໂຣຫິດຕະທີ່ບໍ່ມີຫົວ ບໍ່ມີຫາງໄປແລ້ວ.” ຫຼືວ່າ “ອານົນ, ຖ້າສະຕີບໍ່ໄດ້ຮັບການບວດຈາກເຮືອນເປັນບັນພະຊິດ ໃນພຣະທຳມະວິນັຍທີ່ຕຖາຄົດປະກາດແລ້ວ, ພຣະພົມມະຈັນກໍຄົງຈະດຳລົງຢູ່ໄດ້ດົນນານ.” ຫຼືວ່າ “ແມ່ຂອງອົງຄຸລິມານນີ້ກຳລັງເດີນທາງໄປດ້ວຍຄິດວ່າ ‘ຈະພາອົງຄຸລິມານກັບມາ’, ຖ້າພົບກັນ, ອົງຄຸລິມານກໍຄົງຈະຂ້າແມ່ ເພາະຄິດວ່າ ‘ຈະເຮັດນິ້ວມືໃຫ້ຄົບພັນ’. ຖ້າເຮົາບໍ່ໄປ, ຄວາມເສຍຫາຍອັນໃຫຍ່ຫຼວງກໍຄົງຈະມີຂຶ້ນ.” ຄຳເວົ້າໃນອະນາຄົດຂອງກາລາຕິປັດຕິ ຍ່ອມມີຢ່າງນີ້. ແຕ່ໃນຄຳພີກັດຈາຍະນະ, ພຶງຊາບວ່າ ທ່ານກ່າວເຖິງຄວາມເປັນອະດີດກາລຂອງກາລາຕິປັດຕິວິພັດ ໂດຍໝາຍເຖິງຄວາມເປັນໄປໃນອະດີດໂດຍສ່ວນຫຼາຍ.


Kaccāyanepi vā esā, kālātipattikā pana;

Anāgatepi hotīti, ayamatthopi dissati.

ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ເຖິງແມ່ນໃນຄຳພີກັດຈາຍະນະ, ເນື້ອຄວາມນີ້ກໍປາກົດວ່າ ກາລາຕິປັດຕິວິພັດນີ້ ຍ່ອມມີໃນອະນາຄົດກາລຄືກັນ.


Appaccakkhe parokkhāya-tīte iti hi lakkhaṇe;

Santepyatītaggahaṇe, anapekkhiya taṃ idaṃ.

ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນຈະມີການຖືເອົາອະດີດກາລໃນລັກສະນະວ່າ “appaccakkhe parokkhātīte” (ໃນອະດີດທີ່ບໍ່ປະຈັກຕາ ເປັນປະຣົກຂາ), ແຕ່ຂໍ້ນີ້ກໍບໍ່ໄດ້ຄຳນຶງເຖິງການຖືເອົາອະດີດກາລນັ້ນ.


Anāgate bhavissantī, iti suttassanantaraṃ;

Kālātipattivacanā, anāgatānukaḍḍhanaṃ;

Tasmā aniyataṃ kālaṃ, kālātipattikaṃ vinā.

ເພາະມີການກ່າວເຖິງກາລາຕິປັດຕິ ໃນລຳດັບຖັດຈາກສູດວ່າ “anāgate bhavissantī”, ຈຶ່ງເປັນການດຶງເອົາອະນາຄົດກາລມາ; ເພາະສະນັ້ນ, ຍົກເວັ້ນກາລາຕິປັດຕິວິພັດເສຍ, ກາລທີ່ເຫຼືອຈຶ່ງບໍ່ແນ່ນອນ.


Atītānāgatapaccu-ppannikāhi vibhattihi;

Sattamī sattamīyeva, bhavate na tu aṭṭhamī.

ດ້ວຍວິພັດທັງຫຼາຍທີ່ເປັນອະດີດ, ອະນາຄົດ ແລະ ປັດຈຸບັນ, ສັດຕະມີວິພັດກໍຍັງຄົງເປັນສັດຕະມີ (ວິພັດທີ ໗) ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນອັດຖະມີ (ວິພັດທີ ໘).


Pañcamīsattamīnaṃ tu, paccuppannavibhattiyaṃ;

Saṅgaṇhanatthametāsaṃ, majjhe chaṭṭhī na vuccati.

ແຕ່ເພື່ອສົງເຄາະເອົາປັນຈະມີວິພັດ ແລະ ສັດຕະມີວິພັດ ເຂົ້າໃນປັດຈຸບັນວິພັດ, ທ່ານຈຶ່ງບໍ່ກ່າວເຖິງສັດຖີວິພັດ (ວິພັດທີ ໖) ໃນລະຫວ່າງກາງ.


Tathā pañca upādāya, bhavitabbañca chaṭṭhiyā;

Pañcamiyā tu sā esā, ‘‘chaṭṭhī’’ti na samīritā.

ແລະ ເມື່ອອາໄສວິພັດທັງ ໕ ແລ້ວ, ວິພັດນັ້ນກໍຄວນຈະເປັນສັດຖີວິພັດ, ແຕ່ເພາະອາໄສປັນຈະມີວິພັດ, ວິພັດນັ້ນຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ຖືກເອີ້ນວ່າ “ສັດຖີ”.


Chaṭṭhībhāvamhi santepi, ‘‘pañcamī’’ti vaco pana;

Pañcamiyā vibhattiyā, paccuppannavibhattiyaṃ.

ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຄວາມເປັນສັດຖີວິພັດຢູ່, ແຕ່ການກ່າວວ່າ “ປັນຈະມີ” ກໍເພື່ອສົງເຄາະເອົາປັນຈະມີວິພັດ ເຂົ້າໃນປັດຈຸບັນວິພັດ.


Saṅgaṇhanatthaṃ vuttanti, viññātabbā vibhāvinā;

Pañcamiṃ tu upādāya, sattamiyā vibhattiyā.

ທ່ານຜູ້ມີປັນຍາພຶງຊາບວ່າ ທ່ານກ່າວໄວ້ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການສົງເຄາະ; ແຕ່ເມື່ອອາໄສປັນຈະມີວິພັດແລ້ວ, ສັດຕະມີວິພັດ...


Chaṭṭhiyā ca bhavitabbaṃ, na sā ‘‘chaṭṭhī’’ti īritā;

Chaṭṭhiṃ pana upādāya, ‘‘sattamī’’tveva īritā.

...ກໍຄວນຈະເປັນສັດຖີວິພັດ, ແຕ່ທ່ານບໍ່ໄດ້ເອີ້ນວິພັດນັ້ນວ່າ “ສັດຖີ”, ແຕ່ເມື່ອອາໄສສັດຖີວິພັດແລ້ວ, ທ່ານຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ “sattamī” (ສັດຕະມີ) ເທົ່ານັ້ນ.


Majjhe chaṭṭhiṃ adassetvā, evaṃ tu kathanampi ca;

Sattamiyā vibhattiyā, paccuppannavibhattiyaṃ;

Saṅgaṇhanatthaṃ vuttanti, adhippāyaṃ vibhāvaye.

ພຶງສະແດງຄວາມປະສົງວ່າ: ແມ່ນແຕ່ການກ່າວຢ່າງນີ້ ໂດຍບໍ່ສະແດງສັດຖີວິພັດໃນລະຫວ່າງກາງ, ກໍກ່າວໄວ້ເພື່ອສົງເຄາະເອົາສັດຕະມີວິພັດ ເຂົ້າໃນປັດຈຸບັນວິພັດ.


Sabhāvo hesa vatthūnaṃ, gambhīratthesu attano;

Yena kenacākārena, adhippāyassa ñāpanaṃ.

ເພາະວ່າ ນີ້ເປັນສະພາວະຂອງສິ່ງທັງຫຼາຍ ໃນເນື້ອຄວາມອັນເລິກເຊິ່ງຂອງຕົນ, ຄືການສະແດງຄວາມປະສົງໃຫ້ຮູ້ ໂດຍອາການໃດອາການໜຶ່ງ.


Yajjevaṃ [Pg.73] paṭhamaṃtīte-nāgate ca vibhattiyo;

Vatvā tato paccuppanne, kathetabbā vibhattiyo.

ຖ້າເປັນຢ່າງນັ້ນ, ທ່ານຄວນກ່າວວິພັດທັງຫຼາຍໃນອະດີດ ແລະ ອະນາຄົດກ່ອນ, ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວວິພັດທັງຫຼາຍໃນປັດຈຸບັນໃນພາຍຫຼັງ.


Kaccāyanavhaye ganthe, kasmā evaṃ na bhāsitā;

Paccuppannavibhatyova, kasmā ādimhi bhāsitā?

ໃນຄຳພີທີ່ມີຊື່ວ່າ ກັດຈາຍະນະ, ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງບໍ່ກ່າວໄວ້ຢ່າງນັ້ນ? ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງກ່າວສະເພາະປັດຈຸບັນວິພັດທັງຫຼາຍໄວ້ໃນເບື້ອງຕົ້ນ?


Yasmā vadanti vohāra-pathe etāva pāyato;

Tasmā bahuppayogattaṃ, hotetāsaṃ vibhattinaṃ.

ເພາະວ່າ ຜູ້ຄົນທັງຫຼາຍຍ່ອມກ່າວວິພັດເຫຼົ່ານີ້ໂດຍສ່ວນຫຼາຍໃນທາງໂວຫານ, ເພາະສະນັ້ນ ວິພັດເຫຼົ່ານີ້ຈຶ່ງມີການໃຊ້ງານຫຼາຍ.


Ādobahuppayogova, kathetabboti ñāyato;

Paccuppannamhi sambhūtā, vibhatyovādito matā.

ໂດຍເນື່ອງຈາກມີຫຼັກການວ່າ ຄວນກ່າວເຖິງສິ່ງທີ່ມີການໃຊ້ງານຫຼາຍກ່ອນໃນເບື້ອງຕົ້ນ, ວິພັດທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນປັດຈຸບັນກາລ ຈຶ່ງຖືກຖືວ່າຢູ່ເບື້ອງຕົ້ນ.


Atītānāgataṃ vatvā, paccuppanne tato paraṃ;

Yasmā vuttamhi lokasmiṃ, hoti vācāsiliṭṭhatā.

ເພາະວ່າ ເມື່ອກ່າວເຖິງອະດີດ ແລະ ອະນາຄົດແລ້ວ, ຈຶ່ງກ່າວເຖິງປັດຈຸບັນໃນພາຍຫຼັງ, ຄວາມສະຫຼະສະຫຼວຍແຫ່ງຖ້ອຍຄຳ ຍ່ອມມີໃນໂລກ.


Tasmā siliṭṭhakathane, atītādimapekkhiya;

Pañcamī sattamī cetā, vattamānāyanantaraṃ;

Saṅgaṇhanatthamakkhātā, paccuppannavibhattisu.

ເພາະສະນັ້ນ, ໃນການກ່າວອັນສະຫຼະສະຫຼວຍ, ໂດຍຄຳນຶງເຖິງອະດີດເປັນຕົ້ນ, ປັນຈະມີວິພັດ ແລະ ສັດຕະມີວິພັດເຫຼົ່ານີ້ ຈຶ່ງຖືກກ່າວໄວ້ໃນລຳດັບຖັດຈາກວັດຕະມານາວິພັດ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການສົງເຄາະໃນປັດຈຸບັນວິພັດທັງຫຼາຍ.


Ettha hi yathā ‘‘mātāpitaro’’ti vutte siliṭṭhakathanaṃ hoti, tasmiṃyeva vacane vipariyayaṃ katvā samāsavasena ‘‘pitāmātaro’’ti vutte siliṭṭhakathanaṃ na hoti, tasmā tādisī saddaracanā apūjanīyā, ‘‘pitā mātā ca me dajju’’nti pāṭho pana byāsavasena yathicchitappayogattā pūjanīyo, evameva ‘‘atītānāgatapaccuppanna’’nti vutte siliṭṭhakathanaṃ hoti, ‘‘atītapaccuppannānāgata’’nti evamādinā vutte siliṭṭhakathanaṃ na hoti, tasmā tādisī saddaracanā apūjanīyā siyā. ‘‘Atītārammaṇā paccu-ppannānāgatagocarā’’ti vacanaṃ pana gāthābandhasukhatthaṃ yathicchitappayogattā pūjanīyameva. Ayamettha pāḷi veditabbā –

ໃນທີ່ນີ້, ເພາະວ່າ ເມື່ອກ່າວວ່າ “mātāpitaro” (ມານດาບິດາ) ຍ່ອມມີການກ່າວອັນສະຫຼະສະຫຼວຍ, “ຖ້າວ່າພຣະຣາຊານີ້ ບໍ່ປົງພຣະຊົນພຣະຣາຊະບິດາຜູ້ຊົງທຳ ເປັນພຣະທຳມະຣາຊາແລ້ວ, ດວງຕາເຫັນທຳອັນປາສະຈາກທຸລີ ປາສະຈາກມົນທິນ ກໍຄົງຈະບັງເກີດຂຶ້ນແກ່ພຣະຣາຊານີ້ ເທິງອາສະນະນີ້ເອງ.” ຫຼືວ່າ “ອານົນ, ເຈົ້າຈົ່ງເບິ່ງລູກຊາຍຂອງມະຫາທະນະເສດຖີນີ້ ຜູ້ຜານຊັບ ໘໒ ໂກດ ໃນເມືອງນີ້ເອງ ແລ້ວພາເມຍທ່ຽວຂໍທານຢູ່. ເພາະວ່າ ຖ້າຜູ້ນີ້ບໍ່ຜານຊັບໃນປະຖົມມະໄວ ແລ້ວປະກອບການງານ, ເຂົາກໍຄົງຈະໄດ້ເປັນຍອດເສດຖີໃນເມືອງນີ້ເອງ. ແຕ່ຖ້າເຂົາອອກບວດ, ເຂົາກໍຄົງຈະໄດ້ບັນລຸພຣະອໍຣະຫັນ, ແລະ ເມຍຂອງເຂົາກໍຄົງຈະຕັ້ງຢູ່ໃນອະນາຄາມິຜົນ. ຖ້າເຂົາບໍ່ຜານຊັບໃນມັດຊິມະໄວ ແລ້ວປະກອບການງານ, ເຂົາກໍຄົງຈະໄດ້ເປັນເສດຖີອັນດັບສອງ. ຖ້າອອກບວດ, ເຂົາກໍຄົງຈະໄດ້ເປັນພຣະອະນາຄາມີ, ແລະ ເມຍຂອງເຂົາກໍຄົງຈະຕັ້ງຢູ່ໃນສະກະທາຄາມິຜົນ. ຖ້າເຂົາບໍ່ຜານຊັບໃນປັດສິມະໄວ ແລ້ວປະກອບການງານ, ເຂົາກໍຄົງຈະໄດ້ເປັນເສດຖີອັນດັບສາມ. ຖ້າອອກບວດ, ເຂົາກໍຄົງຈະໄດ້ເປັນພຣະສະກະທາຄາມີ, ແລະ ເມຍຂອງເຂົາກໍຄົງຈະຕັ້ງຢູ່ໃນໂສຕາປັດຕິຜົນ.” ຫຼືວ່າ “ຖ້າພຣະສາດສະດາຄົງຄອງເຮືອນ, ພຣະອົງກໍຄົງຈະໄດ້ເປັນພຣະເຈົ້າຈັກກະພັດ. ຣາຫຸນສາມະເນນກໍຄົງຈະໄດ້ເປັນປະຣິນາຍົກແກ້ວ, ພຣະເຖຣີກໍຄົງຈະໄດ້ເປັນນາງແກ້ວ, ແລະ ຣາຊະສົມບັດໃນທົ່ວຈັກກະວານກໍຄົງຈະເປັນຂອງພວກເຂົາເຫຼົ່ານັ້ນເອງ.” ຄຳເວົ້າໃນອະດີດຂອງກາລາຕິປັດຕິ ຍ່ອມມີຢ່າງນີ້.


‘‘Yaṃkiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppanna’’nti ca,

ແລະ ວ່າ “ຮູບຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ທັງທີ່ເປັນອະດີດ ອະນາຄົດ ແລະ ປັດຈຸບັນ” ແລະ


‘‘Ekāyanaṃ [Pg.74] jātikhayantadassī,Maggaṃ pajānāti hitānukampī;

Etena maggena ataṃsu pubbe,Tarissanti ye ca taranti ogha’’nti ca,

ແລະ ວ່າ “ພຣະອົງຜູ້ຊົງອະນຸເຄາະເກື້ອກູນ, ຊົງເຫັນຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງຊາດ, ຊົງຮູ້ທາງອັນເປັນທາງໄປສາຍເອກ; ທ່ານທັງຫຼາຍໃນກ່ອນໄດ້ຂ້າມແລ້ວດ້ວຍທາງນີ້, ແລະ ຜູ້ໃດກຳລັງຂ້າມຫ້ວງນ້ຳ, ແລະ ຜູ້ໃດຈັກຂ້າມ” ແລະ


‘‘Ye cabbhatītā sambuddhā, ye ca buddhā anāgatā;

Ye cetarahi sambuddhā, bahūnaṃ sokanāsakā.

“ພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າເຫຼົ່າໃດທີ່ລ່ວງໄປແລ້ວ, ພຣະພຸດທະເຈົ້າເຫຼົ່າໃດໃນອະນາຄົດ, ແລະ ພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າເຫຼົ່າໃດໃນບັດນີ້ ຜູ້ຊົງກຳຈັດຄວາມໂສກຂອງມະຫາຊົນ.


Sabbe saddhammagaruno, vihaṃsu viharanti ca;

Athopi viharissanti, esā buddhāna dhammatā’’ti ca

ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງປວງນັ້ນ ຊົງເຄົາລົບພຣະສັດທຳ ໄດ້ປະທັບຢູ່ແລ້ວ, ກຳລັງປະທັບຢູ່, ແລະ ຈັກປະທັບຢູ່, ນີ້ເປັນທຳມະດາຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ” ແລະ


Evamanekesu saddappayogesu. Idha yathicchitappayogavasena atītānāgatapaccuppannakālikāsu aṭṭhasu vibhattīsu tisso paccuppannakālikā vibhattiyo ādimhi kathitā, tañca kathanaṃ tāsaññeva vohārapathe yebhuyyena pavattito bahuppayogatāñāpanatthaṃ. Tāsu pana dvinnaṃ vibhattīnaṃ ‘‘pañcamīsattamī’’tisaññā siliṭṭhakathanicchāyaṃ kamena vattabbā, atītānāgatakālikā vibhattiyo apekkhitvā katā. Iccevaṃ

ໃນການໃຊ້ຄຳສັບເປັນອະເນກຢ່າງນີ້. ໃນທີ່ນີ້, ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການໃຊ້ຕາມຄວາມພໍໃຈ, ໃນບັນດາວິພັດທັງ ໘ ທີ່ເປັນອະດີດ, ອະນາຄົດ ແລະ ປັດຈຸບັນ, ວິພັດທີ່ເປັນປັດຈຸບັນ ໓ ວິພັດ ທ່ານກ່າວໄວ້ໃນເບື້ອງຕົ້ນ, ແລະ ການກ່າວເຊັ່ນນັ້ນ ກໍເພື່ອສະແດງເຖິງການໃຊ້ງານຫຼາຍ ເພາະວິພັດເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມເປັນໄປໂດຍສ່ວນຫຼາຍໃນທາງໂວຫານ. ແຕ່ໃນບັນດາວິພັດເຫຼົ່ານັ້ນ, ຊື່ວ່າ “ປັນຈະມີ ແລະ ສັດຕະມີ” ຂອງວິພັດທັງສອງ ຄວນກ່າວຕາມລຳດັບດ້ວຍຄວາມປະສົງຈະກ່າວໃຫ້ສະຫຼະສະຫຼວຍ, ໂດຍຄຳນຶງເຖິງວິພັດທີ່ເປັນອະດີດ ແລະ ອະນາຄົດ. ດັ່ງນີ້


Yathicchitappayogena, paccuppannavibhattiyo;

Tidhā katvāna ādimhi, kaccānena udīritā.

ພຣະກັດຈາຍະນະ ໄດ້ກ່າວວິພັດທັງຫຼາຍໃນປັດຈຸບັນກາລ ໂດຍຈັດໄວ້ເປັນ ໓ ປະການໃນເບື້ອງຕົ້ນ ດ້ວຍການໃຊ້ຕາມຄວາມພໍໃຈ.


Ādimhi kathanaṃ tañca, tāsaṃ pāyena vuttito;

Bahuppayogabhāvassa, ñāpanatthanti niddise.

ພຶງສະແດງວ່າ: ການກ່າວໄວ້ໃນເບື້ອງຕົ້ນນັ້ນ ກໍເພື່ອສະແດງເຖິງຄວາມມີການໃຊ້ງານຫຼາຍ ເພາະວິພັດເຫຼົ່ານັ້ນຖືກກ່າວເຖິງໂດຍສ່ວນຫຼາຍ.


Atītādimapekkhitvā, siliṭṭhakathane dhuvaṃ;

‘‘Pañcamī sattami’’cceva, dvinnaṃ nāmaṃ katanti ca;

Kālātipattiṃ vajjetvā, idaṃ vacanamīritaṃ.

ໂດຍຄຳນຶງເຖິງອະດີດກາລເປັນຕົ້ນ, ໃນການກ່າວອັນສະຫຼະສະຫຼວຍຢ່າງແນ່ນອນ, ທ່ານຈຶ່ງໄດ້ຕັ້ງຊື່ໃຫ້ແກ່ວິພັດທັງສອງວ່າ “ປັນຈະມີ ແລະ ສັດຕະມີ”; ຄຳກ່າວນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ໂດຍຍົກເວັ້ນກາລາຕິປັດຕິວິພັດ.


Yadi evaṃ ayaṃ doso, āpajjati na saṃsayo;

Iti ce koci bhāseyya, atthe akusalonaro.

ຖ້າເປັນຢ່າງນັ້ນ, ໂທດ (ຂໍ້ບົກພ່ອງ) ນີ້ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນຢ່າງບໍ່ຕ້ອງສົງໄສ; ຖ້າມີຄົນຜູ້ບໍ່ສະຫຼາດໃນເນື້ອຄວາມກ່າວຢ່າງນີ້.


Tekālikākhyātapade[Pg.75], kālātipattiyā pana;

Asaṅgahova hotīti, ‘‘tannā’’ti paṭisedhaye.

ວ່າ: “ໃນອາຂະຍາດບົດທີ່ເປັນໄປໃນກາລທັງ ໓, ການບໍ່ສົງເຄາະເອົາກາລາຕິປັດຕິວິພັດ ຍ່ອມມີຢ່າງແທ້ຈິງ”, ພຶງຫ້າມຜູ້ນັ້ນວ່າ “ບໍ່ແມ່ນຢ່າງນັ້ນ”.


Tekālikākhyātapade, na no kālātipattiyā;

Iṭṭho asaṅgaho tattha, saṅgahoyeva icchito.

ໃນອາຂະຍາດບົດທີ່ເປັນໄປໃນກາລທັງ ໓, ການບໍ່ສົງເຄາະເອົາກາລາຕິປັດຕິວິພັດ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ພວກເຮົາປາດຖະໜາ, ແຕ່ການສົງເຄາະເອົາເທົ່ານັ້ນທີ່ພວກເຮົາປາດຖະໜາໃນທີ່ນັ້ນ.


Pañcamīsattamīsaññā, kālātipattikaṃ pana;

Vibhattimanapekkhitvā, katā icceva no mati.

ສ່ວນການຕັ້ງຊື່ວ່າ ປັນຈະມີ ແລະ ສັດຕະມີ ນັ້ນ, ທ່ານເຮັດຂຶ້ນໂດຍບໍ່ຄຳນຶງເຖິງກາລາຕິປັດຕິວິພັດ, ນີ້ຄືຄວາມເຫັນຂອງພວກເຮົາ.


Nānānayaṃ gahetvāna,Paccetabbaṃ tu sārato;

Yāya eso ruto attho,Tasmā esā na dubbalā.

ພຶງເຊື່ອຖືໂດຍເນື້ອແທ້ ໂດຍຖືເອົາແນວທາງຕ່າງໆ; ເພາະວ່າ ເນື້ອຄວາມນີ້ຖືກກ່າວໄວ້ດ້ວຍແນວທາງໃດ, ເພາະສະນັ້ນ ແນວທາງນັ້ນຈຶ່ງບໍ່ອ່ອນແອ.


Attho labbhati pāsaṃso,Yattha yattha yathā yathā;

Tathā tathā gahetabbo,Tattha tattha vibhāvinā.

ເນື້ອຄວາມອັນຄວນສັນເສີນ ຍ່ອມໄດ້ໃນທີ່ໃດໆ ໂດຍປະການໃດໆ; ທ່ານຜູ້ມີປັນຍາ ພຶງຖືເອົາໂດຍປະການນັ້ນໆ ໃນທີ່ນັ້ນໆ.


Vuttañhetaṃ abhidhammaṭīkāyaṃ ‘‘yattha yattha yathā yathā attho labbhati, tattha tattha tathā tathā gahetabbo’’ti.

ເພາະວ່າ ຄຳນັ້ນທ່ານກ່າວໄວ້ໃນອະພິທຳມະຕີກາວ່າ “ເນື້ອຄວາມຍ່ອມໄດ້ໃນທີ່ໃດໆ ໂດຍປະການໃດໆ, ພຶງຖືເອົາໂດຍປະການນັ້ນໆ ໃນທີ່ນັ້ນໆ”.


Pañcamīsattamīsaññā, rūḷhīsaññāti kecana;

Na panevaṃ gahetabbaṃ, ajānitvā vadanti te.

ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ຊື່ວ່າ ປັນຈະມີ ແລະ ສັດຕະມີ ເປັນຊື່ທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນຕາມຄວາມນິຍົມ (ຣູޅີສັນຍາ); ແຕ່ບໍ່ພຶງຖືເອົາຢ່າງນັ້ນ, ພວກເຂົາກ່າວໄປເພາະຄວາມບໍ່ຮູ້.


Nesā purisasaññādi, jhala saññādayo viya;

Rūḷhiyā bhāsitā saññā, bhūtenatthena bhāsitā.

ຊື່ນີ້ ບໍ່ແມ່ນຊື່ທີ່ກ່າວຂຶ້ນຕາມຄວາມນິຍົມ ເໝືອນຢ່າງຊື່ສະເພາະຂອງບຸກຄົນ ຫຼື ຊື່ວ່າ “ຊະລະ” (jhala) ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ເປັນຊື່ທີ່ກ່າວຂຶ້ນຕາມເນື້ອຄວາມທີ່ມີຢູ່ຈິງ.


Upanidhāya paññatti, esā saññā yato tato;

Anvatthasaññā ṭhapitā, porāṇehīti lakkhaye.

ເພາະວ່າ ຊື່ນີ້ເປັນບັນຍັດທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນໂດຍການປຽບທຽບ, ເພາະສະນັ້ນ ພຶງກຳນົດໝາຍວ່າ ເປັນຊື່ທີ່ມີເນື້ອຄວາມກົງກັບຄວາມໝາຍ (ອັນວັດຖະສັນຍາ) ທີ່ທ່ານບູຮານາຈານທັງຫຼາຍໄດ້ຕັ້ງໄວ້.


Iccevaṃ kālachakkaṃ tu, saṅkhepena tidhā mataṃ;

Etamatthañhi sandhāya, ‘‘yaṃ tikāla’’nti bhāsitaṃ.

ກາລະຈັກນີ້ ໂດຍຫຍໍ້ເພິ່ນກ່າວໄວ້ເປັນ ໓ ປະການ ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້; ເພາະໝາຍເອົາເນື້ອຄວາມນີ້ແລ້ວ, ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຍໍ ຕິກາລໍ' (ກາລະ ໓ ໃດ).


Ayamettha kālachakkasaṅgaho.

ນີ້ຄືການສົງເຄາະກາລະຈັກໃນເລື່ອງນີ້.


Evaṃ [Pg.76] tidhā catudhā vā, chadhā vāpi sumedhaso;

Kālabhedaṃ vibhāveyya, kālaññūhi vibhāvitaṃ.

ຜູ້ມີປັນຍາດີ ພຶງຈຳແນກຄວາມຕ່າງແຫ່ງກາລະ ທີ່ທ່ານຜູ້ຮູ້ກາລະທັງຫຼາຍສະແດງໄວ້ແລ້ວ ໂດຍເປັນ ໓ ປະການ, ໔ ປະການ ຫຼື ໖ ປະການ ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້.


Atītānāgataṃ kālaṃ, visuṃ kālātipattikaṃ;

Gahetvā pañcadhā hoti, evañcāpi vibhāvaye.

ເມື່ອກຳນົດເອົາອະດີດຕະກາລ, ອະນາຄົດຕະກາລ ແລະກາລາຕິປັດຕິກາລ (ກາລະທີ່ລ່ວງເລີຍໄປ) ແຍກຕ່າງຫາກ ກໍຈະເປັນ ໕ ປະການ, ພຶງຈຳແນກດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້ຄືກັນ.


Ettha nayova ‘‘ajjhatta-bahiddhā vā’’ti pāḷiyaṃ;

Atītānāgatakālī, vibhatti samudīritā.

ໃນເລື່ອງນີ້, ແນວທາງແຫ່ງພຣະບາລີວ່າ 'ອັຊຊັຕຕັງ ພະຫິທທາ ວາ' (ພາຍໃນ ຫຼື ພາຍນອກ) ນັ້ນ ເພິ່ນກ່າວເຖິງວິພັດທີ່ເປັນອະດີດຕະກາລ ແລະອະນາຄົດຕະກາລ.


Iccevaṃ sabbathāpi kālasaṅgaho samatto.

ການສົງເຄາະກາລະໂດຍປະການທັງປວງ ຈົບລົງພຽງເທົ່ານີ້.


Idāni viññūnaṃ atthaggahaṇe kosallajananatthaṃ pakaraṇantaravasenapi imasmiṃ pakaraṇe vattamānānantaraṃ vuttānaṃ āṇattiparikappakālikānaṃ ‘‘pañcamīsattamī’’tisaṅkhātānaṃ dvinnaṃ vibhattīnaṃ paṭipāṭiṭṭhapane pakaraṇasaṃsandanaṃ kathayāma – kātantappakaraṇasmiñhi sakkatabhāsānurūpena dasadhā ākhyātavibhattiyo ṭhapitā, kaccāyanappakaraṇe pana māgadhabhāsānurūpena aṭṭhadhā ṭhapitā, niruttiyañca pana māgadhabhāsānurūpeneva atītānāgatapaccuppannāṇattiparikappakālātipattivasena chadhā ṭhapitā. Tesu hi kātante vattamānā, sattamī, pañcamī, hiyyattanī, ajjatanī, parokkhā, svātanī, āsī, bhavissantī, kriyātipatti cāti dasadhā vibhattā. Kaccāyane pana vattamānā, pañcamī, sattamī, parokkhā, hiyyattanī, ajjatanī, bhavissantī, kālātipatti cāti aṭṭhadhā vibhattā. Iti etesu dvīsu kātantakaccāyanesu vibhattiyo visadisāya paṭipāṭiyā ṭhapitā. Kiñcāpettha visadisā paṭipāṭi, tathāpetā niruttiyaṃ vuttātītādikālavibhāgavasena ekato saṃsandanti samenti kiñci visesaṃ ṭhapetvā.

ບັດນີ້ ເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມສະຫຼາດໃນການກຳນົດຖືເອົາເນື້ອຄວາມແກ່ຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວເຖິງການປຽບທຽບຄຳພີ ໃນການຈັດລຳດັບວິພັດທັງສອງ ທີ່ເອີ້ນວ່າ 'ປັນຈະມີ ແລະ ສັດຕະມີ' ອັນເປັນວິພັດບອກກາລະແຫ່ງການສັ່ງ (ອານັດ) ແລະການຄາດຄະເນ (ປະຣິກັບ) ທີ່ກ່າວໄວ້ຖັດຈາກວັດຕະມານາວິພັດໃນຄຳພີນີ້ ໂດຍອາໄສຄຳພີອື່ນໆ ນຳອີກ — ດ້ວຍວ່າ ໃນຄຳພີກາຕັນຕະ ເພິ່ນຈັດອາຂະຍາດວິພັດໄວ້ ໑໐ ປະການ ຕາມສົມຄວນແກ່ພາສາສັນສະກິດ, ສ່ວນໃນຄຳພີກັດຈາຍະນະ ເພິ່ນຈັດໄວ້ ໘ ປະການ ຕາມສົມຄວນແກ່ພາສາມະຄົດ, ແລະໃນຄຳພີນິຣຸດຕິ ເພິ່ນຈັດໄວ້ ໖ ປະການ ຕາມສົມຄວນແກ່ພາສາມະຄົດນັ້ນເອງ ໂດຍແບ່ງເປັນ ອະດີດ, ອະນາຄົດ, ປັດຈຸບັນ, ອານັດ, ປະຣິກັບ ແລະກາລາຕິປັດ. ໃນຄຳພີເຫຼົ່ານັ້ນ, ໃນຄຳພີກາຕັນຕະ ວິພັດຖືກແບ່ງໄວ້ ໑໐ ປະການ ຄື: ວັດຕະມານາ, ສັດຕະມີ, ປັນຈະມີ, ຫິຍຍັດຕະນີ, ອັດຊະຕະນີ, ປະຣົກຂາ, ສະວາຕະນີ, ອາສີ, ພະວິສສັນຕີ ແລະກຣິຍາຕິປັດ. ສ່ວນໃນຄຳພີກັດຈາຍະນະ ວິພັດຖືກແບ່ງໄວ້ ໘ ປະການ ຄື: ວັດຕະມານາ, ປັນຈະມີ, ສັດຕະມີ, ປະຣົກຂາ, ຫິຍຍັດຕະນີ, ອັດຊະຕະນີ, ພະວິສສັນຕີ ແລະກາລາຕິປັດ. ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້, 在ຄຳພີກາຕັນຕະ ແລະກັດຈາຍະນະທັງສອງນີ້ ວິພັດຈຶ່ງຖືກຈັດໄວ້ໃນລຳດັບທີ່ບໍ່ຄືກັນ. ເຖິງແມ່ນວ່າລຳດັບໃນຄຳພີທັງສອງນີ້ຈະບໍ່ຄືກັນກໍຕາມ, ແຕ່ເມື່ອແບ່ງຕາມກາລະມີອະດີດເປັນຕົ້ນທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີນິຣຸດຕິແລ້ວ ກໍຍັງເຂົ້າກັນໄດ້ ແລະກົງກັນ ໂດຍເວັ້ນຂໍ້ພິເສດບາງປະການໄວ້.


Kathaṃ[Pg.77]? Kātante tāva hiyyattanī ajjatanī parokkhā cāti imā tisso ekantena atītakālikā, svātanī āsī bhavissanti cāti imā tisso ekantena anāgatakālikā, vattamānā ekāyeva paccuppannakālikā, sattamī pana pañcamī ca paccuppannānāgatakālavasena dvikālikā ‘‘ajja puññaṃ kareyya, svepi kareyya. Ajja gacchatu, sve vā gacchatū’’ti payogārahattā. Kriyātipatti aniyatakālikā ‘‘so ce hiyyo yānaṃ alabhissā, agacchissā. So ce ajja anatthaṅgate sūriye yānaṃ alabhissā, agacchissā. So ce sve yānaṃ alabhissā, agacchissā’’ti payogārahattā. Evaṃ asaṅkarato vavatthapetabbaṃ.

ເປັນແນວໃດ? ກ່ອນອື່ນ ໃນຄຳພີກາຕັນຕະ ວິພັດ ໓ ເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ຫິຍຍັດຕະນີ, ອັດຊະຕະນີ ແລະປະຣົກຂາ ເປັນວິພັດບອກອະດີດຕະກາລໂດຍສ່ວນດຽວ; ວິພັດ ໓ ເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ສະວາຕະນີ, ອາສີ ແລະພະວິສສັນຕີ ເປັນວິພັດບອກອະນາຄົດຕະກາລໂດຍສ່ວນດຽວ; ວັດຕະມານາວິພັດຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນ ເປັນວິພັດບອກປັດຈຸບັນນະກາລ; ສ່ວນສັດຕະມີວິພັດ ແລະປັນຈະມີວິພັດ ເປັນວິພັດບອກ ໒ ກາລະ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງປັດຈຸບັນ ແລະອະນາຄົດ ເພາະຄວນແກ່ການປະກອບໃຊ້ ເຊັ່ນ: 'ອັຊຊະ ປຸນຍັງ ກະເຣຍຍະ, ສະເວປິ ກະເຣຍຍະ' (ມື້ນີ້ ພຶງເຮັດບຸນ, ແມ່ນມື້ອື່ນ ກໍພຶງເຮັດ) ແລະ 'ອັຊຊະ ຄັດສະຕຸ, ສະເວ ວາ ຄັດສະຕຸ' (ມື້ນີ້ ຈົ່ງໄປ ຫຼື ມື້ອື່ນ ຈົ່ງໄປ). ສ່ວນກຣິຍາຕິປັດຕິວິພັດ ເປັນວິພັດບອກກາລະທີ່ບໍ່ແນ່ນອນ ເພາະຄວນແກ່ການປະກອບໃຊ້ ເຊັ່ນ: 'ໂສ ເຈ ຫິຍໂຍ ຍານັງ ອະລັພພິສສາ, ອະຄັດສິສສາ' (ຖ້າວ່າໃນມື້ວານນີ້ ລາວໄດ້ຍານພາຫະນະ, ລາວກໍຄົງຈະໄດ້ໄປແລ້ວ), 'ໂສ ເຈ ອັຊຊະ ອະນັດຖັງຄະເຕ ສຸຣິເຍ ຍານັງ ອະລັພພິສສາ, ອັດສິສສາ' (ຖ້າວ່າໃນມື້ນີ້ ເມື່ອພຣະອາທິດຍັງບໍ່ທັນຕົກດິນ ລາວໄດ້ຍານພາຫະນະ, ລາວກໍຄົງຈະໄດ້ຢູ່ແລ້ວ), 'ໂສ ເຈ ສະເວ ຍານັງ ອະລັພພິສສາ, ອັດສິສສາ' (ຖ້າວ່າໃນມື້ອື່ນ ລາວໄດ້ຍານພາຫະນະ, ລາວກໍຄົງຈະໄດ້ຢູ່ແລ້ວ). ພຶງກຳນົດໝາຍໄວ້ໂດຍບໍ່ໃຫ້ປົນεປກັນ ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້.


Evaṃ vavatthapetvā ayamamhehi vuccamāno nayo sādhukaṃ sallakkhetabbo. Kathaṃ? Hiyyattanajjatanīparokkhāsvātanyāsībhavissantivasena ekantātītānāgatakālikā vibhattiyo cha, vattamānavasena ekantapaccuppannakālikā vibhatti ekāyeva, sā paṭipāṭiyā gaṇiyamānā sattamaṃ ṭhānaṃ bhajati. Evaṃ etasmiṃ vattamānāsaṅkhāte sattamaṭṭhāne pakkhipituṃ niruttinayena ‘‘parikappakālikā’’ti saṅkhaṃ gataṃ satthanayena ‘‘paccuppannānāgatakālikā’’tivattabbaṃ ekaṃ vibhattiṃ sattamībhūtāya vattamānāya samānaṭṭhānattā sattamīsaññaṃ katvā ṭhapesi. Tato punadeva svātanyāsībhavissantivasena ekantānāgatakālikā tisso vibhattiyo gaṇetvā taṃ paccuppannānāgatakālikaṃ ‘‘sattamī’’ti laddhasaññaṃ vibhattiṃ anāgatakālikabhāvena tāhi tīhi saddhiṃ samānaṭṭhānattā catutthaṃ katvā niruttinayena ‘‘āṇattikālikā’’ti saṅkhaṃ gataṃ satthanayena ‘‘paccuppannānāgatakālikā’’ti vattabbaṃ ekaṃ vibhattiṃ pañcannaṃ saṅkhyānaṃ pūraṇena pañcamīsaññaṃ katvā ṭhapesi.

ເມື່ອກຳນົດໄດ້ຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ແນວທາງທີ່ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້ ຄວນກຳນົດຈົດຈຳໄວ້ໃຫ້ດີ. ເປັນແນວໃດ? ວິພັດທີ່ບອກອະດີດຕະກາລ ແລະອະນາຄົດຕະກາລໂດຍສ່ວນດຽວ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຫິຍຍັດຕະນີ, ອັດຊະຕະນີ, ປະຣົກຂາ, ສະວາຕະນີ, ອາສີ ແລະພະວິສສັນຕີ ມີ ໖ ວິພັດ, ສ່ວນວິພັດທີ່ບອກປັດຈຸບັນນະກາລໂດຍສ່ວນດຽວ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງວັດຕະມານາ ມີພຽງ ໑ ວິພັດ, ເມື່ອນັບຕາມລຳດັບ ວິພັດນັ້ນຍ່ອມຢູ່ໃນຖານະທີ ໗. ເພື່ອຈະບັນຈຸວິພັດໜຶ່ງ ທີ່ໄດ້ຊື່ວ່າ 'ປະຣິກັບປາກາລິກາ' (ບອກກາລະຄາດຄະເນ) ຕາມແນວທາງແຫ່ງຄຳພີນິຣຸດຕິ ແລະທີ່ຄວນກ່າວວ່າ 'ປັດຈຸບັນນານາຄົດຕະກາລິກາ' (ບອກປັດຈຸບັນແລະອະນາຄົດ) ຕາມແນວທາງແຫ່ງຕຳລາ ເຂົ້າໄວ້ໃນຖານະທີ ໗ ອັນມີຊື່ວ່າ ວັດຕະມານານີ້, ເພິ່ນຈຶ່ງໄດ້ຕັ້ງຊື່ວິພັດນັ້ນວ່າ 'ສັດຕະມີ' ເພາະມີຖານະສະເໝີກັນກັບວັດຕະມານາວິພັດ ທີ່ຢູ່ໃນຖານະທີ ໗ ນັ້ນ. ຈາກນັ້ນ ເພິ່ນກໍນັບວິພັດທີ່ບອກອະນາຄົດຕະກາລໂດຍສ່ວນດຽວ ໓ ວິພັດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສະວາຕະນີ, ອາສີ ແລະພະວິສສັນຕີ ອີກເທື່ອໜຶ່ງ, ແລ້ວຈັດວິພັດທີ່ບອກປັດຈຸບັນແລະອະນາຄົດ ອັນໄດ້ຊື່ວ່າ 'ສັດຕະມີ' ນັ້ນ ໃຫ້ເປັນທີ ໔ ເພາະມີຖານະສະເໝີກັນກັບວິພັດ ໓ ເຫຼົ່ານັ້ນ ໂດຍຄວາມເປັນວິພັດບອກອະນາຄົດຕະກາລ, ແລ້ວຕັ້ງຊື່ວິພັດໜຶ່ງ ທີ່ໄດ້ຊື່ວ່າ 'ອານັດຕິກາລິກາ' (ບອກກາລະສັ່ງ) ຕາມແນວທາງແຫ່ງຄຳພີນິຣຸດຕິ ແລະທີ່ຄວນກ່າວວ່າ 'ປັດຈຸບັນນານາຄົດຕະກາລິກາ' ຕາມແນວທາງແຫ່ງຕຳລາ ໃຫ້ເປັນ 'ປັນຈະມີ' ດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ເຕັມຈຳນວນ ໕.


Kriyātipattiyā [Pg.78] pana aniyatakālikattā taṃ vajjetvā ayaṃ vinicchayo kato, so ca kho niruttinayaṃyeva nissāya. Ayaṃ tāva kātante vattamānānantaraṃ vuttānaṃ sattamīpañcamīnaṃ anvatthasaññaṃ icchantānaṃ amhākaṃ ruci, esā saddhammavidūhi garūhi appaṭikkositā anumatā sampaṭicchitā ‘‘evamevaṃ āvuso, evamevaṃ āvuso’’ti. Veyyākaraṇehipi appaṭikkositā anumatā sampaṭicchitā ‘‘evamevaṃ bhante, evamevaṃ bhante’’ti. Evaṃ sabbehipi tehi pubbācariyehi abbhanumoditā appaṭikkositā.

ແຕ່ເພາະກຣິຍາຕິປັດຕິວິພັດມີກາລະທີ່ບໍ່ແນ່ນອນ, ເພິ່ນຈຶ່ງເວັ້ນວິພັດນັ້ນເສຍ ແລ້ວເຮັດການວິນິດໄສນີ້, ແລະການວິນິດໄສນັ້ນກໍອາໄສແນວທາງແຫ່ງຄຳພີນິຣຸດຕິນັ້ນເອງ. ນີ້ເປັນຄວາມພໍໃຈຂອງພວກຂ້າພະເຈົ້າ ຜູ້ປາດຖະໜາຊື່ທີ່ກົງກັບເນື້ອຄວາມ ແຫ່ງສັດຕະມີວິພັດ ແລະປັນຈະມີວິພັດ ທີ່ກ່າວໄວ້ຖັດຈາກວັດຕະມານາວິພັດໃນຄຳພີກາຕັນຕະກ່ອນ, ຄວາມພໍໃຈນີ້ ອັນທ່ານຜູ້ຮູ້ພຣະສັດທຳທັງຫຼາຍຜູ້ເປັນຄູອາຈານ ບໍ່ໄດ້ຄັດຄ້ານ, ຊົງເຫັນດີ ແລະຍອມຮັບແລ້ວວ່າ 'ເປັນຢ່າງນັ້ນແທ້ ອາວຸໂສ, ເປັນຢ່າງນັ້ນແທ້ ອາວຸໂສ'. ແມ່ນແຕ່ທ່ານຜູ້ຮູ້ໄວຍາກອນທັງຫຼາຍ ກໍບໍ່ໄດ້ຄັດຄ້ານ, ຊົງເຫັນດີ ແລະຍອມຮັບແລ້ວວ່າ 'ເປັນຢ່າງນັ້ນແທ້ ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ເປັນຢ່າງນັ້ນແທ້ ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ'. ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້, ຄວາມພໍໃຈນີ້ ອັນພຣະບຸບພາຈານທັງປວງເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງອະນຸໂມທະນາແລ້ວ ແລະບໍ່ໄດ້ຄັດຄ້ານເລີຍ.


Kaccāyanappakaraṇe pana buddhavacanānurūpena aṭṭhadhā vibhattīnaṃ vuttattā vattamānāvibhatti pañcamaṭṭhāne ṭhitā. Kathaṃ? Parokkhāhiyyattanajjatanībhavissantivasena ekantātītānāgatakālikā catasso vibhattiyo, vattamānavasena ekantapaccuppannakālikā vibhatti ekāyeva, sā paṭipāṭiyā gaṇiyamānā pañcamaṃ ṭhānaṃ bhajati. Evaṃ etasmiṃ vattamānāsaṅkhāte pañcamaṭṭhāne pakkhipituṃ niruttinayena ‘‘āṇattikālikā’’ti saṅkhaṃ gataṃ ‘‘anuttakālikā’’ti vuttaṃ vibhattiṃ pañcamībhūtāya vattamānāya samānaṭṭhānattā pañcamīsaññaṃ katvā ṭhapesi. Tato paraṃ taṃ pañcamaṃ chaṭṭhiṭṭhāne ṭhapetvā parokkhā hiyyattanī ajjatanī bhavissantī vattamānā pañcamīti evaṃ gaṇanāvasena cha vibhattiyo upādāya niruttinayena ‘‘parikappakālikā’’ti saṅkhaṃ gataṃ ‘‘anuttakālikā’’ti vuttaṃ vibhattiṃ sattannaṃ saṅkhyānaṃ pūraṇena sattamīsaññaṃ katvā ṭhapesi.

ສ່ວນໃນຄຳພີກັດຈາຍະນະ, ເພາະເພິ່ນກ່າວວິພັດໄວ້ ໘ ປະການ ຕາມສົມຄວນແກ່ພຣະພຸດທະພົດ, ວັດຕະມານາວິພັດຈຶ່ງຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະທີ ໕. ເປັນແນວໃດ? ວິພັດທີ່ບອກອະດີດຕະກາລ ແລະອະນາຄົດຕະກາລໂດຍສ່ວນດຽວ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງປະຣົກຂາ, ຫິຍຍັດຕະນີ, ອັດຊະຕະນີ ແລະພະວິສສັນຕີ ມີ ໔ ວິພັດ, ສ່ວນວິພັດທີ່ບອກປັດຈຸບັນນະກາລໂດຍສ່ວນດຽວ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງວັດຕະມານາ ມີພຽງ ໑ ວິພັດ, ເມື່ອນັບຕາມລຳດັບ ວິພັດນັ້ນຍ່ອມຢູ່ໃນຖານะທີ ໕. ເພື່ອຈະບັນຈຸວິພັດໜຶ່ງ ທີ່ໄດ້ຊື່ວ່າ 'ອານັດຕິກາລິກາ' ຕາມແນວທາງແຫ່ງຄຳພີນິຣຸດຕິ ແລະທີ່ເອີ້ນວ່າ 'ອນຸດຕະກາລິກາ' (ບອກກາລະທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້) ເຂົ້າໄວ້ໃນຖານະທີ ໕ ອັນມີຊື່ວ່າ ວັດຕະມານານີ້, ເພິ່ນຈຶ່ງໄດ້ຕັ້ງຊື່ວິພັດນັ້ນວ່າ 'ປັນຈະມີ' ເພາະມີຖານະສະເໝີກັນກັບວັດຕະມານາວິພັດ ທີ່ຢູ່ໃນຖານະທີ ໕ ນັ້ນ. ຫຼັງຈາກນັ້ນ, ເພິ່ນກໍຈັດວິພັດທີ ໕ ນັ້ນໄວ້ໃນຖານະທີ ໖, ແລ້ວອາໄສວິພັດ ໖ ວິພັດ ຕາມການນັບ ຄື: ປະຣົກຂາ, ຫິຍຍັດຕະນີ, ອັດຊະຕະນີ, ພະວິສສັນຕີ, ວັດຕະມານາ ແລະປັນຈະມີ, ແລ້ວຕັ້ງຊື່ວິພັດໜຶ່ງ ທີ່ໄດ້ຊື່ວ່າ 'ປະຣິກັບປາກາລິກາ' ຕາມແນວທາງແຫ່ງຄຳພີນິຣຸດຕິ ແລະທີ່ເອີ້ນວ່າ 'ອນຸດຕະກາລິກາ' ນັ້ນ ໃຫ້ເປັນ 'ສັດຕະມີ' ດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ເຕັມຈຳນວນ ໗.


Kālātipattiyā pana atītānāgatakālikattā taṃ vajjetvā ayaṃ vinicchayo kato, so ca kho niruttinayaṃyeva nissāya. Ayaṃ kaccāyane vattamānānantaraṃ vuttānaṃ pañcamīsattamīnaṃ anvatthasaññaṃ icchantānaṃ amhākaṃ ruci, esā ca saddhammavidūhi garūhi appaṭikkositā anumatā sampaṭicchitā [Pg.79] ‘‘evamevaṃ āvuso, evamevaṃ āvuso’’ti. Veyyākaraṇehipi appaṭikkositā anumatā sampaṭicchitā ‘‘evamevaṃ bhante, evamevaṃ bhante’’ti. Evaṃ sabbehipi tehi pubbācariyehi abbhanumoditā appaṭikkositā.

ແຕ່ເພາະກາລາຕິປັດຕິວິພັດມີກາລະເປັນອະດີດ ແລະອະນາຄົດ, ເພິ່ນຈຶ່ງເວັ້ນວິພັດນັ້ນເສຍ ແລ້ວເຮັດການວິນິດໄສນີ້, ແລະການວິນິດໄສນັ້ນກໍອາໄສແນວທາງແຫ່ງຄຳພີນິຣຸດຕິນັ້ນເອງ. ນີ້ເປັນຄວາມພໍໃຈຂອງພວກຂ້າພະເຈົ້າ ຜູ້ປາດຖະໜາຊື່ທີ່ກົງກັບເນື້ອຄວາມ ແຫ່ງປັນຈະມີວິພັດ ແລະສັດຕະມີວິພັດ ທີ່ກ່າວໄວ້ຖັດຈາກວັດຕະມານາວິພັດໃນຄຳພີກັດຈາຍະນະ, ແລະຄວາມພໍໃຈນີ້ ອັນທ່ານຜູ້ຮູ້ພຣະສັດທຳທັງຫຼາຍຜູ້ເປັນຄູອາຈານ ບໍ່ໄດ້ຄັດຄ້ານ, ຊົງເຫັນດີ ແລະຍອມຮັບແລ້ວວ່າ 'ເປັນຢ່າງນັ້ນແທ້ ອາວຸໂສ, ເປັນຢ່າງນັ້ນແທ້ ອາວຸໂສ'. ແມ່ນແຕ່ທ່ານຜູ້ຮູ້ໄວຍາກອນທັງຫຼາຍ ກໍບໍ່ໄດ້ຄັດຄ້ານ, ຊົງເຫັນດີ ແລະຍອມຮັບແລ້ວວ່າ 'ເປັນຢ່າງນັ້ນແທ້ ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ເປັນຢ່າງນັ້ນແທ້ ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ'. ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້, ຄວາມພໍໃຈນີ້ ອັນພຣະບຸບພາຈານທັງປວງເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງອະນຸໂມທະນາແລ້ວ ແລະບໍ່ໄດ້ຄັດຄ້ານເລີຍ.


Yasmā hi kātantakaccāyanāni aññamaññaṃ visadisavibhattikkamānipi antarena kiñci visesaṃ niruttiyaṃ vuttātītādikālavibhāgavasenekajjhaṃ saṃsandanti samenti, tasmā niruttinayaññeva sārato gahetvā pañcamīsattamīvibhattīnaṃ anvatthasaññāparikappane amhākaṃ ruci pubbācariyehi abbhanumoditā appaṭikkositā, tasmā eva yo koci imaṃ vādaṃ madditvā aññaṃ vādaṃ patiṭṭhāpetuṃ sakkhissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati. Ayañhi nayo atīva sukhumo duddaso ca paramāṇuriva, dukkhogāḷho ca mahāgahanamiva, atigambhīro ca mahāsamuddo viya, tasmā imissaṃ saddanītiyaṃ saddhāsampannehi kulaputtehi sāsanopakāratthaṃ yogo suṭṭhu karaṇīyo. Tathā hi idha katayogehi nāmākhyātādīsu catūsu padesu uppannavādā paravādino jitāva honti.

ເພາະວ່າ ຄຳພີກາຕັນຕະ ແລະກັດຈາຍະນະ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີລຳດັບວິພັດທີ່ແຕກຕ່າງກັນ, ແຕ່ກໍຍັງເຂົ້າກັນໄດ້ ແລະກົງກັນເປັນອັນດຽວ ໂດຍການແບ່ງກາລະມີອະດີດເປັນຕົ້ນ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີນິຣຸດຕິ ໂດຍເວັ້ນຂໍ້ພິເສດບາງປະການໄວ້, ດັ່ງນັ້ນ ຄວາມພໍໃຈຂອງພວກຂ້າພະເຈົ້າ ໃນການກຳນົດຊື່ທີ່ກົງກັບເນື້ອຄວາມ ແຫ່ງປັນຈະມີວິພັດ ແລະສັດຕະມີວິພັດ ໂດຍຖືເອົາແນວທາງແຫ່ງຄຳພີນິຣຸດຕິເປັນສາລະນີ້ ອັນພຣະບຸບພາຈານທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງອະນຸໂມທະນາແລ້ວ ແລະບໍ່ໄດ້ຄັດຄ້ານ, ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ການທີ່ໃຜຜູ້ໜຶ່ງຈະມາທຳລາຍວາດະ (ຄຳອະທິບາຍ) ນີ້ ແລ້ວຕັ້ງວາດະອື່ນຂຶ້ນມາແທນນັ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປບໍ່ໄດ້ເລີຍ. ດ້ວຍວ່າ ແນວທາງນີ້ມີຄວາມລະອຽດອ່ອນຍິ່ງ ແລະເຫັນໄດ້ຍາກ ປຽບເໝືອນອະນູ (ປາຣະມານູ), ຢັ່ງເຖິງໄດ້ຍາກ ປຽບເໝືອນປ່າທຶບ, ແລະເລິກເຊິ່ງຍິ່ງ ປຽບເໝືອນມະຫາສະໝຸດ, ດັ່ງນັ້ນ ກຸນລະບຸດທັງຫຼາຍຜູ້ປະກອບດ້ວຍສັດທາ ພຶງເຮັດຄວາມພຽນຢ່າງຍິ່ງໃນຄຳພີສັດທານີຕິນີ້ ເພື່ອເປັນປະໂຫຍດແກ່ພຣະສາສະໜາ. ດ້ວຍວ່າ ຜູ້ທີ່ໄດ້ເຮັດຄວາມພຽນໃນຄຳພີນີ້ແລ້ວ ຍ່ອມຊະນະພວກປໍຣະວາດີ (ຜູ້ກ່າວຂັດຄ້ານ) ຜູ້ສະແດງວາດະຂັດຄ້ານໃນບົດທັງ ໔ ມີນາມ ແລະອາຂະຍາດເປັນຕົ້ນ ຢ່າງແນ່ນອນ.


Muninā munināgena, duṭṭhā pabbajitā jitā;

Yathā yathā asaddhamma-pūraṇā pūraṇādayo.

ພຣະມຸນີຜູ້ປະເສີດ (ພຣະພຸດທະເຈົ້າ) ຊົງຊະນະພວກບັນພະຊິດຜູ້ມີຈິດຊົ່ວຮ້າຍ ມີປູຣະນະ (ກັດສະປະ) ເປັນຕົ້ນ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ອະສັດທຳເຕັມປ່ຽມ ໄດ້ສັນໃດ,


Tathā tathāgatādāyā-nugāyaṃ saddanītiyaṃ;

Katayogehipi jitā, savanti paravādinoti.

ພວກປໍຣະວາດີທັງຫຼາຍ ກໍຍ່ອມຖືກຊະນະ ແລະປົບໜີໄປ ໂດຍຜູ້ທີ່ໄດ້ເຮັດຄວາມພຽນໃນຄຳພີສັດທານີຕິ ອັນດຳເນີນຕາມພຣະທຳວິນັຍຂອງພຣະຕະຖາຄົດເຈົ້າ ໄດ້ສັນນັ້ນ.


Ayaṃ pañcamīsattamīnaṃ paṭipāṭiṭṭhapane pakaraṇasaṃsandanā.

ນີ້ຄືການປຽບທຽບຄຳພີ ໃນການຈັດລຳດັບວິພັດປັນຈະມີ ແລະສັດຕະມີ.


Atha vattamānādīnaṃ vacanatthaṃ kathayāma – tattha vattamānāti kenaṭṭhena vattamānā? Vattamānakālavacanaṭṭhena. Paccuppannabhāvena hi vattatīti vattamāno, paccuppannakriyāsaṅkhāto kālo. Tabbācakavasena vattamāno kālo etissā atthīti ayaṃ ti antiādivibhatti vattamānā. Tathā [Pg.80] hi ‘‘gacchati devadatto’’ti ettha devadattassa paccuppannaṃ gamanakriyaṃ vibhattibhūto tisaddoyeva vadati, tasmā tabbācakavasena vattamāno kālo etissā atthīti vattamānāti vuccati. Pañcamīti kenaṭṭhena pañcamī? Pañcamaṃ vattamānaṭṭhānaṃ gamanaṭṭhena, pañcannañca saṅkhyānaṃ pūraṇaṭṭhena. Tathā hi niyogā atītānāgatapaccuppannakālikānaṃ parokkhāhiyyattanajjatanībhavissantīvattamānāsaṅkhātānaṃ pañcannaṃ vibhattīnamantare pañcamībhūtāya vattamānāya sayampi paccuppannakālikabhāvena samānaṭṭhānattā pañcamaṃ vattamānaṭṭhānaṃ gacchatīti pañcamī. Yathā nadantī gacchatīti nadī. Tathā niyogā atītānāgatakālikā parokkhāhiyyattanajjatanībhavissantīsaṅkhātā catasso vibhattiyo upādāya sayampi vattamānāvibhatti viya pañcannaṃ saṅkhyānaṃ pūraṇīti pañcamī. Sattamīti kenaṭṭhena sattamī? Sattannaṃ saṅkhyānaṃ pūraṇaṭṭhena. Tathā hi atītānāgatapaccuppannakālikā parokkhāhiyyattanajjatanībhavissantīvattamānāpañcamīsaṅkhātā cha vibhattiyo upādāya sayampi paccuppannakālikā hutvā sattannaṃ saṅkhyānaṃ pūraṇīti sattamī.

ຕໍ່ໄປນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວເຖິງວິເຄາະສັບ (ຄວາມໝາຍຂອງຄຳ) ແຫ່ງວັດຕະມານາວິພັດເປັນຕົ້ນ — ໃນວິພັດເຫຼົ່ານັ້ນ, ວັດຕະມານາວິພັດ ໄດ້ຊື່ວ່າ 'ວັດຕະມານາ' ເພາະອັດຖະ (ຄວາມໝາຍ) ແນວໃດ? ເພາະອັດຖະວ່າ ເປັນເຄື່ອງກ່າວກາລະທີ່ກຳລັງເປັນໄປຢູ່. ດ້ວຍວ່າ ກາລະທີ່ເອີ້ນວ່າ ປັດຈຸບັນນະກຣິຍາ ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍຄວາມເປັນປັດຈຸບັນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ວັດຕະມານະ' (ກຳລັງເປັນໄປ). ວິພັດທັງຫຼາຍມີ 'ຕິ' ແລະ 'ອັນຕິ' ເປັນຕົ້ນນີ້ ໄດ້ຊື່ວ່າ 'ວັດຕະມານາ' ເພາະມີກາລະທີ່ກຳລັງເປັນໄປນັ້ນ ໂດຍຄວາມເປັນເຄື່ອງກ່າວກາລະນັ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ໃນປະໂຫຍກວ່າ 'ຄັດສະຕິ ເທວະທັດໂຕ' (ທ້າວເທວະທັດກຳລັງໄປ) ນີ້, ພຽງແຕ່ສັບວ່າ 'ຕິ' ອັນເປັນວິພັດ ກໍກ່າວກຣິຍາຄືການໄປໃນປັດຈຸບັນຂອງທ້າວເທວະທັດແລ້ວ, ເພາະເຫດນັ້ນ ວິພັດນີ້ຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ 'ວັດຕະມານາ' ເພາະມີກາລະທີ່ກຳລັງເປັນໄປນັ້ນ ໂດຍຄວາມເປັນເຄື່ອງກ່າວກາລະນັ້ນ. ປັນຈະມີວິພັດ ໄດ້ຊື່ວ່າ 'ປັນຈະມີ' ເພາະອັດຖະແນວໃດ? ເພາະອັດຖະວ່າ ເປັນເຄື່ອງເຖິງຖານະທີ ໕ ອັນເປັນຖານະຂອງວັດຕະມານາວິພັດ, ແລະເພາະອັດຖະວ່າ ເປັນເຄື່ອງເຮັດໃຫ້ເຕັມຈຳນວນ ໕. ດ້ວຍວ່າ ປັນຈະມີວິພັດນັ້ນ ເມື່ອຖືກຈັດໄວ້ໃນລະຫວ່າງວິພັດທັງ ໕ ທີ່ບອກອະດີດ, ອະນາຄົດ ແລະປັດຈຸບັນ ຄື: ປະຣົກຂາ, ຫິຍຍັດຕະນີ, ອັດຊະຕະນີ, ພະວິສສັນຕີ ແລະວັດຕະມານາ ຍ່ອມເຖິງຖານະທີ ໕ ອັນເປັນຖານະຂອງວັດຕະມານາວິພັດ ເພາະຕົນເອງກໍມີຖານະສະເໝີກັນໂດຍຄວາມເປັນວິພັດບອກປັດຈຸບັນນະກາລ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ປັນຈະມີ' (ປຽບເໝືອນແມ່ນ້ຳ ທີ່ຊື່ວ່າ 'ນະທີ' ເພາະໄຫຼສົ່ງສຽງດັງໄປ). ອີກປະການໜຶ່ງ, ປັນຈະມີວິພັດນັ້ນ ອາໄສວິພັດ ໔ ທີ່ບອກອະດີດ ແລະອະນາຄົດ ຄື: ປະຣົກຂາ, ຫິຍຍັດຕະນີ, ອັດຊະຕະນີ ແລະພະວິສສັນຕີ ແລ້ວ ຕົນເອງກໍເປັນເຄື່ອງເຮັດໃຫ້ເຕັມຈຳນວນ ໕ ເໝືອນດັ່ງວັດຕະມານາວິພັດ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ປັນຈະມີ'. ສັດຕະມີວິພັດ ໄດ້ຊື່ວ່າ 'ສັດຕະມີ' ເພາະອັດຖະແນວໃດ? ເພາະອັດຖະວ່າ ເປັນເຄື່ອງເຮັດໃຫ້ເຕັມຈຳນວນ ໗. ດ້ວຍວ່າ ສັດຕະມີວິພັດນັ້ນ ອາໄສວິພັດ ໖ ທີ່ບອກອະດີດ, ອະນາຄົດ ແລະປັດຈຸບັນ ຄື: ປະຣົກຂາ, ຫິຍຍັດຕະນີ, ອັດຊະຕະນີ, ພະວິສສັນຕີ, ວັດຕະມານາ ແລະປັນຈະມີ ແລ້ວ ຕົນເອງກໍເປັນວິພັດບອກປັດຈຸບັນນະກາລ ແລະເປັນເຄື່ອງເຮັດໃຫ້ເຕັມຈຳນວນ ໗, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ສັດຕະມີ'.


Parokkhāti kenaṭṭhena parokkhā? Parokkhe bhavāti atthena. Tathā hi cakkhādindriyasaṅkhātassa akkhassa paro tirobhāvo parokkhaṃ, tabbācakabhāvena parokkhe bhavāti parokkhā. Hiyyattanīti kenaṭṭhena hiyyattanī? Hiyyo pabhuti atīte kāle bhavā tabbācakabhāvenāti atthena. Ajjatanīti kenaṭṭhena ajjatanī? Ajja pabhuti atīte kāle bhavā tabbācakabhāvenāti atthena. Bhavissantīti kenaṭṭhena bhavissantī? ‘‘Evaṃ anāgate bhavissatī’’ti atthaṃ pakāsentī eti gacchatīti atthena. Kālātipattīti kenaṭṭhena kālātipatti? Kālassātipatanavacanaṭṭhena. Tathā hi kālassa atipatanaṃ accayo atikkamitvā pavatti kālātipatti, labhitabbassa atthassa nipphattirahitaṃ kriyātikkamanaṃ[Pg.81]. Kāloti cettha kriyā adhippetā. Karaṇaṃ kāro, kāro eva kālo rakārassa lakāraṃ katvā uccāraṇavasena. Ayaṃ pana vibhatti tabbācakattā kālātipattīti. Ayaṃ pana vattamānādīnaṃ vacanatthavibhāvanā.

ປະຣົກຂາວິພັດ ໄດ້ຊື່ວ່າ 'ປະຣົກຂາ' ເພາະອັດຖະແນວໃດ? ເພາະອັດຖະວ່າ ເປັນໄປໃນທີ່ລັບຫຼັງຕາ. ດ້ວຍວ່າ ຄວາມລັບຫຼັງ ຫຼື ຄວາມບັງຕາ ແຫ່ງຈັກຂຸເປັນຕົ້ນ ທີ່ເອີ້ນວ່າ 'ອັກຂະ' ຊື່ວ່າ 'ປະຣົກຂະ' (ລັບຫຼັງຕາ), ວິພັດທີ່ເປັນໄປໃນທີ່ລັບຫຼັງຕານັ້ນ ໂດຍຄວາມເປັນເຄື່ອງກ່າວກາລະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ປະຣົກຂາ'. ຫິຍຍັດຕະນີວິພັດ ໄດ້ຊື່ວ່າ 'ຫິຍຍັດຕະນີ' ເພາະອັດຖະແນວໃດ? ເພາະອັດຖະວ່າ ເປັນໄປໃນອະດີດຕະກາລ ນັບແຕ່ມື້ວານນີ້ເປັນຕົ້ນໄປ ໂດຍຄວາມເປັນເຄື່ອງກ່າວກາລະນັ້ນ. ອັດຊະຕະນີວິພັດ ໄດ້ຊື່ວ່າ 'ອັດຊະຕະນີ' ເພາະອັດຖະແນວໃດ? ເພາະອັດຖະວ່າ ເປັນໄປໃນອະດີດຕະກາລ ນັບແຕ່ມື້ນີ້ເປັນຕົ້ນໄປ ໂດຍຄວາມເປັນເຄື່ອງກ່າວກາລະນັ້ນ. ພະວິສສັນຕີວິພັດ ໄດ້ຊື່ວ່າ 'ພະວິສສັນຕີ' ເພາະອັດຖະແນວໃດ? ເພາະອັດຖະວ່າ ເປັນໄປ (ດຳເນີນໄປ) ໂດຍສະແດງເນື້ອຄວາມວ່າ 'ໃນອະນາຄົດ ຈະເປັນຢ່າງນີ້'. ກາລາຕິປັດຕິວິພັດ ໄດ້ຊື່ວ່າ 'ກາລາຕິປັດຕິ' ເພາະອັດຖະແນວໃດ? ເພາະອັດຖະວ່າ ເປັນເຄື່ອງກ່າວເຖິງການລ່ວງເລີຍໄປແຫ່ງກາລະ. ດ້ວຍວ່າ ການລ່ວງເລີຍ, ການຜ່ານພົ້ນ ຫຼື ການເປັນໄປລ່ວງພົ້ນກາລະ ຊື່ວ່າ 'ກາລາຕິປັດຕິ' ຄືການລ່ວງພົ້ນກຣິຍາ ໂດຍປາສະຈາກການສຳເລັດຜົນປະໂຫຍດທີ່ຄວນຈະໄດ້ຮັບ. ແລະຄຳວ່າ 'ກາລະ' ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເຖິງກຣິຍາ. ການກະທຳ ຊື່ວ່າ 'ກາຣະ', ຄຳວ່າ 'ກາຣະ' ນັ້ນເອງ ເປັນ 'ກາລະ' ໂດຍການປ່ຽນ 'ຣະ' ອັກສອນ ເປັນ 'ລະ' ອັກສອນ ຕາມການອອກສຽງ. ສ່ວນວິພັດນີ້ ໄດ້ຊື່ວ່າ 'ກາລາຕິປັດຕິ' ເພາະເປັນເຄື່ອງກ່າວກາລາຕິປັດຕິນັ້ນ. ນີ້ຄືການສະແດງວິເຄາະສັບແຫ່ງວັດຕະມານາວິພັດເປັນຕົ້ນ.


Vippakiṇṇavividhanaye, saṃkiṇṇalakkhaṇadharavarasāsane;

Sumatimativaḍḍhanatthaṃ, kathito pakiṇṇakavinicchayo.

ການວິນິດໄສເບັດຕະເລັດ (ປະຕິເສດຄວາມສົງໄສຕ່າງໆ) ນີ້ ອັນຂ້າພະເຈົ້າກ່າວໄວ້ແລ້ວ ເພື່ອຄວາມຈະເລີນແຫ່ງປັນຍາຂອງຜູ້ມີປັນຍາດີທັງຫຼາຍ ໃນພຣະສາສະໜາອັນປະເສີດ ອັນຊົງໄວ້ຊຶ່ງລັກສະນະອັນຫຼາກຫຼາຍ ແລະມີແນວທາງຕ່າງໆ ທີ່ກະຈັດກະຈາຍຢູ່.


Iti navaṅge sāṭṭhakathe piṭakattaye byappathagatīsu viññūnaṃ

ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້, ເພື່ອຄວາມສະຫຼາດຂອງຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ ໃນແນວທາງແຫ່ງພຣະໄຕປິໂດກ ພ້ອມທັງອັດຖະກະຖາ ອັນມີອົງ ໙


Kosallatthāya kate saddanītippakaraṇe

ໃນຄຳພີສັດທານີຕິ ອັນຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ແຕ່ງໄວ້ແລ້ວ


Pakiṇṇakavinicchayo nāma

ບົດວິນິດໄສເບັດຕະເລັດ


Tatiyo paricchedo.

ເປັນປະຣິເສດ (ບົດ) ທີ ໓.


4. Bhūdhātumayanāmikarūpavibhāga

໔. ການຈຳແນກຮູບສຳເລັດແຫ່ງນາມ ແລະອາຂະຍາດ ອັນມີພູທາດເປັນຕົ້ນ


‘‘Bhū sattāya’’nti dhātussa, rūpamākhyātasaññitaṃ;

Tyādyantaṃ lapitaṃ nāna-ppakārehi anākulaṃ.

ຮູບອັນໄດ້ຊື່ວ່າ ອາຂະຍາດ ອັນມີ 'ຕິ' ວິພັດເປັນຕົ້ນເປັນທີ່ສຸດ ແຫ່ງທາດວ່າ 'ພູ ສັດຕາຍັງ' (ພູ ທາດ ໃນຄວາມມີ ຄວາມເປັນ) ອັນຂ້າພະເຈົ້າກ່າວໄວ້ແລ້ວ ໂດຍປະການຕ່າງໆ ຢ່າງບໍ່ສັບສົນ.


Syādyantaṃ, dāni tasseva, rūpaṃ nāmikasavhayaṃ;

Bhāsissaṃ bhāsitatthesu, paṭubhāvāya sotunaṃ.

ບັດນີ້, ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວເຖິງຮູບຄຳທີ່ຊື່ວ່າ ນາມິກະ (ໝວດນາມ) ອັນມີວິພັດມີ "ສິ" ເປັນຕົ້ນໃນທີ່ສຸດ ເພື່ອຄວາມສະຫຼາດຮອບຮູ້ຂອງຜູ້ຟັງໃນເນື້ອຄວາມທີ່ໄດ້ກ່າວໄປແລ້ວ.


Yadatthe’ttani nāmeti, para’matthesu vā sayaṃ;

Namatīti tadāhaṃsu, nāmaṃ iti vibhāvino.

ຜູ້ສະຫຼາດທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ຄຳທີ່ນ້ອມເນື້ອຄວາມອື່ນມາສູ່ຕົນ ຫຼື ຕົນເອງນ້ອມໄປສູ່ເນື້ອຄວາມອື່ນ ນັ້ນຊື່ວ່າ "ນາມ".


Nāmaṃ nāmikamiccatra, ekamevetthato bhave;

Tadevaṃ nāmikaṃ ñe yyaṃ, saliṅgaṃ savibhattikaṃ.

ໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ "ນາມ" ແລະ "ນາມິກະ" ມີເນື້ອຄວາມເປັນອັນດຽວກັນແທ້. ດັ່ງນັ້ນ, ນາມິກະນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ປະກອບດ້ວຍລິງ (ເພດ) ແລະ ວິພັດ.


Satvābhidhānaṃ liṅganti, itthipumanapuṃsakaṃ;

Vibhattītidha satteva, tattha caṭṭha pavuccare.

ຄຳບອກປະເພດສິ່ງຂອງ ຊື່ວ່າ "ລິງ" ຄື ອິຕຖີລິງ (ເພດຍິງ), ປຸລລິງ (ເພດຊາຍ) ແລະ ນະປຸງສະກະລິງ (ເພດກາງ). ສ່ວນ "ວິພັດ" ໃນຄຳພີນີ້ ກ່າວວ່າມີ 7 ແຕ່ໃນບາງແຫ່ງກ່າວວ່າມີ 8.


Paṭhamā dutiyā tatiyā, catutthī pañcamī tathā;

Chaṭṭhī ca sattamī cāti, honti satta vibhattiyo.

ວິພັດທັງ 7 ນັ້ນຄື: ປະຖະມາ, ທຸຕິຍາ, ຕະຕິຍາ, ຈະຕຸດຖີ, ປັນຈະມີ, ຈັດຖີ ແລະ ສັດຕະມີ.


Liṅgatthe paṭhamā sāyaṃ, bhinnā dvedhā siyo iti;

Kammatthe dutiyā sāpi, bhinnā aṃ yo iti dvidhā.

ປະຖະມາວິພັດ ໃຊ້ໃນອັດຖະ (ເນື້ອຄວາມ) ແຫ່ງລິງ, ແບ່ງອອກເປັນ 2 ຄື "ສິ" ແລະ "ໂຍ". ທຸຕິຍາວິພັດ ໃຊ້ໃນອັດຖະແຫ່ງກຳ, ແບ່ງອອກເປັນ 2 ຄື "ອັງ" ແລະ "ໂຍ".


Karaṇe [Pg.82] tatiyā sāpi, bhinnā nā hi iti dvidhā;

Sampadāne catutthī sā, bhinnā dvedhā sa naṃ iti.

ຕະຕິຍາວິພັດ ໃຊ້ໃນອັດຖະແຫ່ງກະຣະນະ (ເຄື່ອງມື), ແບ່ງອອກເປັນ 2 ຄື "ນາ" ແລະ "ຫິ". ຈະຕຸດຖີວິພັດ ໃຊ້ໃນອັດຖະແຫ່ງສຳປະທານ (ຜູ້ຮັບ), ແບ່ງອອກເປັນ 2 ຄື "ສະ" ແລະ "ນັງ".


Apādāne pañcamī sā, bhinnā dvedhā smā hi iti;

Chaṭṭhī sāmimhi sā cāpi, bhinnā dvedhā sa naṃ iti.

ປັນຈະມີວິພັດ ໃຊ້ໃນອັດຖະແຫ່ງອະປາດານ (ແດນຫຼີກອອກ), ແບ່ງອອກເປັນ 2 ຄື "ສະມາ" ແລະ "ຫິ". ຈັດຖີວິພັດ ໃຊ້ໃນອັດຖະແຫ່ງສາມີ (ເຈົ້າຂອງ), ແບ່ງອອກເປັນ 2 ຄື "ສະ" ແລະ "ນັງ".


Okāse sattamī sāpi, bhinnā dvedhā smiṃsu iti;

Āmantanaṭṭhamī sāyaṃ, siyoyevāti cuddasa.

ສັດຕະມີວິພັດ ໃຊ້ໃນອັດຖະແຫ່ງໂອກາດ (ສະຖານທີ່), ແບ່ງອອກເປັນ 2 ຄື "ສະມິງ" ແລະ "ສຸ". ສ່ວນອາຣັກຂະນະ (ອາລັດປະນະ) ເປັນທີ 8, ມີຮູບເປັນ "ສິ" ແລະ "ໂຍ" ນັ້ນເອງ, ລວມທັງໝົດເປັນ 14 ວິພັດ.


Vacanadvayasaṃyuttā, ekekā tā vibhattiyo;

Satvamitiha viññeyyo, attho so dabbasaññito.

ວິພັດເຫຼົ່ານັ້ນ ແຕ່ລະວິພັດປະກອບດ້ວຍພົດທັງສອງ (ເອກະພົດ ແລະ ພະຫຸພົດ). ໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ "ສັດຕະວະ" (ສັດ) ພຶງຊາບວ່າ ເປັນເນື້ອຄວາມທີ່ເອີ້ນວ່າ "ທັບພະ" (ວັດຖຸ/ສິ່ງຂອງ).


Yo karotisa kattātu, taṃ kammaṃ yaṃ karoti vā;

Kubbate yena vā tantu, karaṇaṃ iti saññitaṃ.

ຜູ້ໃດເຮັດ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ "ກັດຕາ" (ຜູ້ເຮັດ). ສິ່ງໃດທີ່ເຂົາເຮັດ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ "ກຳ" (ຜູ້ຖືກເຮັດ). ເຂົາເຮັດດ້ວຍສິ່ງໃດ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ "ກະຣະນະ" (ເຄື່ອງມື).


Deti rocati vā yassa, sampadānanti taṃ mataṃ;

Yatopeti bhayaṃ vā taṃ, apādānanti kittitaṃ.

ບຸກຄົນໃຫ້ແກ່ຜູ້ໃດ ຫຼື ພໍໃຈຕໍ່ຜູ້ໃດ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ "ສຳປະທານ". ຄວາມຢ້ານກົວ ຫຼື ການຫຼີກອອກ ຍ່ອມມີມາຈາກສິ່ງໃດ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ "ອະປາດານ".


Yassāyatto samūhovā, taṃ ve sāmīti desitaṃ;

Yasmiṃ karoti kiriyaṃ, tadokāsanti sadditaṃ.

ໝູ່ຄະນະ ຫຼື ສິ່ງຂອງ ຂຶ້ນຢູ່ກັບຜູ້ໃດ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ "ສາມີ" (ເຈົ້າຂອງ). ບຸກຄົນເຮັດກິລິຍາໃນທີ່ໃດ ທີ່ນັ້ນຊື່ວ່າ "ໂອກາດ" (ສະຖານທີ່).


Yadālapati taṃ vatthu, āmantanamudīritaṃ;

Saddenābhimukhīkāro, vijjamānassa vā pana.

ສິ່ງໃດທີ່ບຸກຄົນຮ້ອງເອີ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ "ອາລັດປະນະ" (ຄຳຮ້ອງເອີ້ນ) ຫຼື ການເຮັດໃຫ້ຜູ້ທີ່ມີຢູ່ ຫັນໜ້າມາຫາ ດ້ວຍສຽງຮ້ອງເອີ້ນ.


Vinā ālapanatthaṃ liṅgatthādīsu paṭhamādivibhattuppatti upalakkhaṇavasena vuttāti daṭṭhabbaṃ.

ພຶງຊາບວ່າ ເວັ້ນແຕ່ອັດຖະແຫ່ງອາລັດປະນະແລ້ວ ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງວິພັດມີປະຖະມາວິພັດເປັນຕົ້ນ ໃນອັດຖະມີລິງຄັດຖະເປັນຕົ້ນ ທ່ານກ່າວໄວ້ໂດຍວິທີກຳນົດໝາຍ.


Idamettha niruttilakkhaṇaṃ daṭṭhabbaṃ – paccattavacane paṭhamā vibhatti bhavati, upayogavacane dutiyā vibhatti bhavati, karaṇavacane tatiyā vibhatti bhavati, sampadānavacane catutthī vibhatti bhavati, nissakkavacane pañcamī vibhatti bhavati, sāmivacane chaṭṭhī vibhatti bhavati, bhummavacane sattamī vibhatti bhavati, āmantanavacane aṭṭhamī vibhatti bhavati. Tatruddānaṃ –

In ທີ່ນີ້ ພຶງຊາບລັກສະນະທາງໄວຍາກອນດັ່ງນີ້: ປະຖະມາວິພັດ ຍ່ອມລົງໃນປັດຈັດຕະວະຈະນະ (ບົດປະທານ), ທຸຕິຍາວິພັດ ຍ່ອມລົງໃນອຸປະໂຍຄະວະຈະນະ (ບົດກຳ), ຕະຕິຍາວິພັດ ຍ່ອມລົງໃນກະຣະນະວະຈະນະ (ບົດເຄື່ອງມື), ຈະຕຸດຖີວິພັດ ຍ່ອມລົງໃນສຳປະທານະວະຈະນະ (ບົດຜູ້ຮັບ), ປັນຈະມີວິພັດ ຍ່ອມລົງໃນນິດສັກກະວະຈະນະ (ບົດຫຼີກອອກ), ຈັດຖີວິພັດ ຍ່ອມລົງໃນສາມີວະຈະນະ (ບົດເຈົ້າຂອງ), ສັດຕະມີວິພັດ ຍ່ອມລົງໃນພູມມະວະຈະນະ (ບົດສະຖານທີ່), ອາຣັກຂະນະວິພັດ (ອັດຖະມີວິພັດ) ຍ່ອມລົງໃນອາມັນຕະນະວະຈະນະ (ບົດຮ້ອງເອີ້ນ). ຄຳສະຫຼຸບໃນວິພັດເຫຼົ່ານັ້ນ ມີດັ່ງນີ້:


Paccattamupayogañca, karaṇaṃ sampadāniyaṃ;

Nissakkaṃ sāmivacanaṃ, bhummamālapanaṭṭhamaṃ.

ປັດຈັດຕະ, ອຸປະໂຍຄະ, ກະຣະນະ, ສຳປະທານີຍະ, นິດສັກກະ, ສາມີວະຈະນະ, ພູມມະ ແລະ ອາລັດປະນະ ເປັນທີ 8.


Tatra [Pg.83] paccattavacanaṃ nāma tividhaliṅgavavatthānagatānaṃ itthipumanapuṃsakānaṃ paccattasabhāvaniddesattho. Upayogavacanaṃ nāma yo yaṃ karoti, tena tadupayuttaparidīpanattho. Karaṇavacanaṃ nāma tajjāpakatanibbattakaparidīpanattho. Sampadānavacanaṃ nāma tappadānaparidīpanattho. Nissakkavacanaṃ nāma tannissaṭatadapagamaparidīpanattho. Sāmivacanaṃ nāma tadissaraparidīpanattho. Bhummavacanaṃ nāma tappatiṭṭhāparidīpanattho. Āmantanavacanaṃ nāma tadāmantanaparidīpanattho. Evaṃ ñatvā payogāni asammuyhantena yojetabbāni.

In ບັນດາວิພັດເຫຼົ່ານັ້ນ, ປັດຈັດຕະວະຈະນະ ຄືການສະແດງສະພາວະສະເພາະຕົນຂອງອິຕຖີລິງ, ປຸລລິງ ແລະ ນະປຸງສະກະລິງ ທີ່ກຳນົດໄວ້ໃນລິງທັງສາມ. ອຸປະໂຍຄະວະຈະນະ ຄືການສະແດງສິ່ງທີ່ຖືກກະທົບໂດຍຜູ້ເຮັດສິ່ງນັ້ນ. ກະຣະນະວະຈະນະ ຄືການສະແດງເຄື່ອງມືທີ່ເຮັດໃຫ້ເກີດ ຫຼື ໃຫ້ສຳເລັດຜົນ. ສຳປະທານະວະຈະນະ ຄືການສະແດງການມອບໃຫ້ແກ່ຜູ້ນັ້ນ. ນິດສັກກະວະຈະນະ ຄືການສະແດງການຫຼີກອອກ ຫຼື ການປາສະຈາກສິ່ງນັ້ນ. ສາມີວະຈະນະ ຄືການສະແດງຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງສິ່ງນັ້ນ. ພູມມະວະຈະນະ ຄືການສະແດງທີ່ຕັ້ງ ຫຼື ທີ່ຮອງຮັບຂອງສິ່ງນັ້ນ. ອາມັນຕະນະວະຈະນະ ຄືການສະແດງການຮ້ອງເອີ້ນຜູ້ນັ້ນ. ເມື່ອຮູ້ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຜູ້ບໍ່ຫຼົງໄຫຼ ພຶງປະກອບການໃຊ້ງານໃຫ້ຖືກຕ້ອງ.


Bhūto, bhāvako, bhavo, abhavo, bhāvo, abhāvo, sabhāvo, sabbhāvo, sambhavo, pabhavo, pabhāvo, anubhavo, ānubhāvo, parābhavo, vibhavo, pātubhāvo, āvibhāvo, tirobhāvo, vinābhāvo, sotthibhāvo, atthibhāvo, natthibhāvoti okārantapulliṅgaṃ.

ຄຳວ່າ ພູໂຕ, ພາວະໂກ, ພະໂວ, ອະພະໂວ, ພາໂວ, ອະພາໂວ, ສະພາໂວ, ສັບພາໂວ, ສັມພະໂວ, ປະພະໂວ, ປະພາໂວ, ອະນຸພະໂວ, ອານຸພາໂວ, ປະລาພະໂວ, ວິພະໂວ, ປາຕຸພາໂວ, ອາວິພາໂວ, ຕิໂຣພາໂວ, ວິນາພາໂວ, ໂສດຖິພາໂວ, ອັດຖິພາໂວ, ນັດຖິພາໂວ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນປຸລລິງທີ່ມີ ໂອ (o) ເປັນທີ່ສຸດ.


Abhibhavitā, paribhavitā, anubhavitā, samanubhavitā, bhāvitā, paccanubhavitāti ākārantapulliṅgaṃ.

ຄຳວ່າ ອະພິພະວິຕາ, ປະຣິພະວິຕາ, ອະນຸພະວິຕາ, ສະມະນຸພະວິຕາ, ພາວິຕາ, ປັດຈະນຸພະວິຕາ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນປຸລລິງທີ່ມີ ອາ (ā) ເປັນທີ່ສຸດ.


Bhavaṃ, parābhavaṃ, paribhavaṃ, abhibhavaṃ, anubhavaṃ, samanubhavaṃ, paccanubhavaṃ, pabhavaṃ, appabhavanti niggahītantapulliṅgaṃ.

ຄຳວ່າ ພະວັງ, ປະລາພະວັງ, ປະຣິພະວັງ, ອະພິພະວັງ, ອະນຸພະວັງ, ສະມະນຸພະວັງ, ປັດຈະນຸພະວັງ, ປະພະວັງ, ອັບປະພະວັງ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນປຸລລິງທີ່ມີນິກຄະຫິດ (ṃ) ເປັນທີ່ສຸດ.


Dhanabhūti, siribhūti, sotthibhūti, suvatthibhūtīti ikārantapulliṅgaṃ.

ຄຳວ່າ ທະນະພູຕິ, ສິຣິພູຕິ, ໂສດຖິພູຕິ, ສຸວັດຖິພູຕິ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນປຸລລິງທີ່ມີ ອິ (i) ເປັນທີ່ສຸດ.


Bhāvī, vibhāvī, sambhāvī, paribhāvīti īkārantapulliṅgaṃ.

ຄຳວ່າ ພາວີ, ວິພາວີ, ສັມພາວີ, ປະຣິພາວີ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນປຸລລິງທີ່ມີ ອີ (ī) ເປັນທີ່ສຸດ.


Sayambhū, pabhū, abhibhū, vibhū, adhibhū, patibhū, gotrabhū, vatrabhū, parābhibhū, rūpābhibhū, saddābhibhū, gandhābhibhū, rasābhibhū, phoṭṭhabbābhibhū, dhammābhibhū, sabbābhibhūti ūkārantapulliṅgaṃ.

ຄຳວ່າ ສະຍັມພູ, ປະພູ, ອະພິພູ, ວິພູ, ອະທິພູ, ປະຕິພູ, ໂຄດຕະຣະພູ, ວັດຕະຣະພູ, ປະລາພິພູ, ຮູປາພິພູ, ສັດທາພິພູ, ຄັນທາພິພູ, ຣະສາພິພູ, ໂຜດຖັບພາພິພູ, ທັມມາພິພູ, ສັບພາພິພູ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນປຸລລິງທີ່ມີ ອູ (ū) ເປັນທີ່ສຸດ.


Imānettha chabbidhāni pulliṅgāni bhūdhātumayāni uddiṭṭhāni.

ປຸລລິງ 6 ປະເພດ ທີ່ສ້າງຂຶ້ນຈາກ ພູທາດ (bhū-dhātu) ໄດ້ສະແດງໄວ້ໃນທີ່ນີ້ແລ້ວ.


Ukārantaṃ [Pg.84] pulliṅgaṃtu bhūdhātumayamappasiddhaṃ, aññadhātumayaṃ panukārantapulliṅgaṃ pasiddhaṃ ‘‘bhikkhu, hetu’’iti. Tena saddhiṃ sattavidhāni pulliṅgāni honti, sabbānetāni sabhāvatoyeva pulliṅgānīti daṭṭhabbāni. Ettha sattoti atthavācako bhūtasaddoyeva niyogā pulliṅgantipi daṭṭhabbo.

ສ່ວນປຸລລິງທີ່ມີ ອຸ (u) ເປັນທີ່ສຸດ ທີ່ສ້າງຂຶ້ນຈາກພູທາດນັ້ນ ບໍ່ຄ່ອຍປາກົດ (ບໍ່ເປັນທີ່ນິຍົມ), ແຕ່ປຸລລິງທີ່ມີ ອຸ ເປັນທີ່ສຸດ ທີ່ສ້າງຂຶ້ນຈາກທາດອື່ນນັ້ນ ປາກົດຢູ່ທົ່ວໄປ ເຊັ່ນ "ພິກຂຸ, ເຫຕຸ". ເມື່ອລວມກັບຄຳນັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງມີປຸລລິງ 7 ປະເພດ, ທັງໝົດນີ້ ພຶງຊາບວ່າເປັນປຸລລິງໂດຍສະພາວະແທ້. ໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ "ພູຕະ" ທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມວ່າ "ສັດ" (ສິ່ງມີຊີວິດ) ກໍພຶງຊາບວ່າເປັນປຸລລິງໂດຍກົດເກນເຊັ່ນກັນ.


Ye pana ‘‘yo dhammo bhūto, yā dhammajāti bhūtā, yaṃ dhammajātaṃ bhūta’’nti evaṃ liṅgattaye yojanārahattā aniyataliṅgā aññepi bhūtaparābhūtasambhūtasaddādayo sandissanti pāvacanavare, tepi nānopasagganipātapadehi yojanavasena saddaracanāyaṃ sukhumatthaggahaṇe ca viññūnaṃ kosallajananatthaṃ niyatapulliṅgesu pakkhipitvā dassessāma.

ສ່ວນຄຳອື່ນໆ ມີ "ພູຕະ, ປະລາພູຕະ, ສັມພູຕະ" ເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນອະນິຍະຕະຫລີງ (ມີລິງບໍ່ແນ່ນອນ) ເພາະຄວນປະກອບເຂົ້າໃນລິງທັງສາມ ດັ່ງທີ່ປາກົດໃນພະທຳວິນັຍອັນປະເສີດ ວ່າ "ໂຍ ທັມໂມ ພູໂຕ, ຍາ ທັມມະຊາຕິ ພູຕາ, ຍັງ ທັມມະຊາຕັງ ພູຕັງ", ເຮົາກໍຈະສະແດງໂດຍຈັດເຂົ້າໄວ້ໃນກຸ່ມນິຍະຕະປຸລລິງ (ປຸລລິງທີ່ແນ່ນອນ) ເພື່ອສ້າງຄວາມສະຫຼາດຮອບຮູ້ໃຫ້ແກ່ຜູ້ມີປັນຍາ ໃນການແຕ່ງປະໂຫຍກ ແລະ ການເຂົ້າເຖິງເນື້ອຄວາມອັນລະອຽດອ່ອນ ດ້ວຍການປະກອບເຂົ້າກັບອຸປະສັກ ແລະ ນິບາດຕ່າງໆ.


Seyyathidaṃ? Bhūto, parābhūto, sambhūto, vibhūto, pātubhūto, āvibhūto, tirobhūto, vinābhūto, bhabbo, paribhūto, abhibhūto, adhibhūto, addhabhūto, anubhūto, samanubhūto, paccanubhūto, bhāvito, sambhāvito, vibhāvito, paribhāvito, anuparibhūto, paribhavitabbo, paribhotabbo, paribhavanīyo, abhibhavitabbo, abhibhotabbo, abhibhavanīyo, adhibhavitabbo, adhibhotabbo, adhibhavanīyo, anubhavitabbo, anubhotabbo, anubhavanīyo, samanubhavitabbo, samanubhotabbo, samanubhavanīyo, paccanubhavitabbo, paccanubhotabbo, paccanubhavanīyo, bhāvetabbo, bhāvanīyo, sambhāvetabbo, sambhāvanīyo, vibhāvetabbo, vibhāvanīyo, paribhāvetabbo, paribhāvanīyo, bhavamāno, vibhavamāno, paribhavamāno, abhibhavamāno, anubhavamāno, samanubhavamāno, paccanubhavamāno, anubhonto, samanubhonto, paccanubhonto, sambhonto, abhisambhonto, bhāvento, sambhāvento, vibhāvento[Pg.85], paribhāvento, paribhaviyamāno, paribhuyyamāno, abhibhaviyamāno, abhibhūyamāno, anubhaviyamāno, anubhuyyamāno, samanubhaviyamāno, samanubhuyyamāno, paccanubhaviyamāno, paccanubhuyyamānoti imāni niyatapulliṅgesu pakkhittaliṅgāni. Evamokārantādivasena chabbidhāni pulliṅgāni bhūdhātumayāni pakāsitāni. Ayaṃ tāva pulliṅgavasena udāharaṇuddeso.

ດັ່ງນີ້ຄື: ພູໂຕ, ປະລາພູໂຕ, ສັມພູໂຕ, ວິພູໂຕ, ປາຕຸພູໂຕ, ອາວິພູໂຕ, ຕິໂຣພູໂຕ, ວິນາພູໂຕ, ພັບໂພ, ປະຣິພູໂຕ, ອະພິພູໂຕ, ອະທິພູໂຕ, ອັດທະພູໂຕ, ອະນຸພູໂຕ, ສະມະນຸພູໂຕ, ປັດຈະນຸພູໂຕ, ພາວິໂຕ, ສັມພາວິໂຕ, ວິພາວິໂຕ, ປະຣິພາວິໂຕ, ອະນຸປະຣິພູໂຕ, ປະຣິພະວິດຕັບໂພ, ປະຣິໂພຕັບໂພ, ປະຣິພະවະນີໂຍ, ອະພິພະවິດຕັບໂພ, ອະພິໂພຕັບໂພ, ອະພິພະවະນີໂຍ, ອະທິພະවິດຕັບໂພ, ອະທິໂພຕັບໂພ, ອະທິພະවະນີໂຍ, ອະນຸພະවິດຕັບໂພ, ອະນຸໂພຕັບໂພ, ອະນຸພະවະນີໂຍ, ສະມະນຸພະවິດຕັບໂພ, ສະມະນຸໂພຕັບໂພ, ສະມະນຸພະවະນີໂຍ, ປັດຈະນຸພະවິດຕັບໂພ, ປັດຈະນຸໂພຕັບໂພ, ປັດຈະນຸພະවະນີໂຍ, ພາເວຕັບໂພ, ພາວະນີໂຍ, ສັມພາເວຕັບໂພ, ສັມພາວະນີໂຍ, ວິພາເວຕັບໂພ, ວິພາວະນີໂຍ, ປະຣິພາເວຕັບໂພ, ປະຣິພາວະນີໂຍ, ພະວະມາໂນ, ວິພະວະມາໂນ, ປະຣິພະວະມາໂນ, ອະພິພະວະມາໂນ, ອະນຸພະວະມາໂນ, ສະມະນຸພະວະມາໂນ, ປັດຈະນຸພະວະມາໂນ, ອະນຸພົນໂຕ, ສະມະນຸພົນໂຕ, ປັດຈະນຸພົນໂຕ, ສັມພົນໂຕ, ອະພິສັມພົນໂຕ, ພາເວນໂຕ, ສັມພາເວນໂຕ, ວິພາເວນໂຕ, ປະຣິພາເວນໂຕ, ປະຣິພະວິຍະມາໂນ, ປະຣິພຸຍຍະມາໂນ, ອະພິພະວິຍະມາໂນ, ອະພິພູຍະມາໂນ, ອະນຸພະວິຍະມາໂນ, ອະນຸພຸຍຍະມາໂນ, ສະມະນຸພະວິຍະມາໂນ, ສະມະນຸພຸຍຍະມາໂນ, ປັດຈະນຸພະວິຍະມາໂນ, ປັດຈະນຸພຸຍຍະມາໂນ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນລິງທີ່ຈັດເຂົ້າໄວ້ໃນກຸ່ມນິຍະຕະປຸລລິງ. ປຸລລິງ 6 ປະເພດ ທີ່ສ້າງຂຶ້ນຈາກ ພູທາດ ໂດຍມີ ໂອ ເປັນຕົ້ນ ເປັນທີ່ສຸດ ໄດ້ສະແດງໄວ້ດັ່ງນີ້. ນີ້ຄືການສະແດງຕົວຢ່າງໂດຍປະເພດແຫ່ງປຸລລິງກ່ອນ.


Bhāvikā, bhāvanā, vibhāvanā, sambhāvanā, paribhāvanāti ākārantaitthiliṅgaṃ.

ຄຳວ່າ ພາວິກາ, ພາວະນາ, ວິພາວະນາ, ສັມພາວະນາ, ປະຣິພາວະນາ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນອิຕຖີລິງທີ່ມີ ອາ (ā) ເປັນທີ່ສຸດ.


Bhūmi, bhūti, vibhūti. Ikārantaitthiliṅgaṃ.

ຄຳວ່າ ພູມິ, ພູຕິ, ວິພູຕິ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນອິຕຖີລິງທີ່ມີ ອິ (i) ເປັນທີ່ສຸດ.


Bhūrī, bhūtī, bhotī, vibhāvinī, parivibhāvinī, sambhāvinī, pātubhavantī, pātubhontī, paribhavantī, paribhontī, abhibhavantī, abhibhontī, adhibhavantī, adhibhontī, anubhavantī, anubhontī, samanubhavantī, samanubhontī, paccanubhavantī, paccanubhontī, abhisambhavantī, abhisambhontīti īkārantaitthiliṅgaṃ.

ຄຳວ່າ ພູຣີ, ພູຕີ, ໂພຕີ, ວິພາວິນີ, ປະຣິວິພາວິນີ, ສັມພາວິນີ, ປາຕຸພະວັນຕີ, ປາຕຸພົນຕີ, ປະຣິພະວັນຕີ, ປະຣິພົນຕີ, ອະພິພະວັນຕີ, ອະພິພົນຕີ, ອະທິພະວັນຕີ, ອະທິພົນຕີ, ອະນຸພະວັນຕີ, ອະນຸພົນຕີ, ສະມະນຸພະວັນຕີ, ສະມະນຸພົນຕີ, ປັດຈະນຸພະວັນຕີ, ປັດຈະນຸພົນຕີ, ອະພິສັມພະວັນຕີ, ອະພິສັມພົນຕີ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນອິຕຖີລິງທີ່ມີ ອີ (ī) ເປັນທີ່ສຸດ.


Bhū, abhū. Ūkārantaitthiliṅgaṃ.

ຄຳວ່າ ພູ, ອະພູ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນອິຕຖີລິງທີ່ມີ ອູ (ū) ເປັນທີ່ສຸດ.


Imānettha catubbidhāni itthiliṅgāni bhūdhātumayāni uddiṭṭhāni.

ອິຕຖີລິງ 4 ປະເພດ ທີ່ສ້າງຂຶ້ນຈາກ ພູທາດ ໄດ້ສະແດງໄວ້ໃນທີ່ນີ້ແລ້ວ.


Ukārantitthiliṅgaṃ bhūdhātumayamappasiddhaṃ, aññadhātumayaṃ pana ukārantitthiliṅgaṃ pasiddhaṃ ‘‘dhātu, dhenu’’iti. Tena saddhiṃ pañcavidhāni itthiliṅgāni honti, okārantassa vā gosaddassa itthiliṅgabhāve tena saddhiṃ chabbidhānipi honti, sabbānetāni sabhāvatoyevitthiliṅgānīti daṭṭhabbāni. Etthāpi aniyataliṅgā bhūtaparābhūtasambhūtasaddādayo itthiliṅgavasena yujjante.

ສ່ວນອິຕຖີລິງທີ່ມີ ອຸ (u) ເປັນທີ່ສຸດ ທີ່ສ້າງຂຶ້ນຈາກພູທາດນັ້ນ ບໍ່ຄ່ອຍປາກົດ, ແຕ່ອິຕຖີລິງທີ່ມີ ອຸ ເປັນທີ່ສຸດ ທີ່ສ້າງຂຶ້ນຈາກທາດອື່ນນັ້ນ ປາກົດຢູ່ທົ່ວໄປ ເຊັ່ນ "ທາຕຸ, ເທນຸ". ເມື່ອລວມກັບຄຳນັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງມີອິຕຖີລິງ 5 ປະເພດ, ຫຼື ເມື່ອຄຳວ່າ "ໂຄ" ທີ່ມີ ໂອ ເປັນທີ່ສຸດ ເປັນອິຕຖີລິງ, ເມື່ອລວມກັບຄຳນັ້ນແລ້ວ ກໍມີອິຕຖີລິງ 6 ປະເພດ, ທັງໝົດນີ້ ພຶງຊາບວ່າເປັນອິຕຖີລິງໂດຍສະພາວະແທ້. ໃນທີ່ນີ້ ຄຳທີ່ມີລິງບໍ່ແນ່ນອນ ມີ "ພູຕະ, ປະລາພູຕະ, ສັມພູຕະ" ເປັນຕົ້ນ ກໍປະກອບເຂົ້າໃນອິຕຖີລິງໄດ້ເຊັ່ນກັນ.


Kathaṃ? Bhūtā, parābhūtā, sambhūtāti sabbaṃ vitthārato gahetabbaṃ ‘‘anubhonto samanubhonto’’tiādīni nava padāni [Pg.86] vajjetvā. Tāni hi īkārantavasena yojitāni. Imāni niyataliṅgesu pakkhittaliṅgāni. Evaṃ ākārantādivasena catubbidhāni itthiliṅgāni bhūdhātumayāni pakāsitāni. Ayaṃ itthiliṅgavasena udāharaṇuddeso.

ເປັນແນວໃດ? ຄື ພູຕາ, ປະລາພູຕາ, ສັມພູຕາ ພຶງຖືເອົາໂດຍລະອຽດທັງໝົດ, ໂດຍເວັ້ນຄຳທັງ 9 ມີ "ອະນຸພົນໂຕ, ສະມະນຸພົນໂຕ" ເປັນຕົ້ນ. ເພາະຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ປະກອບດ້ວຍ ອີ (ī) ເປັນທີ່ສຸດ. ຄຳເຫຼົ່ານີ້ ເປັນລິງທີ່ຈັດເຂົ້າໄວ້ໃນກຸ່ມນິຍະຕະລິງ. ອິຕຖີລິງ 4 ປະເພດ ທີ່ສ້າງຂຶ້ນຈາກ ພູທາດ ໂດຍມີ ອາ ເປັນຕົ້ນ ເປັນທີ່ສຸດ ໄດ້ສະແດງໄວ້ດັ່ງນີ້. ນີ້ຄືການສະແດງຕົວຢ່າງໂດຍປະເພດແຫ່ງອິຕຖີລິງ.


Bhūtaṃ, mahābhūtaṃ, bhavittaṃ, bhūnaṃ, bhavanaṃ, parābhavanaṃ, sambhavanaṃ, vibhavanaṃ, pātubhavanaṃ, āvibhavanaṃ, tirobhavanaṃ, vinābhavanaṃ, sotthibhavanaṃ, paribhavanaṃ, abhibhavanaṃ, adhibhavanaṃ, anubhavanaṃ, samanubhavanaṃ, paccanubhavananti niggahītantanapuṃsakaliṅgaṃ.

ຄຳວ່າ ພູຕັງ, ມະຫາພູຕັງ, ພະວິດຕັງ, ພູນັງ, ພະວະນັງ, ປະລາພະວະນັງ, ສັມພະວະນັງ, ວິພະວະນັງ, ປ加ຕຸພະວະນັງ, ອາວິພະວະນັງ, ຕິໂຣພະວະນັງ, ວິນາພະວະນັງ, ໂសດຖິພະວະນັງ, ປະຣິພະວະນັງ, ອະພິພະວະນັງ, ອະທິພະວະນັງ, ອະນຸພະວະນັງ, ສະມະນຸພະວະນັງ, ປັດຈະນຸພະວະນັງ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນນະປຸງສະກະລິງທີ່ມີນິກຄະຫິດ (ṃ) ເປັນທີ່ສຸດ.


Atthavibhāvi, dhammavibhāvi. Ikārantanapuṃsakaliṅgaṃ.

ຄຳວ່າ ອັດຖະວິພາວິ, ທັມມະວິພາວິ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນນະປຸງສະກະລິງທີ່ມີ ອິ (i) ເປັນທີ່ສຸດ.


Gotrabhu, cittasahabhu, nacittasahabhu. Ukārantanapuṃsakaliṅgaṃ.

ຄຳວ່າ ໂຄດຕະຣະພຸ, ຈິດຕະສະຫະພຸ, ນະຈິດຕະສະຫະພຸ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນນະປຸງສະກະລິງທີ່ມີ ອຸ (u) ເປັນທີ່ສຸດ.


Sabbānetāni sabhāvatoyeva napuṃsakaliṅgānīti daṭṭhabbāni. Ettha sattabhūtarūpavācako bhūtasaddoyeva niyogā napuṃsakaliṅgotipi daṭṭhabbaṃ. Etthāpi aniyataliṅgā bhūta parābhūta sambhūtasaddādayo napuṃsakaliṅgavasena yujjante.

ທັງໝົດນີ້ ພຶງຊາບວ່າເປັນນະປຸງສະກະລິງໂດຍສະພາວະແທ້. ໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ "ພູຕະ" ທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມວ່າ ສັດ, ສິ່ງມີຊີວິດ ຫຼື ຮູບ (ສັດຕະພູຕະຮູບ) ກໍພຶງຊາບວ່າເປັນນະປຸງສະກະລິງໂດຍກົດເກນເຊັ່ນກັນ. ໃນທີ່ນີ້ ຄຳທີ່ມີລິງບໍ່ແນ່ນອນ ມີ "ພູຕະ, ປະລາພູຕະ, ສັມພູຕະ" ເປັນຕົ້ນ ກໍປະກອບເຂົ້າໃນນະປຸງສະກະລິງໄດ້ເຊັ່ນກັນ.


Kathaṃ? Bhūtaṃ, parābhūtaṃ, sambhūtaṃ, vibhūtaṃ. Peyyālo. Samanubhavamānaṃ, paccanubhavamānaṃ, anubhontaṃ, anubhavantaṃ, samanubhontaṃ, samanubhavantaṃ, paccanubhontaṃ, paccanubhavantaṃ, sambhontaṃ, sambhavantaṃ, abhisambhontaṃ, abhisambhavantaṃ, pātubhontaṃ, pātubhavantaṃ, paribhontaṃ, paribhavantaṃ, abhibhontaṃ, abhibhavantaṃ, adhibhontaṃ, adhibhavantaṃ, bhāventaṃ, sambhāventaṃ, vibhāventaṃ, paribhāventaṃ, paribhāviyamānaṃ, paribhuyyamānaṃ, peyyālo. Paccanubhaviyamānaṃ, paccanubhuyyamānanti imāni niyatanapuṃsakaliṅgesu pakkhittaliṅgāni. Evaṃ niggahītantādivasena tividhāni napuṃsakaliṅgāni bhūdhātumayāni pakāsitāni[Pg.87]. Ayaṃ napuṃsakaliṅgavasena udāharaṇuddeso, evaṃ pulliṅgādivasena liṅgattayaṃ bhūdhātumayamuddiṭṭhaṃ.

ເປັນແນວໃດ? ຄື ພູຕັງ, ປະລາພູຕັງ, ສັມພູຕັງ, ວິພູຕັງ... ລະ... ສະມະນຸພະວະມານັງ, ປັດຈະນຸພະວະມານັງ, ອະນຸພົນຕັງ, ອະນຸພະວັນຕັງ, ສະມະນຸພົນຕັງ, ສະມະນຸພະວັນຕັງ, ປັດຈະນຸພົນຕັງ, ປັດຈະນຸພະວັນຕັງ, ສັມພົນຕັງ, ສັມພະວັນຕັງ, ອະພິສັມພົນຕັງ, ອະພິສັມພະວັນຕັງ, ປາຕຸພົນຕັງ, ປາຕຸພະວັນຕັງ, ປະຣິພົນຕັງ, ປະຣິພະວັນຕັງ, ອະພິພົນຕັງ, ອະພິພະວັນຕັງ, ອະທິພົນຕັງ, ອະທິພະວັນຕັງ, ພາເວນຕັງ, ສັມພາເວນຕັງ, ວິພາເວນຕັງ, ປະຣິພາເວນຕັງ, ປະຣິພາວິຍະມານັງ, ປະຣິພຸຍຍະມານັງ... ລະ... ປັດຈະນຸພະວິຍະມານັງ, ປັດຈະນຸພຸຍຍະມານັງ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນລິງທີ່ຈັດເຂົ້າໄວ້ໃນກຸ່ມນິຍະຕະນະປຸງສະກະລິງ. ນະປຸງສະກະລິງ 3 ປະເພດ ທີ່ສ້າງຂຶ້ນຈາກ ພູທາດ ໂດຍມີນິກຄະຫິດ ເປັນຕົ້ນ ເປັນທີ່ສຸດ ໄດ້ສະແດງໄວ້ດັ່ງນີ້. ນີ້ຄືການສະແດງຕົວຢ່າງໂດຍປະເພດແຫ່ງນະປຸງສະກະລິງ. ດັ່ງນັ້ນ, ລິງທັງສາມ ທີ່ສ້າງຂຶ້ນຈາກ ພູທາດ ໂດຍປະເພດແຫ່ງປຸລລິງເປັນຕົ້ນ ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວ.


Ettha me appasiddhāti, ye ye saddā pakāsitā;

Te te pāḷippadesesu, maggitabbā vibhāvinā.

ໃນທີ່ນີ້, ຄຳສັບໃດໆ ທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວໂດຍການສະແດງທຳ (ໂດຍເທດສະໜາ); ຄຳສັບເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ມີປັນຍາ ພຶງຄົ້ນຄວ້າເບິ່ງໃນພະບາລີທັງຫຼາຍ.


O, ā, bindu, i, ī, u, ū-antime sattadhā ṭhitā;

Ñe yyā pulliṅgabhedāti, niruttaññūhi bhāsitā.

ຜູ້ຮູ້ໄວຍາກອນທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ປະເພດແຫ່ງປຸລລິງ ພຶງຊາບວ່າມີ 7 ປະເພດ ໂດຍມີ: ໂອ, ອາ, ພິນທຸ (ນິກຄະຫິດ), ອິ, ອີ, ອຸ, ອູ ເປັນທີ່ສຸດ.


Ā ivaṇṇo cuvaṇṇo ca, pañca antā sarūpato;

Itthibhedāti viññeyyā, okārantena chāpi vā.

ປະເພດແຫ່ງອິຕຖີລິງ ພຶງຊາບວ່າມີ 5 ປະເພດ ໂດຍມີ: ອາ, ອິວັນນະ (ອິ, ອີ) ແລະ ອຸວັນນະ (ອຸ, ອູ) ເປັນທີ່ສຸດ ໂດຍຮູບຂອງຕົນ, ຫຼື ມີ 6 ປະເພດ ເມື່ອລວມກັບຄຳທີ່ມີ ໂອ ເປັນທີ່ສຸດ.


Bindu, i, u-ime antā, tayo ñeyyā vibhāvinā;

Napuṃsakappabhedāti, niruttaññūhi bhāsitā.

ຜູ້ຮູ້ໄວຍາກອນທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ປະເພດແຫ່ງນະປຸງສະກະລິງ ຜູ້ມີປັນຍາ ພຶງຊາບວ່າມີ 3 ປະເພດ ໂດຍມີ: ພິນທຸ (ນິກຄະຫິດ), ອິ, ອຸ ເປັນທີ່ສຸດ.


Antā satteva pulliṅge, itthiyaṃ pañca vā cha vā;

Napuṃsake tayo evaṃ, dasa pañcahi chabbidhā.

ດັ່ງນັ້ນ, ທີ່ສຸດ (ການັນ) ໃນປຸລລິງມີ 7, ໃນອິຕຖີລິງມີ 5 ຫຼື 6, ໃນນະປຸງສະກະລິງມີ 3, ລວມທັງໝົດເປັນ 15 ຫຼື 16 ປະເພດ ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້.


Yasmā panettha ‘‘bhūto’’tiādayo saddā nibbacanābhidheyyakathanatthasādhakavacanapariyāyavacanatthuddhāravasena vuccamānā pākaṭā honti suviññeyyā ca, tasmā imesaṃ nibbacanādīni yathāsambhavaṃ vakkhāma viññūnaṃ tuṭṭhijananatthañceva sotārānamatthesu paṭutarabuddhipaṭilābhāya ca. Tatra bhūtoti khandhapātubhāvena bhavatīti bhūto, idaṃ tāva nibbacanaṃ. ‘‘Bhūto’’ti sabbasaṅgāhakavasena satto vuccati, idamabhidheyyakathanaṃ. ‘‘Yo ca kālaghaso bhūto. Sabbeva nikkhipissanti, bhūtā loke samussaya’’nti ca idametassa atthassa sādhakavacanaṃ. Atha vā bhūtoti evaṃnāmako amanussajātiyo sattaviseso, idamabhidheyyakathanaṃ. ‘‘Bhūtavijjā, bhūtavejjo, bhūtaviggahito’’ti ca idametassa atthassa sādhakavacanaṃ. Yañca pana ‘‘satto macco pajā’’tiādikaṃ tattha tattha āgataṃ vacanaṃ, idaṃ sattoti [Pg.88] atthavācakassa bhūtasaddassa pariyāyavacanaṃ. Yañca niddesapāḷiyaṃ ‘‘maccoti satto naro mānavo poso puggalo jīvo jagu jantu hindagu manujo’’ti āgataṃ, idampi pariyāyavacanameva. Tāni sabbāni piṇḍetvā vuccante –

ເພາະວ່າ ໃນອະທິບາຍນີ້ ຄຳທັງຫຼາຍມີຄຳວ່າ “ພູຕະ” ເປັນຕົ້ນ ທີ່ເພິ່ນກ່າວໄວ້ໂດຍຫົວຂໍ້ມີນິຣຸດຕິ (ຄຳວິເຄາະສັບ), ການກ່າວເຖິງອັດຖະທີ່ຄວນກ່າວ, ຄຳສະແດງອັດຖະໃຫ້ສຳເລັດ (ຄຳອ້າງອີງ), ໄວພົດ (ຄຳພະຍາຍ) ແລະ ການຖອດອັດຖະ ຍ່ອມປາກົດຈະແຈ້ງ ແລະ ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ, ສະນັ້ນ ເຮົາຈະກ່າວນິຣຸດຕິເປັນຕົ້ນຂອງຄຳເຫຼົ່ານັ້ນຕາມສົມຄວນ ເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມຍິນດີແກ່ທ່ານຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ ແລະ ເພື່ອໃຫ້ຜູ້ຟັງໄດ້ຮັບປັນຍາອັນວ່ອງໄວໃນອັດຖະທັງຫຼາຍ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ “ພູຕະ” ວິເຄາະວ່າ: ສິ່ງໃດຍ່ອມເປັນໄປ (ເກີດຂຶ້ນ) ດ້ວຍຄວາມປາກົດແຫ່ງຂັນ, ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ “ພູຕະ”, ນີ້ຄືຄຳວິເຄາະສັບກ່ອນ. ຄຳວ່າ “ພູຕະ” ນີ້ ເພິ່ນກ່າວໝາຍເຖິງ “ສັດ” ໂດຍຄວາມເປັນຄຳລວມທັງປວງ, ນີ້ຄືການກ່າວເຖິງອັດຖະທີ່ຄວນກ່າວ. ຄຳອ້າງອີງທີ່ສະແດງອັດຖະນີ້ ຄື: “ສັດຜູ້ກືນກິນກາລະ ແລະ ສັດທັງປວງ ຍ່ອມຈະລະຖິ້ມຮ່າງກາຍໄວ້ໃນໂລກ”. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຄຳວ່າ “ພູຕະ” ຄືສັດວິເສດຈຳພວກອະມະນຸດທີ່ມີຊື່ຢ່າງນີ້, ນີ້ຄືການກ່າວເຖິງອັດຖະທີ່ຄວນກ່າວ. ຄຳອ້າງອີງທີ່ສະແດງອັດຖະນີ້ ຄື: “ພູຕະວິຊາ (ວິຊາປາບຜີ), ພູຕະເວດຊະ (ໝໍຜີ), ພູຕະວິກຄະຫິຕະ (ຜູ້ຖືກຜີເຂົ້າ)”. ສ່ວນຄຳໃດທີ່ມາໃນທີ່ນັ້ນໆ ວ່າ “ສັດ, ມັດຈະ, ປະຊາ” ເປັນຕົ້ນ, ຄຳນັ້ນເປັນໄວພົດຂອງ “ພູຕະສັບ” ທີ່ບອກອັດຖະວ່າ “ສັດ”. ແລະ ຄຳໃດທີ່ມາໃນນິດເທສະປາລີວ່າ “ມັດຈະ ຄື ສັດ, ນະຣະ, ມານົບ, ໂປສະ, ບຸກຄົນ, ຊີວະ, ຊະຄຸ, ຊັນຕຸ, ຮິນທະຄຸ, ມະນຸດ”, ຄຳນັ້ນກໍເປັນໄວພົດຄືກັນ. ຄຳທັງໝົດນັ້ນ ເມື່ອຮວບຮວມແລ້ວ ກ່າວໄວ້ດັ່ງນີ້ —


Satto macco jano bhūto, pāṇo hindagu puggalo;

Jantu jīvo jagu yakkho, pāṇī dehī tathāgato.

ສັດ, ມັດຈະ, ຊະນະ, ພູຕະ, ປານະ, ຮິນທະຄຸ, ບຸກຄົນ, ຊັນຕຸ, ຊີວະ, ຊະຄຸ, ຍັກຂະ, ປານີ, ເທຫີ, ຕະຖາຄົດ.


Sattavo mātiyo loko, manujo mānavo naro;

Poso sarīrīti pume, bhūtamiti napuṃsake.

ສັດຕະວະ, ມາຕິຍະ, ໂລກະ, ມະນຸດຊະ, ມານະວະ, ນະຣະ, ໂປສະ, ສະຣີຣີ, ຄຳເຫຼົ່ານີ້ໃຊ້ໃນປຸມລີງ (ເພດຊາຍ), ສ່ວນຄຳວ່າ ພູຕະ (ພູຕັງ) ໃຊ້ໃນນະປຸງສະກະລີງ (ເພດກາງ).


Pajāti itthiyaṃ vutto, liṅgato, na ca atthato;

Evaṃ tiliṅgikā honti, saddā sattābhidhānakā.

ຄຳວ່າ ປະຊາ ໃຊ້ໃນອິດຖີລີງ (ເພດຍິງ) ໂດຍລີງ ແຕ່ບໍ່ແມ່ນໂດຍອັດຖະ, ຄຳທີ່ບອກເຖິງສັດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມມີສາມລີງດ້ວຍປະການສະນັ້ນ.


Yo so jaṅghāya ulati, so satto jaṅghalo idha;

Pāṇadehābhidhānehi, sattanāmaṃ papañcitaṃ.

ສັດໃດຍ່ອມໄປດ້ວຍແແຂ່ງ, ສັດນັ້ນຊື່ວ່າ ຊັງຄະລະ (ຜູ້ມີແຂ່ງໄວ) ໃນຄຳອະທິບາຍນີ້, ຊື່ຂອງສັດ ເພິ່ນສະແດງໃຫ້ພິສະດານດ້ວຍຄຳບອກເຖິງປານະ (ລົມຫາຍໃຈ) ແລະ ເທຫະ (ຮ່າງກາຍ).


Imasmiṃ pakaraṇe ‘‘pariyāyavacana’’nti ca ‘‘abhidhāna’’nti ca ‘‘saṅkhā’’tiādīni ca ekatthāni adhippetāni, atthuddhāravasena pana bhūtasaddo pañcakkhandhāmanussadhātusassatavijjamānakhīṇāsavasattarukkhādīsu dissati, tappayogo upari atthattikavibhāge āvibhavissati. Bhāvakoti bhāvetīti bhāvako, idaṃ nibbacanaṃ. Yo bhāvanaṃ karoti, so bhāvako. Idamabhidheyyakathanaṃ. ‘‘Bhāvako nipako dhīro’’ti idametassa atthassa sādhakavacanaṃ. ‘‘Bhāvako bhāvanāpasuto bhāvanāpayutto bhāvanāsampanno’’ti idaṃ pariyāyavacanaṃ. Imāni ‘‘bhūto bhāvako’’ti dve padāni suddhakattuhetukattuvasena vuttānīti. Ito paraṃ nayānusārena suviññeyyattā ‘‘idaṃ nibbacana’’nti ca ādīni [Pg.89] avatvā katthaci atthasādhakavacanaṃ pariyāyavacanaṃ atthuddhārañca yathārahaṃ dassessāma. Tesu hi sabbattha dassitesu ganthavitthāro siyā, tasmā yesamattho uttāno, tesampi padānamabhidheyyaṃ na kathessāma, nibbacanamattameva nesaṃ kathessāma. Yesaṃ pana gambhīro attho, tesamabhidheyyaṃ kathessāma.

ໃນຄຳພີນີ້, ຄຳວ່າ “ປະຣິຍາຍະວະຈະນະ” (ໄວພົດ), “ອະພິທານະ” (ຊື່) ແລະ “ສັງຂາ” (ບັນຍັດ) ເປັນຕົ້ນ ມີອັດຖະຢ່າງດຽວກັນ. ແຕ່ໂດຍການຖອດອັດຖະ, ພູຕະສັບ ຍ່ອມປາກົດໃນອັດຖະວ່າ ປັນຈະຂັນ (ຂັນ ໕), ອະມະນຸດ, ທາດ, ສັດສະຕະ (ຄວາມທ່ຽງ), ວິຊະມານະ (ສິ່ງທີ່ມີຢູ່), ຂີນາສົບ, ສັດ, ຕົ້ນໄມ້ ເປັນຕົ້ນ, ການປະກອບໃຊ້ພູຕະສັບນັ້ນ ຈະປາກົດໃນພາກວິໄຈອັດຖະສາມ (ອັດຖັດຕິກະວິພາຄະ) ຂ້າງໜ້າ. ຄຳວ່າ “ພາວະໂກະ” ວິເຄາະວ່າ: ຜູ້ໃດຍ່ອມຈະເລີນ, ຜู້ນັ້ນຊື່ວ່າ “ພາວະໂກະ”, ນີ້ຄືຄຳວິເຄາະສັບ. ຜູ້ໃດເຮັດການຈະເລີນ, ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ “ພາວະໂກະ”, ນີ້ຄືການກ່າວເຖິງອັດຖະທີ່ຄວນກ່າວ. ຄຳອ້າງອີງທີ່ສະແດງອັດຖະນີ້ ຄື: “ພາວະໂກະ (ຜູ້ຈະເລີນ), ນິປະກະ (ຜູ້ມີປັນຍາຮັກສາຕົນ), ທິຣະ (ຜູ້ມີປັນຍາ)”. ຄຳວ່າ “ພາວະໂກະ, ພາວະນາປະສຸຕະ (ຜູ້ຂະຫຍັນໃນການຈະເລີນ), ພາວະນາປະຍຸດຕະ (ຜູ້ປະກອບໃນການຈະເລີນ), ພາວະນາສຳປັນນະ (ຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍການຈະເລີນ)” ນີ້ຄືໄວພົດ. ສອງຄຳນີ້ ຄື “ພູໂຕ” ແລະ “ພາວະໂກ” ເພິ່ນກ່າວໄວ້ໂດຍຄວາມເປັນສຸດທະກັດຕາ ແລະ ເຫຕຸກັດຕາ. ຕັ້ງແຕ່ນີ້ໄປ, ເພາະເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຕາມແນວທາງ, ເຮົາຈະບໍ່ກ່າວວ່າ “ນີ້ຄືຄຳວິເຄາະສັບ” ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ຈະສະແດງຄຳອ້າງອີງ, ໄວພົດ ແລະ ການຖອດອັດຖະຕາມສົມຄວນໃນບາງບ່ອນ. ເພາະຖ້າສະແດງທັງໝົດໃນທຸກບ່ອນ ຕຳລາຈະກວ້າງຂວາງເກີນໄປ, ສະນັ້ນ ຄຳໃດທີ່ມີອັດຖະຕື້ນ, ເຮົາຈະບໍ່ກ່າວອັດຖະທີ່ຄວນກ່າວຂອງຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຈະກ່າວພຽງນິຣຸດຕິເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນຄຳໃດທີ່ມີອັດຖະເລິກເຊິ່ງ, ເຮົາຈະກ່າວອັດຖະທີ່ຄວນກ່າວຂອງຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ.


Bhavanaṃ bhavo, bhavo vuccati vuddhi. Bhūsaddassa atthātisayayogato vaḍḍhanepi dissamānattā bhavanaṃ vaḍḍhananti katvā. ‘‘Bhavo ca rañño abhavo ca rañño’’ti idaṃ vuddhiatthassa sādhakaṃ vacanaṃ. Atha vā bhavoti vuccati sassataṃ. ‘‘Sassato attā ca loko cā’’ti hi sassatavasena pavattā diṭṭhi sassatadiṭṭhi, tasmā bhavadiṭṭhī’’ti idametassatthassa sādhakaṃ vacanaṃ. Tathā bhavoti bhavadiṭṭhi, bhavati sassataṃ tiṭṭhatīti pavattanato sassatadiṭṭhi bhavadiṭṭhi nāma. Bhavadiṭṭhi hi uttarapadalopena bhavoti vuccati. ‘‘Bhavena bhavassa vippamokkhamāhaṃsū’’ti idametassatthassa sādhakaṃ vacanaṃ. Etthāyaṃ pāḷivacanattho – ekacce samaṇā vā brāhmaṇā vā bhavadiṭṭhiyā vā kāmabhavādinā vā sabbabhavato vimuttiṃ saṃsāravisuddhiṃ kathayiṃsūti. Atha vā bhavanti vaḍḍhanti sattā etenāti bhavoti atthena sampattipuññāni bhavoti ca vuccanti. ‘‘Itibhavābhavatañca vītivatto’’ti idametassatthassa sādhakaṃ vacanaṃ. Ettha panāyaṃ pāḷivacanattho – bhavoti sampatti, abhavoti vipatti. Tathā bhavoti vuddhi, abhavoti hāni. Bhavoti sassataṃ, abhavoti ucchedo. Bhavoti puññaṃ, abhavoti pāpaṃ, taṃ sabbaṃ vītivattoti.

ຄວາມເປັນໄປ (ຫຼື ຄວາມຈະເລີນ) ຊື່ວ່າ ພົບ, ພົບ ເພິ່ນກ່າວວ່າ ຄວາມຈະເລີນ. ເພາະພູສັບ (bhū) ເມື່ອປະກອບກັບອັດຖະທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ ຍ່ອມປາກົດໃນຄວາມຈະເລີນຄືກັນ, ເພິ່ນຈຶ່ງກຳນົດວ່າ ຄວາມເປັນໄປ ຄື ຄວາມຈະເລີນ. ຄຳອ້າງອີງທີ່ສະແດງອັດຖະວ່າຄວາມຈະເລີນນີ້ ຄື: “ຄວາມຈະເລີນຂອງພຣະຣາຊາ ແລະ ຄວາມເສື່ອມຂອງພຣະຣາຊາ”. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ພົບ ເພິ່ນກ່າວວ່າ ສັດສະຕະ (ຄວາມທ່ຽງ). ເພາະວ່າ ທິດຖິທີ່ເປັນໄປໂດຍຄວາມທ່ຽງວ່າ “ອັດຕາ ແລະ ໂລກທ່ຽງ” ຊື່ວ່າ ສັດສະຕະທິດຖິ, ສະນັ້ນ ຄຳວ່າ “ພະວະທິດຖິ” (ພົບທິດຖິ) ນີ້ ຄືຄຳອ້າງອີງທີ່ສະແດງອັດຖະນີ້. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ພົບ ຄື ພະວະທິດຖິ, ທິດຖິທີ່ເປັນໄປໂດຍຄວາມເຫັນວ່າ ຍ່ອມເປັນໄປ ຄື ຕັ້ງຢູ່ຢ່າງທ່ຽງແທ້ ຊື່ວ່າ ພະວະທິດຖິ (ສັດສະຕະທິດຖິ). ເພາະວ່າ ພະວະທິດຖິ ນັ້ນ ເພິ່ນລຶບຄຳຫຼັງ (ທິດຖິ) ເສຍ ແລ້ວກ່າວວ່າ “ພົບ”. ຄຳອ້າງອີງທີ່ສະແດງອັດຖະນີ້ ຄື: “ພວກເຂົາກ່າວຄວາມຫຼຸດພົ້ນຈາກພົບ ດ້ວຍພົບ”. ໃນຄຳນີ້ ມີອັດຖະແຫ່ງພຣະປາລີດັ່ງນີ້: ສະມະນະ ຫຼື ພຣາມ ບາງພວກ ກ່າວຄວາມຫຼຸດພົ້ນ ຄື ຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງສັງສານວັດ ຈາກພົບທັງປວງ ດ້ວຍພົບທິດຖິ ຫຼື ດ້ວຍກາມະພົບເປັນຕົ້ນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມຈະເລີນດ້ວຍສິ່ງນີ້ ສະນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ພົບ, ໂດຍອັດຖະນີ້ ສົມບັດ ແລະ ບຸນທັງຫຼາຍ ເພິ່ນກໍກ່າວວ່າ ພົບ. ຄຳອ້າງອີງທີ່ສະແດງອັດຖະນີ້ ຄື: “ແລະ ຜູ້ກ້າວລ່ວງຄວາມເປັນພົບ ແລະ ຄວາມບໍ່ເປັນພົບນັ້ນໄດ້ແລ້ວ”. ໃນຄຳນີ້ ມີອັດຖະແຫ່ງພຣະປາລີດັ່ງນີ້: ພົບ ຄື ສົມບັດ, ອະພົບ ຄື ວິບັດ. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ພົບ ຄື ຄວາມຈະເລີນ, ອະພົບ ຄື ຄວາມເສື່ອມ. ພົບ ຄື ສັດສະຕະ (ຄວາມທ່ຽງ), ອະພົບ ຄື ອຸດເສທະ (ຄວາມຂາດສູນ). ພົບ ຄື ບຸນ, ອະພົບ ຄື ບາບ, ຜູ້ນັ້ນກ້າວລ່ວງສິ່ງທັງປວງນັ້ນໄດ້ແລ້ວ.


Sahokāsā [Pg.90] khandhāpi bhavo. ‘‘Kāmabhavo rūpabhavo’’ iccevamādi etassatthassa sādhakaṃ vacanaṃ. Ettha pana khandhā ‘‘yo paññāyati, so sarūpaṃ labhatī’’ti katvā ‘‘bhavati avijjātaṇhādisamudayā nirantaraṃ samudetī’’ti atthena vā ‘‘bhavā’’ti vuccanti. Okāso pana ‘‘bhavanti jāyanti ettha sattā nāmarūpadhammā cā’’ti atthena ‘‘bhavo’’ti. Apica kammabhavopi bhavo, upapattibhavopi bhavo. ‘‘Upādānapaccayā bhavo duvidhena atthi kammabhavo, atthi upapattibhavo’’ti idametassatthassa sādhakaṃ vacanaṃ. Tattha kammameva bhavo kammabhavo. Tathā upapatti eva bhavo upapattibhavo. Etthūpapatti bhavatīti bhavo, kammaṃ pana yathā sukhakāraṇattā ‘‘sukho buddhānamuppādo’’ti vutto. Evaṃ bhavakāraṇattā phalavohārena bhavoti daṭṭhabbaṃ. Atha vā bhāvanalakkhaṇattā bhāvetīti bhavo. Kiṃ bhāveti? Upapattiṃ. Iti upapattiṃ bhāvetīti bhavoti vuccati. Bhāvetītimassa ca nibbattetīti hetukattuvasenattho. Atha vā ‘‘bhavapaccayā jātī’’ti vacanato bhavati etenāti bhavoti kammabhavo vuccati.

ແມ່ນແຕ່ຂັນທີ່ຮ່ວມກັບໂອກາດ (ທີ່ຢູ່) ກໍຊື່ວ່າ ພົບ. ຄຳວ່າ “ກາມະພົບ, ຮູບພົບ” ເປັນຕົ້ນ ນີ້ຄືຄຳອ້າງອີງທີ່ສະແດງອັດຖະນີ້. ໃນຄຳນັ້ນ, ຂັນທັງຫຼາຍ ເພິ່ນກຳນົດວ່າ “ສິ່ງໃດປາກົດ, ສິ່ງນັ້ນຍ່ອມໄດ້ຮູບຮ່າງ” ແລ້ວກ່າວວ່າ “ພົບ” (ພະວາ) ໂດຍອັດຖະວ່າ “ຍ່ອມເປັນໄປ ຄື ເກີດຂຶ້ນຕິດຕໍ່ກັນ ເພາະມີອະວິຊາ ແລະ ຕັນຫາ ເປັນຕົ້ນ ເປັນສະມຸໄທ”. ສ່ວນໂອກາດ ຊື່ວ່າ “ພົບ” ໂດຍອັດຖະວ່າ “ສັດທັງຫຼາຍ ແລະ ນາມຮູບທຳທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໃນທີ່ນີ້”. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ກຳມະພົບກໍເປັນພົບ, ອຸປະປັດຕິພົບກໍເປັນພົບ. ຄຳອ້າງອີງທີ່ສະແດງອັດຖະນີ້ ຄື: “ເພາະອຸປະທານເປັນປັດໄຈ ຈຶ່ງມີພົບ, ພົບມີສອງຢ່າງ ຄື ກຳມະພົບ ແລະ ອຸປະປັດຕິພົບ”. ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ, ກຳນັ້ນເອງເປັນພົບ ຊື່ວ່າ ກຳມະພົບ. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ອຸປະປັດຕິ (ການເກີດ) ນັ້ນເອງເປັນພົບ ຊື່ວ່າ ອຸປະປັດຕິພົບ. ໃນຄຳນັ້ນ, ອຸປະປັດຕິຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ສະນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພົບ, ສ່ວນກຳນັ້ນ ເພິ່ນກ່າວໂດຍການເອົາຜົນມາເອີ້ນເຫດ ເພາະເປັນເຫດແຫ່ງພົບ ເໝືອນດັ່ງຄຳວ່າ “ຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ນຳສຸກມາໃຫ້” ເພາະເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມສຸກ, ພຶງຊາບຢ່າງນີ້. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ເພາະມີລັກສະນະການເຮັດໃຫ້ເກີດ, ສິ່ງໃດຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດ (ຈະເລີນ) ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ພົບ. ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດຫຍັງ? ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດອຸປະປັດຕິ. ການເຮັດໃຫ້ເກີດອຸປະປັດຕິຢ່າງນີ້ ຊື່ວ່າ ພົບ. ແລະ ຄຳວ່າ “ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດ” (ພາເວຕິ) ນີ້ ມີອັດຖະໂດຍຄວາມເປັນເຫຕຸກັດຕາວ່າ “ຍ່ອມໃຫ້ບັງເກີດ”. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ເພາະມີພຣະດຳຣັດວ່າ “ເພາະພົບເປັນປັດໄຈ ຈຶ່ງມີຊາດ”, ສິ່ງໃດຍ່ອມເປັນໄປດ້ວຍສິ່ງນີ້ ສະນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ພົບ, ໝາຍເຖິງກຳມະພົບ.


‘‘Khandhānañca paṭipāṭi, dhātuāyatanāna ca;

Abbocchinnaṃ vattamānā, saṃsāroti pavuccatī’’ti

“ຄວາມເປັນໄປຢ່າງບໍ່ຂາດສາຍ ແຫ່ງລຳດັບຂອງຂັນທັງຫຼາຍ, ທາດທັງຫຼາຍ ແລະ ອາຍະຕະນະທັງຫຼາຍ, ເພິ່ນກ່າວວ່າ ສັງສານວັດ”


Vuttalakkhaṇo saṃsāropi bhavo. ‘‘Bhave dukkhaṃ bhavadukkhaṃ, bhave saṃsaranto’’ti imānetassatthassa sādhakāni vacanāni. Tatra kenaṭṭhena saṃsāro bhavoti kathīyati? Bhavati ettha sattasammuti khandhādipaṭipāṭisaṅkhāte dhammapuñjasminti atthena[Pg.91]. Idaṃ bhavasaddassa bhāvakattukaraṇādhikaraṇasādhanavasenatthakathanaṃ.

ແມ່ນແຕ່ສັງສານວັດທີ່ມີລັກສະນະດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ກໍຊື່ວ່າ ພົບ. ຄຳວ່າ “ທຸກໃນພົບ ຊື່ວ່າ ພະວະທຸກ, ຜູ້ທ່ອງທ່ຽວໄປໃນພົບ” ເຫຼົ່ານີ້ ຄືຄຳອ້າງອີງທີ່ສະແດງອັດຖະນີ້. ໃນຄຳນັ້ນ, ສັງສານວັດ ເພິ່ນກ່າວວ່າ ພົບ ໂດຍອັດຖະແນວໃດ? ໂດຍອັດຖະວ່າ: ສົມມຸດວ່າສັດ ຍ່ອມມີຢູ່ໃນກອງທຳນີ້ ທີ່ນັບວ່າເປັນລຳດັບແຫ່ງຂັນເປັນຕົ້ນ. ນີ້ຄືການສະແດງອັດຖະແຫ່ງພົບສັບ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງພາວະສາດທະນະ, ກັດຕຸສາດທະນະ, ກະຣະນະສາດທະນະ ແລະ ອະທິກະຣະນະສາດທະນະ.


Ettha bhavasaddassa atthuddhāraṃ vadāma –

ໃນທີ່ນີ້ ເຮົາຈະກ່າວເຖິງການຖອດອັດຖະແຫ່ງພົບສັບ —


Vuddhisampattipuññāni, khandhā sokāsasaññitā;

Saṃsāro sassatañcetaṃ, bhavasaddena sadditaṃ.

ຄວາມຈະເລີນ, ສົມບັດ, ບຸນ, ຂັນທັງຫຼາຍພ້ອມທັງໂອກາດ, ສັງສານວັດ ແລະ ສັດສະຕະ (ຄວາມທ່ຽງ) ນີ້, ເພິ່ນກ່າວໄວ້ດ້ວຍພົບສັບ.


Bhavataṇhā bhavadiṭṭhi, upapattibhavo tathā;

Kammabhavo ca sabbantaṃ, bhavasaddena sadditaṃ.

ພົບຕັນຫາ, ພົບທິດຖິ, ອຸປະປັດຕິພົບ ແລະ ກຳມະພົບ, ທັງໝົດນັ້ນ ເພິ່ນກໍກ່າວໄວ້ດ້ວຍພົບສັບ.


Bhavataṇhābhavadiṭṭhi-dvayaṃ katthaci pāḷiyaṃ;

Uttarapadalopena, bhavasaddena sadditaṃ.

ໃນພຣະປາລີບາງບ່ອນ, ຄຳທັງສອງ ຄື ພົບຕັນຫາ ແລະ ພົບທິດຖິ, ເພິ່ນລຶບຄຳຫຼັງເສຍ ແລ້ວກ່າວໄວ້ດ້ວຍພົບສັບ.


Abhavoti na bhavo abhavo.

ຄຳວ່າ ອະພົບ ວິເຄາະວ່າ: ຄວາມບໍ່ແມ່ນພົບ ຊື່ວ່າ ອະພົບ.


Vipatti hāni ucchedo, pāpañceva catubbidhā;

Ime abhavasaddena, atthā vuccanti sāsane.

ວິບັດ, ຄວາມເສື່ອມ, ອຸດເສທະ (ຄວາມຂາດສູນ) ແລະ ບາບ, ທັງ ໔ ປະການນີ້, ເພິ່ນກ່າວວ່າເປັນອັດຖະດ້ວຍອະພົບສັບ ໃນພຣະສາສະໜາ.


Bhāvoti ajjhāsayo, yo ‘‘adhippāyo’’tipi vuccati. ‘‘Thīnaṃbhāvo durājāno. Nāmacco rājabhariyāsu, bhāvaṃ kubbetha paṇḍito. Hadayaṅgatabhāvaṃ pakāsetī’’ti evamādi etassatthassa sādhakaṃ vacanaṃ. Apica vatthudhammopi bhāvo. ‘‘Bhāvasaṅketasiddhīna’’nti idametassatthassa sādhakaṃ vacanaṃ, cittampi bhāvo. ‘‘Accāhitaṃ kammaṃ karosi luddaṃ, bhāve ca te kusalaṃ natthi kiñcī’’ti idametassatthassa sādhakaṃ vacanaṃ. Kriyāpibhāvo. ‘‘Bhāvalakkhaṇaṃ bhāvasattamī’’ti ca idametassatthassa sādhakaṃ vacanaṃ. Apica bhāvoti sattavevacananti bhaṇanti, dhātu vā etaṃ adhivacanaṃ. Tattha ajjhāsayo ca vatthudhammo ca cittañca satto cāti ime bhavatīti bhāvo. Tathā pana bhāvetīti bhāvo, kriyā [Pg.92] tu bhavananti bhāvo. Sā ca bhavanagamanapacanādivasenānekavidhā. Apica bhāvarūpampi bhāvo, yaṃ itthibhāvo pumbhāvo itthindriyanti ca vuccati. Tatrāyaṃ vacanattho – ‘‘itthī’’ti vā ‘‘puriso’’ti vā bhavati etena cittaṃ abhidhānañcāti bhāvo.

ຄຳວ່າ ພາວະ ຄື ອັດທະຍາໄສ, ທີ່ເພິ່ນກ່າວວ່າ “ອະທິບາຍ” (ຄວາມປະສົງ) ກໍມີ. ຄຳວ່າ “ພາວະ (ອັດທະຍາໄສ) ຂອງສະຕີທັງຫຼາຍ ຮູ້ໄດ້ຍາກ. ອຳມາດຜູ້ເປັນບັນດິດ ບໍ່ພຶງເຮັດຄວາມສະໜິດສະໜົມ (ພາວະ) ໃນພຣະມະເຫສີຂອງພຣະຣາຊາ. ຍ່ອມສະແດງພາວະ (ຄວາມຮູ້ສຶກ) ທີ່ຢູ່ໃນໃຈ” ເປັນຕົ້ນ ນີ້ຄືຄຳອ້າງອີງທີ່ສະແດງອັດຖະນີ້. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ວັດຖຸທຳກໍເປັນພາວະ. ຄຳວ່າ “ຄວາມສັນຍານໃນພາວະ (ວັດຖຸ)” ນີ້ຄືຄຳອ້າງອີງທີ່ສະແດງອັດຖະນີ້. ແມ່ນແຕ່ຈິດກໍເປັນພາວະ. ຄຳວ່າ “ແນ່ຄົນລ່າເນື້ອ, ເຈົ້າເຮັດກຳອັນຊົ່ວຊ້າຮ້າຍແຮງ, ແລະ ໃນພາວະ (ຈິດ) ຂອງເຈົ້າ ບໍ່ມີກຸສົນເລີຍແມ່ນແຕ່ໜ້ອຍດຽວ” ນີ້ຄືຄຳອ້າງອີງທີ່ສະແດງອັດຖະນີ້. ແມ່ນແຕ່ກິຣິຍາກໍເປັນພາວະ. ຄຳວ່າ “ພາວະລັກສະນະ, ພາວະສັດຕະມີ” ນີ້ຄືຄຳອ້າງອີງທີ່ສະແດງອັດຖະນີ້. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ເພິ່ນກ່າວວ່າ ພາວະ ເປັນໄວພົດຂອງສັດ, ຫຼື ເປັນຊື່ຂອງທາດ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ອັດທະຍາໄສ, ວັດຖຸທຳ, ຈິດ ແລະ ສັດ ຍ່ອມເປັນໄປ ສະນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພາວະ. ແຕ່ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ສິ່ງໃດຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເກີດ ສະນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພາວະ. ສ່ວນກິຣິຍາ ວິເຄາະວ່າ: ຄວາມເປັນໄປ ຊື່ວ່າ ພາວະ, ກິຣິຍານັ້ນມີຫຼາຍປະການ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເປັນໄປ, ການໄປ, ການຫຸງຕົ້ມ ເປັນຕົ້ນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ພາວະຮູບກໍເປັນພາວະ, ທີ່ເພິ່ນກ່າວວ່າ ອິດຖີພາວະ (ຄວາມເປັນຍິງ), ປຸມພາວະ (ຄວາມເປັນຊາຍ) ແລະ ອິດຖິນທຣີ (ຄວາມເປັນໃຫຍ່ແຫ່ງຍິງ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ມີວິເຄາະສັບດັ່ງນີ້: ຈິດ ແລະ ຄຳເອີ້ນວ່າ “ຍິງ” ຫຼື “ຊາຍ” ຍ່ອມເປັນໄປດ້ວຍສິ່ງນີ້ ສະນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ພາວະ.


Nattanomatiyā etaṃ, nibbacanamudāhaṭaṃ;

Pubbācariyasīhānaṃ, mataṃ nissāya māhaṭaṃ.

ນິຣຸດຕິ (ຄຳວິເຄາະສັບ) ນີ້ ເຮົາບໍ່ໄດ້ຍົກຂຶ້ນມາສະແດງດ້ວຍຄວາມຄິດຂອງຕົນເອງ, ແຕ່ໄດ້ນຳມາສະແດງ ໂດຍອາໄສມະຕິຂອງພຣະບຸບphaຈານຜູ້ປະເສີດ (ຜູ້ປຽບເໝືອນລາຊະສີ).


Vuttañhetaṃ porāṇehi ‘‘itthiyā bhāvo itthibhāvo, itthīti vā bhavati etena cittaṃ abhidhānañcāti itthibhāvo’’ti, tasmā pumbhāvoti etthāpi pumassa bhāvo pumbhāvo, pumāti vā bhavati etena cittaṃ abhidhānañcāti pumbhāvoti nibbacanaṃ samadhigantabbaṃ. Idaṃ bhāvasaddassa kattubhāvakaraṇasādhanavasenatthakathanaṃ.

ເພາະວ່າ ພຣະໂບຮານາຈານທັງຫຼາຍກ່າວໄວ້ວ່າ: “ຄວາມເປັນແຫ່ງຍິງ ຊື່ວ່າ ອິດຖີພາວະ, ຫຼື ຈິດ ແລະ ຄຳເອີ້ນວ່າ ຍິງ ຍ່ອມເປັນໄປດ້ວຍສິ່ງນີ້ ສະນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ອິດຖີພາວະ”, ສະນັ້ນ ໃນຄຳວ່າ ປຸມພາວະ ນີ້ກໍຄືກັນ, ພຶງຊາບຄຳວິເຄາະສັບວ່າ: ຄວາມເປັນແຫ່ງຊາຍ ຊື່ວ່າ ປຸມພາວະ, ຫຼື ຈິດ ແລະ ຄຳເອີ້ນວ່າ ຊາຍ ຍ່ອມເປັນໄປດ້ວຍສິ່ງນີ້ ສະນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ປຸມພາວະ. ນີ້ຄືການສະແດງອັດຖະແຫ່ງພາວະສັບ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງກັດຕຸສາດທະນະ, ພາວະສາດທະນະ ແລະ ກະຣະນະສາດທະນະ.


Abhāvoti na bhāvoti abhāvo, ko so? Suññatā natthitā. Sabhāvoti attano bhāvo sabhāvo, attano pakati iccevattho. Atha vā sabhāvoti dhammānaṃ sati atthasambhave yo koci sarūpaṃ labhati, tassa bhāvo lakkhaṇamiti saññito namanaruppanakakkhaḷaphusanādiākāro iccevattho. ‘‘Sāmaññaṃ vā sabhāvo vā, dhammānaṃ lakkhaṇaṃ mata’’nti idametassatthassa sādhakaṃ vacanaṃ. Apica sabhāvoti salakkhaṇo paramatthadhammo. Kenaṭṭhena? Saha bhāvenāti atthena. Sabbhāvoti sataṃ bhāvo sabbhāvo, sappurisadhammo iccevattho. Atha vā attano bhāvo sabbhāvo. ‘‘Gāhāpayanti sabbhāva’’nti idametassatthassa sādhakaṃ vacanaṃ. Saṃvijjamāno vā bhāvo sabbhāvo. ‘‘Evaṃ gahaṇasabbhāvo’’ti idametassatthassa sādhakaṃ [Pg.93] vacanaṃ. Idaṃ sabhāva sabbhāvasaddānaṃ bhāvasādhanavasenatthakathanaṃ.

ຄຳວ່າ ອะພາວະ ວິເຄາະວ່າ: ຄວາມບໍ່ແມ່ນພາວະ ຊື່ວ່າ ອະພາວະ, ອະພາວະນັ້ນຄືຫຍັງ? ຄື ຄວາມວ່າງເປົ່າ, ຄວາມບໍ່ມີ. ຄຳວ່າ ສະພາວະ ວິເຄາະວ່າ: ພາວະຂອງຕົນ ຊື່ວ່າ ສະພາວະ, ອັດຖະກໍຄື ປົກກະຕິຂອງຕົນເອງ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ສະພາວະ ຄື ເມື່ອມີຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງອັດຖະ, ທຳໃດໆ ຍ່ອມໄດ້ຮູບຮ່າງ, ພາວະຂອງທຳນັ້ນ ທີ່ນັບວ່າເປັນລັກສະນະ ມີອາການນ້ອມໄປ (ນະມະນະ), ຄວາມສະຫຼາຍໄປ (ຣຸບປະນະ), ຄວາມກະດ້າງ (ກັກຂະລະ) ແລະ ການຖືກຕ້ອງ (ຜຸສະນະ) ເປັນຕົ້ນ, ອັດຖະກໍຄືຢ່າງນີ້ເອງ. ຄຳອ້າງອີງທີ່ສະແດງອັດຖະນີ້ ຄື: “ລັກສະນະທົ່ວໄປ (ສາມັນຍະລັກສະນະ) ຫຼື ລັກສະນະສະເພາະ (ສະພາວະລັກສະນະ) ເພິ່ນຖືວ່າເປັນລັກສະນະຂອງທຳທັງຫຼາຍ”. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ສະພາວະ ຄື ປໍຣະມັດຖະທຳທີ່ມີລັກສະນະສະເພາະຂອງຕົນ. ໂດຍອັດຖະແນວໃດ? ໂດຍອັດຖະວ່າ ເປັນໄປພ້ອມກັບພາວະ. ຄຳວ່າ ສັບພາວະ ວິເຄາະວ່າ: ພາວະຂອງສັດຕະບຸຣຸດ (ສິ່ງທີ່ມີຢູ່) ຊື່ວ່າ ສັບພາວະ, ອັດຖະກໍຄື ສັບປຸຣິສະທຳ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ພາວະຂອງຕົນ ຊື່ວ່າ ສັບພາວະ. ຄຳອ້າງອີງທີ່ສະແດງອັດຖະນີ້ ຄື: “ຍ່ອມໃຫ້ຖືເອົາສັບພາວະ (ຄວາມມີຢູ່)”. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ພາວະທີ່ມີຢູ່ຈິງ ຊື່ວ່າ ສັບພາວະ. ຄຳອ້າງອີງທີ່ສະແດງອັດຖະນີ້ ຄື: “ຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງການຖືເອົາຢ່າງນີ້”. ນີ້ຄືການສະແດງອັດຖະແຫ່ງສະພາວະສັບ ແລະ ສັບພາວະສັບ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງພາວະສາດທະນະ.


Sambhavoti sambhavanaṃ sambhavo, sambhavanakriyā, yutti vā. Yutti hi sambhavoti vuccati ‘‘sambhavo gahaṇassa kāraṇa’’ntiādīsu. Atha vā sambhavati etasmāti sambhavo. Yato hi yaṃ kiñci sambhavati, so sambhavo. Pabhavoti pabhavanaṃ pabhavo, acchinnatā, pabhavati etasmāti vā pabhavo. Yato hi yaṃ kiñci pabhavati, so pabhavo. Ime pana sambhavapabhavasaddā katthaci samānatthā katthaci bhinnatthāti veditabbā. Kathaṃ? Sambhavasaddo hi bhavanakriyampi vadati yuttimpi paññattimpi sambhavarūpampi paccayatthampi, pabhavasaddo pana bhavanakriyampi vadati nadippabhavampi paccayatthampi, tasmā paccayatthaṃ vajjetvā bhinnatthāti gahetabbā, paccayatthena pana samānatthāti gahetabbā. Vuttañhetaṃ ‘‘paccayo hetu nidānaṃ kāraṇaṃ sambhavo pabhavotiādi atthato ekaṃ, byañjanato nāna’’nti.

ຄຳວ່າ ສັມພະວະ ວິເຄາະວ່າ: ຄວາມເກີດຂຶ້ນພ້ອມ ຊື່ວ່າ ສັມພະວະ, ໝາຍເຖິງກິຣິຍາທີ່ເກີດຂຶ້ນພ້ອມ ຫຼື ຄວາມສົມເຫດສົມຜົນ (ຍຸດຕິ). ເພາະວ່າ ຄວາມສົມເຫດສົມຜົນ ເພິ່ນກໍກ່າວວ່າ ສັມພະວະ ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “ຄວາມສົມເຫດສົມຜົນ ເປັນເຫດແຫ່ງການຖືເອົາ”. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ສິ່ງໃດຍ່ອມເກີດຂຶ້ນຈາກສິ່ງນີ້ ສະນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ສັມພະວະ. ເພາະວ່າ ສິ່ງໃດໜຶ່ງຍ່ອມເກີດຂຶ້ນຈາກສິ່ງໃດ, ສິ່ງນັ້ນກໍຄື ສັມພະວະ. ຄຳວ່າ ປະພະວະ ວິເຄາະວ່າ: ຄວາມເກີດຂຶ້ນກ່ອນ ຊື່ວ່າ ປະພະວະ, ໝາຍເຖິງຄວາມບໍ່ຂາດສາຍ, ຫຼື ສິ່ງໃດຍ່ອມເກີດຂຶ້ນກ່ອນຈາກສິ່ງນີ້ ສະນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ປະພະວະ. ເພາະວ່າ ສິ່ງໃດໜຶ່ງຍ່ອມເກີດຂຶ້ນກ່ອນຈາກສິ່ງໃດ, ສິ່ງນັ້ນກໍຄື ປະພະວະ. ແຕ່ພຶງຊາບວ່າ ສັມພະວະສັບ ແລະ ປະພະວະສັບ ເຫຼົ່ານີ້ ບາງບ່ອນມີອັດຖະຢ່າງດຽວກັນ, ບາງບ່ອນມີອັດຖະຕ່າງກັນ. ຕ່າງກັນແນວໃດ? ເພາະວ່າ ສັມພະວະສັບ ຍ່ອມກ່າວເຖິງກິຣິຍາທີ່ເກີດຂຶ້ນ, ຄວາມສົມເຫດສົມຜົນ, ບັນຍັດ, ສັມພະວະຮູບ ແລະ ອັດຖະວ່າປັດໄຈ. ສ່ວນປະພະວະສັບ ຍ່ອມກ່າວເຖິງກິຣິຍາທີ່ເກີດຂຶ້ນ, ຕົ້ນນ້ຳ (ແຫຼ່ງກຳເນີດແມ່ນ້ຳ) ແລະ ອັດຖະວ່າປັດໄຈ. ສະນັ້ນ ເມື່ອເວັ້ນອັດຖະວ່າປັດໄຈເສຍ ພຶງຖືວ່າທັງສອງຄຳນີ້ມີອັດຖະຕ່າງກັນ, ແຕ່ໂດຍອັດຖະວ່າປັດໄຈ ພຶງຖືວ່າທັງສອງຄຳນີ້ມີອັດຖະຢ່າງດຽວກັນ. ເພາະວ່າ ພຣະໂບຮານາຈານກ່າວໄວ້ວ່າ: “ຄຳວ່າ ປັດໄຈ, ເຫດ, นິທານ, ກາຣະນະ, ສັມພະວະ, ປະພະວະ ເປັນຕົ້ນ ມີອັດຖະຢ່າງດຽວກັນ ແຕ່ຕ່າງກັນໂດຍພະຍັນຊະນະ (ຕົວອັກສອນ)”.


‘‘Mūlaṃ hetu nidānañca, sambhavo pabhavo tathā;

Samuṭṭhānāhārārammaṇaṃ, paccayo samudayena cā’’ti

“ຄຳວ່າ ມູນ, ເຫດ, ນິທານ, ສັມພະວະ, ປະພະວະ, ສະມຸດຖານ, ອາຫານ, ອາຣົມ, ປັດໄຈ ແລະ ສະມຸໄທ (ມີອັດຖະຢ່າງດຽວກັນ)”


Ayampi gāthā etassatthassa sādhikā. Idaṃ sambhavapabhavasaddānaṃ bhāvāpādānasādhanavasenatthakathanaṃ.

ແມ່ນແຕ່ຄາຖາຮູບບົດນີ້ ກໍເປັນເຄື່ອງສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ໃຫ້ສຳເລັດ. ນີ້ຄືການອະທິບາຍເນື້ອຄວາມຂອງສັບວ່າ ສັມພະວະ ແລະ ປະພະວະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພາວະສາທະນະ ແລະ ອະປາດານະສາທະນະ.


Evamettha bhāvakattukammakaraṇāpādānādhikaraṇavasena cha sādhanāni pakāsitāni. Tāni sampadānasādhanena sattavidhāni bhavanti, taṃ pana uttari āvibhavissati ‘‘dhanamassa bhavatūti dhanabhūtī’’tiādinā. Iccevaṃ kitakavasena sabbathāpi sattavidhāni sādhanāni honti, yāni ‘‘kārakānī’’tipi vuccati, ito aññaṃ sādhanaṃ natthi. Idha payogesvatthesu ca viññūnaṃ [Pg.94] pāṭavatthaṃ sādhananāmaṃ pakāsitaṃ. Tathā hi dunnikkhittasādhanehi padehi yojitā saddappayogā dubbodhatthā honti, sunikkhittasādhanehi pana padehi yojitā subodhatthā honti, tasmā payogāsādhanamūlakā, attho ca payogamūlako. Payogānurūpañhi aviparītaṃ katvā atthaṃ kathanasīlā ‘‘yācitova bahulaṃ cīvaraṃ paribhuñjati, appaṃ ayācito’’ti evamādīsu sādhanavasena gahetabbesu atthesu, aññesu catthesu paṭutarabuddhino paṇḍitāyeva ekantena bhagavato pariyattisāsanadharā nāma hontīti veditabbaṃ. Ito paraṃ nayānusārena suviññeyyattā ‘‘idaṃ nāma sādhana’’nti na vakkhāma, kevalamidha dassitesu payogesu viññūnaṃ bahumānuppādanatthañceva vividhavicittapāḷigatike vividhatthasāre jinavaravacane sotūnaṃ buddhivijambhanatthañca atthasādhakavacanāniyeva yathārahaṃ suttageyyaveyyākaraṇagāthādīsu tato tato āharitvā dassessāma.

ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ ສາທະນະ 6 ປະການ ຄື ພາວະສາທະນະ, ກັດຕຸສາທະນະ, ກຳມະສາທະນະ, ກະຣະນະສາທະນະ, ອະປາດານະສາທະນະ ແລະ ອະທິກະຣະນະສາທະນະ ຈຶ່ງຖືກສະແດງໄວ້ແລ້ວ. ສາທະນະເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອນັບຮ່ວມກັບສັມປະທານະສາທະນະ ກໍຈະເປັນ 7 ປະການ, ເຊິ່ງສາທະນະນັ້ນ ຈະປາກົດແຈ້ງໃນພາຍຫຼັງ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “dhanamassa bhavatūti dhanabhūtī” (ຊື່ວ່າ ທະນະພູຕິ ເພາະອັດວ່າ ຊັບຈົ່ງມີແກ່ຜູ້ນັ້ນ). ດ້ວຍເຫດນີ້ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງກິຕະກະ ສາທະນະຈຶ່ງມີ 7 ປະການໂດຍປະການທັງປວງ, ເຊິ່ງເອີ້ນວ່າ “ກາຣະກະ” ກໍໄດ້, ສາທະນະອື່ນນອກຈາກນີ້ແມ່ນບໍ່ມີ. ໃນຄຳພີນີ້ ທີ່ສະແດງຊື່ວ່າ ສາທະນະ ກໍເພື່ອຄວາມສະຫຼາດຂອງຜູ້ຮູ້ໃນການໃຊ້ສັບ ແລະ ເນື້ອຄວາມ. ດ້ວຍວ່າ ວິທີການໃຊ້ສັບທີ່ປະກອບດ້ວຍບົດທີ່ມີສາທະນະອັນຕັ້ງໄວ້ບໍ່ດີ ຍ່ອມມີເນື້ອຄວາມທີ່ເຂົ້າໃຈຍາກ, ສ່ວນວິທີການໃຊ້ສັບທີ່ປະກອບດ້ວຍບົດທີ່ມີສາທະນະອັນຕັ້ງໄວ້ດີ ຍ່ອມມີເນື້ອຄວາມທີ່ເຂົ້າໃຈງ່າຍ, ເພາະສະນັ້ນ ການໃຊ້ສັບຈຶ່ງມີສາທະນະເປັນມູນຖານ, ແລະ ເນື້ອຄວາມກໍມີການໃຊ້ສັບເປັນມູນຖານ. ແທ້ຈິງແລ້ວ ບັນດິດທັງຫຼາຍຜູ້ມີປັນຍາອັນວ່ອງໄວໃນເນື້ອຄວາມທີ່ຄວນຖືເອົາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສາທະນະ ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “yācitova bahulaṃ cīvaraṃ paribhuñjati, appaṃ ayācito” (ພິກຂຸຜູ້ຂໍແລ້ວເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍລິໂພກຈີວອນຫຼາຍ, ຜູ້ບໍ່ຂໍ ຍ່ອມບໍລິໂພກໜ້ອຍ) ແລະ ໃນເນື້ອຄວາມອື່ນໆ, ຜູ້ມີປົກກະຕິສະແດງເນື້ອຄວາມໃຫ້ຖືກຕ້ອງຕາມການໃຊ້ສັບໂດຍບໍ່ຜິດພ້ຽນ, ພຶງຊາບວ່າ ເປັນຜູ້ຊົງຈຳພະປະຣິຍັດຕິສາດສະໜາຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໂດຍແທ້ຈິງ. ຕັ້ງແຕ່ນີ້ເປັນຕົ້ນໄປ ເພາະເຫດທີ່ເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຕາມແນວທາງແລ້ວ ເຮົາຈະບໍ່ກ່າວວ່າ “ນີ້ຊື່ວ່າ ສາທະນະນັ້ນໆ”, ແຕ່ພຽງເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມເຫຼື້ອມໃສຢ່າງຍິ່ງແກ່ຜູ້ຮູ້ໃນວິທີການໃຊ້ສັບທີ່ສະແດງໄວ້ໃນທີ່ນີ້ ແລະ ເພື່ອຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງແຫ່ງປັນຍາຂອງຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍ ໃນພະດຳຣັດຂອງພະຊິນະເຈົ້າອັນປະເສີດ ເຊິ່ງມີກະແສພະບາລີອັນວິຈິດພິສະດານຕ່າງໆ ແລະ ມີສາຣະປະໂຫຍດອັນຫຼາກຫຼາຍ, ເຮົາຈຶ່ງຈະນຳເອົາຖ້ອຍຄຳທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມຕາມສົມຄວນໃນພະສູດ, ເຄຍຍະ, ເວຍຍາກະຣະນະ ແລະ ຄາຖາ ເປັນຕົ້ນ ຈາກຄຳພີ ນັ້ນໆ ມາສະແດງໄວ້.


Pabhāvoti pakārato bhavatīti pabhāvo, soyamānubhāvoyeva. ‘‘Pabhāvaṃ te na passāmi, yena tvaṃ mithilaṃ vaje’’ti idametassatthassa sādhakaṃ vacanaṃ. Anubhavoti anubhavanaṃ anubhavo, kiṃ taṃ? Paribhuñjanaṃ. Ānubhāvoti tejussāhamantapabhūsattiyo. ‘‘Tejasaṅkhato ussāhamantapabhūsattisaṅkhāto vā mahanto ānubhāvo etassāti mahānubhāvo’’ti idametassatthassa sādhakaṃ vacanaṃ.

ຄຳວ່າ ປະພາວະ (ອຳນາດ, ຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ) ວິເຄາະວ່າ “pakārato bhavatīti pabhāvo” (ທຳມະຊາດໃດ ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍປະການຕ່າງໆ ເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປະພາວະ), ປະພາວະນັ້ນ ກໍຄື ອານຸພາວະ ນັ້ນເອງ. ພະດຳຣັດວ່າ “Pabhāvaṃ te na passāmi, yena tvaṃ mithilaṃ vaje” (ເຮົາບໍ່ເຫັນອານຸພາບຂອງເຈົ້າ ທີ່ເຈົ້າຈະພຶງໄປສູ່ເມືອງມິຖິລາໄດ້) ນີ້ເປັນຄຳສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້. ຄຳວ່າ ອະນຸພາວະ ວິເຄາະວ່າ “anubhavanaṃ anubhavo” (ການສະເຫວີຍ ຊື່ວ່າ ອະນຸພາວະ), ອະນຸພາວະນັ້ນ ຄືຫຍັງ? ຄື ການບໍລິໂພກ (ການສະເຫວີຍ). ຄຳວ່າ ອານຸພາວະ ໄດ້ແກ່ ເດດ (ເຕຊະ), ຄວາມພະຍາຍາມ (ອຸດສາຫະ), ມົນ (ປັນຍາໃນການປຶກສາ) ແລະ ຄວາມເປັນໃຫຍ່ (ປະພູສັກຕິ). ວິເຄາະວ່າ “Tejasaṅkhato ussāhamantapabhūsattisaṅkhāto vā mahanto ānubhāvo etassāti mahānubhāvo” (ອານຸພາບອັນໃຫຍ່ຫຼວງ ທີ່ເກີດຈາກເດດ ຫຼື ທີ່ເກີດຈາກຄວາມພະຍາຍາມ, ມົນ ແລະ ຄວາມເປັນໃຫຍ່ ມີຢູ່ແກ່ຜູ້ນັ້ນ ເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ມະຫານຸພາໂວ) ນີ້ເປັນຄຳສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້.


Tejo ussāhamantā ca, pabhūsattīti pañcime;

Ānubhāvāti vuccanti, pabhāvāti ca te vade.

ເດດ, ຄວາມພະຍາຍາມ, ມົນ, ຄວາມເປັນໃຫຍ່ ແລະ ກຳລັງ ທັງ 5 ປະການນີ້ ທ່ານຮຽກວ່າ ອານຸພາວະ ແລະ ທ່ານກໍກ່າວຮຽກທຳມະຊາດເຫຼົ່ານັ້ນວ່າ ປະພາວະ ເຊັ່ນກັນ.


Tejādivācakattamhi, ānubhāvapadassa tu;

Atthanibbacanaṃ dhīro, yathāsambhavamuddise.

ແຕ່ເມື່ອບົດວ່າ ອານຸພາວະ ເປັນບົດສະແດງເຖິງເດດເປັນຕົ້ນ, ບັນດິດພຶງສະແດງການວິເຄາະເນື້ອຄວາມຕາມທີ່ສົມຄວນ.


Atha [Pg.95] vā ānubhāvoti anubhavitabbaphalaṃ. ‘‘Anubhavitabbassa phalassa mahantatāya mahānubhāvo’’ti idametassatthassa sādhakaṃ vacanaṃ. Parābhavoti parābhavanaṃ parābhavo, atha vā parābhavatīti parābhavo. ‘‘Suvijāno parābhavo’’ti idametassatthassa sādhakaṃ vacanaṃ. Apica ‘‘dhammadessī parābhavo’’ti pāṭhānurūpato parābhavissatīti parābhavoti anāgatakālavasenapi nibbacanaṃ daṭṭhabbaṃ. Atha vā parābhavanti etenāti parābhavo. Kiṃ taṃ? Dhammadessitādi. ‘‘Paṭhamo so parābhavo’’ti idametassatthassa sādhakaṃ vacanaṃ. Vibhavoti nibbānaṃ. Tañhi bhavato vigatattā bhavato vigatoti vibhavo, bhavassa ca taṃhetu vigatattā vigato bhavo etasmāti vibhavo. Vibhavanti ucchijjanti vinassanti ito ariyadhanavilomakā kilesamahācorātipi vibhavo. Vibhavasaddassa nibbānābhidhānatte ‘‘evaṃ bhave vijjamāne, vibhavo icchitabbako’’ti idamettha sādhakaṃ vacanaṃ. Imāni pana nibbānassa pariyāyavacanāni –

ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄຳວ່າ ອານຸພາວະ ໝາຍເຖິງ ຜົນອັນຄວນສະເຫວີຍ. ພະດຳຣັດວ່າ “Mahānubhāvo (ມີອານຸພາບຫຼາຍ) ເພາະຄວາມໃຫຍ່ຫຼວງແຫ່ງຜົນອັນຄວນສະເຫວີຍ” ນີ້ເປັນຄຳສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້. ຄຳວ່າ ປະລาພະວະ (ຄວາມເສື່ອມ) ວິເຄາະວ່າ “parābhavanaṃ parābhavo” (ຄວາມເສື່ອມຖອຍ ຊື່ວ່າ ປະລາພະວະ), ຫຼື “parābhavatīti parābhavo” (ຜູ້ໃດຍ່ອມເສື່ອມ ເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປະລາພະວະ). ພະດຳຣັດວ່າ “Suvijāno parābhavo” (ຜູ້ເສື່ອມກໍຮູ້ໄດ້ງ່າຍ) ນີ້ເປັນຄຳສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໂດຍສົມຄວນແກ່ພະບາລີວ່າ “dhammadessī parābhavo” (ຜູ້ກຽດຊັງທຳ ຍ່ອມເປັນຜູ້ເສື່ອມ), ພຶງເຫັນການວິເຄາະໂດຍອຳນາດແຫ່ງອະນາຄົດຕະການອີກວ່າ “parābhavissatīti parābhavo” (ຜູ້ໃດຈັກເສື່ອມ ເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປະລາພະວະ). ຫຼື ວິເຄາະວ່າ “parābhavanti etenāti parābhavo” (ຄົນທັງຫຼາຍຍ່ອມເສື່ອມເພາະທຳມະຊາດນັ້ນ ເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປະລາພະວະ). ທຳມະຊາດນັ້ນຄືຫຍັງ? ຄື ຄວາມເປັນຜູ້ກຽດຊັງທຳ ເປັນຕົ້ນ. ພະດຳຣັດວ່າ “Paṭhamo so parābhavo” (ຄວາມເສື່ອມນັ້ນ ເປັນຄວາມເສື່ອມທີໜຶ່ງ) ນີ້ເປັນຄຳສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້. ຄຳວ່າ ວິພະວະ ໝາຍເຖິງ ພະນິພານ. ເພາະພະນິພານນັ້ນ ປາສະຈາກພົບ (ພະວະ) ແລ້ວ ເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວິພະວະ (ປາສະຈາກພົບ), ແລະ ເພາະພົບປາສະຈາກໄປແລ້ວຈາກພະນິພານນັ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວິພະວະ (ທຳມະຊາດທີ່ມີພົບປາສະຈາກໄປແລ້ວ). ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ ວິພະວະ ເພາະເປັນທີ່ມອດໄປ (ວິພະວັນຕິ) ຄື ຂາດສູນ ແລະ ຈິບຫາຍໄປແຫ່ງມະຫາໂຈນຄືກິເລດ ຜູ້ເປັນປະຕິປັກຕໍ່ອະລິຍະຊັບ. ໃນຄວາມທີ່ບົດວ່າ ວິພະວະ ເປັນຊື່ຮຽກພະນິພານນັ້ນ ມີຄຳສະແດງໃນທີ່ນີ້ວ່າ “evaṃ bhave vijjamāne, vibhavo icchitabbako” (ເມື່ອພົບມີຢູ່ຢ່າງນີ້ ວິພົບ [ພະນິພານ] ກໍເປັນສິ່ງທີ່ຄວນປາດຖະໜา). ສ່ວນຄຳເຫຼົ່ານີ້ ເປັນໄວພົດ (ຄຳປ່ຽນ) ຂອງພະນິພານ:


Nibbānaṃ vibhavo mokkho, nirodho amataṃ samaṃ;

Saṅkhārūpasamo dukkha-nirodho accuta’kkhayo.

ນິພານ, ວິພົບ, ໂມກຂະ, ນິໂຣດ, ອະມະຕະ, ສະມະ, ສັງຂາຣູປະສະມະ, ທຸກຂະນິໂຣດ, ອັດຈຸຕະ, ອັກຂະຍະ.


Vivaṭṭa’makataṃ atthaṃ, santipada’masaṅkhataṃ;

Pāraṃ taṇhākkhayo dukkha-kkhayo saññojanakkhayo.

ວິວັດຕະ, ອະກະຕະ, ອັດຖະ, ສັນຕິປະດະ, ອະສັງຂະຕະ, ປາຣະ, ຕັນຫັກຂະຍະ, ທຸກຂັກຂະຍະ, ສັນໂຍຊະນັກຂະຍະ.


Yogakkhemo virāgo ca,Lokanto ca bhavakkhayo;

Apavaggo visaṅkhāro,Sabbhi suddhi visuddhi ca.

ໂ调ຄັກເຂມະ, ວິຣາຄະ, ໂລກັນຕະ, ພະວັກຂະຍະ, ອະປະວັກຄະ, ວິສັງຂαຣະ, ສຸດທິ ແລະ ວິສຸດທິ (ອັນພະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍກ່າວໄວ້).


Vimutyā’pacayo mutti, nibbuti upadhikkhayo;

Santi asaṅkhatā dhātu, disā ca sabbatopabhaṃ.

ວິມຸດຕິ, ອະປະຈະຍະ, ມຸດຕິ, นິບພຸຕິ, ອຸປະທິກຂະຍະ, ສັນຕິ, ອະສັງຂະຕະທາດ, ທິສາ ແລະ ສັບພະໂຕປະພະ.


Vināpetāni [Pg.96] nāmāni, visesakapadaṃ idha;

Nibbānavācakānīti, sallakkheyya sumedhaso.

ຜູ້ມີປັນຍາດີ ພຶງກຳນົດຈົດຈຳໄວ້ວ່າ ຍົກເວັ້ນຊື່ເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວ ບົດວິເສດສະນະ (ບົດຂະຫຍາຍ) ໃນທີ່ນີ້ ກໍເປັນບົດສະແດງເຖິງພະນິພານເຊັ່ນກັນ.


‘‘Tāṇaṃ leṇa’’ntiādīni-pekkhikāni bhavanti hi;

Visesakapadānanti, etthetāni pakāsaye.

ເພາະວ່າ ບົດທັງຫຼາຍມີ “ຕານະ” (ເຄື່ອງຕ້ານທານ) ແລະ “ເລນະ” (ເຄື່ອງລີ້ໄພ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນບົດທີ່ເພິ່ງອາໄສກັນ, ໃນທີ່ນີ້ ພຶງສະແດງບົດເຫຼົ່ານັ້ນວ່າ ເປັນບົດວິເສດສະນະ.


Tāṇaṃ leṇa’marūpañca, santaṃ sacca’manālayaṃ;

Sududdasaṃ saraṇañca, parāyaṇa’manītikaṃ.

ຕານະ, ເລນະ, ອະຣູປະ, ສັນຕະ, ສັດຈະ, ອະນາໄລ, ສຸດຸດທະສະ, ສະຣະນະ, ປະຣາຍະນະ, ອະນີຕິກະ.


Anāsavaṃ dhuvaṃ niccaṃ, viññāṇa’manidassanaṃ;

Abyāpajjaṃ sivaṃ khemaṃ, nipuṇaṃ apalokikaṃ.

ອະນາສະວະ, ທຸວະ, ນິດຈະ, ວິນຍານະ, ອະນິດັດສະນະ, ອະວະຍາປັດຊະ, Siva, ເຂມະ, ນິປຸນະ, ອະປະໂລກິກະ.


Ananta’makkharaṃ dīpo, accantaṃ kevalaṃ padaṃ;

Paṇītaṃ accutañcāti, bahudhāpi vibhāvaye.

ອະນັນຕະ, ອັກຂະຣະ, ທີປະ, ອັດຈັນຕະ, ເກວະລະ, ປະດະ, ປະນີຕະ ແລະ ອັດຈຸຕະ, ພຶງອະທິບາຍໂດຍປະການຕ່າງໆ ດັ່ງນີ້.


Gotrabhūti padassatthaṃ, vadantehi garūhi tu;

Gottaṃ vuccati nibbāna-miti gottanti bhāsitaṃ.

ແຕ່ພະອາຈານທັງຫຼາຍ ເມື່ອກ່າວເຖິງເນື້ອຄວາມຂອງບົດວ່າ ໂຄຕຣະພູ ຍ່ອມກ່າວວ່າ “ພະນິພານ ທ່ານຮຽກວ່າ ໂຄຕຣະ”, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພະນິພານນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ໂຄຕຣະ.


Vibhavoti vā vināsasampattidhanucchedadiṭṭhiyopi vuccanti. Tattha vināso vibhavanaṃ ucchijjanaṃ nassananti atthena vibhavo. ‘‘Vibhavo sabbadhammānaṃ, ittheke sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapentī’’ti ca idametassatthassa sādhakaṃ vacanaṃ. Sampatti pana visesato bhavatīti vibhavo. ‘‘Rañño sirivibhavaṃ daṭṭhukāmā’’ti idametassatthassa sādhakaṃ vacanaṃ. Dhanaṃ pana bhavanti vaḍḍhanti vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjanti sattā etenāti vibhavo. ‘‘Asītikoṭivibhavassa brāhmaṇassa putto hutvā nibbattī’’ti idametassatthassa sādhakaṃ vacanaṃ. Idaṃ pana pariyāyavacanaṃ –

ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄຳວ່າ ວິພະວະ ຍ່ອມກ່າວເຖິງຄວາມຈິບຫາຍ (ວິນາດ), ຄວາມເຖິງພ້ອມ (ສົມບັດ), ຊັບ (ທະນະ) ແລະ ອຸດເຊທະທິຖິ (ຄວາມເຫັນວ່າຂາດສູນ) ເຊັ່ນກັນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄວາມຈິບຫາຍ ຊື່ວ່າ ວິພະວະ ໂດຍອັດວ່າ ຄວາມມອດໄປ, ຄວາມຂາດສູນ ແລະ ຄວາມເສື່ອມສູນ. ພະບາລີວ່າ “Vibhavo sabbadhammānaṃ” (ຄວາມຈິບຫາຍແຫ່ງທຳທັງປວງ) ແລະ “ittheke sato sattassa ucchedaṃ vināsaṃ vibhavaṃ paññapentī” (ຊົນບາງພວກຍ່ອມບັນຍັດຄວາມຂາດສູນ, ຄວາມຈິບຫາຍ, ຄວາມບໍ່ມີ ແຫ່ງສັດທີ່ມີຢູ່ ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້) ນີ້ເປັນຄຳສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້. ສ່ວນຄວາມເຖິງພ້ອມ (ສົມບັດ) ວິເຄາະວ່າ “visesato bhavatīti vibhavo” (ທຳມະຊາດໃດ ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍວິເສດ ເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ວິພະວະ). ພະບາລີວ່າ “Rañño sirivibhavaṃ daṭṭhukāmā” (ຜູ້ປາດຖະໜາຈະເຫັນສິຣິສົມບັດຂອງພະລາຊາ) ນີ້ເປັນຄຳສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້. ສ່ວນຊັບ ວິເຄາະວ່າ “bhavanti vaḍḍhanti vuddhiṃ virūḷhiṃ vepullaṃ āpajjanti sattā etenāti vibhavo” (ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມເປັນໄປ, ຍ່ອມຈະເລີນ, ຍ່ອມເຖິງຄວາມງອກງາມ, ຄວາມໄພບູນ ດ້ວຍທຳມະຊາດນັ້ນ ເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ວິພະວະ). ພະບາລີວ່າ “Asītikoṭivibhavassa brāhmaṇassa putto hutvā nibbattī” (ເກີດເປັນບຸດຂອງພຣາມຜູ້ມີຊັບ 80 ໂກດ) ນີ້ເປັນຄຳສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້. ສ່ວນຄຳເຫຼົ່ານີ້ ເປັນໄວພົດ (ຄຳປ່ຽນ):


Dhanaṃ saṃ vibhavo dabbaṃ, sāpateyyaṃ pariggaho;

Oḍḍaṃ bhaṇḍaṃ sakaṃ attho, iccete dhanavācakā.

ທະນະ, ສັງ, ວິພະວະ, ທັບພະ, ສາປະເຕຍຍະ, ປະຣິກຄະຫະ, ອົດທະ, ພັນທະ, ສະກະ, ອັດຖະ, ຄຳເຫຼົ່ານີ້ ເປັນບົດສະແດງເຖິງຊັບ.


Ucchedadiṭṭhi pana vibhavati ucchijjati ‘‘attā ca loko ca puna cutito uddhaṃ na jāyatī’’ti gahaṇato vibhavoti. ‘‘Vibhavataṇhā’’ti [Pg.97] idametassatthassa sādhakaṃ vacanaṃ. Vibhavataṇhāti hi ucchedadiṭṭhisahagatāya taṇhāya nāmaṃ. Ettha atthuddhāro vuccati –

ສ່ວນອຸດເຊທະທິຖິ ຊື່ວ່າ ວິພະວະ ເພາະຖືເອົາວ່າ “ຍ່ອມຂາດສູນ, ຍ່ອມຈິບຫາຍ (ວິພະວະຕິ ອຸດສິດຊະຕິ) ຄື ອັດຕາ ແລະ ໂລກ ເມື່ອຈຸຕິແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ເກີດອີກ”. ພະບາລີວ່າ “Vibhavataṇhā” (ວິພະວະຕັນຫາ) ນີ້ເປັນຄຳສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້. ແທ້ຈິງແລ້ວ ວິພະວະຕັນຫາ ນີ້ ເປັນຊື່ຂອງຕັນຫາທີ່ປະກອບດ້ວຍອຸດເຊທະທິຖິ. ໃນທີ່ນີ້ ມີຄຳສະຫຼຸບເນື້ອຄວາມວ່າ:


Dhananibbānasampatti-vināsucchedadiṭṭhiyo;

Vuttā vibhavasaddena, iti viññū vibhāvaye.

ຊັບ, ພະນິພານ, ສົມບັດ, ຄວາມຈິບຫາຍ ແລະ ອຸດເຊທະທິຖິ ທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍສັບວ່າ ວິພະວະ, ຜູ້ຮູ້ພຶງອະທິບາຍ ດັ່ງນີ້.


Pātubhāvoti pātubhavanaṃ pātubhāvo. Āvibhāvoti āvibhavanaṃ āvibhāvo, ubhinnametesaṃ pākaṭatā iccevattho. Tirobhāvoti tirobhavanaṃ tirobhāvo, paṭicchannabhāvo. Vinābhāvoti vinābhavanaṃ vinābhāvo, viyogo. Sotthibhāvoti sotthibhavanaṃ sotthibhāvo, suvatthibhāvo sukhassa atthitā, atthato pana nibbhayatā nirupaddavatā eva. Atthibhāvoti atthitā vijjamānatā avivittatā. Natthibhāvoti natthitā avijjamānatā vivittatā rittatā tucchatā suññatā. Okārantapulliṅganiddeso.

ຄຳວ່າ ປາຕຸພາວະ (ຄວາມປາກົດ) ວິເຄາະວ່າ “pātubhavanaṃ pātubhāvo” (物理ການປາກົດຂຶ້ນ ຊື່ວ່າ ປາຕຸພາວະ). ຄຳວ່າ ອາວິພາວະ (ຄວາມເປີດເຜີຍ) ວິເຄາະວ່າ “āvibhavanaṃ āvibhāvo” (ການເຮັດໃຫ້ແຈ້ງ ຊື່ວ່າ ອາວິພາວະ), ເນື້ອຄວາມຂອງທັງສອງຄຳນີ້ ຄື ຄວາມປາກົດແຈ້ງ ນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ ຕິໂຣພາວະ (ຄວາມກຳບັງ) ວິເຄາະວ່າ “tirobhavanaṃ tirobhāvo” (ການກຳບັງ ຊື່ວ່າ ຕິໂຣພາວະ), ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນທຳມະຊາດທີ່ຖືກປິດບັງ. ຄຳວ່າ ວິນາພາວະ (ຄວາມພັດພາກ) ວິເຄາະວ່າ “vinābhavanaṃ vinābhāvo” (ຄວາມເປັນໄປໂດຍປາສະຈາກ ຊື່ວ່າ ວິນາພາວະ), ໄດ້ແກ່ ຄວາມພັດພາກ (ວິໂຍຄະ). ຄຳວ່າ ສົດຖິພາວະ (ຄວາມສະຫວັດດີ) ວິເຄາະວ່າ “sotthibhavanaṃ sotthibhāvo” (ຄວາມມີສະຫວັດດີ ຊື່ວ່າ ສົດຖິພາວະ), ຄື ຄວາມມີສະຫວັດດີພາບ, ຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງຄວາມສຸກ, ແຕ່ໂດຍອັດ ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ມີໄພ ແລະ ຄວາມບໍ່ມີອຸປະທະວະ ນັ້ນເອງ. ຄຳວ່າ ອັດຖິພາວະ (ຄວາມມີຢູ່) ໄດ້ແກ່ ຄວາມມີຢູ່ (ອັດຖິຕາ), ຄວາມປາກົດຢູ່ (ວິຊຊະມານະຕາ), ຄວາມບໍ່ວ່າງເປົ່າ (ອະວິວິດຕະຕາ). ຄຳວ່າ ນັດຖິພາວະ (ຄວາມບໍ່ມີ) ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ມີ (ນັດຖິຕາ), ຄວາມບໍ່ປາກົດຢູ່ (ອະວິຊຊະມານະຕາ), ຄວາມວ່າງເປົ່າ (ວິວິດຕະຕາ), ຄວາມຫຼົກຫຼ່ຽງ (ຣິດຕະຕາ), ຄວາມເປົ່າປະໂຫຍດ (ຕຸດສະຕາ), ຄວາມວ່າງສູນ (ສຸນຍະຕາ). ຈົບການສະແດງປຸລລິງກາຣັນ ໂອ.


Abhibhavatīti abhibhavitā, paraṃ abhibhavanto yo koci. Evaṃ paribhavitā, anubhavatīti anubhavitā, sukhaṃ vā dukkhaṃ vā adukkhamasukhaṃ vā anubhavanto yo koci. Evaṃ samanubhavitā. Paccanubhavitā, ettha pana yathā ‘‘amatassa dātā. Anuppannassa maggassa uppādetā’’tiādīsu ‘‘dātā’’ti padānaṃ kattuvācakānaṃ ‘‘amatassā’’tiādīhi padehi kammavācakehi chaṭṭhiyantehi saddhiṃ yojanā dissati, tathā imesampi padānaṃ ‘‘paccāmittassa abhibhavitā’’tiādinā yojanā kātabbā. Evaṃ aññesampi evarūpānaṃ padānaṃ. Ākārantapulliṅganiddeso.

ວິເຄາະວ່າ “abhibhavatīti abhibhavitā” (ຜູ້ໃດຍ່ອມຄອບງຳ ເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະພິພະວິຕາ), ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນໃດໜຶ່ງຜູ້ຄອບງຳຄົນອື່ນ. ບົດວ່າ ປະຣິພະວິຕາ (ຜູ້ດູໝິ່ນ) ກໍມີວິເຄາະເຊັ່ນດຽວກັນ. ວິເຄາະວ່າ “anubhavatīti anubhavitā” (ຜູ້ໃດຍ່ອມສະເຫວີຍ ເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ອະນຸພະວິຕາ), ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນໃດໜຶ່ງຜູ້ສະເຫວີຍສຸກ ຫຼື ທຸກ ຫຼື ບໍ່ແມ່ນສຸກບໍ່ແມ່ນທຸກ. ບົດວ່າ ສະມະນຸພະວິຕາ ແລະ ປັດຈະນຸພະວິຕາ ກໍມີວິເຄາະເຊັ່ນດຽວກັນ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ປຽບເໝືອນໃນຄຳວ່າ “amatassa dātā” (ຜູ້ໃຫ້ເຊິ່ງອະມະຕະ), “anuppannassa maggassa uppādetā” (ຜູ້ໃຫ້ເກີດເຊິ່ງມັກທີ່ຍັງບໍ່ເກີດ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເຫັນການປະກອບບົດທີ່ສະແດງກັດຕຸ (ຜູ້ເຮັດ) ເຊັ່ນບົດວ່າ “dātā” ເຂົ້າກັບບົດທີ່ສະແດງກຳ (ສິ່ງທີ່ຖືກເຮັດ) ອັນປະກອບດ້ວຍສັດຖີວິພັດ ເຊັ່ນບົດວ່າ “amatassa” ເປັນຕົ້ນ, ການປະກອບບົດເຫຼົ່ານີ້ກໍພຶງເຮັດເຊັ່ນດຽວກັນ ເຊັ່ນ “paccāmittassa abhibhavitā” (ຜູ້ຄອບງຳເຊິ່ງຂ້າສຶກ) ເປັນຕົ້ນ. ແມ້ໃນບົດອື່ນໆ ທີ່ມີຮູບແບບຢ່າງນີ້ ກໍພຶງເຮັດເຊັ່ນດຽວກັນ. ຈົບການສະແດງປຸລລິງກາຣັນ ອາ.


Bhavatīti bhavaṃ. Bhavissatīti vā bhavaṃ, vaḍḍhamāno puggalo. ‘‘Suvijāno bhavaṃ hoti, suvijāno parābhavo. Dhammakāmo [Pg.98] bhavaṃ hoti, dhammadessī parābhavo’’ti idametassatthassa sādhakaṃ vacanaṃ. Atha vā yena saddhiṃ katheti, so ‘‘bhava’’nti vattabbo, ‘‘bhavaṃ kaccāyano. Bhavaṃ ānando. Maññe bhavaṃ patthayati, rañño bhariyaṃ patibbata’’ntiādīsu. Ettha pana dhātuatthe ādaro na kātabbo, sammutiattheyevādaro kātabbo ‘‘saṅketavacanaṃ saccaṃ, lokasammutikāraṇa’’nti vacanato. Vohāravisayasmiñhi lokasammuti eva padhānā avilaṅghanīyā. Parābhavatīti parābhavaṃ. Evaṃ paribhavaṃ. Abhibhavaṃ. Anubhavaṃ. Pabhavati pahoti sakkotīti pabhavaṃ, pahonto yo koci. Na pabhavaṃ appabhavaṃ, ‘‘appabhava’’nti ca idaṃ jātake diṭṭhaṃ –

ວິເຄາະວ່າ “bhavatīti bhavaṃ” (ຜູ້ໃດຍ່ອມຈະເລີນ ເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ພະວັງ). ຫຼື ວິເຄາະວ່າ “bhavissatīti vā bhavaṃ” (ຜູ້ໃດຈັກຈະເລີນ ເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ພະວັງ), ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນຜູ້ກຳລັງຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ. ພະບາລີວ່າ “Suvijāno bhavaṃ hoti, suvijāno parābhavo. Dhammakāmo bhavaṃ hoti, dhammadessī parābhavo” (ຜູ້ຈະເລີນກໍຮູ້ໄດ້ງ່າຍ, ຜູ້ເສື່ອມກໍຮູ້ໄດ້ງ່າຍ. ຜູ້ຮັກທຳຍ່ອມເປັນຜູ້ຈະເລີນ, ຜູ້ກຽດຊັງທຳຍ່ອມເປັນຜູ້ເສື່ອມ) ນີ້ເປັນຄຳສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ບຸກຄົນຜູ້ທີ່ກຳລັງເວົ້ານຳ ພຶງຮຽກວ່າ “ພະວັງ” (ທ່ານ, ຜູ້ຈະເລີນ), ເຊັ່ນໃນຄຳວ່າ “bhavaṃ kaccāyano” (ທ່ານກັດຈາຍະນະ), “bhavaṃ ānando” (ທ່ານອານົນ), “maññe bhavaṃ patthayati, rañño bhariyaṃ patibbataṃ” (ເຮົາເຂົ້າໃຈວ່າ ທ່ານປາດຖະໜາພັນລະຍາຜູ້ຊື່ສັດຕໍ່ສາມີຂອງພະລາຊາ) ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ບໍ່ພຶງໃສ່ໃຈໃນເນື້ອຄວາມຂອງທາດ, ແຕ່ພຶງໃສ່ໃຈໃນເນື້ອຄວາມຕາມສົມມຸດເທົ່ານັ້ນ ເພາະມີຄຳກ່າວວ່າ “ຄຳສົມມຸດເປັນຄຳຈິງ ເພາະເປັນເຫດແຫ່ງສົມມຸດຂອງໂລກ”. ດ້ວຍວ່າ ໃນວິໄສແຫ່ງໂວຫານ ສົມມຸດຂອງໂລກເທົ່ານັ້ນເປັນໃຫຍ່ ບໍ່ຄວນກ້າວກ່າຍ. ວິເຄາະວ່າ “parābhavatīti parābhavaṃ” (ຜູ້ໃດຍ່ອມເສື່ອມ ເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປະລາພະວັງ). ບົດວ່າ ປະຣິພະວັງ, ອະພິພະວັງ, ອະນຸພະວັງ ກໍມີວິເຄາະເຊັ່ນດຽວກັນ. ວິເຄາະວ່າ “pabhavati pahoti sakkotīti pabhavaṃ” (ຜູ້ໃດຍ່ອມມີອຳນາດ, ຍ່ອມອາດຫານ, ຍ່ອມສາມາດ ເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປະພະວັງ), ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນໃດໜຶ່ງຜູ້ມີຄວາມສາມາດ. ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມສາມາດ ຊື່ວ່າ ອັບປະພະວັງ (ຜູ້ອ່ອນແອ/ບໍ່ມີກຳລັງ), ແລະ ບົດວ່າ “appabhavaṃ” ນີ້ ປາກົດໃນຊາດົກວ່າ:


‘‘Chinnabbhamiva vātena, ruṇṇo rukkhamupāgamiṃ;

Sohaṃ appabhavaṃ tattha, sākhaṃ hatthehi aggahi’’nti

“ເຮົາຮ້ອງໄຫ້ເຂົ້າໄປຫາຕົ້ນໄມ້ ປຽບເໝືອນເມກທີ່ຖືກລົມພັດໃຫ້ກະຈັດກະຈາຍ, ເຮົາຜູ້ບໍ່ມີກຳລັງ (ອັບປະພະວັງ) ໃນທີ່ນັ້ນ ໄດ້ຈັບກິ່ງໄມ້ໄວ້ດ້ວຍມືທັງສອງ.”


Tattha sādhakavacanamidaṃ. Niggahītantapulliṅganiddeso.

ໃນຄຳນັ້ນ ນີ້ຄືຄຳສະແດງ. ຈົບການສະແດງປຸລລິງກາຣັນ ນິກຄະຫິດ.


Dhanabhūtīti dhanamassa bhavatūti dhanabhūti. Siribhūtīti sobhāya ceva paññāpuññānañca adhivacanaṃ. Sā assa bhavatūti siribhūti. Evaṃ sotthibhūti, suvatthibhūti. Ikārantapulliṅganiddeso.

ຄຳວ່າ ທະນະພູຕິ ວິເຄາະວ່າ “dhanamassa bhavatūti dhanabhūti” (ຊັບຈົ່ງມີແກ່ຜູ້ນັ້ນ ເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ທະນະພູຕິ). ຄຳວ່າ ສິຣິພູຕິ: ບົດວ່າ ສິຣິ ເປັນຊື່ຮຽກຄວາມງາມ ແລະ ປັນຍາບຸນ. ວິເຄາະວ່າ “Sā assa bhavatūti siribhūti” (ສິຣິນັ້ນ ຈົ່ງມີແກ່ຜູ້ນັ້ນ ເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສິຣິພູຕິ). ບົດວ່າ ສົດຖິພູຕິ ແລະ ສຸວັດຖິພູຕິ ກໍມີວິເຄາະເຊັ່ນດຽວກັນ. ຈົບການສະແດງປຸລລິງກາຣັນ ອິ.


Bhāvīti bhavanasīlo bhāvī, bhavanadhammo bhāvī, bhavane sādhukārī bhāvī. Evaṃ vibhāvī. Sambhāvī. Paribhāvīti. Tatra vibhāvīti atthavibhāvane samattho paṇḍito vuccati. Ettha vidvā, vijjāgato, ñāṇītiādi pariyāyavacanaṃ daṭṭhabbaṃ. Bhavanti catra –

ຄຳວ່າ ພາວີ ວິເຄາະວ່າ “bhavanasīlo bhāvī” (ຜູ້ມີປົກກະຕິຈະເລີນ ຊື່ວ່າ ພາວີ), “bhavanadhammo bhāvī” (ຜູ້ມີສະພາວະຈະເລີນ ຊື່ວ່າ ພາວີ), “bhavane sādhukārī bhāvī” (ຜູ້ເຮັດຄວາມດີໃນຄວາມຈະເລີນ ຊື່ວ່າ ພາວີ). ບົດວ່າ ວິພາວີ, ສັມພາວີ, ປະຣິພາວີ ກໍມີວິເຄາະເຊັ່ນດຽວກັນ. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ ວິພາວີ ໝາຍເຖິງ ບັນດິດຜູ້ມີຄວາມສາມາດໃນການອະທິບາຍເນື້ອຄວາມ. ໃນທີ່ນີ້ ພຶງເຫັນໄວພົດ (ຄຳປ່ຽນ) ມີ ວິດວາ, ວິດຊາຄະໂຕ, ຍານີ ເປັນຕົ້ນ. ແລະ ໃນທີ່ນີ້ ມີຄາຖາວ່າ:


Vidvā vijjāgato ñāṇī, vibhāvī paṇḍito sudhī;

Budho visārado viññū, dosaññū viddasu vidū.

ວິດວາ, ວິດຊາຄະໂຕ, ຍານີ, ວິພາວີ, ປັນທິໂຕ, ສຸທີ, ພຸໂທ, ວິສາຣະໂທ, ວິນຍູ, ໂທສັນຍູ, ວິດທະສຸ, ວິດູ.


Vipassī [Pg.99] paṭibhāṇī ca, medhāvī nipako kavi;

Kusalo viduro dhīmā, gatimā mutimā cayaṃ.

ວິປັດສີ, ປະຕິພານີ, ເມທາວີ, ນິປະໂກ, ກະວີ, ກຸສະໂລ, ວິທຸໂຣ, ທີມາ, ຄະຕິມາ, ມຸຕິມາ.


Cakkhumā kaṇṇavā dabbo, dhīro bhūri vicakkhaṇo;

Sappañño buddhimā pañño, evaṃnāmā vibhāvinoti.

ຈັກຂຸມາ, ກັນນະວາ, ທັບໂພ, ທີໂຣ, ພູຣິ, ວິຈັດຂະໂນ, ສັບປັນໂຍ, ພຸດທິມາ, ປັນໂຍ, ຄຳເຫຼົ່ານີ້ ເປັນຊື່ຮຽກຂອງຜູ້ມີປັນຍາ (ວິພາວີ).


Īkārantapulliṅganiddeso.

ຈົບການສະແດງປຸລລິງກາຣັນ ອີ.


Sayambhūti sayameva bhavatīti sayambhū. Ko so? Antarena paropadesaṃ sāmaṃyeva sabbaṃ ñeyyadhammaṃ paṭivijjhitvā sabbaññutaṃ patto sakyamuni bhagavā. Vuttañhetaṃ bhagavatā –

ຄຳວ່າ ສະຍັມພູ ວິເຄາະວ່າ “sayamevabhavatīti sayambhū” (ຜູ້ໃດຍ່ອມເປັນໄປເອງ ເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສະຍັມພູ). ຜູ້ນັ້ນແມ່ນໃດ? ຄື ພະສັກກະຍະມຸນີ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຜູ້ຊົງບັນລຸພະສັບພັນຍຸຕະຍານ ໂດຍຊົງແທງຕະຫຼອດເຍຍຍະທຳທັງປວງດ້ວຍພະອົງເອງ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງມີຄຳແນະນຳຂອງຜູ້ນ້ອຍອື່ນໃດ. ດ້ວຍວ່າ ພະດຳຣັດນີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດໄວ້ວ່າ:


‘‘Na me ācariyo atthi, sadiso me na vijjati;

Sadevakasmiṃ lokasmiṃ, natthi me paṭipuggalo.

“ອາຈານຂອງເຮົາບໍ່ມີ, ຜູ້ສະເໝີເໝືອນເຮົາກໍບໍ່ປາກົດ, ໃນໂລກພ້ອມທັງເທວະດາ ຜູ້ທີ່ຈະປຽບທຽບກັບເຮົາກໍບໍ່ມີ.”


Ahañhi arahā loke, ahaṃ satthā anuttaro;

Ekomhi sammāsambuddho, sītībhūtosmi nibbuto’’ti.

“ເພາະວ່າ ເຮົາເປັນພະອໍຣະຫັນໃນໂລກ, ເຮົາເປັນສາດສະດาຜູ້ຍອດຢ້ຽມ, ເຮົາຜູ້ດຽວເປັນພະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ, ເຮົາເປັນຜູ້ເຢັນສະໜິດ ແລະ ດັບກິເລດແລ້ວ.”


Atthato pana pāramitāparibhāvito sayambhūñāṇena saha vāsanāya vigataviddhastaniravasesakileso mahākaruṇāsabbaññutaññāṇādiaparimeyyaguṇagaṇādhāro khandhasantāno sayambhū. So evaṃbhūto khandhasantāno loke aggapuggaloti vuccati. Vuttañhetaṃ bhagavatā ‘‘ekapuggalo bhikkhave loke uppajjamāno uppajjati acchariyamanusso, katamo ekapuggalo? Tathāgato bhikkhave arahaṃ sammāsambuddho’’ti. So ekapuggalo etarahi ‘‘sabbaññū, sugato’’tiādīhi yathābhuccaguṇādhigatanāmehi ca pasiddho, ‘‘gotamo ādiccabandhū’’ti gottato ca pasiddho, sakyaputto sakko sakyamuni sakyasīho sakyapuṅgavoti kulato ca pasiddho, suddhodanimāyādevīsutoti [Pg.100] mātāpitito ca pasiddho, siddhatthoti gahitanāmena ca pasiddho. Bhavanti catra –

ໂດຍອັດຖະແລ້ວ, ກອງຂັນ (ຂັນທະສັນດານ) ທີ່ອົບຮົມແລ້ວດ້ວຍບາລະມີ, ປາສະຈາກກິເລດທັງໝົດໂດຍບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ ພ້ອມທັງວາສະໜາ ດ້ວຍສະຍຳພູຍານ, ເປັນທີ່ຮອງຮັບກອງຄຸນອັນຫາປະມານບໍ່ໄດ້ ມີມະຫາກະລຸນາ ແລະສັບພັນຍຸຕະຍານເປັນຕົ້ນ, ຊື່ວ່າ 'ສະຍຳພູ'. ກອງຂັນທີ່ມີສະພາບຢ່າງນັ້ນ ໄດ້ຮັບການຂະໜານນາມໃນໂລກວ່າ 'ອັກຄະບຸກຄົນ' (ບຸກຄົນຜູ້ເລີດ). ສົມດັ່ງທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດໄວ້ວ່າ: 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ບຸກຄົນຜູ້ດຽວ ເມື່ອອຸບັດຂຶ້ນໃນໂລກ ຍ່ອມອຸບັດຂຶ້ນເປັນມະນຸດອັດສະຈັນ, ບຸກຄົນຜູ້ດຽວນັ້ນແມ່ນໃຜ? ຄື ພຣະຕຖາຄົດ ຜູ້ເປັນພຣະອໍຣະຫັນ ຕັດສະຮູ້ຊອບໄດ້ດ້ວຍພຣະອົງເອງ ພິກຂຸທັງຫຼາຍ'. ບຸກຄົນຜູ້ດຽວນັ້ນ ໃນບັດນີ້ ປາກົດໂດຍພຣະນາມທີ່ໄດ້ມາຕາມຄຸນລັກສະນະທີ່ແທ້ຈິງ ມີຄຳວ່າ 'ພຣະສັບພັນຍູ, ພຣະສຸຄົດ' ເປັນຕົ້ນ; ປາກົດໂດຍໂຄດວ່າ 'ໂຄຕະມະ, ອາທິດຈະພັນທຸ'; ປາກົດໂດຍຕະກູນວ່າ 'ສັກກະບຸດ, ສັກກະ, ສັກກະມຸນີ, ສັກກະສີຫະ, ສັກກະpຸງຄະວະ'; ປາກົດໂດຍພຣະມານດາແລະພຣະບິດາວ່າ 'ພຣະໂົດທົດທະນະສຸຕະ, ພຣະມາຍາເທວີສຸຕະ'; ແລະປາກົດໂດຍພຣະນາມທີ່ຊົງໄດ້ຮັບວ່າ 'ສິດທັດຖະ'. ໃນເລື່ອງນີ້ ມີຄຳປະພັນດັ່ງນີ້:


Yo ekapuggalo āsi, buddho so vadataṃ varo;

Gottato gotamo nāma, tathevādiccabandhu ca.

ພຣະອົງໃດ ເປັນບຸກຄົນຜູ້ດຽວ, ພຣະອົງນັ້ນຄືພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ປະເສີດສຸດໃນໝູ່ຜູ້ກ່າວ; ໂດຍໂຄດ ຊົງມີພຣະນາມວ່າ 'ໂຄຕະມະ' ແລະ 'ອາທິດຈະພັນທຸ' ເຊັ່ນດຽວກັນ.


Sakyakule pasūtattā, sakyaputtoti vissuto;

Sakko iti ca avhito, tathā sakyamunīti ca.

ເພາະປະສູດໃນສັກກະຕະກູນ ຈຶ່ງຊົງປາກົດພຣະນາມວ່າ 'ສັກກະບຸດ'; ແລະຊົງໄດ້ຮັບການຂະໜານນາມວ່າ 'ສັກກະ' ແລະ 'ສັກກະມຸນີ' ເຊັ່ນດຽວກັນ.


Sabbattha seṭṭhabhāvena, sakye ca seṭṭhabhāvato;

Sakyasīhoti so sakya-puṅgavoti ca sammato.

ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ປະເສີດສຸດໃນທຸກສະຖານທີ່ ແລະເພາະຄວາມເປັນຜູ້ປະເສີດສຸດໃນໝູ່ສັກກະ, ພຣະອົງຈຶ່ງໄດ້ຮັບການຍົກຍ້ອງວ່າ 'ສັກກະສີຫະ' ແລະ 'ສັກກະປຸງຄະວະ'.


Suddhodanīti pitito, nabhe candova vissuto;

Mātitopi ca saññāto, māyādevīsuto iti.

ໂດຍທາງພຣະບິດາ ຊົງປາກົດພຣະນາມວ່າ 'ສຸດໂທທະນີ' ປຽບເໝືອນພຣະຈັນໃນທ້ອງຟ້າ; ສ່ວນທາງພຣະມານດາ ກໍຊົງເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນວ່າ 'ມາຍາເທວີສຸຕະ' ດັ່ງນີ້.


Sabbaññū sugato buddho, dhammarājā tathāgato;

Samantabhaddo bhagavā, jino dasabalo muni.

ພຣະສັບພັນຍູ, ພຣະສຸຄົດ, ພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ພຣະທຳມະລາຊາ, ພຣະຕຖາຄົດ, ພຣະສະມັນຕະພັດທະ, ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ, ພຣະຊິນະ, ພຣະທົດສະພົນ, ພຣະມຸນີ.


Satthā vināyako nātho,Munindo lokanāyako;

Narāsabho lokajino,Sambuddho dvipaduttamo.

ພຣະສາດສະດາ, ພຣະວິນາຍົກ, ພຣະນາຖະ, ພຣະມຸນິນ, ພຣະລົກກະນາຍົກ, ພຣະນະລາສະພະ, ພຣະລົກກະຊິນະ, ພຣະສຳພຸດທະ, ພຣະທວິປະທຸດຕະມະ.


Devadevo lokagaru, dhammassāmī mahāmuni;

Samantacakkhu purisa-dammasārathi māraji.

ພຣະເທວາຕິເທບ, ພຣະລົກກະຄະລຸ, ພຣະທຳມະສາມີ, ພຣະມະຫາມຸນີ, ພຣະສະມັນຕະຈັກຂຸ, ພຣະປຸຣິສະທັມມະສາຣະຖິ, ພຣະມາຣະຊິ.


Dhammissaro ca advejjha-vacano satthavāhako;

Visuddhidevo devāti-devo ca samaṇissaro.

ພຣະທຳມິດສະຣະ, ພຣະອັດເວດຊະວະຈະນະ, ພຣະສັດຖະວາຫະ, ພຣະວິສຸດທິເທບ, ພຣະເທວາຕິເທບ, ພຣະສະມະນິດສະຣະ.


Bhūripañño’nadhivaro, narasīho ca cakkhumā;

Munimuni naravaro, chaḷabhiñño jane suto.

ພຣະພູຣິປັນຍາ, ພຣະອະນາທິວະຣະ, ພຣະນະລາສີຫະ, ພຣະຈັກຂຸມາ, ພຣະມຸນິມຸນີ, ພຣະນະລາວະຣະ, ພຣະຊະລະພິນຍູ ຜູ້ປາກົດໃນໝູ່ຊົນ.


Aṅgīraso yatirājā, lokabandhu’matandado;

Vattā pavattā saddhamma-cakkavattī yatissaro.

ພຣະອັງຄີຣົດ, ພຣະຍະຕິຣາດ, ພຣະລົກກະພັນທຸ, ພຣະອະມະຕັນທະທະ, ພຣະວັດຕາ, ພຣະປະວັດຕາ, ພຣະສັດທັມມະຈັກກະວັດຕິ, ພຣະຍະຕິດສະຣະ.


Lokadīpo [Pg.101] sirīghano, samaṇindo naruttamo;

Lokattayavidū loka-pajjoto purisuttamo.

ພຣະລົກກະທີປະ, ພຣະສິຣິຄະນະ, ພຣະສະມະນິນ, ພຣະນະຣຸດຕະມະ, ພຣະລົກກັດຕະຍະວິດູ, ພຣະລົກກະpັດໂຊຕະ, ພຣະປຸຣິສຸດຕະມະ.


Saccadaso satapuñña-lakkhaṇo saccasavhayo;

Ravibandhā’samasamo, pañcanetta’ggapuggalo.

ພຣະສັດຈະທະສະ, ພຣະສະຕະປຸນຍະລັກຂະນະ, ພຣະສັດຈະສັນຫະ, ພຣະລະວິພັນທຸ, ພຣະອະສະມະສະມະ, ພຣະປັນຈະເນດ, ພຣະອັກຄະບຸກຄົນ.


Sabbābhibhū sabbavidū, saccanāmo ca pāragū;

Purisātisayo sabba-dassāvī narasārathi.

ພຣະສັບພາພິພູ, ພຣະສັບພະວິດູ, ພຣະສັດຈະນາມະ, ພຣະປາຣະຄູ, ພຣະປຸຣິສາຕິສະຍະ, ພຣະສັບພະທັດສາວີ, ພຣະນະລາສາຣະຖິ.


Sammāsambuddho iti so, ñāto sattuttamoti ca;

Tādī vibhajjavādīti, mahākāruṇikoti ca.

ພຣະອົງນັ້ນ ຊົງເປັນທີ່ຮູ້ຈັກກັນວ່າ 'ພຣະສຳມາສຳພຸດທະ', 'ພຣະສັດຕຸດຕະມະ', 'ພຣະຕາທີ', 'ພຣະວິພັດຊະວາທີ', ແລະ 'ພຣະມະຫາກາຣຸນິກະ'.


Cakkhubhūto dhammabhūto, ñāṇabhūtoti vaṇṇito;

Brahmabhūtoti purisā-jañño iti ca thomito.

ຊົງໄດ້ຮັບການສັນລະເສີນວ່າ 'ພຣະຈັກຂຸພູຕະ', 'ພຣະທຳມະພູຕະ', 'ພຣະຍານະພູຕະ'; ແລະຊົງໄດ້ຮັບການຍົກຍ້ອງວ່າ 'ພຣະພຣົມມະພູຕະ' ແລະ 'ພຣະປຸຣິສາຊັນຍະ'.


Lokajeṭṭho sayambhū ca, mahesi mārabhañjano;

Amoghavacano dhamma-kāyo mārābhibhū iti.

ພຣະລົກກະເຊດຖະ, ພຣະສະຍຳພູ, ພຣະມະເຫສີ, ພຣະມາຣະພັນຊະນະ, ພຣະອະໂມຄະວະຈະນະ, ພຣະທຳມະກາຍ, ພຣະມາຣາພິພູ ດັ່ງນີ້.


Asaṅkhyeyyāni nāmāni, saguṇena mahesino;

Nāmaṃ guṇehi nissitaṃ, ko kavindo kathessati.

ພຣະນາມທັງຫຼາຍຂອງພຣະມະເຫສີເຈົ້າ ໂດຍຄຸນລັກສະນະຂອງພຣະອົງນັ້ນ ມີຈຳນວນຫຼວງຫຼາຍຈົນນັບບໍ່ຖ້ວນ; ພຣະນາມທີ່ອີງອາໄສຄຸນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຍອດກະວີຄົນໃດຈະສາມາດກ່າວໄດ້ໝົດສິ້ນ.


Tatra sabbaññu iccādi-nāmaṃ sādhāraṇaṃ bhave;

Sabbesānampi buddhānaṃ, gotamo itiādi na.

ໃນບັນດາພຣະນາມເຫຼົ່ານັ້ນ, ພຣະນາມມີຄຳວ່າ 'ພຣະສັບພັນຍູ' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນພຣະນາມທົ່ວໄປ ແກ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງປວງ; ສ່ວນພຣະນາມມີຄຳວ່າ 'ໂຄຕະມະ' ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ.


Buddho paccekabuddho ca, ‘‘sayambhū’’iti sāsane;

Keci ‘‘brahmā sayambhū’’ti, sāsanāvacaraṃ na taṃ.

ໃນພຣະສາດສະໜານີ້, ພຣະພຸດທະເຈົ້າ ແລະພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ ຊົງໄດ້ຮັບການຂະໜານນາມວ່າ 'ສະຍຳພູ'; ສ່ວນບາງຄົນກ່າວວ່າ 'ພຣະພຣົມ ເປັນສະຍຳພູ', ຄຳກ່າວນັ້ນບໍ່ແມ່ນຄຳສອນໃນພຣະສາດສະໜາ.


‘‘Buddho tathāgato satthā, bhagavā’’ti padāni tu;

Ṭhānenekasahassamhi, sañcaranti abhiṇhaso.

ສ່ວນບົດເຫຼົ່ານີ້ ຄື 'ພຸດໂທ, ຕຖາຄະໂຕ, ສັດຖາ, ພະຄະວາ' ຍ່ອມປາກົດຢູ່ເລື້ອຍໆ ໃນສະຖານທີ່ຫຼາຍພັນແຫ່ງ.


Tatra cādipadaṃ anta-padañceva imāni tu;

Ekatopi carantīti, vibhāveyya visārado.

ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ຜູ້ມີປັນຍາສະຫຼາດພຶງຈຳແນກວ່າ ບົດຕົ້ນ ແລະບົດປາຍເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມປາກົດຮ່ວມກັນກໍມີ.


Visesakapadānaṃ tu, apekkhakapadāni ca;

Anapekkhapadānīti, padāni duvidhā siyuṃ.

ບົດທັງຫຼາຍ ທີ່ເປັນບົດສະແດງຄຸນລັກສະນະສະເພາະ ຍ່ອມມີສອງປະການ ຄື: ບົດທີ່ຕ້ອງອາໄສບົດອື່ນ ແລະບົດທີ່ບໍ່ຕ້ອງອາໄສບົດອື່ນ.


Tathā [Pg.102] hi satthavāho naravaro chaḷabhiññoti evaṃpakārāni abhidhānapadāni visesakapadāpekkhakāni. Kathaṃ?

ຈິງຢ່າງນັ້ນ, ບົດນາມສະແດງຄຸນລັກສະນະ ມີປະການດັ່ງນີ້ ຄື 'ສັດຖະວາຫະ', 'ນະລາວະຣະ', 'ຊະລະພິນຍູ' ຍ່ອມເປັນບົດທີ່ຕ້ອງອາໄສບົດສະແດງຄຸນລັກສະນະສະເພາະ. ເປັນແນວໃດ?


‘‘Evaṃ vijitasaṅgāmaṃ, satthavāhaṃ anuttaraṃ;

Sāvakā payirupāsanti, tevijjā maccuhāyino.

'ສາວົກທັງຫຼາຍ ຜູ້ໄດ້ວິຊາສາມ ຜູ້ລະຖິ້ມຄວາມຕາຍ ຍ່ອມເຂົ້າໄປນັ່ງໃກ້ພຣະສັດຖະວາຫະ ຜູ້ບໍ່ມີໃຜຍິ່ງກວ່າ ຜູ້ຊະນະສົງຄາມແລ້ວຢ່າງນີ້'.


Yaṃ loko pūjayate,Salokapālo sadā namassati ca;

Tasseta sāsanavaraṃ,Vidūhi ñeyyaṃ naravarassā’’ti,

'ພຣະສາດສະໜາອັນປະເສີດນີ້ ຂອງພຣະນະລາວະຣະ ພຣະອົງໃດ ຜູ້ທີ່ໂລກບູຊາ ແລະຜູ້ທີ່ທ້າວໂລກະບານພ້ອມທັງໂລກຂາບໄຫວ້ຢູ່ສະເໝີ, ພຣະສາດສະໜານັ້ນ ຜູ້ມີປັນຍາພຶງຮູ້ຈັກ'.


‘‘Chaḷabhiññassa sāsana’’nti ca evaṃ visesakapadāpekkhakāni bhavanti. Buddho jino bhagavāti evaṃpakārāni pana no visesakāpekkhānīti daṭṭhabbaṃ.

ແລະຄຳວ່າ 'ຄຳສອນຂອງພຣະຊະລະພິນຍູ' ດັ່ງນີ້ ຍ່ອມເປັນບົດທີ່ຕ້ອງອາໄສບົດສະແດງຄຸນລັກສະນະສະເພາະ. ສ່ວນບົດມີປະການດັ່ງນີ້ ຄື 'ພຸດໂທ, ຊິໂນ, ພະຄະວາ' ພຶງຊາບວ່າ ບໍ່ແມ່ນບົດທີ່ຕ້ອງອາໄສບົດສະແດງຄຸນລັກສະນະສະເພາະ.


Keci panettha evaṃ vadeyyuṃ ‘‘munindo samaṇindo samaṇissaro yatissaro ādiccabandhu ravibandhūti evaṃpakārānaṃ idha vuttānamabhidhānānaṃ visesatthābhāvato punaruttidoso atthī’’ti. Tanna, abhidhānānaṃ abhisaṅkharaṇīyānabhisaṅkharaṇīyavasena abhisaṅkhatābhidhānāni anabhisaṅkhatābhidhānānīti dvedhā dissanato. Tathā hi katthaci keci ‘‘sakyasīho’’ti abhidhānaṃ paṭicca ‘‘sakyakesarī sakyamigādhipo’’tiādinā nānāvividhamabhidhānamabhisaṅkharonti, pāvacanepi hi ‘‘dviduggamavarahanutta’malatthā’’ti pāṭho dissati. Tathā keci ‘‘dhammarājā’’ti abhidhānaṃ paṭicca ‘‘dhammadisampatī’’tiādīni abhisaṅkharonti. ‘‘Sabbaññū’’ti abhidhānaṃ paṭicca ‘‘sabbadassāvī sabbadassī’’tiādīni abhisaṅkharonti, ‘‘sahassakkho’’ti abhidhānaṃ paṭicca ‘‘dasasatalocano’’tiādīni abhisaṅkharonti. ‘‘Ādiccabandhū’’ti abhidhānaṃ paṭicca ‘‘aravindasahāyabandhū’’tiādīni abhisaṅkharonti. ‘‘Ambuja’’nti abhidhānaṃ paṭicca ‘‘nīrajaṃ kuñja’’ntiādīni abhisaṅkharonti. Pāvacanepi hi [Pg.103] yaṃ padumaṃ, taṃ jalajaṃ nāmāti mantvā paṭisambhidāppattehi ariyehi desanāvilāsavasena vutto ‘‘padumuttaranāmino’’ti vattabbaṭṭhāne ‘‘jalajuttaranāmino’’ti pāṭho dissati. Evaṃ abhisaṅkhatābhidhānāni dissanti.

ໃນເລື່ອງນີ້ ບາງຄົນອາດຈະກ່າວວ່າ: 'ບົດນາມທັງຫຼາຍທີ່ກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນີ້ ມີປະການດັ່ງນີ້ ຄື ມຸນິນທະ, ສະມະນິນທະ, ສະມະນິດສະຣະ, ຍະຕິດສະຣະ, ອາທິດຈະພັນທຸ, ລະວິພັນທຸ ຍ່ອມມີໂທດຄືການກ່າວຊ້ຳ ເພາະບໍ່ມີເນື້ອຄວາມພິເສດແຕກຕ່າງກັນ'. ຄຳກ່າວນັ້ນບໍ່ຖືກຕ້ອງ, ເພາະບົດນາມທັງຫຼາຍ ຍ່ອມປາກົດເປັນສອງປະການ ໂດຍສະຖານະທີ່ປຸງແຕ່ງໄດ້ ແລະປຸງແຕ່ງບໍ່ໄດ້ ຄື: ບົດນາມທີ່ປຸງແຕ່ງແລ້ວ ແລະບົດນາມທີ່ບໍ່ໄດ້ປຸງແຕ່ງ. ຈິງຢ່າງນັ້ນ, ໃນບາງແຫ່ງ ບາງຄົນອາໄສບົດນາມວ່າ 'ສັກກະສີຫະ' ແລ້ວປຸງແຕ່ງເປັນບົດນາມຕ່າງໆ ມີຄຳວ່າ 'ສັກກະເກສະຣີ, ສັກກະມິຄາທິປະ' ເປັນຕົ້ນ, ເພາະແມ່ນແຕ່ໃນພຣະປາພົດ ກໍຍັງມີບົດບາລີປາກົດວ່າ 'ທະວິດຸກຄະມະວະຣະຫະນຸດຕະມະລັດຖາ'. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ບາງຄົນອາໄສບົດນາມວ່າ 'ທຳມະລາຊາ' ແລ້ວປຸງແຕ່ງເປັນບົດນາມມີຄຳວ່າ 'ທຳມະທິສຳປະຕີ' ເປັນຕົ້ນ. ອາໄສບົດນາມວ່າ 'ສັບພັນຍູ' ແລ້ວປຸງແຕ່ງເປັນບົດນາມມີຄຳວ່າ 'ສັບພະທັດສາວີ, ສັບພະທັດສີ' ເປັນຕົ້ນ. ອາໄສບົດນາມວ່າ 'ສະຫັດສັກຂະ' ແລ້ວປຸງແຕ່ງເປັນບົດນາມມີຄຳວ່າ 'ທະສະສະຕະໂລຈະນະ' ເປັນຕົ້ນ. ອາໄສບົດນາມວ່າ 'ອາທິດຈະພັນທຸ' ແລ້ວປຸງແຕ່ງເປັນບົດນາມມີຄຳວ່າ 'ອະຣະວິນທະສະຫາຍະພັນທຸ' ເປັນຕົ້ນ. ອາໄສບົດນາມວ່າ 'ອຳພຸຊະ' ແລ້ວປຸງແຕ່ງເປັນບົດນາມມີຄຳວ່າ 'ນີຣະຊະ, ກຸນຊະ' ເປັນຕົ້ນ. ເພາະແມ່ນແຕ່ໃນພຣະປາພົດ, ພຣະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍຜູ້ບັນລຸປະຕິສຳພິທາ ຊົງດຳຣິວ່າ ດອກບົວໃດ ດອກບົວນັ້ນກໍຊື່ວ່າເກີດໃນນ້ຳ, ດ້ວຍຄວາມງົດງາມແຫ່ງເທດສະໜາວິລາສ, ໃນບ່ອນທີ່ຄວນຈະກ່າວວ່າ 'ປະທຸມຸດຕະຣະນາມιໂນ' ກໍຍັງມີບົດບາລີປາກົດວ່າ 'ຊະລາຊຸດຕະຣະນາມιໂນ'. ບົດນາມທີ່ປຸງແຕ່ງແລ້ວ ຍ່ອມປາກົດຢ່າງນີ້.


‘‘Buddho bhagavā’’ti abhidhānāni pana anabhisaṅkhatābhidhānāni. Vuttañhetaṃ dhammasenāpatinā āyasmatā sāriputtena ‘‘buddhoti netaṃ nāmaṃ mātarā kataṃ, na pitarā kataṃ, na bhaginiyā kataṃ, na ñātisālohitehi kataṃ, na devatāhi kataṃ, vimokkhantikametaṃ buddhānaṃ bhagavantānaṃ bodhiyā mūle saha sabbaññutaññāṇappaṭilābhā sacchikā paññatti yadidaṃ buddho’’ti, tathā ‘‘bhagavāti netaṃ nāmaṃ mātarā kataṃ…pe… sacchikā paññatti yadidaṃ bhagavā’’ti. Evaṃ ‘‘buddho bhagavā’’ti abhidhānāni anabhisaṅkhatābhidhānāni. Na hi tāni abhidhānāni ceva ‘‘satthā sugato jino’’tiādīni ca aññaṃ kiñci abhidhānaṃ paṭicca abhisaṅkhatāni, nāpi aññāni abhidhānāni etāni paṭicca abhisaṅkhatāni dissanti. Tathā hi ‘‘buddho’’ti abhidhānaṃ paṭicca ‘‘bujjhitā bodhetā bodhako’’tiādīni nāmābhidhānāni na abhisaṅkharonti. Tathā ‘‘bhagavā satthā sugato’’tiādīni nāmābhidhānāni paṭicca ‘‘sampannabhago anusāsako sundaravacano’’tiādīni nāmābhidhānāni nābhisaṅkharonti. Evaṃ imaṃ vibhāgaṃ dassetuṃ ‘‘munindo samaṇindo samaṇissaro yatissaro ādiccabandhu ravibandhū’’tiādinā nayena punarutti amhehi katāti daṭṭhabbā. Evamaññatrāpi nayo netabbo. Atridaṃ vuccati –

ສ່ວນບົດນາມວ່າ 'ພຸດໂທ, ພະຄະວາ' ຍ່ອມເປັນບົດນາມທີ່ບໍ່ໄດ້ປຸງແຕ່ງ. ສົມດັ່ງທີ່ພຣະທຳມະເສນາບໍດີ ພຣະສາຣີບຸດ ຜູ້ມີອາຍຸ ໄດ້ກ່າວໄວ້ວ່າ: 'ຄຳວ່າ ພຸດໂທ ນີ້ ບໍ່ແມ່ນພຣະນາມທີ່ພຣະມານດາຕັ້ງໃຫ້, ບໍ່ແມ່ນພຣະນາມທີ່ພຣະບິດາຕັ້ງໃຫ້, ບໍ່ແມ່ນພຣະນາມທີ່ພຣະພີ່ນາງນ້ອງນາງຕັ້ງໃຫ້, ບໍ່ແມ່ນພຣະນາມທີ່ຍາດສາໂລຫິດຕັ້ງໃຫ້, ບໍ່ແມ່ນພຣະນາມທີ່ເທວະດາຕັ້ງໃຫ້, ແຕ່ຄຳວ່າ ພຸດໂທ ນີ້ ເປັນບັນຍັດທີ່ເກີດຂຶ້ນຈາກການປະຈັກແຈ້ງ ພ້ອມທັງການບັນລຸສັບພັນຍຸຕະຍານ ທີ່ໂຄນຕົ້ນພຣະສີມະຫາໂພ ແຫ່ງພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ເຊິ່ງເປັນວິມົກຂັນຕິກະບັນຍັດ'; ແລະເຊັ່ນດຽວກັນວ່າ: 'ຄຳວ່າ ພະຄະວາ ນີ້ ບໍ່ແມ່ນພຣະນາມທີ່ພຣະມານດາຕັ້ງໃຫ້... ລະ... ແຕ່ເປັນບັນຍັດທີ່ເກີດຂຶ້ນຈາກການປະຈັກແຈ້ງ'. ບົດນາມວ່າ 'ພຸດໂທ, ພະຄະວາ' ຍ່ອມເປັນບົດນາມທີ່ບໍ່ໄດ້ປຸງແຕ່ງຢ່າງນີ້. ເພາະບົດນາມເຫຼົ່ານັ້ນ ແລະບົດນາມມີຄຳວ່າ 'ສັດຖາ, ສຸຄະໂຕ, ชິໂນ' ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ໄດ້ປຸງແຕ່ງຂຶ້ນໂດຍອາໄສບົດນາມອື່ນໃດເລີຍ, ແລະບໍ່ປາກົດວ່າມີບົດນາມອື່ນໃດທີ່ປຸງແຕ່ງຂຶ້ນໂດຍອາໄສບົດນາມເຫຼົ່ານີ້. ຈິງຢ່າງນັ້ນ, ເຂົາເຈົ້າບໍ່ໄດ້ອາໄສບົດນາມວ່າ 'ພຸດໂທ' ແລ້ວປຸງແຕ່ງເປັນບົດນາມມີຄຳວ່າ 'ພຸດຊິຕາ, ໂພເທຕາ, ໂພທະໂກ' ເປັນຕົ້ນ. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ເຂົາເຈົ້າບໍ່ໄດ້ອາໄສບົດນາມມີຄຳວ່າ 'ພະຄະວາ, ສັດຖາ, ສຸຄະໂຕ' ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວປຸງແຕ່ງເປັນບົດນາມມີຄຳວ່າ 'ສຳປັນນະພະຄະ, ອະນຸສາສະໂກ, ສຸນທະຣະວະຈະໂນ' ເປັນຕົ້ນ. ພຶງຊາບວ່າ ພວກຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວຊ້ຳ ໂດຍນິຍາຍມີຄຳວ່າ 'ມຸນິນທະ, ສະມະນິນທະ, ສະມະນິດສະຣະ, ຍະຕິດສະຣະ, ອາທິດຈະພັນທຸ, ລະວິພັນທຸ' ເປັນຕົ້ນ ກໍເພື່ອສະແດງຄວາມແຕກຕ່າງນີ້. ແມ່ນໃນບ່ອນອື່ນ ກໍພຶງນຳແນວທາງນີ້ໄປໃຊ້ເຊັ່ນກັນ. ໃນເລື່ອງນີ້ ມີຄຳປະພັນດັ່ງນີ້:


‘‘Abhisaṅkhatanāmañca, nāmañcānabhisaṅkhataṃ;

Dviduggamavaro buddho, iti nāmaṃ dvidhā bhave’’ti.

'ພຣະນາມທີ່ປຸງແຕ່ງແລ້ວ ແລະພຣະນາມທີ່ບໍ່ໄດ້ປຸງແຕ່ງ, ພຣະນາມຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ປະເສີດສຸດ ຜູ້ຂ້າມທາງກັນດານທັງສອງ ຍ່ອມມີສອງປະການຢ່າງນີ້'.


Pabhūti paraṃ pasayha bhavatīti pabhū, issaro. ‘‘Araññassa pabhū ayaṃ luddako’’ti idametassatthassa sādhakaṃ vacanaṃ. Abhibhūti [Pg.104] abhibhavatīti abhibhū, asaññasatto. Kiṃ so abhibhavi? Cattāro khandhe arūpino. Iti cattāro khandhe arūpino abhibhavīti abhibhū. So ca kho niccetanattā abhibhavanakriyāyāsati pubbevā’saññuppattito jhānalābhikāle attanā adhigatapañcamajjhānaṃ saññāvirāgavasena bhāvetvā cattāro arūpakkhandhe asaññibhave appavattikaraṇena abhibhavitumārabhi, tadabhibhavanakiccaṃ idāni siddhanti abhibhavīti abhibhūti vuccati. Apica niccetanabhāvena abhibhavanabyāpāre asatipi pubbe sacetanakāle sabyāpārattā sacetanassa viya niccetanassāpi sato tassa upacārena sabyāpāratāvacanaṃ yujjateva. Dissati hi loke sāsane ca sacetanassa viya acetanassapi upacārena sabyāpāratāvacanaṃ. Taṃ yathā? Kūlaṃ patitukāmaṃ, evaṃ loke. Sāsane pana –

ຄຳວ່າ 'ພະພູ' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ ຄອບງຳຜູ້ນັ້ນແລ້ວເປັນຢູ່, ຄື ຜູ້ເປັນໃຫຍ່. ຄຳກ່າວວ່າ 'ນາຍພານຜູ້ນີ້ ເປັນໃຫຍ່ໃນປ່າ' ນີ້ ເປັນຄຳອ້າງອີງທີ່ພິສູດເນື້ອຄວາມນີ້. ຄຳວ່າ 'ອະພิພູ' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຄອບງຳ, ຄື ອະສັນຍະສັດ. ພຣະອົງຄອບງຳຫຍັງ? ຄື ຄອບງຳອະຣູປະຂັນສີ່. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຜູ້ຄອບງຳອະຣູປະຂັນສີ່ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ອະພິພູ'. ກໍແຕ່ພຣະອົງນັ້ນ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ມີເຈດຕະນາ ເມື່ອບໍ່ມີກິລິຍາແຫ່ງການຄອບງຳ ກ່ອນທີ່ຈະເກີດໃນອະສັນຍະພົບ ໃນເວລາທີ່ໄດ້ຊານ ຈຶ່ງໄດ້ຈະເລີນປັນຈະມະຊານທີ່ຕົນບັນລຸແລ້ວ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມປາສະຈາກສັນຍາ ແລ້ວເລີ່ມຄອບງຳອະຣູປະຂັນສີ່ ໂດຍການບໍ່ໃຫ້ເປັນໄປໃນອະສັນຍະພົບ, ກິດແຫ່ງການຄອບງຳນັ້ນ ໃນບັດນີ້ສຳເລັດແລ້ວ ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຜູ້ຄອບງຳ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ອະພິພູ'. ອີກປະການໜຶ່ງ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີຄວາມຂົນຂວາຍໃນການຄອບງຳ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ບໍ່ມີເຈດຕະນາ, ແຕ່ເພາະເຄີຍມີຄວາມຂົນຂວາຍໃນສະໄໝທີ່ມີເຈດຕະນາກ່ອນໜ້ານັ້ນ, ການກ່າວເຖິງຄວາມມີຄວາມຂົນຂວາຍ ໂດຍອຸປະຈາລະ ແກ່ຜູ້ນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີເຈດຕະນາ ກໍຍ່ອມສົມຄວນ ເໝືອນກັບຜູ້ມີເຈດຕະນາ. ເພາະໃນໂລກແລະໃນພຣະສາດສະໜາ ຍ່ອມປາກົດການກ່າວເຖິງຄວາມມີຄວາມຂົນຂວາຍ ໂດຍອຸປະຈາລະ ແກ່ສິ່ງທີ່ບໍ່ມີເຈດຕະນາ ເໝືອນກັບສິ່ງທີ່ມີເຈດຕະນາ. ເປັນແນວໃດ? ເຊັ່ນ 'ຝັ່ງຢາກຈະພັງລົງ' ນີ້ ເປັນຕົວຢ່າງໃນໂລກ. ສ່ວນໃນພຣະສາດສະໜາ ມີດັ່ງນີ້:


‘‘Rodante dārake disvā, ubbiggā vipulā dumā;

Sayamevonamitvāna, upagacchanti dārake’’ti ca

'ຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ທັງຫຼາຍ ເຫັນເດັກນ້ອຍກຳລັງຮ້ອງໄຫ້ ກໍເກີດຄວາມສັງເວດ, ຈຶ່ງໂນ້ມກິ່ງລົງມາເອງ ແລ້ວເຂົ້າໄປຫາເດັກນ້ອຍເຫຼົ່ານັ້ນ' ແລະ


‘‘Aṅgārino dāni dumā bhadante, phalesino chadanaṃ vippahāyā’’ti ca ‘‘phalaṃ toseti kassaka’’nti ca ādi. Abhibhūsaddassa asaññasattābhidhānatte ‘‘abhibhuṃ abhibhuto maññatī’’ti idamettha sādhakaṃ vacanaṃ. Atha vā abhibhavatīti abhibhū, paresamabhibhavitā yo koci. Visesato pana tathāgatoyeva abhibhū. Vuttañhetaṃ bhagavatā ‘‘tathāgato bhikkhave abhibhū anabhibhūto aññadatthudaso vasavattī’’ti. Keci pana ‘‘abhibhū nāma sahasso brahmā’’ti vadanti.

'ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ, ບັດນີ້ ຕົ້ນໄມ້ທັງຫຼາຍມີກິ່ງກ້ານແດງດັ່ງຖ່ານໄຟ, ປາສະຈາກໃບແລ້ວ ສະແຫວງຫາຜົນ' ແລະ 'ຜົນລະໄມ້ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຊາວນາພໍໃຈ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄວາມເປັນບົດນາມສະແດງເຖິງອະສັນຍະສັດ ຂອງຄຳວ່າ 'ອະພິພູ' ນັ້ນ, ຄຳກ່າວວ່າ 'ຍ່ອມສຳຄັນອະພິພູ ໂດຍຄວາມເປັນອະພິພູ' ນີ້ ເປັນຄຳອ້າງອີງທີ່ພິສູດໃນເລື່ອງນີ້. ອີກປະການໜຶ່ງ, ຜູ້ໃດຜູ້ໜຶ່ງ ຜູ້ຄອບງຳຄົນອື່ນ ຊື່ວ່າ 'ອະພິພູ'. ແຕ່ໂດຍສະເພາະແລ້ວ ພຣະຕຖາຄົດເທົ່ານັ້ນ ເປັນອະພິພູ. ສົມດັ່ງທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດໄວ້ວ່າ: 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ພຣະຕຖາຄົດ ເປັນຜູ້ຄອບງຳ ບໍ່ມີໃຜຄອບງຳໄດ້, ເປັນຜູ້ເຫັນໂດຍຖ່ອງແທ້, ເປັນຜູ້ມີອຳນາດ'. ສ່ວນບາງຄົນກ່າວວ່າ: 'ພຣະພຣົມຜູ້ເປັນໃຫຍ່ໃນພັນໂລກທາດ ຊື່ວ່າ ອະພິພູ'.


Vibhūti visesabhūtoti vibhū, ‘‘bhavasotaṃ sace buddho, tiṇṇo lokantagū vibhū’’ti idametassatthassa sādhakaṃ [Pg.105] vacanaṃ. Vibhūti hettha rūpakāyadhammakāyasampattiyā visesabhūtoti attho. Āha ca –

ຄຳວ່າ 'ວິພູ' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ເປັນພິເສດ, ຄື ວິພູ. ຄຳກ່າວວ່າ 'ຖ້າພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ຂ້າມກະແສພົບແລ້ວ, ຜູ້ເຖິງທີ່ສຸດແຫ່ງໂລກ, ຜູ້ເປັນວິພູ' ນີ້ ເປັນຄຳອ້າງອີງທີ່ພິສູດເນື້ອຄວາມນີ້. ຄຳວ່າ 'ວິພູ' ໃນທີ່ນີ້ ມີອັດຖະວ່າ ຜູ້ເປັນພິເສດ ດ້ວຍຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງຮູບກາຍແລະທຳມະກາຍ. ສົມດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ:


‘‘Dissamānopi tāvassa, rūpakāyo acintiyo;

Asādhāraṇañāṇaṭṭhe, dhammakāye kathāva kā’’ti.

'ແມ່ນແຕ່ຮູບກາຍຂອງພຣະອົງ ທີ່ຍັງປາກົດຢູ່ ກໍຍັງເປັນອະຈິນໄຕ; ຈະກ່າວໄປໃຍເຖິງທຳມະກາຍ ເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະແຫ່ງຍານອັນບໍ່ທົ່ວໄປແກ່ຜູ້ນັ້ນ'.


Adhibhūti adhibhavatīti adhibhū, issaro.

ຄຳວ່າ 'ອະທິພູ' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຄອບງຳຢ່າງຍິ່ງ, ຄື ຜູ້ເປັນໃຫຍ່.


‘‘Tadā maṃ tapatejena, santatto tidivādhibhū;

Dhārento brāhmaṇaṃ vaṇṇaṃ, bhikkhāya maṃ upāgamī’’ti –

'ຄັ້ງນັ້ນ, ທ້າວສັກກະເທວະລາດ ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ໃນສະຫວັນຊັ້ນດາວະດຶງ ຖືກແຜດເຜົາດ້ວຍເດຊະແຫ່ງຕະບະຂອງຂ້າພະເຈົ້າ, ຈຶ່ງແປງກາຍເປັນພາມ ເຂົ້າມາຫາຂ້າພະເຈົ້າເພື່ອຂໍທານ' –


Idametassatthassa sādhakaṃ vacanaṃ. Patibhūti patibhūtoti patibhū, ‘‘goṇassa patibhū’’ti idametassatthassa sādhakaṃ vacanaṃ. Gotrabhūti gottasaṅkhātaṃ amatamahānibbānaṃ ārammaṇaṃ katvā bhūtoti gotrabhū, sotāpattimaggassa anantarapaccayena sikhāppattabalavavipassanācittena samannāgato puggalo. Vuttañhetaṃ bhagavatā ‘‘katamo ca puggalo gotrabhū? Yesaṃ dhammānaṃ samanantarā ariyadhammassa avakkanti hoti, tehi dhammehi samannāgato puggalo gotrabhū’’ti, idamevettha atthasādhakaṃ vacanaṃ. Apica samaṇoti gottamattamanubhavamāno kāsāvakaṇṭhasamaṇopi gotrabhū. So hi ‘‘samaṇo’’ti gottamattaṃ anubhavati vindati, na samaṇadhamme attani avijjamānattāti ‘‘gotrabhū’’ti vuccati, ‘‘bhavissanti kho panānanda anāgatamaddhānaṃ gotrabhuno kāsāvakaṇṭhā dussīlā pāpadhammā’’ti idametassatthassa sādhakaṃ vacanaṃ. Vatrabhūti sakko. So hi mātāpitibharaṇādīhi sattahi vattehi sakkattaṃ labhitvā aññe deve vattena abhibhavatīti vatrabhū. Āgamaṭṭhakathāyaṃ pana bhūdhātumhi labbhamānaṃ pattiatthampi gahetvā ‘‘vattena aññe abhibhavitvā devissariyaṃ pattoti vatrabhū’’ti [Pg.106] vuttaṃ, ‘‘vatranāmakaṃ vā asuraṃ abhibhavatīti vatrabhū’’ti ca, ‘‘vatrabhū jayataṃpitā’’ti idametassatthassa sādhakaṃ vacanaṃ. Ettha hi vatrabhūti vatranāmakassa asurassa abhibhavitā. Jayataṃ pitāti jayantānaṃ pitā. ‘‘Sakko indo purindado’’ iccādi pariyāyavacanaṃ. Idaṃ tu dhātādhikāre pakāsessāma. Parābhibhūti paramabhibhavatīti parābhibhū. Evaṃ rūpābhibhūtiādīsupi. Sabbābhibhūti sabbamabhibhavitabbaṃ abhibhavatīti sabbābhibhū. Sabbābhibhūti ca idaṃ nāmaṃ tathāgatasseva yujjati. Vuttañhetaṃ bhagavatā –

ຄຳນີ້ເປັນຄຳອ້າງອີງທີ່ສະແດງເຖິງເນື້ອຄວາມນັ້ນ. ຄຳວ່າ ປຕິພູ (ຜູ້ຮັບປະກັນ) ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຮັບປະກັນ, ຄຳວ່າ “ໂຄນສ຺ສ ປຕິພູ” (ຜູ້ຮັບປະກັນງົວ) ນີ້ເປັນຄຳອ້າງອີງທີ່ສະແດງເຖິງເນື້ອຄວາມນັ້ນ. ຄຳວ່າ ໂຄຕ຺ຣພູ (ຜູ້ຂ້າມໂຄດ) ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນຜູ້ເຮັດໃຫ້ພຣະອະມະຕະມະຫານິພານອັນກ່າວຄືໂຄດໃຫ້ເປັນອາຣົມ ແລ້ວເກີດຂຶ້ນ, ຄື ບຸກຄົນຜູ້ປະກອບດ້ວຍວິປັດສະນາຈິດອັນມີກຳລັງເຖິງຍອດ ດ້ວຍອະນັນຕະຣະປັດໄຈແຫ່ງໂສຕາປັດຕິມັກ. ດ້ວຍວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດໄວ້ວ່າ “ບຸກຄົນຜູ້ເປັນໂຄຕຣະພູ ເປັນແນວໃດ? ບຸກຄົນຜູ້ປະກອບດ້ວຍທຳເຫຼົ່ານັ້ນ ເຊິ່ງໃນລຳດັບຖັດຈາກທຳເຫຼົ່ານັ້ນໄປ ຍ່ອມມີການກ້າວລົງສູ່ອະລິຍະທຳ ບຸກຄົນນີ້ຮຽກວ່າ ໂຄຕຣະພູ” ຄຳນີ້ແລເປັນຄຳອ້າງອີງທີ່ສະແດງເຖິງເນື້ອຄວາມໃນທີ່ນີ້. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ແມ້ແຕ່ສະມະນະຜູ້ຊົງຜ້າກາສາວະພັດຢູ່ທີ່ຄໍ ຜູ້ສະເຫວີຍພຽງແຕ່ຊື່ວ່າສະມະນະ ກໍຊື່ວ່າ ໂຄຕຣະພູ. ເພາະວ່າ ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມສະເຫວີຍ ຄື ໄດ້ຮັບພຽງແຕ່ຊື່ວ່າ “ສະມະນະ” ແຕ່ບໍ່ມີສະມະນະທຳໃນຕົນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຮຽກວ່າ “ໂຄຕຣະພູ”, ຄຳວ່າ “ອານົນ ໃນອະນາຄົດຕະການ ຈະມີແຕ່ພວກໂຄຕຣະພູ ມີຜ້າກາສາວະພັດພັນຄໍ ເປັນຜູ້ທຸສີນ ມີທຳອັນຊົ່ວຊ້າ” ນີ້ເປັນຄຳອ້າງອີງທີ່ສະແດງເຖິງເນື້ອຄວາມນັ້ນ. ຄຳວ່າ ວຕ຺ຣພູ (ຜູ້ຄອບງຳວັດຕະ) ໄດ້ແກ່ ທ້າວສັກກະ. ເພາະວ່າ ທ້າວສັກກວນັ້ນ ໄດ້ຮັບຄວາມເປັນທ້າວສັກກະດ້ວຍວັດຕະປະຕິບັດ 7 ປະການ ມີການລ້ຽງມານດาແລະບິດາເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຄອບງຳເທວະດາອື່ນໆ ດ້ວຍວັດຕະປະຕິບັດ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວຕຣະພູ. ແຕ່ໃນຄຳອະທິບາຍແຫ່ງຄຳພີອານຳອັດຖະກະຖາ ໄດ້ຖືເອົາອັດຖະຄືການບັນລຸ ເຊິ່ງມີຢູ່ໃນ ພູ ທາດ ແລ້ວກ່າວວ່າ “ຜູ້ຄອບງຳຜູ້ນື່ອື່ນດ້ວຍວັດຕະປະຕິບັດ ແລ້ວບັນລຸຄວາມເປັນໃຫຍ່ໃນໝູ່ເທວະດາ ຊື່ວ່າ ວຕຣະພູ” ແລະກ່າວວ່າ “ຜູ້ຄອບງຳອະສູນຊື່ວ່າ ວັດຕະ ຊື່ວ່າ ວຕຣະພູ”, ຄຳວ່າ “ວຕ຺ຣພູ ຊຍຕໍປิຕາ” (ທ້າວວັດຕະຣະພູ ຜູ້ເປັນບິດາຂອງຜູ້ຊະນະທັງຫຼາຍ) ນີ້ເປັນຄຳອ້າງອີງທີ່ສະແດງເຖິງເນື້ອຄວາມນັ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ ວຕ຺ຣພູ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຄອບງຳອະສູນຊື່ວ່າ ວັດຕະ. ຄຳວ່າ ຊຍຕໍ ປິຕາ ໄດ້ແກ່ ບິດາຂອງຜູ້ຊະນະທັງຫຼາຍ. ຄຳວ່າ “ສກ຺ໂກ ອິນ຺ໂທ ປຸຣິນ຺ທໂທ” ເປັນຕົ້ນ ເປັນຄຳໄວພົດ. ແຕ່ພວກເຮົາຈະສະແດງຄຳນີ້ໃນທາດຸອະທິການ. ຄຳວ່າ ປຣາພិພູ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຄອບງຳຜູ້ນື່ອື່ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ປຣາພິພູ. ແມ້ໃນຄຳວ່າ ຣູປາພິພູ (ຜູ້ຄອບງຳຮູບ) ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ ສພ຺ພົາພິພູ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຄອບງຳສິ່ງທັງປວງທີ່ຄວນຄອບງຳ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສັບພາພິພູ. ແລະຊື່ວ່າ ສັບພາພິພູ ນີ້ ຍ່ອມຄວນແກ່ພຣະຕຖາຄົດເຈົ້າເທົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດໄວ້ວ່າ—


‘‘Sabbābhibhū sabbavidūhamasmi,Sabbesu dhammesu anūpalitto;

Sabbañjaho taṇhakkhaye vimutto,Sayaṃ abhiññāya kamuddiseyya’’nti.

“ເຮົາເປັນຜູ້ຄອບງຳທຳທັງປວງ ເປັນຜູ້ຮູ້ທົ່ວເຖິງທຳທັງປວງ ບໍ່ຕິດຢູ່ໃນທຳທັງປວງ, ລະເສຍເຊິ່ງທຳທັງປວງ ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວເພາະຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງຕັນຫາ, ເຮົາຮູ້ຍິ່ງດ້ວຍຕົນເອງແລ້ວ ຈະເພິ່ງຊີ້ແຈງໃຜເລົ່າ”.


Ūkārantapulliṅganiddeso. Niyatapulliṅganiddesoyaṃ.

ການສະແດງອູກາຣັນປຸລລິງ. ນີ້ເປັນການສະແດງປຸລລິງທີ່ແນ່ນອນ (ນິຍະຕະປຸລລິງ).


Idāni aniyataliṅgānaṃ niyataliṅgesu pakkhittānaṃ bhūtaparābhūta sambhūtasaddādīnaṃ niddeso vuccati. Tatra bhūtoti attano paccayehi abhavīti bhūto, bhūtoti jāto sañjāto nibbatto abhinibbatto pātubhūto, bhūtoti vā laddhasarūpo yo koci saviññāṇako vā aviññāṇako vā. Atha vā tathākārena bhavatīti bhūto, bhūtoti sacco tatho avitatho aviparīto yo koci, ettha yo bhūtasaddo saccattho, tassa ‘‘bhūtaṭṭho’’ti idamettha sādhakaṃ vacanaṃ. Parābhūtoti parābhavīti parābhūto. Suṭṭhu bhūtoti sambhūto. Visesena bhūtoti vibhūto. Vissuto bhūtoti vā vibhūto, ‘‘vibhūtārammaṇa’’nti idametassatthassa sādhakaṃ vacanaṃ. Vibhavīti vā vibhūto, vinaṭṭhoti attho, ‘‘rūpe vibhūte na phusanti phassā’’ti [Pg.107] idametassatthassa sādhakaṃ vacanaṃ. Pākaṭo bhūtoti pātubhūto. Āvi bhavatīti āvibhūto. Evaṃ tirobhūto. Vinābhūto. Bhavitumanucchavikoti bhabbo. Paribhaviyate soti paribhūto. Yena kenaci yo pīḷito hīḷito vā, so paribhūto. Gamyamānattho yathākāmacārī. Abhibhaviyyate soti abhibhūto. Adhibhaviyate soti adhibhūto. Evaṃ addhabhūto. Ettha adhisaddena samānattho addhasaddo, ‘‘cakkhu bhikkhave addhabhūtaṃ, rūpā addhabhūtā, cakkhuviññāṇaṃ addhabhūta’’nti idametassatthassa sādhakaṃ vacanaṃ, tathā ‘‘idha bhikkhave bhikkhu na heva anaddhabhūtaṃ attānaṃ na addhabhāvetī’’ti padampi. Tattha anaddhabhūtanti dukkhena anadhibhūtaṃ. Dukkhena anadhibhūto nāma manussattabhāvo vuccati, taṃ na addhabhāveti nābhibhavatīti suttapadattho.

ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງການສະແດງສັບທີ່ມີລິງບໍ່ແນ່ນອນ (ອະນິຍະຕະລິງ) ທີ່ຖືກຈັດເຂົ້າໃນລິງທີ່ແນ່ນອນ (ນິຍະຕະລິງ) ມີສັບວ່າ ພູຕະ, ປຣາພູຕະ, ສັມພູຕະ ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ ພູໂຕ ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວດ້ວຍປັດໄຈຂອງຕົນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພູຕະ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄຳວ່າ ພູຕະ ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ເກີດ, ເກີດຂຶ້ນພ້ອມ, ບັງເກີດ, ບັງເກີດຂຶ້ນສະເພາະ, ປາກົດຂຶ້ນ, ຫຼືວ່າ ຄຳວ່າ ພູຕະ ໄດ້ແກ່ ສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງທີ່ມີວິນຍານ ຫຼື ບໍ່ມີວິນຍານ ທີ່ໄດ້ຮັບຮູບຮ່າງແລ້ວ. ຫຼືວ່າ ສິ່ງທີ່ເປັນໄປໂດຍປະການນັ້ນ ຊື່ວ່າ ພູຕະ, ຄຳວ່າ ພູຕະ ໄດ້ແກ່ ສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງທີ່ແທ້ຈິງ, ເປັນຈິງ, ບໍ່ຄາດເຄື່ອນ, ບໍ່ຜິດພ້ຽນ, ໃນຄຳເຫຼົ່ານີ້ ພູຕະສັບໃດທີ່ມີອັດຖະວ່າຄວາມຈິງ, ຄຳວ່າ “ພູຕັຕໂຖ” (ເນື້ອຄວາມທີ່ແທ້ຈິງ) ນີ້ເປັນຄຳອ້າງອີງທີ່ສະແດງເຖິງເນື້ອຄວາມນັ້ນໃນທີ່ນີ້. ຄຳວ່າ ປຣາພູໂຕ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເສື່ອມຖອຍແລ້ວ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ປຣາພູຕະ. ສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນດີແລ້ວ ຊື່ວ່າ ສັມພູຕະ. ສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນຢ່າງວິເສດ ຊື່ວ່າ ວິພູຕະ. ຫຼືວ່າ ສິ່ງທີ່ປາກົດແຈ້ງແລ້ວ ຊື່ວ່າ ວິພູຕະ, ຄຳວ່າ “ວິພູຕາຣັມມະນັງ” (ອາຣົມອັນປາກົດແຈ້ງ) ນີ້ເປັນຄຳອ້າງອີງທີ່ສະແດງເຖິງເນື້ອຄວາມນັ້ນ. ຫຼືວ່າ ສິ່ງທີ່ເສື່ອມສູນໄປແລ້ວ ຊື່ວ່າ ວິພູຕະ, ມີອັດຖະວ່າ ພິນາດໄປແລ້ວ, ຄຳວ່າ “ຣູເປ ວິພູເຕ ນ ຜຸສັນຕິ ຜັສສາ” (ເມື່ອຮູບພິນາດໄປແລ້ວ ຜັດສະທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ຖືກຕ້ອງ) ນີ້ເປັນຄຳອ້າງອີງທີ່ສະແດງເຖິງເນື້ອຄວາມນັ້ນ. ສິ່ງທີ່ປາກົດແຈ້ງແລ້ວ ຊື່ວ່າ ປາຕຸພູຕະ. ສິ່ງທີ່ປາກົດຂຶ້ນ ຊື່ວ່າ ອາວິພູຕະ. ແມ້ຄຳວ່າ ຕິໂຣພູຕະ (ຫາຍຕົວໄປ), ວິນາພູຕະ (ພັດພາກໄປ) ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຜູ້ທີ່ຄວນຈະເປັນໄດ້ ຊື່ວ່າ ພັບພະ. ຜູ້ທີ່ຖືກດູໝິ່ນ ຊື່ວ່າ ປະຣິພູຕະ. ບຸກຄົນໃດທີ່ຖືກໃຜໆ ບີບຄັ້ນ ຫຼື ດູແຄນ ບຸກຄົນນັ້ນຊື່ວ່າ ປະຣິພູຕະ. ຜູ້ມີຄວາມໝາຍວ່າໄປຕາມຄວາມປາດຖະໜາ (ຍະຖາກາມະຈາຣີ). ຜູ້ທີ່ຖືກຄອບງຳ ຊື່ວ່າ ອະພິພູຕະ. ຜູ້ທີ່ຖືກທັບຖົມ ຊື່ວ່າ ອະທິພູຕະ. ແມ້ຄຳວ່າ ອັດທະພູຕະ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ໃນຄຳນັ້ນ ອັດທະສັບ ມີອັດຖະສະເໝີດ້ວຍ ອະທິສັບ, ຄຳວ່າ “ຈັກຂຸ ພິກຂະເວ ອັດທະພູຕັງ, ຣູປາ ອັດທະພູຕາ, ຈັກຂຸວິນຍານັງ ອັດທະພູຕັງ” (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຕາຖືກຄອບງຳແລ້ວ, ຮູບທັງຫຼາຍຖືກຄອບງຳແລ້ວ, ຈັກຂຸວິນຍານຖືກຄອບງຳແລ້ວ) ນີ້ເປັນຄຳອ້າງອີງທີ່ສະແດງເຖິງເນື້ອຄວາມນັ້ນ, ແລະແມ້ແຕ່ບົດວ່າ “ອິທະ ພິກຂະເວ ພິກຂຸ ນ ເຫ ວະ ອະນັດທະພູຕັງ ອັດຕານັງ ນ ອັດທະພາເວຕິ” ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ໃນບົດນັ້ນ ຄຳວ່າ ອະນັດທະພູຕັງ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ບໍ່ຖືກທຸກຄອບງຳ. ອັດຕະພາບຂອງມະນຸດ ຮຽກວ່າ ຜູ້ບໍ່ຖືກທຸກຄອບງຳ, ພິກຂຸນັ້ນຍ່ອມບໍ່ເຮັດອັດຕະພາບນັ້ນໃຫ້ຖືກຄອບງຳ ຄື ບໍ່ຄອບງຳ ນີ້ເປັນເນື້ອຄວາມແຫ່ງພຣະສູດ.


Anubhaviyate soti anubhūto. Evaṃ samanubhūto. Paccanubhūto. Bhāvito. Ettha bhāvitoti iminā samānādhikaraṇaṃ ‘‘satisambojjhaṅgo kho kassapa mayā sammadakkhāto bhāvito’’tiādīsu guṇīvācakaṃ padhānapadaṃ sāsane daṭṭhabbaṃ. Titthiyasamaye pana bhāvitoti kāmaguṇo vuccati. Vuttañhetaṃ pāḷiyaṃ ‘‘na bhāvitamāsīsatī’’ti. Tatra bhāvitā nāma pañca kāmaguṇā, te na āsīsati na sevatīti suttapadattho. Sambhāviyate soti sambhāvito. Evaṃ vibhāvito. Paribhāvito. Anuparibhūto. Manaṃparibhūtoti manaṃ paribhaviyittha soti manaṃparibhūto. Ettha manaṃparibhūtoti īsakaṃ appattaparibhavano vuccati. Mananti hi nipātapadaṃ. ‘‘Atipaṇḍitena puttena, manamhi upakūlito, devadattena attano abuddhabhāvena ceva khantimettādīnañca [Pg.108] abhāvena kumārakassapatthero ca therī ca manaṃ nāsito, manaṃ vuḷho ahosī’’tiādīsu cassa payogo veditabbo. Atra manaṃsaddassa kiñci yuttiṃ vadāma.

ສິ່ງທີ່ຖືກສະເຫວີຍ ຊື່ວ່າ ອະນຸພູຕະ. ແມ້ຄຳວ່າ ສະມະນຸພູຕະ, ປັດຈະນຸພູຕະ, ພາວິຕະ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດທີ່ມີສະມານາທິກະຣະນະກັບບົດວ່າ ພາວິໂຕ ນີ້ ເຊັ່ນໃນຄຳວ່າ “ສະຕິສັມໂພດຊັງແລ ກັດສະປະ ເຮົາກ່າວໄວ້ດີແລ້ວ ຈະເລີນແລ້ວ” ເປັນຕົ້ນ ເພິ່ງເຫັນວ່າເປັນບົດປະທານທີ່ສະແດງເຖິງຄຸນ (ຄຸນີວາຈະກະ) ໃນພຣະສາສະໜາ. ແຕ່ໃນລັດທິຂອງເດຍຣະຖີ ຄຳວ່າ ພາວິຕະ ຍ່ອມຮຽກວ່າ ກາມະຄຸນ. ດ້ວຍວ່າ ພຣະບາລີຕັດໄວ້ວ່າ “ບໍ່ເພິ່ງປາດຖະໜາກາມະຄຸນທີ່ຈະເລີນແລ້ວ”. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ ພາວິຕາ ໄດ້ແກ່ ກາມະຄຸນ 5 ປະການ, ພິກຂຸນັ້ນຍ່ອມບໍ່ປາດຖະໜາ ຄື ບໍ່ເສບກາມະຄຸນເຫຼົ່ານັ້ນ ນີ້ເປັນເນື້ອຄວາມແຫ່ງພຣະສູດ. ສິ່ງທີ່ຖືກຍົກຍ້ອງ ຊື່ວ່າ ສັມພາວິຕະ. ແມ້ຄຳວ່າ ວິພາວິຕະ, ປະຣິພາວິຕະ, ອະນຸປະຣິພູຕະ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຄຳວ່າ ມະນັງປະຣິພູໂຕ ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ຖືກດູໝິ່ນເລັກນ້ອຍ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມະນັງປະຣິພູຕະ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ ມະນັງປະຣິພູຕະ ໄດ້ແກ່ ການຖືກດູໝິ່ນເລັກນ້ອຍທີ່ຍັງບໍ່ເຖິງຂັ້ນຮຸນແຮງ. ເພາະວ່າ ຄຳວ່າ ມະນັງ ເປັນນິບາດ. ເພິ່ງເຫັນການປະກອບໃຊ້ຄຳນີ້ໃນຄຳວ່າ “ເພາະບຸດຜູ້ສະຫຼາດເກີນໄປ ເຮົາຈຶ່ງເກືອບຖືກເຜົາໄໝ້, ເພາະຄວາມທີ່ຕົນເອງບໍ່ແມ່ນພຣະພຸດທະເຈົ້າ ແລະເພາະຄວາມບໍ່ມີຂັນຕິແລະເມດຕາເປັນຕົ້ນຂອງພຣະເທວະທັດ ພຣະກຸມາຣະກັດສະປະເຖຣະແລະພຣະເຖຣີຈຶ່ງເກືອບຈິບຫາຍ, ເກືອບຖືກພັດໄປ” ເປັນຕົ້ນ. ໃນທີ່ນີ້ ພວກເຮົາຈະກ່າວເຖິງເຫດຜົນບາງປະການຂອງ ມະນັງ ສັບ.


Manaṃsaddo dvidhā bhinno, nāmaṃ nepātikañciti;

Santaṃ tassa manaṃ hoti, manamhi upakūlitoti.

“ມະນັງສັບ ແບ່ງອອກເປັນ 2 ປະການ ຄື ນາມະສັບ ແລະ ນິບາດສັບ; ໃນຄຳວ່າ ສັນຕັງ ຕັດສະ ມະນັງ ໂຫຕິ (ໃຈຂອງຜູ້ນັ້ນຍ່ອມສະຫງົບ) ເປັນນາມະສັບ, ໃນຄຳວ່າ ມະນັມຫິ ອຸປະຄູລິໂຕ (ເຮົາເກືອບຖືກເຜົາໄໝ້) ເປັນນິບາດສັບ”.


Paribhavitabboti aññena paribhavituṃ sakkuṇeyyoti paribhavitabbo. Evaṃ paribhottabbo paribhavanīyo. Tabbapaccayaṭṭhāne hi sakkuṇeyyapadayojanā dissati ‘‘aladdhaṃ ārammaṇaṃ laddhabbaṃ labhanīyaṃ laddhuṃ vā sakkuṇeyya’’nti. Atha vā paribhavanamarahatīti paribhavitabbo. Evaṃ paribhottabbo paribhavanīyo. Tathā hi tabbapaccayaṭṭhāne arahatipadayojanā dissati ‘‘parisakkuṇeyyaṃ lābhamarahatīti laddhabba’’nti. Ettha pana paribhottabboti padassa atthibhāve ‘‘khattiyo kho mahārāja daharoti na uññātabbo na paribhottabbo’’ti pāḷi nidassanaṃ. Abhiadhipubbā bhūdhātuyo samānatthā. Sesāni dukāni nayānusārena ñeyyāni. Bhamānoti bhavatīti bhamāno, majjhe vakāralopo daṭṭhabbo. Atridaṃ vattabbaṃ –

ຄຳວ່າ ປະຣິພະວິຕັບໂພ ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ຜູ້ນື່ອື່ນສາມາດດູໝິ່ນໄດ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ປະຣິພະວິຕັບພະ. ແມ້ຄຳວ່າ ປະຣິພົດຕັບພະ, ປະຣິພະວະນີຍະ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ເພາະວ່າ ໃນຕຳແໜ່ງແຫ່ງ ຕັບພະ ປັດໄຈ ຍ່ອມເຫັນການປະກອບບົດທີ່ມີອັດຖະວ່າສາມາດ ເຊັ່ນ “ອາຣົມອັນບໍ່ໄດ້ແລ້ວ ທີ່ຄວນໄດ້, ທີ່ພຶງໄດ້ ຫຼື ທີ່ສາມາດຈະໄດ້”. ຫຼືວ່າ ສິ່ງທີ່ຄວນແກ່ການດູໝິ່ນ ຊື່ວ່າ ປະຣິພະວິຕັບພະ. ແມ້ຄຳວ່າ ປະຣິພົດຕັບພະ, ປະຣິພະວະນີຍະ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ດ້ວຍວ່າ ໃນຕຳແໜ່ງແຫ່ງ ຕັບພະ ປັດໄຈ ຍ່ອມເຫັນການປະກອບບົດທີ່ມີອັດຖະວ່າຄວນ ເຊັ່ນ “ຄວນໄດ້ລາບອັນຕົນສາມາດຈະໄດ້”. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ໃນຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງບົດວ່າ ປະຣິພົດຕັບໂພ ມີພຣະບາລີເປັນອຸທາຫອນວ່າ “ມະຫາຣາດ ກະສັດແມ້ຍັງຊົງພຣະເຍົາ ກໍບໍ່ຄວນດູໝິ່ນ ບໍ່ຄວນຢຽບຍ່ຳ”. ພູ ທາດ ທີ່ມີ ອະພິ ແລະ ອະທິ ນຳໜ້າ ມີອັດຖະສະເໝີກັນ. ໝວດສອງ (ທຸກະລາສີ) ທີ່ເຫຼືອ ເພິ່ງຊາບຕາມນັຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ຄຳວ່າ ພະມາໂນ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເປັນໄປຢູ່ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພະມາໂນ, ເພິ່ງເຫັນການລຶບ ວະ ອັກສອນ ໃນທ່າມກາງ. ໃນທີ່ນີ້ ມີຄຳທີ່ຄວນກ່າວດັ່ງນີ້—


‘‘Kiṃ so bhamāno saccako’’, iccatra pāḷiyaṃ pana;

Rūpaṃ bhavatidhātussa, valopeneva dissati.

“ໃນພຣະບາລີວ່າ ‘ກິງ ໂສ ພະມາໂນ ສັດຈະໂກ’ ນັ້ນ; ຍ່ອມເຫັນຮູບຂອງ ພະວະຕິ ທາດ ດ້ວຍການລຶບ ວະ ອັກສອນ ເທົ່ານັ້ນ”.


Atrāyaṃ pāḷi ‘‘kiṃ so bhamāno saccako nigaṇṭhaputto, yo bhagavato vādaṃ āropessatī’’ti. Vibhavamānoti vibhavatīti vibhavamāno. Evaṃ paribhavamānotiādīsu. Tattha ‘‘abhisambhonto’’timassa karonto nipphādento iccevattho. ‘‘Sabbāni abhisambhonto, sa rājavasatiṃ vase’’ti idametassatthassa sādhakaṃ vacanaṃ. Yasmā panimāni [Pg.109] ‘‘bhavamāno’’tiādīni vippakatapaccattavacanāni, tasmā saramāno rodati, gacchanto gaṇhāti, ‘‘gacchanto so bhāradvājo, addasa accutaṃ isi’’ntiādīni viya paripuṇṇuttarakriyāpadāni katvā rājā bhavamāno sampattimanubhavatītiādinā yojetabbāni. ‘‘Saramāno gacchanto’’tiādīni hi ‘‘yāto gato patto’’tiādīhi sadisāni na honti, uttarakriyāpadāpekkhakāni honti tvāpaccayantapadāni viyāti.

ໃນຄຳນັ້ນ ມີພຣະບາລີດັ່ງນີ້ “ສັດຈະກະນິຄັນຖະບຸດນັ້ນ ເປັນໃຜກັນ ທີ່ຈະຍົກວາທະຂຶ້ນຂົ່ມພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ”. ຄຳວ່າ ວິພະວະມາໂນ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເສື່ອມຖອຍຢູ່ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວິພະວະມາໂນ. ແມ້ໃນຄຳວ່າ ປະຣິພະວະມາໂນ ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ “ອະພິສັມພົນໂຕ” ມີອັດຖະວ່າ ຜູ້ເຮັດຢູ່, ຜູ້ໃຫ້ສຳເລັດຢູ່. ຄຳວ່າ “ສັບພານິ ອະພິສັມພົນໂຕ, ສະ ຣາຊະວະສະຕິງ ວະເສ” (ຜູ້ເຮັດກິດທັງປວງໃຫ້ສຳເລັດ ເພິ່ງຢູ່ໃນຣາຊະສຳນັກ) ນີ້ເປັນຄຳອ້າງອີງທີ່ສະແດງເຖິງເນື້ອຄວາມນັ້ນ. ແຕ່ເພາະເຫດທີ່ບົດເຫຼົ່ານີ້ ມີບົດວ່າ “ພະວະມາໂນ” ເປັນຕົ້ນ ເປັນວິບພະກະຕະປັດຈັດຕະວະຈະນະ (ຄຳນາມທີ່ສະແດງກິຣິຍາທີ່ຍັງບໍ່ສຳເລັດ), ເພາະເຫດນັ້ນ ເພິ່ງປະກອບເຊັ່ນ “ພຣະຣາຊາເມື່ອຊົງເປັນຢູ່ ຍ່ອມສະເຫວີຍສົມບັດ” ເປັນຕົ້ນ ໂດຍເຮັດໃຫ້ມີກິຣິຍາບົດເບື້ອງປາຍອັນສົມບູນ ເໝືອນໃນຄຳວ່າ “ຣະນຶກເຖິງຢູ່ ຍ່ອມຮ້ອງໄຫ້, ເດີນໄປຢູ່ ຍ່ອມຖືເອົາ, ພຣະພະຣະທະວາຊະນັ້ນ ເມື່ອເດີນໄປຢູ່ ໄດ້ເຫັນພຣະອັດຈຸຕະຣືສີແລ້ວ” ເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ບົດວ່າ “ສະຣະມາໂນ” (ຣະນຶກເຖິງຢູ່), “ຄັດສັນໂຕ” (ເດີນໄປຢູ່) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ເໝືອນກັບບົດວ່າ “ຍາໂຕ” (ໄປແລ້ວ), “ຄະໂຕ” (ໄປແລ້ວ), “...ປັດໂຕ” (ເຖິງແລ້ວ) ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ຍ່ອມເປັນບົດທີ່ຕ້ອງການກິຣິຍາບົດເບື້ອງປາຍ ເໝືອນບົດທີ່ມີ ຕວາ ປັດໄຈ ໃນທີ່ສຸດ.


Paribhaviyamānoti paribhaviyate soti paribhaviyamāno. Evaṃ paribhuyyamānotiādīsupi. Imānipi vippakatapaccattavacanāni, tasmā ‘‘rājapurisehi nīyamāno coro evaṃ cintesī’’tiādīni viya paripuṇṇuttarakriyāpadāni katvā aññehi paribhaviyamāno tāṇaṃ gavesati. Bhogo puggalenānubhaviyamāno parikkhayaṃ gacchatītiādinā yojetabbāni. Evaṃ sabbatra īdisesu vippakatavacanesu yojetabbāni. Ayaṃ aniyataliṅgānaṃ niyataliṅgesu pakkhittānaṃ bhūta parābhūta sambhūtasaddānaṃ niddeso. Iccevaṃ pulliṅgānaṃ bhūdhātumayānaṃ yathārahaṃ nibbacanādivasena niddeso vibhāvito.

ຄຳວ່າ ປະຣິພະວິຍະມາໂນ ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ຖືກດູໝິ່ນຢູ່ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ປະຣິພະວິຍະມາໂນ. ແມ້ໃນຄຳວ່າ ປະຣິພຸຍຍະມາໂນ ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ເຊັ່ນກັນ. ແມ້ບົດເຫຼົ່ານີ້ ກໍເປັນວິບພະກະຕະປັດຈັດຕະວະຈະນະ, ເພາະເຫດນັ້ນ ເພິ່ງປະກອບເຊັ່ນ “ເມື່ອຖືກຜູ້ນື່ອື່ນດູໝິ່ນຢູ່ ຍ່ອມສະແຫວງຫາທີ່ພຶ່ງ, ໂພຄະເມື່ອຖືກບຸກຄົນສະເຫວີຍຢູ່ ຍ່ອມເຖິງຄວາມສິ້ນໄປ” ເປັນຕົ້ນ ໂດຍເຮັດໃຫ້ມີກິຣິຍາບົດເບື້ອງປາຍອັນສົມບູນ ເໝືອນໃນຄຳວ່າ “ໂຈນເມື່ອຖືກຣາຊະບຸຣຸດນຳໄປຢູ່ ໄດ້ຄິດຢ່າງນີ້” ເປັນຕົ້ນ. ເພິ່ງປະກອບໃນວິບພະກະຕະວະຈະນະທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ໃນທຸກບ່ອນ. ນີ້ຄືການສະແດງສັບວ່າ ພູຕະ, ປຣາພູຕະ, ສັມພູຕະ ທີ່ມີລິງບໍ່ແນ່ນອນ ທີ່ຖືກຈັດເຂົ້າໃນລິງທີ່ແນ່ນອນ. ການສະແດງສັບປຸລລິງອັນສຳເລັດມາຈາກ ພູ ທາດ ຕາມສົມຄວນແກ່ການວິເຄາະເປັນຕົ້ນ ໄດ້ຮັບການສະແດງແລ້ວດ້ວຍປະການສະນີ.


Idāni itthiliṅganiddeso vuccati – tatra bhāvikāti bhāvetīti bhāvikā. Yā bhāvanaṃ karoti, sā bhāvikā. Bhāvanāti vaḍḍhanā brūhanā phātikaraṇaṃ āsevanā bahulīkāro. Vibhāvanāti pakāsanā sandassanā. Atha vā vibhāvanāti abhāvanā antaradhāpanā. Sambhāvanāti ukkaṃsanā thomanā. Paribhāvanāti vāsanā, samantato vā vaḍḍhanā. Ākārantitthiliṅganiddeso.

ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງການສະແດງອິດຖີລິງ—ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ ພາວິກາ ໄດ້ແກ່ ຜູ້ຈະເລີນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພາວິກາ. ຍິງໃດຍ່ອມເຮັດການຈະເລີນ ຍິງນັ້ນຊື່ວ່າ ພາວິກາ. ຄຳວ່າ ພາວະນາ ໄດ້ແກ່ ຄວາມຈະເລີນ, ຄວາມງອກງາມ, ຄວາມໄພບູນ, ຄວາມເສບເນືອງໆ, ຄວາມເຮັດໃຫ້ຫຼາຍ. ຄຳວ່າ ວິພາວະນາ ໄດ້ແກ່ ການປະກາດ, ການສະແດງໃຫ້ເຫັນ. ຫຼືວ່າ ຄຳວ່າ ວິພາວະນາ ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ຈະເລີນ, ການເຮັດໃຫ້ຫາຍໄປ. ຄຳວ່າ ສັມພາວະນາ ໄດ້ແກ່ ການຍົກຍ້ອງ, ການສັນເສີນ. ຄຳວ່າ ປະຣິພາວະນາ ໄດ້ແກ່ ການອົບຮົມ, ຫຼື ການເຮັດໃຫ້ຈະເລີນໂດຍຮອບ. ການສະແດງອາກາຣັນອິດຖີລິງ.


Bhūmīti sattāyamānā bhavatīti bhūmi, atha vā bhavanti jāyanti vaḍḍhanti cettha thāvarā ca jaṅgamā cāti bhūmi. Bhūmi vuccati [Pg.110] pathavī. ‘‘Paṭhamāya bhūmiyā pattiyā’’tiādīsu pana lokuttaramaggo bhūmīti vuccati. Yā panandhabālamahājanena viññātā pathavī, tassimāni abhidhānāni –

ຄຳວ່າ ພູມິ ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງສັດທັງຫຼາຍ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພູມິ, ຫຼືວ່າ ສິ່ງທີ່ບໍ່ເຄື່ອນທີ່ (ຖາວະຣະ) ແລະ ສິ່ງທີ່ເຄື່ອນທີ່ໄດ້ (ຊັງຄະມະ) ຍ່ອມເກີດ, ບັງເກີດ ແລະ ຈະເລີນເຕີບໂຕໃນທີ່ນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພູມິ. ແຜ່ນດິນ ຮຽກວ່າ ພູມິ. ແຕ່ໃນຄຳວ່າ “ເພື່ອນບັນລຸປະຖົມມະພູມິ” ເປັນຕົ້ນ ໂລກຸດຕະຣະມັກ ຮຽກວ່າ ພູມິ. ສ່ວນແຜ່ນດິນອັນຄົນພານທັງຫຼາຍຮູ້ກັນທົ່ວໄປນັ້ນ ມີຊື່ຮຽກດັ່ງນີ້—


‘‘Pathavī medanī bhūmi, bhūrī bhū puthuvī mahī;

Chamā vasumatī ubbī, avanī ku vasundharā;

Jagatī khiti vasudhā, dharaṇī go dharā’’iti.

“ປະຖະວີ, ເມທະນີ, ພູມິ, ພູຣີ, ພູ, ປຸຖຸວີ, ມະຮີ, ສະມາ, ວະສຸມະຕີ, ອຸບພີ, ອະວະນີ, ກຸ, ວະສຸນທະຣາ, ຈະຄະຕີ, ຂิຕິ, ວະສຸທາ, ທະຣະນີ, ໂຄ, ທະຣາ”.


Atra bhū ku gosaddā pathavīpadatthe vattantīti kutra diṭṭhapubbāti ce?

ຫາກມີຄຳຖາມວ່າ ພູ, ກຸ, ໂຄ ສັບເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດຖະແຫ່ງແຜ່ນດິນ (ປະຖະວີ) ເຄີຍເຫັນໃນທີ່ໃດແດ່?


Vidvā bhūpāla kumuda-gorakkhādipadesu ve;

Bhū ku goiti pathavī, vuccatīti vibhāvaye.

“ຜູ້ຮູ້ເພິ່ງຊີ້ແຈງວ່າ ພູ, ກຸ, ໂຄ ສັບເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມຮຽກວ່າ ແຜ່ນດິນ ໃນບົດທັງຫຼາຍ ມີ ພູປາລະ (ຜູ້ຮັກສາແຜ່ນດິນ/ພຣະຣາຊາ), ກຸມຸທະ (ດອກບົວ/ສິ່ງທີ່ຍິນດີໃນແຜ່ນດິນ), ໂຄຣັກຂະ (ຜູ້ຮັກສາງົວ/ຜູ້ຮັກສາແຜ່ນດິນ) ເປັນຕົ້ນ”.


Bhūtīti bhavanaṃ bhūti. Vibhūtīti vināso, visesato bhavanaṃ vā, atha vā visesato bhavanti sattā etāyāti vibhūti, sampattiyeva, ‘‘rañño vibhūti. Pihanīyā vibhūtiyo’’ti ca idametassatthassa sādhakaṃ vacanaṃ. Ikārantitthiliṅganiddeso.

ຄຳວ່າ ພູຕິ ໄດ້ແກ່ ຄວາມເປັນໄປ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ພູຕິ. ຄຳວ່າ ວິພູຕິ ໄດ້ແກ່ ຄວາມພິນາດ, ຫຼື ຄວາມເປັນໄປຢ່າງວິເສດ, ຫຼືວ່າ ສັດທັງຫຼາຍຍ່ອມເປັນໄປຢ່າງວິເສດດ້ວຍສິ່ງນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ວິພູຕິ, ໄດ້ແກ່ ຄວາມເຖິງພ້ອມ (ສົມບັດ) ນັ້ນເອງ, ຄຳວ່າ “ຣັນໂຍ ວິພູຕິ” (ຄວາມເຖິງພ້ອມຂອງພຣະຣາຊາ), “ປິຫະນີຍາ ວິພູຕິໂຍ” (ຄວາມເຖິງພ້ອມທັງຫຼາຍອັນໜ້າປາດຖະໜາ) ນີ້ເປັນຄຳອ້າງອີງທີ່ສະແດງເຖິງເນື້ອຄວາມນັ້ນ. ການສະແດງອິກາຣັນອິດຖີລິງ.


Bhūrīti pathavī. Sā hi bhavanti etthāti bhūrīti vuccati, bhavati vā paññāyati vaḍḍhati cāti bhūrī, atha vā bhūtābhūtā tannissitā sattā ramanti etthāti bhūrī. Pathavīnissitā hi sattā pathaviyaṃyeva ramanti, tasmā sā imināpi atthena bhūrīti vuccati. Bhūrīsaddassa pathavīvacane ‘‘bhūripañño’’ti atthasādhakaṃ vacanaṃ. Apica bhūrī viyāti bhūrī, paññā, bhūrīti pathavīsamāya vitthatāya paññāya nāmaṃ, ‘‘yogā ve jāyatī bhūrī, ayogā bhūrisaṅkhayo’’ti ettha aṭṭhakathāvacanaṃ imassatthassa sādhakaṃ. Atha vā bhūte atthe ramatīti bhūrī, paññāyetaṃ nāmaṃ, ‘‘bhūrī medhā pariṇāyikā’’ti ettha [Pg.111] aṭṭhakathāvacanaṃ imassatthassa sādhakaṃ. Atha vā paññāyeva rāgādayo dhamme abhibhavatīti bhūrī, rāgādiarayo abhibhavatītipi bhūrī. Tathā hi paṭisambhidāmagge āyasmatā sāriputtena vuttaṃ ‘‘rāgaṃ abhibhūyatīti bhūrī, paññā. Dosaṃ mohaṃ…pe… rāgo ari, taṃ ariṃ maddatīti bhūrī, paññā. Doso. Moho…pe… sabbe bhavagāmino kammā ari, taṃ ariṃ maddatīti bhūrī, paññā’’. Ettha pana ‘‘gotrabhū’’ti padamiva ‘‘aribhū’’ti vattabbepi bhūsaddaṃ pubbanipātaṃ katvā sandhivasena bhūrīti padamuccāritanti daṭṭhabbaṃ. Apica īdisesu nāmikapadesu vināpi upasaggena abhibhavanādiatthā labbhantiyeva, nākhyātikapadesūti daṭṭhabbaṃ. Idaṃ pana paññāya pariyāyavacanaṃ –

"Bhūrī" ໝາຍເຖິງ ແຜ່ນດິນ (pathavī). ເພາະວ່າ ສັດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເກີດ (bhavanti) ໃນແຜ່ນດິນນີ້, ດັ່ງນັ້ນ ແຜ່ນດິນນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "bhūrī". ຫຼືວ່າ ຍ່ອມເກີດ, ຍ່ອມປາກົດ ແລະຍ່ອມຈະເລີນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "bhūrī". ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ສັດທັງຫຼາຍ ທີ່ເປັນພູຕະ (ເກີດແລ້ວ) ແລະອະພູຕະ (ຍັງບໍ່ເກີດ) ທີ່ອາໄສແຜ່ນດິນນັ້ນ ຍ່ອມຍິນດີໃນແຜ່ນດິນນີ້, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "bhūrī". ເພາະວ່າ ສັດທັງຫຼາຍ ຜູ້ອາໄສແຜ່ນດິນ ຍ່ອມຍິນດີໃນແຜ່ນດິນນັ້ນເອງ, ເພາະເຫດນັ້ນ ແຜ່ນດິນນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "bhūrī" ແມ່ນແຕ່ໂດຍເນື້ອຄວາມນີ້. ໃນຄຳວ່າ "bhūrī" ທີ່ແປວ່າ ແຜ່ນດິນນັ້ນ ມີຄຳວ່າ "bhūripañño" (ຜູ້ມີປັນຍາສະເໝີດ້ວຍແຜ່ນດິນ) ເປັນຄຳອ້າງອີງທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ປັນຍາ ຊື່ວ່າ "bhūrī" ເພາະສະເໝີດ້ວຍແຜ່ນດິນ, ຄຳວ່າ "bhūrī" ນີ້ ເປັນຊື່ຂອງປັນຍາ ທີ່ກວ້າງຂວາງສະເໝີດ້ວຍແຜ່ນດິນ, ຄຳອະທິບາຍໃນອັດຖະກະຖາ ໃນຄຳວ່າ "yogā ve jāyatī bhūrī, ayogā bhūrisaṅkhayo" (ປັນຍາ ຍ່ອມເກີດເພາະຄວາມປະກອບ, ຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງປັນຍາ ຍ່ອມມີເພາະຄວາມບໍ່ປະກອບ) ນີ້ ເປັນຄຳອ້າງອີງທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້. ຫຼືວ່າ ປັນຍາ ຍ່ອມຍິນດີໃນເນື້ອຄວາມທີ່ແທ້ຈິງ (bhūte atthe), ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "bhūrī", ນີ້ເປັນຊື່ຂອງປັນຍາ, ຄຳອະທິບາຍໃນອັດຖະກະຖາ ໃນຄຳວ່າ "bhūrī medhā pariṇāyikā" (ປັນຍາອັນກວ້າງຂວາງ, ປັນຍາອັນເປັນເຄື່ອງນຳໄປ) ນີ້ ເປັນຄຳອ້າງອີງທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້. ຫຼືວ່າ ປັນຍານັ້ນເອງ ຍ່ອມຄອບງຳທຳທັງຫຼາຍ ມີລາຄະເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "bhūrī", ຫຼືວ່າ ຍ່ອມຄອບງຳຂ້າສຶກ ມີລາຄະເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "bhūrī". ສົມຈິງດັ່ງທີ່ ພຣະສາຣີບຸດຜູ້ມີອາຍຸ ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີປະຕິສຳພິທາມັກ ວ່າ "ປັນຍາ ຍ່ອມຄອບງຳລາຄະ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ bhūrī. ຍ່ອມຄອບງຳໂທສະ, ໂມຫະ... ຯລຯ... ລາຄະ ເປັນຂ້າສຶກ, ປັນຍາ ຍ່ອມຍ່ຳຍີຂ້າສຶກນັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ bhūrī. ໂທສະ, ໂມຫະ... ຯລຯ... ກຳທັງປວງ ທີ່ເປັນເຫດໃຫ້ໄປສູ່ພົບ ເປັນຂ້າສຶກ, ປັນຍາ ຍ່ອມຍ່ຳຍີຂ້າສຶກນັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ bhūrī". ແຕ່ໃນຄຳນີ້ ຄວນເຫັນວ່າ ເຖິງວ່າຈະຄວນກ່າວວ່າ "aribhū" ເໝືອນກັບບົດວ່າ "gotrabhū" ກໍຕາມ, ແຕ່ເພິ່ນໄດ້ເຮັດບົດວ່າ "bhū" ໄວ້ຂ້າງໜ້າ ແລ້ວອອກສຽງເປັນບົດວ່າ "bhūrī" ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສົນທິ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຄວນເຫັນວ່າ ໃນນາມມະບົດທັງຫຼາຍ ເຊັ່ນນີ້ ເຖິງວ່າຈະບໍ່ມີອຸປະສັກ ກໍຍ່ອມໄດ້ເນື້ອຄວາມວ່າ ຄອບງຳ ເປັນຕົ້ນ ໄດ້ແທ້, ແຕ່ໃນອາຂະຍາດຕະບົດທັງຫຼາຍ ຫາໄດ້ບໍ່. ນີ້ເປັນຄຳໄວພົດຂອງປັນຍາ —


Paññā pajānanā cintā, vicayo upalakkhaṇā;

Pavicayo ca paṇḍiccaṃ, dhammavicayameva ca.

ປັນຍາ (ຄວາມຮູ້ທົ່ວ), ປະຊານະນາ (ຄວາມຮູ້ຊັດ), ຈິນຕາ (ຄວາມຄິດ), ວິຈະຍະ (ຄວາມເລືອກເຟັ້ນ), ອຸປະລັກຂະນາ (ຄວາມກຳນົດໝາຍ), ປະວິຈະຍະ (ຄວາມເລືອກເຟັ້ນຢ່າງຍິ່ງ), ປັນດິດຈະ (ຄວາມເປັນບັນດິດ), ແລະ ທຳມະວິຈະຍະ (ຄວາມເລືອກເຟັ້ນທຳ).


Sallakkhaṇā ca kosallaṃ, bhūrī paccupalakkhaṇā;

Nepuññañceva vebhabyā, medhā cupaparikkhakā.

ສັນລັກຂະນາ (ຄວາມກຳນົດ), ໂກສັນລະ (ຄວາມສະຫຼາດ), ພູຣີ (ປັນຍາສະເໝີດ້ວຍແຜ່ນດິນ), ປັດຈຸປະລັກຂະນາ (ຄວາມເຂົ້າໄປກຳນົດ), ເນປຸນຍະ (ຄວາມລະອຽດອ່ອນ), ເວພັບຍາ (ຄວາມແຕກສານ), ເມທາ (ປັນຍາອັນຮັກສາໄວ້), ແລະ ອຸປະປະຣິກຂະກາ (ຄວາມເຂົ້າໄປເພັ່ງພິນິດ).


Sampajaññañca pariṇā-yikā ceva vipassanā;

Paññindriyaṃ paññābalaṃ, amoho sammādiṭṭhi ca;

Patodo cābhidhammasmā, imāni gahitāni me.

ສຳປະຊັນຍະ (ຄວາມຮູ້ຕົວທົ່ວພ້ອມ), ປະຣິໜາຍິກາ (ປັນຍາອັນເປັນເຄື່ອງນຳໄປ), ວິປັດສະນາ (ຄວາມເຫັນແຈ້ງ), ປັນຍິນທຣີ (ປັນຍາເປັນໃຫຍ່), ປັນຍາພະລະ (ປັນຍາເປັນກຳລັງ), ອະໂມຫະ (ຄວາມບໍ່ຫຼົງ), ສຳມາທິດຖິ (ຄວາມເຫັນຊອບ), ແລະ ປະໂຕທະ (ປະຕົດ - ປັນຍາຄືປະຕົດ) ຈາກຄຳພີອະພິທຳ, ຊື່ເຫຼົ່ານີ້ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຖືເອົາມາແລ້ວ.


Ñāṇaṃ paññāṇamummaṅgo, sattho soto ca diṭṭhi ca;

Mantā bodho buddhi buddhaṃ, paṭibhānañca bodhiti.

ຍານະ (ຄວາມຮູ້), ປັນຍານະ (ຄວາມຮູ້ທົ່ວ), ອຸມມັງຄະ (ປັນຍາຄືອຸມົງ), ສັດຖະ (ປັນຍາຄືສາດສະຕຣາ), ໂສຕະ (ປັນຍາຄືກະແສ), ທິດຖິ (ຄວາມເຫັນ), ມັນຕາ (ປັນຍາເຄື່ອງປຶກສາ), ໂພທະ (ຄວາມຕື່ນ), ພຸດທິ (ຄວາມຮູ້), ພຸດທະ (ຄວາມຕື່ນ), ປະຕິພານະ (ປະຕິພານ), ແລະ ໂພທິ (ຄວາມຕັດສະຮູ້).


Dhammo vijjā gati monaṃ, nepakkaṃ go matī muti;

Vīmaṃsā yoni dhonā ca, paṇḍā paṇḍiccayampi ca;

Vedo paṇḍitiyañceva, cikicchā miriyāpi ca.

ທຳມະ (ທຳ), ວິຊຊາ (ວິຊາ), ຄະຕິ (ຄວາມໄປ), ໂມນະ (ຄວາມເປັນມຸນີ), ເນປັກກະ (ປັນຍາຮັກສາຕົນ), ໂຄ (ປັນຍາຄືແຜ່ນດິນ), ມະຕິ (ຄວາມຄິດ), ມຸຕິ (ຄວາມຮູ້), ວີມັງສາ (ຄວາມໄຕ່ຕອງ), ໂຍນິ (ປັນຍາຄືກຳເນີດ), ໂທນາ (ປັນຍາເຄື່ອງກຳຈັດກິເລດ), ປັນດາ (ປັນຍາ), ປັນດິດຈະຍະ (ຄວາມເປັນບັນດິດ), ເວດະ (ຄວາມຮູ້), ປັນດິຕິຍະ (ຄວາມເປັນບັນດິດ), ຈິກິດສາ (ປັນຍາຄືການປິ່ນປົວ), ແລະ ມิຣິຍາ (ປັນຍາຄືການວັດແທກ).


‘‘Soto bodhī’’ti yaṃ vuttaṃ, ñāṇanāmadvayaṃ idaṃ;

Buddhapaccekasambuddha-sāvakānampi rūhati.

ຊື່ແຫ່ງຍານ ໒ ຢ່າງ ຄື "soto" (ກະແສ) ແລະ "bodhi" (ຄວາມຕັດສະຮູ້) ທີ່ກ່າວໄວ້ນັ້ນ ຍ່ອມໃຊ້ໄດ້ແກ່ ພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ ແລະ ພຣະສາວົກທັງຫຼາຍ.


‘‘Abhisambodhi [Pg.112] sambodhi’’, iti nāmadvayaṃ pana;

Paccekabuddhasabbaññu-buddhānaṃyeva rūhati.

ສ່ວນຊື່ ໒ ຢ່າງ ຄື "abhisambodhi" (ຄວາມຕັດສະຮູ້ຢ່າງຍິ່ງ) ແລະ "sambodhi" (ຄວາມຕັດສະຮູ້ດີ) ຍ່ອມໃຊ້ໄດ້ສະເພາະແກ່ ພຣະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າ ແລະ ພຣະສັບພັນຍູພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍເທົ່ານັ້ນ.


Abhisambodhisaṅkhātā, paramopapadā pana;

Ñāṇapaṇṇatti sabbaññu-sambuddhasseva rūhati.

ສ່ວນບັນຍັດແຫ່ງຍານ ອັນມີບົດອັນຍອດຢ້ຽມ ທີ່ກ່າວຄື ອະພິສຳໂພທິ (abhisambodhi) ຍ່ອມໃຊ້ໄດ້ສະເພາະແກ່ ພຣະສັບພັນຍູສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າເທົ່ານັ້ນ.


Sammāsambodhisaṅkhātā, anuttarapadādikā;

Buddhā vā ñāṇapaṇṇatti, sabbaññusseva rūhati.

ບັນຍັດແຫ່ງຍານ ອັນມີບົດວ່າ ອະນຸດຕະຣະ (ບໍ່ມີສິ່ງອື່ນຍິ່ງກວ່າ) ເປັນຕົ້ນ ທີ່ກ່າວຄື ສຳມາສຳໂພທິ (sammāsambodhi) ຫຼື ພຸດທະຍານ ຍ່ອມໃຊ້ໄດ້ສະເພາະແກ່ ພຣະສັບພັນຍູພຸດທະເຈົ້າເທົ່ານັ້ນ.


‘‘Sabbaññutā’’ti yaṃ vuttaṃ, ñāṇaṃ sabbaññunova taṃ;

Yujjate avasesā tu, ñāṇapaññatti sabbagā.

ຍານທີ່ກ່າວວ່າ "sabbaññutā" (ຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ທຸກສິ່ງ) ນັ້ນ ຍ່ອມຄວນແກ່ ພຣະສັບພັນຍູພຸດທະເຈົ້າເທົ່ານັ້ນ, ສ່ວນບັນຍັດແຫ່ງຍານທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມໃຊ້ໄດ້ທົ່ວໄປ (ແກ່ພຣະອະລິຍະບຸກຄົນທັງປວງ).


Ñāṇabhāvamhi santepi, dhammacakkhādikaṃ pana;

Payojanantarābhāvā, nātra sandassitaṃ mayāti.

ເຖິງວ່າ ທຳມະຈັກຂຸ (ດວງຕາເຫັນທຳ) ເປັນຕົ້ນ ຈະມີສະພາວະເປັນຍານກໍຕາມ, ແຕ່ເພາະບໍ່ມີປະໂຫຍດອື່ນ (ໃນທີ່ນີ້), ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ສະແດງໄວ້ໃນທີ່ນີ້.


Bhūtīti bhūtassa bhariyā. Yathā hi petassa bhariyā ‘‘petī’’ti vuccati, evameva bhūtassa bhariyā ‘‘bhūtī’’ti vuccati. Bhotīti yāya saddhiṃ kathentena sā itthī ‘‘bhotī’’ iti vattabbā, tasmā iminā padena itthī vohariyatīti ca daṭṭhabbaṃ. Yathā hi purisena saddhiṃ kathentena puriso ‘‘bhavaṃ’’ iti vohariyati, evameva itthiyā saddhiṃ kathentena itthī ‘‘bhotī’’iti vohariyati. ‘‘Kuto nu bhavaṃ bhāradvājo, ime ānesi dārake’’ti, ‘‘ahaṃ bhotiṃ upaṭṭhissaṃ, mā bhotī kupitā ahū’’ti cettha nidassanaṃ. Atha vā idhekacco satto itthiliṅgavasena laddhanāmo, so ‘‘bhotī’’iti vattabbo, tasmā iminā padena itthīpi itthiliṅgena laddhanāmā anitthīpi vohariyatīti ca daṭṭhabbā. Tathā hi devaputtopi ‘‘devatā’’ti itthiliṅgavasena voharitabbattā devatāsaddamapekkhitvā ‘‘bhotī’’iti voharito, pageva devadhītā. Tathā hi ‘‘bhotī carahi jānāti, taṃ me akkhāhi pucchitā’’ti ettha pana devatāsaddamapekkhitvā ‘‘bhotī’’iti itthi liṅgavohāro kato. Atrāyaṃ [Pg.113] suttapadattho ‘‘yadi so kuhako dhanatthiko tāpaso na jānāti, bhotī devatā pana jānāti ki’’nti. Apica –

"Bhūtī" ໝາຍເຖິງ ພັນລະຍາຂອງພູດ (bhūta). ເພາະວ່າ ພັນລະຍາຂອງເປດ ເພິ່ນເອີ້ນວ່າ "petī" ສັນໃດ, ພັນລະຍາຂອງພູດ ກໍເອີ້ນວ່າ "bhūtī" ສັນນັ້ນ. "Bhotī" ໝາຍເຖິງ ຍິງທີ່ເມື່ອສົນທະນານຳ ຄວນເອີ້ນວ່າ "bhotī" (ນາງຜູ້ຈະເລີນ), ດັ່ງນັ້ນ ຄວນເຫັນວ່າ ບົດນີ້ເພິ່ນໃຊ້ຮຽກນາງສະຕີ. ເພາະວ່າ ເມື່ອສົນທະນານຳຜູ້ຊາຍ ຍ່ອມຮຽກຜູ້ຊາຍນັ້ນວ່າ "bhavaṃ" (ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ) ສັນໃດ, ເມື່ອສົນທະນານຳຜູ້ຍິງ ກໍຍ່ອມຮຽກຜູ້ຍິງນັ້ນວ່າ "bhotī" ສັນນັ້ນ. ຄຳວ່າ "kuto nu bhavaṃ bhāradvājo, ime ānesi dārake" (ທ່ານພຣະທະວາຊະ ຜູ້ນຳເດັກນ້ອຍເຫຼົ່ານີ້ມາ ແຕ່ໃສໜໍ) ແລະ "ahaṃ bhotiṃ upaṭṭhissaṃ, mā bhotī kupitā ahū" (ຂ້າພະເຈົ້າຈະບຳລຸງນາງ, ຂໍນາງຢ່າໄດ້ໂກດເຄືອງເລີຍ) ນີ້ເປັນຕົວຢ່າງໃນເລື່ອງນີ້. ຫຼືວ່າ ສັດບາງຕົນໃນໂລກນີ້ ໄດ້ຮັບຊື່ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອິດຖີລີງ (ເພດຍິງ), ສັດນັ້ນ ຄວນຮຽກວ່າ "bhotī", ດັ່ງນັ້ນ ຄວນເຫັນວ່າ ດ້ວຍບົດນີ້ ແມ່ນແຕ່ສິ່ງທີ່ບໍ່ແມ່ນຍິງ ແຕ່ໄດ້ຮັບຊື່ເປັນອິດຖີລີງ ກໍຍ່ອມຖືກຮຽກວ່າ "bhotī" ໄດ້ຄືກັນ. ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນເທວະບຸດ ກໍຍ່ອມຖືກຮຽກວ່າ "devatā" ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອິດຖີລີງ, ເພາະເພັ່ງເຖິງຄຳວ່າ "devatā" ຈຶ່ງຖືກຮຽກວ່າ "bhotī", ຈະກ່າວໄປໃຍເຖິງເທວະທິດາ. ສົມຈິງດັ່ງຄຳວ່າ "bhotī carahi jānāti, taṃ me akkhāhi pucchitā" (ກໍນາງຍ່ອມຮູ້, ຂໍນາງຈົ່ງບອກເນື້ອຄວາມນັ້ນແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ ຜູ້ຖາມແດ່ທອດ) ໃນທີ່ນີ້ ເພາະເພັ່ງເຖິງຄຳວ່າ "devatā" ຈຶ່ງໃຊ້ຄຳຮຽກເປັນອິດຖີລີງວ່າ "bhotī". ເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດສູດໃນທີ່ນີ້ມີວ່າ "ຖ້າວ່າ ດາບົດຜູ້ຫຼອກລວງ ຜູ້ຕ້ອງການຊັບນັ້ນ ບໍ່ຮູ້, ກໍນາງເທວະດາ ຍ່ອມຮູ້ຫຼື?". ອີກຢ່າງໜຶ່ງ —


‘‘Atthakāmosi me yakkha, hitakāmāsi devate;

Karomi te taṃ vacanaṃ, tvaṃsi ācariyo mamā’’ti –

"ທ່ານຍັກ ຜູ້ປາດຖະໜາປະໂຫຍດແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ, ທ່ານເທວະດາ ຜູ້ປາດຖະໜາສິ່ງເກື້ອກູນແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະເຮັດຕາມຄຳຂອງທ່ານ, ທ່ານເປັນອາຈານຂອງຂ້າພະເຈົ້າ" —


Maṭṭhakuṇḍalīvatthusmiṃ pulliṅgayakkhasaddamapekkhitvā ‘‘atthakāmo’’ti pulliṅgavasena itthiliṅgañca devatāsaddamapekkhitvā ‘‘hitakāmā’’ti itthiliṅgavasena purisabhūto maṭṭhakuṇḍalī voharito. Aññatrāpi devatāsaddamapekkhitvā devaputto itthiliṅgavasena voharito –

ໃນເລື່ອງມັດຖະກຸນທະລີ, ເພາະເພັ່ງເຖິງຄຳວ່າ "yakkha" (ຍັກ) ເຊິ່ງເປັນປຸລີງ (ເພດຊາຍ) ຈຶ່ງໃຊ້ຄຳວ່າ "atthakāmo" ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປຸລີງ, ແລະເພາະເພັ່ງເຖິງຄຳວ່າ "devatā" (ເທວະດາ) ເຊິ່ງເປັນອິດຖີລີງ ຈຶ່ງໃຊ້ຄຳວ່າ "hitakāmā" ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອິດຖີລີງ, ມັດຖະກຸນທະລີ ເຊິ່ງເປັນຜູ້ຊາຍ ຈຶ່ງຖືກຮຽກ (ດ້ວຍລີງທັງສອງ). ໃນທີ່ອື່ນກໍຄືກັນ, ເພາະເພັ່ງເຖິງຄຳວ່າ "devatā", ເທວະບຸດ ຈຶ່ງຖືກຮຽກດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອິດຖີລີງ ວ່າ —


‘‘Na tvaṃ bāle vijānāsi, yathā arahataṃ vaco’’ti;

‘‘Atthakāmāsi me amma, hitakāmāsi devate’’ti.

"ແນ່ຍິງພານ, ເຈົ້າບໍ່ຮູ້ຄຳຂອງພຣະອໍຣະຫັນທັງຫຼາຍດອກ" ແລະ "ແນ່ແມ່, ທ່ານເປັນຜູ້ປາດຖະໜາປະໂຫຍດແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ, ແນ່ເທວະດາ, ທ່ານເປັນຜູ້ປາດຖະໜາສິ່ງເກື້ອກູນແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ".


Ettha pana ‘‘ehi bāle khamāpehi, kusarājaṃ mahabbala’’nti ettha ca itthīyeva itthiliṅgavasena voharitā, tasmā katthaci itthipurisapadatthasaṅkhātaṃ atthaṃ anapekkhitvā liṅgamattamevāpekkhitvā bhotī devatā, bhotī silā, bhotī jambū, bhotiṃ devatantiādīhi saddhiṃ paccattavacanādīni yojetabbāni. Katthaci pana liṅgañca atthañca apekkhitvā ‘‘bhotī itthī, bhotiṃ deva’’ntiādinā yojetabbāni. Vibhāvinīti vibhāvetīti vibhāvinī. Evaṃ paribhāvinītiādīsupi. Īkārantitthiliṅganiddeso.

ແຕ່ໃນຄຳນີ້ວ່າ "ehi bāle khamāpehi, kusarājaṃ mahabbalaṃ" (ແນ່ຍິງພານ, ຈົ່ງມາຂໍຂະມາໂທດຕໍ່ພຣະເຈົ້າກຸສະຣາດ ຜູ້ມີກຳລັງຫຼາຍເຖີດ) ນີ້, ຍິງນັ້ນເອງ ຖືກຮຽກດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອິດຖີລີງ, ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນບາງບ່ອນ ເພິ່ນບໍ່ເພັ່ງເຖິງເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວຄືຄວາມເປັນຍິງຫຼືຊາຍ ແຕ່ເພັ່ງເຖິງພຽງແຕ່ລີງ (ເພດທາງໄວຍາກອນ) ເທົ່ານັ້ນ ແລ້ວປະກອບປັດຈັດຕະວະຈະນະ (ວິພັດທີ ໑) ເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນ "bhotī devatā" (ນາງເທວະດາ), "bhotī silā" (ຫີນ), "bhotī jambū" (ຕົ້ນຫວ້າ), "bhotiṃ devataṃ" (ເຊິ່ງນາງເທວະດາ) ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ໃນບາງບ່ອນ ເພິ່ນເພັ່ງເຖິງທັງລີງແລະເນື້ອຄວາມ ແລ້ວປະກອບ ເຊັ່ນ "bhotī itthī" (ນາງຜູ້ຍິງ), "bhotiṃ devaṃ" (ເຊິ່ງເທວະດາ) ເປັນຕົ້ນ. "Vibhāvinī" ໝາຍເຖິງ ຍິງຜູ້ເຮັດໃຫ້ແຈ້ງ (vibhāvetī). ໃນຄຳວ່າ "paribhāvinī" ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ຈົບການສະແດງອິດຖີລີງທີ່ມີ ອີ-ກາຣັນ (ī-kāranta).


Bhūti sattāyamānā bhavatīti bhū. Atha vā bhavanti jāyanti vaḍḍhanti cettha sattasaṅkhārāti bhū. Bhū vuccati pathavī. Abhūti vaḍḍhivirahitā kathā, na bhūtapubbāti vā abhū, abhūtapubbā kathā. Na bhūtāti vā abhū, abhūtā kathā. ‘‘Abhuṃ me kathaṃ nu bhaṇasi, pāpakaṃ vata bhāsasī’’ti idametesamatthānaṃ [Pg.114] sādhakaṃ vacanaṃ. Ūkārantitthiliṅganiddeso. Niyatitthiliṅganiddesoyaṃ.

"Bhū" ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ມີຢູ່ (bhavatī) ໂດຍຄວາມເປັນຢູ່ຂອງສັດ. ຫຼືວ່າ ສັດແລະສັງຂານທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເກີດ, ຍ່ອມຈະເລີນໃນສິ່ງນີ້, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "bhū". ຄຳວ່າ "bhū" ນີ້ ເພິ່ນເອີ້ນວ່າ ແຜ່ນດິນ. "Abhū" ໝາຍເຖິງ ວາຈາທີ່ປາສະຈາກຄວາມຈະເລີນ, ຫຼືວ່າ ວາຈາທີ່ບໍ່ເຄີຍມີມາກ່ອນ ຊື່ວ່າ "abhū", ຫຼືວ່າ ວາຈາທີ່ບໍ່ຈິງ ຊື່ວ່າ "abhū". ຄຳວ່າ "abhuṃ me kathaṃ nu bhaṇasi, pāpakaṃ vata bhāsasī" (ເຈົ້າກ່າວຄຳທີ່ບໍ່ຈິງແກ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ແນວໃດ, ເຈົ້າກ່າວຄຳຊົ່ວຊ້າແທ້ໆ) ນີ້ ເປັນຄຳອ້າງອີງທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມເຫຼົ່ານີ້. ຈົບການສະແດງອິດຖີລີງທີ່ມີ ອູ-ກາຣັນ (ū-kāranta). ນີ້ເປັນການສະແດງອິດຖີລີງໂດຍກຳນົດ (niyatitthiliṅga).


Aniyataliṅgānaṃ pana niyatitthiliṅgesu pakkhittānaṃ bhūtaparābhūtasambhūtasaddādīnaṃ niddeso nayānusārena suviññeyyova. Iccevaṃ itthiliṅgānaṃ bhūdhātumayānaṃ yathārahaṃ nibbacanādivasena niddeso vibhāvito.

ສ່ວນການສະແດງຄຳທັງຫຼາຍ ມີ "bhūta", "parābhūta", "sambhūta" ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນອະນິຍະຕະຄະຕິລີງ (ລີງທີ່ບໍ່ແນ່ນອນ) ແຕ່ຖືກຈັດໄວ້ໃນນິຍະຕະອິດຖີລີງ (ລີງເພດຍິງທີ່ແນ່ນອນ) ນັ້ນ ວິນຍູຊົນຍ່ອມຮູ້ໄດ້ງ່າຍ ຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ການສະແດງອິດຖີລີງທັງຫຼາຍ ທີ່ສຳເລັດມາຈາກ "bhū" ທາດ ຕາມສົມຄວນ ແກ່ການວິເຄາະສັບ (nirutti) ເປັນຕົ້ນ ໄດ້ຮັບການອະທິບາຍແລ້ວ ດ້ວຍປະການສະນີ.


Idāni napuṃsakaliṅganiddeso vuccati – tatra bhūtanti catubbidhaṃ pathavīdhātuādikaṃ mahābhūtarūpaṃ. Tañhi aññesaṃ nissayabhāvena bhavatīti bhūtaṃ, bhavati vā tasmiṃ tadadhīnavuttitāya upādārūpanti bhūtaṃ. Atha vā bhūtanti satto bhūtanāmako vā. Bhūtanti hi napuṃsakavasena sakalo satto evaṃnāmako ca yakkhādiko vuccati. ‘‘Kālo ghasati bhūtāni, sabbāneva sahattanā. Yānīdha bhūtāni samāgatāni, ujjhāpetvāna bhūtāni, tamhā ṭhānā apakkamī’’ti evamādīsu napuṃsakappayogo veditabbo. Gātābandhasukhatthaṃ liṅgavipallāsoti ce? Tanna, ‘‘yakkhādīni mahābhūtāni yaṃ gaṇhanti, neva tesaṃ tassa anto, na bahi ṭhānaṃ upalabbhatī’’ti cuṇṇiyapadaracanāyampi bhūtasaddassa napuṃsakaliṅgattadassanatoti avagantabbaṃ. Mahābhūtanti vuttappakāraṃ catubbidhaṃ mahābhūtarūpaṃ. Tassa mahantapātubhāvādīhi kāraṇehi mahābhūtatā veditabbā. Kathaṃ? Mahantaṃ bhūtanti mahābhūtaṃ, māyākārasaṅkhātena mahābhūtena samantipi mahābhūtaṃ, yakkhādīhi mahābhūtehi samantipi mahābhūtaṃ, mahantehi ghāsacchādanādipaccayehi bhūtaṃ pavattantipi mahābhūtaṃ, mahāvikārabhūtantipi mahābhūtaṃ. Evaṃ mahantapātubhāvādīhi kāraṇehi mahābhūtatā veditabbā. Atridaṃ suṭṭhupalakkhitabbaṃ –

ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງການສະແດງນະປຸງສະກະລີງ — ໃນນະປຸງສະກະລີງນັ້ນ, ຄຳວ່າ "bhūta" ໝາຍເຖິງ ມະຫາພູຕະຮູບ ໔ ຢ່າງ ມີປະຖະວີທາດເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ມະຫາພູຕະຮູບນັ້ນ ຍ່ອມມີຢູ່ (bhavati) ໂດຍຄວາມເປັນທີ່ອາໄສຂອງຮູບອື່ນໆ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "bhūta", ຫຼືວ່າ ອຸປາດາຍະຮູບ ຍ່ອມມີຢູ່ (bhavati) ໃນມະຫາພູຕະຮູບນັ້ນ ເພາະຄວາມເປັນໄປເນື່ອງດ້ວຍມະຫາພູຕະຮູບນັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "bhūta". ຫຼືວ່າ "bhūta" ໝາຍເຖິງ ສັດ ຫຼື ຜູ້ມີຊື່ວ່າ ພູດ (bhūta). ເພາະວ່າ ຄຳວ່າ "bhūta" ໂດຍອຳນາດແຫ່ງນະປຸງສະກະລີງ ຍ່ອມໃຊ້ຮຽກສັດທັງປວງ ແລະ ພວກຍັກເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີຊື່ຢ່າງນີ້. ຄວນຊາບການໃຊ້ນະປຸງສະກະລີງ ໃນຄຳທັງຫຼາຍ ເຊັ່ນ "kālo ghasati bhūtāni, sabbāneva sahattanā" (ກາລະຍ່ອມກືນກິນສັດທັງຫຼາຍ ທັງປວງກັບທັງຕົນເອງ), "yānīdha bhūtāni samāgatāni" (ພູດທັງຫຼາຍເຫຼົ່າໃດ ທີ່ມາປະຊຸມກັນແລ້ວໃນທີ່ນີ້), "ujjhāpetvāna bhūtāni, tamhā ṭhānā apakkamī" (ເຮັດໃຫ້ພູດທັງຫຼາຍຮ້ອງໄຫ້ແລ້ວ ກໍຫຼີກໄປຈາກທີ່ນັ້ນ). ຫາກຈະຖາມວ່າ ເປັນການສະຫຼັບລີງ (liṅgavipallāsa) ເພື່ອຄວາມສະດວກໃນການແຕ່ງຄາຖາ (gāthābandha) ຫຼືບໍ່? ຕອບວ່າ ບໍ່ແມ່ນ, ເພາະຄວນຊາບວ່າ ແມ່ນແຕ່ໃນຄຳຮ້ອຍແກ້ວ (cuṇṇiyapada) ວ່າ "yakkhādīni mahābhūtāni yaṃ gaṇhanti, neva tesaṃ tassa anto, na bahi ṭhānaṃ upalabbhati" (ພວກຍັກເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຈັບເອົາມະຫາພູດເຫຼົ່າໃດ, ທີ່ສຸດຂອງມະຫາພູດເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ປາກົດທັງພາຍໃນແລະພາຍນອກ) ກໍຍັງເຫັນຄວາມເປັນນະປຸງສະກະລີງຂອງ "bhūta" ສັບ. ຄຳວ່າ "mahābhūta" ໝາຍເຖິງ ມະຫາພູຕະຮູບ ໔ ຢ່າງ ຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ຄວາມເປັນມະຫາພູດຂອງຮູບນັ້ນ ຄວນຊາບດ້ວຍເຫດທັງຫຼາຍ ມີການປາກົດຢ່າງໃຫຍ່ຫຼວງເປັນຕົ້ນ. ເປັນແນວໃດ? ຮູບທີ່ເປັນໃຫຍ່ ຊື່ວ່າ "mahābhūta", ຮູບທີ່ສະເໝີດ້ວຍມະຫາພູດ ທີ່ກ່າວຄືນັກສະແດງມາຍາກົນ ກໍຊື່ວ່າ "mahābhūta", ຮູບທີ່ສະເໝີດ້ວຍມະຫາພູດ ມີຍັກເປັນຕົ້ນ ກໍຊື່ວ່າ "mahābhūta", ຮູບທີ່ເປັນໄປ (ເກີດຂຶ້ນ) ດ້ວຍປັດໄຈອັນໃຫຍ່ຫຼວງ ມີອາຫານແລະເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມເປັນຕົ້ນ ກໍຊື່ວ່າ "mahābhūta", ຮູບທີ່ເປັນຄວາມປ່ຽນແປງອັນໃຫຍ່ຫຼວງ ກໍຊື່ວ່າ "mahābhūta". ຄວາມເປັນມະຫາພູດ ຄວນຊາບດ້ວຍເຫດທັງຫຼາຍ ມີການປາກົດຢ່າງໃຫຍ່ຫຼວງເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍປະການສະນີ. ໃນເລື່ອງນີ້ ຄວນກຳນົດຈົດຈຳໄວ້ໃຫ້ດີວ່າ —


Punnapuṃsakaliṅgo [Pg.115] ca, bhūtasaddo pavattati;

Paṇṇattiyaṃ guṇe ceva, guṇeyevitthiliṅgako.

"Bhūta" ສັບ ຍ່ອມເປັນໄປໃນປຸລີງ ແລະ ນະປຸງສະກະລີງ ໃນຄວາມໝາຍທີ່ເປັນບັນຍັດ (paṇṇatti) ແລະ ຄຸນນາມ (guṇa), ແຕ່ຍ່ອມເປັນອິດຖີລີງ ໃນຄວາມໝາຍທີ່ເປັນຄຸນນາມເທົ່ານັ້ນ.


Bhūta sambhūtasaddādi-naye paṇṇattivācakā;

Yojetabbā tiliṅge te, iti ñe yyaṃ visesato.

ຕາມແນວທາງແຫ່ງສັບ ມີ "bhūta" ແລະ "sambhūta" ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນຄຳບອກບັນຍັດ, ຄວນປະກອບສັບເຫຼົ່ານັ້ນໃນລີງທັງສາມ (tiliṅga), ຂໍ້ຄວາມນີ້ ຄວນຊາບໂດຍວິເສດ.


‘‘Bhūto tiṭṭhati, bhūtāni, tiṭṭhanti, samaṇo ayaṃ;

Idāni bhūto, cittāni, bhūtāni vimalāni tu.

"Bhūto tiṭṭhati" (ພູດຢືນຢູ່ - ປຸລີງ), "bhūtāni tiṭṭhanti" (ພູດທັງຫຼາຍຢືນຢູ່ - ນະປຸງສະກະລີງ), "samaṇo ayaṃ idāni bhūto" (ສະມະນະນີ້ ເປັນຜູ້ເກີດແລ້ວໃນບັດນີ້ - ປຸລີງ), "cittāni bhūtāni vimalāni tu" (ສ່ວນຈິດທັງຫຼາຍ ເປັນທຳມະຊາດຜຸດຜ່ອງ ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ - ນະປຸງສະກະລີງ).


Vañjhā bhūtā vadhū esā’’, iccudāharaṇānime;

Vuttāni suṭṭhu lakkheyya, sāsanatthagavesako.

"Vañjhā bhūtā vadhū esā" (ຍິງສະໄພ້ນີ້ ເປັນຍິງໝັນແລ້ວ - ອິດຖີລີງ), ຜູ້ສະແຫວງຫາປະໂຫຍດໃນພຣະສາດສະໜາ ຄວນກຳນົດຈົດຈຳຕົວຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃຫ້ດີ.


Bhavittanti vaḍḍhitaṭṭhānaṃ. Tañhi bhavanti vaḍḍhanti etthāti bhavittanti vuccati, ‘‘janittaṃ me bhavittaṃ me, iti paṅke avassayi’’nti idametassatthassa sādhakaṃ vacanaṃ.

"Bhavitta" ໝາຍເຖິງ ສະຖານທີ່ຈະເລີນ. ເພາະວ່າ ສັດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເກີດ ຍ່ອມຈະເລີນ (bhavanti) ໃນສະຖານທີ່ນີ້, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "bhavitta". ຄຳວ່າ "janittaṃ me bhavittaṃ me, iti paṅke avassayi" (ສະຖານທີ່ເກີດຂອງຂ້າພະເຈົ້າ, ສະຖານທີ່ຈະເລີນຂອງຂ້າພະເຈົ້າ, ມັນໄດ້ນອນຈົມຢູ່ໃນຕົມ ດ້ວຍປະການສະນີ) ນີ້ ເປັນຄຳອ້າງອີງທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້.


‘‘Bhavittaṃ’’ iti ‘‘bhāvitta’’-nti ca pāṭho dvidhā mayā;

Rassattadīghabhāvena, diṭṭho bhaggavajātake.

ບົດພາກ (pāṭha) ວ່າ "bhavittaṃ" ແລະ "bhāvittaṃ" ໂດຍຄວາມເປັນສຽງສັ້ນ (rassa) ແລະ ສຽງຍາວ (dīgha) ໒ ຢ່າງນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຫັນແລ້ວ ໃນພັກຄະວະຊາດົກ (Bhaggavajātaka).


Bhūnanti bhavanaṃ bhūnaṃ vaddhi. ‘‘Ahameva dūsiyā bhūnahatā, rañño mahāpatāpassā’’ti, ‘‘bhūnahaccaṃ kataṃ mayā’’ti ca idametassatthassa sādhakaṃ vacanaṃ.

"Bhūna" ໝາຍເຖິງ ຄວາມຈະເລີນ (vaddhi). ຄຳວ່າ "ahameva dūsiyā bhūnahatā, rañño mahāpatāpassā" (ຂ້າພະເຈົ້າເອງ ເປັນຍິງຊົ່ວຊ້າ ຜູ້ທຳລາຍຄວາມຈະເລີນ ຂອງພຣະຣາຊາຜູ້ມີອານຸພາບຫຼາຍ) ແລະ "bhūnahaccaṃ kataṃ mayā" (ການທຳລາຍຄວາມຈະເລີນ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຮັດແລ້ວ) ນີ້ ເປັນຄຳອ້າງອີງທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້.


Bhavananti bhavanakriyā. Atha vā bhavanti vaḍḍhanti ettha sattā puttadhītāhi nānāsampattīhi cāti bhavanaṃ vuccati geho, ‘‘pettikaṃ bhavanaṃ mamā’’ti idametassatthassa sādhakaṃ vacanaṃ. ‘‘Geho gharañca āvāso, bhavanañca niketana’’nti idaṃ pariyāyavacanaṃ. Parābhavananti avaddhimāpajjanaṃ. Sambhavananti suṭṭhu bhavanaṃ. Vibhavananti ucchedo vināso vā. Pātubhavananti pākaṭatā sarūpalābho iccevattho. Āvibhavananti paccakkhabhāvo. Tirobhavananti paṭicchannabhāvo. Vinābhavananti vinābhāvo. Sotthibhavananti suvatthitā. Paribhavananti pīḷanā hīḷanā vā. Abhibhavananti vidhamanaṃ. Adhibhavananti ajjhottharaṇaṃ[Pg.116]. Anubhavananti paribhuñjanaṃ. Samanubhavananti suṭṭhu paribhuñjanaṃ. Paccanubhavananti adhipatibhāvenapi suṭṭhu paribhuñjanaṃ. Niggahītantanapuṃsakaliṅganiddeso.

"Bhavana" ໝາຍເຖິງ ກິຣິຍາທີ່ເປັນໄປ (bhavanakriyā). ຫຼືວ່າ ສັດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມຈະເລີນ (bhavanti) ໃນທີ່ນີ້ ດ້ວຍບຸດ, ທິດາ ແລະ ສົມບັດຕ່າງໆ, ດັ່ງນັ້ນ ທີ່ນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ "bhavana" ໝາຍເຖິງ ເຮືອນ (geha). ຄຳວ່າ "pettikaṃ bhavanaṃ mamā" (ເຮືອນອັນເປັນຂອງບິດາ ຂອງຂ້າພະເຈົ້າ) ນີ້ ເປັນຄຳອ້າງອີງທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້. ຄຳວ່າ "geho, gharaṃ, āvāso, bhavanaṃ, niketanaṃ" ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນຄຳໄວພົດ (pariyāyavacana). "Parābhava" ໝາຍເຖິງ ຄວາມບໍ່ຈະເລີນ. "Sambhava" ໝາຍເຖິງ ຄວາມເກີດຂຶ້ນດ້ວຍດີ. "Vibhava" ໝາຍເຖິງ ຄວາມຂາດສູນ ຫຼື ຄວາມພິນາດ. "Pātubhava" ໝາຍເຖິງ ຄວາມປາກົດ ຫຼື ຄວາມໄດ້ອັດຕະພາບ, ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມໃນຄຳນີ້. "Āvibhava" ໝາຍເຖິງ ຄວາມປາກົດຈະແຈ້ງ. "Tirobhava" ໝາຍເຖິງ ຄວາມກຳບັງ (ຫາຍຕົວ). "Vinābhava" ໝາຍເຖິງ ຄວາມພັດພາກ. "Sotthibhava" ໝາຍເຖິງ ຄວາມສະຫວັດດີ. "Paribhava" ໝາຍເຖິງ ຄວາມບຽດບຽນ ຫຼື ຄວາມດູຖູກ. "Abhibhava" ໝາຍເຖິງ ຄວາມຄອບງຳ (ຍ່ຳຍີ). "Adhibhava" ໝາຍເຖິງ ຄວາມທັບຖົມ. "Anubhava" ໝາຍເຖິງ ຄວາມສະເຫວີຍ (ການໃຊ້ສອຍ). "Samanubhava" ໝາຍເຖິງ ຄວາມສະເຫວີຍຢ່າງດີ. "Paccanubhava" ໝາຍເຖິງ ຄວາມສະເຫວີຍຢ່າງດີ ແມ່ນແຕ່ໂດຍຄວາມເປັນໃຫຍ່. ຈົບການສະແດງນະປຸງສະກະລີງ ທີ່ມີນິກຄະຫິດເປັນທີ່ສຸດ (niggahītanta).


Atthavibhāvīti atthassa vibhāvanasīlaṃ cittaṃ vā ñāṇaṃ vā kulaṃ vā atthavibhāvi. Evaṃ dhammavibhāvi. Ikārantanapuṃsakaliṅganiddeso.

"Atthavibhāvī" ໝາຍເຖິງ ຈິດ, ຍານ ຫຼື ຕະກູນ ທີ່ມີປົກກະຕິເຮັດເນື້ອຄວາມໃຫ້ແຈ້ງ (vibhāvanasīla). ໃນຄຳວ່າ "dhammavibhāvī" ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ຈົບການສະແດງນະປຸງສະກະລີງ ທີ່ມີ ອິ-ກາຣັນ (i-kāranta).


Gotrabhūti paññattārammaṇaṃ mahaggatārammaṇaṃ vā gotrabhucittaṃ. Tañhi kāmāvacaragottamabhibhavati, mahaggatagottañca bhāveti nibbattetīti ‘‘gotrabhū’’ti vuccati. Apica gotrabhūti nibbānārammaṇaṃ maggavīthiyaṃ pavattaṃ gotrabhuñāṇaṃ vā saṅkhārārammaṇaṃ vā phalasamāpattivīthiyaṃ pavattaṃ gotrabhuñāṇaṃ. Tesu hi paṭhamaṃ puthujjanagottamabhibhavati, ariyagottañca bhāveti, gottābhidhānā ca nibbānato ārammaṇakaraṇavasena bhavatīti ‘‘gotrabhū’’ti vuccati, dutiyaṃ pana saṅkhārārammaṇampi samānaṃ āsevanapaccayabhāvena sasampayuttāni phalacittāni gottābhidhāne nibbānamhi bhāvetīti ‘‘gotrabhū’’ti vuccati. Idaṃ pāḷivavatthānaṃ –

ຄຳວ່າ ໂຄຕຣະພູ ໄດ້ແກ່ ໂຄຕຣະພູຈິດ ອັນມີບັນຍັດເປັນອາຣົມ ຫຼື ມີມະຫັກຄະຕະເປັນອາຣົມ. ເພາະວ່າ ຈິດນັ້ນຍ່ອມຄອບງຳກາມາວະຈະຣະໂຄດ ແລະເຮັດໃຫ້ໂຄດຄືມະຫັກຄະຕະຈະເລີນຂຶ້ນ ຄື ໃຫ້ບັງເກີດຂຶ້ນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຮຽກວ່າ “ໂຄຕຣະພູ”. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄຳວ່າ ໂຄຕຣະພູ ໄດ້ແກ່ ໂຄຕຣະພູຍານ ອັນມີນິພານເປັນອາຣົມ ທີ່ເປັນໄປໃນມັກຄະວິຖີ ຫຼື ໂຄຕຣະພູຍານ ອັນມີສັງຂານເປັນອາຣົມ ທີ່ເປັນໄປໃນຜະລະສະມາປັດຕິວິຖີ. ໃນຍານທັງສອງນັ້ນ ຍານທຳອິດ ຍ່ອມຄອບງຳປຸຖຸຊົນໂຄດ ແລະເຮັດໃຫ້ອະລິຍະໂຄດຈະເລີນຂຶ້ນ, ແລະຄວາມເປັນໄປດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ນິພານອັນມີຊື່ວ່າໂຄດໃຫ້ເປັນອາຣົມ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຮຽກວ່າ “...ໂຄຕຣະພູ”, ສ່ວນຍານທີສອງ ແມ້ຈະມີສັງຂານເປັນອາຣົມ ກໍຍ່ອມເຮັດໃຫ້ຜະລະຈິດທັງຫຼາຍອັນປະກອບພ້ອມກັບຕົນ ໃຫ້ຈະເລີນຂຶ້ນໃນນິພານອັນມີຊື່ວ່າໂຄດ ດ້ວຍຄວາມເປັນອາເສວະນະປັດໄຈ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຮຽກວ່າ “ໂຄຕຣະພູ”. ນີ້ຄືການກຳນົດໃນພຣະບາລີ—


‘‘Gotrabhu’’iti rassatta-vasena kathitaṃ padaṃ;

Napuṃsakanti viññeyyaṃ, ñāṇacittādipekkhakaṃ.

“ບົດທີ່ກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງລັດສະສະຣະວ່າ ‘ໂຄຕຣະພຸ’ ເພິ່ງຊາບວ່າເປັນ ນະປຸງສະກະລິງ ເພາະໝາຍເຖິງຍານ ແລະ ຈິດ ເປັນຕົ້ນ”.


‘‘Gotrabhū’’iti dīghatta-vasena kathitaṃ pana;

Pulliṅgamiti viññeyyaṃ, puggalādikapekkhakaṃ.

“ສ່ວນບົດທີ່ກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທີຄະສະຣະວ່າ ‘ໂຄຕຣະພູ’ ເພິ່ງຊາບວ່າເປັນ ປຸລລິງ ເພາະໝາຍເຖິງບຸກຄົນ ເປັນຕົ້ນ”.


Dīghabhāvena vuttaṃ tu, napuṃsakanti no vade;

Binduvantī’tare bhedā, tayo iti hi bhāsitā.

ແຕ່ຄຳໃດທີ່ກ່າວດ້ວຍຄວາມເປັນສຽງຍາວ ບໍ່ຄວນຮຽກວ່າເປັນນະປຸງສະກະລີງ; ສ່ວນປະເພດອື່ນໆ ທີ່ມີພິນທຸ (ນິກຄະຫິດ) ອີກ ໓ ປະເພດ ທ່ານກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ແລ.


Īkārantā ca ūdantā, rassattaṃ yanti sāsane;

Napuṃsakattaṃ patvāna, sahabhu sīghayāyiti.

ຄຳທີ່ມີ ອີ-ກາຣັນ ແລະ ອູ-ກາຣັນ ເມື່ອເຖິງຄວາມເປັນນະປຸງສະກະລີງ ໃນພຣະສາສະໜາ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນສຽງຣັດສະ (ສຽງສັ້ນ) ເຊັ່ນຄຳວ່າ 'ສະຫະພຸ' ແລະ 'ສີຄະຍາຍິ'.


Cittena saha bhavatīti cittasahabhu, cittena saha na bhavatīti nacittasahabhu, rūpaṃ. Ukārantanapuṃsakaliṅganiddeso. Niyatanapuṃsakaliṅganiddesoyaṃ.

ສິ່ງໃດຍ່ອມເກີດຮ່ວມກັບຈິດ ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ 'ຈິດຕະສະຫະພຸ', ສິ່ງໃດຍ່ອມບໍ່ເກີດຮ່ວມກັບຈິດ ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ 'ນະຈິດຕະສະຫະພຸ' ໄດ້ແກ່ ຮູບ. ນີ້ຄືການສະແດງນະປຸງສະກະລີງທີ່ມີ ອຸ-ກາຣັນ. ນີ້ຄືການສະແດງນະປຸງສະກະລີງທີ່ແນ່ນອນ.


Aniyataliṅgānaṃ [Pg.117] niyatanapuṃsakaliṅgesu pakkhittānaṃ bhūtaparābhūtasaddādīnaṃ niddeso nayānusārena suviññeyyova. Iccevaṃ napuṃsakaliṅgānaṃ bhūdhātumayānaṃ yathārahaṃ nibbacanādivasena niddeso vibhāvito. Iccevaṃ sabbathāpi liṅgattayaniddeso samatto.

ການສະແດງຄຳສັບທັງຫຼາຍມີ 'ພູຕະ' ແລະ 'ປະຣາພູຕະ' ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນອະນິຍະຕະຣີງ ແຕ່ຖືກຈັດເຂົ້າໃນນິຍະຕະນະປຸງສະກະລີງນັ້ນ ວິນຍູຊົນຍ່ອມຮູ້ໄດ້ໂດຍງ່າຍຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. ການສະແດງນະປຸງສະກະລີງອັນເກີດຈາກ ພູ-ທາດ ຕາມສົມຄວນແກ່ວິເຄາະເປັນຕົ້ນ ໄດ້ຮັບການອະທິບາຍໃຫ້ແຈ່ມແຈ້ງແລ້ວດ້ວຍປະການສະນີ. ການສະແດງຣີງທັງສາມໂດຍປະການທັງປວງ ກໍຈົບລົງພຽງເທົ່ານີ້.


Ulliṅganena vividhena nayena vuttaṃ,Bhūdhātusaddamayaliṅgatikaṃ yadetaṃ;

Āliṅgiyaṃ piyatarañca sutaṃ suliṅgaṃ,Poso kare manasi liṅgaviduttamicchaṃ.

ໝວດຣີງທັງສາມອັນເກີດຈາກ ພູ-ທາດ ນີ້ໃດ ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວໂດຍນັຍຕ່າງໆ ດ້ວຍການກຳນົດຣີງ; ບຸຣຸດຜູ້ປາດຖະໜາຄວາມເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນເລື່ອງຣີງ ຄວນໃສ່ໃຈໄວ້ໃນໃຈ ເຊິ່ງພຣະສູດທີ່ຄວນຍຶດຖື ທີ່ເປັນທີ່ຮັກ ແລະ ມີຣີງອັນດີງາມນີ້.


Iti navaṅge sāṭṭhakathe piṭakattaye byappathagatīsu viññūnaṃ

ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ໃນພຣະໄຕປິດົກອັນມີອົງ ໙ ພ້ອມທັງອັດຖະກະຖາ ເຊິ່ງເປັນທາງເດີນແຫ່ງຖ້ອຍຄຳ ເພື່ອຄວາມສະຫຼາດຂອງວິນຍູຊົນທັງຫຼາຍ


Kosallatthāya kate saddanītippakaraṇe

ໃນຄຳພີສັດທານີຕິ ທີ່ແຕ່ງຂຶ້ນເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄວາມສະຫຼາດ


Bhūdhātumayānaṃ tividhaliṅgikānaṃ nāmikarūpānaṃ vibhāgo

ການຈຳແນກຮູບນາມອັນເກີດຈາກ ພູ-ທາດ ທີ່ມີຣີງ ໓


Catuttho paricchedo.

ປະຣິເສດທີ ໔.


5. Okārantapulliṅganāmikapadamālā

໕. ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມຂອງປຸລລິງ ທີ່ມີ ໂອ-ກາຣັນ


Bhū dhātuto pavattānaṃ, nāmikānamito paraṃ;

Nāmamālaṃ pakāsissaṃ, nāmamālantarampi ca.

ຕັ້ງແຕ່ນີ້ໄປ ຂ້າພະເຈົ້າຈະສະແດງຕາຕະລາງການແຈກນາມ ແລະ ຕາຕະລາງການແຈກນາມອື່ນໆ ຂອງນາມສັບທັງຫຼາຍ ທີ່ເປັນໄປຈາກ ພູ-ທາດ.


Vippakiṇṇakathā ettha, evaṃ vutte na hessati;

Pabhedo nāmamālānaṃ, paripuṇṇova hehiti.

ເມື່ອກ່າວຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຖ້ອຍຄຳທີ່ກະຈັດກະຈາຍໃນຄຳພີນີ້ ກໍຈະບໍ່ມີ; ປະເພດແຫ່ງຕາຕະລາງການແຈກນາມ ກໍຈະບໍລິບູນຢ່າງແທ້ຈິງ.


Pubbācariyasīhānaṃ, tasmā idha mataṃ sutaṃ;

Purecaraṃ karitvāna, vakkhāmi savinicchayaṃ.

ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນຄຳພີນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈະກະທຳຄຳສອນທີ່ໄດ້ຍິນໄດ້ຟັງມາ ແລະ ມະຕິຂອງພຣະບູຣະພາຈານຜູ້ປະເສີດດັ່ງລາຊະສີທັງຫຼາຍ ໃຫ້ເປັນເບື້ອງຕົ້ນ ແລ້ວຈຶ່ງຈະກ່າວຄຳວິນິດໄສ.


Puriso, purisā. Purisaṃ, purise. Purisena, purisehi, purisebhi. Purisassa, purisānaṃ. Purisā, purisasmā, purisamhā, purisehi, purisebhi. Purisassa, purisānaṃ. Purise, purisasmiṃ, purisamhi, purisesu. Bho purisa, bhavanto purisā.

ປຸຣິໂສ, ປຸຣິສາ. ປຸຣິສັງ, ປຸຣິເສ. ປຸຣິເສນະ, ປຸຣິເສຫິ, ປຸຣິເສພິ. ປຸຣິສັດສະ, ປຸຣິສານັງ. ປຸຣິສາ, ປຸຣິສັສມາ, ປຸຣິສັມຫາ, ປຸຣິເສຫິ, ປຸຣິເສພິ. ປຸຣິສັດສະ, ປຸຣิສານັງ. ປຸຣິເສ, ປຸຣິສັສມິງ, ປຸຣິສັມຫິ, ປຸຣິເສສຸ. ໂພ ປຸຣິສ, ພະວັນໂຕ ປຸຣິສາ.


Ayamāyasmatā mahākaccānena pabhinnapaṭisambhidena katasmā niruttipiṭakato uddharito purisaiccetassa pakatirūpassa [Pg.118] nāmikapadamālānayo. Tatra purisavacanaekavacanaputhuvacanesu paccattavacanādīni bhavanti. Taṃ yathā? Puriso tiṭṭhati, purisā tiṭṭhanti. Tatra purisoti purisavacane ekavacane paccattavacanaṃ bhavati, purisāti purisavacane puthuvacane paccattavacanaṃ bhavati.

ນີ້ຄືແນວທາງແຫ່ງຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມ ຂອງປົກກະຕິຮູບຄື 'ປຸຣິສະ' ນີ້ ເຊິ່ງພຣະມະຫາກັດຈາຍະນະຜູ້ມີອາຍຸ ຜູ້ບັນລຸປະຕິສຳພິທາ ໄດ້ຖອດຖອນມາຈາກຄຳພີນิຣຸດຕິປິົກ. ໃນຕາຕະລາງນັ້ນ ວິພັດທັງຫຼາຍມີປັດຈັດຕະວິພັດເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີໃນເອກະວະຈັນ ແລະ ພະຫຸວະຈັນ ຂອງປຸຣິສະສັບ. ຈະສະແດງຕົວຢ່າງແນວໃດ? ເຊັ່ນ: ປຸຣິໂສ ຕິດຖະຕິ (ບຸຣຸດຍ່ອມຢືນຢູ່), ປຸຣິສາ ຕິດຖັນຕິ (ບຸຣຸດທັງຫຼາຍຍ່ອມຢືນຢູ່). ໃນຕົວຢ່າງນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ປຸຣິໂສ' ເປັນປັດຈັດຕະວິພັດ ໃນເອກະວະຈັນ ຂອງປຸຣິສະສັບ, ຄຳວ່າ 'ປຸຣິສາ' ເປັນປັດຈັດຕະວິພັດ ໃນພະຫຸວະຈັນ ຂອງປຸຣິສະສັບ.


Purisaṃ passati, purise passati. Tatra purisanti purisavacane ekavacane upayogavacanaṃ bhavati, puriseti purisavacane puthuvacane upayogavacanaṃ bhavati.

ປຸຣິສັງ ປັດສະຕິ (ຍ່ອມເຫັນເຊິ່ງບຸຣຸດ), ປຸຣິເສ ປັດສະຕິ (ຍ່ອມເຫັນເຊິ່ງບຸຣຸດທັງຫຼາຍ). ໃນຕົວຢ່າງນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ປຸຣິສັງ' ເປັນອຸປະໂຍຄະວິພັດ ໃນເອກະວະຈັນ ຂອງປຸຣິສະສັບ, ຄຳວ່າ 'ປຸຣິເສ' ເປັນອຸປະໂຍຄະວິພັດ ໃນພະຫຸວະຈັນ ຂອງປຸຣິສະສັບ.


Purisena kataṃ, purisehi kataṃ, purisebhi kataṃ. Tatra purisenāti purisavacane ekavacane karaṇavacanaṃ bhavati, purisehi, purisebhīti purisavacane puthuvacane karaṇavacanaṃ bhavati.

Purisena kataṃ, purisehi kataṃ, purisebhi kataṃ. ໃນບັນດາຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ “ປຸຣິເສນະ” ເປັນກະຣະນະວິບັດ ເອກະວະຈະນະ ໃນປຸຣິສສັບ. ຄຳວ່າ “ປຸຣິເສຫິ” ແລະ “ປຸຣິເສພິ” ເປັນກະຣະນະວິບັດ ພະຫຸວະຈະນະ ໃນປຸຣິສສັບ.


Purisassa dīyate, purisānaṃ dīyate. Tatra purisassāti purisavacane ekavacane sampadānavacanaṃ bhavati, purisānanti purisavacane puthuvacane sampadānavacanaṃ bhavati.

Purisassa dīyate, purisānaṃ dīyate. ໃນບັນດາຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ “ປຸຣິສັດສະ” ເປັນສັມປະທານະວິບັດ ເອກະວະຈະນະ ໃນປຸຣິສສັບ. ຄຳວ່າ “ປຸຣິສານັງ” ເປັນສັມປະທານະວິບັດ ພະຫຸວະຈະນະ ໃນປຸຣິສສັບ.


Purisā nissaṭaṃ, purisasmā nissaṭaṃ, purisamhā nissaṭaṃ, purisehi nissaṭaṃ, purisebhi nissaṭaṃ. Tatra purisāti purisavacane ekavacane nissakkavacanaṃ bhavati. Purisasmāti…pe… purisamhāti purisavacane ekavacane nissakkavacanaṃ bhavati, purisehi, purisebhīti purisavacane puthuvacane nissakkavacanaṃ bhavati.

Purisā nissaṭaṃ, purisasmā nissaṭaṃ, purisamhā nissaṭaṃ, purisehi nissaṭaṃ, purisebhi nissaṭaṃ. ໃນບັນດາຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ “ປຸຣິສາ” ເປັນນິດສັກກະວິບັດ ເອກະວະຈະນະ ໃນປຸຣິສສັບ. ຄຳວ່າ “ປຸຣິສັສມາ”... ລະ... “ປຸຣິສັມຫາ” ເປັນນິດສັກກະວິບັດ ເອກະວະຈະນະ ໃນປຸຣິສສັບ. ຄຳວ່າ “ປຸຣິເສຫິ” ແລະ “ປຸຣິເສພິ” ເປັນນິດສັກກະວິບັດ ພະຫຸວະຈະນະ ໃນປຸຣິສສັບ.


Purisassa pariggaho, purisānaṃ pariggaho. Tatra purisassāti purisavacane ekavacane sāmivacanaṃ bhavati, purisānanti purisavacane puthuvacane sāmivacanaṃ bhavati.

Purisassa pariggaho, purisānaṃ pariggaho. ໃນບັນດາຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ “ປຸຣິສັດສະ” ເປັນສາມີວິບັດ ເອກະວະຈະນະ ໃນປຸຣິສສັບ. ຄຳວ່າ “ປຸຣິສານັງ” ເປັນສາມີວິບັດ ພະຫຸວະຈະນະ ໃນປຸຣິສສັບ.


Purise patiṭṭhitaṃ, purisasmiṃ patiṭṭhitaṃ, purisamhi patiṭṭhitaṃ, purisesu patiṭṭhitaṃ. Tatra puriseti purisavacane ekavacane bhummavacanaṃ bhavati, purisasminti…pe… purisamhīti…pe… purisesūti purisavacane puthuvacane bhummavacanaṃ bhavati.

Purise patiṭṭhitaṃ, purisasmiṃ patiṭṭhitaṃ, purisamhi patiṭṭhitaṃ, purisesu patiṭṭhitaṃ. ໃນບັນດາຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ “ປຸຣິເສ” ເປັນພູມມະວິບັດ ເອກະວະຈະນະ ໃນປຸຣິສສັບ. ຄຳວ່າ “ປຸຣິສັສມິງ”... ລະ... “ປຸຣິສັມຫິ”... ລະ... “ປຸຣິເສສຸ” ເປັນພູມມະວິບັດ ພະຫຸວະຈະນະ ໃນປຸຣິສສັບ.


Bho [Pg.119] purisa tiṭṭha, bhavanto purisā tiṭṭhatha. Tatra bho purisaiti purisavacane ekavacane ālapanaṃ bhavati, bhavanto purisāiti purisavacane puthuvacane ālapanaṃ bhavatīti iminā nayena sabbattha nayo vitthāretabbo.

Bho purisa tiṭṭha, bhavanto purisā tiṭṭhatha. ໃນບັນດາຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ “ໂພ ປຸຣິສະ” ເປັນອາລັບພະນະ ເອກະວະຈະນະ ໃນປຸຣິສສັບ. ຄຳວ່າ “ພະວັນໂຕ ປຸຣິສາ” ເປັນອາລັບພະນະ ພະຫຸວະຈະນະ ໃນປຸຣິສສັບ. ດ້ວຍແນວທາງນີ້ ພຶງຂະຫຍາຍວິທີການໃຫ້ກວ້າງຂວາງອອກໄປໃນທຸກບ່ອນ.


Yamakamahātherena katāya pana cūḷaniruttiyaṃ ‘‘bho purisa’’iti rassavasena ālapanekavacanaṃ vatvā ‘‘bho purisā’’iti dīghavasena ālapanabahuvacanaṃ vuttaṃ. Kiñcāpi tādiso nayo niruttipiṭake natthi, tathāpi bahūnamālapanavisaye ‘‘bho yakkhā’’itiādīnaṃ ālapanabahuvacanānaṃ jātakaṭṭhakathādīsu dissanato pasatthatarova hoti viññūnaṃ pamāṇañca, tasmā iminā yamakamahātheramatenapi ‘‘puriso purisā purisa’’ntiādīni vatvā āmantane ‘‘bho purisa, bho purisā, bhavanto purisā’’ti nāmikapadamālā yojetabbā.

ແຕ່ໃນຄຳພີຈູລະນιຣຸດຕິ ທີ່ແຕ່ງໂດຍພຣະຢະມະກະມະຫາເຖຣະ ໄດ້ກ່າວຄຳວ່າ “ໂພ ປຸຣິສະ” ວ່າເປັນອາລັບພະນະເອກະວະຈະນະ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສຽງສັ້ນ (ຣັດສະ) ແລະກ່າວຄຳວ່າ “ໂພ ປຸຣິສາ” ວ່າເປັນອາລັບພະນະພະຫຸວະຈະນະ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສຽງຍາວ (ທີຄະ). ເຖິງແມ່ນວ່າ ແນວທາງເຊັ່ນນັ້ນ ຈະບໍ່ມີໃນຄຳພີນິຣຸດຕິປິຕົກກໍຕາມ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ເພາະມີການປະກົດໃຫ້ເຫັນຄຳອາລັບພະນະພະຫຸວະຈະນະ ເຊັ່ນ “ໂພ ຍັກຂາ” ເປັນຕົ້ນ ໃນອັດຖະກະຖາຊາດົກ ແລະຄຳພີອື່ນໆ ໃນວິໄສແຫ່ງການຮ້ອງເອີ້ນຄົນຈຳນວນຫຼາຍ, ວິທີການນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ປະເສີດກວ່າ ແລະເປັນເກນຕັດສິນຂອງຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ. ເພາະສະນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ໂດຍມະຕິຂອງພຣະຢະມະກະມະຫາເຖຣະນີ້ ເມື່ອກ່າວຄຳວ່າ “ປຸຣິໂສ ປຸຣິສາ ປຸຣິສະ” ເປັນຕົ້ນແລ້ວ, ກໍພຶງປະກອບນາມິກະປະທະມາລາ ໃນອາລັບພະນະວ່າ “ໂພ ປຸຣິສະ, ໂພ ປຸຣິສາ, ພະວັນໂຕ ປຸຣິສາ” ດັ່ງນີ້.


Tattha purisoti paṭhamāya ekavacanaṃ. Purisāti bahuvacanaṃ. Purisanti dutiyāya ekavacanaṃ. Puriseti bahuvacanaṃ. Purisenāti tatiyāya ekavacanaṃ. Purisehi, purisebhīti dve bahuvacanāni. Purisassāti catutthiyā ekavacanaṃ. Purisānanti bahuvacanaṃ. Purisā, purisasmā, purisamhāti tīṇi pañcamiyā ekavacanāni. Purisehi, purisebhīti dve bahuvacanāni. Purisassāti chaṭṭhiyā ekavacanaṃ. Purisānanti bahuvacanaṃ. Purise, purisasmiṃ, purisamhīti tīṇi sattamiyā ekavacanāni. Purisesūti bahuvacanaṃ. Bho purisāti aṭṭhamiyā ekavacanaṃ. Bho purisā, bhavanto purisāti dve bahuvacanāni.

ໃນບັນດາບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ບົດວ່າ “puriso” ເປັນເອກະວະຈະນະ ຂອງປະຖະມາວິພັດ. ບົດວ່າ “purisā” ເປັນພະຫຸວະຈະນະ. ບົດວ່າ “purisaṃ” ເປັນເອກະວະຈະນະ ຂອງທຸຕິຍາວິພັດ. ບົດວ່າ “purise” ເປັນພະຫຸວະຈະນະ. ບົດວ່າ “purisena” ເປັນເອກະວະຈະນະ ຂອງຕະຕິຍາວິພັດ. ບົດວ່າ “purisehi” ແລະ “purisebhī” ທັງສອງນີ້ ເປັນພະຫຸວະຈະນະ. ບົດວ່າ “purisassa” ເປັນເອກະວະຈະນະ ຂອງຈະຕຸດຖີວິພັດ. ບົດວ່າ “purisānaṃ” ເປັນພະຫຸວະຈະນະ. ບົດວ່າ “purisā”, “purisasmā” ແລະ “purisamhā” ທັງສາມນີ້ ເປັນເອກະວະຈະນະ ຂອງປັນຈະມີວິພັດ. ບົດວ່າ “purisehi” ແລະ “purisebhī” ທັງສອງນີ້ ເປັນພະຫຸວະຈະນະ. ບົດວ່າ “purisassa” ເປັນເອກະວະຈະນະ ຂອງສັດຖີວິພັດ. ບົດວ່າ “purisānaṃ” ເປັນພະຫຸວະຈະນະ. ບົດວ່າ “purise”, “purisasmiṃ” ແລະ “purisamhī” ທັງສາມນີ້ ເປັນເອກະວະຈະນະ ຂອງສັດຕະມີວິພັດ. ບົດວ່າ “purisesu” ເປັນພະຫຸວະຈະນະ. ບົດວ່າ “bho purisa” ເປັນເອກະວະຈະນະ ຂອງອັດຖະມີວິພັດ. ບົດວ່າ “bho purisā” ແລະ “bhavanto purisā” ທັງສອງນີ້ ເປັນພະຫຸວະຈະນະ.


Kiñcāpetesu ‘‘purisā’’ti idaṃ paṭhamāpañcamīaṭṭhamīnaṃ, ‘‘purise’’ti idaṃ dutiyāsattamīnaṃ, ‘‘purisehi, purisebhī’’ti tatiyāpañcamīnaṃ, ‘‘purisāna’’nti catutthīchaṭṭhīnaṃ ekasadisaṃ, tathāpi atthavasena asaṅkarabhāvo veditabbo. Kathaṃ? ‘‘Puriso [Pg.120] tiṭṭhati, purisā tiṭṭhanti. Purisaṃ passati, purise passatī’’tiādinā.

ເຖິງແມ່ນວ່າ ໃນບົດເຫຼົ່ານີ້, ບົດວ່າ “purisā” ນີ້ ຈະເປັນຂອງປະຖະມາ, ປັນຈະມີ ແລະ ອັດຖະມີວິພັດ; ບົດວ່າ “purise” ນີ້ ເປັນຂອງທຸຕິຍາ ແລະ ສັດຕະມີວິພັດ; ບົດວ່າ “purisehi” ແລະ “purisebhī” ນີ້ ເປັນຂອງຕະຕິຍາ ແລະ ປັນຈະມີວິພັດ; ບົດວ່າ “purisānaṃ” ນີ້ ເປັນຂອງຈະຕຸດຖີ ແລະ ສັດຖີວິພັດ ທີ່ມີຮູບຄືກັນກໍຕາມ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ ຄວາມບໍ່ປົນເປກັນໂດຍອຳນາດແຫ່ງເນື້ອຄວາມ ກໍເພິ່ງຊາບໄດ້. ຖາມວ່າ ຈະຊາບໄດ້ແນວໃດ? ແກ້ວ່າ ຊາບໄດ້ໂດຍຂໍ້ຄວາມມີອາທິວ່າ “Puriso tiṭṭhati (ບຸລຸດຍືນຢູ່), purisā tiṭṭhanti (ບຸລຸດທັງຫຼາຍຍືນຢູ່). Purisaṃ passati (ຍ່ອມເຫັນເຊິ່ງບຸລຸດ), purise passati (ຍ່ອມເຫັນເຊິ່ງບຸລຸດທັງຫຼາຍ)” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.


Tattha ca bhoti āmantanatthe nipāto. So na kevalaṃ ekavacanaṃyeva hoti, atha kho bahuvacanampi hotīti ‘‘bho purisā’’iti bahuvacanappayogopi gahito. ‘‘Bhavanto’’tidaṃ pana bahuvacanameva hotīti ‘‘purisā’’ti puna vuttanti daṭṭhabbaṃ. Iti yamakamahātherena ‘‘bho purisa’’iti rassavasena ālapanekavacanaṃ vatvā ‘‘bho purisā’’iti dīghavasena ālapanabahuvacanaṃ vuttaṃ. Tathā hi pāḷiyaṃ aṭṭhakathāsu ca nipātabhūto bhosaddo ekavacanabahuvacanavasena dvidhā bhijjati. Atrimāni nidassanapadāni – ‘‘api nu kho sapariggahānaṃ tevijjānaṃ brāhmaṇānaṃ apariggahena brahmunā saddhiṃ saṃsandati sametīti, no hidaṃ bho gotama. Acchariyaṃ bho ānanda, abbhutaṃ bho ānanda, ehi bho samaṇa, bho pabbajita’’iccādipāḷito aṭṭhakathāto ca bhosaddassa ekavacanappayoge pavattinidassanaṃ, ‘‘tena hi bho mamapi suṇātha. Yathā mayameva arahāma taṃ bhavantaṃ gotamaṃ dassanāya upasaṅkamituṃ, nāhaṃ bho samaṇassa gotamassa subhāsitaṃ subhāsitato nābbhanumodāmi, passatha bho imaṃ kulaputtaṃ. Bho yakkhā ahaṃ imaṃ tumhākaṃ bhājetvā dadeyyaṃ. Aparisuddho panamhi, bho dhuttā tumhākaṃ kriyā mayhaṃ na ruccati. So te purise āha bho tumhe maṃ mārentā rañño dassetvāva mārethā’’ti iccādi pana pāḷito aṭṭhakathāto ca bhosaddassa bahuvacanappayoge pavattinidassanaṃ. Kaccāyanappakaraṇe pana ‘‘bho purisa, bho purisā’’ti padadvayaṃ ālapanekavacanavasena vuttaṃ. Taṃ yathā āgamehi na virujjhati, tathā gahetabbaṃ.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'ໂພ' (bho) ເປັນນິບາດໃນອັດຈະຮ້ອງຮຽກ (ອາລັບປະນະ). ນິບາດນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນເປັນພຽງແຕ່ເອກະວະຈະນະເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ທີ່ແທ້ຈິງແລ້ວ ຍັງເປັນພະຫຸວະຈະນະໄດ້ອີກດ້ວຍ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຖືເອົາການໃຊ້ໃນຮູບພະຫຸວະຈະນະວ່າ 'ໂພ ປຸຣິສາ' (bho purisā) ນຳດ້ວຍ. ສ່ວນຄຳວ່າ 'ພະວັນໂຕ' (bhavanto) ນີ້ ເປັນພະຫຸວະຈະນະຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ຄຳວ່າ 'ປຸຣິສາ' (purisā) ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຊ້ຳອີກ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ພະມະຫາເຖຣະຊື່ວ່າຍະມະກະ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳຮ້ອງຮຽກເອກະວະຈະນະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງລັດສະ (ສຽງສັ້ນ) ວ່າ 'ໂພ ປຸຣິສະ' (bho purisa) ແລ້ວກ່າວຄຳຮ້ອງຮຽກພະຫຸວະຈະນະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທີຄະ (ສຽງຍາວ) ວ່າ 'ໂພ ປຸຣິສາ' (bho purisā). ດ້ວຍວ່າ 'ໂພ' ສັບ ທີ່ເປັນນິບາດ ໃນພະບາລີ ແລະ ອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍ ຍ່ອມແບ່ງອອກເປັນສອງ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງເອກະວະຈະນະ ແລະ ພະຫຸວະຈະນະ. ໃນເລື່ອງນີ້ ມີຕົວຢ່າງດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້: 'ດູກ່ອນທ່ານໂຄຕະມະ, ພວກພາມຜູ້ໄດ້ວິຊາສາມ ທີ່ມີຄວາມກັງວົນ ຍ່ອມເຂົ້າກັນໄດ້ ສົມກັນໄດ້ ກັບພົມຜູ້ບໍ່ມີຄວາມກັງວົນ ໄດ້ຫຼືບໍ່? ຂໍ້ທຳນັ້ນ ບໍ່ເປັນເຊັ່ນນັ້ນເລີຍ ທ່ານໂຄຕະມະ.' 'ໜ້າອັດສະຈັນແທ້ ທ່ານອານົນ, ໜ້າແປກປະຫຼາດແທ້ ທ່ານອານົນ, ຈົ່ງມາເຖີດ ທ່ານສະມະນະ, ດູກ່ອນທ່ານບັນພະຊິດ' ເຫຼົ່ານີ້ເປັນຕົ້ນ ເປັນຕົວຢ່າງການປາກົດຂອງການໃຊ້ 'ໂພ' ສັບ ໃນຮູບເອກະວະຈະນະ ຈາກພະບາລີ ແລະ ອັດຖະກະຖາ. 'ດັ່ງນັ້ນ ທ່ານທັງຫຼາຍ ຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າແດ່ເຖີດ. ໂດຍປະການທີ່ພວກເຮົາເອງ ເປັນຜູ້ຄວນເຂົ້າໄປເຝົ້າ ພະໂຄຕະມະຜູ້ຈະເລີນນັ້ນ ເພື່ອເຂົ້າພົບ, ທ່ານທັງຫຼາຍ ຂ້າພະເຈົ້າຈະບໍ່ອະນຸໂມທະນາຄຳສຸພາສິດ ຂອງພະສະມະນະໂຄຕະມະ ວ່າເປັນຄຳສຸພາສິດ ກໍຫາບໍ່ໄດ້, ທ່ານທັງຫຼາຍ ຈົ່ງເບິ່ງກຸນລະບຸດຜູ້ນີ້ເຖີດ.' 'ດູກ່ອນຍັກທັງຫຼາຍ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະແບ່ງປັນສິ່ງນີ້ໃຫ້ແກ່ພວກທ່ານ.' 'ແຕ່ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຜູ້ບໍ່ບໍລິສຸດ, ດູກ່ອນພວກນັກເລງທັງຫຼາຍ, ການກະທຳຂອງພວກທ່ານ ບໍ່ເປັນທີ່ພໍໃຈແກ່ຂ້າພະເຈົ້າເລີຍ.' 'ບຸກຄົນນັ້ນ ໄດ້ກ່າວກັບຊາຍທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນວ່າ 'ທ່ານທັງຫຼາຍ, ເມື່ອພວກທ່ານຈະხ້າຂ້າພະເຈົ້າ ກໍຈົ່ງສະແດງຕົວຂ້າພະເຈົ້າແກ່ພະລາຊາກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງຂ້າເຖີດ'' ເຫຼົ່ານີ້ເປັນຕົ້ນ ເປັນຕົວຢ່າງການປາກົດຂອງການໃຊ້ 'ໂພ' ສັບ ໃນຮູບພະຫຸວະຈະນະ ຈາກພະບາລີ ແລະ ອັດຖະກະຖາ. ສ່ວນໃນຄຳພີກັດຈາຍະນະປະກອນ, ຄຳທັງສອງຄື 'ໂພ ປຸຣິສະ, ໂພ ປຸຣິສາ' (bho purisa, bho purisā) ທ່ານກ່າວໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອາລັບປະນະເອກະວະຈະນະ. ຂໍ້ຄວາມນັ້ນ ໂດຍປະການທີ່ບໍ່ຂັດແຍ້ງກັບພະຄຳພີທັງຫຼາຍ (ອາຄົມ) ພຶງຖືເອົາຢ່າງນັ້ນເຖີດ.


Keci [Pg.121] pana adūraṭṭhassālapane ‘‘bho purisa’’iti rassavasena ālapanekavacanaṃ icchanti, dūraṭṭhassālapane pana ‘‘bho purisā’’iti dīghavasena ālapanekavacanaṃ icchanti. Adūraṭṭhānaṃ dūraṭṭhānañca purisānaṃ itthīnañca ālapane na kiñci vadanti. Tathā adūraṭṭhāya dūraṭṭhāya ca itthiyā ālapane te pucchitabbā ‘‘adūraṭṭhānaṃ dūraṭṭhānañca purisānamālapane kathaṃ vattabba’’nti. Addhā te evaṃ puṭṭhā uttari kiñci vattuṃ na sakkhissanti. Evampi te ce vadeyyuṃ ‘‘bhavanto purisāti imināva adūraṭṭhānaṃ dūraṭṭhānañca purisānamālapanaṃ bhavatī’’ti. Tadā te vattabbā ‘‘yadi bhavanto purisā’’ti iminā advejjhena vacanena adūraṭṭhānaṃ dūraṭṭhānañca purisānamālapanaṃ bhavati, evaṃ sante ‘‘bho purisa’’iti rassapadenapi dūraṭṭhassa ca purisassālapanaṃ vattabbaṃ, evaṃ avatvā kimatthaṃ adūraṭṭhassālapane ‘‘bho purisa’’iti rassavasena ālapanekavacanaṃ icchatha, kimatthañca dūraṭṭhassālapane ‘‘bho purisā’’iti dīghavasena ālapanekavacanaṃ icchatha.

ແຕ່ອາຈານບາງພວກ ຍອມຮັບອາລັບພະນະເອກະວະຈະນະ ໂດຍອຳນາດສຽງສັ້ນວ່າ "ໂພ ປຸຣິສະ" (bho purisa) ໃນການຮ້ອງເອີ້ນຜູ້ຢືນຢູ່ໃນທີ່ບໍ່ໄກ, ແຕ່ຍອມຮັບອາລັບພະນະ-ເອກະວະຈະນະ ໂດຍອຳນາດສຽງຍາວວ່າ "ໂພ ປຸຣິສາ" (bho purisā) ໃນການຮ້ອງເອີ້ນຜູ້ຢືນຢູ່ໃນທີ່ໄກ. ພວກເຂົາບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງສິ່ງໃດເລີຍ ໃນການຮ້ອງເອີ້ນພວກບຸລຸດ ແລະພວກສະຕີ ຜູ້ຢືນຢູ່ໃນທີ່ບໍ່ໄກ ແລະໃນທີ່ໄກ. ໃນການຮ້ອງເອີ້ນສະຕີຜູ້ຢືນຢູ່ໃນທີ່ບໍ່ໄກ ແລະໃນທີ່ໄກກໍເຊັ່ນດຽວກັນ, ພວກເຂົາຄວນຖືກຖາມວ່າ: "ໃນການຮ້ອງເອີ້ນພວກບຸລຸດຜູ້ຢືນຢູ່ໃນທີ່ບໍ່ໄກ ແລະໃນທີ່ໄກ ຄວນກ່າວແນວໃດ?" ແນ່ນອນ ເມື່ອພວກເຂົາຖືກຖາມຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຈະບໍ່ສາມາດກ່າວສິ່ງໃດໃຫ້ຍິ່ງໄປກວ່ານີ້ໄດ້ເລີຍ. ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍຕາມ ຖ້າພວກເຂົາຈະກ່າວວ່າ: "ດ້ວຍຄຳວ່າ ພະວັນໂຕ ປຸຣິສາ (bhavanto purisā) ນີ້ແລ້ວ ຍ່ອມເປັນການຮ້ອງເອີ້ນພວກບຸລຸດຜູ້ຢືນຢູ່ໃນທີ່ບໍ່ໄກ ແລະໃນທີ່ໄກ." ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ພວກເຂົາຄວນຖືກໂຕ້ຕອບວ່າ: "ຫາກວ່າ ການຮ້ອງເອີ້ນພວກບຸລຸດຜູ້ຢືນຢູ່ໃນທີ່ບໍ່ໄກ ແລະໃນທີ່ໄກ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍຄຳທີ່ບໍ່ມີຄວາມໝາຍເປັນສອງວ່າ ພະວັນໂຕ ປຸຣິສາ ນີ້, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເຖິງແມ່ນດ້ວຍບົດສຽງສັ້ນວ່າ ໂພ ປຸຣິສະ ກໍຄວນກ່າວຮ້ອງເອີ້ນບຸລຸດຜູ້ຢືນຢູ່ໃນທີ່ໄກໄດ້ຄືກັນ, ເມື່ອບໍ່ກ່າວຢ່າງນີ້ ເພາະເຫດໃດພວກທ່ານຈຶ່ງຍອມຮັບອາລັບພະນະເອກະວະຈະນະ ໂດຍອຳນາດສຽງສັ້ນວ່າ ໂພ ປຸຣິສະ ໃນການຮ້ອງເອີ້ນຜູ້ຢືນຢູ່ໃນທີ່ບໍ່ໄກ, ແລະເພາະເຫດໃດຈຶ່ງຍອມຮັບອາລັບພະນະເອກະວະຈະນະ ໂດຍອຳນາດສຽງຍາວວ່າ ໂພ ປຸຣິສາ ໃນການຮ້ອງເອີ້ນຜູ້ຢືນຢູ່ໃນທີ່ໄກ?"


Nanu ‘‘taggha bhagavā bojjhaṅgā, taggha sugata bojjhaṅgā’’tiādīsu ālapanapadabhūtaṃ ‘‘bhagavā’’iti dīghapadaṃ samīpe ṭhitakālepi dūre ṭhitakālepi buddhassālapanapadaṃ bhavitumarahateva, tathā ālapanapadabhūtaṃ ‘‘sugata’’iti rassapadampi. Yasmā panetesu ‘‘bhagavā’’ti ālapanapadassa na katthacipi rassattaṃ dissati, ‘‘sugatā’’ti ālapanapadassa ca na katthacipi dīghattaṃ dissati, tasmā dīgharassamattābhedaṃ acintetvā ‘‘purisa’’iti rassavasena vuttapadaṃ pakatissaravasena samīpe ṭhitassa purisassa āmantanakāle adūraṭṭhassālapanapadaṃ bhavati, āyatassaravasena dūre ṭhitapurisassa āmantanakāle dūraṭṭhassālapanapadaṃ bhavatīti gahetabbaṃ. Tathā ‘‘bhavanto purisā, bho yakkhā, bho dhuttā’’tiādīni [Pg.122] dīghavasena vuttāni ālapanabahuvacanapadānipi pakatissaravasena samīpe ṭhitapurisānaṃ āmantanakāle adūraṭṭhānamālapanapadāni bhavanti, āyatassaravasena dūre ṭhitapurisādīnaṃ āmantanakāle dūraṭṭhānamālapanapadāni bhavantīti gahetabbāni. Tathā hi brāhmaṇā katthaci katthaci rassaṭṭhānepi dīghaṭṭhānepi āyatena sarena majjhimāyatena sarena accāyatena ca sarena vedaṃ paṭhanti likhitumasakkuṇeyyena gītassarena viya. Iti sabbakkharesupi āyatena sarenuccāraṇaṃ labbhateva likhitumasakkuṇeyyaṃ, tasmā asampathamanotaritvā ‘‘bho purisa’’iti vacanena dūraṭṭhassa ca adūraṭṭhassa ca purisassālapanaṃ bhavati, ‘‘bho purisā, bhavanto purisā’’ti imehi vacanehipi dūraṭṭhānañca adūraṭṭhānañca purisānamālapanaṃ bhavatīti daṭṭhabbaṃ. Iti dūraṭṭhassa adūraṭṭhānañca āyatena sarena āmantanameva pamāṇaṃ, na dīgharassamattāviseso, tasmā ‘‘bho sattha, bho rāja, bho gaccha, bho muni, bho daṇḍi, bho bhikkhu, bho sayambhu, bhoti kaññe, bhoti patti, bhoti itthi, bhoti yāgu, bhoti vadhu, bho kula, bho aṭṭhi, bho cakkhu’’iccevamādīhi padehi adūraṭṭhassālapanañca dūraṭṭhassālapanañca bhavati. ‘‘Bhavanto satthā, satthāro, bhotiyo kaññā, kaññāyo’’ti evamādīhipi padehi adūraṭṭhānañcālapanaṃ bhavatīti daṭṭhabbaṃ.

ແມ່ນຢູ່ບໍວ່າ ໃນຄຳວ່າ “ຕັກຄະ ພະຄະວາ ໂພດຊົງຄາ, ຕັກຄະ ສຸຄະຕະ ໂພດຊົງຄາ” ເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ “ພະຄະວາ” ເຊິ່ງເປັນຄຳຍາວ (ທີຄະ) ທີ່ເປັນອາລັບພະນະ (ຄຳຮ້ອງຮຽກ) ຍ່ອມຄວນເປັນຄຳຮ້ອງຮຽກພຣະພຸດທະເຈົ້າໄດ້ ທັງໃນເວລາທີ່ປະທັບຢູ່ໃກ້ ແລະໃນເວລາທີ່ປະທັບຢູ່ໄກ, ແລະຄຳວ່າ “ສຸຄະຕະ” ເຊິ່ງເປັນຄຳສັ້ນ (ຣັດສະ) ທີ່ເປັນອາລັບພະນະກໍເຊັ່ນດຽວກັນ. ແຕ່ເພາະເຫດທີ່ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ປາກົດຄວາມເປັນຄຳສັ້ນ (ຣັດສະ) ຂອງອາລັບພະນະວ່າ “ພະຄະວາ” ໃນທີ່ໃດໆ ເລີຍ, ແລະບໍ່ປາກົດຄວາມເປັນຄຳຍາວ (ທີຄະ) ຂອງອາລັບພະນະວ່າ “ສຸຄະຕາ” ໃນທີ່ໃດໆ ເລີຍ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນກຳນົດວ່າ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງຄິດເຖິງຄວາມແຕກຕ່າງກັນຂອງມາດຕາທີຄະແລະຣັດສະ, ຄຳວ່າ “ปຸຣິສະ” ທີ່ກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດຂອງຣັດສະສຽງ ຍ່ອມເປັນຄຳຮ້ອງຮຽກຜູ້ທີ່ຢູ່ບໍ່ໄກ (ຢູ່ໃກ້) ໃນເວລາຮ້ອງຮຽກບຸຣຸດຜູ້ຢືນຢູ່ໃກ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສຽງປົກກະຕິ, ແລະຍ່ອມເປັນຄຳຮ້ອງຮຽກຜູ້ທີ່ຢູ່ໄກ ໃນເວລາຮ້ອງຮຽກບຸຣຸດຜູ້ຢືນຢູ່ໄກ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສຽງຍາວ (ອາຢະຕະສຽງ). ເຊັ່ນດຽວກັນ, ຄຳອາລັບພະນະພະຫຸວະຈະນະທີ່ກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດທີຄະສຽງ ເປັນຕົ້ນວ່າ “ພະວັນໂຕ ປຸຣິສາ, ໂພ ຍັກຂາ, ໂພ ທຸດຕາ” ກໍຍ່ອມເປັນຄຳຮ້ອງຮຽກຜູ້ທີ່ຢູ່ບໍ່ໄກ ໃນເວລາຮ້ອງຮຽກບຸຣຸດທັງຫຼາຍຜູ້ຢືນຢູ່ໃກ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສຽງປົກກະຕິ, ແລະຍ່ອມເປັນຄຳຮ້ອງຮຽກຜູ້ທີ່ຢູ່ໄກ ໃນເວລາຮ້ອງຮຽກບຸຣຸດທັງຫຼາຍຜູ້ຢືນຢູ່ໄກ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສຽງຍາວ ດັ່ງນີ້ ຄວນກຳນົດໄວ້. ຄວາມຈິງແລ້ວ, ພວກພຣາມທັງຫຼາຍ ຍ່ອມສາທະຍາຍພຣະເວດ ດ້ວຍສຽງຍາວ, ສຽງຍາວປານກາງ ແລະສຽງຍາວເປັນພິເສດ ທັງໃນບ່ອນທີ່ເປັນຣັດສະແລະທີຄະ ເໝືອນດັ່ງສຽງခັບຮ້ອງທີ່ບໍ່ສາມາດຂຽນເປັນຕົວອັກສອນໄດ້. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ການອອກສຽງດ້ວຍສຽງຍາວໃນອັກສອນທັງປວງ ຍ່ອມໄດ້ຮັບການຍອມຮັບ ເຊິ່ງບໍ່ສາມາດຂຽນເປັນຕົວອັກສອນໄດ້, ດັ່ງນັ້ນ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງສົງໄສ, ດ້ວຍຄຳວ່າ “ໂພ ປຸຣິສະ” ຍ່ອມເປັນຄຳຮ້ອງຮຽກບຸຣຸດທັງຜູ້ທີ່ຢູ່ໄກແລະຜູ້ທີ່ຢູ່ບໍ່ໄກ, ແລະດ້ວຍຄຳເຫຼົ່ານີ້ວ່າ “ໂພ ປຸຣິສາ, ພະວັນໂຕ ປຸຣິສາ” ກໍຍ່ອມເປັນຄຳຮ້ອງຮຽກບຸຣຸດທັງຫຼາຍ ທັງຜູ້ທີ່ຢູ່ໄກແລະຜູ້ທີ່ຢູ່ບໍ່ໄກ ດັ່ງນີ້ ຄວນເຫັນ. ດັ່ງນັ້ນ, การຮ້ອງຮຽກຜູ້ທີ່ຢູ່ໄກແລະຜູ້ທີ່ຢູ່ບໍ່ໄກ ດ້ວຍສຽງຍາວເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງເປັນປະມານ (ເປັນເກນ), ບໍ່ແມ່ນຄວາມແຕກຕ່າງກັນຂອງມາດຕາທີຄະແລະຣັດສະ, ເພາະເຫດນັ້ນ ດ້ວຍຄຳທັງຫຼາຍເປັນຕົ້ນວ່າ “ໂພ ສັດຖະ, ໂພ ຣາຊະ, ໂພ ຄັດສະ, ໂພ ມຸນິ, ໂພ ທັນທິ, ໂພ ພິກຂຸ, ໂພ ສະຍຳພູ, ໂພຕິ ກັນເຍ, ໂພຕິ ປັດຕິ, ໂພຕິ ອິດຖິ, ໂພຕິ ຍາຄຸ, ໂພຕິ ວະທຸ, ໂພ ກຸລະ, ໂພ ອັດຖິ, ໂພ ຈັກຂຸ” ຍ່ອມເປັນຄຳຮ້ອງຮຽກຜູ້ທີ່ຢູ່ບໍ່ໄກແລະຜູ້ທີ່ຢູ່ໄກ. ແລະດ້ວຍຄຳທັງຫຼາຍເປັນຕົ້ນວ່າ “ພະວັນໂຕ ສັດຖາ, ສັດຖາໂຣ, ໂພຕິໂຍ ກັນຍາ, ກັນຍາໂຍ” ກໍຍ່ອມເປັນຄຳຮ້ອງຮຽກຜູ້ທີ່ຢູ່ບໍ່ໄກ (ແລະຜູ້ທີ່ຢູ່ໄກ) ດັ່ງນີ້ ຄວນເຫັນ.


Idaṃ panettha sanniṭṭhānaṃ –

ໃນເລື່ອງນີ້ ມີຂໍ້ສະຫຼຸບ (ການຕັດສິນ) ດັ່ງນີ້ -


Tassa taṃ vacanaṃ sutvā, rañño puttaṃ adassayuṃ;

Putto ca pitaraṃ disvā, dūratovajjhabhāsatha.

ພວກລາຊະບຸຣຸດໄດ້ຟັງຄຳນັ້ນຂອງພຣະຣາຊາແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ສະແດງພຣະຣາຊະໂອຣົດໃຫ້ປາກົດ; ສ່ວນພຣະຣາຊະໂອຣົດເມື່ອໄດ້ເຫັນພຣະບິດາແລ້ວ ກໍໄດ້ກາບທູນແຕ່ໄກວ່າ:


Āgacchu dovārikā khaggabandhā,Kāsāviyā hantu mamaṃ janinda;

Akkhāhi me pucchito etamatthaṃ,Aparādho ko nvidha mamajja atthi.

ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ເປັນໃຫຍ່ແຫ່ງປະຊາຊົນ (ຊະນິນທະ), ພວກນາຍປະຕູຜູ້ສະພາຍດາບ ແລະຜູ້ຫົ່ມຜ້າກາສາວະ ຈົ່ງພາກັນມາຂ້າຂ້າພຣະອົງເຖີດ; ຂ້າພຣະອົງຂໍທູນຖາມແລ້ວ ຂໍພຣະອົງຈົ່ງຕັດບອກເນື້ອຄວາມນີ້ແກ່ຂ້າພຣະອົງ, ຄວາມຜິດອັນໃດຂອງຂ້າພຣະອົງໃນທີ່ນີ້ມີຢູ່ບໍໃນວັນນີ້?


Evaṃ [Pg.123] saddhammarājena, vohārakusalena ve;

Sudesite somanassa-jātake sabbadassinā.

ເມື່ອໂសມະນັດສະຊາດົກນີ້ ອັນພຣະທຳມະຣາຊາ ຜູ້ສະຫຼາດໃນໂວຫານ ຜູ້ຊົງເຫັນທຳທັງປວງ ຊົງສະແດງໄວ້ດີແລ້ວຢ່າງນີ້.


Dūraṭṭhānepi rassattaṃ, ‘‘janinda’’iti dissati;

Na katthacipi dīghattaṃ, iti nīti mayā matā.

ຄວາມເປັນຣັດສະ (ສຽງສັ້ນ) ໃນຄຳວ່າ “ຊະນິນທະ” ຍ່ອມປາກົດ ແມ້ໃນທີ່ຕັ້ງຢູ່ໄກ; ບໍ່ປາກົດຄວາມເປັນທີຄະ (ສຽງຍາວ) ໃນທີ່ໃດໆ ເລີຍ, ນີ້ຄືກົດເກນທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຮູ້ແລ້ວ.


Idampettha vattabbaṃ ‘‘kuto nu bho idamāyātaṃ ‘dūraṭṭhassālapanaṃ adūraṭṭhassālapanami’ti’’? Saddasatthato. Saddasatthaṃ nāma na sabbaso buddhavacanassopakārakaṃ, ekadesena pana hoti.

ໃນເລື່ອງນີ້ ມີຄຳທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວວ່າ “ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ຄຳວ່າ ‘ຄຳຮ້ອງຮຽກຜູ້ຢູ່ໄກ ແລະຄຳຮ້ອງຮຽກຜູ້ຢູ່ບໍ່ໄກ’ ນີ້ມາຈາກໃສ”? ມາຈາກຄຳພີໄວຍາກອນ (ສັດທະສາດ). ຄວາມຈິງ ຄຳພີໄວຍາກອນ ບໍ່ແມ່ນວ່າຈະເປັນປະໂຫຍດແກ່ພຣະພຸດທະພົດໂດຍສ່ວນທັງປວງ, ແຕ່ຍ່ອມເປັນປະໂຫຍດໂດຍສ່ວນໜຶ່ງເທົ່ານັ້ນ.


Imasmiṃ pakaraṇe ‘‘bahuvacana’’nti vā ‘‘puthuvacana’’nti vā ‘‘anekavacana’’nti vā atthato ekaṃ, byañjanameva nānaṃ, tasmā sabbattha ‘‘bahuvacana’’nti vā ‘‘puthuvacana’’nti vā ‘‘anekavacana’’nti vā vohāro kātabbo, puthuvacanaṃ anekavacananti ca idaṃ sāsane niruttaññūnaṃ vohāro, itaraṃ saddasatthavidūnaṃ.

In ຄຳພີນີ້ ຄຳວ່າ “ພະຫຸວະຈະນະ” ກໍດີ, “ປຸຖຸວະຈະນະ” ກໍດີ, “ອະເນກະວະຈະນະ” ກໍດີ ໂດຍອັດຖະ (ຄວາມໝາຍ) ແລ້ວແມ່ນອັນດຽວກັນ, ແຕກຕ່າງກັນພຽງແຕ່ພະຍັນຊະນະ (ຕົວອັກສອນ) ເທົ່ານັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ໃນທີ່ທັງປວງ ຈຶ່ງຄວນໃຊ້ຄຳຮ້ອງວ່າ “ພະຫຸວະຈະນະ” ຫຼື “ປຸຖຸວະຈະນະ” ຫຼື “ອະເນກະວະຈະນະ”, ຄຳວ່າ “ປຸຖຸວະຈະນະ” ແລະ “ອະເນກະວະຈະນະ” ນີ້ ເປັນຄຳຮ້ອງຂອງຜູ້ຮູ້ພາສາສາດ (ນິຣຸດຕິ) ໃນພຣະສາສະໜາ, ສ່ວນຄຳອື່ນ (ພະຫຸວະຈະນະ) ເປັນຂອງຜູ້ຮູ້ຄຳພີໄວຍາກອນ (ສັດທະສາດ).


Kasmā pana imasmiṃ pakaraṇe dvivacanaṃ na vuttanti? Yasmā buddhavacane dvivacanaṃ nāma natthi, tasmā na vuttanti. Nanu buddhavacane vacanattayaṃ atthi, tathā hi ‘‘āyasmā’’ti idaṃ ekavacanaṃ, ‘‘āyasmantā’’ti idaṃ dvivacanaṃ, ‘‘āyasmanto’’ti idaṃ bahuvacananti? Tanna, yadi ‘‘āyasmantā’’ti idaṃ vacanaṃ dvivacanaṃ bhaveyya, ‘‘puriso purisā’’tiādīsu kataraṃ dvivacananti vadeyyātha, tasmā buddhavacane dvivacanaṃ nāma natthi. Teneva hi si yo aṃ yo nā hītiādinā ekavacanabahuvacanāneva dassitānīti.

ແຕ່ເພາະεຫດໃດ ໃນຄຳພີນີ້ຈຶ່ງບໍ່ກ່າວເຖິງ ທະວິວະຈະນະ (ພົດສອງ)? ເພາະເຫດວ່າ ໃນພຣະພຸດທະພົດ ບໍ່ມີສິ່ງທີ່ຮຽກວ່າ ທະວິວະຈະນະ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ກ່າວເຖິງ. ແມ່ນຢູ່ບໍວ່າ ໃນພຣະພຸດທະພົດມີ 3 ວະຈະນະ (ພົດ), ຄື ຄຳວ່າ “ອາຍັສມາ” ນີ້ເປັນເອກະວະຈະນະ, ຄຳວ່າ “ອາຍັສມັນຕາ” ນີ້ເປັນທະວິວະຈະນະ, ຄຳວ່າ “ອາຍັສມັນໂຕ” ນີ້ເປັນພະຫຸວະຈະນະ? ຂໍ້ວ່ານັ້ນບໍ່ຖືກຕ້ອງ, ຖ້າຫາກວ່າ ຄຳວ່າ “ອາຍັສມັນຕາ” ນີ້ເປັນທະວິວະຈະນະ, ພວກທ່ານຈະກ່າວວ່າ ໃນຄຳວ່າ “ປຸຣິໂສ ປຸຣິສາ” ເປັນຕົ້ນ ຄຳໃດເປັນທະວິວະຈະນະ, ເພາະສະນັ້ນ ໃນພຣະພຸດທະພົດ ຈຶ່ງບໍ່ມີສິ່ງທີ່ຮຽກວ່າ ທະວິວະຈະນະ ເລີຍ. ເພາະເຫດນັ້ນແລ້ວ ທ່ານຈຶ່ງສະແດງໄວ້ພຽງແຕ່ ເອກະວະຈະນະ ແລະ ພະຫຸວະຈະນະ ເທົ່ານັ້ນ ດ້ວຍວິພັດມີ “ສິ ໂຍ, ອັງ ໂຍ, ນາ ຫິ” ເປັນຕົ້ນ.


Nanu ca bho ‘‘suṇantu me āyasmantā, ajja uposatho pannaraso. Yadāyasmantānaṃ pattakallaṃ, mayaṃ aññamaññaṃ pārisuddhiuposathaṃ kareyyāmā’’ti pāḷiyaṃ dve sandhāya ‘‘āyasmantā’’ti vuttaṃ, ‘‘uddiṭṭhā kho āyasmanto cattāro pārājikā dhammā’’tiādīsu pana pāḷīsu bahavo sandhāya ‘‘āyasmanto’’ti vuttaṃ, na ca sakkā vattuṃ ‘‘yathā tathā vutta’’nti[Pg.124], parivāsādiārocanepi aṭṭhakathācariyehi viññātasugatādhippāyehi ‘‘dvinnaṃ ārocentena ‘āyasmantā dhārentū’ti, tiṇṇaṃ ārocentena ‘āyasmanto dhārentū’ti vattabba’’nti vuttattāti? Saccaṃ vuttaṃ, taṃ pana vinayavohāravasena vuttanti. Nanu vinayo buddhavacanaṃ, kasmā ‘‘buddhavacane dvivacanaṃ nāma natthī’’ti vadathāti? Saccaṃ vinayo buddhavacanaṃ, tathāpi vinayakammavasena vuttattā upalakkhaṇamattaṃ, na sabbasādhāraṇabahuvacanapariyāpannaṃ. Yadi hi ‘‘āyasmantā’’ti idaṃ dvivacanaṃ siyā, tappayogānipi kriyāpadāni dvivacanāneva siyuṃ, tathārūpānipi kriyāpadāni na santi. Na hi akkharasamayakovido jhānalābhīpi dibbacakkhunā vassasatampi vassasahassampi samavekkhanto buddhavacane ekampi kriyāpadaṃ dvivacananti passeyya, evaṃ kriyāpadesu dvivacanassābhāvā nāmikapadesu dvivacanaṃ natthi. Nāmikapadesu tadabhāvāpi kriyāpadesu tadabhāvo veditabbo. Sakkaṭabhāsāyaṃ dvīsupi dvivacanāni santi, māgadhabhāsāyaṃ pana natthi.

ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ແມ່ນຢູ່ບໍວ່າ ໃນພຣະປາລີວ່າ “ສຸນັນຕຸ ເມ ອາຍັສມັນຕາ, ອັດຊະ ອຸໂປສະໂຖ ປັນນະຣະໂສ. ຍະທາຍັສມັນຕານັງ ປັດຕະກັលລັງ, ມະຍັງ ອັນຍະມັນຍັງ ປາຣິສຸດທິອຸໂປສະຖັງ ກະεຣຍຍາມະ” ທ່ານໝາຍເຖິງພິກຂຸ 2 ຮູບ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ອາຍັສມັນຕາ”, ສ່ວນໃນພຣະປາລີທັງຫຼາຍເປັນຕົ້ນວ່າ “ອຸດທິດຖາ ໂຂ ອາຍັສມັນໂຕ ຈັດຕາໂຣ ປາຣາຊິກາ ທັມມາ” ທ່ານໝາຍເຖິງພິກຂຸຫຼາຍຮູບ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “ອາຍັສມັນໂຕ”, ແລະບໍ່ສາມາດທີ່ຈະກ່າວໄດ້ວ່າ “ກ່າວໄວ້ຢ່າງໃດກໍໄດ້ຢ່າງນັ້ນ”, ເພາະແມ້ໃນການບອກວັດປະຣິວາດເປັນຕົ້ນ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານທັງຫຼາຍ ຜູ້ຮູ້ພຣະพຸດທະປະສົງ ກໍໄດ້ກ່າວໄວ້ວ່າ “ເມື່ອບອກແກ່ພິກຂຸ 2 ຮູບ ຄວນກ່າວວ່າ ‘ອາຍັສມັນຕາ ທາເຣນຕຸ’, ເມື່ອບອກແກ່ພິກຂຸ 3 ຮູບ ຄວນກ່າວວ່າ ‘ອາຍັສມັນໂຕ ທາເຣນຕຸ’” ດັ່ງນີ້ບໍ? ທີ່ກ່າວນັ້ນເປັນຄວາມຈິງ, ແຕ່ຄຳນັ້ນກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິນະຍະໂວຫານ (ໂວຫານທາງພຣະວິນັຍ). ແມ່ນຢູ່ບໍວ່າ ພຣະວິນັຍກໍເປັນພຣະພຸດທະພົດ, ເພາະເຫດໃດພວກທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ໃນພຣະພຸດທະພົດ ບໍ່ມີສິ່ງທີ່ຮຽກວ່າ ທະວິວະຈະນະ”? ທີ່ຈິງ ພຣະວິນັຍກໍເປັນພຣະພຸດທະພົດ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ເພາະກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິນັຍກັມ ຈຶ່ງເປັນພຽງການກຳນົດໝາຍເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ໄດ້ນັບເນື່ອງເຂົ້າໃນພະຫຸວະຈະນະທົ່ວໄປ. ເພາະວ່າ ຖ້າຫາກຄຳວ່າ “ອາຍັສມັນຕາ” ນີ້ເປັນທະວິວະຈະນະ, ກິຣິຍາບົດທັງຫຼາຍທີ່ປະກອບຮ່ວມກັບຄຳນັ້ນ ກໍຄວນເປັນທະວິວະຈະນະຄືກັນ, ແຕ່ກິຣິຍາບົດທີ່ມີຮູບແບບຢ່າງນັ້ນບໍ່ມີເລີຍ. ຄວາມຈິງແລ້ວ, ແມ້ແຕ່ຜູ້ສະຫຼາດໃນອັກສອນສະໄໝ ຜູ້ໄດ້ບັນລຸຊານ ຈະກວດເບິ່ງດ້ວຍທິbພະຍະຈັກຂຸ ຕະຫຼອດຮ້ອຍປີ ຫຼືຕະຫຼອດພັນປີ ກໍບໍ່ພົບກິຣິຍາບົດແມ້ແຕ່ບົດດຽວໃນພຣະພຸດທະພົດ ທີ່ເປັນທະວິວະຈະນະ, ເມື່ອບໍ່ມີທະວິວະຈະນະໃນກິຣິຍາບົດຢ່າງນີ້ ໃນນາມມະບົດ (ນາມິກະບົດ) ກໍຍ່ອມບໍ່ມີທະວິວະຈະນະ. ເພາະຄວາມບໍ່ມີທະວິວະຈະນະໃນນາມມະບົດນັ້ນ, ຄວາມບໍ່ມີທະວິວະຈະນະໃນກິຣິຍາບົດກໍຄວນຊາບໄດ້ເຊັ່ນກັນ. ໃນພາສາສັນສະກິດ (ສັກກະຕະພາສາ) ມີທະວິວະຈະນະທັງສອງ (ທັງນາມແລະກິຣιຍາ), ແຕ່ໃນພາສາມະຄົດ (ມາກະທະພາສາ) ບໍ່ມີເລີຍ.


Apica ‘‘puthuvacana’’nti niruttivohāropi ‘‘buddhavacane dvivacanaṃ natthī’’ti etamatthaṃ dīpeti. Tañhi sakkaṭabhāsāyaṃ vuttā dvivacanato bahuvacanato ca visuṃbhūtaṃ vacanaṃ, tattha vā vuttehi atthehi visuṃbhūtassa atthassa vacanaṃ ‘‘puthuvacana’’nti vuccati. Kathamidaṃ sakkaṭabhāsāyaṃ vuttā dvivacanato bahuvacanato ca visuṃbhūtaṃ vacananti ce? Yasmā sakkaṭabhāsāyaṃ ‘‘puthuvacana’’nti vohāro natthi, tasmā idaṃ tehi sakkaṭabhāsāyaṃ vuttehi dvivacanabahuvacanehi visuṃbhūtaatthassa vacananti vuccati. Kathañca pana sakkaṭabhāsāyaṃ vuttehi visuṃbhūtassa atthassa vacananti puthuvacananti ce? Yasmā sakkaṭabhāsāyaṃ dve upādāya dvivacanaṃ vuttaṃ, na ticatupañcādike [Pg.125] bahavo upādāya, bahavo pana upādāya bahuvacanaṃ vuttaṃ, na dve upādāya, ayaṃ sakkaṭabhāsāya viseso. Māgadhabhāsāyaṃ pana dviticatupañcādike bahavo upādāya puthuvacanaṃ vuttaṃ, tasmā sakkaṭabhāsāyaṃ vuttehi atthehi visuṃbhūtassa atthassa vacananti puthuvacananti vuccati. Ayaṃ māgadhabhāsāya viseso. Tasmātra puthubhūtassa, puthuno vā atthassa vacanaṃ ‘‘puthuvacana’’nti attho samadhigantabbo.

ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ແມ້ແຕ່ຄຳຮ້ອງທາງນິຣຸດຕິວ່າ “ປຸຖຸວະຈະນະ” ກໍຍ່ອມສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ວ່າ “ໃນພຣະພຸດທະພົດ ບໍ່ມີທະວິວະຈະນະ”. ຄວາມຈິງ ຄຳນັ້ນເປັນວະຈະນະທີ່ແຍກອອກຈາກ ທະວິວະຈະນະ ແລະ ພະຫຸວະຈະນະ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນພາສາສັນສະກິດ, ຫຼືວ່າ ຄຳທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່ແຍກອອກຈາກເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວໄວ້ໃນພາສາສັນສະກິດນັ້ນ ທ່ານຮຽກວ່າ “ປຸຖຸວະຈະນະ”. ຖ້າຖາມວ່າ ຄຳນີ້ເປັນວະຈະນະທີ່ແຍກອອກຈາກ ທະວິວະຈະນະ ແລະ ພະຫຸວະຈະນະ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນພາສາສັນສະກິດຢ່າງໃດ? ຕອບວ່າ ເພາະເຫດວ່າ ໃນພາສາສັນສະກິດ ບໍ່ມີຄຳຮ້ອງວ່າ “ປຸຖຸວະຈະນະ”, ເພາະສະນັ້ນ ຄຳນີ້ຈຶ່ງຮຽກວ່າ ເປັນຄຳສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່ແຍກອອກຈາກ ທະວິວະຈະນະ ແລະ ພະຫຸວະຈະນະ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນພາສາສັນສະກິດເຫຼົ່ານັ້ນ. ແລະຖ້າຖາມວ່າ ເພາະເຫດໃດຈຶ່ງຮຽກວ່າ ປຸຖຸວະຈະນະ ຄືຄຳສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່ແຍກອອກຈາກເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວໄວ້ໃນພາສາສັນສະກິດ? ຕອບວ່າ ເພາະໃນພາສາສັນສະກິດ ທ່ານກ່າວ ທະວິວະຈະນະ ໂດຍອາໄສສິ່ງຂອງ 2 ສິ່ງ, ບໍ່ແມ່ນອາໄສສິ່ງຂອງຫຼາຍສິ່ງມີ 3, 4, 5 ເປັນຕົ້ນ, ແລະກ່າວ ພະຫຸວະຈະນະ ໂດຍອາໄສສິ່ງຂອງຫຼາຍສິ່ງ, ບໍ່ແມ່ນອາໄສສິ່ງຂອງ 2 ສິ່ງ, ນີ້ຄືຄວາມພິເສດຂອງພາສາສັນສະກິດ. ສ່ວນໃນພາສາມະຄົດ ທ່ານກ່າວ ປຸຖຸວະຈະນະ ໂດຍອາໄສສິ່ງຂອງຫຼາຍສິ່ງມີ 2, 3, 4, 5 ເປັນຕົ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ຄຳທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່ແຍກອອກຈາກເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວໄວ້ໃນພາສາສັນສະກິດ ຈຶ່ງຮຽກວ່າ “ປຸຖຸວະຈະນະ”. ນີ້ຄືຄວາມພິເສດຂອງພາສາມະຄົດ. ເພາະສະນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ ຄວາມໝາຍວ່າ ຄຳສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່ແຍກອອກໄປ ຫຼືເນື້ອຄວາມທີ່ກວ້າງຂວາງ ຄື “ປຸຖຸວະຈະນະ” ຄວນເຂົ້າໃຈໃຫ້ດີ.


Idāni ‘‘puriso, purisā, purisa’’nti niruttipiṭakato uddharitanayaṃ nissāya pakatirūpabhūtassa bhūtasaddassa nāmikapadamālā vuccate –

ບັດນີ້ ອາໄສແນວທາງທີ່ຍົກຂຶ້ນມາຈາກຄຳພີນິຣຸດຕິປິຕະກະວ່າ “ປຸຣິໂສ, ປຸຣິສາ, ປຸຣິສະ” ຈະກ່າວເຖິງຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຂອງ “ພູຕະ” ສັບ ເຊິ່ງເປັນຮູບປົກກະຕິ ດັ່ງນີ້ -


Bhūto, bhūtā. Bhūtaṃ, bhūte. Bhūtena, bhūtehi, bhūtebhi. Bhūtassa, bhūtānaṃ. Bhūtā, bhūtasmā, bhūtamhā, bhūtehi, bhūtebhi. Bhūtassa, bhūtānaṃ. Bhūte, bhūtasmiṃ, bhūtamhi, bhūtesu. Bho bhūta, bhavanto bhūtā.

ພູໂຕ, ພູຕາ. ພູຕັງ, ພູເຕ. ພູເຕນະ, ພູເຕຫި, ພູເຕພິ. ພູຕັດສະ, ພູຕານັງ. ພູຕາ, ພູຕັສມາ, ພູຕັມຫາ, ພູເຕຫި, ພູເຕພິ. ພູຕັດສະ, ພູຕານັງ. ພູເຕ, ພູຕັສມິງ, ພູຕັມຫິ, ພູເຕສຸ. ໂພ ພູຕະ, ພະວັນໂຕ ພູຕາ.


Atha vā ‘‘bho bhūtā’’iti bahuvacanaṃ viññeyyaṃ. Yathā panettha bhūtaiccetassa pakatirūpassa nāmikapadamālā purisanayena yojitā, evaṃ bhāvakādīnañca aññesañca taṃsadisānaṃ nāmikapadamālā purisanayena yojetabbā. Etthaññāni taṃsadisāni nāma ‘‘buddho’’tiādīnaṃ padānaṃ buddhaiccādīni pakatirūpāni.

ຫຼືວ່າ ຄວນຊາບ ພະຫຸວະຈະນະ ວ່າ “ໂພ ພູຕາ”. ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມຂອງຮູບປົກກະຕິຄື “ພູຕະ” ນີ້ ທ່ານປະກອບໄວ້ດ້ວຍວິທີແຫ່ງ “ປຸຣິສະ” ສັບຢ່າງໃດ, ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມຂອງສັບອື່ນໆ ທີ່ຄ້າຍຄືກັນນັ້ນ ມີ “ພາວະກະ” ເປັນຕົ້ນ ກໍຄວນປະກອບດ້ວຍວິທີແຫ່ງ “ປຸຣິສະ” ສັບຢ່າງນັ້ນ. ໃນທີ່ນີ້ ສັບອື່ນໆ ທີ່ຄ້າຍຄືກັນນັ້ນ ໄດ້ແກ່ຮູບປົກກະຕິມີ “ພຸດທະ” ເປັນຕົ້ນ ຂອງບົດທັງຫຼາຍມີ “ພຸດໂທ” ເປັນຕົ້ນ.


Buddho dhammo saṅgho maggo,Khandho kāyo kāmo kappo;

Māso pakkho yakkho bhakkho,Nāgo megho bhogo yāgo.

ພຸດໂທ (ພຣະพຸດທະເຈົ້າ), ທັມໂມ (ພຣະທັມ), ສັງໂຄ (ພຣະສົງ), ມັກໂຄ (ຫົນທາງ); ຂັນໂທ (ກອງ/ຂັນ), ກາໂຍ (ກາຍ), ກາໂມ (ຄວາມກຳໜັດ/ກາມ), ກັບໂປ (ກັປ); ມາໂສ (ເດືອນ), ປັກໂຂ (ປັກ/ເຄິ່ງເດືອນ), ຍັກໂຂ (ຍັກ), ພັກໂຂ (ຂອງກິນ); ນາໂຄ (ພະຍານາກ/ຊ້າງ), ເມໂຄ (ເມກ), ໂພໂຄ (ໂພຄະຊັບ), ຍາໂຄ (ຍາຄູ/ເຂົ້າຕົ້ມ).


Rāgo doso moho māno,Makkho thambho kodho lobho;

Hāso vero dāho tejo,Chando kāso sāso rogo.

ຣາໂຄ (ຄວາມກຳໜັດ), ໂທໂສ (ຄວາມໂກດ/ປະທຸສຮ້າຍ), ໂມໂຫ (ຄວາມຫຼົງ), ມາໂນ (ຄວາມຖືຕົວ); ມັກໂຂ (ຄວາມລຶບລ້າງຄຸນຄົນອື່ນ), ທັມໂພ (ຄວາມຫົວແຂງ), ໂກໂທ (ຄວາມໂກດ), ໂລໂພ (ຄວາມໂລບ); ຮາໂສ (ຄວາມຮ່າເຣີງ), ເວໂຣ (ເວນ), ທາໂຮ (ຄວາມຮ້ອນຮົນ), ເຕໂຊ (ເດດ/ໄຟ); ສັນໂທ (ຄວາມພໍໃຈ), ກາໂສ (ໄອ), ສາໂສ (ຫອບຫືດ), ໂຣໂຄ (ໂຣກ).


Asso [Pg.126] sasso isso sisso,Sīho byaggho rukkho selo;

Indo sakko devo gāmo,Cando sūro ogho dīpo.

ອັດໂສ (ມ້າ), ສัตໂສ (ພືດພັນ), ອິດໂສ (ຜູ້ເປັນໃຫຍ່), ສິດໂສ (ສິດ); ສີໂຫ (ສິງໂຕ), ພະຍັກໂຄ (ເສືອໂຄ່ງ), ຣຸກໂຂ (ຕົ້ນໄມ້), ເສໂລ (ພູເຂົາຫີນ); ອິນໂທ (ພຣະອິນ), ສັກໂກ (ທ້າວສັກກະ), ເທໂວ (ເທວະດາ), ຄາໂມ (ໝູ່ບ້ານ); ຈັນໂທ (ພຣະຈັນ), ສູໂຣ (ພຣະອາທິດ/ຜູ້ກ້າຫານ), ໂອໂຄ (ຫ້ວງນ້ຳ), ທີໂປ (ເກາະ/ປະທີບ).


Passo yañño cāgo vādo,Hattho patto soso gedho;

Somo yodho gaccho accho,Geho māḷo aṭṭo sālo.

ປັດໂສ (ຂ້າງ/ສີຂ້າງ), ຍັນໂຍ (ການບູຊາຍັນ), จາໂຄ (ການສະລະ), ວາໂທ (ວາທະ/ຄຳກ່າວ); ຮັດໂຖ (ມື), ປັດໂຕ (ບາດ), ໂសໂສ (ຄວາມແຫ້ງແລ້ງ/ວັນນະໂຣກ), ເຄໂທ (ຄວາມໂລບ/ຄວາມຍຶດຕິດ); ໂសໂມ (ພຣະຈັນ/ນ້ຳໂສມ), ໂຍໂທ (ທະຫານ), ຄັດໂຊ (ກໍໄມ້), ອັດໂຊ (ໝີ); ເຄໂຫ (ເຮືອນ), ມາໂລ (ຫໍ/ຊັ້ນ), ອັດໂຕ (ຫໍສູງ/ຄະດີ), ສາໂລ (ສາລາ/ຕົ້ນຮັງ).


Naro nago migo saso,Suṇo bako ajo dijo;

Hayo gajo kharo saro,Dumo talo paṭo dhajo.

ນະໂຣ (ຄົນ), ນະໂຄ (ພູເຂົາ), ມິໂຄ (ເນື້ອ/ສັດປ່າ), ສະໂສ (ກະຕ່າຍ); ສຸໂນ (ໝາ), ພະໂກ (ນົກຍາງ), ອະໂຊ (ແບ້), ທິໂຊ (ນົກ/ພຣາມ); ຫະໂຍ (ມ້າ), ຄະໂຊ (ຊ້າງ), ຂະໂຣ (ລາ), ສະໂຣ (ລູກສອນ/ສະນ້ຳ); ທຸໂມ (ຕົ້ນໄມ້), ຕາໂລ (ຕົ້ນຕານ), ປະໂຕ (ຜ້າ), ທະໂຊ (ທຸງ).


Urago paṭago vihago bhujago,Kharabho sarabho pasado gavajo;

Mahiso vasabho asuro garuḷo,Taruṇo varuṇo baliso paligho.

ອຸຣະໂຄ (ງູ), ປະຕະໂຄ (ນົກ), ວິຫະໂຄ (ນົກ), ພຸຊະໂຄ (ງູ); ຂະຣະໂພ (ອູດ), ສະຣະໂພ (ສັດປ່າຊະນິດໜຶ່ງ), ປະສາໂທ (ປາສາດ), ຄະວະໂຊ (ກະທິງ); ມະຫິໂສ (ຄວາຍ), ວະສະໂພ (ງົວເຖິກ), ອະສຸໂຣ (ອະສູນ), ຄະຣຸໂລ (ຄຣຸດ); ຕະຣຸໂນ (ຄົນໜຸ່ມ), ວະຣຸໂນ (ພຣະພິຣຸນ), ພະລິໂສ (ເບັດ), ປະລິໂຄ (ລິ່ມ/ກອນປະຕູ).


Sālo dhavo ca khadiro,Godhumo saṭṭhiko yavo;

Kaḷāyo ca kulattho ca,Tilo muggo ca taṇḍulo.

ສາໂລ (ຕົ້ນຮັງ), ທະໂວ (ຕົ້ນຕະຄຽນ) ແລະ ຂະທິໂຣ (ຕົ້ນເຄືອ/ໄມ້ຕະຄ້ຳ); ໂຄທຸໂມ (ເຂົ້າສາລີ), ສັດຖິໂກ (ເຂົ້າεບົາ 60 ວັນ), ຍະໂວ (ເຂົ້າບາເລ); ກະລາໂຍ (ຖົ່ວຣາຊະມາດ) ແລະ ກຸລັດໂຖ (ຖົ່ວແປບ); ຕິໂລ (ງາ), ມຸກໂຄ (ຖົ່ວຂຽວ) ແລະ ຕັນທຸໂລ (ເຂົ້າສານ).


Khattiyo brāhmaṇo vesso,Suddo dhutto ca pukkuso;

Caṇḍālo patiko paṭṭho,Manusso rathiko ratho.

ຂັດຕິໂຍ (ກະສັດ), ພຣາມະໂນ (ພຣາມ), ເວສໂສ (ແພດ/ພໍ່ຄ້າ); ສຸດໂທ (ສູດ/ກຳມະກອນ), ທຸດໂຕ (ຄົນເກເລ) ແລະ ປຸກກຸໂສ (ຄົນຂີ້εຫຍື້ອ); ຈັນດາໂລ (ຈັນທານ), ປະຕິໂກ (ສາມີ), ປັດໂຖ (ທະນານ); ມະນຸດໂສ (ມະນຸດ), ຣະຖິໂກ (ນາຍລົດ), ຣະໂຖ (ລົດ).


Pabbajito [Pg.127] gahaṭṭho ca,Goṇo oṭṭho ca gadrabho;

Mātugāmo ca orodho,Iccādīni vibhāvaye.

ບັນພະຊິໂຕ (ບັນພະຊິດ) ແລະ ຄະຫັດໂຖ (ຄະລຶຫັດ); ໂຄໂນ (ງົວ), ອົດໂຖ (ອູດ) ແລະ ຄະທະໂພ (ລາ); ມាតុຄາໂມ (ສະຕີ) ແລະ ໂອໂຣໂທ (ນາງສະໜົມ), ພຶງສະແດງສັບທັງຫຼາຍມີເຫຼົ່ານີ້ເປັນຕົ້ນ.


Kecettha vadeyyuṃ ‘‘nanu bho ‘orodhā ca kumārā cā’ti pāṭhassa dassanato orodhasaddo itthiliṅgo’’ti? Tanna, tattha hi ‘‘orodhā’’ti idaṃ okārantapulliṅgameva, nā’kārantitthiliṅgaṃ, tumhe pana ‘‘ākārantitthiliṅga’’nti maññamānā evaṃ vadatha, na panidaṃ ākārantitthiliṅgaṃ, atha kho ‘‘mātugāmā’’tipadaṃ viya bahuvacanavasena vuttamākārantapadanti. Nanu ca bho sammohavinodaniyādīsu orodhasaddassa itthiliṅgatā pākaṭā, kathanti ce? ‘‘Rukkhe adhivatthā devatā therassa kuddhā paṭhamameva manaṃ palobhetvā ‘ito te sattadivasamatthake upaṭṭhāko rājā marissatī’ti supine ārocesi. Thero taṃ kathaṃ sutvā rājorodhānaṃ ācikkhi. Tā ekappahāreneva mahāviravaṃ viraviṃsū’’ti. Ettha hi ‘‘rājorodhāna’’nti vatvā ‘‘tā’’ti vuttattāva orodhasaddassa itthiliṅgatā pākaṭāti? Tanna, atthassa duggahaṇato. Duggahito hi ettha tumhehi attho, ettha pana orodhasaddena itthipadatthassa kathanato itthipadatthaṃ sandhāya ‘‘tā’’ti vuttattā ‘‘tā itthiyo’’ti ayamevattho. Tumhe pana amātāpitarasaṃvaddhattā ācariyakule ca anivuṭṭhattā etaṃ sukhumatthamajānantā yaṃ vā taṃ vā mukhārūḷhaṃ vadatha.

ໃນເລື່ອງນີ້ ບາງພວກອາດຈະກ່າວວ່າ: "ທ່ານເອີຍ, ບໍ່ແມ່ນຫຼືວ່າ ເພາະເຫັນບົດບາລີວ່າ ໂອໂຣທາ ຈະ ກຸມາຣາ ຈະ (orodhā ca kumārā cā) ນັ້ນ, ຄຳວ່າ ໂອໂຣທະ (orodha) ຈຶ່ງເປັນອິດຖີລີງ (ເພດຍິງ)?" ຄຳກ່າວນັ້ນບໍ່ຖືກຕ້ອງ, ເພາະວ່າໃນບົດນັ້ນ ຄຳວ່າ "ໂອໂຣທາ" ນີ້ ເປັນປຸລລິງ (ເພດຊາຍ) ທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍສະຫຼະ ໂອ (ໂອກາຣັນ) ແທ້ໆ, ບໍ່ແມ່ນອິດຖີລີງ ທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍສະຫຼະ ອາ (ອາກາຣັນ). ແຕ່ພວກທ່ານເຂົ້າໃຈຜິດຄິດວ່າເປັນ "ອິດຖີລີງ ອາກາຣັນ" ຈຶ່ງກ່າວຢ່າງນັ້ນ, ແຕ່ຄຳນີ້ບໍ່ແມ່ນອິດຖີລີງ ອາກາຣັນ, ໂດຍທີ່ແທ້ແລ້ວ ມັນເປັນບົດອາກາຣັນ ທີ່ກ່າວດ້ວຍອຳນາດພະຫຸວະຈະນະ ເໝືອນກັບບົດວ່າ "ມາຕຸຄາມາ" (mātugāmā) ນັ້ນເອງ. ທ່ານເອີຍ, ກໍຄວາມເປັນອິດຖີລີງຂອງຄຳວ່າ "ໂອໂຣທະ" ປາກົດຈະແຈ້ງຢູ່ໃນຄຳພີສັມໂມຫະວິໂນທະນີເປັນຕົ້ນ ບໍ່ແມ່ນຫຼື? ຖ້າຖາມວ່າ ປາກົດແນວໃດ? (ມີຂໍ້ຄວາມວ່າ) "ເທວະດາຜູ້ສຖິດຢູ່ທີ່ຕົ້ນໄມ້ ຮູ້ສຶກໂກດຮ້າຍຕໍ່ພຣະເຖຣະ ຈຶ່ງໄດ້ປະໂລມໃຈ (ຂອງພຣະເຖຣະ) ກ່ອນ ແລ້ວແຈ້ງໃຫ້ຊາບໃນຄວາມຝັນວ່າ: ນັບແຕ່ນີ້ໄປໃນມື້ທີເຈັດ ພຣະລາຊາຜູ້ເປັນອຸປັດຖາກຂອງທ່ານຈະສະຫວັນຄົດ. ພຣະເຖຣະໄດ້ຟັງຄຳນັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງບອກແກ່ພວກນາງສະໜົມ (ຣາໂຊໂຣທານັງ) ຂອງພຣະລາຊາ. ພວກນາງເຫຼົ່ານັ້ນໄດ້ຮ້ອງໄຫ້ຂຶ້ນພ້ອມກັນເປັນສຽງດຽວຢ່າງດັງສະໜັ່ນ." ເພາະວ່າໃນເລື່ອງນີ້ ເມື່ອກ່າວວ່າ "ຣາໂຊໂຣທານັງ" ແລ້ວ ເພາະມີການກ່າວຄຳວ່າ "ຕາ" (tā) ຄວາມເປັນອິດຖີລີງຂອງຄຳວ່າ "ໂອໂຣທະ" จຶ່ງປາກົດຈະແຈ້ງ ບໍ່ແມ່ນຫຼື? ຄຳກ່າວນັ້ນບໍ່ຖືກຕ້ອງ, ເພາະເປັນການຖືເອົາຄວາມໝາຍຜິດ. ດ້ວຍວ່າ ໃນທີ່ນີ້ ພວກທ່ານຖືເອົາຄວາມໝາຍຜິດໄປເອງ, ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ເພາະຄຳວ່າ "ໂອໂຣທະ" ກ່າວເຖິງເນື້ອຄວາມຂອງຄຳວ່າ "ສະຕີ", ແລະເພາະມີການກ່າວຄຳວ່າ "ຕາ" ໂດຍໝາຍເຖິງເນື້ອຄວາມຂອງຄຳວ່າ "ສະຕີ" ນັ້ນ, ຄວາມໝາຍທີ່ແທ້ຈິງຈຶ່ງເປັນ "ຕາ ອິດຖິໂຍ" (ພວກສະຕີເຫຼົ່ານັ້ນ) ເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນພວກທ່ານ ເພາະເປັນຜູ້ທີ່ພໍ່ແມ່ບໍ່ໄດ້ອົບຮົມລ້ຽງດູມາ ແລະບໍ່ໄດ້ຢູ່ອາໄສສຶກສາໃນສຳນັກອາຈານ ຈຶ່ງບໍ່ຮູ້ເນື້ອຄວາມອັນລະອຽດອ່ອນນີ້ ແລ້ວກ່າວໄປຕາມແຕ່ປາກຈະເວົ້າ.


Bhuñjanatthaṃ kathanatthaṃ, mukhaṃ hotīti no vade;

Yaṃ vā taṃ vā mukhārūḷhaṃ, vacanaṃ paṇḍito naroti.

ບັນດິດບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ ປາກມີໄວ້ພຽງເພື່ອປະໂຫຍດໃນການກິນ ແລະ ການເວົ້າເທົ່ານັ້ນ, ແລະ ບໍ່ຄວນກ່າວຄຳເວົ້າໃດໆ ທີ່ຜຸດຂຶ້ນມາໃນປາກ (ໂດຍບໍ່ໄດ້ໄຕ່ຕອງ).


Na mayaṃbho yaṃ vā taṃ vā mukhārūḷhaṃ vadāma, aṭṭhakathācariyānaññeva vacanaṃ gahetvā vadāma, aṭṭhakathāyeva amhākaṃ paṭisaraṇaṃ[Pg.128], na mayaṃ tumhākaṃ saddahāmāti. Amhākaṃ saddahatha vā mā vā, mā tumhe ‘‘aṭṭhakathācariyānaññeva vacanaṃ gahetvā vadāmā’’ti aṭṭhakathācariye abbhācikkhatha. Na hi aṭṭhakathācariyehi ‘‘orodhasaddo itthiliṅgo’’ti vuttaṭṭhānamatthi, tasmāpi aṭṭhakathācariye abbhācikkhatha, na yuttaṃ buddhādīnaṃ garūnamabbhācikkhanaṃ mahato anatthassa lābhāya saṃvattanato. Vuttañhetaṃ bhagavatā ‘‘attanā duggahitena amhe ceva abbhācikkhati, bahuñca apuññaṃ pasavati, tato attānañca khaṇatī’’ti.

ພວກຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ໄດ້ກ່າວຄຳໃດໆ ທີ່ຂຶ້ນສູ່ປາກ (ເວົ້າໄປຕາມໃຈ) ດອກທ່ານ, ພວກຂ້າພະເຈົ້າກ່າວໂດຍຖືເອົາຄຳຂອງພະອັດຖະກະຖາຈານທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ, ພະອັດຖະກະຖາເທົ່ານັ້ນເປັນທີ່ເພິ່ງຂອງພວກຂ້າພະເຈົ້າ, ພວກຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ເຊື່ອພວກທ່ານດອກ. ພວກທ່ານຈະເຊື່ອຫຼືບໍ່ເຊື່ອພວກຂ້າພະເຈົ້າກໍຕາມ, ແຕ່ພວກທ່ານຢ່າໄດ້ກ່າວຕູ່ພະອັດຖະກະຖາຈານທັງຫຼາຍວ່າ 'ພວກຂ້າພະເຈົ້າກ່າວໂດຍຖືເອົາຄຳຂອງພະອັດຖະກະຖາຈານທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ' ເລີຍ. ເພາະວ່າ ສະຖານທີ່ທີ່ພະອັດຖະກະຖາຈານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ 'ໂອໂຣທະສັບ ເປັນອິດຖີລີງ' ນັ້ນ ບໍ່ມີເລີຍ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພວກທ່ານຈຶ່ງກ່າວຕູ່ພະອັດຖະກະຖາຈານທັງຫຼາຍ, ການກ່າວຕູ່ທ່ານຜູ້ເປັນຄູມີພະພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນ ບໍ່ຄວນເລີຍ ເພາະເປັນໄປເພື່ອການໄດ້ຮັບສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດອັນໃຫຍ່ຫຼວງ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໄດ້ຕັດໄວ້ວ່າ 'ບຸກຄົນຜູ້ຖືເອົາຜິດດ້ວຍຕົນເອງ ຍ່ອມກ່າວຕູ່ເຮົາທັງຫຼາຍດ້ວຍ, ຍ່ອມປະສົບສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນບຸນເປັນອັນມາກດ້ວຍ, ແລະ ຍ່ອມຂຸດຕົນເອງ (ທຳລາຍຕົນເອງ) ຈາກຄຸນນັ້ນດ້ວຍ'.


Evaṃ abbhācikkhanassa ayuttataṃ sāvajjatañca dassetvā punapi te idaṃ vattabbā – jātakaṭṭhakathāyampi tumhehi āhaṭaudāharaṇasadisaṃ udāharaṇamatthi, taṃ suṇātha. Kosiyajātakaṭṭhakathāyañhi ‘‘satthā jetavane viharanto ekaṃ sāvatthiyaṃ mātugāmaṃ ārabbha kathesi. Sā kirekassa saddhassa pasannassa upāsakabrāhmaṇassa brāhmaṇī dussīlā pāpadhammā’’ti pāṭho dissati. Ettha hi ‘‘mātugāmaṃ ārabbha kathesī’’ti vatvā ‘‘sā’’ti vuttattā tumhākaṃ matena mātugāmasaddo itthiliṅgoyeva siyā, na pulliṅgo, kimidaṃ aṭṭhakathāvacanampi na passatha, tadeva pana aṭṭhakathāvacanaṃ passatha, kiṃ sā eva aṭṭhakathā tumhākaṃ paṭisaraṇaṃ, na tadaññāti.

ເມື່ອສະແດງຄວາມບໍ່ຄວນ ແລະ ຄວາມມີໂທດແຫ່ງການກ່າວຕູ່ຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ຄວນກ່າວກັບພວກເຂົາອີກວ່າ — ໃນຊາດົກອັດຖະກະຖາກໍມີອຸທາຫອນທີ່ຄ້າຍຄືກັບອຸທາຫອນທີ່ພວກທ່ານນຳມາອ້າງ, ພວກທ່ານຈົ່ງຟັງອຸທາຫອນນັ້ນ. ເພາະວ່າ ໃນໂກສິຍະຊາດົກອັດຖະກະຖາ ມີພະບາລີປາກົດຢູ່ວ່າ 'ພະສາດສະດາ ເມື່ອປະທັບຢູ່ ພະເຊຕະວັນ ໄດ້ຊົງປາລົບມາຕຸຄາມ (ສະຕີ) ຄົນໜຶ່ງໃນເມືອງສາວັດຖີ ແລ້ວຕັດ (ພະທຳມະເທດສະໜານີ້). ໄດ້ຍິນວ່າ ນາງເປັນພັນລະຍາຂອງພາມຜູ້ເປັນອຸປາສົກຄົນໜຶ່ງ ຜູ້ມີສັດທາ ເລື່ອມໃສ ແຕ່ເປັນຜູ້ທຸສີນ ມີທຳອັນຊົ່ວຊ້າ'. ເພາະວ່າ ໃນອັດຖະກະຖາຮູບນີ້ ກ່າວວ່າ 'ຊົງປາລົບມາຕຸຄາມ ແລ້ວຕັດ' ແລ້ວກ່າວຄຳວ່າ 'ສາ' (ນາງນັ້ນ) ດັ່ງນັ້ນ ຕາມມະຕິຂອງພວກທ່ານ ມາຕຸຄາມສັບກໍຄວນເປັນອິດຖີລີງແທ້ໆ ບໍ່ແມ່ນປຸລີງ, ເປັນຫຍັງພວກທ່ານຈຶ່ງບໍ່ເຫັນຄຳອັດຖະກະຖາຮູບນີ້, ແຕ່ກັບເຫັນຄຳອັດຖະກະຖາຮູບນັ້ນເທົ່ານັ້ນ, ຫຼືວ່າ ອັດຖະກະຖາຮູບນັ້ນເທົ່ານັ້ນເປັນທີ່ເພິ່ງຂອງພວກທ່ານ ບໍ່ແມ່ນອັດຖະກະຖາຮູບອື່ນ?


Yadi tāsaddaṃ apekkhitvā orodhasaddassa itthiliṅgattamicchatha, etthāpi sāsaddamapekkhitvā mātugāmasaddassa itthiliṅgattamicchathāti. Evaṃ vuttā te niruttarā appaṭibhānā maṅkubhūtā pattakkhandhā adhomukhā pajjhāyeyyuṃ. Etthāpi mātugāmasaddena itthipadatthassa kathanato itthipadatthaṃ sandhāya ‘‘sā’’ti vuttattā ‘‘sā itthī’’ti ayamevattho. Katthaci [Pg.129] hi padhānavācakena pulliṅgena napuṃsakaliṅgena vā samānādhikaraṇassa guṇasaddassa abhidheyyaliṅgānuvattittāpulliṅgavasena vā napuṃsakaliṅgavasena vā niddisitabbattepi liṅgamanapekkhitvā itthipadatthamevāpekkhitvā itthiliṅganiddeso dissati. Taṃ yathā? ‘‘Idha visākhe mātugāmo susaṃvihitakammantā hoti saṅgahitaparijanā bhattumanāpaṃ carati, sambhataṃ anurakkhatī’’ti ca, ‘‘ko nu kho bhante hetu ko paccayo, yena midhekacco mātugāmo dubbaṇṇā ca hoti durūpā supāpikā dassanāya, daliddā ca hoti appassakā appabhogā appesakkhā ca. Idha mallike ekacco mātugāmo kodhanā hoti upāyāsabahulā, appampi vuttā samānā abhisajjati kuppati byāpajjati patitthiyati kopañca dosañca appaccayañca pātukarotī’’ti ca, ‘‘taṃ kho pana bhikkhave itthiratanaṃ rañño cakkavattissa pubbuṭṭhāyinī pacchānipātinī kiṃkārapaṭissāvinī’’ti ca ime payogā.

ຖ້າພວກທ່ານເພ່ງເລັງໃສ່ສັບວ່າ 'ຕາ' (ເຫຼົ່ານັ້ນ) ແລ້ວປາດຖະໜາຄວາມເປັນອິດຖີລີງແຫ່ງໂອໂຣທະສັບ, ໃນອຸທາຫອນນີ້ ພວກທ່ານກໍຄວນເພ່ງເລັງໃສ່ສັບວ່າ 'ສາ' (ນາງນັ້ນ) ແລ້ວປາດຖະໜາຄວາມເປັນອິດຖີລີງແຫ່ງມາຕຸຄາມສັບເຊັ່ນກັນ. ເມື່ອຖືກກ່າວຢ່າງນີ້ແລ້ວ ພວກເຂົາກໍຈະເປັນຜູ້ໝົດຄຳເວົ້າ ບໍ່ມີປະຕິພານ ສະດຸ້ງຢ້ານ ຄໍຕົກ ກົ້ມໜ້າ ຊຶມເສົ້າຢູ່. ເຖິງແມ່ນໃນອຸທາຫອນນີ້ ເພາະມາຕຸຄາມສັບກ່າວເຖິງເນື້ອຄວາມຄືສະຕີ ຈຶ່ງໝາຍເຖິງເນື້ອຄວາມຄືສະຕີນັ້ນ ແລ້ວກ່າວວ່າ 'ສາ' (ນາງນັ້ນ) ເນື້ອຄວາມນີ້ກໍຄື 'ສາ ອິດຖີ' (ສະຕີນັ້ນ) ນັ້ນເອງ. ເພາະວ່າ ໃນບາງບ່ອນ ເຖິງແມ່ນວ່າຄຸນສັບທີ່ມີວິເສດສະນະຮ່ວມກັບນາມສັບຫຼັກທີ່ເປັນປຸລີງ ຫຼື ນະປຸງສະກະລີງ ຈະຕ້ອງສະແດງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປຸລີງ ຫຼື ນະປຸງສະກະລີງ ຕາມລີງຂອງນາມສັບຫຼັກກໍຕາມ, ແຕ່ເພິ່ນບໍ່ເພ່ງເລັງໃສ່ລີງ (ຂອງນາມສັບຫຼັກ) ແຕ່ເພ່ງເລັງໃສ່ເນື້ອຄວາມຄືສະຕີເທົ່ານັ້ນ ແລ້ວສະແດງເປັນອິດຖີລີງກໍມີປາກົດຢູ່. ຂໍ້ວ່ານັ້ນ ເປັນຢ່າງໃດ? ເຊັ່ນວ່າ 'ວິສາຂາ, ມາຕຸຄາມໃນໂລກນີ້ ເປັນຜູ້ມີການງານຈັດແຈງດີແລ້ວ (ສຸສັງວິຫິຕະກຳມັນຕາ), ເປັນຜູ້ສົງເຄາະບໍລິວານແລ້ວ (ສັງຄະຫິຕະປະຣິຊະນາ), ປະພຶດເປັນທີ່ພໍໃຈຂອງສາມີ (ພັດຕຸມະນາປັງ ຈະຣະຕິ), ຮັກສາຊັບທີ່ຫາໄດ້ມາ (ສັມພະຕັງ ອະນຸຮັກຂະຕິ)' ແລະ ວ່າ 'ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ, ອັນໃດໜໍເປັນເຫດ ອັນໃດເປັນປັດໄຈ ທີ່ເຮັດໃຫ້ມາຕຸຄາມບາງຄົນໃນໂລກນີ້ ເປັນຜູ້ມີຜິວພັນບໍ່ດີ (ທຸບພັນນາ), ມີຮູບຮ່າງບໍ່ສວຍງາມ (ທຸຣູປາ), ໜ້າກຽດຊັງ (ສຸປາປິກາ ທັດສະນາຍະ), ເປັນຜູ້ທຸກຍາກ (ທະລິດທາ), ມີຊັບໜ້ອຍ (อັບປັດສະກາ), ມີໂພຄະໜ້ອຍ (ອັບປະໂພຄາ) ແລະ ມີສັກສີໜ້ອຍ (ອັບເປສັກຂາ). ມັລລິກາ, ມາຕຸຄາມບາງຄົນໃນໂລກນີ້ ເປັນຜູ້ມັກໂກດ (ໂກທະນາ), ມີຄວາມຄຽດແຄ້ນຫຼາຍ (ອຸປາຍາສະພະຫຸລາ), ເຖິງແມ່ນຖືກກ່າວໜ້ອຍໜຶ່ງ ກໍຂັດເຄືອງ ຮ້າຍກາດ ພະຍາບາດ ປອງຮ້າຍ ແລະ ສະແດງຄວາມໂກດ ຄວາມຊັງ ແລະ ຄວາມບໍ່ພໍໃຈໃຫ້ປາກົດ' ແລະ ວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ກໍອິດຖີຣັດຕະນະນັ້ນ ຂອງພະຍາຈັກກະພັດ ຍ່ອມຕື່ນກ່ອນ (ປຸບພຸດຖາຍິນີ), ນອນພາຍຫຼັງ (ປັດສານicpatini - ປັດສານicpatini), ຄອຍຟັງວ່າຈະໃຫ້ເຮັດຫຍັງ (ກິງກາຣະປະຕິສສາວິນີ)' ເຫຼົ່ານີ້ຄືປະໂຫຍກຕົວຢ່າງ.


Katthaci pana padhānavācakena napuṃsakaliṅgena samānādhikaraṇassa guṇasaddassa abhidheyyaliṅgānuvattittā napuṃsakaliṅgavasena niddisitabbattepi liṅgamanapekkhitvā purisapadatthamevāpekkhitvā pulliṅganiddeso dissati. Taṃ yathā? ‘‘Pañca paccekabuddhasatāni imasmiṃ isigilismiṃ pabbate ciranivāsino ahesuṃ. Taṃ kho pana rañño cakkavattissa pariṇāyakaratanaṃ ñātānaṃ pavesetā aññātānaṃ nivāretā’’ti. Katthaci padhānavācakena liṅgattayena samānādhikaraṇassa guṇasaddassa abhidheyyaliṅgānurūpaṃ niddeso dissati. Taṃ yathā? Sā itthī ‘‘sīlavatī kalyāṇadhammā. Aṭṭhahi kho nakulamāte dhammehi samannāgato mātugāmo kāyassa bhedā parammaraṇā manāpakāyikānaṃ devānaṃ [Pg.130] sahabyataṃ upapajjati. Saddho purisapuggalo, saddhaṃ kulaṃ, cittaṃ dantaṃ sukhāvaha’’nti.

ແຕ່ໃນບາງບ່ອນ ເຖິງແມ່ນວ່າຄຸນສັບທີ່ມີວິເສດສະນະຮ່ວມກັບນາມສັບຫຼັກທີ່ເປັນນະປຸງສະກະລີງ ຈະຕ້ອງສະແດງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງນະປຸງສະກະລີງ ຕາມລີງຂອງນາມສັບຫຼັກກໍຕາມ, ແຕ່ເພິ່ນບໍ່ເພ່ງເລັງໃສ່ລີງ (ຂອງນາມສັບຫຼັກ) ແຕ່ເພ່ງເລັງໃສ່ເນື້ອຄວາມຄືບຸລຸດເທົ່ານັ້ນ ແລ້ວສະແດງເປັນປຸລີງກໍມີປາກົດຢູ່. ຂໍ້ວ່ານັ້ນ ເປັນຢ່າງໃດ? ເຊັ່ນວ່າ 'ພະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າຫ້າຮ້ອຍພະອົງ (ປັນຈະ ປັດເຈກະພຸດທະສະຕານິ) ໄດ້ເຄີຍອາໄສຢູ່ສິ້ນກາລະນານ (ຈິຣະນິວາສິໂນ ອະເຫສຸງ) ໃນພູເຂົາอິສິຄິລິນີ້. ກໍປະຣິນາຍະກະລັດຕະນະ (ປະຣິນາຍະກະຣະຕະນັງ) ນັ້ນ ຂອງພະຍາຈັກກະພັດ ເປັນຜູ້ໃຫ້ຄົນທີ່ຮູ້ຈັກເຂົ້າໄປ (ປະເວເສຕາ), ຫ້າມຄົນທີ່ບໍ່ຮູ້ຈັກ (ນິວາເຣຕາ)'. ໃນບາງບ່ອນ ການສະແດງຄຸນສັບທີ່ມີວິເສດສະນະຮ່ວມກັບນາມສັບຫຼັກທັງສາມລີງ ໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບລີງຂອງນາມສັບຫຼັກກໍມີປາກົດຢູ່. ຂໍ້ວ່ານັ້ນ ເປັນຢ່າງໃດ? ເຊັ່ນວ່າ ສະຕີນັ້ນ 'ເປັນຜູ້ມີສີນ (ສີລະວະຕີ), ມີທຳອັນງາມ (ກັນລະຍານະທັມມາ). ນະກຸລະມາຕາ, ມາຕຸຄາມຜູ້ປະກອບດ້ວຍທຳແປດປະການ ເມື່ອຕາຍໄປ ຍ່ອມເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນສະຫາຍຂອງເທວະດາພວກມະນາປະກາຍິກາ. ບຸກຄົນຜູ້ເປັນບຸລຸດມີສັດທາ (ສັດໂທ ປຸຣິສະປຸກຄະໂລ), ຕະກູນມີສັດທາ (ສັດທັງ ກຸລັງ), ຈິດທີ່ເຝິກດີແລ້ວນຳສຸກມາໃຫ້ (ຈິດຕັງ ທັນຕັງ ສຸຂາວະຫັງ)'.


Seyyaiti saddo pana yebhuyyena okārantabhāve ṭhatvā liṅgattayānukūlo bhavati ekākāreneva tiṭṭhanato. Kathaṃ? Seyyo amitto matiyā upeto. Esāva pūjanā seyyo, ekāhaṃ jīvitaṃ seyyo.

ສ່ວນສັບວ່າ 'ເສຍຍະ' (Seyya) ນີ້ ໂດຍສ່ວນຫຼາຍຄົງຢູ່ໃນຄວາມເປັນໂອການຕະ (ລົງທ້າຍດ້ວຍສະຫຼະ ໂອ) ແລ້ວເປັນໄປຕາມລີງທັງສາມ ເພາະຄົງຢູ່ດ້ວຍຮູບດຽວເທົ່ານັ້ນ. ເປັນຢ່າງໃດ? ເຊັ່ນວ່າ 'ສັດຕູຜູ້ປະກອບດ້ວຍປັນຍາ ປະເສີດກວ່າ (ເສຍໂຍ ອະມິດຕະ ມະຕິຍາ ອຸເປໂຕ). ການບູຊານີ້ແລ້ວ ປະເສີດກວ່າ (ເອສາວະ ປູຊະນາ ເសຍໂຍ), ຊີວິດພຽງມື້ດຽວ ປະເສີດກວ່າ (ເອກາຫັງ ຊີວິດຕັງ ເសຍໂຍ)'.


‘‘Dhammena ca alābho yo,Yo ca lābho adhammiko;

Alābho dhammiko seyyo,Yañce lābho adhammiko.

'ຄວາມເສື່ອມລາບໂດຍທຳໃດ ແລະ ລາບທີ່ບໍ່ເປັນທຳໃດ; ຄວາມເສື່ອມລາບໂດຍທຳ ປະເສີດກວ່າ (ເສຍໂຍ) ລາບທີ່ບໍ່ເປັນທຳນັ້ນ.


Yaso ca appabuddhīnaṃ, viññūnaṃ ayaso ca yo;

Ayasova seyyo viññūnaṃ, na yaso appabuddhinaṃ.

ຍົດຂອງຄົນມີປັນຍານ້ອຍໃດ ແລະ ຄວາມບໍ່ມີຍົດຂອງນັກປາດທັງຫຼາຍໃດ; ຄວາມບໍ່ມີຍົດຂອງນັກປາດທັງຫຼາຍນັ້ນແຫຼະ ປະເສີດກວ່າ (ເສຍໂຍ), ບໍ່ແມ່ນຍົດຂອງຄົນມີປັນຍານ້ອຍ.


Dummedhehi pasaṃsā ca, viññūhi garahā ca yā;

Garahāva seyyo viññūhi, yañce bālappasaṃsanā.

ການສັນເສີນໂດຍຄົນເຂົາໃດ ແລະ ການຕິຕຽນໂດຍນັກປາດທັງຫຼາຍໃດ; ການຕິຕຽນໂດຍນັກປາດທັງຫຼາຍນັ້ນແຫຼະ ປະເສີດກວ່າ (ເສຍໂຍ) ການສັນເສີນຂອງຄົນພານ.


Sukhañca kāmamayikaṃ, dukkhañca pavivekikaṃ;

Pavivekaṃ dukkhaṃ seyyo, yañce kāmamayaṃ sukhaṃ.

ສຸກອັນເກີດຈາກກາມໃດ ແລະ ທຸກອັນເກີດຈາກຄວາມວິເວກໃດ; ທຸກອັນເກີດຈາກຄວາມວິເວກນັ້ນແຫຼະ ປະເສີດກວ່າ (ເສຍໂຍ) ສຸກອັນເກີດຈາກກາມ.


Jīvitañca adhammena, dhammena maraṇañca yaṃ;

Maraṇaṃ dhammikaṃ seyyo, yañce jīve adhammika’’nti.

ການມີຊີວິດຢູ່ໂດຍບໍ່ເປັນທຳໃດ ແລະ ການຕາຍໂດຍທຳໃດ; ການຕາຍໂດຍທຳນັ້ນແຫຼະ ປະເສີດກວ່າ (ເສຍໂຍ) ການມີຊີວິດຢູ່ໂດຍບໍ່ເປັນທຳ'.


Evamayaṃ seyya iti saddo okārantabhāve ṭhatvā liṅgattayānukūlo bhavati. Katthaci pana ākārantabhāve ṭhatvā itthiliṅgānukūlo dissati ‘‘itthīpi hi ekacciyā, seyyā posa janādhipā’’ti. Niggahītanto pana hutvā napuṃsakaliṅgānukūlo apasiddho. Evaṃpakāre payoge kiṃ tumhe na passathāti. Evaṃ vuttā ca te niruttarāva bhavissanti.

ສັບວ່າ 'ເສຍຍະ' ນີ້ ຄົງຢູ່ໃນຄວາມເປັນໂອການຕະ ແລ້ວເປັນໄປຕາມລີງທັງສາມຢ່າງນີ້. ແຕ່ໃນບາງບ່ອນ ຄົງຢູ່ໃນຄວາມເປັນອາການຕະ (ລົງທ້າຍດ້ວຍສະຫຼະ ອາ) ແລ້ວເປັນໄປຕາມອິດຖີລີງກໍມີປາກົດຢູ່ ເຊັ່ນວ່າ 'ຂ້າແຕ່ພະເຈົ້າແຜ່ນດິນ, ເຖິງແມ່ນສະຕີບາງຄົນ ກໍເປັນຜູ້ປະເສີດກວ່າ (ເສຍຢາ) ບຸລຸດໄດ້'. ສ່ວນການລົງທ້າຍດ້ວຍນິກຄະຫິດ (ເສຍຢັງ) ແລ້ວເປັນໄປຕາມນະປຸງສະກະລີງນັ້ນ ບໍ່ເປັນທີ່ຍອມຮັບ (ອະປະສິດທະ). ພວກທ່ານບໍ່ເຫັນປະໂຫຍກຕົວຢ່າງມີປະການຢ່າງນີ້ບໍ? ເມື່ອຖືກກ່າວຢ່າງນີ້ແລ້ວ ພວກເຂົາກໍຈະເປັນຜູ້ໝົດຄຳເວົ້າແທ້ໆ.


Sacepi [Pg.131] te ettha evaṃ vadeyyuṃ ‘‘tattha tattha suttappadese aṭṭhakathādīsu ca ‘mātugāmo’ti vā ‘mātugāmenā’ti vā okārantapulliṅgabhāvena mātugāmasaddassa dassanato pulliṅgabhūtaṃ mātugāmasaddaṃ anapekkhitvā itthipadatthameva apekkhitvā ‘‘sā itthī’’ti itthīsaddena sāsaddassa sambandhaggahaṇaṃ mayaṃ sampaṭicchāma, ‘orodho’ti vā ‘orodhenā’ti vā okārantapulliṅgabhāvena ṭhitassa orodhasaddassa adassanato pana tumhehi vuttaṃ purimatthaṃ na sampaṭicchāmā’’ti. Tadā tesaṃ imāni vinayapāḷiyaṃ āgatapadāni dassetabbāni ‘‘tena kho pana samayena rājā udeno uyyāne paricāresi saddhiṃ orodhena, atha kho rañño udenassa orodho rājānaṃ udenaṃ etadavocā’’ti. Evaṃ imāni suttapadāni dassetvā suttanipātaṭṭhakathāyaṃ ‘‘rāmo nāma rājā kuṭṭharogī orodhehi ca nāṭakehi ca jigucchamāno’’ti vacanañca dassetvā ‘‘gacchatha tumhe garukulamupagantvā bhagavato saddhammassa ciraṭṭhitatthaṃ sādhukaṃ padabyañjanāni uggaṇhathā’’ti uyyojetabbā.

ຫາກພວກເຂົາກ່າວໃນຂໍ້ນີ້ຢ່າງນີ້ວ່າ 'ເພາະເຫດທີ່ເຫັນມາຕຸຄາມສັບ ໂດຍຄວາມເປັນປຸລີງລົງທ້າຍດ້ວຍສະຫຼະ ໂອ ວ່າ 'ມາຕຸຄາໂມ' ບາງ ວ່າ 'ມາຕຸຄາເມນະ' ບາງ ໃນພະສູດ ແລະ ພະອັດຖະກະຖາເປັນຕົ້ນໃນບ່ອນນັ້ນໆ, ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງຍອມຮັບການຖືເອົາຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນຂອງສັບວ່າ 'ສາ' ກັບ 'ອິດຖີ' ວ່າ 'ສາ ອິດຖີ' (ສະຕີນັ້ນ) ໂດຍບໍ່ເພ່ງເລັງໃສ່ມາຕຸຄາມສັບທີ່ເປັນປຸລີງ ແຕ່ເພ່ງເລັງໃສ່ເນື້ອຄວາມຄືສະຕີເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ເພາະບໍ່ເຫັນໂອໂຣທະສັບທີ່ຄົງຢູ່ໃນຄວາມເປັນປຸລີງລົງທ້າຍດ້ວຍສະຫຼະ ໂອ ວ່າ 'ໂອໂຣໂທ' ບາງ ວ່າ 'ໂອໂຣເທນະ' ບາງ, ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງບໍ່ຍອມຮັບເນື້ອຄວາມກ່ອນໜ້ານີ້ທີ່ພວກທ່ານກ່າວ'. ເມື່ອນັ້ນ ຄວນສະແດງບົດເຫຼົ່ານີ້ທີ່ມາໃນພະວິນັຍປິຕົກແກ່ພວກເຂົາວ່າ 'ກໍໂດຍສະໄໝນັ້ນແຫຼະ ພະຍາອຸເທນຊົງສຳລານຢູ່ໃນພະຣາຊະອຸທະຍານ ຮ່ວມກັບສະໜົມ (ໂອໂຣເທນະ), ຄັ້ງນັ້ນແຫຼະ ສະໜົມ (ໂອໂຣໂທ) ຂອງພະຍາອຸເທນ ໄດ້ກາບທູນພະຍາອຸເທນຢ່າງນີ້'. ເມື່ອສະແດງບົດໃນພະສູດເຫຼົ່ານີ້ຢ່າງນີ້ແລ້ວ ແລະ ສະແດງຄຳໃນສຸຕຕະນິບາດອັດຖະກະຖາ ວ່າ 'ພະຍາຊົງພະນາມວ່າຣາມະ ເປັນໂລກຂີ້ທູດ ຖືກພວກສະໜົມ (ໂອໂຣເທຫິ) ແລະ ພວກນາງຟ້ອນທັງຫຼາຍລັງກຽດຢູ່' ແລ້ວ ຄວນສົ່ງພວກເຂົາໄປດ້ວຍຄຳວ່າ 'ພວກທ່ານຈົ່ງໄປສູ່ສຳນັກຂອງຄູ ແລ້ວຮຽນເອົາບົດ ແລະ ພະຍັນຊະນະໃຫ້ດີ ເພື່ອຄວາມຕັ້ງຢູ່ດົນນານແຫ່ງພະສັດທຳຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າເຖີດ'.


Idāni mātugāmasaddādīsu kiñci vinicchayaṃ vadāma – mātugāmasaddo ca orodhasaddo ca dārasaddo cāti ime itthipadatthavācakāpi samānā ekantena pulliṅgā bhavanti. Tesu dārasaddassa ekasmiṃ atthe vattamānassāpi bahuvacanakattameva saddasatthavidū icchanti, na ekavacanakattaṃ. Mayaṃ pana dārasaddassa ekasmiṃ atthe ekavacanakattaṃ, yebhuyyena pana bahuvacanakattaṃ anujānāma, bavhatthe vattabbameva natthi. Pāḷiyañhi dārasaddo yebhuyyena bahuvacanako bhavati, ekavacanako appo. Tatrime payogā –

ບັດນີ້ ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວຄຳວິນິດໄສບາງປະການໃນມາຕຸຄາມສັບເປັນຕົ້ນ — ມາຕຸຄາມສັບ, ໂອໂຣທະສັບ ແລະ ທາຣະສັບ ເຫຼົ່ານີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະກ່າວເຖິງເນື້ອຄວາມຄືສະຕີກໍຕາມ ແຕ່ກໍເປັນປຸລີງໂດຍສ່ວນດຽວ. ໃນສັບເຫຼົ່ານັ້ນ ທ່ານຜູ້ຮູ້ຄຳພີໄວຍາກອນທັງຫຼາຍ ຍ່ອມປາດຖະໜາຄວາມເປັນພະຫຸວະຈະນະເທົ່ານັ້ນ ຂອງທາຣະສັບ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະກ່າວໃນເນື້ອຄວາມດຽວກໍຕາມ, ບໍ່ປາດຖະໜາຄວາມເປັນເອກະວະຈະນະ. ສ່ວນພວກຂ້າພະເຈົ້າ ຍອມຮັບຄວາມເປັນເອກະວະຈະນະຂອງທາຣະສັບໃນເນື້ອຄວາມດຽວ, ແຕ່ໂດຍສ່ວນຫຼາຍຍອມຮັບຄວາມເປັນພະຫຸວະຈະນະ, ສ່ວນໃນເນື້ອຄວາມຫຼາຍຢ່າງ ບໍ່ຈຳເປັນຕ້ອງກ່າວເຖິງເລີຍ. ເພາະວ່າ ໃນພະບາລີ ທາຣະສັບໂດຍສ່ວນຫຼາຍເປັນພະຫຸວະຈະນະ, ທີ່ເປັນເອກະວະຈະນະມີໜ້ອຍ. ໃນຂໍ້ນັ້ນ ມີປະໂຫຍກຕົວຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ —


‘‘Dāsā [Pg.132] ca dāsyo anujīvino ca,Puttā ca dārā ca mayañca sabbe;

Dhammañcarāmapparalokahetu,Tasmā hi amhaṃ daharā na miyyare’’ti ca,

'ພວກຂ້າໃຊ້ຊາຍ, ພວກຂ້າໃຊ້ຍິງ, ພວກອາໄສລ້ຽງຊີວິດ, ພວກລູກ, ພວກພັນລະຍາ (ທາຣາ) ແລະ ພວກຂ້າພະເຈົ້າທັງໝົດ ຍ່ອມປະພຶດທຳເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ໂລກໜ້າ, ເພາະເຫດນັ້ນແຫຼະ ພວກເດັກນ້ອຍຂອງພວກຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງບໍ່ຕາຍ' ແລະ ວ່າ


‘‘Yo ñātīnaṃ sakhīnaṃ vā, dāresu paṭidissati;

Sahasā sampiyāyena, taṃ jaññāvasalo itī’’ti ca,

'ບຸກຄົນໃດ ປາກົດຢູ່ໃນພັນລະຍາທັງຫຼາຍ (ທາເຣສຸ) ຂອງຍາດ ຫຼື ຂອງມິດທັງຫຼາຍ ດ້ວຍການຂືນໃຈ ຫຼື ດ້ວຍຄວາມຮັກໃຄ່, ພຶງຮູ້ວ່າບຸກຄົນນັ້ນເປັນຄົນຖອຍ' ແລະ ວ່າ


‘‘Sehi dārehi’santuṭṭho, vesiyāsu padissati;

Dissati paradāresu, taṃ parābhavato mukha’’nti ca,

'ບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ສັນໂດດດ້ວຍພັນລະຍາທັງຫຼາຍ (ທາເຣຫິ) ຂອງຕົນ ຍ່ອມປາກົດໃນຍິງໂສເພນີທັງຫຼາຍ, ຍ່ອມປາກົດໃນພັນລະຍາຂອງຄົນອື່ນທັງຫຼາຍ (ປະຣະທາເຣສຸ), ຂໍ້ນັ້ນເປັນທາງແຫ່ງຄວາມຈິບຫາຍ' ແລະ ວ່າ


‘‘Puttesu dāresu ca yā apekkhā’’ti ca byāse, samāse pana ‘‘puttadārā disā pacchā, puttadārehi mattano’’ti ca evamādayo bahuvacanappayogā bahavo bhavanti.

'ຄວາມອາໄລໃນລູກທັງຫຼາຍ ແລະ ໃນພັນລະຍາທັງຫຼາຍ (ທາເຣສຸ)' ດັ່ງນີ້ ໃນຮູບແຍກສັບ (ວະຍາສະ), ສ່ວນໃນຮູບສະໝາດ (ສະມາສະ) ເຊັ່ນວ່າ 'ລູກແລະພັນລະຍາ (ປຸດຕະທາຣາ) ເປັນທິດເບື້ອງຫຼັງ, ດ້ວຍລູກແລະພັນລະຍາ (ປຸດຕະທາເຣຫິ) ຂອງຕົນ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ປະໂຫຍກຕົວຢ່າງທີ່ເປັນພະຫຸວະຈະນະມີເປັນອັນມາກ.


Ekavacanappayogā pana appā. Seyyathidaṃ? ‘‘Garūnaṃ dāre, dhammaṃ care yopi samuñjakaṃ care, dārañca posaṃ dadamappakasmi’’nti ca,

ສ່ວນປະໂຫຍກຕົວຢ່າງທີ່ເປັນເອກະວະຈະນະມີໜ້ອຍ. ຂໍ້ນັ້ນເປັນຢ່າງໃດ? ເຊັ່ນວ່າ 'ໃນພັນລະຍາ (ທາເຣ) ຂອງຜູ້ມີພະຄຸນ, ບຸກຄົນໃດແມ້ລ້ຽງຊີວິດດ້ວຍການຫາຟືນ ພຶງປະພຶດທຳ, ແລະ ບຸກຄົນຜູ້ໃຫ້ຂອງທີ່ມີໜ້ອຍ ຍ່ອມລ້ຽງພັນລະຍາ (ທາຣັງ)' ແລະ ວ່າ


‘‘Ye gahaṭṭhā puññakarā, sīlavanto upāsakā;

Dhammena dāraṃ posenti, te namassāmi mātalī’’ti ca,

'ມາຕະຣີ, ຄະລຶຫັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່າໃດ ຜູ້ເຮັດບຸນ, ມີສີນ, ເປັນອຸປາສົກ, ຍ່ອມລ້ຽງພັນລະຍາ (ທາຣັງ) ໂດຍທຳ, ເຮົາຍ່ອມນອບນ້ອມຄະລຶຫັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ' ແລະ ວ່າ


‘‘Paradāraṃ na gaccheyyaṃ, sadārapasuto siya’’nti ca,

'ບໍ່ພຶງໄປສູ່ພັນລະຍາຂອງຄົນອື່ນ (ປະຣະທາຣັງ), ພຶງເປັນຜູ້ຍິນດີໃນພັນລະຍາຂອງຕົນ (ສະທາຣະ)' ແລະ ວ່າ


‘‘Yo icche puriso hotuṃ, jātiṃ jātiṃ punappunaṃ;

Paradāraṃ vivajjeyya, dhotapādova kaddama’’nti ca

'ບຸລຸດໃດປາດຖະໜາຈະເປັນບຸລຸດ ທຸກໆຊາດໄປ, ພຶງເວັ້ນພັນລະຍາຂອງຄົນອື່ນ (ປະຣະທາຣັງ) ເໝືອນບຸກຄົນຜູ້ລ້າງຕີນແລ້ວເວັ້ນຕົມ' ແລະ ວ່າ


Evamādayo ekavacanappayogā appā.

ການໃຊ້ເອກະວະຈະນະ ເປັນຕົ້ນຢ່າງນີ້ ມີໜ້ອຍ.


Samāhāralakkhaṇavasena panesa dārasaddo napuṃsakaliṅgekavacanopi katthaci bhavati. ‘‘Ādāya puttadāraṃ. Puttadārassa saṅgaho’’iti evaṃ idha vuttappakārena liṅgañca atthañca sallakkhetvā ‘‘puriso purisā’’ti pavattaṃ purisasaddanayaṃ nissāya [Pg.133] sabbesaṃ ‘‘bhūto bhāvako bhavo’’tiādīnaṃ bhūdhātumayānaṃ aññesañcokārantapadānaṃ nāmikapadamālāsu saddhāsampannehi kulaputtehi saddhammaṭṭhitiyā kosallamuppādetabbaṃ.

ແຕ່ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະມາຫາຣະລັກສະນະ ທາຣະສັບນີ້ ກໍເປັນນະປຸງສະກະລີງເອກະວະຈະນະໄດ້ໃນບາງບ່ອນ. ເຊັ່ນວ່າ 'ພາລູກແລະພັນລະຍາໄປ (ປຸດຕະທາຣັງ). ການສົງເຄາະລູກແລະພັນລະຍາ (ປຸດຕະທາຣັດສະ)'. ກຸນລະບຸດທັງຫຼາຍຜູ້ສົມບູນດ້ວຍສັດທາ ພຶງກຳນົດລີງ ແລະ ເນື້ອຄວາມ ຕາມປະການທີ່ກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນີ້ ແລ້ວອາໄສແນວທາງຂອງປຸຣິສະສັບ ທີ່ດຳເນີນໄປວ່າ 'ປຸຣິໂສ ປຸຣິສາ' ເພື່ອສ້າງຄວາມສະຫຼາດໃນຕາຕະລາງການແຈກວິພັດ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຂອງບົດທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍສະຫຼະ ໂອ ອື່ນໆ ແລະ ບົດທີ່ສຳເລັດມາຈາກພູທາດທັງໝົດ ມີ 'ພູໂຕ ພາວະໂກ ພາໂວ' ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອຄວາມຕັ້ງໝັ້ນແຫ່ງພະສັດທຳ.


Kiṃ pana sabbāni okārantapadāni purisanaye sabbappakārena ekasadisāneva hutvā paviṭṭhānīti? Na paviṭṭhāni. Kānici hi okārantapadāni purisanaye sabbathā paviṭṭhāni ca honti, ekadesena paviṭṭhāni ca, kānici okārantapadāni purisanaye ekadesena paviṭṭhāni ca honti, ekadesena na paviṭṭhāni ca, kānici okārantapadāni purisanaye sabbathā appaviṭṭhāneva. Tatra katamāni kānici okārantapadāni purisanaye sabbathā paviṭṭhāni ca honti, ekadesena paviṭṭhāni ca? ‘‘Saro vayo ceto’’tiādīni. Saroiti hi ayaṃsaddo ususaddasaravanaakārādisaravācako ce, purisanaye sabbathā paviṭṭho. Rahadavācako ce, manogaṇapakkhikattā purisanaye ekadesena paviṭṭho. Vayoiti saddo parihānivācako ce, purisanaye sabbathā paviṭṭho. Āyukoṭṭhāsavācako ce, manogaṇapakkhikattā purisanaye ekadesena paviṭṭho. Ceto iti saddo yadi paṇṇattivācako, purisanaye sabbathā paviṭṭho. Yadi pana cittavācako, manogaṇapakkhikattā purisanaye ekadesena paviṭṭho. Manogaṇo ca nāma –

ກໍບົດທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍສະຫຼະ ໂອ ທັງໝົດ ເຂົ້າໄປສູ່ແນວທາງຂອງປຸຣິສະສັບ ໂດຍມີຮູບຄືກັນທຸກປະການບໍ? ບໍ່ໄດ້ເຂົ້າໄປທັງໝົດ. ເພາະວ່າ ບົດທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍສະຫຼະ ໂອ ບາງບົດ ກໍເຂົ້າໄປສູ່ແນວທາງຂອງປຸຣິສະສັບໂດຍປະການທັງປວງດ້ວຍ ເຂົ້າໄປໂດຍສ່ວນໜຶ່ງດ້ວຍ, ບົດທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍສະຫຼະ ໂອ ບາງບົດ ກໍເຂົ້າໄປສູ່ແນວທາງຂອງປຸຣິສະສັບໂດຍສ່ວນໜຶ່ງດ້ວຍ ບໍ່ເຂົ້າໄປໂດຍສ່ວນໜຶ່ງດ້ວຍ, ບົດທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍສະຫຼະ ໂອ ບາງບົດ ກໍບໍ່ເຂົ້າໄປສູ່ແນວທາງຂອງປຸຣິສະສັບໂດຍປະການທັງປວງເລີຍ. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍສະຫຼະ ໂອ ບາງບົດ ທີ່ເຂົ້າໄປສູ່ແນວທາງຂອງປຸຣິສະສັບໂດຍປະການທັງປວງດ້ວຍ ເຂົ້າໄປໂດຍສ່ວນໜຶ່ງດ້ວຍ ນັ້ນ ແມ່ນຫຍັງ? ຄືບົດວ່າ 'ສະໂຣ ວະໂຍ ເຈໂຕ' ເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ສັບວ່າ 'ສະຣະ' ນີ້ ຫາກກ່າວເຖิงລູກສອນ (ອຸສຸ), ສຽງ (ສະຣະ), ປ່າໄມ້ອໍ້ (ສະຣະວະນະ) ແລະ ສະຫຼະມີອັກສອນ ອາ ເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມເຂົ້າໄປສູ່ແນວທາງຂອງປຸຣິສະສັບໂດຍປະການທັງປວງ. ຫາກກ່າວເຖິງສະນ້ຳ (ຣະຫະທະ), ເພາະເປັນຝ່າຍມະໂນຄະນະ (ກຸ່ມຄຳທີ່ມີມະໂນສັບເປັນຕົ້ນ), ຍ່ອມເຂົ້າໄປສູ່ແນວທາງຂອງປຸຣິສະສັບໂດຍສ່ວນໜຶ່ງ. ສັບວ່າ 'ວະຍະ' ຫາກກ່າວເຖິງຄວາມເສື່ອມ (ປະຣິຫານິ), ຍ່ອມເຂົ້າໄປສູ່ແນວທາງຂອງປຸຣິສະສັບໂດຍປະການທັງປວງ. ຫາກກ່າວເຖິງສ່ວນແຫ່ງອາຍຸ (ອາຍຸໂກດຖາສະ), ເພາະເປັນຝ່າຍມະໂນຄະນະ, ຍ່ອມເຂົ້າໄປສູ່ແນວທາງຂອງປຸຣິສະສັບໂດຍສ່ວນໜຶ່ງ. ສັບວ່າ 'ເຈຕະ' ຫາກເປັນບົດບັນຍັດ (ປັນຍັດຕິ), ຍ່ອມເຂົ້າໄປສູ່ແນວທາງຂອງປຸຣິສະສັບໂດຍປະການທັງປວງ. ແຕ່ຫາກກ່າວເຖິງຈິດ (ຈິດຕະ), ເພາະເປັນຝ່າຍມະໂນຄະນະ, ຍ່ອມເຂົ້າໄປສູ່ແນວທາງຂອງປຸຣິສະສັບໂດຍສ່ວນໜຶ່ງ. ແລະ ມະໂນຄະນະນັ້ນ ຄື —


Mano vaco vayo tejo,Tapo ceto tamo yaso;

Ayo payo siro chando,Saro uro raho aho –

ມະໂນ (ໃຈ), ວະໂຈ (ວາຈາ), ວະໂຍ (ໄວ), ເຕໂຊ (ເດດ), ຕະໂປ (ຕະບະ), ເຈໂຕ (ໃຈ), ຕະໂມ (ຄວາມມືດ), ຍະໂສ (ຍົດ), ອະໂຍ (ເຫຼັກ), ປະໂຍ (ນ້ຳນົມ), ສິໂຣ (ຫົວ), ສັນໂທ (ຄວາມພໍໃຈ), ສະໂຣ (ສະນ້ຳ), ອຸໂຣ (ເອິກ), ຣະໂຫ (ທີ່ລັບ), ອະໂຫ (ວັນ) —


Ime soḷasa.

ທັງສິບຫົກສັບເຫຼົ່ານີ້.


Idāni yathāvuttassa pākaṭīkaraṇatthaṃ manasaddādīnaṃ nāmikapadamālaṃ kathayāma –

ບັດນີ້ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນປາກົດຈະແຈ້ງ ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວຕາຕະລາງການແຈກວິພັດ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຂອງມະນະສັບເປັນຕົ້ນ —


Mano[Pg.134], manā. Manaṃ, mano, mane. Manasā, manena, manehi, manebhi. Manaso, manassa, manānaṃ. Manā, manasmā, manamhā, manehi, manebhi. Manaso, manassa, manānaṃ. Manasi, mane, manasmiṃ, manamhi, manesu. Bho mana, bhavanto manā.

ມະໂນ, ມະນາ. ມະນັງ, ມະໂນ, ມະເນ. ມະນະສາ, ມະເນນະ, ມະເນຫິ, ມະເນພິ. ມະນະໂສ, ມະນັດສະ, ມະນານັງ. ມະນາ, ມະນັສມາ, ມະນັມຫາ, ມະເນຫິ, ມະເນພິ. ມະນະໂສ, ມະນັດສະ, ມະນານັງ. ມະນະສິ, ມະເນ, ມະນັສມິງ, ມະນັມຫິ, ມະເນສຸ. ໂພ ມະນະ, ພະວັນໂຕ ມະນາ.


Atha vā ‘‘bho manā’’iti bahuvacanampi ñeyyaṃ. Evaṃ vaco, vacā. Vacaṃ, vaco, vace. Vacasātiādinā nāmikapadamālā yojetabbā. Ahasaddassa pana bhummekavacanaṭṭhāne ahasi, ahe, ahasmiṃ, ahamhi, ahu, ahanīti yojetabbā.

ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພຶດຕິກຳໃນພະຫຸວະຈະນະວ່າ “ໂພ ມະນາ” ກໍພຶງຊາບ. ໃນທຳນອງດຽວກັນນີ້ [ການແຈກ] ວະໂຈ, ວະຈາ. ວະຈັງ, ວະໂຈ, ວະເຈ. ຕາຕະລາງການແຈກນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ເປັນຕົ້ນວ່າ ວະຈະສາ ພຶງປະກອບ (ແຈກ) ຕາມນີ້. ສ່ວນສຳລັບ ອະຫະສັບ ໃນຕຳແໜ່ງສັດຕະມີວິບັດ ເອກະວະຈະນະ ພຶງປະກອບເປັນ ອະຫະສິ, ອະເຫ, ອະຫັສມິງ, ອະຫັມຫິ, ອະຫຸ, ອະຫະນີ.


Idāni rūpantaravisesadassanatthaṃ napuṃsakaliṅgassa manasaddassapi nāmikapadamālaṃ vadāma, aṭṭhāne ayaṃ kathitāti na codetabbaṃ.

ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງຄວາມແຕກຕ່າງຂອງຮູບຄຳອື່ນ ເຮົາຈະກ່າວຕາຕະລາງການແຈກນາມຂອງ ມະນະສັບ ທີ່ເປັນນະປຸງສະກະລິງ, ບໍ່ພຶງຄັດຄ້ານວ່າ ເລື່ອງນີ້ກ່າວໄວ້ໃນສະຖານທີ່ທີ່ບໍ່ຄວນກ່າວ.


Manaṃ, manāni, manā. Manaṃ, manāni, mane. Manena, manehi, manebhi. Manassa, manaso, manānaṃ. Manā, manasmā, manamhā, manehi, manebhi. Manassa, manaso, manānaṃ. Mane, manasmiṃ, manamhi, manesu. Bho mana, bhavanto manā. Atha vā ‘‘bho manāni, bho manā’’evampi bahuvacanaṃ veditabbaṃ. Evamuttaratrāpi nayo.

ມະນັງ, ມະນານິ, ມະນາ. ມະນັງ, ມະນານິ, ມະເນ. ມະເນນະ, ມະເນຫິ, ມະເນພິ. ມະນັດສະ, ມະນະໂສ, ມະນານັງ. ມະນາ, ມະນັສມາ, ມະນັມຫາ, ມະເນຫິ, ມະເນພິ. ມະນັດສະ, ມະນະໂສ, ມະນານັງ. ມະເນ, ມະນັສມິງ, ມະນັມຫິ, ມະເນສຸ. ໂພ ມະນະ, ພະວັນໂຕ ມະນາ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພະຫຸວະຈະນະວ່າ “ໂພ ມະນານິ, ໂພ ມະນາ” ກໍພຶງຊາບຢ່າງນີ້ຄືກັນ. ໃນຄຳຕໍ່ໆ ໄປກໍມີໄນຍະດຽວກັນນີ້.


Ettha ca pulliṅgassa manasaddassa paccattakaraṇasampadānasāmibhummavacanāni mano manasā manaso manasīti rūpāni ṭhapetvā yāni sesāni, napuṃsakaliṅgassa ca manasaddassa paccattavacanāni ‘‘manaṃ manānī’’ti rūpāni ca, aṭṭhamyopayogavacanānaṃ ‘‘manaṃ manānī’’ti rūpadvayañca ṭhapetvā yāni sesāni, tāni sabbāni kamato samasamāni.

ແລະໃນທີ່ນີ້ ເວັ້ນແຕ່ຮູບຄຳຄື ມະໂນ, ມະນະສາ, ມະນະໂສ, ມະນະສິ ເຊິ່ງເປັນປັດຈັດຕະ (ປະຖົມມາ), ກະຣະນະ (ຕະຕິຍາ), ສັມປະທານະ (ຈະຕຸຖີ), ສາມີ (ຈະຕຸຖີ/ສັດຖີ) ແລະພູມມະ (ສັດຕະມີ) ວິບັດ ຂອງມະນະສັບ ທີ່ເປັນປຸລລິງ, ສ່ວນຮູບຄຳທີ່ເຫຼືອທັງໝົດ; ແລະເວັ້ນແຕ່ຮູບຄຳຄື “ມະນັງ, ມະນານິ” ເຊິ່ງເປັນປັດຈັດຕະວິບັດ (ປະຖົມມາ) ຂອງມະນະສັບ ທີ່ເປັນນະປຸງສະກະລິງ, ແລະຮູບຄຳທັງສອງຄື “ມະນັງ, ມະນານິ” ຂອງອັດຖະມີ (ອາລັປພະນະ) ແລະອຸປະໂຍຄະ (ทຸຕິຍາ) ວິບັດ, ສ່ວນຮູບຄຳທີ່ເຫຼືອທັງໝົດນັ້ນ ແມ່ນສະເໝີກັນ (ຄືກັນ) ຕາມລຳດັບ.


Keci okāranto manoiti saddo napuṃsakaliṅgoti vadanti, te vattabbā – yadi so napuṃsakaliṅgo siyā, tassadisehi vaco vayotiādisaddehipi napuṃsakaliṅgeheva bhavitabbaṃ, na ‘‘te napuṃsakaliṅgā’’ti garū vadanti, ‘‘pulliṅgā’’icceva vadanti. Yasmā ca pāḷiyaṃ ‘‘kāyo anicco; mano [Pg.135] anicco’’ti ca ‘‘kāyo dukkho, mano dukkho’’ti ca ‘‘nicco vā anicco vāti anicco bhante’’ti ca evamādayo pulliṅgappayogā bahavo diṭṭhā. Tena ñāyati manosaddo ekantena pulliṅgoti. Yadi pana napuṃsakaliṅgosiyā, ‘‘anicco dukkho’’ti evamādīni taṃsamānādhikaraṇāni anekapadasatānipi napuṃsakaliṅgāneva siyuṃ. Na hi tāni napuṃsakaliṅgāni, atha kho abhidheyyaliṅgānuvattakāni vāccaliṅgāni. Evaṃ manosaddassa pulliṅgatā paccetabbāti, sace manosaddo napuṃsakaliṅgo na hoti, kathaṃ ‘‘manānī’’ti napuṃsakarūpaṃ dissatīti? Saccaṃ ‘‘manānī’’ti napuṃsakaliṅgameva, tathāpi manogaṇe pamukhabhāvena gahitassokārantassa manasaddassa rūpaṃ na hoti. Atha kiñcarahīti ce? Cittasaddena samānaliṅgassa samānasutittepi manogaṇe apariyāpannassa niggahītantasseva manasaddassa rūpaṃ. Manasaddo hi punnapuṃsakavasena dvidhā bhijjati ‘‘mano manaṃ’’iti yathā ‘‘ajjavoajjava’’nti. ‘‘Mano ce nappadussati. Santaṃ tassa manaṃ hotī’’ti hi pāḷi. Yadi ca so manosaddo napuṃsakaliṅgo na hoti.

ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ມະໂນສັບ ທີ່ມີໂອການຕະ (ລົງທ້າຍດ້ວຍສະຫຼະໂອ) ເປັນນະປຸງສະກະລິງ. ພວກເຂົາຄວນໄດ້ຮັບການຊີ້ແຈງວ່າ: ຖ້າສັບນັ້ນເປັນນະປຸງສະກະລິງ, ສັບທີ່ຄ້າຍຄືກັນ ເຊັ່ນ ວະໂຈ, ວະໂຍ ເປັນຕົ້ນ ກໍຕ້ອງເປັນນະປຸງສະກະລິງຄືກັນ, ແຕ່ພະອາຈານທັງຫຼາຍບໍ່ໄດ້ກ່າວວ່າ “ສັບເຫຼົ່ານັ້ນເປັນນະປຸງສະກະລິງ”, ແຕ່ກ່າວວ່າ “ເປັນປຸລລິງ” ເທົ່ານັ້ນ. ແລະເພາະວ່າໃນພະໄຕປິໂດກ (ປາລີ) ພົບເຫັນການໃຊ້ປຸລລິງເປັນຈຳນວນຫຼາຍ ເຊັ່ນ “ກາໂຍ ອະນິດໂຈ; ມະໂນ ອະນິດໂຈ” (ກາຍບໍ່ທ່ຽງ, ໃຈບໍ່ທ່ຽງ) ແລະ “ກາໂຍ ທຸກໂຂ, ມະໂນ ທຸກໂຂ” (ກາຍເປັນທຸກ, ໃຈເປັນທຸກ) ແລະ “ນິດໂຈ ວາ ອະນິດໂຈ ວາຕິ ອະນິດໂຈ ພັນເຕ” (ທ່ຽງຫຼືບໍ່ທ່ຽງ? ບໍ່ທ່ຽງ ຂ້ານ້ອຍ) ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊາບໄດ້ວ່າ ມະໂນສັບ ເປັນປຸລລິງໂດຍສ່ວນດຽວ. ແຕ່ຖ້າຫາກວ່າມັນເປັນນະປຸງສະກະລິງ, ຄຳທີ່ມີວິເສດສະນະສະມານາທິກະຣະນະກັບມັນ ເຊັ່ນ “ອະນິດໂຈ, ທຸກໂຂ” ເປັນຕົ້ນ ຫຼາຍຮ້ອຍຄຳ ກໍຕ້ອງເປັນນະປຸງສະກະລິງຄືກັນ. ແຕ່ຄຳເຫຼົ່ານັ້ນບໍ່ໄດ້ເປັນນະປຸງສະກະລິງ, ຫາກແຕ່ເປັນວັດຈະລິງ (ລິງຂອງຄຳຄຸນນາມ) ທີ່ຄ້ອຍຕາມອະພິເທຍຍະລິງ (ລິງຂອງນາມນາມທີ່ມັນຂະຫຍາຍ). ດັ່ງນັ້ນ, ຄວາມເປັນປຸລລິງຂອງມະໂນສັບ ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ຄວນຍອມຮັບ. ຖ້າຫາກວ່າ ມະໂນສັບ ບໍ່ເປັນນະປຸງສະກະລິງ, ແລ້ວເປັນຫຍັງຈຶ່ງປາກົດຮູບນະປຸງສະກະລິງວ່າ “ມະນານິ”? ຈິງຢູ່, ຄຳວ່າ “ມະນານິ” ນັ້ນເປັນນະປຸງສະກະລິງແທ້, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ມັນກໍບໍ່ແມ່ນຮູບຂອງມະນະສັບ ທີ່ມີໂອການຕະ ເຊິ່ງຖືວ່າເປັນປະທານໃນມະນະຄະນະ (ກຸ່ມຄຳມະນະ). ແລ້ວມັນແມ່ນຫຍັງ? ມັນແມ່ນຮູບຂອງມະນະສັບ ທີ່ມີນິກຄະຫິດຕະກັນຕະ (ລົງທ້າຍດ້ວຍນິກຄະຫິດ) ເຊິ່ງມີລິງສະເໝີກັບຈິດຕະສັບ ແລະມີສຽງຄືກັນ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ນັບເນື່ອງເຂົ້າໃນມະນະຄະນະ. ເພາະວ່າ ມະນະສັບ ນັ້ນ ແບ່ງອອກເປັນສອງຕາມອຳນາດຂອງປຸລລິງແລະນະປຸງສະກະລິງ ຄື “ມະໂນ” ແລະ “ມະນັງ” ເໝືອນກັບຄຳວ່າ “ອັດຊະໂວ” ແລະ “ອັດຊະວັງ”. ເພາະວ່າໃນພະປາລີມີວ່າ “ມະໂນ ເຈ ນັບປະທຸດສະຕິ” (ຖ້າໃຈບໍ່ປະທຸດສະຮ້າຍ) ແລະ “ສັນຕັງ ຕັດສະ ມະນັງ ໂຫຕິ” (ໃຈຂອງຜູ້ນັ້ນຍ່ອມສະຫງົບ). ແລະຖ້າຫາກວ່າມະໂນສັບນັ້ນ ບໍ່ເປັນນະປຸງສະກະລິງ...


‘‘Garu cetiyapabbatavattaniyā,Pamadā pamadā pamadā vimadaṃ;

Samaṇaṃ sunisamma akā hasitaṃ,Patitaṃ asubhesu munissa mano’’ti

“ຄະຣຸ ເຈຕິຍະປັບພະຕະວັດຕະນິຍາ, ປະມະທາ ປະມະທາ ປະມະທາ ວິມະທັງ; ສະມະນັງ ສຸນິສັມມະ ອະກາ ຫະສິຕັງ, ປະຕິຕັງ ອະສຸເພສຸ ມຸນິສສະ ມະໂນ”


Ettha manosaddena samānādhikaraṇo ‘‘patita’’nti saddo napuṃsakaliṅgabhāvena kasmā sannihito. Yasmā ca samānādhikaraṇapadaṃ napuṃsakaliṅgabhāvena sannihitaṃ, tasmā saddantarasannidhānavasena manosaddo napuṃsakaliṅgoti ñāyatīti? Tanna, samānādhikaraṇapadassa sabbattha liṅgavisesājotanato. Yadi hi samānādhikaraṇapadaṃ sabbattha liṅgavisesaṃ joteyya, ‘‘cattāro indriyānī’’ti etthāpi ‘‘cattāro’’ti [Pg.136] padaṃ indriyasaddassa pulliṅgattaṃ kareyya, na ca kātuṃ sakkoti. Indriyasaddo hi ekantena napuṃsakaliṅgo. Yadi tumhe ‘‘patita’’nti samānādhikaraṇapadaṃ nissāya manosaddassa napuṃsakaliṅgattamicchatha, ‘‘cattāro indriyānī’’ti etthapi ‘‘cattāro’’ti samānādhikaraṇapadaṃ nissāya indriyasaddassa pulliṅgattaṃ icchathāti. Na mayaṃ bho indriyasaddassa pulliṅgattaṃ icchāma, atha kho napuṃsakaliṅgattaṃyeva icchāma, ‘‘cattāro’’ti padaṃ liṅgavipallāsavasena ṭhitattā ‘‘cattārī’’ti gaṇhāma, tasmā ‘‘cattāri indriyānī’’ti atthaṃ dhāremāti. Yadi evaṃ ‘‘patitaṃ asubhesu munissa mano’’ti etthāpi ‘‘patita’’nti padaṃ liṅgavipallāsavasena ṭhitanti mantvā ‘‘patito’’ti atthaṃ dhārethāti. Na dhārema ettha liṅgavipallāsassa anicchitabbato. Yadi hi manosaddo pulliṅgo siyā, taṃsamānādhikaraṇapadaṃ ‘‘patito’’ti vattabbaṃ siyā. Kimācariyo evaṃ vattuṃ na jāni, jānamāno eva so ‘‘patito’’ti nāvoca, ‘‘patita’’nti panāvoca, tena ñāyati ‘‘manosaddo napuṃsakaliṅgo’’ti. Mā tumhe evaṃ vadetha, samānādhikaraṇapadaṃ nāma katthaci padhānaliṅgamanuvattati, katthaci nānuvattati, tasmā na taṃ liṅgavisesajotane ekantato pamāṇaṃ. ‘‘Mātugāmo, orodho, āvuso visākha, ehi visākhe, cittāni aṭṭhīnī’’ti evamādirūpavisesoyeva pamāṇaṃ. Yadi samānādhikaraṇapadeyeva liṅgaviseso adhigantabbo siyā, ‘‘cattāro ca mahābhūtā’’tiādīsu liṅgavavatthānaṃ na siyā. Yasmā evamādīsupi ṭhānesu liṅgavavatthānaṃ hotiyeva. Kathaṃ? ‘‘Cattāro’’ti pulliṅgaṃ ‘‘mahābhūtā’’ti napuṃsakanti, tasmā ‘‘patitaṃ asubhesu munissa mano’’ti etthāpi ‘‘patita’’nti napuṃsakaliṅgaṃ ‘‘mano’’ti pulliṅganti vavatthānaṃ bhavatīti. Idaṃ sutvā te tuṇhī bhavissanti. Tato [Pg.137] tesaṃ tuṇhībhūtānaṃ idaṃ vattabbaṃ – yasmā manogaṇe pavattānaṃ padānaṃ samānādhikaraṇapadāni katthaci napuṃsakavasena yojetabbāni, tasmā manogaṇe pamukhassa manosaddassapi samānādhikaraṇapadāni katthaci napuṃsakavasena yojitāni. Tathā hi pubbācariyā ‘‘saddhammatejavihataṃ vilayaṃ khaṇena, veneyyasattahadayesu tamo’payāti. Dukkhaṃ vaco etasminti dubbaco. Avanataṃ siro yassa soyaṃ avaṃsiro, appakaṃ rāgādi rajo yesaṃ paññāmaye akkhimhi te apparajakkhā’’tiādinā saddaracanaṃ kubbiṃsu, na pana tehi vaco siro rajosaddādīnaṃ napuṃsakaliṅgattaṃ vibhāvetuṃ īdisī saddaracanā katā, atha kho siromanosaddānaṃ manogaṇe pavattānaṃ pulliṅgasaddānaṃ katthacipi īdisānipi liṅgavipallāsavasena ṭhitāni samānādhikaraṇapadāni hontīti paresaṃ jānāpanādhippāyavatiyā anukampāya viracitā. Etthāpi tumhākaṃ matena manosaddassa napuṃsakaliṅgatte sati vaco siro iccādayopi napuṃsakaliṅgattamāpajjanti napuṃsakaliṅgavasena samānādhikaraṇapadānaṃ niddiṭṭhattā. Kiṃ panetesampi napuṃsakaliṅgattaṃ icchathāti. Addhā te idampi sutvā nibbeṭhetumasakkontā tuṇhī bhavissanti. Kiñcāpi te aññaṃ gahetabbakāraṇaṃ apassantā evaṃ vadeyyuṃ ‘‘yadi bho mano saddo napuṃsakaliṅgona hoti, kasmā veyyākaraṇā ‘manosaddo napuṃsakaliṅgo’ti vadantī’’ti? Te vattabbā – yadi tumhe veyyākaraṇamataṃ gahetvā manosaddassa napuṃsakaliṅgattaṃ rocetha, nanu bhagavāyeva loke asadiso mahāveyyākaraṇo mahāpuriso visārado parappavādamaddano. Bhagavantañhi padakā veyyākaraṇā ambaṭṭhamāṇavapokkharasātisoṇadaṇḍādayo ca brāhmaṇā saccakanigaṇṭhādayo ca paribbājakā [Pg.138] vādena na sampāpuṇiṃsu, aññadatthu bhagavāyeva mattavāraṇagaṇamajjhe kesarasīho viya asambhīto nesaṃ nesaṃ vādaṃ maddesi, mahante ca ne atthe patiṭṭhāpesi, evaṃvidhena bhagavatā vohārakusalena yasmā ‘‘kāyo anicco’’ti ca ‘‘kāyo dukkho, mano anicco, mano dukkho’’ti ca evamādinā vuttā manosaddassa pulliṅgabhāvasūcanikā bahū pāḷiyo dissanti, tasmā manosaddo pulliṅgoyevāti sārato paccetabboti. Evaṃ vuttā te niruttarā appaṭibhānā maṅkubhūtā pattakkhandhā adhomukhā pajjhāyissanti.

ໃນຄຳປະພັນນີ້ ເປັນຫຍັງຄຳວ່າ “ປະຕິຕັງ” ເຊິ່ງມີວິເສດສະນະສະມານາທິກະຣະນະກັບ ມະໂນສັບ ຈຶ່ງຖືກຈັດວາງໄວ້ໃນສະຖານະນະປຸງສະກະລິງ? ແລະເພາະເຫດທີ່ບົດວິເສດສະນະສະມານāທິກະຣະນະຖືກຈັດວາງໄວ້ເປັນນະປຸງສະກະລິງ, ຈຶ່ງຊາບວ່າ ມະໂນສັບ ເປັນນະປຸງສະກະລິງ ຍ້ອນການຢູ່ໃກ້ກັບສັບອື່ນຫຼື? ຂໍ້ວ່ານັ້ນບໍ່ຖືກຕ້ອງ, ເພາະວ່າບົດວິເສດສະນະສະມານາທິກະຣະນະ ບໍ່ໄດ້ສະແດງລິງສະເພາະໃນທຸກບ່ອນ. ຖ້າຫາກວ່າບົດວິເສດສະນະສະມານາທິກະຣະນະ ສະແດງລິງສະເພາະໃນທຸກບ່ອນແທ້, ໃນຄຳວ່າ “ຈັດຕາໂຣ ອິນທະຣິຍານິ” (ອິນຊີທັງຫຼາຍສີ່) ຄຳວ່າ “ຈັດຕາໂຣ” (ເຊິ່ງເປັນປຸລລິງ) ກໍຄົງຈະເຮັດໃຫ້ ອິນທະຣິຍະສັບ ເປັນປຸລລິງໄປນຳ, ແຕ່ກໍບໍ່ສາມາດເຮັດໄດ້. ເພາະວ່າ ອິນທະຣິຍະສັບ ເປັນນະປຸງສະກະລິງໂດຍສ່ວນດຽວ. ຖ້າພວກທ່ານອາໄສບົດວິເສດສະນະສະມານາທິກະຣະນະວ່າ “ປະຕິຕັງ” ແລ້ວປາດຖະໜາຄວາມເປັນນະປຸງສະກະລິງຂອງມະໂນສັບ, ໃນຄຳວ່າ “ຈັດຕາໂຣ ອິນທະຣິຍານິ” ນັ້ນ ພວກທ່ານກໍຕ້ອງອາໄສບົດວິເສດສະນະສະມານາທິກະຣະນະວ່າ “ຈັດຕາໂຣ” ແລ້ວປາດຖະໜາຄວາມເປັນປຸລລິງຂອງອິນທະຣິຍະສັບຄືກັນ. [ພວກເຂົາໂຕ້ແຍ້ງວ່າ:] 'ທ່ານເອີຍ, ພວກຂ້ອຍບໍ່ໄດ້ປາດຖະໜາຄວາມເປັນປຸລລິງຂອງອິນທະຣິຍະສັບດອກ, ແຕ່ປາດຖະໜາຄວາມເປັນນະປຸງສະກະລິງເທົ່ານັ້ນ, ສ່ວນຄຳວ່າ “ຈັດຕາໂຣ” ນັ້ນ ຍ້ອນຕັ້ງຢູ່ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະຫຼັບລິງ (ລິງຄະວິປັລລາສະ) ພວກຂ້ອຍຈຶ່ງຖືເອົາເປັນ “ຈັດຕາຣິ”, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊົງຄວາມໝາຍໄວ້ວ່າ “ຈັດຕາຣິ ອິນທະຣິຍານິ”.' ຖ້າເປັນຢ່າງນັ້ນ, ໃນຄຳວ່າ “ປະຕິຕັງ ອະສຸເພສຸ ມຸນິສສະ ມະໂນ” ນີ້ກໍຄືກັນ, ພວກທ່ານກໍຄວນຄິດວ່າຄຳວ່າ “ປະຕິຕັງ” ຕັ້ງຢູ່ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະຫຼັບລິງ ແລ້ວຊົງຄວາມໝາຍໄວ້ວ່າ “ປະຕິໂຕ” ເຖີດ. [ພວກເຂົາໂຕ້ແຍ້ງວ່າ:] 'ພວກຂ້ອຍບໍ່ຊົງໄວ້ຢ່າງນັ້ນ ເພາະໃນທີ່ນີ້ບໍ່ເປັນທີ່ປາດຖະໜາຂອງການສະຫຼັບລິງ. ເພາະຖ້າຫາກວ່າ ມະໂນສັບ ເປັນປຸລລິງ, ບົດວິເສດສະນະສະມານາທິກະຣະນະກັບມັນກໍຕ້ອງກ່າວວ່າ “ປະຕິໂຕ”. ພະອາຈານບໍ່ຮູ້ວິທີກ່າວຢ່າງນັ້ນຫຼື? ທ່ານຮູ້ຢູ່ແຕ່ກໍບໍ່ໄດ້ກ່າວວ່າ “ປະຕິໂຕ”, ຫາກແຕ່ກ່າວວ່າ “ປະຕິຕັງ”, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊາບວ່າ “ມະໂນສັບ ເປັນນະປຸງສະກະລິງ”.' ພວກທ່ານຢ່າໄດ້ກ່າວຢ່າງນັ້ນເລີຍ, ບົດວິເສດສະນະສະມານາທິກະຣະນະນັ້ນ ບາງບ່ອນກໍຄ້ອຍຕາມລິງຂອງບົດປະທານ (ປະທານະລິງ), ບາງບ່ອນກໍບໍ່ຄ້ອຍຕາມ, ດັ່ງນັ້ນ ມັນຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນເຄື່ອງກຳນົດທີ່ແນ່ນອນໃນການສະແດງລິງສະເພາະ. ຮູບຄຳພິເສດນັ້ນເອງ ເຊັ່ນ “ມາຕຸຄາໂມ, ໂອໂຣໂທ, ອາວຸໂສ ວິສາຂະ, ເອຫິ ວິສາເຂ, ຈິດຕານິ ອັດຖີນິ” ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງເປັນເຄື່ອງກຳນົດ. ຖ້າຫາກວ່າລິງສະເພາະຈະຕ້ອງຮັບຮູ້ໄດ້ຈາກບົດວິເສດສະນະສະມານາທິກະຣະນະເທົ່ານັ້ນ, ການກຳນົດລິງໃນຄຳວ່າ “ຈັດຕາໂຣ ຈະ ມະຫາພູຕາ” ເປັນຕົ້ນ ກໍຄົງຈະມີບໍ່ໄດ້. ເພາະວ່າໃນສະຖານທີ່ເຫຼົ່ານີ້ກໍຍັງມີການກຳນົດລິງຢູ່ຄືກັນ. ຈະກຳນົດແນວໃດ? ຄຳວ່າ “ຈັດຕາໂຣ” ເປັນປຸລລິງ, ຄຳວ່າ “ມະຫາພູຕາ” ເປັນນະປຸງສະກະລິງ, ດັ່ງນັ້ນ ໃນຄຳວ່າ “ປະຕິຕັງ ອະສຸເພສຸ ມຸນິສສະ ມະໂນ” ນີ້ກໍຄືກັນ, ຄຳວ່າ “ປະຕິຕັງ” ເປັນນະປຸງສະກະລິງ ແລະ “ມະໂນ” ເປັນປຸລລິງ, ການກຳນົດຈຶ່ງມີຂຶ້ນຢ່າງນີ້. ເມື່ອໄດ້ຍິນຄຳນີ້ແລ້ວ ພວກເຂົາກໍຈະພາກັນມິດງຽບໄປ. ຫຼັງຈາກທີ່ພວກເຂົາມິດງຽບໄປແລ້ວ ຄວນກ່າວຄຳນີ້ວ່າ: ເພາະເຫດທີ່ບົດວິເສດສະນະສະມານາທິກະຣະນະຂອງສັບທັງຫຼາຍທີ່ເປັນໄປໃນມະນະຄະນະ ບາງບ່ອນກໍຕ້ອງປະກອບດ້ວຍອຳນາດຂອງນະປຸງສະກະລິງ, ດັ່ງນັ້ນ ບົດວິເສດສະນະສະມານາທິກະຣະນະຂອງມະໂນສັບ ເຊິ່ງເປັນປະທານໃນມະນະຄະນະ ບາງບ່ອນຈຶ່ງຖືກປະກອບດ້ວຍອຳນາດຂອງນະປຸງສະກະລິງຄືກັນ. ດ້ວຍວ່າ ພະບູຮານາຈານທັງຫຼາຍໄດ້ແຕ່ງຄຳປະພັນໄວ້ ເຊັ່ນ: “ສັດທັມມະເຕຊະວິຫະຕັງ ວິລະຍັງ ຂະເນນະ, ເວນັຍຍະສັດຕະຫະທະເຍສຸ ຕະໂມປະຍາຕິ. ທຸກຂັງ ວະໂຈ ເອຕັສມິນຕິ ທຸບພະໂຈ. ອະວະນະຕັງ ສิໂຣ ຍັສສະ ໂສຍັງ ອະວັງສິໂຣ, ອັບປະກັງ ຣາກາທິ ຣະໂຊ ເຍສັງ ປັນຍາມະເຍ ອັກຂິມຫິ ເຕ ອັບປະຣະຊັກຂາ” ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ການແຕ່ງຄຳປະພັນຢ່າງນີ້ ພວກທ່ານບໍ່ໄດ້ເຮັດຂຶ້ນເພື່ອສະແດງຄວາມເປັນນະປຸງສະກະລິງຂອງ ວະໂຈ, ສິໂຣ, ຣະໂຊສັບ ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ແຕ່ງຂຶ້ນດ້ວຍຄວາມອະນຸເຄາະ ໂດຍມີຈຸດປະສົງເພື່ອໃຫ້ຄົນອື່ນຮູ້ວ່າ ສຳລັບປຸລລິງສັບທີ່ເປັນໄປໃນມະນະຄະນະ ເຊັ່ນ ສິໂຣ ແລະ ມະໂນສັບ ບາງບ່ອນກໍມີບົດວິເສດສະນະສະມານາທິກະຣະນະທີ່ຕັ້ງຢູ່ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະຫຼັບລິງຢ່າງນີ້ຄືກັນ. ໃນທີ່ນີ້ກໍຄືກັນ, ຕາມທັດສະນະຂອງພວກທ່ານ ຖ້າຫາກວ່າ ມະໂນສັບ ເປັນນະປຸງສະກະລິງ, ວະໂຈ, ສິໂຣ ເປັນຕົ້ນ ກໍຕ້ອງຕົກເປັນນະປຸງສະກະລິງໄປນຳ ເພາະບົດວິເສດສະນະສະມານາທິກະຣະນະຖືກສະແດງໄວ້ດ້ວຍອຳນາດຂອງນະປຸງສະກະລິງ. ພວກທ່ານປາດຖະໜາຄວາມເປັນນະປຸງສະກະລິງຂອງສັບເຫຼົ່ານີ້ຄືກັນຫຼື? ແນ່ນອນ, ເມື່ອໄດ້ຍິນຄຳນີ້ແລ້ວ ພວກເຂົາກໍຈະບໍ່ສາມາດແກ້ໄຂໄດ້ ແລະຈະພາກັນມິດງຽບໄປ. ເຖິງແມ່ນວ່າພວກເຂົາຈະບໍ່ເຫັນເຫດຜົນອື່ນທີ່ຈະຍົກຂຶ້ນມາອ້າງ ແລ້ວກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ: 'ທ່ານເອີຍ, ຖ້າຫາກວ່າ ມະໂນສັບ ບໍ່ເປັນນະປຸງສະກະລິງ, ແລ້ວເປັນຫຍັງພວກນັກໄວຍາກອນຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ມະໂນສັບ ເປັນນະປຸງສະກະລິງ”?' ພວກເຂົາຄວນໄດ້ຮັບການຊີ້ແຈງວ່າ: ຖ້າພວກທ່ານຖືເອົາທັດສະນະຂອງນັກໄວຍາກອນ ແລ້ວພໍໃຈໃນຄວາມເປັນນະປຸງສະກະລິງຂອງມະໂນສັບ, ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າເອງ ບໍ່ແມ່ນພະມະຫາໄວຍາກອນ ຜູ້ບໍ່ມີໃຜສະເໝີເໝືອນໃນໂລກ, ເປັນມະຫາບຸລຸດ ຜູ້ມີຄວາມແຄ້ວຄ້າດ ແລະເປັນຜູ້ທຳລາຍວາດະຂອງຄົນອື່ນດອກຫຼື? ເພາະວ່ານັກແຕ່ງບົດ, ນັກໄວຍາກອນ ແລະພາມທັງຫຼາຍ ເຊັ່ນ ອຳພັດຖະມານົບ, ປົກຂະຣະສາຕິ, ໂສນະທັນທະ ເປັນຕົ້ນ ແລະບັນພະຊິດທັງຫຼາຍ ເຊັ່ນ ສັດຈະກະນິຄັນຖະ ເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ສາມາດເອົາຊະນະພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າດ້ວຍວາດະໄດ້ເລີຍ, ກົງກັນຂ້າມ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າເອງ ປຽບເໝືອນພະຍາສີຫະ ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມສະດຸ້ງຢ້ານໃນທ່າມກາງຝູງຊ້າງສານ ໄດ້ຊົງທຳລາຍວາດະຂອງພວກເຂົາເຫຼົ່ານັ້ນ ແລະຊົງປະດິດສະຖານພວກເຂົາໄວ້ໃນປະໂຫຍດອັນຍິ່ງໃຫຍ່, ດ້ວຍພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຜູ້ຊົງສະຫຼາດໃນໂວຫານຢ່າງນີ້ ເພາະປາກົດມີພະປາລີເປັນຈຳນວນຫຼາຍທີ່ສະແດງເຖິງຄວາມເປັນປຸລລິງຂອງມະໂນສັບ ເຊັ່ນ “ກາໂຍ ອະນິດໂຈ” ແລະ “ກາໂຍ ທຸກໂຂ, ມະໂນ ອະນິດໂຈ, ມະໂນ ທຸກໂຂ” ເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນຍອມຮັບໂດຍເນື້ອແທ້ວ່າ ມະໂນສັບ ເປັນປຸລລິງແທ້ໆ. ເມື່ອຖືກກ່າວຢ່າງນີ້ແລ້ວ ພວກເຂົາກໍຈະບໍ່ມີຄຳໂຕ້ຕອບ, ໝົດປະຕິພານ, ສະຫຼົດໃຈ, ຄໍຕົກ, ກົ້ມໜ້າ ແລະຊຶມເສົ້າໄປ.


Idāni sarasaddādīnaṃ nāmikapadamālā visesato vuccate –

ບັດນີ້ ຕາຕະລາງການແຈກນາມຂອງ ສະຣະສັບ ເປັນຕົ້ນ ຈະກ່າວໄວ້ໂດຍວິເສດ:


Saro, sarā. Saraṃ, sare. Sarena, sarehi, sarebhi. Sarassa, sarānaṃ. Sarā, sarasmā, saramhā, sarehi, sarebhi. Sarassa, sarānaṃ. Sare, sarasmiṃ, saramhi, saresu. Bho sara, bhavanto sarā.

ສະໂຣ, ສະຣາ. ສະຣັງ, ສະເຣ. ສະເຣນະ, ສະເຣຫິ, ສະເຣພິ. ສະຣັສສະ, ສະຣານັງ. ສະຣາ, ສະຣັສມາ, ສະຣັມຫາ, ສະເຣຫິ, ສະເຣພິ. ສະຣັສສະ, ສະຣານັງ. ສະເຣ, ສະຣັສມິງ, ສະຣັມຫິ, ສະເຣສຸ. ໂພ ສະຣະ, ພະວັນໂຕ ສະຣາ.


Ayaṃ purisanaye sabbathā paviṭṭhassa ususaddasaravanaakārādisaravācakassa sarasaddassa nāmikapadamālā.

ນີ້ແມ່ນຕາຕະລາງການແຈກນາມຂອງ ສະຣະສັບ ທີ່ໝາຍເຖິງລູກສອນ, ສຽງ, ປ່າສະຣະວັນ, ແລະອັກສອນມີອະກອນເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເຂົ້າເຖິງໂດຍປະການທັງປວງໃນໄນຍະແຫ່ງ ປຸຣິສະສັບ.


Ayaṃ pana purisanaye ekadesena paviṭṭhassa manogaṇapakkhikassa rahadavācakassa sarasaddassa nāmikapadamālā –

ສ່ວນນີ້ແມ່ນຕາຕະລາງການແຈກນາມຂອງ ສະຣະສັບ ທີ່ໝາຍເຖິງຫ້ວຍນ້ຳ (ສະ) ເຊິ່ງເຂົ້າເຖິງໂດຍສ່ວນໜຶ່ງໃນໄນຍະແຫ່ງ ປຸຣິສະສັບ ແລະເຂົ້າຮ່ວມໃນຝ່າຍຂອງ ມະນະຄະນະ:


Saro, sarā. Saraṃ, saro, sare. Sarasā, sarena, sarehi, sarebhi. Saraso, sarassa, sarānaṃ. Sarā, sarasmā, saramhā, sarehi, sarebhi. Saraso, sarassa, sarānaṃ. Sarasi, sare, sarasmiṃ, saramhi, saresu. Bho sara, bhavanto sarā, bho sarā iti vā.

ສະໂຣ, ສະຣາ. ສະຣັງ, ສະໂຣ, ສະເຣ. ສະຣະສາ, ສະເຣນະ, ສະເຣຫິ, ສະເຣພິ. ສະຣະໂສ, ສະຣັສສະ, ສະຣານັງ. ສະຣາ, ສະຣັສມາ, ສະຣັມຫາ, ສະເຣຫິ, ສະເຣພິ. ສະຣະໂສ, ສະຣັສສະ, ສະຣານັງ. ສະຣະສິ, ສະເຣ, ສະຣັສມິງ, ສະຣັມຫິ, ສະເຣສຸ. ໂພ ສະຣະ, ພະວັນໂຕ ສະຣາ, ຫຼືວ່າ ໂພ ສະຣາ.


Vayo, vayā. Vayaṃ, vaye. Vayena, vayehi, vayebhīti purisanayena ñe yyo. Ayaṃ purisanaye sabbathā paviṭṭhassa parihānivācakassa vayasaddassa nāmikapadamālā.

ວະໂຍ, ວະຢາ. ວະຢັງ, ວະເຢ. ວະເຢນະ, ວະເຢຫິ, ວະເຢພິ ພຶງຊາບຕາມໄນຍະແຫ່ງ ປຸຣິສະສັບ. ນີ້ແມ່ນຕາຕະລາງການແຈກນາມຂອງ ວະຍະສັບ ທີ່ໝາຍເຖິງຄວາມເສື່ອມ (ຄວາມສູນເສຍ) ເຊິ່ງເຂົ້າເຖິງໂດຍປະການທັງປວງໃນໄນຍະແຫ່ງ ປຸຣິສະສັບ.


Ayaṃ [Pg.139] pana purisanaye ekadesena paviṭṭhassa manogaṇapakkhikassa āyukoṭṭhāsavācakassa vayasaddassa nāmikapadamālā – vayo, vayā. Vayaṃ, vayo, vaye. Vayasā, vayena, vayehi, vayebhīti mananayena ñeyyo. Tassa ceto paṭissosi, araññe luddagocaro. Cetā haniṃsu vedabbaṃ.

ສ່ວນນີ້ແມ່ນຕາຕະລາງການແຈກນາມຂອງ ວະຍະສັບ ທີ່ໝາຍເຖິງສ່ວນແຫ່ງອາຍຸ (ໄວ) ເຊິ່ງເຂົ້າເຖິງໂດຍສ່ວນໜຶ່ງໃນໄນຍະແຫ່ງ ປຸຣິສະສັບ ແລະເຂົ້າຮ່ວມໃນຝ່າຍຂອງ ມະນະຄະນະ: ວະໂຍ, ວະຢາ. ວະຢັງ, ວະໂຍ, ວະເຢ. ວະຢະສາ, ວະເຢນະ, ວະເຢຫິ, ວະເຢພິ ພຶງຊາບຕາມໄນຍະແຫ່ງ ມະນະສັບ. [ດັ່ງພະປາລີວ່າ] “ຕັສສະ ເຈໂຕ ປະຕິສໂສສິ, ອະຣັນເຢ ລຸດທະໂຄຈະໂຣ. ເຈຕາ ຫະນິງສຸ ເວທັບພັງ”.


Ceto, cetā. Cetaṃ, cete. Cetena, cetehi, cetebhīti purisanayena ñeyyo. Ayaṃ purisanaye sabbathā paviṭṭhassa paṇṇattivācakassa cetasaddassa nāmikapadamālā.

ເຈໂຕ, ເຈຕາ. ເຈຕັງ, ເຈເຕ. ເຈເຕນະ, ເຈເຕຫິ, ເຈເຕພິ ພຶງຊາບຕາມໄນຍະແຫ່ງ ປຸຣິສະສັບ. ນີ້ແມ່ນຕາຕະລາງການແຈກນາມຂອງ ເຈຕະສັບ ທີ່ໝາຍເຖິງບັນຍັດ (ການກຳນົດຮ້ອງ) ເຊິ່ງເຂົ້າເຖິງໂດຍປະການທັງປວງໃນໄນຍະແຫ່ງ ປຸຣິສະສັບ.


Ayaṃ pana purisanaye ekadesena paviṭṭhassa cittavācakassa cetasaddassa nāmikapadamālā – ceto, cetā. Cetaṃ, ceto, cete. Cetasā, cetena, cetehi, cetebhīti mananayena ñeyyo. Yaso kulaputto, yasaṃ kulaputtaṃ, yasena kulaputtenāti ekavacanavasena purisanayena yojetabbā, ekavacanaputhuvacanavasena vā. Evaṃ kānici okārantapadāni purisanaye sabbathā paviṭṭhāni ca honti, ekadesena paviṭṭhāni cāti iminā nayena sabbapadāni paññācakkhunā upaparikkhitvā viseso veditabbo. Avisesaññuno hi evamādivibhāgaṃ ajānantā yaṃ vā taṃ vā byañjanaṃ ropentā yathādhippetaṃ atthaṃ virādhenti, tasmā yo ettha amhehi pakāsito vibhāgo, so saddhāsampannehi kulaputtehi sakkaccamuggahetabbo. Katamāni kānici okārantapadāni purisanaye ekadesena paviṭṭhāni ca ekadesena na paviṭṭhāni ca? Mano vaco tejosaddādayo ceva ayyasaddo ca, tatra manasaddādīnaṃ nāmikapadamālā heṭṭhā vibhāvitā.

ສ່ວນນີ້ແມ່ນຕາຕະລາງການແຈກວິພັດ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຂອງ 'ເຈຕະ' ສັບ ທີ່ບອກເຖິງຈິດ ເຊິ່ງເຂົ້າສູ່ປຸຣິສະໄນ (ລະບຽບແຫ່ງປຸຣິສສັບ) ໂດຍບາງສ່ວນ ຄື: ເຈໂຕ, ເຈຕາ. ເຈຕັງ, ເຈໂຕ, ເຈເຕ. ເຈຕະສາ, ເຈເຕນະ, ເຈເຕຫິ, ເຈເຕພິ ດັ່ງນີ້ ເຊິ່ງຄວນຊາບຕາມມະໂນໄນ (ລະບຽບແຫ່ງມະນສັບ). ສ່ວນສັບວ່າ 'ຍະໂສ ກຸລະປຸຕໂຕ', 'ຍະສັງ ກຸລະປຸຕຕັງ', 'ຍະເສນະ ກຸລະປຸຕເຕນະ' ດັ່ງນີ້ ຄວນປະກອບຕາມປຸຣິສະໄນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງເອກະວະຈະນະ ຫຼື ໂດຍອຳນາດແຫ່ງເອກະວະຈະນະ ແລະ ພະຫຸວະຈະນະ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ສັບທີ່ມີໂອການຕະ (ສະຫຼະໂອຢູ່ທ້າຍ) ບາງສັບ ຈຶ່ງເຂົ້າສູ່ປຸຣິສະໄນໂດຍປະການທັງປວງກໍມີ, ເຂົ້າສູ່ປຸຣິສະໄນໂດຍບາງສ່ວນກໍມີ. ດ້ວຍໄນນີ້ ຄວນພິຈາລະນາເບິ່ງສັບທັງປວງດ້ວຍປັນຍາຈັກຂຸ ແລ້ວຊາບຄວາມແຕກຕ່າງກັນ. ເພາະວ່າ ຜູ້ທີ່ບໍ່ຮູ້ຄວາມແຕກຕ່າງກັນ ເມື່ອບໍ່ຮູ້ການຈຳແນກດັ່ງກ່າວນີ້ ຍ່ອມຕັ້ງພະຍັນຊະນະໄວ້ຜິດໆ ຖືກໆ ເຮັດໃຫ້ເສຍອັດຖະ (ເນື້ອຄວາມ) ທີ່ປະສົງ. ເພາະສະນັ້ນ, ການຈຳແນກໃດທີ່ພວກເຮົາໄດ້ສະແດງໄວ້ໃນທີ່ນີ້, ການຈຳແນກນັ້ນ ກຸນລະບຸດຜູ້ສົມບູນດ້ວຍສັດທາ ຄວນຮຽນເອົາໂດຍເຄົາລົບ. ສັບທີ່ມີໂອການຕະບາງສັບ ທີ່ເຂົ້າສູ່ປຸຣິສະໄນໂດຍບາງສ່ວນ ແລະ ບໍ່ເຂົ້າສູ່ປຸຣິສະໄນໂດຍບາງສ່ວນນັ້ນ ແມ່ນຫຍັງແດ່? ຄື: ມະໂນ, ວະໂຈ, ເຕໂຊສັບ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ອັຍຍະສັບ. ໃນສັບເຫຼົ່ານັ້ນ, ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດຂອງມະນະສັບເປັນຕົ້ນ ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນຫົວຂໍ້ຂ້າງເທິງ.


Ayyasaddassa [Pg.140] pana nāmikapadamālāyaṃ ‘‘ayyo, ayyā. Ayyaṃ, ayye’’ti purisanayena vatvā ālapanaṭṭhāne ‘‘bho ayya, bho ayyo’’ti dve ekavacanāni, ‘‘bhavanto ayyā, bhavanto ayyo’’ti dve bahuvacanāni ca vattabbāni. Ettha ayyo iti saddo paccattavacanabhāve ekavacanaṃ, ālapanavacanabhāve ekavacanañceva bahuvacanañca. Tatrime payogā ‘‘ayyo kira sāgato ambatitthikena nāgena saṅgāmesi, pivatu bhante ayyo sāgato kāpotikaṃ pasanna’’nti evamādīni ayyosaddassa paccattekavacanappayogāni, ‘‘atha kho sā itthī taṃ purisaṃ etadavoca ‘nāyyo so bhikkhu maṃ nippāṭesi, apica ahameva tena bhikkhunā gacchāmi, akārako so bhikkhu, gaccha khamāpehī’ti’’ evamādīni ayyosaddassa ālapanekavacanappayogāni, ‘‘etha’yyo rājavasatiṃ, nisīditvā suṇātha me. Etha mayaṃ ayyo samaṇesu sakyaputtiyesu pabbajissāmā’’ti evamādīni ayyosaddassa ālapanabahuvacanappayogāni. Bhavati catra –

ສ່ວນໃນຕາຕະລາງການແຈກວິພັດຂອງ 'ອັຍຍະ' ສັບນັ້ນ, ເມື່ອກ່າວຕາມປຸຣິສະໄນວ່າ 'ອັຍໂຍ, ອັຍຍາ. ອັຍຍັງ, ອັຍເຍ' ດັ່ງນີ້ແລ້ວ, ໃນບ່ອນທີ່ເປັນອາລັດພະນະ (ຄຳຮ້ອງເອີ້ນ) ຄວນກ່າວເອກະວະຈະນະ 2 ຢ່າງ ຄື 'ໂພ ອັຍຍະ, ໂພ ອັຍໂຍ' ແລະ ພະຫຸວະຈະນະ 2 ຢ່າງ ຄື 'ພະວັນໂຕ ອັຍຍາ, ພະວັນໂຕ ອັຍໂຍ'. ໃນທີ່ນີ້, ສັບວ່າ 'ອັຍໂຍ' ນີ້ ເມື່ອເປັນປັດຈັດຕະວະຈະນະ (ປະຖົມມາ) ຈະເປັນເອກະວະຈະນະ, ແຕ່ເມື່ອເປັນອາລັດພະນະວະຈະນະ ຈະເປັນທັງເອກະວະຈະນະ ແລະ ພະຫຸວະຈະນະ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ມີຕົວຢ່າງການໃຊ້ດັ່ງນີ້: 'ອັຍໂຍ ກິຣະ ສາຄະໂຕ ອັມພະຕິຕຖິເກນະ ນາເຄນະ ສັງຄາເມສິ, ປິວະຕຸ ພັນເຕ ອັຍໂຍ ສາຄະໂຕ ກາໂປຕິກັງ ປະສັນນັງ' (ໄດ້ຍິນວ່າ ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າສາຄະຕະ ໄດ້ຕໍ່ສູ້ກັບພະຍານາກແຫ່ງອຳພະຕິດຖະ, ຂໍພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າສາຄະຕະຈົ່ງດື່ມນ້ຳໃສສີຂານົກກາງແກເຖີ້ນ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ເປັນຕົວຢ່າງການໃຊ້ 'ອັຍໂຍ' ສັບ ໃນປັດຈັດຕະວະຈະນະ ເອກະວະຈະນະ. 'ອະຖະ ໂຂ ສາ ອິຕຖີ ຕັງ ປຸຣิສັງ ເອຕະທະໂວຈະ ນາຍໂຍ ໂສ ພິກຂຸ ມັງ ນິບປາເຕສິ, ອະປິຈະ ອະຫະເມວະ ເຕນະ ພິກຂຸນາ ຄັຈສາມິ, ອະກາຣະໂກ ໂສ ພິກຂຸ, ຄັຈສະ ຂະມາເປຫີຕິ' (ຄັ້ງນັ້ນ ນາງຍິງຄົນນັ້ນໄດ້ກ່າວກັບຊາຍຜູ້ນັ້ນວ່າ: ຂ້າແດ່ພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ ພຣະພິກຂຸຮູບນັ້ນບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ຂ້ານ້ອຍຕົກຕ່ຳ, ແຕ່ຂ້ານ້ອຍເອງຈະໄປກັບພຣະພິກຂຸຮູບນັ້ນ, ພຣະພິກຂຸຮູບນັ້ນບໍ່ໄດ້ເຮັດຫຍັງ, ຈົ່ງໄປຂໍຂະມາເພິ່ນສາ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ເປັນຕົວຢ່າງການໃຊ້ 'ອັຍໂຍ' ສັບ ໃນອາລັດພະນະ ເອກະວະຈະນະ. 'ເອຖັຍໂຍ ຣາຊະວະສະຕິ່ງ, ນິສີທິຕວາ ສຸນາຖະ ເມ. ເອຖະ ມະຍັງ ອັຍໂຍ ສະມະເນສຸ ສະກະປຸຕຕິເຍສຸ ປະພະຊິສສາມາຕິ' (ຂໍພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຈົ່ງມາຍັງພຣະຣາຊະວັງ, ນັ່ງລົງແລ້ວຟັງຂ້ານ້ອຍ. ມາເຖີ້ນ ພວກຂ້ານ້ອຍທັງຫຼາຍ ຈະບວດໃນສຳນັກຂອງພຣະສະມະນະສັກກະຍະບຸດ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ເປັນຕົວຢ່າງການໃຊ້ 'ອັຍໂຍ' ສັບ ໃນອາລັດພະນະ ພະຫຸວະຈະນະ. ແລະ ໃນເລື່ອງນີ້ ມີຄຳຄາຖາວ່າ:


Ayyo iti ayaṃ saddo, paccattekavaco bhave;

Ālapane bahuvaco, bhave ekavacopi ca –

ສັບວ່າ 'ອັຍໂຍ' ນີ້ ຍ່ອມເປັນເອກະວະຈະນະໃນປັດຈັດຕະວະຈະນະ, ແລະ ເປັນໄດ້ທັງພະຫຸວະຈະນະ ແລະ ເອກະວະຈະນະ ໃນອາລັດພະນະ.


Evaṃ kānici okārantapadāni purisanaye ekadesena paviṭṭhāni ca honti ekadesena na paviṭṭhāni ca.

ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ສັບທີ່ມີໂອການຕະບາງສັບ ຈຶ່ງເຂົ້າສູ່ປຸຣິສະໄນໂດຍບາງສ່ວນ ແລະ ບໍ່ເຂົ້າສູ່ປຸຣິສະໄນໂດຍບາງສ່ວນ.


Katamāni kānici okārantapadāni purisanaye sabbathā appaviṭṭhāni? Gosaddoyeva. Gosaddassa hi ayaṃ nāmikapadamālā –

ສັບທີ່ມີໂອການຕະບາງສັບ ທີ່ບໍ່ເຂົ້າສູ່ປຸຣິສະໄນໂດຍປະການທັງປວງນັ້ນ ແມ່ນຫຍັງແດ່? ຄື 'ໂຄ' (go) ສັບເທົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດຂອງ 'ໂຄ' ສັບ ມີດັ່ງນີ້:


Go, gāvo, gavo. Gāvuṃ, gāvaṃ, gavaṃ, gāvo, gavo. Gāvena, gavena, gohi, gobhi. Gāvassa, gavassa, gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ. Gāvā, gāvasmā, gāvamhā, gavā, gavasmā, gavamhā, gohi, gobhi. Gāvassa, gavassa, gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ. Gāve, gāvasmiṃ, gāvamhi, gave, gavasmiṃ[Pg.141], gavamhi, gāvesu, gavesu, gosu. Bho go, bhavanto gāvo, gavo. Ayaṃ purisanaye sabbathā appaviṭṭhassa gosaddassa nāmikapadamālā.

ໂຄ, ຄາໂວ, ຄະໂວ. ຄາວຸງ, ຄາວັງ, ຄະວັງ, ຄາໂວ, ຄະໂວ. ຄາເວນະ, ຄະເວນະ, ໂຄຫἱ, ໂຄພິ. ຄາວັສສະ, ຄະວັສສະ, ຄະວັງ, ຄຸນນັງ, ໂຄນັງ. ຄາວາ, ຄາວັສມາ, ຄາວັມຫາ, ຄະວາ, ຄະວັສມາ, ຄະວັມຫາ, ໂຄຫິ, ໂຄພິ. ຄາວັສສະ, ຄະວັສສະ, ຄະວັງ, ຄຸນນັງ, ໂຄນັງ. ຄາເວ, ຄາເວສມິງ, ຄາເວມຫິ, ຄະເວ, ຄະເວສມິງ, ຄະເວມຫິ, ຄາເວສຸ, ຄະເວສຸ, ໂຄສຸ. ໂພ ໂຄ, ພະວັນໂຕ ຄາໂວ, ຄະໂວ. ນີ້ແມ່ນຕາຕະລາງການແຈກວິພັດຂອງ 'ໂຄ' ສັບ ທີ່ບໍ່ເຂົ້າສູ່ປຸຣິສະໄນໂດຍປະການທັງປວງ.


Nanu ca bho gosaddo attanā sambhūtagoṇasaddamālāvasena purisanaye ekadesena paviṭṭho ceva ekadesena na paviṭṭho cāti? Saccaṃ. Goṇasaddo gosaddavasena sambhūtopi ‘‘vatticchānupubbikā saddapaṭipattī’’ti vacanato gosaddato visuṃ amhehi gahetvā purisanaye pakkhitto. Tassa hi visuṃ gahaṇe yutti dissati syādīsu ekākāreneva tiṭṭhanato, tasmā gosaddato sambhūtampi goṇasaddaṃ anapekkhitvā suddhaṃ gosaddameva gahetvā purisanaye sabbathā gosaddassa appaviṭṭhatā vuttā.

ຖາມວ່າ: ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, 'ໂຄ' ສັບ ເມື່ອຖືເອົາຕາມຕາຕະລາງຂອງ 'ໂຄນະ' ສັບ ທີ່ເກີດມາຈາກຕົນເອງ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ເຂົ້າສູ່ປຸຣິສະໄນໂດຍບາງສ່ວນ ແລະ ບໍ່ເຂົ້າສູ່ປຸຣິສະໄນໂດຍບາງສ່ວນ ບໍ່ແມ່ນບໍ? ຕອບວ່າ: ຈິງຢູ່, 'ໂຄນະ' ສັບ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເກີດມາຈາກ 'ໂຄ' ສັບ ກໍຕາມ ແຕ່ເພາະມີຄຳກ່າວວ່າ 'ການຕັ້ງຢູ່ຂອງສັບ ຍ່ອມເປັນໄປຕາມລຳດັບແຫ່ງຄວາມປະສົງຂອງຜູ້ກ່າວ' ພວກເຮົາຈຶ່ງໄດ້ແຍກ 'ໂຄນະ' ສັບ ອອກຈາກ 'ໂຄ' ສັບ ແລ້ວນຳມາຈັດໄວ້ໃນປຸຣິສະໄນ. ເພາະວ່າ ເຫດຜົນໃນການແຍກສັບນັ້ນອອກມາ ຍ່ອມປາກົດ ເນື່ອງຈາກສັບນັ້ນຄົງຮູບເປັນຢ່າງດຽວກັນໃນວິພັດທັງຫຼາຍມີ 'ສິ' ເປັນຕົ້ນ. ເພາະສະນັ້ນ, ໂດຍບໍ່ຕ້ອງຄຳນຶງເຖິງ 'ໂຄນະ' ສັບ ທີ່ເກີດມາຈາກ 'ໂຄ' ສັບ, ແຕ່ຖືເອົາສະເພາະ 'ໂຄ' ສັບ ທີ່ບໍລິສຸດເທົ່ານັ້ນ, ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ໂຄ' ສັບ ບໍ່ເຂົ້າສູ່ປຸຣິສະໄນໂດຍປະການທັງປວງ.


Nanu ca bho paccattavacanabhūto goiti saddo purisoti saddena sadisattā purisanaye ekadesena paviṭṭhoti? Tanna, gosaddo hi niccamokāranto, na purisasaddādayo viya paṭhamaṃ akārantabhāve ṭhatvā pacchā paṭiladdhokārantaṭṭho. Teneva hi paccattavacanaṭṭhānepi ālapanavacanaṭṭhānepi goicceva tiṭṭhati. Yadi paccattavacanattaṃ paṭicca gosaddassa purisanaye ekadesena paviṭṭhatā icchitabbā, ‘‘kānici okārantapadānī’’ti evaṃ vuttā okārantakathā kamatthaṃ dīpeyya, nipphalāva sā kathā siyā, tasmā amhehi yathāvutto nayoyeva āyasmantehi manasi kātabbo. Evaṃ gosaddassa purisanaye sabbathā appaviṭṭhatā daṭṭhabbā.

ຖາມວ່າ: ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ສັບວ່າ 'ໂຄ' (go) ທີ່ເປັນປັດຈັດຕະວະຈະນະ (ປະຖົມມາ) ນັ້ນ ເພາະມີຄວາມຄ້າຍຄືກັບສັບວ່າ 'ປຸຣິໂສ' (puriso) ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເຂົ້າສູ່ປຸຣິສະໄນໂດຍບາງສ່ວນ ບໍ່ແມ່ນບໍ? ຕອບວ່າ: ບໍ່ແມ່ນແນວນັ້ນ, ເພາະວ່າ 'ໂຄ' ສັບ ນັ້ນມີໂອການຕະ (ສະຫຼະໂອຢູ່ທ້າຍ) ເປັນນິດ, ບໍ່ຄືກັບ 'ປຸຣິສະ' ສັບ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມເປັນອະການຕະ (ສະຫຼະອະຢູ່ທ້າຍ) ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ແລ້ວຈຶ່ງໄດ້ຮັບຄວາມເປັນໂອການຕະໃນພາຍຫຼັງ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ, ເຖິງແມ່ນໃນບ່ອນທີ່ເປັນປັດຈັດຕະວະຈະນະ ແລະ ອາລັດພະນະວະຈະນະ ກໍຍັງຄົງຮູບເປັນ 'ໂຄ' ຢູ່ຄືເກົ່າ. ຫາກວ່າ ຈະຕ້ອງຍອມຮັບວ່າ 'ໂຄ' ສັບ ເຂົ້າສູ່ປຸຣິສະໄນໂດຍບາງສ່ວນ ເພາະອາໄສຄວາມເປັນປັດຈັດຕະວະຈະນະ, ຄຳອະທິບາຍເລື່ອງໂອການຕະ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ສັບທີ່ມີໂອການຕະບາງສັບ...' ນັ້ນ ຈະສະແດງປະໂຫຍດອັນໃດ? ຄຳອະທິບາຍນັ້ນກໍຈະບໍ່ມີປະໂຫຍດເລີຍ. ເພາະສະນັ້ນ, ທ່ານຜູ້ມີອາຍຸທັງຫຼາຍ ຄວນໃສ່ໃຈຕາມໄນທີ່ພວກເຮົາໄດ້ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນເຖີ້ນ. ຄວນເຫັນຄວາມທີ່ 'ໂຄ' ສັບ ບໍ່ເຂົ້າສູ່ປຸຣິສະໄນໂດຍປະການທັງປວງ ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້.


Kecettha evaṃ puccheyyuṃ ‘‘gosaddassa tāva ‘go, gāvo, gavo. Gāvuṃ, gāvaṃ, gavaṃ’ iccādinā nayena purisanaye sabbathā appaviṭṭhatā amhehi ñātā, jaraggava puṅgavādisaddā pana kutra naye [Pg.142] paviṭṭhā’’ti? Tesaṃ evaṃ byākātabbaṃ ‘‘jaraggava puṅgavādisaddā sabbathāpi purisanaye paviṭṭhā’’ti. Tathā hi tesaṃ gosaddato ayaṃ viseso, jaranto ca so go cāti jaraggavo. Ettha nakāralopo takārassa ca gakārattaṃ bhavati samāsapadattā, samāse ca simhi pare gosaddassokārassa avādeso labbhati, tasmā pāḷiyaṃ ‘‘visāṇena jaraggavo’’ti ekavacanarūpaṃ dissati. Tathā hi aññattha anupapadattā gavoiti bahuvacanapadaṃyeva dissati. Idha pana sopapadattā samāsapadabhāvamāgamma ‘‘jaraggavo’’ti ekavacanapadaṃyeva dissati. Tathā hi jaraggavoti ettha jarantā ca te gavo cāti evaṃ bahuvacanavasena nibbacanīyatā na labbhati lokasaṅketavasena ekasmiṃ atthe nirūḷhattāti. ‘‘Jaraggavo, jaraggavā. Jaraggavaṃ, jaraggave. Jaraggavenā’’ti purisanayena nāmikapadamālā yojetabbā. Esa nayo puṅgavo sakyapuṅgavotiādīsupi.

ໃນເລື່ອງນີ້ ບາງຄົນອາດຈະຖາມວ່າ: 'ພວກເຮົາຮູ້ແລ້ວວ່າ ໂຄສັບ ບໍ່ເຂົ້າສູ່ປຸຣິສະໄນໂດຍປະການທັງປວງ ໂດຍໄນມີເປັນຕົ້ນວ່າ ໂຄ, ຄາໂວ, ຄະໂວ. ຄາວຸງ, ຄາວັງ, ຄະວັງ ດັ່ງນີ້, ແຕ່ສັບວ່າ ຊະຣັກຄະວະ (ງົວແກ່), ປຸງຄະວະ (ງົວອຸສຸພະລາດ) ເປັນຕົ້ນ ເຂົ້າສູ່ໄນໃດ?' ຄວນຕອບພວກເຂົາວ່າ: 'ສັບວ່າ ຊະຣັກຄະວະ, ປຸງຄະວະ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເຂົ້າສູ່ປຸຣິສະໄນໂດຍປະການທັງປວງ'. ດ້ວຍວ່າ ສັບເຫຼົ່ານັ້ນມີຄວາມແຕກຕ່າງຈາກ 'ໂຄ' ສັບ ດັ່ງນີ້: ງົວໃດແກ່ ງົວນັ້ນຊື່ວ່າ 'ຊະຣັກຄະວະ' (ງົວແກ່). ໃນສັບນີ້ ມີການລຶບ ນະ ອັກສອນ ແລະ ແປງ ຕະ ອັກສອນ ເປັນ ຄະ ອັກສອນ ເພາະຄວາມເປັນສັບສະມາດ, ແລະ ໃນສະມາດ ເມື່ອມີ 'ສິ' ວິພັດຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ຍ່ອມມີການແປງ ໂອ ອັກສອນ ຂອງ 'ໂຄ' ສັບ ເປັນ ອະວະ, ເພາະສະນັ້ນ ໃນພຣະໄຕປິດົກ (ປາລີ) ຈຶ່ງປາກົດຮູບເອກະວະຈະນະວ່າ 'ວິສາເນນະ ຊະຣັກຄະໂວ' (ງົວແກ່ດ້ວຍເຂົາ). ດ້ວຍວ່າ ໃນບ່ອນອື່ນ ເພາະບໍ່ມີບົດໜ້າ (ອະນຸປະປະທະ) ຈຶ່ງປາກົດແຕ່ບົດພະຫຸວະຈະນະວ່າ 'ຄະໂວ' ເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ເພາະມີບົດໜ້າ (ສຸປະປະທະ) ຈຶ່ງເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນສັບສະມາດ ແລະ ປາກົດເປັນຮູບເອກະວະຈະນະວ່າ 'ຊະຣັກຄະໂວ' ເທົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ໃນສັບວ່າ 'ຊະຣັກຄະໂວ' ນີ້ ຈະວິເຄາະໂດຍອຳນາດແຫ່ງພະຫຸວະຈະນະວ່າ 'ງົວທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນແກ່' ດັ່ງນີ້ບໍ່ໄດ້ ເພາະສັບນີ້ສຳເລັດຮູບ (ນິຣູດ) ໃນຄວາມໝາຍດຽວ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງໂລກະສັງເກດ (ຄວາມນິຍົມຂອງຊາວໂລກ). ຄວນປະກອບຕາຕະລາງການແຈກວິພັດຕາມປຸຣິສະໄນວ່າ: 'ຊະຣັກຄະໂວ, ຊະຣັກຄະວາ. ຊະຣັກຄະວັງ, ຊະຣັກຄະເວ. ຊະຣັກຄະເວນະ' ດັ່ງນີ້. ໄນນີ້ກໍມີໃນສັບວ່າ 'ປຸງຄະໂວ' (ງົວອຸສຸພະລາດ) ແລະ 'ສັກກະປຸງຄະໂວ' (ພຣະໂຄຕະມະຜູ້ປະເສີດໃນໝູ່ສັກກະຍະ) ເປັນຕົ້ນ.


Tatra puṅgavoti gunnaṃ yūthapati nisabhasaṅkhāto usabho. Yo pāḷiyaṃ ‘‘muhuttajātova yathā gavaṃpati, samehi pādehi phusī vasundhara’’nti ca ‘‘gavañce taramānānaṃ, ujuṃ gacchati puṅgavo’’ti ca āgato. Īdisesu pana ṭhānesu keci ‘‘pumā ca so go cāti puṅgavo’’ti vacanatthaṃ bhaṇanti. Mayaṃ pana padhāne nirūḷho ayaṃ saddoti vacanatthaṃ na bhaṇāma. Na hi puṅkokilotiādisaddānaṃ kokilādīnaṃ pumbhāvappakāsanamatte samatthatā viya imassa pumbhāvappakāsanamatte samatthatā sambhavati, atha kho padhānabhāvappakāsane ca samatthatā sambhavati. Tena ‘‘sakyapuṅgavo’’tiādīsu nisabhasaṅkhāto puṅgavo viyāti puṅgavo, sakyānaṃ, sakyesu [Pg.143] vā puṅgavo sakyapuṅgavotiādinā samāsapadattho gahetabbo. Atha vā uttarapadatte ṭhitānaṃ sīhabyagghanāgādisaddānaṃ seṭṭhavācakattā ‘‘sakyapuṅgavo’’tiādīnaṃ ‘‘sakyaseṭṭho’’tiādinā attho gahetabbo. Iti sabbathāpi purisanaye pavattanato jaraggava puṅgavādisaddānaṃ gosaddassa padamālato visadisapadamālatā vavatthapetabbā. Gosaddassa pana purisanaye sabbathā appaviṭṭhatā ca vavatthapetabbā.

ໃນສັບເຫຼົ່ານັ້ນ, ສັບວ່າ 'ປຸງຄະວະ' ໝາຍເຖິງ ງົວອຸສຸພະລາດ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ຈ່າຝູງຂອງງົວທັງຫຼາຍ. ເຊິ່ງປາກົດໃນພຣະໄຕປິດົກ (ປາລີ) ວ່າ: 'ມຸຫຸຕຕະຊາໂຕວະ ຍະຖາ ຄະວັມປະຕິ, ສະເມຫິ ປາເທຫິ ຜຸສີ ວະສຸນທະລັງ' (ງົວຈ່າຝູງທີ່ເກີດໄດ້ພຽງຄູ່ດຽວ ຍ່ອມຢຽບແຜ່ນດິນດ້ວຍຕີນທີ່ສະເໝີກັນ ຢ່າງໃດ) ແລະ 'ຄະວັນເຈ ຕະຣະມານານັງ, ອຸຈຸງ ຄັຈສະຕິ ປຸງຄະໂວ' (ເມື່ອຝູງງົວພາກັນຂ້າມນ້ຳ ຫາກງົວຈ່າຝູງໄປຊື່...) ດັ່ງນີ້. ແຕ່ໃນບ່ອນເຊັ່ນນັ້ນ ບາງຄົນກ່າວວິເຄາະວ່າ 'ງົວໃດເປັນຕົວຜູ້ ງົວນັ້ນຊື່ວ່າ ປຸງຄະວະ'. ສ່ວນພວກເຮົາບໍ່ກ່າວວິເຄາະແນວນັ້ນ ເພາະສັບນີ້ສຳເລັດຮູບ (ນິຣູດ) ໃນຄວາມໝາຍວ່າ 'ຜູ້ເປັນໃຫຍ່' (ປະທານະ). ເພາະວ່າ ຄວາມສາມາດໃນການສະແດງພຽງແຕ່ຄວາມເປັນຕົວຜູ້ ຂອງສັບນີ້ ບໍ່ຄືກັບຄວາມສາມາດໃນການສະແດງພຽງແຕ່ຄວາມເປັນຕົວຜູ້ ຂອງສັບທັງຫຼາຍມີ 'ປຸງໂກກິລະ' (ນົກດຸດເຫວົ່າຕົວຜູ້) ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ສັບນີ້ມີຄວາມສາມາດໃນການສະແດງຄວາມເປັນໃຫຍ່ (ປະທານະພາວະ). ເພາະເຫດນັ້ນ, ໃນສັບວ່າ 'ສັກກະປຸງຄະໂວ' ເປັນຕົ້ນ ຄວນຖືເອົາເນື້ອຄວາມຂອງສັບສະມາດວ່າ: 'ປຸງຄະວະ ປຽບເໝືອນງົວອຸສຸພະລາດ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ນິສະພະ, ປຸງຄະວະ ຂອງໝູ່ສັກກະຍະ ຫຼື ໃນໝູ່ສັກກະຍະ ຊື່ວ່າ ສັກກະປຸງຄະວະ'. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ເພາະສັບທັງຫຼາຍມີ ສີຫະ (ສິງ), ພະຍັກຄະ (ເສືອໂຄ່ງ), ນາຄະ (ຊ້າງ/ນາກ) ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມເປັນບົດຫຼັງ ຍ່ອມເປັນສັບບອກຄວາມປະເສີດສຸດ, ດັ່ງນັ້ນ ຄວນຖືເອົາເນື້ອຄວາມຂອງສັບວ່າ 'ສັກກະປຸງຄະໂວ' ເປັນຕົ້ນ ວ່າ 'ສັກກະເສດຖະ' (ຜູ້ປະເສີດສຸດໃນໝູ່ສັກກະຍະ) ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ເພາະເປັນໄປໃນປຸຣິສະໄນໂດຍປະການທັງປວງ, ຈຶ່ງຄວນກຳນົດຄວາມແຕກຕ່າງກັນແຫ່ງຕາຕະລາງການແຈກວິພັດ ຂອງສັບວ່າ ຊະຣັກຄະວະ, ປຸງຄະວະ ເປັນຕົ້ນ ຈາກຕາຕະລາງການແຈກວິພັດຂອງ 'ໂຄ' ສັບ. ແລະ ຄວນກຳນົດຄວາມທີ່ 'ໂຄ' ສັບ ບໍ່ເຂົ້າສູ່ປຸຣິສະໄນໂດຍປະການທັງປວງ.


Āpasadde ācariyānaṃ liṅgavacanavasena matibhedo vijjati, tasmā taṃmatena tassa purisanaye sabbathā appaviṭṭhatā bhavati. ‘‘Aṅguttarāpesū’’ti pāḷiyā aṭṭhakathāyaṃ ‘‘mahiyā pana nadiyā uttarena āpo’’ti vuttaṃ, ṭīkāyaṃ pana taṃ ulliṅgitvā ‘‘mahiyā nadiyā āpo tassa janapadassa uttarena honti, tāsaṃ avidūrattā so janapado uttarāpo’’ti vuttaṃ. Evaṃ āpasaddassa ekantena itthiliṅgatā bahuvacanatā ca ācariyehi icchitā, tesaṃ mate āpoiti itthiliṅge paṭhamābahuvacanarūpe honte dutiyātatiyāpañcamīsattamīnaṃ bahuvacanarūpāni kīdisāni siyuṃ. Tathā hi ‘‘purise, purisehi purisebhi purisesū’’ti rūpavato pulliṅgassa viya okārantitthiliṅgassa ekāraehi kārādiyuttāni rūpāni katthacipi na dissanti. Ato tesaṃ mate padamālānayo atīva dukkaro.

ໃນ 'ອາປະ' (ນ້ຳ) ສັບນີ້ ມີຄວາມເຫັນແຕກຕ່າງກັນຂອງພຣະອາຈານທັງຫຼາຍ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງລິງ ແລະ ວະຈະນະ, ເພາະສະນັ້ນ ຕາມມະຕິຂອງພຣະອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນ 'ອາປະ' ສັບ ຈຶ່ງບໍ່ເຂົ້າສູ່ປຸຣິສະໄນໂດຍປະການທັງປວງ. ໃນອັດຖະກະຖາແຫ່ງພຣະປາລີວ່າ 'ອັງຄຸຕຕະຣາເປສຸ' ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ສ່ວນນ້ຳ (ອາໂປ) ຢູ່ທາງທິດເໜືອຂອງແມ່ນ້ຳມະຫີ', ແຕ່ໃນຄຳພີດີກາ ໄດ້ຍົກຂໍ້ຄວາມນັ້ນຂຶ້ນມາສະແດງວ່າ 'ນ້ຳທັງຫຼາຍ (ອາໂປ) ແຫ່ງແມ່ນ້ຳມະຫີ ຢູ່ທາງທິດເໜືອຂອງຊົນນະບົດນັ້ນ, ເພາະຄວາມທີ່ຊົນນະບົດນັ້ນຢູ່ບໍ່ໄກຈາກນ້ຳທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຊົນນະບົດນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອຸດຕະຣາປະ'. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ຄວາມເປັນອິດຖີລິງ ແລະ ຄວາມເປັນພະຫຸວະຈະນະ ໂດຍສ່ວນດຽວ ຂອງ 'ອາປະ' ສັບ ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ພຣະອາຈານທັງຫຼາຍປາດຖະໜາແລ້ວ. ໃນມະຕິຂອງພຣະອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນ, ເມື່ອ 'ອາໂປ' ເປັນຮູບປະຖົມມາ ພະຫຸວະຈະນະ ໃນອິດຖີລິງ, ຮູບພະຫຸວະຈະນະຂອງທຸຕິຍາ, ຕະຕິຍາ, ປັນຈະມີ ແລະ ສັດຕະມີ ຈະເປັນແນວໃດ? ເພາະວ່າ ຮູບທີ່ມີສະຫຼະເອ ແລະ ອັກສອນອື່ນໆ ຂອງອິດຖີລິງທີ່ມີໂອການຕະ ຍ່ອມບໍ່ປາກົດໃນທີ່ໃດເລີຍ ເໝືອນກັບປຸລລິງທີ່ມີຮູບວ່າ 'ປຸຣິເສ, ປຸຣິເສຫິ, ປຸຣິເສພິ, ປຸຣິເສສຸ'. ດັ່ງນັ້ນ, ຕາມມະຕິຂອງພຣະອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນ ວິທີການແຈກວິພັດຈຶ່ງເຮັດໄດ້ຍາກຍິ່ງ.


Āpasaddassa garavo, saddasatthanayaṃ pati;

Bahuvacanatañcitthi-liṅgabhāvañca abravuṃ.

ພຣະອາຈານຜູ້ເປັນຄູທັງຫຼາຍ ໄດ້ກ່າວເຖິງຄວາມເປັນພະຫຸວະຈະນະ ແລະ ຄວາມເປັນອິດຖີລິງ ຂອງ 'ອາປະ' ສັບ ໂດຍອາໄສໄນແຫ່ງຄຳພີໄວຍາກອນ (ສັດທະສາດ).


Iccāpasaddassa [Pg.144] itthiliṅgabahuvacanantatā veyyākaraṇānaṃ mataṃ nissāya anumatāti veditabbā. Aṭṭhasāliniyaṃ pana āpo iti saddassa napuṃsakaliṅgekavacanavasena vutto payogo diṭṭho ‘‘omattaṃ pana āpo adhimattapathavīgatikaṃ jāta’’nti. Jātakapāḷiyaṃ tu tassekavacanantatā diṭṭhā. Tathā hi ‘‘suciṃ sugandhaṃ salilaṃ, āpo tatthābhisandatī’’ti. Imasmiṃ padese āpo iti saddo ekavacanaṭṭhāne ṭhito diṭṭho. Kecettha vadeyyuṃ ‘‘āpoti saṅkhaṃ gataṃ salilaṃ suci sugandhaṃ hutvā tattha abhisandatīti salilaṃsaddavasena ekavacanappayogo kato, na nāmasaddavasena. Āpasaddo hi ekantenitthiliṅgo ceva bahuvacananto ca. Tathā hi ‘āpo tatthābhisandantī’ti bahuvacanavasena tappayogo vattabbopi chandānurakkhaṇatthaṃ vacanavipallāsavasena niddiṭṭho’’ti. Tanna, ‘‘āpo tatthābhisandare’’ti vattuṃ sakkuṇeyyattā ‘‘tāni ajja padissare’’ti bahuvacanappayogā viya. Yasmā evaṃ na vuttaṃ, yasmā ca pana pāḷiyaṃ ‘‘āpo labbhati, tejo labbhati, vāyo labbhatī’’ti ekavacanappayogo dissati, tasmā ‘‘āpo’’ti saddassa ekavacanantatā paccakkhato diṭṭhāti.

ຄວນຊາບວ່າ ຄວາມເປັນອິດຖີລິງ ແລະ ມີພະຫຸວະຈະນະເປັນທີ່ສຸດ ຂອງ 'ອາປະ' ສັບ ດັ່ງກ່າວມານີ້ ເປັນສິ່ງທີ່ໄດ້ຮັບອະນຸມັດ (ຍອມຮັບ) ໂດຍອາໄສມະຕິຂອງພວກນັກໄວຍາກອນ. ແຕ່ໃນຄຳພີອັດຖະສາລິນີ ປາກົດຕົວຢ່າງການໃຊ້ 'ອາໂປ' ສັບ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງນະປຸງສະກະລິງ ເອກະວະຈະນະ ວ່າ: 'ໂອມັດຕັງ ປະນະ ອາໂປ ອະທິມັດຕະປະຖະວີຄະຕິກັງ ຊາຕັງ' (ແຕ່ທາດນ້ຳມີປະມານນ້ອຍ ຍ່ອມເຖິງຄວາມມີທາດດິນເປັນປະມານຍິ່ງໃຫຍ່). ສ່ວນໃນພຣະປາລີຊາດົກ ກໍປາກົດຄວາມເປັນເອກະວະຈະນະຂອງສັບນັ້ນ ດັ່ງນີ້: 'ສຸຈິ່ງ ສຸຄັນທັງ ສະລິລັງ, ອາໂປ ຕັຕຖາພິສັນທະຕິ' (ນ້ຳອັນສະອາດ ມີກິ່ນຫອມ ຍ່ອມໄຫຼນອງໃນທີ່ນັ້ນ). ໃນບ່ອນນີ້ ສັບວ່າ 'ອາໂປ' ປາກົດຕັ້ງຢູ່ໃນຖານະເປັນເອກະວະຈະນະ. ໃນເລື່ອງນີ້ ບາງຄົນອາດຈະກ່າວວ່າ: 'ນ້ຳ (ສະລິລັງ) ທີ່ເຖິງຄວາມນັບວ່າ ອາໂປ ອັນສະອາດ ມີກິ່ນຫອມ ຍ່ອມໄຫຼນອງໃນທີ່ນັ້ນ ດັ່ງນີ້ ເປັນການໃຊ້ເອກະວະຈະນະໂດຍອຳນາດແຫ່ງ ສະລິລະສັບ, ບໍ່ແມ່ນໂດຍອຳນາດແຫ່ງນາມສັບ (ອາປະສັບ). ເພາະວ່າ ອາປະສັບ ເປັນອິດຖີລິງ ແລະ ມີພະຫຸວະຈະນະເປັນທີ່ສຸດໂດຍສ່ວນດຽວ. ດ້ວຍວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າຄວນຈະກ່າວໂດຍອຳນາດແຫ່ງພະຫຸວະຈະນະວ່າ '...ອາໂປ ຕັຕຖາພິສັນທັນຕິ' ກໍຕາມ ແຕ່ເພິ່ນສະແດງໄວ້ໂດຍການສະຫຼັບວະຈະນະ (ວະຈະນະວິປັນລາດ) ເພື່ອຮັກສາສັນທະລັກ (ສັນທະ)' ດັ່ງນີ້. ຕອບວ່າ: ບໍ່ແມ່ນແນວນັ້ນ, ເພາະວ່າ ເພິ່ນສາມາດກ່າວໄດ້ວ່າ '...ອາໂປ ຕັຕຖາພິສັນທະເຣ' ດັ່ງຕົວຢ່າງການໃຊ້ພະຫຸວະຈະນະວ່າ 'ຕານິ ອັຈຊະ ປະທິສສະເຣ' ເປັນຕົ້ນ. ເພາະເຫດໃດເພິ່ນຈຶ່ງບໍ່ກ່າວແນວນັ້ນ, ແລະ ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ເພາະໃນພຣະໄຕປິດົກ (ປາລີ) ປາກົດການໃຊ້ເອກະວະຈະນະວ່າ 'ອາໂປ ລັບພະຕິ, ເຕໂຊ ລັບພະຕິ, ວາໂຍ ລັບພະຕິ' (ຍ່ອມໄດ້ທາດນ້ຳ, ຍ່ອມໄດ້ທາດໄຟ, ຍ່ອມໄດ້ທາດລົມ), ເພາະສະນັ້ນ ຄວາມເປັນເອກະວະຈະນະຂອງສັບວ່າ 'ອາໂປ' ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ປາກົດຈະແຈ້ງແລ້ວ.


Athāpi ce vadeyyuṃ – nanu pāḷiyaṃyeva tassa bahuvacanantatā paccakkhato diṭṭhā ‘‘āpo ca devā pathavī ca, tejo vāyo tadāgamu’’nti? Tampi na. Ettha hi ‘‘devā’’ti saddaṃ apekkhitvā ‘‘āgamu’’nti bahuvacanappayogo kato, na ‘‘āpo’’ti saddaṃ. Yadi ‘‘āpo’’ti saddaṃ sandhāya bahuvacanappayogo kato siyā, ‘‘pathavī’’ti ‘‘tejo’’ti ‘‘vāyo’’ti ca saddampi sandhāya bahuvacanappayogo kato siyā[Pg.145]. Evaṃ sante pathavī tejo vāyosaddāpi bahuvacanakabhāvamāpajjeyyuṃ, na pana āpajjanti. Na hete bahuvacanakā, atha kho ekavacanakā eva. Rūḷhīvasena te pavattā pakatiāpādīsu atthesu appavattanato. Tathā hi āpokasiṇādīsu parikammaṃ katvā nibbattā devā ārammaṇavasena ‘‘āpo’’tiādināmaṃ labhantīti. Evaṃ vuttāpi te evaṃ vadeyyuṃ ‘‘nanu ca bho ‘aṅguttarāpesū’ti bahuvacanapāḷi dissatī’’ti? Te vattabbā – asampathamavatiṇṇā tumhe, na hi tumhe saddappavattiṃ jānātha, ‘‘aṅguttarāpesū’’ti bahuvacanaṃ pana ‘‘kurūsu aṅgesu aṅgānaṃ magadhāna’’ntiādīni bahuvacanāni viya rūḷhīvasena ekassāpi janapadassa vuttaṃ, na āpasaṅkhātaṃ atthaṃ sandhāya. ‘‘Aṅguttarāpesū’’ti ettha hi āpasaṅkhāto attho upasajjanībhūto, pulliṅgabahuvacanena pana vutto janapadasaṅkhāto atthoyeva padhāno ‘‘āgatasamaṇo saṅghārāmo’’ti ettha samaṇasaṅkhātaṃ atthaṃ upasajjanakaṃ katvā pavattassa āgatasamaṇasaddassa saṅghārāmasaṅkhāto attho viya, tasmā āpasaṅkhātaṃ atthaṃ gahetvā yo aṅguttarāpo nāma janapado, tasmiṃ aṅguttarāpesu janapadeti attho veditabbo. Tathā hi ‘‘aṅguttarāpesu viharati āpaṇaṃ nāma aṅgānaṃ nigamo’’ti pāḷi dissati. Tattha uttarena mahāmahiyā nadiyā āpo yesaṃ te uttarāpā, aṅgā ca te uttarāpā cāti aṅguttarāpā, tesu aṅguttarāpesu. Evaṃ ekasmiṃ janapadeyeva bahuvacanaṃ na āpasaṅkhāte atthe, tena aṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ ‘‘tasmiṃ aṅguttarāpesu janapade’’ti. Evaṃ vuttā te niruttarā bhavissanti.

ເຖິງແມ່ນວ່າພວກເຂົາຈະກ່າວວ່າ—'ຄວາມເປັນພະຫຸວະຈົນຂອງອາໂປສັບນັ້ນ ປາກົດໃຫ້ເຫັນຈະແຈ້ງໃນພຣະບາລີແລ້ວບໍ່ແມ່ນບໍວ່າ “ອາໂປ ຈະ ເທວາ ປະຖະວີ ຈະ, ເຕໂຊ ວາໂຍ ຕະທາຄະມຸງ” (ເທວະດາທັງຫຼາຍ ອາໂປທາດ ປະຖະວີທາດ ເຕໂຊທາດ ແລະວາໂຍທາດ ໄດ້ມາແລ້ວໃນຄັ້ງນັ້ນ)?' ຄຳກ່າວນັ້ນກໍບໍ່ຖືກຕ້ອງ. ເພາະວ່າໃນທີ່ນີ້ ການໃຊ້ພະຫຸວະຈົນວ່າ “ອາຄະມຸງ” ນັ້ນ ເພາະເພັ່ງເລັງເຖິງສັບວ່າ “ເທວາ” (ເທວະດາທັງຫຼາຍ) ບໍ່ແມ່ນເພັ່ງເລັງເຖິງສັບວ່າ “...ອາໂປ”. ຫາກການໃຊ້ພະຫຸວະຈົນນັ້ນ ເພັ່ງເລັງເຖິງສັບວ່າ “ອາໂປ”, ກໍຄວນຈະຕ້ອງເພັ່ງເລັງເຖິງສັບວ່າ “ປະຖະວີ”, “ເຕໂຊ” ແລະ “ວາໂຍ” ນຳ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ສັບວ່າ ປະຖະວີ, ເຕໂຊ ແລະ ວາໂຍ ກໍຕ້ອງເປັນພະຫຸວະຈົນໄປນຳ, ແຕ່ຄວາມຈິງແລ້ວຫາເປັນເຊັ່ນນັ້ນບໍ່. ສັບເຫຼົ່ານີ້ບໍ່ແມ່ນພະຫຸວະຈົນ, ແຕ່ເປັນເອກະວະຈົນແທ້ໆ. ສັບເຫຼົ່ານັ້ນເປັນໄປໂດຍອຳນາດແຫ່ງຮູޅີ (ຄວາມນິຍົມ) ເພາະບໍ່ໄດ້ເປັນໄປໃນອັດຖະ (ຄວາມໝາຍ) ເດີມມີນ້ຳເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ເທວະດາທັງຫຼາຍຜູ້ບັງເກີດຂຶ້ນດ້ວຍການເຮັດບໍລິກຳໃນອາໂປກະສິນເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມໄດ້ຮັບຊື່ວ່າ “...ອາໂປ” ເປັນຕົ້ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອາຣົມ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະກ່າວຢ່າງນີ້ແລ້ວ ພວກເຂົາກໍຍັງຈະກ່າວອີກວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ພຣະບາລີທີ່ເປັນພະຫຸວະຈົນວ່າ “ອັງຄຸດຕະຣາເປສຸ” ກໍມີປາກົດຢູ່ບໍ່ແມ່ນບໍ?' ພວກເຂົາຄວນໄດ້ຮັບຄຳຕອບວ່າ—ພວກທ່ານຍັງບໍ່ເຂົ້າເຖິງທາງທີ່ຖືກຕ້ອງ, ເພາະພວກທ່ານບໍ່ຮູ້ຈັກຄວາມເປັນໄປຂອງສັບ, ສ່ວນພະຫຸວະຈົນວ່າ “ອັງຄຸດຕະຣາເປສຸ” ນັ້ນ ເປັນຄຳກ່າວເຖິງຊົນນະບົດດຽວໂດຍອຳນາດແຫ່ງຮູޅີ ເໝືອນກັບພະຫຸວະຈົນທັງຫຼາຍມີ “ກຸຣູສຸ, ອັງເຄສຸ, ອັງຄານັງ, ມະຄະທານັງ” ເປັນຕົ້ນ, ບໍ່ແມ່ນເພັ່ງເລັງເຖິງອັດຖະຄືນ້ຳ. ເພາະວ່າໃນຄຳວ່າ “ອັງຄຸດຕະຣາເປສຸ” ນີ້ ອັດຖະຄືນ້ຳເປັນສ່ວນປະກອບຮອງ (ອຸປະສັດຊະນະ), ແຕ່ອັດຖະຄືຊົນນະບົດທີ່ກ່າວດ້ວຍປຸລີງພະຫຸວະຈົນເທົ່ານັ້ນເປັນສ່ວນສຳຄັນ (ປະທານ) ເໝືອນກັບອັດຖະຄືສັງຄາຣາມ ເປັນສ່ວນສຳຄັນໃນສັບວ່າ “ອາຄະຕະສະມະໂນ (ສັງຄາຣາໂມ)” ທີ່ເຮັດໃຫ້ອັດຖະຄືສະມະນະເປັນສ່ວນຮອງ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນຊາບເນື້ອຄວາມວ່າ ຊົນນະບົດໃດຊື່ວ່າ ອັງຄຸດຕະຣາປະ ໂດຍຖືເອົາອັດຖະຄືນ້ຳ, ໃນຊົນນະບົດອັງຄຸດຕະຣາປະນັ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ພຣະບາລີມີປາກົດຢູ່ຢ່າງນີ້ວ່າ “ອັງຄຸດຕະຣາເປສຸ ວິຫະຣະຕິ ອາປະນັງ ນາມະ ອັງຄານັງ ນິຄະໂມ” (ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ປະທັບຢູ່ໃນແຄ້ວນອັງຄຸດຕະຣາປະ ໃກ້ນິຄົມຂອງຊາວອັງຄະຊື່ວ່າ ອາປະນະ). ໃນຄຳນັ້ນ, ຊົນນະບົດໃດມີນ້ຳ (ແມ່ນ້ຳຄົງຄາ) ຢູ່ທາງທິດເໜືອແຫ່ງແມ່ນ້ຳມະຫາຄັງຄາ (ມະຫາມະຫິ), ຊົນນະບົດນັ້ນຊື່ວ່າ ອຸດຕະຣາປະ, ແລະຊົນນະບົດນັ້ນເປັນທັງອັງຄະແລະອຸດຕະຣາປະ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອັງຄຸດຕະຣາປະ, ໃນຊົນນະບົດອັງຄຸດຕະຣາປະເຫຼົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ພະຫຸວະຈົນຈຶ່ງມີໃນຊົນນະບົດດຽວເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນໃນອັດຖະຄືນ້ຳ, ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນອັດຖະກະຖາຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຕັສມິງ ອັງຄຸດຕະຣາເປສຸ ຊະນະປະເທ” (ໃນຊົນນະບົດອັງຄຸດຕະຣາປະນັ້ນ). ເມື່ອໄດ້ຮັບຄຳອະທິບາຍຢ່າງນີ້ແລ້ວ ພວກເຂົາກໍຈະຈົນປັນຍາ (ຕອບບໍ່ໄດ້).


Tathāpi ye evaṃ vadanti ‘‘āpasaddo itthiliṅgo ceva bahuvacanakocā’’ti. Te pucchitabbā ‘‘kiṃ paṭicca tumhe āyasmanto ‘āpasaddo itthiliṅgo ceva bahuvacanako cā’ti vadathā’’ti[Pg.146]? Te evaṃ puṭṭhā evaṃ vadeyyuṃ – ‘‘aṅgāyeva so janapado, mahiyā pana nadiyā uttarena āpo, tāsaṃ avidūrattā uttarāpoti vuccatī’’ti ca ‘‘mahiyā pana nadiyā āpo tassa janapadassa uttarena honti, tāsaṃ avidūrattā so janapado uttarāpoti vuccatī’’ti ca evaṃ pubbācariyehi abhisaṅkhato saddaracanāviseso dissati, tasmā itthiliṅgo ceva bahuvacanako cā’’ti vadāmāti. Saccaṃ dissati, so pana saddasatthe veyyākaraṇānaṃ mataṃ gahetvā abhisaṅkhato, saddasatthañca nāma na sabbathā buddhavacanassopakārakaṃ, ekadesena pana hoti, tasmā kaccāyanappakaraṇe icchitānicchitasaṅgahavivajjanaṃ kātuṃ ‘‘jinavacanayuttañhi, liṅgañca nippajjate’’ti lakkhaṇāni vuttāni.

ເຖິງຢ່າງໃດກໍດີ, ຊົນເຫຼົ່າໃດທີ່ກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ 'ອາໂປສັບເປັນອິດຖີລີງແລະເປັນພະຫຸວະຈົນ'. ພວກເຂົາຄວນຖືກຖາມວ່າ 'ທ່ານຜູ້ມີອາຍຸທັງຫຼາຍ ອາໄສເຫດຜົນອັນໃດ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ອາໂປສັບເປັນອິດຖີລີງແລະເປັນພະຫຸວະຈົນ”?' ເມື່ອຖືກຖາມຢ່າງນີ້ ພວກເຂົາກໍຈະຕອບວ່າ—'ຊົນນະບົດນັ້ນກໍຄືແຄ້ວນອັງຄະນັ້ນເອງ, ແຕ່ມີນ້ຳຢູ່ທາງທິດເໜືອແຫ່ງແມ່ນ້ຳມະຫິ, ເພາະຢູ່ບໍ່ໄກຈາກນ້ຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ ອຸດຕະຣາປະ' ແລະ 'ນ້ຳແຫ່ງແມ່ນ້ຳມະຫິມີຢູ່ທາງທິດເໜືອແຫ່ງຊົນນະບົດນັ້ນ, ເພາະຢູ່ບໍ່ໄກຈາກນ້ຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຊົນນະບົດນັ້ນຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ ອຸດຕະຣາປະ' ດັ່ງນີ້ ຍ່ອມປາກົດໂຄງສ້າງທາງໄວຍາກອນອັນພິເສດທີ່ພຣະບູຮານາຈານແຕ່ງໄວ້, ເພາະເຫດນັ້ນ ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ເປັນອິດຖີລີງແລະເປັນພະຫຸວະຈົນ'. ຈິງຢູ່, ໂຄງສ້າງນັ້ນຍ່ອມປາກົດ, ແຕ່ໂຄງສ້າງນັ້ນແຕ່ງຂຶ້ນໂດຍຖືເອົາທັດສະນະຂອງນັກໄວຍາກອນໃນຄຳພີໄວຍາກອນ (ສັດທາສາດ), ແລະຄຳພີໄວຍາກອນນັ້ນກໍບໍ່ໄດ້ເປັນປະໂຫຍດແກ່ພຣະພຸດທະພົດໂດຍປະການທັງປວງ, ແຕ່ເປັນປະໂຫຍດພຽງບາງສ່ວນເທົ່ານັ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນຄຳພີກັດຈາຍະນະ ເພື່ອຈະສະແດງການລວມເອົາສິ່ງທີ່ຕ້ອງການແລະຍົກເວັ້ນສິ່ງທີ່ບໍ່ຕ້ອງການ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວລັກສະນະໄວ້ວ່າ “ຊິນະວະຈະນະຍຸດຕັງ ຫິ, ລີງຄັນຈະ ນິບຜັດຊະເຕ” (ເພາະວ່າລີງຍ່ອມສຳເລັດຮູບໃຫ້ຄົງຄູ່ກັບພຣະພຸດທະພົດ).


Yadi ca āpasaddo itthiliṅgabahuvacanako, kathaṃ āpoti padaṃ sijjhatīti? Āpasaddato paṭhamāyovacanaṃ katvā tassokārādesañca katvā āpoti padaṃ sijjhati ‘‘gāvo’’ti padamivāti. Visamamidaṃ nidassanaṃ, ‘‘gāvo’’ti padañhi niccokārantena gosaddena sambhūtaṃ. Tathā hi yomhi pare gosaddantassāvādesaṃ katvā tato yonamokārādesaṃ katvā ‘‘gāvo’’ti nipphajjati, āpasadde pana dve ādesā na santi. Buddhavacanañhi patvā āpasaddo akārantatāpakatiko jāto, na aññathāpakatikoti.

ແລະຫາກວ່າ ອາໂປສັບ ເປັນອິດຖີລີງພະຫຸວະຈົນ, ຄຳວ່າ “ອາໂປ” ຈະສຳເລັດຮູບໄດ້ແນວໃດ? (ພວກເຂົາອາດຕອບວ່າ) ລົງ ໂຍ ວິພັດ ປະຖົມມາ ຫຼັງຈາກອາໂປສັບ ແລ້ວແປງ ໂຍ ວິພັດ ນັ້ນເປັນ ໂອ, ຄຳວ່າ “...ອາໂປ” ກໍສຳເລັດຮູບ ເໝືອນກັບຄຳວ່າ “ຄາໂວ” (ງົວທັງຫຼາຍ). ຕົວຢ່າງປຽບທຽບນີ້ບໍ່ສົມກັນ, ເພາະວ່າຄຳວ່າ “ຄາໂວ” ນັ້ນ ເກີດຈາກ ໂຄສັບ ທີ່ມີສະຫຼະໂອເປັນທີ່ສຸດສະເໝີ. ດ້ວຍວ່າ ເມື່ອ ໂຍ ວິພັດ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ຍ່ອມແປງສະຫຼະໂອທີ່ສຸດແຫ່ງໂຄສັບເປັນ ອາວະ ແລ້ວແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ໂອ ຈຶ່ງສຳເລັດຮູບເປັນ “ຄາໂວ”, ແຕ່ໃນອາໂປສັບ ບໍ່ມີການແປງສອງຢ່າງນີ້. ເພາະເມື່ອເຖິງພຣະພຸດທະພົດແລ້ວ ອາໂປສັບຍ່ອມມີປົກກະຕິເປັນອະກາຣັນ (ມີສະຫຼະອະເປັນທີ່ສຸດ) ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ມີປົກກະຕິເປັນຢ່າງອື່ນ.


Evaṃ vuttāpi te ‘‘idameva saccaṃ, nāñña’’nti cetasi sannidhāya ādhānaggāhiduppaṭinissaggibhāve, ‘‘na vacanapaccanīkasātena suvijānaṃ subhāsita’’nti evaṃ vuttapaccanīkasātabhāve ca ṭhatvā evaṃ vadeyyuṃ ‘‘yatheva gāvosaddo, tatheva āposaddo kiṃ itthiliṅgo na bhavissati bahuvacanako cā’’ti? Tato tesaṃ imāni suttapadāni dassetabbāni. Seyyathidaṃ? ‘‘Āpaṃ āpato sañjānāti, āpaṃ āpato [Pg.147] saññatvā āpaṃ maññati, āpasmiṃ maññati, āpaṃ meti maññati, āpaṃ abhinandatī’’ti evaṃ suttapadāni dassetvā ‘‘āpanti idaṃ kataravacana’’nti pucchitabbā. Addhā te āpasaddassa bahuvacanantabhāvameva icchamānā vakkhanti ‘‘dutiyābahuvacana’’nti. Te vattabbā ‘‘nanu yovacanaṃ na suyyatī’’ti? Te vadeyyuṃ ‘‘yovacanaṃ kataamādesattā na suyyatī’’ti. Yaṃ yaṃ bhonto icchanti, taṃ taṃ mukhārūḷhaṃ vadanti.

ເຖິງແມ່ນວ່າຈະກ່າວຢ່າງນີ້ແລ້ວ ພວກເຂົາກໍຍັງຝັງໃຈວ່າ 'ສິ່ງນີ້ເທົ່ານັ້ນຈິງ, ສິ່ງອື່ນບໍ່ຈິງ' ໂດຍຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມເປັນຜູ້ຍຶດໝັ້ນຖືໝັ້ນແລະສະຫຼະຄືນໄດ້ຍາກ, ແລະຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມເປັນຜູ້ຍິນດີໃນຄຳຄັດຄ້ານທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຄຳສຸພາສິດ ບຸກຄົນຜູ້ຍິນດີໃນຄຳຄັດຄ້ານຍ່ອມບໍ່ຮູ້ໄດ້ໂດຍງ່າຍ' ແລ້ວກໍຈະກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ 'ອາໂປສັບ ຈະບໍ່ເປັນອິດຖີລີງແລະເປັນພະຫຸວະຈົນ ເໝືອນກັບຄາໂວສັບ (ໂຄສັບ) ໄດ້ແນວໃດ?' ຈາກນັ້ນ ຄວນສະແດງພຣະສູດເຫຼົ່ານີ້ແກ່ພວກເຂົາ. ດັ່ງນີ້ຄື: “ອາປັງ ອາປະໂຕ ສັນຊານາຕິ, ອາປັງ ອາປະໂຕ ສັນຍັດວາ ອາປັງ ມັນຍະຕິ, ອາປັສມິງ ມັນຍະຕິ, ອາປັງ ເມຕິ ມັນຍະຕິ, ອາປັງ ອະພິນັນທະຕິ” (ຍ່ອມຮູ້ຍິ່ງເຊິ່ງອາໂປທາດ ໂດຍຄວາມເປັນອາໂປທາດ, ຄັນຮູ້ຍິ່ງເຊິ່ງອາໂປທາດ ໂດຍຄວາມເປັນອາໂປທາດແລ້ວ ຍ່ອມສຳຄັນໝາຍເຊິ່ງອາໂປທາດ, ຍ່ອມສຳຄັນໝາຍໃນອາໂປທາດ, ຍ່ອມສຳຄັນໝາຍວ່າ ອາໂປທາດເປັນຂອງເຮົາ, ຍ່ອມເພີດເພີນເຊິ່ງອາໂປທາດ). ເມື່ອສະແດງພຣະສູດເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວ ຄວນຖາມພວກເຂົາວ່າ 'ຄຳວ່າ “ອາປັງ” ນີ້ ເປັນວະຈົນໃດ?' ແນ່ນອນ ພວກເຂົາຜູ້ປາດຖະໜາແຕ່ຄວາມເປັນພະຫຸວະຈົນຂອງອາໂປສັບ ຍ່ອມຈະຕອບວ່າ 'ເປັນທຸຕິຍາພະຫຸວະຈົນ'. ພວກເຂົາຄວນໄດ້ຮັບຄຳຖາມວ່າ 'ໂຍ ວິພັດ ບໍ່ປາກົດໃຫ້ໄດ້ຍິນບໍ່ແມ່ນບໍ?' ພວກເຂົາກໍຈະຕອບວ່າ 'ໂຍ ວິພັດ ບໍ່ປາກົດໃຫ້ໄດ້ຍິນ ເພາະຖືກແປງໄປແລ້ວ'. ພວກທ່ານປາດຖະໜາສິ່ງໃດໆ ກໍກ່າວສິ່ງນັ້ນໆ ຕາມແຕ່ປາກຈະເວົ້າ.


‘‘Āpato’’ti idaṃ pana kiṃ bhonto vadantīti? ‘‘Āpato’’ti idampi ‘‘bahuvacanakaṃ topaccayanta’’nti vadāma topaccayassa ekatthe ca bavhatthe ca pavattanato. Iti tumhe bahuvacanakattaṃyeva icchamānā ‘‘āposaddo ca yovacananto’’ti bhaṇatha, ‘‘āpato’’ti idampi ‘‘bahuvacanakaṃ topaccayanta’’nti bhaṇatha, ‘‘āpasmiṃ maññatī’’ti ettha pana ‘‘āpasmi’’ntidaṃ kataravacanantaṃ katarādesena sambhūtanti? Addhā te evaṃ puṭṭhā niruttarā bhavissanti. Tathā yesaṃ evaṃ hoti ‘‘āpasaddo itthiliṅgo ceva bahuvacanako cā’’ti, te pucchitabbā ‘‘yaṃ ācariyehi veyyākaraṇamataṃ gahetvā ‘yā āpo’ti ca ‘tāsa’nti ca vuttaṃ, tattha ‘kiṃ tāsa’nti vacane ‘āpāna’nti padaṃ ānetvā attho vattabbo, udāhu āpassā’’ti? ‘‘Āpāna’nti padamānetvā attho vattabbo’’ti ce, evañca sati ‘‘yā āpā’’ti vattabbaṃ ‘‘yā kaññā tiṭṭhantī’’ti padamiva. Atha ‘‘āpā’’ti padaṃ nāma natthi, ‘‘āpo’’ti padaṃyeva bahuvacanakanti ce, evaṃ sati ‘‘tāsa’’nti etthāpi ‘‘āpassā’’ti padaṃ ānetvā attho veditabbo. Kasmāti ce? Yasmā ‘‘āpo’’ti paccattekavacanassa tumhākaṃ matena bahuvacanatte sati ‘‘āpassā’’ti padampi bahuvacananti katvā tāsaṃsaddena yojetvā vattuṃ yuttitoti. Evaṃ sati ‘‘āpāna’’nti [Pg.148] padassa abhāveneva bhavitabbaṃ. Yathā pana ‘‘puriso, purisā. Purisaṃ, purise’’ti ca, ‘‘go, gāvo, gavo. Gāvu’’nti ca ekavacanabahuvacanāni bhavanti, evaṃ ‘‘āpo, āpā. Āpaṃ, āpe’’ti ekavacanabahuvacanehi bhavitabbaṃ. Evañca sati ‘‘āpasaddo bahuvacanakoyeva hotī’’ti na vattabbaṃ.

ພວກທ່ານຈະກ່າວເຖິງຄຳວ່າ “ອາປະໂຕ” ນີ້ວ່າແນວໃດ? (ພວກເຂົາອາດຕອບວ່າ) ພວກຂ້າພະເຈົ້າກ່າວວ່າ ຄຳວ່າ “...ອາປະໂຕ” ນີ້ກໍເປັນ 'ພະຫຸວະຈົນ ທີ່ລົງ ໂຕ ປັດໄຈ' ເພາະ ໂຕ ປັດໄຈ ຍ່ອມເປັນໄປໄດ້ທັງໃນເອກະອັດຖະ (ເອກະວະຈົນ) ແລະພະຫຸອັດຖະ (ພະຫຸວະຈົນ). ດັ່ງນັ້ນ ພວກທ່ານເມື່ອປາດຖະໜາແຕ່ຄວາມເປັນພະຫຸວະຈົນເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ອາໂປສັບ ກໍມີ ໂຍ ວິພັດ ເປັນທີ່ສຸດ' ແລະກ່າວວ່າ 'ຄຳວ່າ “ອາປະໂຕ” ນີ້ກໍເປັນພະຫຸວະຈົນທີ່ລົງ ໂຕ ປັດໄຈ', ແຕ່ໃນຄຳວ່າ “ອາປັສມິງ ມັນຍະຕິ” ນີ້, ຄຳວ່າ “ອາປັສມິງ” ນີ້ ເປັນວະຈົນໃດ ແລະເກີດຈາກການແປງວິພັດໃດ? ແນ່ນອນ ເມື່ອຖືກຖາມຢ່າງນີ້ ພວກເຂົາກໍຈະຈົນປັນຍາ. ອີກປະການໜຶ່ງ, ຊົນເຫຼົ່າໃດທີ່ມີຄວາມເຫັນຢ່າງນີ້ວ່າ '...ອາໂປສັບ ເປັນອິດຖີລີງແລະເປັນພະຫຸວະຈົນ', ພວກເຂົາຄວນຖືກຖາມວ່າ 'ຄຳໃດທີ່ພຣະອາຈານທັງຫຼາຍຖືເອົາທັດສະນະຂອງນັກໄວຍາກອນແລ້ວກ່າວໄວ້ວ່າ “ຍາ ອາໂປ” (ນ້ຳເຫຼົ່າໃດ) ແລະ “ຕາສັງ” (ແຫ່ງນ້ຳເຫຼົ່ານັ້ນ), ໃນຄຳວ່າ “ຕາສັງ” ນັ້ນ ຄວນນຳເອົາສັບວ່າ “...ອາປານັງ” ເຂົ້າມາແລ້ວກ່າວອັດຖະ ຫຼືວ່ານຳເອົາສັບວ່າ “...ອາປັສສາ” ເຂົ້າມາ?' ຫາກພວກເຂົາຕອບວ່າ 'ຄວນນຳເອົາສັບວ່າ “......ອາປານັງ” ເຂົ້າມາແລ້ວກ່າວອັດຖະ', ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ກໍຄວນຈະຕ້ອງກ່າວວ່າ “ຍາ ອາປາ” ເໝືອນກັບຄຳວ່າ “ຍາ ກັນຍາ ຕິດຖັນຕິ” (ນາງສາວທັງຫຼາຍໃດຢືນຢູ່). ຫາກພວກເຂົາກ່າວວ່າ 'ສັບວ່າ “...ອາປາ” ນັ້ນບໍ່ມີ, ມີແຕ່ສັບວ່າ “...ອາໂປ” ເທົ່ານັ້ນທີ່ເປັນພະຫຸວະຈົນ', ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ໃນຄຳວ່າ “ຕາສັງ” ນີ້ ກໍຄວນນຳເອົາສັບວ່າ “...ອາປັສສາ” ເຂົ້າມາແລ້ວຊາບອັດຖະ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ເມື່ອສັບວ່າ “...ອາໂປ” ທີ່ເປັນປັດຈັດຕະເອກະວະຈົນ (ປະຖົມມາວິພັດເອກະວະຈົນ) ເປັນພະຫຸວະຈົນຕາມທັດສະນະຂອງພວກທ່ານແລ້ວ, ກໍຄວນເຮັດໃຫ້ສັບວ່າ “...ອາປັສສາ” ເປັນພະຫຸວະຈົນນຳ ແລ້ວປະກອບເຂົ້າກັບສັບວ່າ “ຕາສັງ” ເພື່ອກ່າວ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ກໍຍ່ອມຕ້ອງບໍ່ມີສັບວ່າ “......ອາປານັງ” ເລີຍ. ແຕ່ຄຳວ່າ “ປຸຣິໂສ, ປຸຣິສາ. ປຸຣິສັງ, ປຸຣິເສ” ແລະ “ໂຄ, ຄາໂວ, ຄະໂວ. ຄາວຸງ” ຍ່ອມມີທັງເອກະວະຈົນແລະພະຫຸວະຈົນຢ່າງໃດ, ຄຳວ່າ “...ອາໂປ, ...ອາປາ. ...ອາປັງ, ...ອາເປ” ກໍຄວນມີທັງເອກະວະຈົນແລະພະຫຸວະຈົນຢ່າງນັ້ນ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ '...ອາໂປສັບ ເປັນພະຫຸວະຈົນເທົ່ານັ້ນ'.


Ye evaṃ vadanti, tesaṃ vacanaṃ sadosaṃ duppariharaṇīyaṃ mūlapariyāyasutte ‘‘āpaṃ maññati āpasmi’’nti ekavacanapāḷīnaṃ dassanato, visuddhimaggādīsu ca ‘‘vissandanabhāvena taṃ taṃ ṭhānaṃ āpoti appotīti āpo’’tiādikassa ekavacanavasena vuttanibbacanassa dassanato. Yathā pana pāḷiyaṃ itthiliṅgepi pariyāpanno gosaddo ‘‘tā gāvo tato tato daṇḍena ākoṭeyyā’’ti ca ‘‘annadā baladā cetā’’ti ca ādinā bavhatthadīpakehi itthiliṅgabhūtehi sabbanāmikapadehi ca asabbanāmikapadehi ca samānādhikaraṇabhāvena vutto dissati, na tathā pāḷiyaṃ bavhatthadīpakehi itthiliṅgabhūtehi sabbanāmikapadehi vā asabbanāmikapadehi vā samānādhikaraṇabhāvena vutto āpasaddo dissati. Yadi hi āpasaddo itthiliṅgo siyā, kaññasaddato āpaccayo viya āpasaddato āpaccayo vā siyā, nadasaddato viya ca īpaccayo vā siyā, ubhayampi natthi, ubhayābhāvato itthiliṅge vuttaṃ sabbampi vidhānaṃ tattha na labbhati, tena ñāyati ‘‘āpasaddo anitthiliṅgo’’ti. Nanu ca bho gosaddatopi āpaccayo natthi, tadabhāvato itthiliṅge vuttavidhānaṃ na labbhati, evaṃ sante kasmā soyeva itthiliṅgo hoti, na panāyaṃ āpasaddoti?

ຄຳກ່າວຂອງຊົນເຫຼົ່າໃດທີ່ກ່າວຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມມີໂທດ (ຂໍ້ບົກພ່ອງ) ແລະແກ້ຕົວໄດ້ຍາກ ເພາະເຫັນພຣະບາລີທີ່ເປັນເອກະວະຈົນໃນມູລະປະຣິຍາຍະສູດວ່າ “ອາປັງ ມັນຍະຕິ ອາປັສມິງ” (ຍ່ອມສຳຄັນໝາຍເຊິ່ງອາໂປທາດ, ໃນອາໂປທາດ) ແລະເພາະເຫັນຄຳວິເຄາະ (ນິບພະຈະນະ) ທີ່ກ່າວໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງເອກະວະຈົນໃນຄຳພີວິສຸດທິມັກເປັນຕົ້ນວ່າ “ວິສສັນທະນະພາເວນະ ຕັງ ຕັງ ຖານັງ ອາໂປຕິ ອັບໂປຕີຕິ ອາໂປ” (ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມເຖິງຄືແຜ່ໄປສູ່ສະຖານທີ່ນັ້ນໆ ໂດຍຄວາມເປັນສະພາບໄຫຼໄປ ເພາະເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນຊື່ວ່າ ອາໂປ). ອີກປະການໜຶ່ງ, ໂຄສັບ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຈັດຢູ່ໃນອິດຖີລີງໃນພຣະບາລີ ກໍຍັງປາກົດວ່າກ່າວໄວ້ໂດຍຄວາມເປັນສະມານາທິກະຣະນະ (ມີວິພັດແລະລີງສະເໝີກັນ) ກັບສັບພະນາມແລະອະສັບພະນາມທີ່ເປັນອິດຖີລີງສະແດງພະຫຸອັດຖະ (ພະຫຸວະຈົນ) ມີຄຳວ່າ “ຕາ ຄາໂວ ຕະໂຕ ຕະໂຕ ທັນເທນະ ອາໂກເຕຍຍາ” (ຄວນຕີງົວທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນຈາກບ່ອນນັ້ນໆ ດ້ວຍຄ້ອນ) ແລະ “ອັນນະທາ ພະລະທາ ເຈຕາ” (ງົວທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ເປັນຜູ້ໃຫ້ນ້ຳໃຫ້ແຮງ) ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ບໍ່ປາກົດວ່າ ອາໂປສັບ ຈະຖືກກ່າວໄວ້ໂດຍຄວາມເປັນສະມານາທິກະຣະນະກັບສັບພະນາມ ຫຼືອະສັບພະນາມທີ່ເປັນອິດຖີລີງສະແດງພະຫຸອັດຖະໃນພຣະບາລີຢ່າງນັ້ນເລີຍ. ເພາະວ່າ ຫາກອາໂປສັບເປັນອິດຖີລີງ, ກໍຄວນຈະມີ ອາ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກອາໂປສັບ ເໝືອນກັບ ອາ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກກັນຍາສັບ (ຫຼືກັນຍາສັບມີ ອາ ປັດໄຈ), ຫຼືຄວນມີ ອີ ປັດໄຈ ເໝືອນກັບນະທີສັບ (ນະທາສັບ), ແຕ່ປັດໄຈທັງສອງນີ້ກໍບໍ່ມີ, ເມື່ອບໍ່ມີປັດໄຈທັງສອງນີ້ ວິທີການທັງປວງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອິດຖີລີງກໍຍ່ອມບໍ່ໄດ້ໃນອາໂປສັບນັ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຮູ້ໄດ້ວ່າ “ອາໂປສັບ ບໍ່ແມ່ນອິດຖີລີງ”. ພວກເຂົາອາດຖາມວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ເຖິງແມ່ນວ່າ ໂຄສັບ ຈະບໍ່ມີ ອາ ປັດໄຈ ແລະເພາະບໍ່ມີປັດໄຈນັ້ນ ວິທີການທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອິດຖີລີງກໍຍ່ອມບໍ່ໄດ້, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເພາະເຫດໃດ ໂຄສັບ ນັ້ນຈຶ່ງເປັນອິດຖີລີງໄດ້, ແຕ່ອາໂປສັບນີ້ຫາເປັນເຊັ່ນນັ້ນບໍ່?'


Ettha vuccate – gosaddo na niyogā itthiliṅgo, atha kho pulliṅgova. Itthiliṅgabhāve pana tamhā āpaccaye [Pg.149] ahontepi īpaccayo vikappena hoti, aññampi itthiliṅge vuttavidhānaṃ labbhati. So hi niccamokārantatāpakatiyaṃ ṭhatvā ‘‘go, gāvī’’tiādinā attano itthiliṅgarūpānaṃ nibbattikāraṇabhūto, tena so itthiliṅgo bhavati. Āpasadde pana īpaccayādi na labbhati. Tena so itthiliṅgoti na vattabbo. Yathā vā gosaddassa avisadākāravohārataṃ paṭicca itthiliṅgabhāvo upapajjati, na tathā āpasaddassa. Āpasaddassa hi anākularūpakkamattā avisadākāravohāratā na dissati, yāya eso itthiliṅgo siyā. Evaṃ vuttā te niruttarā bhavissanti.

ໃນທີ່ນີ້ ຂໍຊີ້ແຈງວ່າ—ໂຄສັບ ບໍ່ແມ່ນວ່າຈະຕ້ອງເປັນອິດຖີລີງໂດຍສ່ວນດຽວ, ແຕ່ຄວາມຈິງແລ້ວເປັນປຸລີງກໍໄດ້. ແຕ່ໃນຄວາມເປັນອິດຖີລີງນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີ ອາ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກໂຄສັບນັ້ນ, ກໍຍັງມີ ອີ ປັດໄຈ ໄດ້ໂດຍວິການ (ທາງເລືອກ), ແລະວິທີການອື່ນໆ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອິດຖີລີງກໍຍ່ອມໄດ້ຕາມລັກສະນະໄວຍາກອນ. ເພາະວ່າ ໂຄສັບນັ້ນ ຕັ້ງຢູ່ໃນປົກກະຕິທີ່ມີສະຫຼະໂອເປັນທີ່ສຸດສະເໝີ ແລ້ວເປັນເຫດໃຫ້ບັງເກີດຮູບອິດຖີລີງຂອງຕົນມີ “ໂຄ, ຄາວີ” ເປັນຕົ້ນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ໂຄສັບນັ້ນຈຶ່ງເປັນອິດຖີລີງໄດ້. ແຕ່ໃນອາໂປສັບ ບໍ່ມີ ອີ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ ອາໂປສັບນັ້ນເປັນອິດຖີລີງ. ຫຼືອີກປະການໜຶ່ງ, ຄວາມເປັນອິດຖີລີງຍ່ອມສຳເລັດແກ່ໂຄສັບ ເພາະອາໄສການຮ້ອງເອີ້ນທີ່ມີລັກສະນະບໍ່ຈະແຈ້ງ (ອະວິສະທາການະໂວຫານ), ແຕ່ຫາເປັນເຊັ່ນນັ້ນບໍ່ແກ່ອາໂປສັບ. ເພາະວ່າ ອາໂປສັບ ມີລຳດັບຮູບຄຳທີ່ບໍ່ສັບສົນ ຄວາມເປັນໂວຫານທີ່ມີລັກສະນະບໍ່ຈະແຈ້ງຈຶ່ງບໍ່ປາກົດ, ເຊິ່ງຈະເຮັດໃຫ້ອາໂປສັບນັ້ນເປັນອິດຖີລີງໄດ້. ເມື່ອໄດ້ຮັບຄຳອະທິບາຍຢ່າງນີ້ແລ້ວ ພວກເຂົາກໍຈະຈົນປັນຍາ.


Tathā yesaṃ evaṃ hoti ‘‘āpasaddo sabbadā itthiliṅgo ceva bahuvacanako cā’’ti, te vattabbā – yathā itthiliṅgabhūtassa kaññāsaddassa paṭhamaṃ kaññaiti rassavasena ṭhapitassa āpaccayato paraṃ smiṃvacanaṃ sarūpato na tiṭṭhati, yaṃbhāvena ca yābhāvena ca tiṭṭhati ‘‘kaññāyaṃ, kaññāyā’’ti, na tathā ‘‘itthiliṅga’’nti tumhehi gahitassa āposaddassa paṭhamaṃ āpaiti rassavasena ṭhapitassa paraṃ smiṃvacanaṃ yaṃbhāvena ca yābhāvena ca tiṭṭhati, atha kho sarūpatoyeva tiṭṭhati ‘‘āpasmiṃ maññatī’’ti. Yadi pana āpasaddo itthiliṅgo siyā, smiṃvacanaṃ sarūpato na tiṭṭheyya. Yasmā ca smiṃvacanaṃ sarūpato tiṭṭhati, tasmā āpasaddo na itthiliṅgo. Na hi caturāsītidhammakkhandhasahassasaṅgahesu anekakoṭisatasahassesu pāḷippadesesu ekasmimpi pāḷippadese paṭhamaṃ akārantabhāvena ṭhapetabbānaṃ itthiliṅgasaddānaṃ parato ṭhitaṃ smiṃvacanaṃ sarūpato tiṭṭhatīti. Evaṃ vuttā te niruttarā bhavissanti.

ເຊັ່ນດຽວກັນ, ຊົນເຫຼົ່າໃດທີ່ມີຄວາມເຫັນຢ່າງນີ້ວ່າ 'ອາໂປສັບ ເປັນອິດຖີລີງແລະເປັນພະຫຸວະຈົນສະເໝີ', ພວກເຂົາຄວນໄດ້ຮັບຄຳຊີ້ແຈງວ່າ—ກັນຍາສັບ ທີ່ເປັນອິດຖີລີງ ເມື່ອຕັ້ງໄວ້ໃນເບື້ອງຕົ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງລັດສະວະ (ສຽງສັ້ນ) ວ່າ “ກັນຍາ” ແລ້ວ, ສະມິງວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ອາ ປັດໄຈ ຍ່ອມບໍ່ຄົງຢູ່ໂດຍຮູບເດີມ, ແຕ່ຍ່ອມຄົງຢູ່ໂດຍຄວາມເປັນ ຍັງ ແລະ ຍາ ວ່າ “ກັນຍາຍັງ, ກັນຍາຍາ” ຢ່າງໃດ, ສະມິງວິພັດ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ອາໂປສັບ ທີ່ພວກທ່ານຖືເອົາວ່າເປັນ 'ອິດຖີລີງ' ເຊິ່ງຕັ້ງໄວ້ໃນເບື້ອງຕົ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງລັດສະວະວ່າ “ອາປະ” ກໍຫາໄດ້ຄົງຢູ່ໂດຍຄວາມເປັນ ຍັງ ແລະ ຍາ ຢ່າງນັ້ນບໍ່, ແຕ່ຄວາມຈິງແລ້ວ ຍ່ອມຄົງຢູ່ໂດຍຮູບເດີມແທ້ໆ ວ່າ “ອາປັສມິງ ມັນຍະຕິ” (ຍ່ອມສຳຄັນໝາຍໃນອາໂປທາດ). ຫາກວ່າ ອາໂປສັບ ເປັນອິດຖີລີງ, ສະມິງວິພັດ ກໍບໍ່ຄວນຄົງຢູ່ໂດຍຮູບເດີມ. ແລະເພາະເຫດທີ່ ສະມິງວິພັດ ຄົງຢູ່ໂດຍຮູບເດີມ, ເພາະເຫດນັ້ນ ອາໂປສັບ ຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນອິດຖີລີງ. ເພາະວ່າ ໃນບັນດາພຣະບາລີຫຼາຍແສນໂກດ ທີ່ສົງເຄາະເຂົ້າໃນພຣະທຳມະຂັນແປດໝື່ນສີ່ພັນ, ບໍ່ມີພຣະບາລີແມ່ນແຕ່ບົດດຽວເລີຍ ທີ່ສະມິງວິພັດ ເຊິ່ງຕັ້ງຢູ່ເບື້ອງຫຼັງອິດຖີລີງສັບ ທີ່ຄວນຕັ້ງໄວ້ດ້ວຍຄວາມເປັນອະກາຣັນໃນເບື້ອງຕົ້ນ ຈະຄົງຢູ່ໂດຍຮູບເດີມ. ເມື່ອໄດ້ຮັບຄຳອະທິບາຍຢ່າງນີ້ແລ້ວ ພວກເຂົາກໍຈະຈົນປັນຍາ.


Keci panettha evaṃ vadeyyuṃ ‘‘āpasaddo napuṃsakaliṅgo, tathā hi aṭṭhasāliniyaṃ ‘omattaṃ pana āpo adhimattapathavīgatikaṃ [Pg.150] jāta’nti napuṃsakaliṅgabhāvena taṃsamānādhikaraṇapadāni niddiṭṭhānī’’ti? Tanna, manogaṇe pavattehi tama vaca sirasaddādīhi viya āpasaddenapi samānādhikaraṇapadānaṃ katthaci napuṃsakaliṅgabhāvena niddisitabbattā. Pubbācariyānañhi saddaracanāsu ‘‘saddhammatejavihataṃ vilayaṃ khaṇena, veneyyasattahadayesu tamo payātī’’ti ettha ‘‘tamo’’tipadena samānādhikaraṇaṃ ‘‘vihata’’nti napuṃsakaliṅgaṃ dissati, tathā ‘‘dukkhaṃ vaco etasmiṃ vipaccanīkasāte puggaleti dubbaco’’ti ettha ‘‘vaco’’ti padena samānādhikaraṇaṃ ‘‘dukkha’’nti napuṃsakaliṅgaṃ, ‘‘avanataṃ siro yassa so avanatasiro’’ti ettha ‘‘siro’’ti padena samānādhikaraṇaṃ ‘‘avanata’’nti napuṃsakaliṅgaṃ, ‘‘appaṃ rāgādirajo yesaṃ paññāmaye akkhimhi te apparajakkhā’’ti ettha ‘‘rajo’’ti padena samānādhikaraṇaṃ ‘‘appa’’nti napuṃsakaliṅgaṃ dissati. Na te ācariyā tehi samānādhikaraṇapadehi tamavacasirasaddādīnaṃ napuṃsakaliṅgattaviññāpanatthaṃ tathāvidhaṃ saddaracanaṃ kubbiṃsu, atha kho ‘‘sobhanaṃ mano tassāti sumano’’ti ettha viya manogaṇe pavattapulliṅgānaṃ payoge napuṃsakaliṅgabhāvenapi samānādhikaraṇapadāni katthaci hontīti dassanatthaṃ kubbiṃsu. Yathā ca ‘‘vihata’’ntiādikā saddaracanā tamavacasirasaddādīnaṃ napuṃsakaliṅgattaviññāpanatthaṃ na katā, tathā ‘‘omatta’’nti ca ‘‘adhimattapathavīgatikaṃ jāta’’nti ca saddaracanāpi āpasaddassa napuṃsakaliṅgattaviññāpanatthaṃ na katā. Yasmā pana manogaṇe pavattehi manasaddādīhi ekadesena samānagatikattā āpasaddenapi napuṃsakaliṅgassa samānādhikaraṇatā yujjati, tasmā aṭṭhasāliniyaṃ ‘‘omattaṃ pana āpo adhimattapathavīgatikaṃ jāta’’nti napuṃsakaliṅgassa āpasaddena samānādhikaraṇatā katā. Tathāpi āpasaddo [Pg.151] manasaddādīhi ekadesena samānagatiko samāsapadatte majjhokārassa ‘‘āpokasiṇaṃ, āpogata’’ntiādippayogassa dassanato, tasmā ‘‘omatta’’ntiādivacanaṃ āpasaddassa napuṃsakaliṅgattaviññāpanatthaṃ vuttanti na gahetabbaṃ, liṅgavipariyayavasena pana katthaci evampi saddagati hotīti ñāpanatthaṃ vuttanti gahetabbaṃ. ‘‘Omatto’’ti ca ‘‘adhimattapathavīgatiko jāto’’ti ca liṅgaṃ parivattetabbaṃ. Yadi hi āpasaddo napuṃsakaliṅgo siyā, sanikārāni’ssa paccattopayogarūpāni buddhavacanādīsu vijjeyyuṃ, na tādisāni santi. Kiñci bhiyyo – okārantaṃ nāma napuṃsakaliṅgaṃ katthacipi natthi, niggahītantaikāranta ukārantavasena hi tividhāniyeva napuṃsakaliṅgāni. Tena āpasaddassa napuṃsakaliṅgatā nupapajjatīti. Evaṃ vuttā te niruttarā bhavissanti. Iccokārantavasena gahitassa āpasaddassa itthiliṅgatā ca napuṃsakaliṅgatā ca ekantato natthi, niggahītantavasena pana gahitassa katthaci napuṃsakaliṅgatā siyā ‘‘bhante nāgasena samuddo samuddoti vuccati, kena kāraṇena āpaṃ udakaṃ samuddoti vuccatī’’ti payogadassanato. Ettha paneke vadeyyuṃ ‘‘yadi bho okārantavasena gahitassa āpasaddassa itthinapuṃsakaliṅgavasena dviliṅgatā natthi, okāranto āpasaddo kataraliṅgo’’ti? Pulliṅgoti mayaṃ vadāmāti.

ໃນເລື່ອງນີ້ ບາງຄົນອາດຈະກ່າວວ່າ “ອາໂປສັບ ເປັນນະປຸງສະກະລິງ ເພາະວ່າ ໃນອັດຖະສາລິນີ ມີການສະແດງບົດທີ່ມີວິພັດແລະລິງສະເໝີກັນ (ສະມານາທິກະຣະນະ) ດ້ວຍຄວາມເປັນນະປຸງສະກະລິງ ວ່າ ‘omattaṃ pana āpo adhimattapathavīgatikaṃ jātaṃ’ (ແຕ່ອາໂປທາດມີປະມານນ້ອຍ ເກີດມີສະພາວະໄປທາງປະຖະວີທາດຢ່າງຍິ່ງ)” ດັ່ງນີ້ຫຼື? ຄຳກ່າວນັ້ນບໍ່ຖືກຕ້ອງ ເພາະວ່າ ບົດທີ່ມີວິພັດແລະລິງສະເໝີກັນກັບອາໂປສັບ ກໍສາມາດສະແດງດ້ວຍຄວາມເປັນນະປຸງສະກະລິງໄດ້ໃນບາງບ່ອນ ເໝືອນກັບສັບທັງຫຼາຍມີ ຕະມະ, ວະຈະ ແລະ ສິຣະ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນໄປໃນມະໂນຄະນະ. ດ້ວຍວ່າ ໃນການແຕ່ງຄຳຂອງພະບຸບພາຈານທັງຫຼາຍ ຍ່ອມປາກົດບົດນະປຸງສະກະລິງທີ່ມີວິພັດແລະລິງສະເໝີກັນ ເຊັ່ນໃນຄຳວ່າ “saddhammatejavihataṃ vilayaṃ khaṇena, veneyyasattahadayesu tamo payātī” (ຄວາມມືດໃນຫົວໃຈຂອງເວໄນຍະສັດ ຍ່ອມເຖິງຄວາມພິນາດໄປໃນທັນທີ ເພາະຖືກກຳຈັດດ້ວຍເດດແຫ່ງພະສັດທຳ) ໃນບ່ອນນີ້ ບົດວ່າ “vihataṃ” ເປັນນະປຸງສະກະລິງ ມີວິພັດແລະລິງສະເໝີກັນກັບບົດວ່າ “tamo”, ແລະໃນຄຳວ່າ “dukkhaṃ vaco etasmiṃ vipaccanīkasāte puggaleti dubbaco” ໃນບ່ອນນີ້ ບົດວ່າ “dukkhaṃ” ເປັນນະປຸງສະກະລິງ ມີວິພັດແລະລິງສະເໝີກັນກັບບົດວ່າ “vaco”, ໃນຄຳວ່າ “avanataṃ siro yassa so avanatasiro” ໃນບ່ອນນີ້ ບົດວ່າ “avanataṃ” ເປັນນະປຸງສະກະລິງ ມີວິພັດແລະລິງສະເໝີກັນກັບບົດວ່າ “siro”, ໃນຄຳວ່າ “appaṃ rāgādirajo yesaṃ paññāmaye akkhimhi te apparajakkhā” ໃນບ່ອນນີ້ ບົດວ່າ “appaṃ” ເປັນນະປຸງສະກະລິງ ມີວິພັດແລະລິງສະເໝີກັນກັບບົດວ່າ “rajo” ກໍປາກົດຢູ່. ພະອາຈານທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ໄດ້ແຕ່ງຄຳເຊັ່ນນັ້ນ ເພື່ອສະແດງຄວາມເປັນນະປຸງສະກະລິງຂອງສັບທັງຫຼາຍມີ ຕະມະ, ວະຈະ ແລະ ສິຣະ ເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍບົດທີ່ມີວິພັດແລະລິງສະເໝີກັນເຫຼົ່ານັ້ນ, ແຕ່ແທ້ຈິງແລ້ວ ທ່ານແຕ່ງໄວ້ເພື່ອສະແດງວ່າ ໃນການໃຊ້ປຸລລິງ ທີ່ເປັນໄປໃນມະໂນຄະນະ ເໝືອນໃນຄຳວ່າ “sobhanaṃ mano tassāti sumano” ນັ້ນ ບົດທີ່ມີວິພັດແລະລິງສະເໝີກັນ ກໍຍັງມີຄວາມເປັນນະປຸງສະກະລິງໄດ້ໃນບາງບ່ອນ. ແລະເໝືອນດັ່ງການແຕ່ງຄຳມີ “vihataṃ” ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ໄດ້ແຕ່ງຂຶ້ນເພື່ອສະແດງຄວາມເປັນນະປຸງສະກະລິງຂອງສັບທັງຫຼາຍມີ ຕະມະ, ວະຈະ ແລະ ສິຣະ ເປັນຕົ້ນ, ການແຕ່ງຄຳວ່າ “omattaṃ” ແລະ “adhimattapathavīgatikaṃ jātaṃ” ກໍບໍ່ໄດ້ແຕ່ງຂຶ້ນເພື່ອສະແດງຄວາມເປັນນະປຸງສະກະລິງຂອງອາໂປສັບ ເຊັ່ນດຽວກັນ. ແຕ່ເນື່ອງຈາກວ່າ ອາໂປສັບ ມີຄວາມເປັນໄປສະເໝີກັນໂດຍສ່ວນໜຶ່ງ ກັບມະໂນສັບ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນໄປໃນມະໂນຄະນະ, ຄວາມເປັນບົດທີ່ມີວິພັດແລະລິງສະເໝີກັນແຫ່ງນະປຸງສະກະລິງ ກັບອາໂປສັບ ຈຶ່ງຄວນແກ່ເຫດຜົນ, ດັ່ງນັ້ນ ໃນອັດຖະສາລິນີ ຈຶ່ງໄດ້ເຮັດຄວາມເປັນບົດທີ່ມີວິພັດແລະລິງສະເໝີກັນແຫ່ງນະປຸງສະກະລິງ ກັບອາໂປສັບ ວ່າ “omattaṃ pana āpo adhimattapathavīgatikaṃ jātaṃ”. ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ, ອາໂປສັບ ກໍມີຄວາມເປັນໄປສະເໝີກັນໂດຍສ່ວນໜຶ່ງ ກັບມະໂນສັບ ເປັນຕົ້ນ ເພາະເຫັນການໃຊ້ໃນສະມາສບົດ ທີ່ມີ ໂອ ອັກສອນ ໃນທ່າມກາງ ເຊັ່ນ “āpokasiṇaṃ, āpogataṃ” ເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນຖືເອົາວ່າ ຄຳກ່າວມີ “omattaṃ” ເປັນຕົ້ນ ຕັດໄວ້ເພື່ອສະແດງຄວາມເປັນນະປຸງສະກະລິງຂອງອາໂປສັບ, ແຕ່ຄວນຖືເອົາວ່າ ຕັດໄວ້ເພື່ອໃຫ້ຮູ້ວ່າ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະຫຼັບລິງ (ລິງຄະວິປະຣິຍາຍະ) ຄວາມເປັນໄປຂອງສັບ ແມ່ນແຕ່ຢ່າງນີ້ ກໍຍ່ອມມີໄດ້ໃນບາງບ່ອນ. ຄວນປ່ຽນລິງໃຫ້ເປັນ “omatto” ແລະ “adhimattapathavīgatiko jāto”. ເພາະວ່າ ຖ້າອາໂປສັບ ເປັນນະປຸງສະກະລິງ, ຮູບປະຖົມມາວິພັດແລະທຸຕິຍາວິພັດ ທີ່ມີ ນິກະຫິດ (ອັງ) ກໍຄວນຈະມີປາກົດໃນພະພຸດທະພົດ ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ຮູບເຊັ່ນນັ້ນບໍ່ມີເລີຍ. ອີກປະການໜຶ່ງ, ນະປຸງສະກະລິງ ທີ່ມີ ໂອ ເປັນການັນ ບໍ່ມີໃນບ່ອນໃດເລີຍ, ເພາະວ່ານະປຸງສະກະລິງ ມີພຽງ 3 ຢ່າງເທົ່ານັ້ນ ຄື: ລົງທ້າຍດ້ວຍນິກະຫິດ (ອັງ-ການັນ), ອິ-ການັນ ແລະ ອຸ-ການັນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຄວາມເປັນນະປຸງສະກະລິງຂອງອາໂປສັບ ຈຶ່ງບໍ່ສົມເຫດສົມຜົນ. ເມື່ອກ່າວຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຊົນເຫຼົ່ານັ້ນກໍຈະເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄຳໂຕ້ຕອບ. ດ້ວຍເຫດນີ້, ອາໂປສັບ ທີ່ຖືເອົາໂດຍຄວາມເປັນ ໂອ-ການັນ ຍ່ອມບໍ່ເປັນອິດຖີລິງ ແລະນະປຸງສະກະລິງ ໂດຍເດັດຂາດ, ແຕ່ຖ້າຖືເອົາໂດຍຄວາມເປັນ ນິກະຫິດຕັນຕະ (ລົງທ້າຍດ້ວຍນິກະຫິດ) ກໍອາດຈະເປັນນະປຸງສະກະລິງໄດ້ໃນບາງບ່ອນ ເພາະເຫັນການໃຊ້ ເຊັ່ນ: “bhante nāgasena samuddo samuddoti vuccati, kena kāraṇena āpaṃ udakaṃ samuddoti vuccati” (ຂ້າແດ່ພະນາກະເສນ ມະຫາສະໝຸດ ເພິ່ນຮຽກວ່າ ສະໝຸດ, ເພາະເຫດໃດ ອາໂປຄືນ້ຳ ຈຶ່ງຮຽກວ່າ ສະໝຸດ). ໃນເລື່ອງນີ້ ບາງຄົນອາດຈະຖາມວ່າ “ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ຖ້າອາໂປສັບ ທີ່ຖືເອົາໂດຍຄວາມເປັນ ໂອ-ການັນ ບໍ່ມີຄວາມເປັນສອງລິງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອິດຖີລິງແລະນະປຸງສະກະລິງ, ແລ້ວອາໂປສັບ ທີ່ເປັນ ໂອ-ການັນ ນັ້ນ ຈະເປັນລິງໃດ?” ພວກຂ້າພະເຈົ້າຂໍກ່າວວ່າ ເປັນປຸລລິງ.


Yadi ca bho āpasaddo pulliṅgo. Yathā āpasaddassa pulliṅgatā paññāyeyya, nijjhānakkhamatā ca bhaveyya, tathā suttaṃ āharathāti. ‘‘Āharissāmisuttaṃ, na no suttāharaṇe bhāro atthī’’ti evañca pana vatvā tesaṃ imāni suttapadāni dassetabbāni. Seyyathidaṃ? ‘‘Āpo upalabbhatīti? Āmantā. Āpassa kattā kāretā upalabbhatīti? Na [Pg.152] hevaṃ vattabbe. Atīto āpo atthīti? Āmantā. Tena āpena āpakaraṇīyaṃ karotīti? Na hevaṃ vattabbe. Āpaṃ maññati āpasmiṃ maññatī’’ti imāni suttapadāni.

“ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ຖ້າວ່າ ອາໂປສັບ ເປັນປຸລລິງ, ຂໍທ່ານຈົ່ງນຳພະສູດມາສະແດງ ເພື່ອໃຫ້ຄວາມເປັນປຸລລິງຂອງອາໂປສັບນັ້ນ ປາກົດຈະແຈ້ງ ແລະເປັນໜ້າເພ່ງພິນິດດ້ວຍເຖີດ”. ເມື່ອກ່າວຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຄວນກ່າວວ່າ “ຂ້າພະເຈົ້າຈະນຳພະສູດມາສະແດງ, ການນຳພະສູດມາສະແດງ ບໍ່ແມ່ນພາລະໜັກໜ່ວງຂອງພວກຂ້າພະເຈົ້າເລີຍ” ແລ້ວສະແດງບົດພະສູດເຫຼົ່ານີ້ແກ່ພວກເຂົາ. ດັ່ງນີ້ຄື: “ອາໂປທາດ ຍ່ອມປາກົດມີຢູ່ຫຼື? ຂໍຮັບ, ມີຢູ່. ຜູ້ເຮັດ, ຜູ້ໃຊ້ໃຫ້ເຮັດ ເຊິ່ງອາໂປທາດ ຍ່ອມປາກົດມີຢູ່ຫຼື? ບໍ່ຄວນກ່າວຢ່າງນັ້ນເລີຍ. ອາໂປທາດທີ່ເປັນອະດີດ ມີຢູ່ຫຼື? ຂໍຮັບ, ມີຢູ່. ບຸກຄົນຍ່ອມເຮັດກິດທີ່ຈະຕ້ອງເຮັດດ້ວຍນ້ຳ ດ້ວຍອາໂປທາດນັ້ນຫຼື? ບໍ່ຄວນກ່າວຢ່າງນັ້ນເລີຍ. ຍ່ອມສຳຄັນໝາຍໃນອາໂປທາດ, ຍ່ອມສຳຄັນໝາຍໃນອາໂປທາດ” ເຫຼົ່ານີ້ຄືບົດພະສູດ.


Ettha ca ‘‘upalabbhatī’’tiādinā āpasaddassa ekavacanatā siddhā, tāya siddhāya bahuvacanatāpi siddhāyeva. Ekavacanatāyeva hi saddasatthe paṭisiddhā, na bahuvacanatā, tena ‘‘āpenā’’ti iminā pana āpasaddassa itthiliṅgabhāvavigamo siddho itthiliṅge enādesābhāvato. ‘‘Āpassa, āpasmi’’nti imināpi itthiliṅgabhāvavigamoyeva itthiliṅge sarūpato nā smā smiṃ vacanānamabhāvā. ‘‘Atīto’’ti iminā itthiliṅganapuṃsakaliṅgabhāvavigamo okārantanapuṃsakaliṅgassa abhāvato, okārantassa guṇanāmabhūtassa itthiliṅgassa ca abhāvato.

ໃນບົດພະສູດເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄວາມເປັນເອກະວະຈະນະຂອງອາໂປສັບ ຍ່ອມsຳເລັດ ດ້ວຍບົດມີ “upalabbhati” ເປັນຕົ້ນ, ເມື່ອຄວາມເປັນເອກະວະຈະນະນັ້ນສຳເລັດແລ້ວ, ຄວາມເປັນພະຫຸວະຈະນະກໍຍ່ອມສຳເລັດດ້ວຍເຊັ່ນກັນ. ເພາະວ່າ ໃນຄຳພີໄວຍາກອນ ຫ້າມສະເພາະຄວາມເປັນເອກະວະຈະນະເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ໄດ້ຫ້າມຄວາມເປັນພະຫຸວະຈະນະ, ສ່ວນວ່າ ດ້ວຍບົດວ່າ “āpena” ນີ້, ຄວາມປາສະຈາກຄວາມເປັນອິດຖີລິງຂອງອາໂປສັບ ຍ່ອມສຳເລັດ ເພາະໃນອິດຖີລິງ ບໍ່ມີການແປງ ເອ ນະ (enādesa). ແມ່ນແຕ່ດ້ວຍບົດວ່າ “āpassa, āpasmiṃ” ນີ້, ຄວາມປາສະຈາກຄວາມເປັນອິດຖີລິງ ກໍຍ່ອມສຳເລັດເຊັ່ນກັນ ເພາະໃນອິດຖີລິງ ບໍ່ມີວິພັດທັງຫຼາຍຄື ນາ, ສະມາ, ສະມິງ ໂດຍກົງ. ດ້ວຍບົດວ່າ “atīto” ນີ້, ຄວາມປາສະຈາກຄວາມເປັນອິດຖີລິງແລະນະປຸງສະກະລິງ ຍ່ອມສຳເລັດ ເພາະບໍ່ມີນະປຸງສະກະລິງ ທີ່ເປັນ ໂອ-ການັນ, ແລະບໍ່ມີອິດຖີລິງ ທີ່ເປັນຄຸນນາມ ລົງທ້າຍດ້ວຍ ໂອ-ການັນ.


Apica buddhavacanādīsu ‘‘cittāni, rūpānī’’tiādīni viya sanikārānaṃ rūpānaṃ adassanato okārantabhāvena gahitassa napuṃsakaliṅgabhāvavigamo atīva pākaṭo. Aparampettha vattabbaṃ – ‘‘atīto āpo atthīti? Āmantā’’ti ettha ‘‘atīto’’ti iminā āpasaddassa visadākāravohāratāsūcakena okārantapadena tassa avisadākāravohāratāya ca ubhayamuttākāravohāratāya ca abhāvo siddho. Tassa ca avisadākāravohāratāya abhāve siddhe itthiliṅgabhāvo dūrataro. Ubhayamuttākāravohāratāya ca abhāve siddhe napuṃsakaliṅgabhāvopi dūrataroyeva. Iti na katthacipi okārantabhāvena gahito āpasaddo itthiliṅgo vā napuṃsakaliṅgo vā bhavati. Milindapañhe pana niggahītantavasena āgato napuṃsakaliṅgoti veditabbo, na cettha vattabbaṃ ‘‘atīto’’ti ‘‘tenā’’ti [Pg.153] ca imāni liṅgavipallāsavasena vuttānīti vāccaliṅgānamanuvattāpakassa abhidheyyaliṅgabhūtassa āpasaddassa ‘‘kaññāya cittānī’’tiādīnaṃ viya itthinapuṃsakaliṅgarūpānaṃ abhāvato. Apica vohārakusalā tathāgatā tathāgatasāvakā ca, tehiyeva uttamapurisehi vohārakusalehi ‘‘atīto āpo’’tiādinā vuttattāpi ‘‘atīto’’ti ‘‘tenā’’ti ca imāni liṅgavipallāsavasena vuttānīti na cintetabbāni, tasmā taṃsamānādhikaraṇo okārantabhāvena gahito āpasaddo ekavacananto pulliṅgo ceva yathāpayogaṃ ekavacanabahuvacanako cāti veditabbo ‘‘āpo, āpā. Āpaṃ, āpe’’tiādinā yojetabbattā. Evaṃ vuttāni suttapadāni savinicchayāni sutvā addhā te āpasaddassa itthiliṅgabahuvacanatāvādino niruttarā bhavissanti.

ອີກປະການໜຶ່ງ, ຄວາມປາສະຈາກຄວາມເປັນນະປຸງສະກະລິງ ຂອງອາໂປສັບ ທີ່ຖືເອົາໂດຍຄວາມເປັນ ໂອ-ການັນ ຍ່ອມປາກົດຈະແຈ້ງຢ່າງຍິ່ງ ເພາະບໍ່ເຫັນຮູບທີ່ມີນິກະຫິດ (ອັງ) ເຊັ່ນ “cittāni, rūpāni” ເປັນຕົ້ນ ໃນພະພຸດທະພົດ ແລະຄຳພີອື່ນໆ. ສິ່ງທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວໃນເລື່ອງນີ້ ມີອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄື: ໃນຄຳວ່າ “atīto āpo atthīti? Āmantā” ນີ້, ດ້ວຍບົດວ່າ “atīto” ເຊິ່ງເປັນ ໂອ-ການັນ ບົດທີ່ສະແດງເຖິງໂວຫານທີ່ມີອາການຈະແຈ້ງ (ວິສະທາການະໂວຫານ) ຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງໂວຫານທີ່ມີອາການບໍ່ຈະແຈ້ງ (ອະວິສະທາການະໂວຫານ) ແລະໂວຫານທີ່ມີອາການພົ້ນຈາກທັງສອງ (ອຸພະຍະມຸດຕາການະໂວຫານ) ຂອງອາໂປສັບນັ້ນ ຍ່ອມສຳເລັດ. ເມື່ອຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງໂວຫານທີ່ມີອາການບໍ່ຈະແຈ້ງຂອງອາໂປສັບນັ້ນ ສຳເລັດແລ້ວ, ຄວາມເປັນອິດຖີລິງກໍຍິ່ງຫ່າງໄກອອກໄປອີກ. ແລະເມື່ອຄວາມບໍ່ມີແຫ່ງໂວຫານທີ່ມີອາການພົ້ນຈາກທັງສອງ ສຳເລັດແລ້ວ, ຄວາມເປັນນະປຸງສະກະລິງກໍຍິ່ງຫ່າງໄກອອກໄປອີກເຊັ່ນກັນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ອາໂປສັບ ທີ່ຖືເອົາໂດຍຄວາມເປັນ ໂອ-ການັນ ຍ່ອມບໍ່ເປັນອິດຖີລິງ ຫຼືນະປຸງສະກະລິງ ໃນບ່ອນໃດໆ ເລີຍ. ສ່ວນໃນມິລິນທະບັນຫາ, ອາໂປສັບ ທີ່ມາໂດຍຄວາມເປັນ ນິກະຫິດຕັນຕະ (ລົງທ້າຍດ້ວຍນິກະຫິດ) ພຶງຊາບວ່າເປັນນະປຸງສະກະລິງ, ແລະໃນເລື່ອງນີ້ ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ ບົດວ່າ “atīto” ແລະ “tena” ເຫຼົ່ານີ້ ຕັດໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຜິດພາດທາງລິງ (ລິງຄະວິປັນລາດ), ເພາະອາໂປສັບ ເຊິ່ງເປັນອະພິເທຍຍະລີງ (ລິງຂອງເນື້ອຄວາມ) ທີ່ຄ້ອຍຕາມວັດຈະລີງ (ລິງຂອງຄຳເວົ້າ) ຍ່ອມບໍ່ມີຮູບອິດຖີລິງແລະນະປຸງສະກະລິງ ເໝືອນກັບບົດວ່າ “kaññāya, cittāni” ເປັນຕົ້ນ. ອີກປະການໜຶ່ງ, ພະຕາຖາຄົດ ແລະພະສາວົກຂອງພະຕາຖາຄົດ ທັງຫຼາຍ ລ້ວນແຕ່ເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນໂວຫານ, ເພາະວ່າພະບຸລຸດຜູ້ປະເສີດສຸດ ຜູ້ສະຫຼາດໃນໂວຫານເຫຼົ່ານັ້ນ ໄດ້ຕັດໄວ້ວ່າ “atīto āpo” ເປັນຕົ້ນ, ຈຶ່ງບໍ່ຄວນຄິດວ່າ ບົດວ່າ “atīto” ແລະ “tena” ເຫຼົ່ານີ້ ຕັດໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຜິດພາດທາງລິງ, ດັ່ງນັ້ນ ອາໂປສັບ ທີ່ຖືເອົາໂດຍຄວາມເປັນ ໂອ-ການັນ ມີວິພັດແລະລິງສະເໝີກັນກັບບົດນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າເປັນປຸລລິງ ເອກະວະຈະນະ ແລະເປັນທັງເອກະວະຈະນະແລະພະຫຸວະຈະນະ ຕາມການໃຊ້ ເພາະຕ້ອງປະກອບດ້ວຍບົດມີ “āpo, āpā. āpaṃ, āpe” ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອໄດ້ຟັງບົດພະສູດເຫຼົ່ານີ້ ພ້ອມທັງຄຳວິນິດໄສແລ້ວ, ແທ້ຈິງແລ້ວ ຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ກ່າວວ່າ ອາໂປສັບ ເປັນອິດຖີລິງ ພະຫຸວະຈະນະ ກໍຈະເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄຳໂຕ້ຕອບຢ່າງແນ່ນອນ.


Ettha koci vadeyya – pāḷiyaṃ pulliṅganayo ekavacananayo ca kiṃ aṭṭhakathāṭīkācariyehi na diṭṭho, ye āpasaddassa itthiliṅgabahuvacanattaṃ vaṇṇesunti? No na diṭṭho, diṭṭhoyeva so nayo tehi. Yasmā pana te na kevalaṃ sāṭṭhakathe tepiṭake buddhavacaneyeva visāradā, atha kho sakalepi saddasatthe visāradā, tasmā saddasatthe attano paṇḍiccaṃ pakāsetuṃ, ‘‘saddasatthe ca īdiso nayo vutto’’ti viññāpetuñca saddasatthanayaṃ gahetvā āpasaddassa itthiliṅgabahuvacanakattaṃ vaṇṇesunti natthi tesaṃ doso. Tathā hi mūlapariyāyasuttantaṭṭhakathāyaṃ tehiyeva vuttaṃ āpasaddassa pulliṅgekavacanakattasūcanakaṃ ‘‘lakkhaṇasasambhārārammaṇasammutivasena catubbidho āpo, tesū’’tiādi, tasmā natthi tesaṃ doso. Pūjārahā hi te āyasmanto, namoyeva tesaṃ [Pg.154] karoma, na tesaṃ vacanaṃ codanābhājanaṃ. Ye pana ujuvipaccanīkavādā daḷhameva āpasaddassa itthiliṅgabahuvacanattaṃ mamāyanti, tesaṃyeva vacanaṃ codanābhājanaṃ. Yasmā pana mayaṃ pāḷinayānusārena antadvayavato āpasaddassa pulliṅgattaṃ napuṃsakaliṅgattañca vidadhāma, tasmā yo koci idaṃ vādaṃ madditvā aññaṃ vādaṃ patiṭṭhāpetuṃ sakkhissatīti netaṃ ṭhānaṃ vijjati, idañca pana ṭhānaṃ mahāgahanaṃ duppaṭivijjhanaṭṭhena, paramasukhumañca katañāṇasambhārehi paramasukhumañāṇehi paṇḍitehi vedanīyattā. Sabbamidañhi vacanaṃ tesu tesu ṭhānesu atthabyañjanapariggahaṇe sotūnaṃ paramakosallajananatthañceva sāsane ādaraṃ akatvā saddasatthamatena kālaṃ vītināmentānaṃ sāthalikānaṃ pamādavihāranisedhanatthañca sāsanassātimahantabhāvadīpanatthañca vuttaṃ, na attukkaṃsanaparavambhanatthanti imissaṃ nītiyaṃ saddhāsampannehi kulaputtehi yogo karaṇīyo bhagavato sāsanassa ciraṭṭhitatthaṃ.

ໃນເລື່ອງນີ້ ບາງຄົນອາດຈະກ່າວວ່າ: ວິທີແຫ່ງປຸລລິງ ແລະວິທີແຫ່ງເອກະວະຈະນະ ໃນພະບາລີ ພະອັດຖະກະຖາຈານແລະພະດີກາຈານທັງຫຼາຍ ບໍ່ເຫັນຫຼືຢ່າງໃດ, ທ່ານທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ພັນລະນາຄວາມເປັນອິດຖີລິງ ພະຫຸວະຈະນະ ຂອງອາໂປສັບ? ບໍ່ແມ່ນວ່າທ່ານບໍ່ເຫັນ, ແທ້ຈິງແລ້ວ ວິທີນັ້ນ ທ່ານເຫັນຢູ່ແລ້ວ. ແຕ່ເນື່ອງຈາກວ່າ ທ່ານທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ພຽງແຕ່ເປັນຜູ້ຊ່ຽວຊານໃນພະພຸດທະພົດໄຕປິໂດກ ພ້ອມທັງອັດຖະກະຖາເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຍັງເປັນຜູ້ຊ່ຽວຊານໃນຄຳພີໄວຍາກອນທັງປວງອີກດ້ວຍ, ດັ່ງນັ້ນ ເພື່ອສະແດງຄວາມເປັນປາດຊະຍາຂອງຕົນໃນຄຳພີໄວຍາກອນ ແລະເພື່ອໃຫ້ຮູ້ວ່າ “ໃນຄຳພີໄວຍາກອນ ກໍມີວິທີກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້”, ທ່ານຈຶ່ງຖືເອົາວິທີແຫ່ງຄຳພີໄວຍາກອນ ແລ້ວພັນລະນາຄວາມເປັນອິດຖີລິງ ພະຫຸວະຈະນະ ຂອງອາໂປສັບ, ຄວາມຜິດພາດຂອງພະອາຈານທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ມີເລີຍ. ດ້ວຍວ່າ ໃນມູລະປະຣິຍາຍະສູດອັດຖະກະຖາ ພະອາຈານທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ກໍໄດ້ກ່າວຄຳທີ່ສະແດງເຖິງຄວາມເປັນປຸລລິງ ເອກະວະຈະນະ ຂອງອາໂປສັບ ໄວ້ວ່າ “lakkhaṇasasambhārārammaṇasammutivenessa catubbidho āpo, tesū” (ອາໂປທາດ ມີ 4 ຢ່າງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງລັກສະນະ, ສະສຳພາຣະ, ອາຣົມ ແລະສົມມຸດ, ໃນອາໂປທາດເຫຼົ່ານັ້ນ...) ເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຄວາມຜິດພາດຂອງພະອາຈານທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ມີເລີຍ. ພະອາຈານຜູ້ມີອາຍຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ລ້ວນແຕ່ເປັນຜູ້ຄວນແກ່ການບູຊາ, ພວກຂ້າພະເຈົ້າຂໍນອບນ້ອມຕໍ່ທ່ານທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳກ່າວຂອງພວກທ່ານ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ຈະຕ້ອງຕຳນິຕິຕຽນເລີຍ. ສ່ວນຊົນທັງຫຼາຍ ຜູ້ມີວາທະຂັດແຍ້ງໂດຍກົງ ຍຶດໝັ້ນຢ່າງແໜ້ນແຟ້ນໃນຄວາມເປັນອິດຖີລິງ ພະຫຸວະຈະນະ ຂອງອາໂປສັບ, ຄຳກ່າວຂອງຊົນເຫຼົ່ານັ້ນຕ່າງຫາກ ທີ່ເປັນສິ່ງຄວນແກ່ການຕຳນິຕິຕຽນ. ແຕ່ເນື່ອງຈາກວ່າ ພວກຂ້າພະເຈົ້າ ສະແດງຄວາມເປັນປຸລລິງ ແລະຄວາມເປັນນະປຸງສະກະລິງ ຂອງອາໂປສັບ ທີ່ມີທີ່ສຸດທັງສອງ ຕາມແນວທາງແຫ່ງພະບາລີ, ດັ່ງນັ້ນ ການທີ່ໃຜຄົນໃດຄົນໜຶ່ງ ຈະທຳລາຍວາທະນີ້ ແລ້ວສະຖາປະນາວາທະອື່ນຂຶ້ນມາແທນນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ແມ່ນຖານະທີ່ຈະມີໄດ້, ແລະເລື່ອງນີ້ ກໍເປັນເລື່ອງທີ່ເລິກເຊິ່ງກວ້າງຂວາງຢ່າງຍິ່ງ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ຮູ້ໄດ້ຍາກ, ແລະເປັນເລື່ອງທີ່ລະອຽດອ່ອນຢ່າງຍິ່ງ ເຊິ່ງບັນດິດທັງຫຼາຍ ຜູ້ມີປັນຍາອັນລະອຽດອ່ອນຢ່າງຍິ່ງ ຜູ້ໄດ້ສ້າງສົມປັນຍາສົມບານມາແລ້ວ ພຶງຮູ້ໄດ້. ແທ້ຈິງແລ້ວ, ຄຳກ່າວທັງໝົດນີ້ ຕັດໄວ້ໃນບ່ອນນັ້ນໆ ເພື່ອໃຫ້ຜູ້ຟັງເກີດຄວາມສະຫຼາດຢ່າງຍິ່ງ ໃນການກຳນົດອັດຖະແລະພະຍັນຊະນະ, ແລະເພື່ອຫ້າມຄວາມເປັນຢູ່ດ້ວຍຄວາມປະໝາດ ຂອງພວກມັກງ່າຍ ຜູ້ໃຊ້ເວລາໃຫ້ລ່ວງເລີຍໄປດ້ວຍຄວາມຄິດເຫັນທາງໄວຍາກອນ ໂດຍບໍ່ມີຄວາມເອື້ອເຟື້ອໃນພະສາສະໜາ, ແລະເພື່ອສະແດງເຖິງຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ຢ່າງຍິ່ງ ຂອງພະສາສະໜາ, ບໍ່ແມ່ນເພື່ອຍົກຕົນຂົ່ມທ່ານ, ກຸນລະບຸດທັງຫຼາຍ ຜູ້ສົມບູນດ້ວຍສັດທາ ພຶງປະກອບຄວາມພຽນໃນຄຳພີນີ້ ເພື່ອຄວາມດຳລົງຢູ່ສິ້ນກາລະນານ ແຫ່ງພະສາສະໜາຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ.


Yasmā pana pāḷito aṭṭhakathā balavatī nāma natthi, tasmā pāḷinayānurūpeneva āpasaddassa nāmikapadamālaṃ yojessāma sotūnamasammohatthaṃ, kimettha saddasatthanayo karissati. Atrāyaṃ udānapāḷi ‘‘kiṃ kayirā udapānena, āpā ce sabbadā siyu’’nti.

ແຕ່ເນື່ອງຈາກວ່າ ບໍ່ມີອັດຖະກະຖາໃດ ທີ່ຈະມີກຳລັງຍິ່ງໄປກວ່າພະບາລີ, ດັ່ງນັ້ນ ພວກຂ້າພະເຈົ້າ ຈະປະກອບນາມິກະປະທະມາລາ ຂອງອາໂປສັບ ຕາມແນວທາງແຫ່ງພະບາລີເທົ່ານັ້ນ ເພື່ອຄວາມບໍ່ຫຼົງໄຫຼຂອງຜູ້ຟັງ, ວິທີແຫ່ງຄຳພີໄວຍາກອນ ຈະເຮັດຫຍັງໄດ້ໃນເລື່ອງນີ້. ໃນເລື່ອງນີ້ ມີພະບາລີອຸທານ ດັ່ງນີ້ວ່າ: “ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງດ້ວຍບ່ອນນ້ຳ, ຫາກວ່ານ້ຳ ມີຢູ່ທຸກເມື່ອ”.


Āpo, āpā. Āpaṃ, āpe. Āpena, āpehi, āpebhi. Āpassa, āpānaṃ. Āpā, āpasmā, āpamhā, āpehi, āpebhi. Āpassa, āpānaṃ. Āpe, āpasmiṃ, āpamhi, āpesu. Bho āpa, bhavanto āpā.

āpo, āpā. āpaṃ, āpe. āpena, āpehi, āpebhi. āpassa, āpānaṃ. āpā, āpasmā, āpamhā, āpehi, āpebhi. āpassa, āpānaṃ. āpe, āpasmiṃ, āpamhi, āpesu. bho āpa, bhavanto āpā.


Sabbanāmādīhipi yojessāma – yo āpo, ye āpā. Yaṃ āpaṃ, ye āpe. Yena āpena, sesaṃ neyyaṃ[Pg.155], so āpo, te āpā. Atīto āpo, atītā āpā. Sesaṃ neyyaṃ. Iccevaṃ –

ພວກຂ້າພະເຈົ້າ ຈະປະກອບດ້ວຍສັບພະນາມ ເປັນຕົ້ນ ອີກດ້ວຍ ຄື: yo āpo, ye āpā. yaṃ āpaṃ, ye āpe. yena āpena, ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ພຶງຊາບຕາມແນວທາງນີ້, so āpo, te āpā. atīto āpo, atītā āpā. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ພຶງຊາບຕາມແນວທາງນີ້. ດັ່ງນີ້ -


Purisena samā āpa-saddādī sabbathā matā;

Na sabbathāva gosaddo, purisena samo mato.

ສັບທັງຫຼາຍມີ ອາໂປສັບ ເປັນຕົ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າ ເໝືອນກັບ ປຸຣິສສັບ ໂດຍປະການທັງປວງ; ສ່ວນ ໂຄສັບ ທ່ານບໍ່ກ່າວວ່າ ເໝືອນກັບ ປຸຣິສສັບ ໂດຍປະການທັງປວງເລີຍ.


Manādī ekadesena, purisena samā matā;

Sarādī ekadesena, sabbathā vā samā matā.

ສັບທັງຫຼາຍມີ ມະໂນສັບ ເປັນຕົ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າ ເໝືອນກັບ ປຸຣິສສັບ ໂດຍສ່ວນໜຶ່ງ; ສ່ວນສັບທັງຫຼາຍມີ ສະຣະສັບ ເປັນຕົ້ນ ທ່ານກ່າວວ່າ ເໝືອນກັນ ໂດຍສ່ວນໜຶ່ງ ຫຼືໂດຍປະການທັງປວງ.


Ye panettha saddā ‘‘manogaṇo’’ti vuttā, kathaṃ tesaṃ manogaṇabhāvo sallakkhetabboti? Vuccate tesaṃ manogaṇabhāvasallakkhaṇakāraṇaṃ –

ໃນເລື່ອງນີ້, ສັບທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ຮຽກວ່າ “ມະໂນຄະນະ”, ຈະພຶງກຳນົດຄວາມເປັນມະໂນຄະນະຂອງສັບເຫຼົ່ານັ້ນ ໄດ້ແນວໃດ? ເຫດເປັນເຄື່ອງກຳນົດຄວາມເປັນມະໂນຄະນະຂອງສັບເຫຼົ່ານັ້ນ ຈະກ່າວຕໍ່ໄປນີ້ -


Manogaṇo manogaṇā-Dikā cevā’manogaṇo;

Iti saddā tidhā ñeyyā,Manogaṇavibhāvane.

ໃນການຈຳແນກມະໂນຄະນະ, ສັບທັງຫຼາຍ ພຶງຊາບວ່າ ມີ 3 ຢ່າງ ຄື: ມະໂນຄະນະ, ມະໂນຄະນາທິກະ ແລະ ອະມະໂນຄະນະ.


Ye te nā sa smiṃvisaye,Sā so syantā bhavanti ca;

Samāsataddhitantatte,Majjhokārā ca honti hi.

ສັບທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມມີຮູບລົງທ້າຍດ້ວຍ ສາ, ໂສ, ສະ ໃນວິໄສແຫ່ງ ນາ, ສະ, ສະມິງ ວິພັດ, ແລະໃນຄວາມເປັນສະມາດແລະຕັດທິດ ຍ່ອມມີ ໂອ ອັກສອນ ໃນທ່າມກາງ.


Sokārantapayogā ca, kriyāyogamhi dissare;

Evaṃvidhā ca te saddā, ñeyyā ‘‘manogaṇo’’iti.

ແລະຍ່ອມປາກົດການໃຊ້ ໂອ-ການັນ ທີ່ປະກອບກັບກິລິຍາ; ສັບທັງຫຼາຍທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ພຶງຊາບວ່າເປັນ “ມະໂນຄະນະ”.


Atra tassatthassa sādhakāni payogāni sāsanato ca lokato ca yathārahamāharitvā dassessāma – manasā ce pasannena, bhāsati vā karoti vā. Na mayhaṃ manaso piyo. Sādhukaṃ manasi karotha. Manopubbaṅgamā dhammā. Manoramaṃ, manodhātu, manomayena kāyena, iddhiyā upasaṅkami. Yo ve ‘‘dassa’’nti vatvāna, adāne kurute mano. Vacasā paricitā. Vacaso vacasi.

ໃນທີ່ນີ້ ພວກເຮົາຈະນຳເອົາຕົວຢ່າງການນຳໃຊ້ທີ່ສຳເລັດປະໂຫຍດແກ່ເນື້ອຄວາມນັ້ນ ທັງຈາກພຣະສາສະໜາ ແລະ ທາງໂລກ ມາສະແດງຕາມສົມຄວນ ດັ່ງນີ້: 'manasā ce pasannena, bhāsati vā karoti vā' (ຖ້າມີໃຈເຫຼື້ອມໃສແລ້ວ ຍ່ອມເວົ້າ ຫຼື ເຮັດ), 'Na mayhaṃ manaso piyo' (ບໍ່ເປັນທີ່ຮັກແຫ່ງໃຈຂອງຂ້ອຍ), 'Sādhukaṃ manasi karotha' (ຈົ່ງໃສ່ໃຈໃຫ້ດີ), 'Manopubbaṅgamā dhammā' (ທຳທັງຫຼາຍມີໃຈເປັນຫົວໜ້າ), 'Manoramaṃ' (ເປັນທີ່ລື່ນລົມແຫ່ງໃຈ), 'manodhātu' (ມະໂນທາດ), 'manomayena kāyena, iddhiyā upasaṅkami' (ເຂົ້າໄປຫາດ້ວຍລິດ ດ້ວຍກາຍອັນສຳເລັດດ້ວຍໃຈ), 'Yo ve “dassa”nti vatvāna, adāne kurute mano' (ຜູ້ໃດກ່າວວ່າ 'ຈະໃຫ້' ແລ້ວ ກັບເຮັດໃຈໃນການບໍ່ໃຫ້), 'Vacasā paricitā' (ສັ່ງສົມໄວ້ດ້ວຍວາຈາ), 'Vacaso, vacasi' (ແຫ່ງວາຈາ, ໃນວາຈາ).


Vacorasmīhi [Pg.156] bodhesi, veneyyakumudañcidaṃ;

Rāgo sārāgarahito, visuddho buddhacandimā.

ພຣະພຸດທະຈັນຜູ້ບໍລິສຸດ ປາສະຈາກລາຄະຄືຄວາມກຳໜັດ ຍ່ອມຊົງປຸກເຫຼົ່າເວໄນຍະສັດປຽບເໝືອນດອກບົວນີ້ໃຫ້ຕື່ນ ດ້ວຍລັງສີຄືພຣະວາຈາ.


Kassapassa vaco sutvā, alāto etadabravi;

Esa bhiyyo pasīdāmi, sutvāna munino vaco.

ອາລາດຕະເທວະບຸດ ໄດ້ຟັງວາຈາຂອງພຣະກັດສະປະແລ້ວ ໄດ້ກ່າວຄຳນີ້ວ່າ: 'ຂ້າພະເຈົ້ານີ້ຍິ່ງເຫຼື້ອມໃສຍິ່ງຂຶ້ນ ເພາະໄດ້ຟັງວາຈາຂອງພຣະມຸນີ'.


Sakhā ca mitto ca mamāsi sīvika, susikkhito sādhu karohi me vaco. Ekūnatiṃso vayasā subhadda. Vayaso, vayasi, vayovuddho, vayoguṇā anupubbaṃ jahanti. Jalantamiva tejasā. Tejaso, tejasi, tejodhātukusalo. Tejokasiṇaṃ. Tapasā uttamo, tapaso, tapasi, tapodhano, tapojigucchā. Kasmā bhavaṃ vijanamaraññanissito, tapo idha krubbasi brahmapattiyā. Cetasā aññāsi, evaṃ cetaso parivitakko udapādi, etamatthaṃ cetasi sannidhāya, cetoparivitakkamaññāya. Cetopariyañāṇaṃ, ceto paricchindati, so parasattānaṃ parapuggalānaṃ cetasā ceto paricca jānāti. Tamasā, tamaso, tamasi, tamonudo, tamoharo. Navāhametaṃ yasasā dadāmi. Yasaso, yasasi, yaso bhogasamappito. Yasoladdhākho panasmākaṃ bhogā. Yasodharā devī, yaso laddhā na majjeyya. Ayasāva malaṃ samuṭṭhitaṃ. Ayaso, ayasi, ayopākārapariyantaṃ, ayasā paṭikujjitaṃ. Seyyo ayoguḷo bhutto, ayopatto[Pg.157], ayomayaṃ, ayo kantatīti ayokanto. Ghatena vā bhuñjassu payasā vā, sādhu khalu payaso pānaṃ yaññadattena, payasi ojā, payodharā, payonidhi. Sahassanetto sirasā paṭiggahi. Siraso, sirasi añjaliṃ katvā, vanditabbaṃ isiddhajaṃ. Siroruhā, siro chindati. Yo kāme parivajjeti, sappasseva padāsiro. Siro te vajjhayitvāna. Sarasā, saraso, tīṇi uppalajātāni, tasmiṃ sarasi brāhmaṇa. Saroruhaṃ. Yaṃ etā upasevanti, chandasāvā dhanenavā. Sāvittī chandaso mukhaṃ. Chandasi, chandoviciti, chandobhaṅgo, urasā panudahissāmi, uraso, urasi jāyati, urasilomo, uromajjhe vijjhi. Rahasā, rahaso, rahasi, rahogato nisīditvā, evaṃ cintesahaṃ tadā. Ahasā, ahasi. Jāyanti tattha pārohā, ahorattānamaccayeti imāni payogāni. Ettha ca ‘‘manena, manassa, mane, manasmiṃ, manamhī’’tiādīni ca ‘‘manaāyatanaṃ tamaparāyano ayapatto chandahānī’’tiādīni ca ‘‘na manaṃ aññāsi. Yasaṃ laddhāna dummedho. ‘‘Siraṃ chindatī’’tiādīni ca rūpāni manogaṇabhāvappakāsakāni na hontīti na dassitāni, na alabbhamānavasena, tasmātra imā ādito paṭṭhāya manogaṇabhāvavibhāvinī gāthāyo bhavanti –

ແນວທາງການນຳໃຊ້ (ປະໂຍຄະ) ເຫຼົ່ານີ້ ຄື: 'Sakhā ca mitto ca mamāsi sīvika, susikkhito sādhu karohi me vaco' (ດູກ່ອນສີວິກະ ທ່ານເປັນທັງສະຫາຍແລະມິດຂອງຂ້ອຍ ທ່ານຜູ້ໄດ້ຮັບການເຝິກຝົນມາດີແລ້ວ ຈົ່ງເຮັດຕາມຄຳຂອງຂ້ອຍໃຫ້ດີເຖີດ), 'Ekūnatiṃso vayasā subhadda' (ດູກ່ອນສຸພັດທະ ໂດຍໄວມີອາຍຸຊາວເກົ້າປີ), 'Vayaso' (ແຫ່ງໄວ), 'vayasi' (ໃນໄວ), 'vayovuddho' (ຜູ້ຈະເລີນດ້ວຍໄວ), 'vayoguṇā anupubbaṃ jahanti' (ຄຸນແຫ່ງໄວທັງຫຼາຍຍ່ອມລະໄປຕາມລຳດັບ), 'Jalantamiva tejasā' (ຮຸ່ງເຮືອງຢູ່ປານປະໜຶ່ງດ້ວຍເດດ), 'Tejaso' (ແຫ່ງເດດ), 'tejasi' (ໃນເດດ), 'tejodhātukusalo' (ຜູ້ສະຫຼາດໃນເຕໂຊທາດ), 'Tejokasiṇaṃ' (ເຕໂຊກະສິນ), 'Tapasā uttamo' (ຜູ້ຍອດຢ້ຽມດ້ວຍຕະບະ), 'tapaso' (ແຫ່ງຕະບະ), 'tapasi' (ໃນຕະບະ), 'tapodhano' (ຜູ້ມີຕະບະເປັນຊັບ), 'tapojigucchā' (ຄວາມກຽດຊັງດ້ວຍຕະບະ), 'Kasmā bhavaṃ vijanamaraññanissito, tapo idha krubbasi brahmapattiyā' (ເພາະເຫດໃດ ທ່ານຜູ້ຈະເລີນຈຶ່ງອາໄສປ່າອັນສະຫງັດ ບຳເພັນຕະບະໃນທີ່ນີ້ ເພື່ອບັນລຸພຣົມມະໂລກ), 'Cetasā aññāsi' (ຮູ້ແລ້ວດ້ວຍໃຈ), 'evaṃ cetaso parivitakko udapādi' (ຄວາມຕຶກນຶກແຫ່ງໃຈໄດ້ເກີດຂຶ້ນຢ່າງນີ້), 'etamatthaṃ cetasi sannidhāya' (ຕັ້ງເນື້ອຄວາມນີ້ໄວ້ໃນໃຈ), 'cetoparivitakkamaññāya' (ຮູ້ຄວາມຕຶກນຶກແຫ່ງໃຈແລ້ວ), 'Cetoparariyañāṇaṃ' (ເຈໂຕປະຣິຍະຍານ), 'ceto paricchindati' (ກຳນົດໃຈ), 'so parasattānaṃ parapuggalānaṃ cetasā ceto paricca jānāti' (ຜู້ນັ້ນຍ່ອມກຳນົດຮູ້ໃຈຂອງສັດອື່ນ ຂອງບຸກຄົນອື່ນດ້ວຍໃຈ), 'Tamasā' (ດ້ວຍຄວາມມືດ), 'tamaso' (ແຫ່ງຄວາມມືດ), 'tamasi' (ໃນຄວາມມືດ), 'tamonudo' (ຜູ້ບັນເທົາຄວາມມືດ), 'tamoharo' (ຜູ້ກຳຈັດຄວາມມືດ), 'Navāhametaṃ yasasā dadāmi' (ຂ້ອຍຈະບໍ່ໃຫ້ສິ່ງນີ້ດ້ວຍຍົດ), 'Yasaso' (ແຫ່ງຍົດ), 'yasasi' (ໃນຍົດ), 'yaso bhogasamappito' (ຜູ້ພ້ອມພູນດ້ວຍຍົດແລະໂພຄະ), 'Yasoladdhākho panasmākaṃ bhogā' (ກໍໂພຄະທັງຫຼາຍຂອງພວກເຮົາເປັນສິ່ງທີ່ໄດ້ມາເພາະຍົດ), 'Yasodharā devī' (ພຣະນາງຍະໂສທະຣາເທວີ), 'yaso laddhā na majjeyya' (ໄດ້ຍົດແລ້ວບໍ່ຄວນມົວເມົາ), 'Ayasāva malaṃ samuṭṭhitaṃ' (ມົນທິນເກີດຂຶ້ນຈາກເຫຼັກນັ້ນເອງ), 'Ayaso' (ແຫ່ງເຫຼັກ), 'ayasi' (ໃນເຫຼັກ), 'ayopākārapariyantaṃ' (ມີກຳແພງເຫຼັກເປັນທີ່ສຸດ), 'ayasā paṭikujjitaṃ' (ອັນເຫຼັກປົກຄຸມໄວ້), 'Seyyo ayoguḷo bhutto' (ການກິນກ້ອນເຫຼັກຮ້ອນຍັງດີກວ່າ), 'ayopatto' (ບາດເຫຼັກ), 'ayomayaṃ' (ອັນເຮັດດ້ວຍເຫຼັກ), 'ayo kantatīti ayokanto' (ເຫຼັກຍ່ອມຕັດ ເພາະເຫດນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອະໂຍກັນຕະ [ແມ່ເຫຼັກ]), 'Ghatena vā bhuñjassu payasā vā' (ຈົ່ງບໍລິໂພກດ້ວຍເນີຍໃສ ຫຼື ດ້ວຍນ້ຳນົມ), 'sādhu khalu payaso pānaṃ yaññadattena' (ການດື່ມນ້ຳນົມອັນຍັນຍະທັດຕະໃຫ້ແລ້ວ ເປັນການດີແທ້), 'payasi ojā' (ໂອຊາໃນນ້ຳນົມ), 'payodharā' (ເຕົ້ານົມ), 'payonidhi' (ມະຫາສະໝຸດ), 'Sahassanetto sirasā paṭiggahi' (ທ້າວສະຫັດສະເນດ [ພຣະອິນ] ໄດ້ຮັບໄວ້ດ້ວຍສຽນ), 'Siraso' (ແຫ່ງສຽນ), 'sirasi añjaliṃ katvā' (ປະນົມມືໄວ້ເໜືອສຽນ), 'vanditabbaṃ isiddhajaṃ' (ຄວນໄຫວ້ທຸງແຫ່ງພຣະຣືສີ [ຜ້າກາສາວະພັດ]), 'Siroruhā' (ຜົມ), 'siro chindati' (ຕັດຫົວ), 'Yo kāme parivajjeti, sappasseva padāsiro' (ຜູ້ໃດເວັ້ນກາມທັງຫຼາຍ ປານປະໜຶ່ງເວັ້ນຫົວງູດ້ວຍຕີນ), 'Siro te vajjhayitvāna' (ຕັດຫົວຂອງເຈົ້າແລ້ວ), 'Sarasā' (ດ້ວຍສະນ້ຳ), 'saraso' (ແຫ່ງສະນ້ຳ), 'tīṇi uppalajātāni, tasmiṃ sarasi brāhmaṇa' (ດູກ່ອນພຣາມ ດອກບົວສາມຊະນິດເກີດໃນສະນ້ຳນັ້ນ), 'Saroruhaṃ' (ດອກບົວ), 'Yaṃ etā upasevanti, chandasāvā dhanenavā' (ທີ່ຍິງເຫຼົ່ານີ້ຄົບຫາ ດ້ວຍຄວາມພໍໃຈ ຫຼື ດ້ວຍຊັບ), 'Sāvittī chandaso mukhaṃ' (ຄຳພີສາວິດຕີເປັນຫົວໜ້າແຫ່ງສັນ), 'Chandasi' (ໃນສັນ), 'chandoviciti' (ຄຳພີສັນໂທວິຈິຕິ), 'chandobhaṅgo' (ການເສຍສັນ), 'Urasā panudahissāmi' (ຂ້ອຍຈະຊຸກຍູ້ໄປດ້ວຍເອິກ), 'Uraso' (ແຫ່ງເອິກ), 'urasi jāyati' (ເກີດໃນເອິກ), 'urasilomo' (ຜູ້ມີຂົນໜ້າເອິກ), 'uromajjhe vijjhi' (ແທງເຂົ້າທີ່ກາງເອິກ), 'Rahasā' (ດ້ວຍຄວາມລັບ), 'rahaso' (ແຫ່ງຄວາມລັບ), 'rahasi' (ໃນທີ່ລັບ), 'rahogato nisīditvā, evaṃ cintesahaṃ tadā' (ໃນເວລານັ້ນ ຂ້ອຍນັ່ງຢູ່ໃນທີ່ລັບແລ້ວ ໄດ້ຄິດຢ່າງນີ້), 'Ahasā' (ດ້ວຍວັນ), 'ahasi' (ໃນວັນ), 'Jāyanti tattha pārohā, ahorattānamaccayeti' (ໜໍ່ໄມ້ຍ່ອມເກີດໃນທີ່ນັ້ນ ເພາະການລ່ວງໄປແຫ່ງວັນແລະຄືນ) ເຫຼົ່ານີ້ຄືຕົວຢ່າງການນຳໃຊ້. ແລະໃນທີ່ນີ້ ຄຳສັບທັງຫຼາຍມີ 'manena, manassa, mane, manasmiṃ, manamhī' ເປັນຕົ້ນ ແລະ 'manaāyatanaṃ, tamaparāyano, ayapatto, chandahānī' ເປັນຕົ້ນ ແລະ 'na manaṃ aññāsi', 'Yasaṃ laddhāna dummedho', 'Siraṃ chindatī' ເປັນຕົ້ນ ເປັນຮູບຄຳສັບທີ່ບໍ່ສະແດງຄວາມເປັນມະໂນຄະນະ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ນຳມາສະແດງໄວ້, ບໍ່ແມ່ນເພາະຫາຮູບຄຳສັບເຫຼົ່ານັ້ນບໍ່ໄດ້. ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ ຈຶ່ງມີຄາຖາສະແດງຄວາມເປັນມະໂນຄະນະ ຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນ ດັ່ງນີ້:


‘‘Manasā [Pg.158] manaso manasi’’,Itiādivasā ṭhitā;

Sā so syantā saddarūpā,Vuttā ‘‘manogaṇo’’iti.

ຮູບສັບທັງຫຼາຍທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍ ສາ, ໂສ, ສິ ຕັ້ງຢູ່ໂດຍອຳນາດແຫ່ງ 'manasā, manaso, manasi' ເປັນຕົ້ນ ທ່ານຮຽກວ່າ 'ມະໂນຄະນະ'.


Manodhātu vacorasmi,Vayovuddho tapoguṇo;

Tejodhātu tamonāso,Yasobhogasamappito.

ມະໂນທາດ (manodhātu), ວະໂຈຣັສມີ (vacorasmi), ວະໂຍວຸດໂທ (vayovuddho), ຕະໂປຄຸໂນ (tapoguṇo), ເຕໂຊທາດ (tejodhātu), ຕະໂມນາໂສ (tamonāso), ຍະໂສໂພຄະສະມັບປິໂຕ (yasobhogasamappito).


Cetoparivitakko ca, ayopatto payodharā;

Siroruhā saroruhaṃ, uromajjhe rahogato.

ເຈໂຕປະຣິວິດຕັກໂກ (cetoparivitakko), ອະໂຍປັດໂຕ (ayopatto), ປະໂຍທະຣາ (payodharā), ສิໂຣຣຸຫາ (siroruhā), ສະໂຣຣຸຫັງ (saroruhaṃ), ອຸໂຣມັດເຊ (uromajjhe), ຣະໂຫຄະໂຕ (rahogato).


Chandobhaṅgo ahorattaṃ, manomaya’mayomayaṃ;

Evaṃvidho viseso yo, lakkhaṇantaṃ manogaṇe.

ສັນໂທພັງໂກ (chandobhaṅgo), ອະໂຫຣັດຕັງ (ahorattaṃ), ມະໂນມະຍັງ (manomayaṃ), ອະໂຍມະຍັງ (ayomayaṃ). ຄວາມພິເສດມີປະການດັ່ງນີ້ໃດ ນັ້ນຄືລັກສະນະພາຍໃນຂອງມະໂນຄະນະ.


‘‘Vaco sutvā, siro chindi, ayo kantati’’ iccapi;

Upayogassa saṃsiddhi, lakkhaṇantaṃ manogaṇe.

ຄວາມສຳເລັດແຫ່ງອຸປະໂຍຄະວິພັດ (ທຸຕິຍາວິພັດ) ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ 'Vaco sutvā' (ຟັງວາຈາແລ້ວ), 'siro chindi' (ຕັດຫົວ), 'ayo kantatī' (ຕັດເຫຼັກ) ເປັນຕົ້ນ ນັ້ນຄືລັກສະນະພາຍໃນຂອງມະໂນຄະນະ.


Manogaṇe vuttanayo, itthiliṅge na labbhati;

Punnapuṃsakaliṅgesu, labbhateva yathārahaṃ.

ວິທີການທີ່ກ່າວມາໃນມະໂນຄະນະນີ້ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ໃນອິດຖີລີງ (ເພດຍິງ) ແຕ່ຍ່ອມໄດ້ໃນປຸງລີງ (ເພດຊາຍ) ແລະ ນະປຸງສະກະລີງ (ເພດກາງ) ຕາມສົມຄວນ.


Iccevaṃ sabbathāpi –

ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້ ໃນທຸກໆກໍລະນີ -


Sā so syantāni rūpāni, sandissanti manogaṇe;

Majjhokārantarūpā ca, sokārantūpayogatā.

ຮູບສັບທັງຫຼາຍທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍ ສາ, ໂສ, ສິ ຍ່ອມປາກົດໃນມະໂນຄະນະ, ແລະ ຮູບສັບທີ່ມີ ໂອ ອັກສອນໃນທ່າມກາງ (ໃນສະໝາດ) ແລະ ຮູບສັບທີ່ມີ ໂອ ອັກສອນໃນທີ່ສຸດແຫ່ງອຸປະໂຍຄະວິພັດ (ທຸຕິຍາວິພັດ) ກໍຍ່ອມປາກົດເຊັ່ນກັນ.


Idaṃ manogaṇalakkhaṇaṃ. Evaṃ manogaṇalakkhaṇaṃ anākulaṃ niggumbaṃ nijjaṭaṃ samuddiṭṭhaṃ.

ນີ້ຄືລັກສະນະຂອງມະໂນຄະນະ. ລັກສະນະຂອງມະໂນຄະນະອັນບໍ່ສັບສົນ ບໍ່ເປັນປ່າຮົກ ບໍ່ຫຍຸ້ງເຫຍີງ ໄດ້ຮັບການສະແດງໄວ້ຢ່າງນີ້ແລ້ວ.


Atha manogaṇādilakkhaṇaṃ kathayāma –

ຕໍ່ໄປນີ້ ພວກເຮົາຈະກ່າວເຖິງລັກສະນະຂອງຄຳສັບທີ່ມີມະໂນຄະນະເປັນຕົ້ນ (ມະໂນຄະນະທິ):


Ye te nā sasmiṃvisaye,Sā so syantā yathārahaṃ;

Samāsataddhitantatte,Majjhokāro na honti tu.

ຄຳສັບໃດທີ່ມີຮູບສັບລົງທ້າຍດ້ວຍ ສາ, ໂສ, ສິ ຕາມສົມຄວນ ໃນຂອບເຂດແຫ່ງ ນາ ແລະ ສະ ວິພັດ, ແຕ່ບໍ່ມີ ໂອ ອັກສອນໃນທ່າມກາງ ໃນຄວາມເປັນສະໝາດ ແລະ ຕັດທິດ;


Sokārantūpayogā [Pg.159] ca,Kriyāyoge na honti te;

Saddā evaṃvidhā sabbe;

Manogaṇādikā matā.

ແລະ ບໍ່ມີຮູບສັບລົງທ້າຍດ້ວຍ ໂອ ອັກສອນໃນອຸປະໂຍຄະວິພັດ (ທຸຕິຍາວິພັດ) ເມື່ອປະກອບກັບກິຣິຍາ, ຄຳສັບທັງປວງທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ທ່ານກຳນົດວ່າເປັນ 'ມະໂນຄະນະທິ' (ຄຳສັບທີ່ມີມະໂນຄະນະເປັນຕົ້ນ).


Seyyathidaṃ? ‘‘Bilaṃ padaṃ mukha’’miccādayo. Tesaṃ rūpāni bhavanti – bilasā, bilaso, bilasi, bilagato, bilaṃ pāvisi. Padasāva agamāsi, tīṇi padavārāni, mākāsi mukhasā pāpaṃ, mukhagataṃ bhojanaṃ chaḍḍāpeti. Saccena danto damasā upeto. Rasavaraṃ rasamayaṃ rasaṃ pivīti. Idaṃ manogaṇādikalakkhaṇaṃ.

ຖາມວ່າ ຄຳສັບເຫຼົ່ານັ້ນຄືຫຍັງ? ຄື 'bila' (ຮູ), 'pada' (ບົດ/ຕີນ), 'mukha' (ປາກ/ໜ້າ) ເປັນຕົ້ນ. ຮູບສັບຂອງຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມມີດັ່ງນີ້: 'bilasā' (ດ້ວຍຮູ), 'bilaso' (ແຫ່ງຮູ), 'bilasi' (ໃນຮູ), 'bilagato' (ຜູ້ໄປສູ່ຮູ), 'bilaṃ pāvisi' (ໄດ້ເຂົ້າໄປສູ່ຮູ), 'Padasāva agamāsi' (ໄດ້ໄປແລ້ວດ້ວຍຕີນນັ້ນເອງ), 'tīṇi padavārāni' (ວາລະແຫ່ງບົດສາມວາລະ), 'mākāsi mukhasā pāpaṃ' (ຢ່າໄດ້ເຮັດບາບດ້ວຍປາກ), 'mukhagataṃ bhojanaṃ chaḍḍāpeti' (ຍ່ອມໃຫ້ຖິ້ມອາຫານທີ່ເຂົ້າໄປໃນປາກແລ້ວ), 'Saccena danto damasā upeto' (ຜູ້ເຝິກຝົນແລ້ວດ້ວຍສັດຈະ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມຂົ່ມໃຈ), 'Rasavaraṃ rasamayaṃ rasaṃ pivīti' (ຍ່ອມດື່ມເຊິ່ງລົດອັນປະເສີດ ອັນສຳເລັດດ້ວຍລົດ). ນີ້ຄືລັກສະນະຂອງຄຳສັບທີ່ມີມະໂນຄະນະເປັນຕົ້ນ (ມະໂນຄະນະທິ).


Aparampi bhavati –

ຍັງມີອີກປະການໜຶ່ງ -


Ye samāsādibhāvamhi, majjhokārāva honti tu;

Nā sa smiṃvisaye sāso-syantā pana na hontihi.

ຄຳສັບໃດທີ່ມີ ໂອ ອັກສອນໃນທ່າມກາງ ໃນຄວາມເປັນສະໝາດເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ບໍ່ມີຮູບສັບລົງທ້າຍດ້ວຍ ສາ, ໂສ, ສິ ໃນຂອບເຂດແຫ່ງ ນາ, ສະ ແລະ ສະມິງ ວິພັດ;


Sokārantūpayogā ca,Kriyāyoge na honti te;

Saddā evaṃvidhā cāpi,Manogaṇādikā matā.

ແລະ ບໍ່ມີຮູບສັບລົງທ້າຍດ້ວຍ ໂອ ອັກສອນໃນອຸປະໂຍຄະວິພັດ (ທຸຕິຍາວິພັດ) ເມື່ອປະກອບກັບກິຣິຍາ, ຄຳສັບທັງຫຼາຍທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ກໍກຳນົດວ່າເປັນ 'ມະໂນຄະນະທິ' ເຊັ່ນກັນ.


Seyyathidaṃ? ‘‘Āpo vāyo sarado’’iccevamādayo. Tesaṃ rūpāni bhavanti – āpodhātu, vāyodhātu, āpokasiṇaṃ, vāyokasiṇaṃ, āpomayaṃ, vāyomayaṃ, jīva tvaṃ saradosataṃ, saradakālo. Āpena, āpassa, āpe, āpasmiṃ, āpamhi. Vāyena, vāyassa, vāye, vāyasmiṃ, vāyamhi. Saradena, saradassa, sarade, saradasmiṃ, saradamhi. Āpaṃ āpato sañjānāti. Vāyaṃ vāyato sañjānāti. Saradaṃ pattheti, saradaṃ ramaṇīyā nadī.

ຖາມວ່າ ຄຳສັບເຫຼົ່ານັ້ນຄືຫຍັງ? ຄື 'āpo' (ນ້ຳ), 'vāyo' (ລົມ), 'sarada' (ລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ) ເປັນຕົ້ນ. ຮູບສັບຂອງຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມມີດັ່ງນີ້: 'āpodhātu' (ອາໂປທາດ), 'vāyodhātu' (ວາໂຍທາດ), 'āpokasiṇaṃ' (ອາໂປກະສິນ), 'vāyokasiṇaṃ' (ວາໂຍກະສິນ), 'āpomayaṃ' (ອັນສຳເລັດດ້ວຍນ້ຳ), 'vāyomayaṃ' (ອັນສຳເລັດດ້ວຍລົມ), 'jīva tvaṃ saradosataṃ' (ຂໍໃຫ້ທ່ານຈົ່ງມີຊີວິດຢູ່ຕະຫຼອດຮ້ອຍລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ), 'saradakālo' (ລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ), 'Āpena, āpassa, āpe, āpasmiṃ, āpamhi' (ດ້ວຍນ້ຳ, ແຫ່ງນ້ຳ, ໃນນ້ຳ), 'Vāyena, vāyassa, vāye, vāyasmiṃ, vāyamhi' (ດ້ວຍລົມ, ແຫ່ງລົມ, ໃນລົມ), 'Saradena, saradassa, sarade, saradasmiṃ, saradamhi' (ດ້ວຍລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ, ແຫ່ງລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ, ໃນລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ), 'Āpaṃ āpato sañjānāti' (ຍ່ອມກຳນົດຮູ້ນ້ຳໂດຍຄວາມເປັນນ້ຳ), 'Vāyaṃ vāyato sañjānāti' (ຍ່ອມກຳນົດຮູ້ລົມໂດຍຄວາມເປັນລົມ), 'Saradaṃ pattheti' (ຍ່ອມປາດຖະໜາລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ), 'saradaṃ ramaṇīyā nadī' (ແມ່ນ້ຳເປັນທີ່ໜ້າລື່ນລົມໃນລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ).


Keci [Pg.160] panettha vadeyyuṃ ‘‘nanu sāsane vāyasaddo viya vāyusaddopi manogaṇādīsu icchitabbo’’ti? Ettha vuccate –

ໃນເລື່ອງນີ້ ອາດມີບາງທ່ານກ່າວວ່າ: 'ໃນພຣະສາສະໜາ ບໍ່ຄວນຍອມຮັບເອົາສັບວ່າ vāyu ເຂົ້າໃນກຸ່ມມະໂນຄະນະທິ ເໝືອນກັບສັບວ່າ vāya ບໍ?' ໃນຂໍ້ນີ້ ມີຄຳຊີ້ແຈງດັ່ງນີ້:


‘‘Vāyu vāyo’’ti etesu, pacchimoyeva icchito;

Manogaṇādīsu nādi, ādiggahavasenidha.

In ບັນດາສັບວ່າ 'vāyu' ແລະ 'vāyo' ນັ້ນ, ທ່ານຍອມຮັບເອົາສະເພາະສັບຫຼັງ (vāyo) ເທົ່ານັ້ນ ເຂົ້າໃນກຸ່ມມະໂນຄະນະທິ, ບໍ່ແມ່ນສັບທຳອິດ (vāyu) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການຖືເອົາສັບທຳອິດໃນທີ່ນີ້.


‘‘Manodhātu vāyodhātu’’, iccādīni padāni hi;

Akārantavaseneva, majjhokārāni sijjhare.

ເພາະວ່າ ບົດທັງຫຼາຍມີ 'manodhātu' ແລະ 'vāyodhātu' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມສຳເລັດຮູບທີ່ມີ ໂອ ອັກສອນໃນທ່າມກາງ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອະກາຣັນເທົ່ານັ້ນ.


Vāyusaddamhi gahite, ādiggahavasenidha;

‘‘Vāyodhātū’’ti omajjhaṃ, rūpameva na hessati.

ຫາກຖືເອົາສັບວ່າ 'vāyu' ໃນທີ່ນີ້ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການຖືເອົາສັບທຳອິດ, ຮູບສັບທີ່ມີ ໂອ ອັກສອນໃນທ່າມກາງວ່າ 'vāyodhātu' ກໍຈະມີບໍ່ໄດ້.


Yathā hi āyusaddassa, rūpaṃ dissati sāgamaṃ;

‘‘Āyusā ekaputta’’nti, manasādipadaṃ viya.

ເພາະວ່າ ຮູບສັບທີ່ມີ ສະ ອັກສອນອາຄົມແຫ່ງ 'āyu' ສັບ ຍ່ອມປາກົດຢູ່ ດັ່ງໃນປະໂຫຍກວ່າ 'Āyusā ekaputtaṃ' (ລູກຊາຍຄົນດຽວດ້ວຍອາຍຸ) ເໝືອນກັບບົດມີ 'manasā' ເປັນຕົ້ນ.


Na tathā vāyusaddassa, rūpaṃ dissati sāgamaṃ;

Tasmā manogaṇādimhi, tasso’kāso na vijjati.

ແຕ່ຮູບສັບທີ່ມີ ສະ ອັກສອນອາຄົມແຫ່ງ 'vāyu' ສັບ ບໍ່ປາກົດມີຢ່າງນັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ມີໂອກາດສຳລັບ 'vāyu' ສັບນັ້ນ ໃນກຸ່ມມະໂນຄະນະທິ.


Tathā hi ‘‘vāyati iti, vāyo’’ iti garū vaduṃ;

‘‘Vāyodhātū’’ti etassa, padassatthaṃ tahiṃ tahiṃ.

ເພາະວ່າ ພຣະອາຈານທັງຫຼາຍໄດ້ກ່າວໄວ້ວ່າ 'vāyati iti, vāyo' (ສິ່ງໃດຍ່ອມພັດໄປ ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ວາໂຍ), ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມຂອງບົດວ່າ 'vāyodhātu' ໃນທີ່ນັ້ນໆ.


Yattha pathavī ca āpo ca, tejo vāyo na gādhati;

Ettha āpādikaṃ sadda-ttikaṃ manogaṇādike.

ໃນປະໂຫຍກໃດມີ 'Yattha pathavī ca āpo ca, tejo vāyo na gādhati' (ດິນ ນ້ຳ ໄຟ ລົມ ຍ່ອມຢັ່ງບໍ່ເຖິງໃນທີ່ໃດ), ໃນທີ່ນີ້ ກຸ່ມສາມແຫ່ງສັບມີ 'āpo' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຈັດເຂົ້າໃນກຸ່ມມະໂນຄະນະທິ.


Idampi manogaṇādikalakkhaṇaṃ. Ettha manogaṇādikā dvidhā bhijjanti bila padādito āpādito ca. Evaṃ manogaṇādikalakkhaṇaṃ anākulaṃ niggumbaṃ nijjaṭaṃ samuddiṭṭhaṃ.

ນີ້ກໍຄືລັກສະນະຂອງຄຳສັບທີ່ມີມະໂນຄະນະເປັນຕົ້ນ (ມະໂນຄະນະທິ). ໃນທີ່ນີ້ ຄຳສັບໃນກຸ່ມມະໂນຄະນະທິ ຍ່ອມແບ່ງອອກເປັນສອງສ່ວນ ຄື: ສ່ວນທີ່ມີ 'bila' ແລະ 'pada' ເປັນຕົ້ນ ແລະ ສ່ວນທີ່ມີ 'āpo' ເປັນຕົ້ນ. ລັກສະນະຂອງຄຳສັບທີ່ມີມະໂນຄະນະເປັນຕົ້ນ ອັນບໍ່ສັບສົນ ບໍ່ເປັນປ່າຮົກ ບໍ່ຫຍຸ້ງເຫຍີງ ໄດ້ຮັບການສະແດງໄວ້ຢ່າງນີ້ແລ້ວ.


Atha amanogaṇalakkhaṇaṃ kathayāma –

ຕໍ່ໄປນີ້ ພວກເຮົາຈະກ່າວເຖິງລັກສະນະຂອງຄຳສັບທີ່ບໍ່ແມ່ນມະໂນຄະນະ (ອະມະໂນຄະນະ):


Ye ca nāvisaye sontā, ye ca smāvisaye siyuṃ;

Saddā evaṃpakārā te, amanogaṇasaññitā.

ຄຳສັບໃດທີ່ມີຮູບສັບລົງທ້າຍດ້ວຍ ໂສ ໃນຂອບເຂດແຫ່ງ ນາ ວິພັດ, ແລະ ຄຳສັບໃດທີ່ມີຮູບສັບລົງທ້າຍດ້ວຍ ໂສ ໃນຂອບເຂດແຫ່ງ ສະມາ ວິພັດ, ຄຳສັບທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ທ່ານຮຽກຊື່ວ່າ 'ອະມະໂນຄະນະ' (ບໍ່ແມ່ນມະໂນຄະນະ).


Ke [Pg.161] te? Atthabyañjanakkharasaddādayo ceva dīghorasaddā ca. Etesu hi atthasaddādīnaṃ nāvacanaṭṭhāne ‘‘atthaso byañjanaso akkharaso suttaso upāyaso sabbaso ṭhānaso’’tiādīni sontāni rūpāni bhavanti. Dīghorasaddānaṃ pana smāvacanaṭṭhāne ‘‘dīghaso oraso’’ti sontāni rūpāni bhavanti. Idaṃ amanogaṇalakkhaṇaṃ.

ຖາມວ່າ ຄຳສັບເຫຼົ່ານັ້ນຄືຫຍັງ? ຄື ຄຳສັບມີ 'attha' (ເນື້ອຄວາມ), 'byañjana' (ພະຍັນຊະນະ), 'akkhara' (ອັກສອນ) ເປັນຕົ້ນ ແລະ ຄຳສັບວ່າ 'dīgha' (ຍາວ), 'ora' (ຝັ່ງນີ້). ເພາະວ່າ ໃນບັນດາຄຳສັບເຫຼົ່ານັ້ນ, ໃນຕຳແໜ່ງແຫ່ງ ນາ ວິພັດ ຂອງຄຳສັບມີ 'attha' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີຮູບສັບລົງທ້າຍດ້ວຍ ໂສ ດັ່ງນີ້: 'atthaso' (ໂດຍເນື້ອຄວາມ), 'byañjanaso' (ໂດຍພະຍັນຊະນະ), 'akkharaso' (ໂດຍອັກສອນ), 'suttaso' (ໂດຍສູດ), 'upāyaso' (ໂດຍອຸບາຍ), 'sabbaso' (ໂດຍປະການທັງປວງ), 'ṭhānaso' (ໂດຍຖານະ) ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນໃນຕຳແໜ່ງແຫ່ງ ສະມາ ວິພັດ ຂອງຄຳສັບວ່າ 'dīgha' ແລະ 'ora' ຍ່ອມມີຮູບສັບລົງທ້າຍດ້ວຍ ໂສ ດັ່ງນີ້: 'dīghaso' (ໂດຍຍາວ), 'oraso' (ຈາກຝັ່ງນີ້). ນີ້ຄືລັກສະນະຂອງອະມະໂນຄະນະ.


Aparampi bhavati –

ຍັງມີອີກປະການໜຶ່ງ -


Sabbathā vinimuttā ye, sā so syantādibhāvato;

Evaṃvidhāpi te saddā, amanogaṇasaññitā.

ຄຳສັບໃດທີ່ພົ້ນແລ້ວໂດຍປະການທັງປວງ ຈາກຄວາມເປັນຮູບສັບລົງທ້າຍດ້ວຍ ສາ, ໂສ, ສິ ເປັນຕົ້ນ, ຄຳສັບທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ກໍຮຽກຊື່ວ່າ 'ອະມະໂນຄະນະ' ເຊັ່ນກັນ.


Ke te? ‘‘Puriso kaññā citta’’miccādayo. Idampi amanogaṇalakkhaṇaṃ. Evaṃ amanogaṇalakkhaṇaṃ anākulaṃ niggumbaṃ nijjaṭaṃ samuddiṭṭhaṃ.

ຖາມວ່າ ຄຳສັບເຫຼົ່ານັ້ນຄືຫຍັງ? ຄື 'purisa' (ບຸລຸດ), 'kaññā' (ນາງສາວ), 'citta' (ຈິດ) ເປັນຕົ້ນ. ນີ້ກໍຄືລັກສະນະຂອງອະມະໂນຄະນະ. ລັກສະນະຂອງອະມະໂນຄະນະອັນບໍ່ສັບສົນ ບໍ່ເປັນປ່າຮົກ ບໍ່ຫຍຸ້ງເຫຍີງ ໄດ້ຮັບການສະແດງໄວ້ຢ່າງນີ້ແລ້ວ.


Evaṃ dassitesu manogaṇalakkhaṇādīsu koci vadeyya ‘‘yadidaṃ tumhehi vuttaṃ ‘ye samāsādibhāvamhi, majjhokārāva honti tū’tiādinā manogaṇādikalakkhaṇaṃ, tena ‘‘parosataṃ gomayaṃ godhano’’iccādīsu goparasaddādayopi manogaṇādikabhāvaṃ āpajjantīti? Nāpajjanti. Kasmāti ce? Yasmā –

ເມື່ອລັກສະນະຂອງມະໂນຄະນະເປັນຕົ້ນ ໄດ້ຮັບການສະແດງໄວ້ຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ອາດມີບາງທ່ານກ່າວວ່າ: 'ດ້ວຍລັກສະນະຂອງຄຳສັບທີ່ມີມະໂນຄະນະເປັນຕົ້ນ ທີ່ພວກທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ "ຄຳສັບໃດທີ່ມີ ໂອ ອັກສອນໃນທ່າມກາງ ໃນຄວາມເປັນສະໝາດເປັນຕົ້ນ" ນັ້ນ, ຈະເຮັດໃຫ້ຄຳສັບມີ "go" ແລະ "para" ເປັນຕົ້ນ ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ "parosataṃ" (ເກີນກວ່າຮ້ອຍ), "gomayaṃ" (ອັນເຮັດດ້ວຍມູນງົວ), "godhano" (ຜູ້ມີງົວເປັນຊັບ) ເປັນຕົ້ນ ຕ້ອງຕົກຢູ່ໃນຄວາມເປັນຄຳສັບທີ່ມີມະໂນຄະນະເປັນຕົ້ນ (ມະໂນຄະນະທິ) ບໍ?' ຕອບວ່າ: ບໍ່ຕົກຢູ່. ຖາມວ່າ ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ -


Ettha manogaṇādīnaṃ, antassottaṃ paṭiccidaṃ;

‘‘Majjhokārā’’ti vacanaṃ, vuttaṃ na tvāgamādikaṃ.

ໃນທີ່ນີ້ ຄຳກ່າວວ່າ 'majjhokārā' (ມີ ໂອ ອັກສອນໃນທ່າມກາງ) ນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ໂດຍອາໄສຄວາມເປັນ ໂອ ອັກສອນໃນສ່ວນທ້າຍຂອງຄຳສັບໃນກຸ່ມມະໂນຄະນະທິ, ບໍ່ແມ່ນກ່າວເຖິງອັກສອນອາຄົມເປັນຕົ້ນ.


‘‘Parosataṃ gomaya’’nti-ādīsu amanogaṇo;

Pubbabhūtaṃ padaṃ ossā-gamattā’niccatāya ca.

ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ 'parosataṃ' ແລະ 'gomayaṃ' ເປັນຕົ້ນ, ບົດໜ້າບໍ່ແມ່ນມະໂນຄະນະ ເພາະຄວາມເປັນ ໂອ ອັກສອນອາຄົມ ແລະ ເພາະຄວາມບໍ່ແນ່ນອນ.


Tasmā nāpajjanti. Iti sabbathāpi amanogaṇalakkhaṇaṃ nissesato dassitaṃ. Iccevaṃ manogaṇavibhāvanāyaṃ manogaṇo manogaṇādiko amanogaṇo cāti tidhā bhedo veditabbo.

ເພາະສະນັ້ນ ຄຳສັບເຫຼົ່ານັ້ນຈຶ່ງບໍ່ຕົກຢູ່ໃນຄວາມເປັນມະໂນຄະນະທິ. ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້ ລັກສະນະຂອງອະມະໂນຄະນະຈຶ່ງໄດ້ຮັບການສະແດງໄວ້ຢ່າງຄົບຖ້ວນໃນທຸກໆກໍລະນີ. ດັ່ງນັ້ນ ໃນການອະທິບາຍເລື່ອງມະໂນຄະນະນີ້ ພຶງຊາບຄວາມແຕກຕ່າງເປັນສາມສ່ວນ ຄື: ມະໂນຄະນະ, ມະໂນຄະນະທິ (ມີມະໂນຄະນະເປັນຕົ້ນ) ແລະ ອະມະໂນຄະນະ (ບໍ່ແມ່ນມະໂນຄະນະ).


Tattha [Pg.162] manogaṇe pariyāpannasaddānaṃ samāsaṃ patvā ‘‘abyaggamanaso naro, thiracetasaṃ kulaṃ, saddheyyavacasā upāsikātiādinā liṅgattayavasena aññathāpi rūpāni bhavanti. Ettha pana keci evaṃ vadanti ‘‘yadā manasaddo sakatthe avattitvā ‘abyaggo mano yassa soyaṃ abyaggamanaso, alīno mano yassa soyaṃ alīnamanaso’ti evaṃ aññatthe vattati, tadā purisanayeneva nāmikapadamālā labbhati, na manogaṇanayenā’’ti. Taṃ na gahetabbaṃ ubhinnampi yathārahaṃ labbhanato. Tathā hi visuddhimagge puggalāpekkhanavasena ‘‘khantisoraccamettādi-guṇabhūsitacetaso. Ajjhesanaṃ gahetvānā’’ti ettha manogaṇanayo dissati. Taṭṭīkāyampi ‘‘ajjhesito dāṭhānāga-ttherena thiracetasā’’ti manogaṇanayo dissati, tasmā tesaṃ vacanaṃ na gahetabbaṃ. Evaṃ vadantā ca te abyaggamanasaddādīnaṃ abyaggamanasaiccādinā sakārantapakatibhāvena ṭhapetabbabhāvaṃ vibbhantamativasena cintetvā sabbāsu vibhattīsu, dvīsu ca vacanesu purisanayena yojetabbataṃ maññanti. Evañca sati ‘‘guṇabhūsitacetaso, thiracetasā’’ti chaṭṭhīcatutthītatiyārūpāni nasiyuṃ, aññāniyeva anabhimatāni rūpāni siyuṃ. Yasmā siyuṃ, tasmā evaṃ aggahetvā ayaṃ viseso gahetabbo.

ໃນບັນດາຄຳສັບເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳສັບທີ່ຈັດຢູ່ໃນມະໂນຄະນະ ເມື່ອເຂົ້າສູ່ສະໝາດແລ້ວ ຍ່ອມມີຮູບສັບເປັນຢ່າງອື່ນໄດ້ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງລີງທັງສາມ ດັ່ງໃນຄຳວ່າ 'abyaggamanaso naro' (ຄົນຜູ້ມີໃຈບໍ່ຟຸ້ງຊ່ານ), 'thiracetasaṃ kulaṃ' (ຕະກູນຜູ້ມີໃຈໝັ້ນຄົງ), 'saddheyyavacasā upāsikā' (ອຸປາສິກາຜູ້ມີວາຈາໜ້າເຊື່ອຖື) ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ໃນຂໍ້ນີ້ ມີບາງທ່ານກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ: 'ເມື່ອ ມະນະ ສັບ ບໍ່ໄດ້ສະແດງເນື້ອຄວາມຂອງຕົນເອງ ແຕ່ສະແດງເນື້ອຄວາມອື່ນ ດັ່ງໃນຄຳວ່າ "abyaggo mano yassa soyaṃ abyaggamanaso" (ໃຈຂອງບຸກຄົນໃດ ບໍ່ຟຸ້ງຊ່ານ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຜູ້ມີໃຈບໍ່ຟຸ້ງຊ່ານ), "alīno mano yassa soyaṃ alīnamanaso" (ໃຈຂອງບຸກຄົນໃດ ບໍ່ຫົດຫູ່ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຜູ້ມີໃຈບໍ່ຫົດຫູ່) ຢ່າງນີ້, ໃນເວລານັ້ນ ຍ່ອມໄດ້ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຕາມແບບຂອງ ປຸຣິສະ ສັບ ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນຕາມແບບຂອງ ມະໂນຄະນະ.' ຄຳກ່າວນັ້ນ ບໍ່ຄວນຖືເອົາ ເພາະວ່າ ຍ່ອມໄດ້ທັງສອງແບບຕາມສົມຄວນ. ເພາະວ່າ ໃນຄຳພີວິສຸດທິມັກ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການໝາຍເຖິງບຸກຄົນ ດັ່ງໃນຄຳວ່າ 'khantisoraccamettādi-guṇabhūsitacetaso. Ajjhesanaṃ gahetvānā' (ໄດ້ຮັບຄຳອາຣາດທະນາ ຂອງບຸກຄົນຜູ້ມີໃຈອັນປະດັບດ້ວຍຄຸນມີຂັນຕິ ໂສຣັດຈະ ແລະ ເມດຕາ ເປັນຕົ້ນ) ໃນທີ່ນີ້ ກໍປາກົດການແຈກຕາມແບບມະໂນຄະນະ. ແລະ ໃນຄຳພີມະຫາທິກາ ກໍປາກົດການແຈກຕາມແບບມະໂນຄະນະ ດັ່ງໃນຄຳວ່າ 'ajjhesito dāṭhānāga-ttherena thiracetasā' (ອັນພຣະທາຖານາກະເຖຣະ ຜູ້ມີໃຈໝັ້ນຄົງ ອາຣາດທະນາແລ້ວ), ເພາະສະນັ້ນ ຄຳກ່າວຂອງພວກເຂົາຈຶ່ງບໍ່ຄວນຖືເອົາ. ແລະ ພວກເຂົາເມື່ອກ່າວຢ່າງນັ້ນ ກໍຄິດດ້ວຍຄວາມເຂົ້າໃຈຜິດວ່າ ຄຳສັບມີ 'abyaggamanasa' ເປັນຕົ້ນ ຄວນຕັ້ງໄວ້ໃນສະພາບເດີມທີ່ມີ ສະ ອັກສອນໃນທີ່ສຸດ ເຊັ່ນ 'abyaggamanasa' ແລ້ວເຂົ້າໃຈວ່າ ຄວນປະກອບຕາມແບບຂອງ ປຸຣິສະ ສັບ ໃນທຸກໆວິພັດ ແລະ ໃນພົດທັງສອງ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຮູບສັບວິພັດທີ 6, ທີ 4 ແລະ ທີ 3 ວ່າ 'guṇabhūsitacetaso' ແລະ 'thiracetasā' ກໍຈະມີບໍ່ໄດ້, ແຕ່ຈະມີຮູບສັບອື່ນໆ ທີ່ບໍ່ຕ້ອງການແທນ. ເພາະເຫດທີ່ຮູບສັບເຫຼົ່ານັ້ນຈະມີບໍ່ໄດ້, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນຖືເອົາຢ່າງນັ້ນ ແຕ່ຄວນຊາບຂໍ້ພິເສດດັ່ງນີ້:


Yattha hi samāsavasena manasaddo cetasaddādayo ca sakatthe avattitvā aññatthe vattanti, tattha sakārāgamānaṃ padānaṃ nāmikapadamālā purisanayena ca manogaṇe mananayena ca yathārahaṃ labbhati. Nissakārāgamānaṃ pana purisanayeneva labbhati. Yattha pana samāsavisayeyeva manādisaddā sakatthe vattanti, tattha nissakārāgamānaṃ nāmikapadamālā purisanayena ca manogaṇe mananayena ca labbhati.

ເພາະວ່າ ໃນບ່ອນໃດທີ່ ມະນະ ສັບ ແລະ ເຈຕະ ສັບ ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ໄດ້ສະແດງເນື້ອຄວາມຂອງຕົນເອງ ແຕ່ສະແດງເນື້ອຄວາມອື່ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສະໝາດ, ໃນບ່ອນນັ້ນ ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດຂອງບົດທີ່ມີ ສະ ອັກສອນອາຄົມ ຍ່ອມໄດ້ທັງຕາມແບບຂອງ ປຸຣິສະ ສັບ ແລະ ຕາມແບບຂອງ ມະນະ ສັບ ໃນມະໂນຄະນະ ຕາມສົມຄວນ. ສ່ວນບົດທີ່ບໍ່ມີ ສະ ອັກສອນອາຄົມ ຍ່ອມໄດ້ຕາມແບບຂອງ ປຸຣິສະ ສັບ ເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ໃນບ່ອນໃດທີ່ຄຳສັບມີ ມະນະ ເປັນຕົ້ນ ສະແດງເນື້ອຄວາມຂອງຕົນເອງໃນຂອບເຂດແຫ່ງສະໝາດນັ້ນເອງ, ໃນບ່ອນນັ້ນ ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດຂອງບົດທີ່ບໍ່ມີ ສະ ອັກສອນອາຄົມ ຍ່ອມໄດ້ທັງຕາມແບບຂອງ ປຸຣິສະ ສັບ ແລະ ຕາມແບບຂອງ ມະນະ ສັບ ໃນມະໂນຄະນະ.


Idāni [Pg.163] imassatthassa āvibhāvatthaṃ, saddagatīsu ca viññūnaṃ kosalluppādanatthaṃ yathāvuttānaṃ padānaṃ padamālā tidhā katvā dassayissāma – ‘‘byāsatto mano yassa soyaṃ byāsattamanaso naro’’ti evamaccantaṃ puggalāpekkhakassa imassa padassa –

ບັດນີ້ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ເນື້ອຄວາມນີ້ຈະແຈ້ງຂຶ້ນ ແລະ ເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມສະຫຼາດແກ່ຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍໃນທາງແຫ່ງຄຳສັບ, ພວກເຮົາຈະສະແດງຕາຕະລາງການແຈກວິພັດຂອງບົດທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນ ໂດຍແບ່ງອອກເປັນສາມສ່ວນ ດັ່ງນີ້ - ສຳລັບບົດນີ້ 'byāsattamanaso naro' (ຄົນຜູ້ມີໃຈຟຸ້ງຊ່ານ) ທີ່ໝາຍເຖິງບຸກຄົນໂດຍສ່ວນດຽວ ດັ່ງໃນປະໂຫຍກວິເຄາະວ່າ 'byāsatto mano yassa soyaṃ byāsattamanaso' (ໃຈຂອງບຸກຄົນໃດ ຟຸ້ງຊ່ານແລ້ວ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຜູ້ມີໃຈຟຸ້ງຊ່ານ) -


Byāsattamanaso naro, byāsattamanasā narā. Byāsattamanasaṃ naraṃ, byāsattamanase nare. Byāsattamanasā, byāsattamanena narena, byāsattamanehi, byāsattamanebhi narehi. Byāsattamanaso, byāsattamanassa narassa, byāsattamanānaṃ narānaṃ. Byāsattamanā, byāsattamanasmā, byāsattamanamhā narā, byāsattamanehi, byāsattamanebhi narehi. Byāsattamanaso, byāsattamanassa narassa, byāsattamanānaṃ narānaṃ. Byāsattamanasi, byāsattamane, byāsattamanasmiṃ, byāsattamanamhi nare, byāsattamanesu naresu. Bho byāsattamanasa nara, bhavanto byāsattamanasā narāti nāmikapadamālā bhavati.

ພະຍາສັດຕະມະນະໂສ ນະໂຣ, ພະຍາສັດຕະມະນະສາ ນະຣາ. ພະຍາສັດຕະມະນະສັງ ນະຣັງ, ພະຍາສັດຕະມະນະເສ ນະເຣ. ພະຍາສັດຕະມະນະສາ, ພະຍາສັດຕະມະເນນະ ນະເຣນະ, ພະຍາສັດຕະມະເນຫິ, ພະຍາສັດຕະມະເນພິ ນະເຣຫິ. ພະຍາສັດຕະມະນະໂສ, ພະຍາສັດຕະມະນັດສະ ນະຣັດສະ, ພະຍາສັດຕະມະນານັງ ນະຣານັງ. ພະຍາສັດຕະມະນາ, ພະຍາສັດຕະມະນັດສະມາ, ພະຍາສັດຕະມະນັມຫາ ນະຣາ, ພະຍາສັດຕະມະເນຫິ, ພະຍາສັດຕະມະເນພິ ນະເຣຫິ. ພະຍາສັດຕະມະນະໂສ, ພະຍາສັດຕະມະນັດສະ ນະຣັດສະ, ພະຍາສັດຕະມະນານັງ ນະຣານັງ. ພະຍາສັດຕະມະນະສິ, ພະຍາສັດຕະມະເນ, ພະຍາສັດຕະມະນັດສະມິງ, ພະຍາສັດຕະມະນັມຫິ ນະເຣ, ພະຍາສັດຕະມະເນສຸ ນະເຣສຸ. ໂພ ພະຍາສັດຕະມະນະ ນະຣະ, ພະວັນໂຕ ພະຍາສັດຕະມະນະສາ ນະຣາ ດັ່ງນີ້ ເປັນຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ).


Evaṃ sakārāgamassa labbhamānālabbhamānatā vavatthapetabbā. Ettha hi paṭhamādutiyāvibhattīnaṃ ekavacanabahuvacanaṭṭhāne ca tatiyācatutthīchaṭṭhīsattamīnaṃ ekavacanaṭṭhāne ca yathārahaṃ sāgamo bhavati ādesasaravibhattisaraparattā. Ayañca nayo sukhumo sādhukaṃ manasi kātabbo.

ການໄດ້ມາ ແລະ ບໍ່ໄດ້ມາ ແຫ່ງ ສະ-ອາຄົມ ພຶງກຳນົດໄວ້ ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ. ເພາະວ່າ ໃນຄຳນີ້ ສະ-ອາຄົມ ຍ່ອມມີຕາມສົມຄວນ ໃນຕຳແໜ່ງເອກະວະຈະນະ ແລະ ພະຫຸວະຈະນະ ແຫ່ງປະຖະມາ ແລະ ທຸຕິຍາວิພັດ ແລະ ໃນຕຳແໜ່ງເອກະວະຈະນະ ແຫ່ງຕະຕິຍາ, ຈະຕຸດຖີ, ສັດຖີ ແລະ ສັດຕະມີວິພັດ ເພາະຄວາມເປັນໄປເບື້ອງຫຼັງ ແຫ່ງອາເທສະສະຣະ ແລະ ວິພັດຕິສະຣະ. ແລະ ໄນຍະນີ້ ເປັນໄນຍະທີ່ລະອຽດອ່ອນ ພຶງໃສ່ໃຈໄວ້ໃຫ້ດີ.


Aparo nayo – ‘‘byāsatto mano yassa soyaṃ byāsattamano’’ti evampi puggalāpekkhakassa imassa padassa ‘‘byāsattamano naro, byāsattamanā narā. Byāsattamanaṃ nara’’ntiādinā purisanayeneva nāmikapadamālā bhavati. Ettha pana sabbathāpi sāgamo natthi. Aparopi nayo – ‘‘byāsatto ca so mano cāti byāsattamano’’ti evaṃ cittāpekkhakassapi imassa padassa ‘‘byāsattamano, byāsattamanā. Byāsattamanaṃ, byāsattamane. Byāsattamanasā, byāsattamanenā’’tiādinā manogaṇe mananayena nāmikapadamālā bhavati, ettha pana tatiyācatutthīchaṭṭhīsattamīnaṃ [Pg.164] ekavacanaṭṭhāneyeva sāgamo bhavati ādesasaraparattā. Yathā ca ettha, evaṃ ‘‘alīnamanaso naro’’tiādīsupi ayaṃ tividho nayo veditabbo.

ອີກໄນຍະໜຶ່ງ — 'ພະຍາສັດໂຕ ມະໂນ ຍັດສະ ໂສ ຍັງ ພະຍາສັດຕະມະໂນ' (ໃຈຂອງບຸກຄົນໃດ ຟຸ້ງຊ່ານແລ້ວ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຜູ້ມີໃຈຟຸ້ງຊ່ານ) ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມ ແຫ່ງບົດນີ້ ທີ່ເພ່ງເຖິງບຸກຄົນ ຍ່ອມມີໂດຍໄນຍະແຫ່ງ ປຸຣິສະສັບ ນັ້ນເອງ ໂດຍມີອາທິວ່າ 'ພະຍາສັດຕະມະໂນ นະໂຣ, ພະຍາສັດຕະມະນາ ນະຣາ. ພະຍາສັດຕະມະນັງ ນະຣັງ' ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ໃນໄນຍະນີ້ ບໍ່ມີ ສະ-ອາຄົມ ໂດຍປະການທັງປວງ. ອີກໄນຍະໜຶ່ງ — 'ພະຍາສັດໂຕ ຈະ ໂສ ມະໂນ ຈະຕິ ພະຍາສັດຕະມະໂນ' (ໃຈນັ້ນດ້ວຍ ຟຸ້ງຊ່ານດ້ວຍ ຊື່ວ່າ ໃຈຟຸ້ງຊ່ານ) ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມ ແຫ່ງບົດນີ້ ທີ່ເພ່ງເຖິງຈິດ ຍ່ອມມີໂດຍໄນຍະແຫ່ງ ມະນະສັບ ໃນມະໂນຄະນະ ໂດຍມີອາທິວ່າ 'ພະຍາສັດຕະມະໂນ, ພະຍາສັດຕະມະນາ. ພະຍາສັດຕະມະນັງ, ພະຍາສັດຕະມະເນ. ພະຍາສັດຕະມະນະສາ, ພະຍາສັດຕະມະເນນາ' ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ໃນໄນຍະນີ້ ສະ-ອາຄົມ ຍ່ອມມີສະເພາະໃນຕຳແໜ່ງເອກະວະຈະນະ ແຫ່ງຕະຕິຍາ, ຈະຕຸດຖີ, ສັດຖີ ແລະ ສັດຕະມີວິພັດ ເພາະຄວາມເປັນໄປເບື້ອງຫຼັງ ແຫ່ງອາເທສະສະຣະ. ແລະ ໃນບົດອື່ນໆ ມີ 'ອະລີນະມະນະໂສ ນະໂຣ' ເປັນຕົ້ນ ກໍພຶງຊາບໄນຍະ 3 ປະການນີ້ ເຊັ່ນດຽວກັນ.


Napuṃsakaliṅge pana vattabbe ‘‘byāsattamanasaṃ kulaṃ, byāsattamanāni kulāni. Byāsattamanasaṃ kulaṃ, byāsattamanāni kulāni. Byāsattamanasā kulenā’’tiādinā nāmikapadamālā yojetabbā. Ettha pana paṭhamādutiyātatiyācatutthīchaṭṭhīsattamīnaṃ ekavacanaṭṭhāneyeva yathārahaṃ sāgamo bhavati ādesasaravibhattisaraparattā, ayampi nayo sukhumo sādhukaṃ manasi kātabbo.

ສ່ວນໃນນະປຸງສະກະລິງ ເມື່ອຈະກ່າວ ພຶງປະກອບຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມ ໂດຍມີອາທິວ່າ 'ພະຍາສັດຕະມະນະສັງ ກຸລັງ, ພະຍາສັດຕະມະນານິ ກຸລານິ. ພະຍາສັດຕະມະນະສັງ ກຸລັງ, ພະຍາສັດຕະມະນານິ ກຸລານິ. ພະຍາສັດຕະມະນະສາ ກຸເລນາ' ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ໃນນະປຸງສະກະລິງນີ້ ສະ-ອາຄົມ ຍ່ອມມີຕາມສົມຄວນ ສະເພາະໃນຕຳແໜ່ງເອກະວະຈະນະ ແຫ່ງປະຖະມາ, ທຸຕິຍາ, ຕະຕິຍາ, ຈະຕຸດຖີ, ສັດຖີ ແລະ ສັດຕະມີວິພັດ ເພາະຄວາມເປັນໄປເບື້ອງຫຼັງ ແຫ່ງອາເທສະສະຣະ ແລະ ວິພັດຕິສະຣະ. ໄນຍະນີ້ກໍເປັນໄນຍະທີ່ລະອຽດອ່ອນ ພຶງໃສ່ໃຈໄວ້ໃຫ້ດີ.


Itthiliṅge pana vattabbe ‘‘byāsattamanasā itthī’’ti evaṃ paṭhamekavacanaṭṭhāneyeva sāgamaṃ vatvā tato ‘‘byāsattamanā, byāsattamanāyo itthiyo. Byāsattamanaṃ itthi’’nti kaññānayena yojetabbā. ‘‘Evaṃ saddheyyavacasā upāsikā, saddheyyavacāyo upāsikāyo. Saddheyyavacaṃ upāsika’’ntiādināpi. ‘‘Byāsattamanaṃ kulaṃ, byāsattamanā itthī’’tiādinā pana cittakaññānayena yojetabbā. Ettha pana sabbathāpi sāgamo natthi.

ສ່ວນໃນອິດຖີລິງ ເມື່ອຈະກ່າວ ພຶງກ່າວ ສະ-ອາຄົມ ສະເພາະໃນຕຳແໜ່ງປະຖະມາເອກະວະຈະນະ ຢ່າງນີ້ວ່າ 'ພະຍາສັດຕະມະນະສາ ອິດຖີ' ແລ້ວຈາກນັ້ນ ພຶງປະກອບໂດຍໄນຍະແຫ່ງ ກັນຍາສັບ ວ່າ 'ພະຍາສັດຕະມະນາ, ພະຍາສັດຕະມະນາໂຍ ອິດຖິໂຍ. ພະຍາສັດຕະມະນັງ ອິດຖິງ'. ແລະ ພຶງປະກອບໂດຍມີອາທິວ່າ 'ເອວັງ ສັດເທຍຍະວະຈະສາ ອຸປາສິກາ, ສັດເທຍຍະວະຈາໂຍ ອຸປາສິກາໂຍ. ສັດເທຍຍະວະຈັງ ອຸປາສິກັງ' ເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນດຽວກັນ. ສ່ວນໂດຍມີອາທິວ່າ 'ພະຍາສັດຕະມະນັງ ກຸລັງ, ພະຍາສັດຕະມະນາ ອິດຖີ' ພຶງປະກອບໂດຍໄນຍະແຫ່ງ ຈິດຕະສັບ ແລະ ກັນຍາສັບ. ແຕ່ໃນໄນຍະນີ້ ບໍ່ມີ ສະ-ອາຄົມ ໂດຍປະການທັງປວງ.


Sotūnaṃ ñāṇappabhedajananatthaṃ aparāpi nāmikapadamālāyo dassayissāma sahanibbacanena – mano eva mānasaṃ, samussāhitaṃ mānasaṃ yassa soyaṃ samussāhitamānaso. ‘‘Samussāhitamānaso, samussāhitamānasā. Samussāhitamānasaṃ, samussāhitamānase. Samussāhitamānasenā’’ti purisanayena yojetabbā. Sundarā medhā assa atthīti sumedhaso. ‘‘Sumedhaso, sumedhasā. Sumedhasaṃ, sumedhase. Sumedhasenā’’ti purisanayena, evaṃ ‘‘bhūrimedhaso’’tiādīnampi. Tatrime payogā –

ເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມແຕກສານແຫ່ງປັນຍາ ແກ່ຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍ ເຮົາຈະສະແດງຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມອື່ນໆ ພ້ອມທັງຄຳວິເຄາະ (ນິບພັດຈະນະ) ດັ່ງນີ້ — ໃຈນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ມານະສະ, ໃຈຂອງບຸກຄົນໃດ ອັນບຸກຄົນປະຄອງຂຶ້ນແລ້ວ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຜູ້ມີໃຈອັນປະຄອງຂຶ້ນແລ້ວ (ສະມຸດສາຫິຕະມານະໂສ). ພຶງປະກອບໂດຍໄນຍະແຫ່ງ ປຸຣິສະສັບ ວ່າ 'ສະມຸດສາຫິຕະມານະໂສ, ສະມຸດສາຫິຕະມານະສາ. ສະມຸດສາຫິຕະມານະສັງ, ສະມຸດສາຫິຕະມານະເສ. ສະມຸດສາຫິຕະມານະເສນາ'. ປັນຍາອັນດີງາມ ແຫ່ງບຸກຄົນນັ້ນ ມີຢູ່ ເຫດນັ້ນ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຜູ້ມີປັນຍາດີ (ສຸເມທະໂສ). ພຶງປະກອບໂດຍໄນຍະແຫ່ງ ປຸຣິສະສັບ ວ່າ 'ສຸເມທະໂສ, ສຸເມທະສາ. ສຸເມທະສັງ, ສຸເມທະເສ. ສຸເມທະເສນາ' ແລະ ແມ້ແຕ່ບົດອື່ນໆ ມີ 'ພູຣິເມທະໂສ' ເປັນຕົ້ນ ກໍພຶງປະກອບເຊັ່ນດຽວກັນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ມີປະໂຫຍກຕົວຢ່າງ ດັ່ງນີ້ —


‘‘Yaṃ [Pg.165] vadanti sumedhoti, bhūripaññaṃ sumedhasaṃ;

Kiṃ nu tamhā vippavasi, muhuttamapi piṅgiya;

Gotamā bhūripaññāṇā, gotamā bhūrimedhasā.

“ຊົນທັງຫຼາຍ ກ່າວເຖິງບຸກຄົນໃດວ່າ ເປັນຜູ້ມີປັນຍາດີ, ເປັນຜູ້ມີປັນຍາສະເໝີດ້ວຍແຜ່ນດິນ, ເປັນຜູ້ມີປັນຍາດີ; ແນ່ປິງຄິຍະ! ເຫດໃດທ່ານຈຶ່ງຢູ່ປາສະຈາກພຣະອົງນັ້ນ ແມ້ພຽງຊົ່ວຄູ່ໜຶ່ງ? ພຣະໂຄຕະມະ ຜູ້ມີປັນຍາສະເໝີດ້ວຍແຜ່ນດິນ, ພຣະໂຄຕະມະ ຜູ້ມີປັນຍາອັນກວ້າງຂວາງ.


Nāhaṃ tamhā vippavasāmi, muhuttamapi brāhmaṇa;

Gotamā bhūripaññāṇā, gotamā bhūrimedhasā’’ti.

“ແນ່ພຣາມ! ຂ້າພະເຈົ້າ ບໍ່ໄດ້ຢູ່ປາສະຈາກພຣະອົງນັ້ນ ແມ້ພຽງຊົ່ວຄູ່ໜຶ່ງ; ພຣະໂຄຕະມະ ຜູ້ມີປັນຍາສະເໝີດ້ວຍແຜ່ນດິນ, ພຣະໂຄຕະມະ ຜູ້ມີປັນຍາອັນກວ້າງຂວາງ ດັ່ງນີ້.”


Itthiliṅge vattabbe ‘‘samussāhitamānasā sumedhasā’’ti rūpāni, napuṃsake vattabbe ‘‘samussāhitamānasaṃ sumedhasa’’nti rūpāni, kaññā cittanayena etesaṃ padamālā yojetabbā. Okārantapulliṅgaṭṭhāne itthiliṅgādivinicchayo nayappakāsanatthaṃ kato. Visesato hi okārantakathāyeva idhādhippetā. Apica loke nīti nāma nānappakārehi kathitā eva sobhati, ayañca sāsane nīti, tasmā nānappakārehi kathitāti.

ເມື່ອຈະກ່າວໃນອິດຖີລິງ ມີຮູບວ່າ 'ສະມຸດສາຫິຕະມານະສາ ສຸເມທະສາ', ເມື່ອຈະກ່າວໃນນະປຸງສະກະລິງ ມີຮູບວ່າ 'ສະມຸດສາຫິຕະມານະສັງ ສຸເມທະສັງ', ພຶງປະກອບຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມຂອງບົດເຫຼົ່ານີ້ ໂດຍໄນຍະແຫ່ງ ກັນຍາສັບ ແລະ ຈິດຕະສັບ. ການວິນິດໄສອິດຖີລິງເປັນຕົ້ນ ໃນຕຳແໜ່ງໂອການຕະປຸລິງນີ້ ເຮັດຂຶ້ນເພື່ອສະແດງໄນຍະ. ເພາະວ່າ ໂດຍສະເພາະແລ້ວ ໃນທີ່ນີ້ ປະສົງເອົາສະເພາະເລື່ອງໂອການຕະສັບເທົ່ານັ້ນ. ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນໂລກນີ້ ຂຶ້ນຊື່ວ່າ ຫຼັກເກນ (ນີຕິ) ຍ່ອມງົດງາມກໍຕໍ່ເມື່ອສະແດງໄວ້ໂດຍປະການຕ່າງໆ, ແລະ ນີ້ຄືຫຼັກເກນໃນພຣະສາສະໜາ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງສະແດງໄວ້ໂດຍປະການຕ່າງໆ.


Sabbāni nayato evaṃ, okārantapadānime;

Pulliṅgāni pavuttāni, sāsanatthaṃ mahesino.

ບົດໂອການຕະປຸລິງທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວ ໂດຍໄນຍະຢ່າງນີ້ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພຣະສາສະໜາ ແຫ່ງພຣະມະເຫສີເຈົ້າ.


Viseso tesu kesañci, pāḷiyaṃ yo padissati;

Paccattavacanaṭṭhāne, pakāsessāmi taṃ’dhunā.

ຄວາມພິເສດໃດໆ ແຫ່ງບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ບາງບົດ ທີ່ປາກົດໃນພຣະບາລີ ໃນຕຳແໜ່ງປັດຈັດຕະວະຈະນະ (ປະຖະມາວິພັດ), ເຮົາຈະສະແດງຄວາມພິເສດນັ້ນ ໃນບັດນີ້.


‘‘Vanappagumbe yatha phussitagge’’, itiādinayena hi;

Katthacodantapulliṅga-rūpāni aññathā siyuṃ.

ເພາະວ່າ ໂດຍໄນຍະມີອາທິວ່າ 'ວະນັບປະຄຸມເບ ຍະຖາ ຜຸດສິຕັກເຄ' (ປ່າໄມ້ມີຍອດເບັ່ງບານແລ້ວ ສັນໃດ), ຮູບແຫ່ງໂອການຕະປຸລິງບາງບົດ ພຶງເປັນຢ່າງອື່ນ (ຄືມີສະຣະ ເອ ເປັນທີ່ສຸດ).


Paccattavacanicceva, tañca rūpaṃ pakāsaye;

‘‘Paccatte bhummaniddeso’’, iti bhāsanti kecana.

ແລະ ພຶງສະແດງຮູບນັ້ນວ່າ ເປັນປັດຈັດຕະວະຈະນະ (ປະຖະມາວິພັດ) ນັ້ນເອງ; ແຕ່ອາຈານບາງພວກ ກ່າວວ່າ 'ເປັນການສະແດງພູມມະວະຈະນະ (ສັດຕະມີວິພັດ) ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງປັດຈັດຕະວະຈະນະ'.


Tatra kānici suttapadāni dassessāma – natthi attakāre, natthi parakāre, natthi purisakāre, pariyantakate saṃsāre, jīve sattame, na hevaṃ vattabbe, bāle ca paṇḍite ca sandhāvitvā saṃsaritvā dukkhassantaṃ karissantīti. Imāni [Pg.166] ekavacanabahuvacanavasena dvidhā gahetabbāni. Paccattekavacanabahuvacanānañca ekārādeso veditabbo.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ເຮົາຈະສະແດງບົດພຣະສູດບາງບົດ ດັ່ງນີ້ — 'ນັດຖິ ອັດຕະກາເຣ' (ການກະທຳຂອງຕົນ ບໍ່ມີ), 'ນັດຖິ ປະຣະກາເຣ' (ການກະທຳຂອງຜູ້ນອກ ບໍ່ມີ), 'ນັດຖິ ປຸຣິສະກາເຣ' (ການກະທຳຂອງບຸກຄົນ ບໍ່ມີ), 'ປະຣິຍັນຕະກະເຕ ສັງສາເຣ' (ສັງສານວັດມີທີ່ສຸດແລ້ວ), 'ຈີເວ ສັດຕະເມ' (ຊີວະທີເຈັດ), 'ນະ ເຫວັງ ວັດຕັບເບ' (ບໍ່ພຶງກ່າວຢ່າງນັ້ນເລີຍ), 'ບາເລ ຈະ ປັນທິເຕ ຈະ ສັນທາວິຕວາ ສັງສະຣິຕວາ ທຸກຂັດສັນຕັງ ກະຣິດສັນຕິ' (ທັງຄົນພານ ແລະ ບັນດິດ ທ່ອງທ່ຽວໄປແລ້ວ ແລ່ນໄປແລ້ວ ຈັກເຮັດທີ່ສຸດແຫ່ງທຸກ ດັ່ງນີ້). ບົດເຫຼົ່ານີ້ ພຶງຖືເອົາເປັນ 2 ຢ່າງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເອກະວະຈະນະ ແລະ ພະຫຸວະຈະນະ. ແລະ ພຶງຊາບການເທດ ເປັນ ເອ-ກາຣະ ແຫ່ງປັດຈັດຕະເອກະວະຈະນະ ແລະ ພະຫຸວະຈະນະ.


Ye pana ‘‘vanappagumbeti paccattavacanassa bhummavacananiddeso’’ti vadanti, te vattabbā ‘‘yadi vanappagumbeti paccattavacanassa bhummavacananiddeso, evañca sati ‘thāliyaṃ odanaṃ pacatī’ti ettha viya ādhārasutisambhavato ‘gimhāna māse paṭhamasmiṃ gimhe’ti idaṃ kataratthaṃ jotetī’’ti? Te vadeyyuṃ ‘‘na mayaṃ bho ‘vanappagumbeti idaṃ bhummavacana’nti vadāma, atha kho ‘paccattavacanassa bhummavacananiddeso’ti vadāmā’’ti. Evampi dosoyeva tumhākaṃ, nanu ‘‘saṅghe gotami dehī’’ti etthāpi sampadānavacanassa bhummavacananiddesoti vuttepi saṅghassa dānakriyāya ādhārabhāvato ‘‘saṅghe’’ti vacanaṃ suṇantānaṃ ādhārasuti ca ādhāraparikappo ca hotiyeva. Na hi sakkā evaṃ pavattaṃ cittaṃ nivāretuṃ, tasmā ettha evaṃ pana viseso gahetabbo ‘‘paccattavacanassapi katthaci bhummavacanassa viya rūpaṃ hotī’’ti. Evañhi gahite na koci virodho. Īdisesu hi ṭhānesu niruttippabhedakusalo lokānukampako bhagavā paccattavacanavasena niddisitabbe sati evaṃ aniddisitvā lokassa sammohamuppādayanto viya kathaṃ bhummavacananiddesaṃ karissati, tasmā saddasāmaññalesamattaṃ gahetvā ‘‘bhummavacananiddeso’’ti na vattabbaṃ. Yadi saddasāmaññaṃ gahetvā bhummavacananiddesaṃ icchatha, ‘‘paccattekavacanassa upayogabahuvacananiddeso’’tipi icchitabbaṃ siyā.

ສ່ວນອາຈານພວກໃດ ກ່າວວ່າ 'ບົດວ່າ ວະນັບປະຄຸມເບ ນີ້ ເປັນການສະແດງພູມມະວະຈະນະ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງປັດຈັດຕະວະຈະນະ', ອາຈານພວກນັ້ນ ພຶງຖືກຖາມວ່າ 'ຖ້າຫາກວ່າ ບົດວ່າ ວະນັບປະຄຸມເບ ນີ້ ເປັນການສະແດງພູມມະວະຈະນະ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງປັດຈັດຕະວະຈະນະ, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເພາະຄວາມປາກົດແຫ່ງການໄດ້ຍິນສຽງອາທາຣະ (ທີ່ຮອງຮັບ) ເໝືອນໃນປະໂຫຍກວ່າ ຖາລິຍັງ ໂອທະນັງ ປະຈະຕິ (ຫຸງເຂົ້າໃນໝໍ້), ບົດວ່າ ກິມຫານະ ມາເສ ປະຖະມັດສະມິງ ກິມເຫ ນີ້ ຈະສະແດງອັດຖະ (ຄວາມໝາຍ) ໃດ?' ອາຈານພວກນັ້ນ ພຶງກ່າວວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ! ພວກຂ້າພະເຈົ້າ ບໍ່ໄດ້ກ່າວວ່າ ບົດວ່າ ວະນັບປະຄຸມເບ ນີ້ ເປັນພູມມະວະຈະນະ, ແຕ່ກ່າວວ່າ ເປັນການສະແດງພູມມະວະຈະນະ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງປັດຈັດຕະວະຈະນະ ຕ່າງຫາກ'. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະກ່າວຢ່າງນັ້ນ ຄວາມຜິດພາດ (ໂທສະ) ກໍຍັງຕົກແກ່ພວກທ່ານຢູ່ດີ, ບໍ່ແມ່ນຫຼືວ່າ ແມ້ໃນປະໂຫຍກວ່າ 'ສັງເຄ ໂຄຕະມິ ເທຫິ' (ແນ່ພຣະນາງໂຄຕະມີ ຂໍຈົ່ງຖວາຍແກ່ພຣະສົງ) ເຖິງແມ່ນວ່າຈະກ່າວວ່າ ເປັນການສະແດງພູມມະວະຈະນະ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງສຳປະທານະວະຈະນະ (ຈະຕຸດຖີວິພັດ), ແຕ່ເພາະຄວາມເປັນອາທາຣະ (ທີ່ຮອງຮັບ) ແຫ່ງທານະກິຣິຍາ (ການຖວາຍທານ) ຂອງພຣະສົງ, ຄວາມປາກົດແຫ່ງການໄດ້ຍິນສຽງອາທາຣະ ແລະ ຄວາມດຳຣິເຖິງອາທາຣະ ຍ່ອມມີແກ່ຜູ້ໄດ້ຍິນຄຳວ່າ 'ສັງເຄ' ນັ້ນແທ້. ເພາະວ່າ ບໍ່ສາມາດທີ່ຈະຫ້າມຈິດທີ່ເກີດຂຶ້ນຢ່າງນັ້ນໄດ້, ເພາະສະນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ ພຶງຖືເອົາຄວາມພิເສດຢ່າງນີ້ວ່າ 'ແມ້ປັດຈັດຕະວະຈະນະ ໃນບາງບ່ອນ ກໍມີຮູບເໝືອນພູມມະວະຈະນະ'. ເພາະເມື່ອຖືເອົາຢ່າງນີ້ແລ້ວ ກໍຈະບໍ່ມີຄວາມຂັດແຍ້ງໃດໆ. ເພາະວ່າ ໃນສະຖານທີ່ເຊັ່ນນີ້ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ຊົງສະຫຼາດໃນນິຣຸດຕິປະເພດ ແລະ ຊົງອະນຸເຄາະແກ່ຊາວໂລກ ເມື່ອມີສິ່ງທີ່ຄວນສະແດງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປັດຈັດຕະວະຈະນະ ຈະບໍ່ຊົງສະແດງຢ່າງນັ້ນ ແລ້ວຈະຊົງສະແດງພູມມະວະຈະນະ ເໝືອນເຮັດໃຫ້ຊາວໂລກເກີດຄວາມຫຼົງໄຫຼໄດ້ແນວໃດ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນຖືເອົາພຽງແຕ່ຄວາມຄ້າຍຄືກັນແຫ່ງສຽງ ແລ້ວກ່າວວ່າ 'ເປັນການສະແດງພູມມະວະຈະນະ'. ຖ້າຫາກພວກທ່ານຖືເອົາຄວາມຄ້າຍຄືກັນແຫ່ງສຽງ ແລ້ວປາດຖະໜາໃຫ້ເປັນການສະແດງພູມມະວະຈະນະ, ກໍພຶງປາດຖະໜາໃຫ້ເປັນການສະແດງອຸປະໂຍຄະພະຫຸວະຈະນະ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງປັດຈັດຕະເອກະວະຈະນະ ດ້ວຍເຊັ່ນກັນ.


Apica tatheva ‘‘attakāre’’ti paccattavacanassa bhummavacananiddese sati ādhārasutisambhavato ‘‘attakārasmiṃ kiñci vatthu natthī’’ti anadhippeto attho siyā, na pana ‘‘attakāro natthī’’ti adhippeto attho. ‘‘Upayogabahuvacananiddeso’’ti gahaṇepi upayogatthassa natthisaddena [Pg.167] avattabbattā dosoyeva siyā, atthisaddādīnaṃ viya pana natthisaddassapi paṭhamāya yogato ‘‘attakāre’’ti idaṃ paccattavacanamevāti viññāyati. ‘‘Bāle ca paṇḍite ca sandhāvitvā saṃsaritvā dukkhassantaṃ karissantī’’ti etthāpi paccattavacanassa ‘‘bhummavacananiddeso’’ti vā ‘‘upayogavacananiddeso’’ti vā gahaṇe sati ‘‘bālā ca paṇḍitā cā’’ti ettakampi vattuṃ ajānanadoso siyā, ‘‘karissantī’’ti padayogato pana ‘‘bāle cā’’tiādi paccattavacanamevāti viññāyati. Yathā pana niggahītāgamavasenuccārite ‘‘cakkhuṃ udapādī’’ti pade paccattavacanassa ‘‘cakkhuṃ me dehi yācito’’ti ettha upayogavacanena sutivasena samānattepi paccattavacanatthoyeva sotāre paṭibhāti ‘‘udapādī’’tiākhyātena kathitattā, na pana vibhattivipallāsatthabhūto upayogavacanattho ‘‘udapādī’’tiākhyātena avacanīyattā, ‘‘cakkhuṃ udapādī’’ti hi bhagavatā vuttakāle ko ‘‘cakkhuṃ udapādī’’ti padaṃ parivattitvā atthamācikkhati, tathā ‘‘bāle paṇḍite’’tiādīnampi paccattavacanānaṃ aparehi ‘‘bāle paṇḍite’’tiādīhi bhummopayogavacanehi sutivasena samānattepi paccattavacanatthoyeva sotāre paṭibhāti, na itaravacanattho yathāpayogaṃ atthassa gahetabbattā. Iti ‘‘vanappagumbe, bāle, paṇḍite’’tiādīnaṃ suddhapaccattavacanattaññeva sārato paccetabbaṃ, na sutisāmaññena bhummopayogavacanattaṃ.

ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນຄຳວ່າ 'ອັດຕະກາເຣ' ນັ້ນກໍເຊັ່ນດຽວກັນ ຫາກເປັນການສະແດງພູມມະວະຈະນະ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງປັດຈັດຕະວະຈະນະ ເມື່ອມີຄວາມປາກົດແຫ່ງການໄດ້ຍິນສຽງອາທາຣະ ກໍຈະມີອັດຖະທີ່ບໍ່ປະສົງວ່າ 'ໃນການກະທຳຂອງຕົນ ສິ່ງໃດໜຶ່ງ ບໍ່ມີ', ແຕ່ຈະບໍ່ມີອັດຖະທີ່ປະສົງວ່າ 'ການກະທຳຂອງຕົນ ບໍ່ມີ'. ແມ້ຫາກຖືເອົາວ່າ 'ເປັນການສະແດງອຸປະໂຍຄະພະຫຸວະຈະນະ' ກໍຈະມີໂທສະ (ຄວາມຜິດພາດ) ເເຊັ່ນດຽວກັນ ເພາະອັດຖະແຫ່ງອຸປະໂຍຄະວິພັດ ບໍ່ຄວນກ່າວຮ່ວມກັບ ນັດຖິສັບ, ແຕ່ເພາະ ນັດຖິສັບ ຍ່ອມປະກອບຮ່ວມກັບປະຖະມາວິພັດ ເໝືອນກັບ ອັດຖິສັບ ເປັນຕົ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ບົດວ່າ 'ອັດຕະກາເຣ' ນີ້ ຈຶ່ງຊາບວ່າ ເປັນປັດຈັດຕະວະຈະນະ ນັ້ນເອງ. ແມ້ໃນປະໂຫຍກວ່າ 'ບາເລ ຈະ ປັນທິເຕ ຈະ ສັນທາວิຕວາ ສັງສະຣິຕວາ ທຸກຂັດສັນຕັງ ກະຣິດສັນຕິ' ນີ້ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ ຫາກຖືເອົາວ່າ ເປັນການສະແດງພູມມະວະຈະນະ ຫຼື ເປັນການສະແດງອຸປະໂຍຄະວະຈະນະ ແຫ່ງປັດຈັດຕະວະຈະນະ ກໍຈະມີໂທສະຄືຄວາມບໍ່ຮູ້ທີ່ຈະກ່າວແມ້ພຽງວ່າ 'ບາລາ ຈະ ປັນທິຕາ ຈະ', ແຕ່ເພາະການປະກອບຮ່ວມກັບບົດກິຣິຍາວ່າ 'ກະຣິດສັນຕິ', ບົດວ່າ 'ບາເລ ຈະ' ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງຊາບວ່າ ເປັນປັດຈັດຕະວະຈະນະ ນັ້ນເອງ. ປຽບເໝືອນໃນບົດວ່າ 'ຈັກຂຸງ ອຸທະປາດິ' (ຈັກຂຸເກີດຂຶ້ນແລ້ວ) ອັນອອກສຽງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງນິກຄະຫິດອາຄົມ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຄວາມສະເໝີກັນໂດຍສຽງ ກັບອຸປະໂຍຄະວະຈະນະ ໃນປະໂຫຍກວ່າ 'ຈັກຂຸງ ເມ ເທຫິ ຍາຈິໂຕ' (ຂໍຈົ່ງໃຫ້ດວງຕາແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ ຜູ້ອ້ອນວອນແລ້ວ), ແຕ່ອັດຖະແຫ່ງປັດຈັດຕະວະຈະນະເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມປາກົດແກ່ຜູ້ຟັງ ເພາະກ່າວຮ່ວມກັບອາຂະຍາດວ່າ 'ອຸທະປາດິ', ແຕ່ອັດຖະແຫ່ງອຸປະໂຍຄະວະຈະນະ ອັນເປັນອັດຖະທີ່ສະຫຼັບວິພັດກັນ ຍ່ອມບໍ່ປາກົດ ເພາະບົດອາຂະຍາດວ່າ 'ອຸທະປາດິ' ບໍ່ສາມາດກ່າວໄດ້, ເພາະວ່າ ໃນເວລາທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຕັດວ່າ 'ຈັກຂຸງ ອຸທະປາດິ' ນັ້ນ ໃຜເລີຍຈະປ່ຽນແປງບົດວ່າ 'ຈັກຂຸງ ອຸທະປາດິ' ແລ້ວສະແດງອັດຖະເປັນຢ່າງອື່ນ, ເຊັ່ນດຽວກັນ ແມ້ແຕ່ປັດຈັດຕະວະຈະນະທັງຫຼາຍ ມີ 'ບາເລ ປັນທິເຕ' ເປັນຕົ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະມີຄວາມສະເໝີກັນໂດຍສຽງ ກັບພູມມະວະຈະນະ ແລະ ອຸປະໂຍຄະວະຈະນະ ອື່ນໆ ມີ 'ບາເລ ປັນທິເຕ' ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ອັດຖະແຫ່ງປັດຈັດຕະວະຈະນະເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມປາກົດແກ່ຜູ້ຟັງ, ບໍ່ແມ່ນອັດຖະແຫ່ງວິພັດອື່ນ ເພາະພຶງຖືເອົາອັດຖະຕາມການປະກອບ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຶງເຊື່ອໝັ້ນໂດຍເນື້ອແທ້ວ່າ ບົດທັງຫຼາຍ ມີ 'ວະນັບປະຄຸມເບ, ບາເລ, ປັນທິເຕ' ເປັນຕົ້ນ ເປັນປັດຈັດຕະວະຈະນະແທ້ໆ, ບໍ່ແມ່ນເປັນພູມມະວະຈະນະ ຫຼື ອຸປະໂຍຄະວະຈະນະ ເພາະພຽງແຕ່ຄວາມສະເໝີກັນແຫ່ງສຽງ.


Yaṃ panācariyena jātakaṭṭhakathāyaṃ –

ສ່ວນຄຳໃດ ທີ່ພຣະອາຈານກ່າວໄວ້ ໃນອັດຖະກະຖາຊາດົກ ດັ່ງນີ້ —


‘‘Tayo giriṃ tiantaraṃ kāmayāmi,Pañcālā kuruyo kekake ca;

Tatuttariṃ brāhmaṇa kāmayāmi,Tikiccha maṃ brāhmaṇa kāmanīta’’nti –

“ແນ່ພຣາມ! ຂ້າພະເຈົ້າ ປາດຖະໜາພູເຂົາ 3 ລູກ ແລະ ລະຫວ່າງພູເຂົາ 3 ລູກ, ປາດຖະໜາແຄວ້ນປັນຈະລະ, ແຄວ້ນກຸຣຸ ແລະ ແຄວ້ນເກກະກະ; ແນ່ພຣາມ! ຂ້າພະເຈົ້າ ປາດຖະໜາຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ; ແນ່ພຣາມ! ຂໍຈົ່ງປິ່ນປົວຂ້າພະເຈົ້າ ຜູ້ອັນຄວາມປາດຖະໜານຳໄປແລ້ວ ດັ່ງນີ້ —”


Imassa [Pg.168] kāmanītajātakassa saṃvaṇṇanāyaṃ ‘‘kekake cāti paccatte upayogavacanaṃ, tena kekakassa raṭṭhaṃ dassetī’’ti vuttaṃ. Evaṃ vadanto ca so ‘‘purise passati, purise patiṭṭhita’’nti, ‘‘passāmi loke sadhane manusse’’ti ca ādīsu yebhuyyena ‘‘purise, loke, sadhane, manusse’’tiādīnaṃ upayogabahuvacanabhummekavacanabhāvena āgatattā paccattekavacanabahuvacanabhāvassa pana apākaṭattā yebhuyyappavattiṃ sandhāya ‘‘idampi tādisamevā’’ti maññamāno vadati maññe. Ācariyā hi katthaci attano ruciyāpi visuṃ visuṃ kathenti. Ayaṃ pana amhākaṃ ruci – ‘‘kekake’’ti idaṃ paccattavacanameva ‘‘pañcālā, kuruyo’’ti sahajātapadāni viya, raṭṭhavācakattā pana ‘‘kuruyo’’ti padamiva bahuvacanavasena vuttaṃ. Na hi bhagavā ‘‘khattiyo, brāhmaṇo, vesso’’tiādīsu viya samānavibhattīhi niddisitabbesu sahajātapadesu pacchimaṃ upayogavacanavasena niddiseyya, yutti ca na dissati ‘‘pañcālā’’ti, ‘‘kuruyo’’ti paccattavacanaṃ vatvā ‘‘kekake’’ti upayogavacanassa vacane, tasmā ‘‘kekake’’ti idaṃ paccattavacanameva. Tathā hi sandhivisodhanavidhāyako ācariyo tādisānaṃ padānaṃ paccattavacanattaññeva vibhāvento sāmaṃ kate pakaraṇe ‘‘vanappagumbo vanappagumbe, sukhaṃ dukkhaṃ jīvo, sukhe dukkhe jīve’’ti āha, ṭīkāyampi ca tesaṃ paccattavacanabhāvameva vibhāvento ‘‘vanappagumbo, sukhaṃ, dukkhaṃ, jīvo’’ti sādhanīyaṃ rūpaṃ patiṭṭhapetvā niggahītalopavasena akārokārānañca ekārādesavasena ‘‘vanappagumbe, sukhe, dukkhe, jīve’’ti rūpanipphattimāha. Sā pāḷinayānu kūlā. Kaccāyanācariyenapi pāḷinayaṃ nissāya ‘‘dvipade tulyādhikaraṇe’’ti paccattabahuvacanapadaṃ vuttaṃ. Tenāha vuttiyaṃ ‘‘dve padāni tulyādhikaraṇānī’’ti. ‘‘Dvipade tulyādhikaraṇe’’ti [Pg.169] ca idaṃ ‘‘aṭṭha nāgāvāsasatānī’’ti vattabbe ‘‘aṭṭha nāgāvāsasate’’ti padamiva vuccatīti daṭṭhabbaṃ.

ໃນອັດຖະກະຖາ (ຄຳພັນລະນາ) ກາມະນີຕະຊາດົກນີ້ ມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຄຳວ່າ kekake (ໃນແຄວ້ນເກກະກະ) ເປັນອຸປະໂຍຄະວະຈະນະ (ທຸຕິຍາວິພັດ) ໃນຄວາມໝາຍຂອງປັດຈັດຕະວະຈະນະ (ປະຖະມາວິພັດ), ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ພະອົງຈຶ່ງຊົງສະແດງເຖິງແຄວ້ນຂອງພະເຈົ້າເກກະກະ'. ຂ້າພະເຈົ້າເຂົ້າໃຈວ່າ ຜູ້ກ່າວເຊັ່ນນັ້ນ ເມື່ອເຫັນຄຳທັງຫຼາຍມີ 'purise passati, purise patiṭṭhita' ແລະ 'passāmi loke sadhane manusse' ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງໂດຍສ່ວນຫຼາຍ ຄຳວ່າ 'purise, loke, sadhane, manusse' ເປັນຕົ້ນ ເຫຼົ່ານີ້ ປາກົດໃນຖານະເປັນອຸປະໂຍຄະພະຫຸວະຈະນະ (ທຸຕິຍາວິພັດ ພະຫຸວະຈະນະ) ແລະ ພູມມະεອກະວະຈະນະ (ສັດຕະມີວິພັດ ເອກະວະຈະນະ) ແຕ່ຄວາມເປັນປັດຈັດຕະເອກະວະຈະນະ ແລະ ພະຫຸວະຈະນະ ບໍ່ປາກົດຈະແຈ້ງ, ເມື່ອໝາຍເຖິງການໃຊ້ໂດຍສ່ວນຫຼາຍ ຈຶ່ງຄິດວ່າ 'ຄຳນີ້ກໍເປັນເຊັ່ນນັ້ນຄືກັນ' ແລ້ວກ່າວໄປ. ເພາະວ່າ ພະອາຈານທັງຫຼາຍ ບາງເທື່ອກໍກ່າວຕ່າງກັນໄປຕາມຄວາມພໍໃຈຂອງຕົນ. ແຕ່ຄວາມພໍໃຈຂອງພວກເຮົາໃນເລື່ອງນີ້ມີວ່າ ຄຳວ່າ 'kekake' ນີ້ ເປັນປັດຈັດຕະວະຈະນະແທ້ໆ ເໝືອນກັບບົດທີ່ເກີດຮ່ວມກັນ ເຊັ່ນ 'pañcālā, kuruyo', ແຕ່ເພາະເປັນຄຳບອກຊື່ແຄວ້ນ ຈຶ່ງກ່າວດ້ວຍອຳນາດພະຫຸວະຈະນະ ເໝືອນບົດວ່າ 'kuruyo'. ເພາະວ່າ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ຈະບໍ່ຊົງສະແດງບົດທີ່ເກີດຮ່ວມກັນ ເຊິ່ງຄວນສະແດງດ້ວຍວິພັດດຽວກັນ ເໝືອນໃນບົດມີ 'khattiyo, brāhmaṇo, vesso' ເປັນຕົ້ນ ໃຫ້ບົດຫຼັງເປັນອຸປະໂຍຄະວະຈະນະ, ແລະ ບໍ່ເຫັນເຫດຜົນສົມຄວນເລີຍ ໃນການກ່າວປັດຈັດຕະວະຈະນະວ່າ 'pañcālā' ແລະ 'kuruyo' ແລ້ວກັບມາກ່າວອຸປະໂຍຄະວະຈະນະວ່າ 'kekake', ເພາະສະນັ້ນ ຄຳວ່າ 'kekake' ນີ້ ຈຶ່ງເປັນປັດຈັດຕະວະຈະນະແທ້ໆ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພະອາຈານຜູ້ແຕ່ງຄຳພີສັນທິວິໂສທະນະ ເມື່ອຈະສະແດງຄວາມເປັນປັດຈັດຕະວະຈະນະຂອງບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນປາກອນທີ່ທ່ານແຕ່ງເອງວ່າ 'vanappagumbo vanappagumbe, sukhaṃ dukkhaṃ jīvo, sukhe dukkhe jīve', ແລະ ໃນຄຳພີພາກສະເໜີ (ຕີກາ) ເມື່ອຈະສະແດງຄວາມເປັນປັດຈັດຕະວະຈະນະຂອງບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ຕັ້ງຮູບວິເຄາະທີ່ຄວນສຳເລັດຮູບວ່າ 'vanappagumbo, sukhaṃ, dukkhaṃ, jīvo' ແລ້ວກ່າວເຖິງການສຳເລັດຮູບເປັນ 'vanappagumbe, sukhe, dukkhe, jīve' ດ້ວຍອຳນາດການລຶບນິກຄະຫິດ ແລະ ແປງອະການ ແລະ ໂອການ ເປັນ ເອການ. ວິທີນັ້ນ ສອດຄ່ອງກັບແນວທາງພະບາລີ. ແມ່ນແຕ່ພະອາຈານກັດຈາຍະນະ ກໍອາໄສແນວທາງພະບາລີ ແລ້ວກ່າວບົດປັດຈັດຕະພະຫຸວະຈະນະໄວ້ວ່າ 'dvipade tulyādhikaraṇe'. ດ້ວຍεຫດນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວໄວ້ໃນວຸດຕິວ່າ 'dve padāni tulyādhikaraṇānī'. ແລະ ບົດວ່າ 'dvipade tulyādhikaraṇe' ນີ້ ພຶງເຫັນວ່າ ກ່າວເໝືອນບົດວ່າ 'aṭṭha nāgāvāsasate' ໃນເວລາທີ່ຄວນກ່າວວ່າ 'aṭṭha nāgāvāsasatānī'.


Keci pana tesaṃ bhummekavacanattaṃ icchanti. Tattha yadi ‘‘vanappagumbe’’ti paccatte bhummavacanaṃ, ‘‘kekake’’ti ca paccatte upayogavacanaṃ, ‘‘esese eke ekaṭṭhe’’ti ettha ‘‘esese’’ti imānipi paccatte bhummavacanāni vā siyuṃ, upayogavacanāni vā. Yathetāni evaṃvidhāni na honti, suddhapaccattavacanāniyeva honti, tathā ‘‘vanappagumbe, kekake’’tiādīnipi tathāvidhāni na honti, suddhapaccattavacanāniyeva honti. Iccevaṃ sabbathāpi ‘‘vanappagumbe, bāle, paṇḍite, kekake’’ti, ‘‘viratte kosiyāyane, aṭṭha nāgāvāsasate, ke purise, esese’’ti evamādīnaṃ anekesaṃ purisaliṅgaitthiliṅganapuṃsakaliṅgasabbanāmaekavacanaanekavacanavasena sāsanavare ṭhitānaṃ padānaṃ nipphatti paccattekavacanaputhuvacanānamekārādesavaseneva bhavatīti avassamidaṃ sampaṭicchitabbaṃ. Evaṃ ‘‘vanappagumbe, bāle, paṇḍite’’tiādīnaṃ suddhapaccattavacanatā atīva sukhumā dubbiññeyyā, saddhena kulaputtena ācariye payirupāsitvā tadupadesaṃ sakkaccaṃ gahetvā jānitabbā. Buddhavacanasmiñhi saddato ca atthato ca adhippāyato ca akkharacintakānaṃ ñāṇacakkhusammuyhanaṭṭhānabhūtā pāḷinayā vividhā dissanti.

ແຕ່ບາງທ່ານ ປາດຖະໜາຄວາມເປັນພູມມະεອກະວະຈະນະ (ສັດຕະມີວິພັດ ເອກະວະຈະນະ) ຂອງບົດເຫຼົ່ານັ້ນ. ໃນເລື່ອງນັ້ນ ຫາກບົດວ່າ 'vanappagumbe' ເປັນພູມມະວະຈະນະໃນຄວາມໝາຍປັດຈັດຕະ, ແລະ ບົດວ່າ 'kekake' ເປັນອຸປະໂຍຄະວະຈະນະໃນຄວາມໝາຍປັດຈັດຕະ, ບົດວ່າ 'esese' ໃນຄຳວ່າ 'esese eke ekaṭṭhe' ນີ້ ກໍຄວນເປັນພູມມະວະຈະນະ ຫຼື ອຸປະໂຍຄະວະຈະນະ ໃນຄວາມໝາຍປັດຈັດຕະຄືກັນ. ບົດເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ໄດ້ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ແຕ່ເປັນປັດຈັດຕະວະຈະນະແທ້ໆ ຢ່າງໃດ, ບົດທັງຫຼາຍມີ 'vanappagumbe, kekake' ເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ໄດ້ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ແຕ່ເປັນປັດຈັດຕະວະຈະນະແທ້ໆ ຢ່າງນັ້ນຄືກັນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ໂດຍປະການທັງປວງ ການສຳເລັດຮູບຂອງບົດທັງຫຼາຍເປັນອັນມາກ ເຊັ່ນ 'vanappagumbe, bāle, paṇḍite, kekake', 'viratte kosiyāyane, aṭṭha nāgāvāsasate, ke purise, esese' ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງຄົງຢູ່ໃນພະສາສະໜາອັນປະເສີດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປຸງລີງ, ອິດຖີລີງ, ນະປຸງສະກະລີງ, ສັບພະນາມ, ເອກະວະຈະນະ ແລະ ພະຫຸວະຈະນະ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍອຳນາດການແປງປັດຈັດຕະເອກະວະຈະນະ ແລະ ພະຫຸວະຈະນະ (ພຸດທຸວະຈະນະ) ເປັນ ເອການ ເທົ່ານັ້ນ, ນີ້ເປັນສິ່ງທີ່ຕ້ອງຍອມຮັບຢ່າງແນ່ນອນ. ຄວາມເປັນປັດຈັດຕະວະຈະນະແທ້ໆ ຂອງບົດທັງຫຼາຍມີ 'vanappagumbe, bāle, paṇḍite' ເປັນຕົ້ນ ຢ່າງນີ້ ເປັນເລື່ອງທີ່ລະອຽດອ່ອນ ແລະ ຮູ້ໄດ້ຍາກຍິ່ງ, ກຸນລະບຸດຜູ້ມີສັດທາ ຄວນເຂົ້າໄປຫາພະອາຈານ ແລ້ວຮຽນເອົາຄຳສັ່ງສອນນັ້ນໂດຍເຄົາລົບ ຈຶ່ງຈະຮູ້ໄດ້. ເພາະວ່າ ໃນພະພຸດທະພົດ ມີແນວທາງພະບາລີຫຼາກຫຼາຍປະການ ທີ່ເປັນເຫດໃຫ້ດວງຕາຄືປັນຍາຂອງນັກປາດຜູ້ຄິດຄົ້ນອັກສອນ ຕ້ອງມົວໝອງ ທັງໂດຍພະຍັນຊະນະ (ສຽງ), ໂດຍອັດຖະ (ເນື້ອຄວາມ) ແລະ ໂດຍອະທິບາຍ (ຄວາມມຸ່ງໝາຍ).


Tattha saddato tāva idaṃ sammuyhanaṭṭhānaṃ – ‘‘virattā kosiyāyanī’’ti vattabbe ‘‘viratte kosiyāyane’’ti itthiliṅgapaccattavacanaṃ dissati, ‘‘ko puriso’’ti vattabbe ‘‘ke purise’’ti sabbanāmikapaccattavacanaṃ dissati, ‘‘kinnāmo te upajjhāyo’’ti vattabbe ‘‘konāmo te upajjhāyo’’ti samāsapadaṃ pulliṅgavisayaṃ dissati. Kiṃ nāmaṃ etassāti [Pg.170] konāmoti hi samāso. Tena ‘‘konāmā itthī, konāmaṃ kula’’nti ayampi nayo gahetabbo. ‘‘Kva te balaṃ mahārājā’’ti vattabbe ‘‘ko te balaṃ mahārājā’’ti ettha kvasaddena īsakaṃ samānasutiko sattamiyanto kosaddo dissati, kva kosaddā hi aññamaññamīsakasamānasutikā. Tathā ‘‘idha hemantagimhesu, idha hemantagimhisu, na tenatthaṃ abandhi so, na tenatthaṃ abandhisū’’ti aññānipi yojetabbāni.

ໃນບັນດາສາມປະການນັ້ນ, ຈຸດທີ່ໜ້າຫຼົງໄຫຼໂດຍພະຍັນຊະນະ (ສຽງ) ມີດັ່ງນີ້: ໃນເວລາທີ່ຄວນກ່າວວ່າ 'virattā kosiyāyanī' ແຕ່ກັບປາກົດຮູບປັດຈັດຕະວະຈະນະອິດຖີລີງວ່າ 'viratte kosiyāyane'; ໃນເວລາທີ່ຄວນກ່າວວ່າ 'ko puriso' ແຕ່ກັບປາກົດຮູບປັດຈັດຕະວະຈະນະສັບພະນາມວ່າ 'ke purise'; ໃນເວລາທີ່ຄວນກ່າວວ່າ 'kinnāmo te upajjhāyo' ແຕ່ກັບປາກົດບົດສະໝາດອັນເປັນວິໄສຂອງປຸງລີງວ່າ 'konāmo te upajjhāyo'. ເພາະວ່າ ບົດສະໝາດວ່າ 'konāmo' ນັ້ນ ມີວິເຄາະວ່າ 'kiṃ nāmaṃ etassa' (ຜູ້ນີ້ມີຊື່ວ່າແນວໃດ). ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຶງຖືເອົາແນວທາງນີ້ຄືກັນວ່າ 'konāmā itthī, konāmaṃ kulaṃ'. ໃນເວລາທີ່ຄວນກ່າວວ່າ 'kva te balaṃ mahārājā' ແຕ່ກັບປາກົດຄຳວ່າ 'ko' ອັນເປັນສັດຕະມີວິພັດ ເຊິ່ງມີສຽງຄ້າຍຄືກັນໜ້ອຍໜຶ່ງກັບຄຳວ່າ 'kva', ເພາະວ່າ ຄຳວ່າ 'kva' ແລະ 'ko' ມີສຽງຄ້າຍຄືກັນໜ້ອຍໜຶ່ງ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ພຶງປະກອບຄຳອື່ນໆ ອີກ ເຊັ່ນ 'idha hemantagimhesu, idha hemantagimhisu, na tenatthaṃ abandhi so, na tenatthaṃ abandhisū' ເປັນຕົ້ນ.


Atthato pana idaṃ sammuyhanaṭṭhānaṃ – ‘‘yaṃ na kañcanadvepiñcha, andhena tamasā gata’’nti ettha nakāro ‘‘kata’’nti iminā sambandhitabbo. Na katanti kataṃ viyāti attho. Ettha hi nakāro upamāne vattati, na paṭisedhe.

ສ່ວນຈຸດທີ່ໜ້າຫຼົງໄຫຼໂດຍອັດຖະ (ເນື້ອຄວາມ) ມີດັ່ງນີ້: ໃນຄຳວ່າ 'yaṃ na kañcanadvepiñcha, andhena tamasā gataṃ' ນີ້, ອັກສອນ 'na' (ນະ) ພຶງເຊື່ອມໂຍງກັບບົດວ່າ 'kataṃ'. ຄຳວ່າ 'na kataṃ' ມີອັດຖະວ່າ 'ເໝືອນກັບເຮັດແລ້ວ'. ເພາະວ່າ ໃນທີ່ນີ້ ອັກສອນ 'na' ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍປຽບທຽບ (ອຸປະມານ), ບໍ່ແມ່ນໃນຄວາມໝາຍປະຕິເສດ.


‘‘Assaddho akataññū ca,Sandhicchedo ca yo naro;

Hatāvakāso vantāso,Sa ve uttamaporiso’’ti

'ຄົນໃດບໍ່ມີສັດທາ (ຮູ້ແຈ້ງດ້ວຍຕົນເອງ), ຮູ້ຈັກພະນິພານອັນປັດໄຈບໍ່ໄດ້ປຸງແຕ່ງ (ອະກະຕັນຍູ), ຕັດຊ່ອງທາງແຫ່ງການວຽນວ່າຽຕາຍເກີດ, ທຳລາຍໂອກາດ (ແຫ່ງກິເລດ), ຄາຍຄວາມຫວັງໄດ້ແລ້ວ, ຄົນນັ້ນແລ້ວຄືຍອດຄົນແທ້ໆ.'


Evamādīnipi aññāni yojetabbāni.

ພຶງປະກອບຄຳອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ຄືກັນ.


Adhippāyato idaṃ sammuyhanaṭṭhānaṃ – ‘‘taṇhaṃ asmimānaṃ sassatucchedadiṭṭhiyo dvādasāyatananissitaṃ nandirāgañca hantvā brāhmaṇo anīgho yātī’’ti vattabbepi tathā avatvā tamevatthaṃ gahetvā aññena pariyāyena

ຈຸດທີ່ໜ້າຫຼົງໄຫຼໂດຍອະທິບາຍ (ຄວາມມຸ່ງໝາຍ) ມີດັ່ງນີ້: ເຖິງແມ່ນວ່າຄວນຈະກ່າວວ່າ 'ພາມຜູ້ຂ້າຕັນຫາ, ອັດສະມິມານະ, ສັດສະຕະທິດຖິ ແລະ ອຸຈເຊທະທິດຖິ, ແລະ ນັນທິລາຄະ ອັນອາໄສອາຍະຕະນະ ໑໒ ແລ້ວ ຍ່ອມເປັນຜູ້ບໍ່ມີທຸກ ໄປໄດ້' ແຕ່ກໍບໍ່ກ່າວຢ່າງນັ້ນ, ກັບຖືເອົາເນື້ອຄວາມນັ້ນແລ້ວກ່າວດ້ວຍປະຍາຍ (ວິທີການກ່າວ) ອື່ນວ່າ


‘‘Mātaraṃ pitaraṃ hantvā, rājāno dve ca khattiye;

Raṭṭhaṃ sānucaraṃ hantvā, anīgho yāti brāhmaṇo’’ti

'ພາມຂ້າແມ່ (ຕັນຫາ), ຂ້າພໍ່ (ອັດສະມິມານະ), ຂ້າພະລາຊາກະສັດທັງສອງ (ສັດສະຕະທິດຖິ ແລະ ອຸຈເຊທະທິດຖິ), ແລະ ທຳລາຍແວ່ນແຄວ້ນ (ອາຍະຕະນະ ໑໒) ພ້ອມທັງຂ້າລາຊະບໍລິພານ (ນັນທິລາຄະ) ແລ້ວ ຍ່ອມເປັນຜູ້ບໍ່ມີທຸກ ໄປໄດ້.'


Vuttaṃ.

ຊົງກ່າວໄວ້ແລ້ວ.


‘‘Vanaṃ [Pg.171] chindatha mā rukkhaṃ, vanato jāyate bhayaṃ;

Chetvā vanañca vanathaṃ, nibbanā hotha bhikkhavo’’ti

'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ! ພວກເທີຈົ່ງຕັດປ່າ (ກິເລດ) ແຕ່ຢ່າຕັດຕົ້ນໄມ້, ເພາະໄພຍ່ອມເກີດຈາກປ່າ; ພວກເທີຕັດປ່າ ແລະ ເຄືອເຂົາ (ກິເລດເຄື່ອງຮ້ອຍຮັດ) ໃນປ່າໄດ້ແລ້ວ ຈົ່ງເປັນຜູ້ບໍ່ມີປ່າ (ໝົດກິເລດ) ເຖີດ.'


Evamādīnipi aññāni yojetabbāni. Evaṃ buddhavacane saddato ca atthato ca adhippāyato ca akkharacintakānaṃ ñāṇacakkhusammuyhanaṭṭhānabhūtā pāḷinayā vividhā dissanti. Yathāha –

ພຶງປະກອບຄຳອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ຄືກັນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ໃນພະພຸດທະພົດ ຈຶ່ງປາກົດມີແນວທາງພະບາລີຫຼາກຫຼາຍປະການ ທີ່ເປັນເຫດໃຫ້ດວງຕາຄືປັນຍາຂອງນັກປາດຜູ້ຄິດຄົ້ນອັກສອນ ຕ້ອງມົວໝອງ ທັງໂດຍພະຍັນຊະນະ, ໂດຍອັດຖະ ແລະ ໂດຍອະທິບາຍ. ດັ່ງທີ່ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ:


‘‘Jānantā api saddasatthamakhilaṃ muyhanti pāṭhakkame,Yebhuyyena hi lokanītividhurā pāṭhe nayā vijjare;

Paṇḍiccampi pahāya bāhiragataṃ ettheva tasmā budho,Sikkheyyāmaladhammasāgaratare nibbānatitthūpage’’ti.

'ແມ່ນແຕ່ຜູ້ຮູ້ຄຳພີໄວຍາກອນທັງໝົດ ກໍຍັງຫຼົງໄຫຼໃນລຳດັບແຫ່ງພະບາລີ, ເພາະວ່າ ແນວທາງໃນພະບາລີໂດຍສ່ວນຫຼາຍ ປາສະຈາກແນວທາງຂອງໂລກ; ເພາະສະນັ້ນ ນັກປາດຄວນລະຖິ້ມຄວາມເປັນປາດໃນຕຳລາພາຍນອກ ແລ້ວສຶກສາໃນພະບາລີນີ້ເທົ່ານັ້ນ ເຊິ່ງເປັນເຄື່ອງຂ້າມມະຫາສະໝຸດຄືພະທຳອັນບໍລິສຸດ ແລະ ເປັນເຄື່ອງເຖິງທ່າຄືພະນິພານ.'


Evaṃ pāḷinayānaṃ dubbiññeyyattā ‘‘vanappagumbe, bāle ca, paṇḍite cā’’tiādīnaṃ suddhapaccattavacanattaññeva sārato paccetabbaṃ, na sutisāmaññena bhummopayogavacanattaṃ bhummopayogavacanehi tesaṃ samānasutikattepi paccattajotakattā. Samānasutikāpi hi saddā atthappakaraṇaliṅgasaddantarābhisambandhādivasena atthavisesajotakā bhavanti. Taṃ yathā? ‘‘Sīho gāyatī’’ti vutte ‘‘evaṃnāmako puriso’’ti attho viññāyati. ‘‘Sīho naṅguṭṭhaṃ cāletī’’ti vutte pana ‘‘migarājā’’ti viññāyati. Evaṃ atthavasena samānasutikānaṃ atthavisesajotanaṃ bhavati. Saṅgāme ṭhatvā ‘‘sindhavamānehī’’ti vutte ‘‘asso’’ti viññāyati. Rogisālāyaṃ pana ‘‘sindhavamānehī’’ti vutte ‘‘lavaṇa’’nti viññāyati. Evaṃ pakaraṇavasena samānasutikānaṃ atthavisesajotanaṃ bhavati. ‘‘Issā’’ti vutte ‘‘evaṃnāmikā dhammajātī’’ti viññāyati. ‘‘Isso’’ti vutte pana ‘‘acchamigo’’ti viññāyati. Evaṃ liṅgavasena ekadesasamānasutikānaṃ atthavisesajotanaṃ bhavati. Ettha pana kiñcāpi ‘‘devadattaṃ pakkosa ghaṭadhārakaṃ [Pg.172] daṇḍadhāraka’’ntiādīsupi ghaṭadaṇḍādīni liṅgaṃ, tathāpi samānasutikādhikārattā na taṃ idhādhippetaṃ.

ເພາະແນວທາງພະບາລີຮູ້ໄດ້ຍາກຢ່າງນີ້ ຄວາມເປັນປັດຈັດຕະວະຈະນະແທ້ໆ ຂອງບົດທັງຫຼາຍມີ 'vanappagumbe, bāle ca, paṇḍite ca' ເປັນຕົ້ນ ເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ຄວນຍອມຮັບໂດຍເນື້ອແທ້, ບໍ່ແມ່ນຄວາມເປັນພູມມະວະຈະນະ ຫຼື ອຸປະໂຍຄະວະຈະນະ ພຽງເພາະມີສຽງຄ້າຍຄືກັນ, ເຖິງແມ່ນວ່າບົດເຫຼົ່ານັ້ນຈະມີສຽງຄ້າຍຄືກັນກັບພູມມະວະຈະນະ ແລະ ອຸປະໂຍຄະວະຈະນະ ກໍຕາມ ແຕ່ກໍເປັນເຄື່ອງສະແດງປັດຈັດຕະວະຈະນະ. ເພາະວ່າ ແມ່ນແຕ່ສັບທີ່ມີສຽງຄ້າຍຄືກັນ ກໍຍ່ອມສະແດງເນື້ອຄວາມພິເສດໄດ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເນື້ອຄວາມ, ບໍລິບົດ, ລີງ ແລະ ການເຊື່ອມໂຍງກັບສັບອື່ນ ເປັນຕົ້ນ. ຈະເປັນແນວໃດ? ເມື່ອກ່າວວ່າ 'sīho gāyati' (ສີຫະຮ້ອງເພງ) ຍ່ອມເຂົ້າໃຈເນື້ອຄວາມວ່າ 'ຄົນຊື່ນີ້'. ແຕ່ເມື່ອກ່າວວ່າ 'sīho naṅguṭṭhaṃ cāleti' (ລາຊະສີແກວ່ງຫາງ) ຍ່ອມເຂົ້າໃຈວ່າ 'ພະຍາເນື້ອ (ລາຊະສີ)'. ຢ່າງນີ້ ການສະແດງເນື້ອຄວາມພິເສດຂອງສັບທີ່ມີສຽງຄ້າຍຄືກັນ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເນື້ອຄວາມ. ເມື່ອຢືນຢູ່ໃນສະໜາມຮົບ ແລ້ວກ່າວວ່າ 'sindhavamānehi' (ຈົ່ງນຳສິນທົບມາ) ຍ່ອມເຂົ້າໃຈວ່າ 'ມ້າ'. ແຕ່ເມື່ອຢູ່ໃນໂຮງໝໍ ແລ້ວກ່າວວ່າ 'sindhavamānehi' ຍ່ອມເຂົ້າໃຈວ່າ 'ເກືອສິນທົບ'. ຢ່າງນີ້ ການສະແດງເນື້ອຄວາມພິເສດຂອງສັບທີ່ມີສຽງຄ້າຍຄືກັນ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບໍລິບົດ. ເມື່ອກ່າວວ່າ 'issā' ຍ່ອມເຂົ້າໃຈວ່າ 'ສະພາວະທຳຊື່ນີ້ (ຄວາມອິດສາ)'. ແຕ່ເມື່ອກ່າວວ່າ 'isso' ຍ່ອມເຂົ້າໃຈວ່າ 'ໝີ'. ຢ່າງນີ້ ການສະແດງເນື້ອຄວາມພິເສດຂອງສັບທີ່ມີສຽງຄ້າຍຄືກັນບາງສ່ວນ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງລີງ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ 'devadattaṃ pakkosa ghaṭadhārakaṃ daṇḍadhārakaṃ' ເປັນຕົ້ນ ບົດມີ 'ghaṭa' ແລະ 'daṇḍa' ເປັນຕົ້ນ ຈະເປັນລີງ (ເຄື່ອງໝາຍ) ກໍຕາມ, ແຕ່ເພາະເປັນເລື່ອງຂອງສັບທີ່ມີສຽງຄ້າຍຄືກັນ ຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ມຸ່ງໝາຍໃນທີ່ນີ້.


‘‘Issā uppajjatī’’ti ca ‘‘issā purisamanubandhiṃsū’’ti ca vutte pana sabbathā samānasutikānaṃ saddantarābhisambandhavasena yathāvuttaatthavisesajotanaṃ bhavati. Tathā ‘‘sīho bhikkhave migarājā sāyanhasamayaṃ āsayā nikkhamatī’’ti vutte ‘‘migādhipo kesarasīho’’ti viññāyati. ‘‘Sīho samaṇuddeso, sīho senāpatī’’ti ca vutte pana ‘‘sīho nāma sāmaṇero, sīho nāma senāpatī’’ti viññāyati. Evampi saddantarābhisambandhavasena samānasutikānaṃ atthavisesajotanaṃ bhavati. ‘‘Addasaṃsu kho chabbaggiyā bhikkhū sattarasavaggiye bhikkhū vihāraṃ paṭisaṅkharonte’’ti evampi saddantarābhisambandhavasena samānasutikānaṃ paccattopayogatthasaṅkhātaatthavisesajotanaṃ bhavati. Tathā ‘‘siñca bhikkhu imaṃ nāvaṃ, aññataro bhikkhu bhagavantaṃ etadavocā’’ti evampi saddantarābhisambandhavasena samānasutikānaṃ ālapanatthapaccattatthasaṅkhātaatthavisesajotanaṃ bhavati, tasmā ‘‘vanappagumbe yatha phussitagge’’tiādīni bhummopayogavacanehi sadisattepisaddantarābhisambandhavasena suddhapaccattavacanānīti gahetabbāni. Paccattekavacanabahuvacanānaṃ eva hi ekārādesavasena evaṃvidhāni rūpāni bhavanti bhummopayogavacanāni viyāti. Nanu ca bho evaṃvidhānaṃ rūpānaṃ pāḷiyaṃ dissanato ‘ekārantampi pulliṅgaṃ atthī’ti vattabbanti? Na vattabbaṃ, okārantabhāvogadharūpavisesattā tesaṃ rūpānaṃ. Ādesavasena hi siddhattā visuṃ ekārantapulliṅgaṃ nāma natthi, tasmā pulliṅgānaṃ yathāvuttasattavidhatāyeva gahetabbāti.

ແຕ່ເມື່ອກ່າວວ່າ 'issā uppajjati' (ຄວາມອິດສາເກີດຂຶ້ນ) ແລະ 'issā purisamanubandhiṃsu' (ໝີທັງຫຼາຍໄລ່ຕາມຜູ້ຊາຍ) ການສະແດງເນື້ອຄວາມພິເສດຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ຂອງສັບທີ່ມີສຽງຄ້າຍຄືກັນໂດຍປະການທັງປວງ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍອຳນາດການເຊື່ອມໂຍງກັບສັບອື່ນ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ເມື່ອກ່າວວ່າ 'sīho bhikkhave migarājā sāyanhasamayaṃ āsayā nikkhamati' (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ! ລາຊະສີ ພະຍາເນື້ອ ຍ່ອມອອກຈາກຖ້ຳໃນເວລາແລງ) ຍ່ອມເຂົ້າໃຈວ່າ 'ພະຍາເນື້ອຄືເກສອນລາຊະສີ'. ແຕ່ເມື່ອກ່າວວ່າ 'sīho samaṇuddeso, sīho senāpatī' ຍ່ອມເຂົ້າໃຈວ່າ 'ສາມະເນນຊື່ສີຫະ, ນາຍທະຫານຊື່ສີຫະ'. ຢ່າງນີ້ຄືກັນ ການສະແດງເນື້ອຄວາມພິເສດຂອງສັບທີ່ມີສຽງຄ້າຍຄືກັນ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍອຳນາດການເຊື່ອມໂຍງກັບສັບອື່ນ. ເມື່ອກ່າວວ່າ 'addasaṃsu kho chabbaggiyā bhikkhū sattarasavaggiye bhikkhū vihāraṃ paṭisaṅkharonte' (ພິກຂຸສັດຕະຣັດສະວັກຄີໄດ້ເຫັນພິກຂຸສັດຕະຣັດສະວັກຄີກຳລັງປະຕິສັງຂອນວິຫານ) ຢ່າງນີ້ຄືກັນ ການສະແດງເນື້ອຄວາມພິເສດອັນກ່າວຄືຄວາມໝາຍຂອງປັດຈັດຕະ ແລະ ອຸປະໂຍຄະ ຂອງສັບທີ່ມີສຽງຄ້າຍຄືກັນ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍອຳນາດການເຊື່ອມໂຍງກັບສັບອື່ນ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ເມື່ອກ່າວວ່າ 'siñca bhikkhu imaṃ nāvaṃ' (ພິກຂຸ! ຈົ່ງວິດນ້ຳອອກຈາກເຮືອນີ້) ແລະ 'aññataro bhikkhu bhagavantaṃ etadavocā' (ພິກຂຸຮູບໜຶ່ງໄດ້ກາບທູນພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າດັ່ງນີ້) ຢ່າງນີ້ຄືກັນ ການສະແດງເນື້ອຄວາມພິເສດອັນກ່າວຄືຄວາມໝາຍຂອງອາລັກປະນະ ແລະ ປັດຈັດຕະ ຂອງສັບທີ່ມີສຽງຄ້າຍຄືກັນ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍອຳນາດການເຊື່ອມໂຍງກັບສັບອື່ນ, ເພາະສະນັ້ນ ບົດທັງຫຼາຍມີ 'vanappagumbe yatha phussitagge' ເປັນຕົ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຄ້າຍຄືກັນກັບພູມມະວະຈະນະ ແລະ ອຸປະໂຍຄະວະຈະນະ ກໍຕາມ ແຕ່ກໍພຶງຖືວ່າເປັນປັດຈັດຕະວະຈະນະແທ້ໆ ດ້ວຍອຳນາດການເຊື່ອມໂຍງກັບສັບອື່ນ. ເພາະວ່າ ຮູບທັງຫຼາຍທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍອຳນາດການແປງປັດຈັດຕະເອກະວະຈະນະ ແລະ ພະຫຸວະຈະນະ ເປັນ ເອການ ເຊິ່ງຄ້າຍຄືກັນກັບພູມມະວະຈະນະ ແລະ ອຸປະໂຍຄະວະຈະນະ. ຖ້າຖາມວ່າ: ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ! ເພາະປາກົດຮູບທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ໃນພະບາລີ ຈຶ່ງຄວນກ່າວວ່າ 'ປຸງລີງທີ່ມີ ເອ ເປັນທີ່ສຸດ ກໍມີຢູ່' ບໍ່ແມ່ນບໍ? ຕອບວ່າ: ບໍ່ຄວນກ່າວເຊັ່ນນັ້ນ, ເພາະຮູບເຫຼົ່ານັ້ນເປັນຮູບພິເສດທີ່ຢັ່ງລົງໃນຄວາມເປັນ ໂອການ (ມີ ໂອ ເປັນທີ່ສຸດ). ເພາະວ່າ ປຸງລີງທີ່ມີ ເອ ເປັນທີ່ສຸດໂດຍສະເພາະນັ້ນ ບໍ່ມີເລີຍ ເພາະສຳເລັດຮູບດ້ວຍອຳນາດການແປງວິພັດ, ເພາະສະນັ້ນ ພຶງຖືເອົາຄວາມເປັນປຸງລີງ ໗ ປະການ ຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວເທົ່ານັ້ນ.


Keci [Pg.173] pana vadeyyuṃ ‘‘yāyaṃ purisasaddanayaṃ gahetvā ‘bhūto, bhūtā. Bhūta’ntiādinā sabbesamokārantapadānaṃ nāmikapadamālā vibhattā, tattha catutthekavacanassa āyādesasahitāni rūpāni kimatthaṃ na vuttānī’’ti? Visesadassanatthaṃ. Tādisāni hi catutthekavacanarūpāni pāḷinaye porāṇaṭṭhakathānaye ca upaparikkhiyamāne ‘‘gatyatthakammani, nayanatthakammani, vibhattivipariṇāme, tadatthe cā’’ti saṅkhepato imesu catūsuyeva ṭhānesu, pabhedato pana sattasu ṭhānesu dissanti. Dānarocanadhāraṇanamoyogādibhede pana yattha katthaci sampadānavisaye na dissanti, iti imaṃ visesaṃ dassetuṃ na vuttānīti. Nanu dānakriyāyoge ‘‘abhirūpāya kaññā deyyā’’ti catutthekavacanassa āyādesasahitarūpadassanato imasmimpi saddanītippakaraṇe ‘‘purisāya, bhūtāyā’’tiādīni vattabbāni, evaṃ sante kasmā ‘‘dānarocanadhāraṇanamoyogādibhede pana yattha katthaci sampadānavisaye na dissantī’’ti vuttanti? Apāḷinayattā. ‘‘Abhirūpāya kaññā deyyā’’ti ayañhi saddasatthato āgato nayo, na buddhavacanato. Buddhavacanañhi patvā ‘‘abhirūpassa kaññā deyyā’’ti padarūpaṃ bhavissatīti. Nanu ca bho namoyogādīsupi catutthekavacanassa āyādeso dissatīti. Sāsanāvacarāpi hi nipuṇā paṇḍitā ‘‘namo buddhāyā’’tiādīni vatvā ratanattayaṃ vandanti. Keci pana –

ແຕ່ບາງພວກອາດຈະກ່າວວ່າ "ເມື່ອຖືເອົາແນວທາງຂອງປຸຣິສສັບນີ້ແລ້ວ ແຈກນາມິກະປະທະມາລາຂອງສັບທີ່ມີ ອ-ກາຣັນ ທັງໝົດ ໂດຍມີຄຳວ່າ 'ພູໂຕ, ພູຕາ, ພູຕັງ' ເປັນຕົ້ນ, ເປັນຫຍັງໃນນາມິກະປະທະມາລານັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ກ່າວເຖິງຮູບທີ່ມີການແປງວິບັດເປັນ 'ອາຍະ' ໃນຈະຕຸດຖີວິບັດ ເອກະວະຈະນະ?" ຕອບວ່າ: ເພື່ອສະແດງຄວາມພິເສດ. ເພາະວ່າ ເມື່ອພິຈາລະນາເບິ່ງໃນແນວທາງພຣະບາລີ ແລະ ແນວທາງອັດຖະກະຖາບູຮານ, ຮູບຈະຕຸດຖີວິບັດ ເອກະວະຈະນະ ເຊັ່ນນັ້ນ ຈະປາກົດໂດຍຫຍໍ້ໃນ 4 ສະຖານທີ່ເທົ່ານັ້ນ ຄື: "ໃນກັມມະທີ່ມີອັດຖະແຫ່ງການໄປ (ຄະຕິຍັດຖະກັມມະ), ໃນກັມມະທີ່ມີອັດຖະແຫ່ງການນຳໄປ (ນະຍະນັດຖະກັມມະ), ໃນການປ່ຽນແປງວິບັດ (ວິບັດຕິວິປະຣິຣາມ), ແລະ ໃນອັດຖະນັ້ນ (ຕະທັດຖະ)", ແຕ່ຖ້າແບ່ງໂດຍລະອຽດ ຈະປາກົດໃນ 7 ສະຖານທີ່. ສ່ວນໃນປະເພດການໃຫ້ (ທານະ), ການຊອບໃຈ (ໂຣຈະນະ), ການຊົງໄວ້ (ທາຣະນະ), ແລະ ການປະກອບດ້ວຍຄຳວ່ານະໂມ (ນະໂມໂຍຄະ) ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນວິໄສຂອງສັມປະທານໃນທີ່ໃດໆ ກໍບໍ່ປາກົດເລີຍ, ເພື່ອສະແດງຄວາມພິເສດນີ້ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້. ຖ້າຖາມວ່າ: "ໃນການປະກອບກັບກິຣິຍາຄືການໃຫ້ ມີການເຫັນຮູບທີ່ມີການແປງເປັນ 'ອາຍະ' ຂອງຈະຕຸດຖີວິບັດ ເອກະວະຈະນະ ເຊັ່ນ 'ອະພິຣູປາຍະ ກັນຍາ ເທຍຢາ' (ຄວນໃຫ້ຍິງສາວຜູ້ມີຮູບງາມ), ເພາະສະນັ້ນ ໃນຄຳພີສັດທານີຕິນີ້ ກໍຄວນກ່າວຄຳວ່າ 'ປຸຣິສາຍະ, ພູຕາຍະ' ເປັນຕົ້ນດ້ວຍ, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ແຕ່ໃນປະເພດການໃຫ້, ການຊອບໃຈ, ການຊົງໄວ້, ແລະ ການປະກອບດ້ວຍຄຳວ່ານະໂມ ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນວິໄສຂອງສັມປະທານໃນທີ່ໃດໆ ກໍບໍ່ປາກົດເລີຍ'?" ຕອບວ່າ: ເພາະບໍ່ແມ່ນແນວທາງຂອງພຣະບາລີ. ເພາະວ່າ ຄຳວ່າ "ອະພິຣູປາຍະ ກັນຍາ ເທຍຢາ" ນີ້ ເປັນແນວທາງທີ່ມາຈາກຄຳພີໄວຍາກອນ (ສັດທາສາດ), ບໍ່ແມ່ນມາຈາກພຣະພຸດທະພົດ. ເພາະເມື່ອເຖິງພຣະພຸດທະພົດແລ້ວ ຮູບຄຳຈະຕ້ອງເປັນ "ອະພິຣູປັດສະ ກັນຍາ ເທຍຢາ". ຖ້າຖາມວ່າ: "ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ໃນການປະກອບກັບຄຳວ່ານະໂມ ເປັນຕົ້ນ ກໍເຫັນການແປງເປັນ 'ອາຍະ' ຂອງຈະຕຸດຖີວິບັດ ເອກະວະຈະນະ ຢູ່ບໍ່ແມ່ນບໍ? ເພາະແມ່ນແຕ່ບັນດິດຜູ້ສະຫຼາດໃນພຣະສາສະໜາ ກໍຍັງກ່າວຄຳວ່າ 'ນະໂມ ພຸດທາຍະ' ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອກາບໄຫວ້ພຣະຣັດຕະນະໄຕ." ແຕ່ບາງພວກ -


‘‘Namo buddhāya buddhassa,Namo dhammāya dhammino;

Namo saṅghāya saṅghassa,Namokārena sotthi me’’ti ca,

"ນະໂມ ພຸດທາຍະ ພຸດທັດສະ, ນະໂມ ທັມມາຍະ ທັມມິໂນ; ນະໂມ ສັງຄາຍະ ສັງຄັດສະ, ນະໂມກາເຣນະ ໂສດຖິ ເມ" ດັ່ງນີ້ກໍດີ,


‘‘Mukhe [Pg.174] sarasi samphulle, nayanuppalapaṅkaje;

Pādapaṅkajapūjāya, buddhāya satataṃ dade’’ti ca,

"ມຸເຂ ສະຣະສິ ສັມຜຸນເລ, ນະຍະນຸບປະລະປັງກະເຊ; ປາທະປັງກະຊະປູຊາຍະ, ພຸດທາຍະ ສະຕະຕັງ ທະເທ" ດັ່ງນີ້ກໍດີ,


‘‘Naro naraṃ yācati kiñci vatthuṃ, narena dūto pahito narāyā’’ti ca gāthāracanampi kubbantīti? Saccaṃ, sāsanāvacarāpi nipuṇā paṇḍitā ‘‘namo buddhāyā’’tiādīnivatvā ratanattayaṃ vandanti, gāthāracanampi kubbanti, evaṃ santepi te saddasatthe kataparicayavasena saddasatthato nayaṃ gahetvā tathārūpā gāthāpi cuṇṇiyapadānipi abhisaṅkharonti, ‘‘namo buddhāyā’’tiādīni vatvā ratanattayaṃ vandanti. Ye pana saddasatthe akataparicayā antamaso bāladārakā, tepi aññesaṃ vacanaṃ sutvā kataparicayavasena ‘‘namo buddhāyā’’tiādīni vatvā ratanattayaṃ vandanti, ‘‘namo buddhassā’’ti vadantā pana appakatarā. Katthaci hi padese kumārake akkharasamayaṃ uggaṇhāpentā garū akkharānamādimhi ‘‘namo buddhāyā’’ti sikkhāpenti, na pana ‘‘namo buddhassā’’ti, evaṃ santepi pāḷinaye porāṇaṭṭhakathānaye ca upaparikkhiyamāne ṭhapetvā gatyatthakammādiṭṭhānacatukkaṃ, pabhedato sattaṭṭhānaṃ vā dānarocanadhāraṇanamoyogādibhede yattha katthaci sampadānavisaye catutthekavacanassa āyādesasahitāni rūpāni na dissanti, tasmā kehici abhisaṅkhatāni ‘‘namo buddhāya, buddhāya dānaṃ dentī’’ti padāni pāḷiṃ patvā ‘‘namo buddhassa, buddhassa dānaṃ dentī’’ti aññarūpāni bhavantīti daṭṭhabbaṃ. Ayaṃ pana pāḷinayaaṭṭhakathānayānurūpena āyādesassa payogaracanā – ‘‘buddhāya saraṇaṃ gacchati, buddhaṃ saraṇaṃ gacchatī’’ti vā, ‘‘buddhāya nagaraṃ nenti, buddhaṃ nagaraṃ nentī’’ti vā, ‘‘buddhāya sakkato dhammo, buddhena sakkato dhammo’’ti vā, ‘‘buddhāya jīvitaṃ pariccajati, buddhassa atthāya jīvitaṃ pariccajatī’’ti vā, ‘‘buddhāya apenti aññatitthiyā, buddhasmā apenti aññatitthiyā’’ti vā[Pg.175], ‘‘buddhāya dhammatā, buddhassa dhammatā’’ti vā, ‘‘buddhāya pasanno, buddhe pasanno’’ti vā iti pabhedato imaṃ sattaṭhānaṃ vivajjetvā aññattha āyādeso na dissati. Tathā hi –

"ນະໂຣ ນະຣັງ ຍາຈະຕິ ກິລຈິ ວັດຖຸງ, ນະເຣນະ ທູໂຕ ປະຫິໂຕ นະຣາຍະ" ດັ່ງນີ້ ກໍຍັງແຕ່ງຄຳຄາຖາແມ່ນບໍ? ຕອບວ່າ: ຈິງຢູ່, ແມ່ນແຕ່ບັນດິດຜູ້ສະຫຼາດໃນພຣະສາສະໜາ ກໍຍັງກ່າວຄຳວ່າ "ນະໂມ ພຸດທາຍະ" ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອກາບໄຫວ້ພຣະຣັດຕະນະໄຕ ແລະ ແຕ່ງຄຳຄາຖາ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເຂົາເຈົ້າກໍອາໄສຄວາມຄຸ້ນເຄີຍໃນຄຳພີໄວຍາກອນ (ສັດທາສາດ) ຈຶ່ງຖືເອົາແນວທາງຈາກຄຳພີໄວຍາກອນນັ້ນ ແລ້ວແຕ່ງຄາຖາ ຫຼື ຈຸນນິຍະປະທະ (ຮ້ອຍແກ້ວ) ທີ່ມີຮູບແບບເຊັ່ນນັ້ນ ແລະ ກ່າວຄຳວ່າ "ນະໂມ ພຸດທາຍະ" ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອກາບໄຫວ້ພຣະຣັດຕະນະໄຕ. ສ່ວນຜູ້ທີ່ບໍ່ມີຄວາມຄຸ້ນເຄີຍໃນຄຳພີໄວຍາກອນ ຈົນເຖິງເດັກນ້ອຍໆ ເຂົາເຈົ້າກໍຟັງຄຳຂອງຄົນອື່ນແລ້ວ ອາໄສຄວາມຄຸ້ນເຄີຍນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ "ນະໂມ ພຸດທາຍະ" ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອກາບໄຫວ້ພຣະຣັດຕະນະໄຕ, ສ່ວນຜູ້ທີ່ກ່າວວ່າ "ນະໂມ ພຸດທັດສະ" ນັ້ນ ມີໜ້ອຍກວ່າ. ເພາະວ່າໃນບາງທ້ອງຖິ່ນ ເມື່ອຄູສອນອັກສອນສາດແກ່ເດັກນ້ອຍ ຍ່ອມສອນໃຫ້ຮຽນໃນເບື້ອງຕົ້ນຂອງອັກສອນວ່າ "ນະໂມ ພຸດທາຍະ" ແຕ່ບໍ່ໄດ້ສອນວ່າ "ນະໂມ ພຸດທັດສະ", ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເມື່ອພິຈາລະນາເບິ່ງໃນແນວທາງພຣະບາລີ ແລະ ແນວທາງອັດຖະກະຖາບູຮານ ຍົກເວັ້ນສະຖານທີ່ທັງ 4 ມີຄະຕິຍັດຖະກັມມະເປັນຕົ້ນ ຫຼື 7 ສະຖານທີ່ໂດຍລະອຽດແລ້ວ, ໃນປະເພດການໃຫ້, การຊອບໃຈ, ການຊົງໄວ້, ແລະ ການປະກອບດ້ວຍຄຳວ່ານະໂມ ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນວິໄສຂອງສັມປະທານໃນທີ່ໃດໆ ກໍບໍ່ປາກົດຮູບທີ່ມີການແປງເປັນ "ອາຍະ" ຂອງຈະຕຸດຖີວິບັດ ເອກະວະຈະນະເລີຍ, ເພາະສະນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ຄຳທີ່ບາງຄົນແຕ່ງຂຶ້ນມາ ເຊັ່ນ "ນະໂມ ພຸດທາຍະ, ພຸດທາຍະ ທານັງ ເທນຕິ" ເມື່ອເຖິງພຣະບາລີແລ້ວ ຈະຕ້ອງມີຮູບເປັນຢ່າງອື່ນ ຄື "ນະໂມ ພຸດທັດສະ, ພຸດທັດສະ ທານັງ ເທນຕິ". ສ່ວນການປະກອບຄຳທີ່ແປງເປັນ "ອາຍະ" ຕາມແນວທາງພຣະບາລີ ແລະ ແນວທາງອັດຖະກະຖາ ເປັນດັ່ງນີ້ ຄື: "ພຸດທາຍະ ສະຣະນັງ ຄັດສະຕິ" (ຍ່ອມເຖິງພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນທີ່ເພິ່ງ) ຫຼື "ພຸດທັງ ສະຣະນັງ ຄັດສະຕິ", "ພຸດທາຍະ ນະຄະຣັງ ເນນຕິ" (ຍ່ອມນຳໄປສູ່ເມືອງເພື່ອພຣະພຸດທະເຈົ້າ) ຫຼື "ພຸດທັງ ນະຄະຣັງ ເນນຕິ", "ພຸດທາຍະ ສັກກະໂຕ ທັມໂມ" (ພຣະທັມອັນພຣະພຸດທະເຈົ້າສັກກາລະແລ້ວ) ຫຼື "ພຸດເທນະ ສັກກະໂຕ ທັມໂມ", "ພຸດທາຍະ ຊີວິຕັງ ປະຣິດຈະຊະຕິ" (ຍ່ອມສະຫຼະຊີວິດເພື່ອພຣະພຸດທະເຈົ້າ) ຫຼື "ພຸດທັດສະ ອັດຖາຍະ ຊີວິຕັງ ປະຣິດຈະຊະຕິ", "ພຸດທາຍະ ອະເປນຕິ ອັນຍະຕິດຖິຍາ" (ພວກອັນຍະເດຍຣະຖີຍ່ອມຫຼີກໄປຈາກພຣະພຸດທະເຈົ້າ) ຫຼື "ພຸດທັສມາ ອະເປນຕິ ອັນຍະຕິດຖິຍາ", "ພຸດທາຍະ ທັມມະຕາ" (ຄວາມເປັນທັມມະດາຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ) ຫຼື "ພຸດທັດສະ ທັມມະຕາ", "ພຸດທາຍະ ປະສັນໂນ" (ເລື່ອມໃສແລ້ວໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າ) ຫຼື "ພຸດເທ ປະສັນໂນ" ດັ່ງນີ້, ຍົກເວັ້ນ 7 ສະຖານທີ່ໂດຍລະອຽດນີ້ແລ້ວ ໃນທີ່ອື່ນກໍບໍ່ປາກົດການແປງເປັນ "ອາຍະ" ເລີຍ. ສົມຈິງດັ່ງຄຳກ່າວວ່າ -


Pāṭhe mahānamakkāra-saṅkhāte sādhunandane;

Sampadāne namoyoge, āyādeso na dissati.

"ໃນພຣະບາລີທີ່ເອີ້ນວ່າ ມະຫານະມັກການ ອັນເປັນທີ່ຍິນດີຂອງສາທຸຊົນ, ໃນສັມປະທານ ແລະ ໃນການປະກອບກັບຄຳວ່ານະໂມ, ການແປງເປັນ 'ອາຍະ' ບໍ່ປາກົດເລີຍ."


Ettha mahānamakkārapāṭho nāma ‘‘namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassā’’ti pāṭho. Atrāpi āyādeso na dissati. Vammikasuttepi ‘‘namo karohi nāgassā’’ti evaṃ āyādeso na dissati. Ambaṭṭhasuttepi ‘‘sotthi bhadante hotu rañño, sotthi janapadassa’’. Evaṃ āyādeso na dissati.

ໃນທີ່ນີ້ ບົດມະຫານະມັກການ ຄືບົດວ່າ "ນະໂມ ຕັດສະ ພະຄະວະໂຕ ອະຣະຫະໂຕ ສັມມາສັມພຸດທັດສະ". ໃນບົດນີ້ກໍບໍ່ປາກົດການແປງເປັນ "ອາຍະ". ແມ່ນແຕ່ໃນວັມມິກະສູດ ບົດວ່າ "ນະໂມ ກະໂຣຫິ ນาຄັດສະ" ກໍບໍ່ປາກົດການແປງເປັນ "ອາຍະ" ເຊັ່ນດຽວກັນ. ໃນອຳພັດຖະສູດ ບົດວ່າ "ໂສດຖິ ພະທັນເຕ ໂຫຕຸ ຣັນໂຍ, ໂສດຖິ ຊະນະປະທັດສະ" ກໍບໍ່ປາກົດການແປງເປັນ "ອາຍະ" ເຊັ່ນດຽວກັນ.


‘‘Suppabuddha’’nti pāṭhassa, atthasaṃvaṇṇanāyapi;

Sampadāne namoyoge, āyādeso na dissati.

"ແມ່ນແຕ່ໃນການອະທິບາຍອັດຖະຂອງບົດວ່າ 'ສຸບປະພຸດທັງ', ໃນສັມປະທານ ແລະ ໃນການປະກອບກັບຄຳວ່ານະໂມ, ການແປງເປັນ 'ອາຍະ' ກໍບໍ່ປາກົດເລີຍ."


Tathā hi

ສົມຈິງດັ່ງນັ້ນ


‘‘Suppabuddhaṃ pabujjhanti, sadā gotamasāvakā;

Yesaṃ divā ca ratto ca, niccaṃ buddhagatā satī’’ti

"ພຣະສາວົກຂອງພຣະໂຄຕະມະ ຍ່ອມຕື່ນຢູ່ດ້ວຍດີຕະຫຼອດການ, ຜູ້ມີສະຕິໄປໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນນິດ ທັງກາງເວັນແລະກາງຄືນ"


Imissā pāḷiyā aṭṭhakathāyaṃ ‘‘sammādiṭṭhikassa putto guḷaṃ khipamāno buddhānussatiṃ āvajjetvā ‘namo buddhassā’ti vatvā guḷaṃ khipatī’’ti āyādesavajjito saddaracanāviseso dissati. Sagāthāvaggavaṇṇanāyampi dhanañjānīsuttaṭṭhakathāyaṃ ‘‘tvaṃ ṭhitāpi nisinnāpi khipitvāpi kāsetvāpi ‘namo buddhassā’ti tassa muṇḍakassa samaṇakassa namakkāraṃ karosī’’ti āyādesavajjito saddaracanāviseso dissati. Tathā tattha tattha ‘‘buddhappamukhassa bhikkhusaṅghassa dānaṃ deti. Tassa [Pg.176] purisassa bhattaṃ na ruccati. Samaṇassa rocate saccaṃ, buddhassa chattaṃ dhāreti, buddhassa silāghate’’tiādinā āyādesavivajjito saddaracanāviseso dissati. Evaṃ dānarocanādīsu bahūsu sampadānavisayesu catutthekavacanassa āyādesasahitaṃ rūpaṃ na dissati.

ໃນອັດຖະກະຖາຂອງພຣະບາລີນີ້ ປາກົດການປະກອບຄຳເປັນພິເສດທີ່ເວັ້ນຈາກການແປງເປັນ "ອາຍະ" ວ່າ "ລູກຊາຍຂອງຜູ້ມີສັມມາທິດຖິ ເມື່ອຈະຂວ້າງກ້ອນດິນ ກໍລະນຶກເຖິງພຣະພຸດທະຄຸນ ແລ້ວກ່າວວ່າ 'ນະໂມ ພຸດທັດສະ' ແລ້ວຈຶ່ງຂວ້າງກ້ອນດິນໄປ". ແມ່ນແຕ່ໃນຄຳອະທິບາຍສະຄາຖາວັກ ຄືໃນອັດຖະກະຖາທະນັນຊານີສູດ ກໍປາກົດການປະກອບຄຳເປັນພິເສດທີ່ເວັ້ນຈາກການແປງເປັນ "ອາຍະ" ວ່າ "ເຈົ້າເຖິງຈະຢືນຢູ່, ນັ່ງຢູ່, ຈາມຢູ່ ຫຼື ໄອຢູ່ ກໍກ່າວວ່າ 'ນະໂມ ພຸດທັດສະ' ເຮັດຄວາມນອບນ້ອມແດ່ພຣະສະມະນະໂລ້ນຜູ້ນັ້ນ". ເຊັ່ນດຽວກັນ ໃນທີ່ນັ້ນໆ ກໍປາກົດການປະກອບຄຳເປັນພິເສດທີ່ເວັ້ນຈາກການແປງເປັນ "ອາຍະ" ເຊັ່ນ "ພຸດທັບປະມຸຂັດສະ ພິກຂຸສັງຄັດສະ ທານັງ ເທຕິ" (ຍ່ອມຖວາຍທານແກ່ພຣະພິກຂຸສົງ ມີພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນປະທານ), "ຕັດສະ ປຸຣิສັດສະ ພັດຕັງ ນະ ຣຸດຈະຕິ" (ເຂົ້າບໍ່ເປັນທີ່ຊອບໃຈຂອງບຸລຸດນັ້ນ), "ສະມະນັດສະ ໂຣຈະເຕ ສັດຈັງ" (ຄວາມຈິງຍ່ອມເປັນທີ່ຊອບໃຈຂອງສະມະນະ), "ພຸດທັດສະ ສັດຕັງ ທາເຣຕິ" (ຍ່ອມກັ້ນຮົ່ມຖວາຍພຣະພຸດທະເຈົ້າ), "ພຸດທັດສະ ສິລາຄະເຕ" (ຍ່ອມສັນເສີນພຣະພຸດທະເຈົ້າ) ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ໃນວິໄສຂອງສັມປະທານເປັນອັນຫຼາຍ ມີການໃຫ້ ແລະ ການຊອບໃຈເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ປາກົດຮູບທີ່ມີການແປງເປັນ "ອາຍະ" ຂອງຈະຕຸດຖີວິບັດ ເອກະວະຈະນະເລີຍ.


Gatyatthakammādīsu pana catūsu ṭhānesu dissati. Tathā hi ‘‘mūlāya paṭikasseyya, appo saggāya gacchatī’’ti cettha gatyatthakammani dissati. Ettha hi ‘‘mūlaṃ paṭikasseyya, appo saggaṃ gacchatī’’ti ca attho. ‘‘Paṭikasseyyā’’ti cettha kasa gatiyanti dhātussa patiupasaggena visesitattā ‘‘ākaḍḍheyyā’’ti attho bhavati. ‘‘Ayaṃ puriso mama atthakāmo, yo maṃ gahetvāna dakāya netī’’ti ettha nayanatthakammani dissati. Ettha hi maṃ udakaṃ neti, attano vasanakasobbhaṃ pāpetīti attho. ‘‘Viramathāyasmanto mama vacanāyā’’ti ettha vibhattivipariṇāme dissati. Mama vacanato viramathāti hi nissakkavacanavasena attho. ‘‘Mahāgaṇāya bhattā me’’ti etthāpi vibhattivipariṇāme dissati. Mama mahato haṃsagaṇassa bhattāti hi sāmivacanavasena attho. Mama haṃsarājāti cettha adhippāyo. ‘‘Asakkatā casma dhanañcayāyā’’ti etthāpi vibhattivipariṇāme dissati. Mayaṃ dhanañcayassa rañño asakkatā ca bhavāmāti hi kattutthe sāmivacanaṃ. Tathā hi ‘‘dhanañcayassā’’ti vā ‘‘dhanañcayenā’’ti vā vattabbe evaṃ avatvā ‘‘dhanañcayāyā’’ti sampadānavacanaṃ dānakriyādikassa sampadānavisayassa abhāvato vibhattivipariṇāmeyeva yujjati, tasmā dhanañcayarājena mayaṃ asakkatā ca bhavāmāti attho gahetabbo. Aññampi vibhattivipariṇāmaṭṭhānaṃ maggitabbaṃ.

ສ່ວນໃນສະຖານທີ່ທັງ 4 ມີຄະຕິຍັດຖະກັມມະເປັນຕົ້ນນັ້ນ ຍັງປາກົດຢູ່. ສົມຈິງດັ່ງນັ້ນ ໃນຄຳວ່າ "ມູລາຍະ ປະຕິກັດເສຍຢະ, ອັບໂປ ສັກຄາຍະ ຄັດສະຕິ" ນີ້ ປາກົດໃນຄະຕິຍັດຖະກັມມະ. ເພາະວ່າໃນຄຳນີ້ ມີອັດຖະວ່າ "ມູລັງ ປະຕິກັດເສຍຢະ, ອັບໂປ ສັກຄັງ ຄັດສະຕິ" (ຄວນຖອນຄືນສູ່ໂຄນ, ຄົນສ່ວນນ້ອຍຍ່ອມໄປສູ່ສະຫວັນ). ຄຳວ່າ "ປະຕິກັດເສຍຢະ" ໃນທີ່ນີ້ ເພາະ ກະສະ ທາດ ໃນອັດຖະແຫ່ງການໄປ ຖືກຈຳແນກດ້ວຍ ປະ ອຸປະສັກ ຈຶ່ງມີອັດຖະວ່າ "ຄວນສັກລາກດຶງມາ". ໃນຄຳວ່າ "ອະຍັງ ປຸຣິໂສ ມະມະ ອັດຖະກາໂມ, ໂຍ ມັງ ຄະເຫຕວານະ ທະກາຍະ ເນຕິ" ນີ້ ປາກົດໃນນະຍະນັດຖະກັມມະ. ເພາະວ່າໃນຄຳນີ້ ມີອັດຖະວ່າ ນຳຂ້າພະເຈົ້າໄປສູ່ນ້ຳ ຄືໃຫ້ເຖິງແຫຼ່ງນ້ຳທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງຕົນ. ໃນຄຳວ່າ "ວິຣະມະຖາຍັສມັນໂຕ ມະມະ ວະຈະນາຍະ" ນີ້ ປາກົດໃນການປ່ຽນແປງວິບັດ. ເພາະມີອັດຖະໂດຍອຳນາດແຫ່ງນິດສັກກະວິບັດ (ປັນຈະມີວິບັດ) ວ່າ ທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງງົດເວັ້ນຈາກຄຳເວົ້າຂອງຂ້າພະເຈົ້າ. ໃນຄຳວ່າ "ມະຫາຄະນາຍະ ພັດຕາ ເມ" ນີ້ ກໍປາກົດໃນການປ່ຽນແປງວິບັດເຊັ່ນກັນ. ເພາະມີອັດຖະໂດຍອຳນາດແຫ່ງສາມີວິບັດ (ຈະດຖີວິບັດ) ວ່າ ຜູ້ລ້ຽງດູຝູງຫົງໃຫຍ່ຂອງຂ້າພະເຈົ້າ. ອະທິບາຍວ່າ ພະຍາຫົງຂອງຂ້າພະເຈົ້າ. ໃນຄຳວ່າ "ອະສັກກະຕາ ຈັສມະ ທະນັນຈະຢາຍະ" ນີ້ ກໍປາກົດໃນການປ່ຽນແປງວິບັດເຊັ່ນກັນ. ເພາະວ່າ ພວກຂ້າພະເຈົ້າເປັນຜູ້ທີ່ພະຍາທະນັນໄຊບໍ່ໄດ້ສັກກາລະແລ້ວ, ເປັນສາມີວິບັດໃນອັດຖະແຫ່ງກັດຕຸ. ສົມຈິງດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ "ທະນັນຈະຍັດສະ" ຫຼື "ທະນັນຈະເຍນະ" ແຕ່ບໍ່ກ່າວເຊັ່ນນັ້ນ ກັບກ່າວເປັນສັມປະທານວິບັດວ່າ "ທະນັນຈະຢາຍະ", ເພາະບໍ່ມີວິໄສຂອງສັມປະທານ ເຊັ່ນການໃຫ້ເປັນຕົ້ນ, ຈຶ່ງສົມຄວນໃນການປ່ຽນແປງວິບັດເທົ່ານັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ພຶງຖືເອົາອັດຖະວ່າ ພວກຂ້າພະເຈົ້າເປັນຜູ້ທີ່ພະຍາທະນັນໄຊບໍ່ໄດ້ສັກກາລະແລ້ວ. ແມ່ນແຕ່ສະຖານທີ່ປ່ຽນແປງວິບັດບ່ອນອື່ນ ກໍຄວນຄົ້ນຫາຕື່ມອີກ.


‘‘Virāgāya [Pg.177] upasamāya nirodhāyā’’tiādīni pana anekasahassāni āyādesasahitāni saddarūpāni tadatthe pavattanti. Aṭṭhakathācariyāpi hi dhammavinayasaddatthaṃ vaṇṇentā ‘‘dhammānaṃ vinayāya. Anavajjadhammatthañhesa vinayo, na bhavabhogādiattha’’nti tadatthavaseneva āyādesasahitaṃ saddarūpaṃ payuñjiṃsu, evaṃ catutthekavacanassa āyādesasahitāni rūpāni gatyatthakammani nayanatthakammani vibhattivipariṇāme tadatthe cāti imesu catūsuyeva ṭhānesu dissanti, na pana dānarocanādibhede yattha katthaci sampadānavisaye. Tathā hi niruttipiṭake ‘‘atthāyāti sampadānavacana’’nti āyādesasahitaṃ saddarūpaṃ vuttaṃ, purisasaddādivasena pana tādisāni rūpāni na vuttāni tādisānaṃ saddarūpānaṃ yattha katthaci appavattanato. Kaccāyanappakaraṇepi hi ‘‘āya catutthekavacanassa tū’’ti lakkhaṇassa vuttiyaṃ ‘‘atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’’nti vuttaṃ. ‘‘Purisāyā’’ti vā ‘‘samaṇāyā’’ti vā ‘‘brāhmaṇāyā’’ti vā na vuttanti.

ສ່ວນຮູບສັບທີ່ມີການແປງເປັນ "ອາຍະ" ຫຼາຍພັນສັບ ເຊັ່ນ "ວິຣາກາຍະ ອຸປະສະມາຍະ ນິໂຣທາຍະ" ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດຖະນັ້ນ (ຕະທັດຖະ). ເພາະວ່າ ແມ່ນແຕ່ພຣະອັດຖະກະຖາຈານ ເມື່ອຈະອະທິບາຍອັດຖະແຫ່ງສັບຄື ທັມມະ ແລະ ວິນັຍ ກໍໄດ້ໃຊ້ຮູບສັບທີ່ມີການແປງເປັນ "ອາຍະ" ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອັດຖະນັ້ນວ່າ "ທັມມານັງ ວິນະຍາຍະ. ອະນະວັດຊະທັມມັດຖັນເຫສະ ວິນະໂຍ, ນະ ພະວະໂພຄາທິອັດຖັງ" (เพื่อການກຳຈັດທັມທັງຫຼາຍ, ເພາະວ່າພຣະວິນັຍນີ້ ມີອັດຖະຄືທັມທີ່ບໍ່ມີໂທດ, ບໍ່ແມ່ນມີອັດຖະຄືພົບແລະໂພຄະເປັນຕົ້ນ). ດ້ວຍເຫດນີ້ ຮູບທີ່ມີການແປງເປັນ "ອາຍະ" ຂອງຈະຕຸດຖີວິບັດ ເອກະວະຈະນະ ຈຶ່ງປາກົດສະເພາະໃນ 4 ສະຖານທີ່ນີ້ເທົ່ານັ້ນ ຄື: ໃນຄະຕິຍັດຖະກັມມະ, ໃນນະຍະນັດຖະກັມມະ, ໃນການປ່ຽນແປງວິບັດ, ແລະ ໃນອັດຖະນັ້ນ, ແຕ່ບໍ່ປາກົດໃນວິໄສຂອງສັມປະທານໃນທີ່ໃດໆ ເຊັ່ນການໃຫ້ ແລະ ການຊອບໃຈເປັນຕົ້ນ. ສົມຈິງດັ່ງນັ້ນ ໃນຄຳພີ ນິຣຸດຕິປິຕະກະ ຈຶ່ງກ່າວຮູບສັບທີ່ມີການແປງເປັນ "ອາຍະ" ວ່າ "ອັດຖາຍະ ຄືສັມປະທານະວະຈະນະ", ແຕ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວຮູບເຊັ່ນນັ້ນໂດຍອຳນາດແຫ່ງ ປຸຣິສສັບ ເປັນຕົ້ນ ເພາະຮູບສັບເຊັ່ນນັ້ນບໍ່ເຄີຍເປັນໄປໃນທີ່ໃດໆ ເລີຍ. ແມ່ນແຕ່ໃນຄຳພີ ກັດຈາຍະນະປະການ ໃນວຸດຕິຂອງສູດວ່າ "ອາຍະ ຈະຕຸດເຖກະວະຈະນັດສະ ຕູ" ກໍກ່າວໄວ້ວ່າ "ອັດຖາຍະ ຫິຕາຍະ ສຸຂາຍະ ເທວະມະນຸດສານັງ", ແຕ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວວ່າ "ປຸຣິສາຍະ" ຫຼື "ສະມະນາຍະ" ຫຼື "ພຣາມະນາຍະ" ເລີຍ.


Ettha siyā – nanu bho tasseva vuttiyaṃ ‘‘catutthīti kimatthaṃ purisassa mukhaṃ. Ekavacanassāti kimatthaṃ purisānaṃ dadāti. Vāti kimatthaṃ dātā hoti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā’’ti vuttattā ‘‘purisāya samaṇāya brāhmaṇāyā’’tiādīni padarūpāni nayato dassitāni, kevalaṃ pana mukhasaddayogato bahuvacanabhāvato vikappanato ca ‘‘purisāyā’’tiādīni na sijjhanti, mukhasaddayogādivirahite pana ṭhāne avassaṃ sijjhantīti? Ettha vuccate – ‘‘catutthīti kimatthaṃ purisassa mukha’’nti vadanto ‘‘sace āyādeso bhaveyya[Pg.178], catutthiyā eva bhavati, na chaṭṭhiyā’’ti dassento ‘‘mukha’’nti padaṃ dassesi, na ca tena ‘‘mukhasaddaṭṭhāne detītiādike sampadānavisayabhūte kriyāpade ṭhite āyādeso hotī’’ti dasseti. ‘‘Ekavacanassāti kimatthaṃ purisānaṃ dadātī’’ti vadantopi ‘‘ekavacanasseva āyādeso hoti, na bahuvacanassā’’ti dasseti. ‘‘Dadātī’’ti idaṃ padaṃ ‘‘purisāna’’nti padassa sampadānavacanattaṃ ñāpetuṃ avoca, na ca ‘‘detītiādike sampadānavisayabhūte kriyāpade sati catutthekavacanassa āyādeso hotī’’ti imamatthaṃ viññāpeti. ‘‘Vāti kimatthaṃ dātā hoti samaṇassa vā brāhmaṇassa vā’’ti ca vadantopi ‘‘sampadāneyeva vikappena āyādeso hotī’’ti viññāpeti, na dānādikriyaṃ paṭicca āyādesavidhānaṃ ñāpeti.

ໃນທີ່ນີ້ ອາດມີຄຳຖາມວ່າ: 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ໃນວຸດຕິຂອງສູດນັ້ນເອງ ກໍກ່າວໄວ້ວ່າ "ກ່າວວ່າ ຈະຕຸດຖີ ເພື່ອປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນຄຳວ່າ ປຸຣິສັດສະ ມຸຂັງ (ໃບໜ້າຂອງບຸລຸດ). ກ່າວວ່າ ເອກະວະຈະນະ ເພື່ອປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນຄຳວ່າ ປຸຣິສານັງ ທະທາຕິ (ຍ່ອມໃຫ້ແກ່ບຸລຸດທັງຫຼາຍ). ກ່າວວ່າ ວາ ເພື່ອປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນຄຳວ່າ ທາຕາ ໂຫຕິ ສະມະນັດສະ ວາ ພຣາມະນັດສະ ວາ (ຍ່ອມເປັນຜູ້ໃຫ້ແກ່ສະມະນະ ຫຼື ແກ່ພຣາມ)" ດັ່ງນີ້ ບໍ່ແມ່ນເປັນການສະແດງຮູບຄຳ ເຊັ່ນ "ປຸຣິສາຍະ, ສະມະນາຍະ, ພຣາມະນາຍະ" ໂດຍແນວທາງດອກບໍ? ພຽງແຕ່ເພາະການປະກອບກັບ ມຸຂະສັບ, ເພາະຄວາມເປັນພະຫຸວະຈະນະ, ແລະ ເພາະການກຳນົດໃຫ້ເລືອກໄດ້ (ວິກັບ) ເທົ່ານັ້ນ ຮູບຄຳ ເຊັ່ນ "ປຸຣິສາຍະ" ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ສຳເລັດ, ແຕ່ໃນສະຖານທີ່ທີ່ປາສະຈາກການປະກອບກັບ ມຸຂະສັບ ເປັນຕົ້ນ ຮູບຄຳເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມສຳເລັດຢ່າງແນ່ນອນ ບໍ່ແມ່ນບໍ? ໃນທີ່ນີ້ ຂໍຊີ້ແຈງວ່າ: ຜູ້ກ່າວວ່າ "ກ່າວວ່າ ຈະຕຸດຖີ ເພື່ອປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນຄຳວ່າ ປຸຣິສັດສະ ມຸຂັງ" ນັ້ນ ເມື່ອຈະສະແດງວ່າ "ຫາກມີການແປງວິບັດ ຍ່ອມມີສະເພາະໃນຈະຕຸດຖີວິບັດເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ມີໃນຈະດຖີວິບັດ (chaṭṭhī)" ຈຶ່ງໄດ້ສະແດງຄຳວ່າ "ມຸຂັງ" ໄວ້, ແຕ່ບໍ່ໄດ້ສະແດງດ້ວຍຄຳນັ້ນວ່າ "ໃນສະຖານທີ່ຂອງ ມຸຂະສັບ ເມື່ອມີກິຣິຍາສັບ ເຊັ່ນ ເທຕິ (ຍ່ອມໃຫ້) ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນວິໄສຂອງສັມປະທານຕັ້ງຢູ່ ຍ່ອມມີການແປງເປັນ ອາຍະ". ແມ່ນແຕ່ຜູ້ກ່າວວ່າ "ກ່າວວ່າ ເອກະວະຈະນະ ເພື່ອປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນຄຳວ່າ ປຸຣິສານັງ ທະທາຕິ" ກໍສະແດງວ່າ "ການແປງເປັນ ອາຍະ ຍ່ອມມີສະເພາະໃນເອກະວະຈະນະເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ມີໃນພະຫຸວະຈະນະ". ທ່ານກ່າວຄຳວ່າ "ທະທາຕິ" ນີ້ ເພື່ອໃຫ້ຮູ້ຄວາມເປັນສັມປະທານະວະຈະນະຂອງຄຳວ່າ "ປຸຣິສານັງ" ເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ບໍ່ໄດ້ໃຫ້ເຂົ້າໃຈອັດຖະນີ້ວ່າ "ເມື່ອມີກິຣິຍາສັບ ເຊັ່ນ ເທຕິ ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນວິໄສຂອງສັມປະທານ ຍ່ອມມີການແປງເປັນ ອາຍະ ຂອງຈະຕຸດຖີວິບັດ ເອກະວະຈະນະ". ແລະ ແມ່ນແຕ່ຜູ້ກ່າວວ່າ "ກ່າວວ່າ ວາ ເພື່ອປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອຫ້າມໃນຄຳວ່າ ທາຕາ ໂຫຕິ ສະມະນັດສະ ວາ ພຣາມະນັດສະ ວາ" ກໍໃຫ້ເຂົ້າໃຈວ່າ "ໃນສັມປະທານເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມມີການແປງເປັນ ອາຍະ ໂດຍທາງເລືອກ (ວິກັບ)", ແຕ່ບໍ່ໄດ້ໃຫ້ຮູ້ການບັນຍັດການແປງເປັນ ອາຍະ ໂດຍອາໄສກິຣິຍາ ມີການໃຫ້ເປັນຕົ້ນ.


Yadi pana dānādikriyaṃ paṭicca āyādesavidhānaṃ siyā, vuttikārakena lakkhaṇassa vuttiyaṃ mūlodāharaṇeyeva ‘‘atthāya hitāyā’’ti tadatthapayogāni viya ‘‘purisāya dīyate’’tiādi vattabbaṃ siyā, na ca vuttaṃ. Kasmāti ce? Buddhavacane porāṇaṭṭhakathāsu ca tādisassa payogassa abhāvā. Niruttipiṭake hi pabhinnapaṭisambhido so āyasmā mahākaccāno ‘‘purisassa dīyate’’ti āyādesarahitāniyeva rūpāni dasseti, ‘‘atthāyāti sampadānavacana’’nti bhaṇantopi ca thero dānādikriyāpekkhaṃ akatvā catutthekavacanassa āyādesasahitaṃ rūpameva niddisi. Tena so payogo tadatthappayogoti viññāyati. Iti imehi kāraṇehi jānitabbaṃ ‘‘dānādikriyaṃ paṭicca āyādesavidhānaṃ na kata’’nti. Yajjevaṃ ‘‘atthāya hitāyā’’tiādīniyeva tadatthappayogāni ‘‘āya catutthekavacanassa tū’’ti lakkhaṇassa visayā bhaveyyuṃ, nāññānīti? Tanna, aññānipi visayāyeva tassa. Katamāni? ‘‘Mūlāya paṭikasseyya, appo [Pg.179] saggāya gacchati, dakāya neti, viramathāyasmanto mamavacanāya, gaṇāya bhattā’’tiādīni. ‘‘Saggassa gamanena vā’’tiādīni pana vādhikārattā avisayāvāti.

ຫາກວ່າ ການບັນຍັດວິທີແປງເປັນ -າຍະ ຈະມີຂຶ້ນເພາະອາໄສກິລິຍາມີການໃຫ້ເປັນຕົ້ນ, ພະວຸດຕິກາຣະກໍຄວນຈະກ່າວໄວ້ໃນວຸດຕິຂອງສູດ ໃນອຸທາຫອນເດີມນັ້ນເອງ ເຊັ່ນ "purisāya dīyate" (ຍ່ອມໃຫ້ແກ່ບຸລຸດ) ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນດັ່ງຄຳວ່າ "atthāya hitāya" (ເພື່ອປະໂຫຍດ ເພື່ອຄວາມເກື້ອກູນ) ເຊິ່ງເປັນການໃຊ້ໃນອັດຕະທັດຖະ (ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ສິ່ງນັ້ນ), ແຕ່ກໍບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າໃນພະພຸດທະພົດ ແລະໃນອັດຖະກະຖາບູຮານ ບໍ່ມີການໃຊ້ເຊັ່ນນັ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ໃນຄຳພີ ນິຣຸດຕິປິຕະກະ ພະມະຫາກັດຈາຍະນະຜູ້ມີປະຕິສຳພິທາອັນແຕກສານ ໄດ້ສະແດງຮູບຄຳທີ່ປາສະຈາກການແປງເປັນ -າຍະ ໄວ້ເທົ່ານັ້ນ ເຊັ່ນ "purisassa dīyate" (ຍ່ອມໃຫ້ແກ່ບຸລຸດ), ແລະເຖິງແມ່ນວ່າ ພະເຖລະຈະກ່າວວ່າ "atthāyāti sampadānavacanaṃ" (ຄຳວ່າ atthāya ເປັນສຳປະທານະວັດຈະນະ) ກໍຕາມ ແຕ່ທ່ານກໍບໍ່ໄດ້ເພັ່ງເລັງເຖິງກິລິຍາມີການໃຫ້ເປັນຕົ້ນ ໂດຍໄດ້ລະບຸສະເພາະຮູບທີ່ມີການແປງເປັນ -າຍະ ຂອງຈະຕຸດຖີວິພັດເອກະວັດຈະນະເທົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ການໃຊ້ຄຳນັ້ນ ຈຶ່ງຊົງຊີ້ໃຫ້ຮູ້ວ່າເປັນ ຕະທັດຖະປະໂຍກ (ການໃຊ້ໃນອັດເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ສິ່ງນັ້ນ). ດ້ວຍເຫດຜົນເຫຼົ່ານີ້ ຈຶ່ງຄວນຊາບວ່າ "ການບັນຍັດວິທີແປງເປັນ -າຍະ ບໍ່ໄດ້ເຮັດຂຶ້ນເພາະອາໄສກິລິຍາມີການໃຫ້ເປັນຕົ້ນ". ຫາກເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ຄຳວ່າ "atthāya hitāya" ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນຕະທັດຖະປະໂຍກເທົ່ານັ້ນ ຈະເປັນວິໄສ (ຂອບເຂດ) ຂອງສູດວ່າ "āya catutthekavacanassa tu" ບໍ່ແມ່ນຄຳອື່ນບໍ? ຂໍ້ວ່ານັ້ນບໍ່ແມ່ນ, ເພາະຄຳອື່ນໆ ກໍເປັນວິໄສຂອງສູດນັ້ນຄືກັນ. ຄຳເຫຼົ່ານັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ຄື "mūlāya paṭikasseyya, appo saggāya gacchati, dakāya neti, viramathāyasmanto mamavacanāya, gaṇāya bhattā" ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນຄຳວ່າ "saggassa gamanena vā" ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ແມ່ນວິໄສ ເພາະມີອຳນາດຂອງສັບວ່າ vā (ຫຼື) ຄວບຄຸມຢູ່.


Nanu ca bho evaṃ sante vuttikārakena mūlodāharaṇesu ‘‘atthāya hitāya sukhāya devamanussāna’’nti vatvā ‘‘mūlāya paṭikasseyyā’’tiādīnipi vattabbāni, kimudāharaṇe pana ‘‘vāti kimatthaṃ saggassa gamanena vā’’ti vattabbanti? Saccaṃ, avacane kāraṇamatthi, taṃ suṇātha – ‘‘mūlāya paṭikasseyya, appo saggāya gacchatī’’ti ettha hi ‘‘mūlāya, saggāyā’’ti padāni suddhasampadānavacanāni na honti gatyatthakammani vattanato, tasmā mūlodāharaṇesu na vuttāni. Tathā ‘‘dakāya netī’’ti ettha ‘‘dakāyā’’ti padaṃ nayanatthakammani vattanato suddhasampadānavacanaṃ na hotīti na vuttaṃ. ‘‘Viramathāyasmanto mama vacanāyā’’ti ettha pana ‘‘vacanāyā’’ti padaṃ nissakkavacanatthe vattanato, ‘‘gaṇāya bhattā’’ti ettha ‘‘gaṇāyā’’ti padaṃ sāmivacanatthe vattanato, ‘‘asakkatā casma dhanañcayāyā’’ti ettha ‘‘dhanañcayāyā’’ti padaṃ kattuvasena sāmiatthe vattanato suddhasampadānavacanaṃ na hotīti na vuttaṃ. Kimudāharaṇepi ‘‘saggassā’’ti padaṃ gamanasaddasannidhānato gatyatthakammani vattanato suddhasampadānavacanaṃ na hotīti ‘‘vāti kimatthaṃ saggassa gamanena vā’’ti na vuttaṃ. Evañhettha vuttanayena buddhavacanaṃ porāṇaṭṭhakathānayañca patvā catutthekavacanassa āyādesasahitāni rūpāni gatyatthakammādīsu catūsuyeva ṭhānesu dissanti, na pana dānarocanādibhede yattha katthaci sampadānavisayeti daṭṭhabbaṃ.

ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ຫາກເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ພະວຸດຕິກາຣະກໍຄວນກ່າວຄຳວ່າ "atthāya hitāya sukhāya devamanussānaṃ" ໃນອຸທາຫອນເດີມ ແລ້ວກ່າວຄຳວ່າ "mūlāya paṭikasseyya" ເປັນຕົ້ນນຳອີກ, ແຕ່ເຫດໃດໃນກິມຸທາຫອນ (ອຸທາຫອນຄັດຄ້ານ) ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "vāti kimatthaṃ saggassa gamanena vā" (ບົດວ່າ vā ມີປະໂຫຍດຫຍັງ? ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄຳວ່າ saggassa gamanena vā)? ຈິງຢູ່, ການທີ່ບໍ່ກ່າວນັ້ນມີເຫດຜົນ, ຂໍທ່ານຈົ່ງຟັງເຫດຜົນນັ້ນ—ໃນຄຳວ່າ "mūlāya paṭikasseyya, appo saggāya gacchati" ນີ້, ບົດວ່າ "mūlāya, saggāya" ບໍ່ແມ່ນສຳປະທານະວັດຈະນະແທ້ (suddhasampadāna) ເພາະເປັນໄປໃນອັດກຳຂອງທາດທີ່ມີອັດວ່າໄປ (gatyatthakamma), ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນອຸທາຫອນເດີມ. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ໃນຄຳວ່າ "dakāya neti" ນີ້, ບົດວ່າ "dakāya" ບໍ່ແມ່ນສຳປະທານະວັດຈະນະແທ້ ເພາະເປັນໄປໃນອັດກຳຂອງທາດທີ່ມີອັດວ່ານຳໄປ (nayanatthakamma) ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້. ໃນຄຳວ່າ "viramathāyasmanto mama vacanāya" ນີ້, ບົດວ່າ "vacanāya" ເປັນໄປໃນອັດນິດສັກກະວັດຈະນະ (ປັນຈະມີວິພັດ), ໃນຄຳວ່າ "gaṇāya bhattā" ນີ້, ບົດວ່າ "gaṇāya" ເປັນໄປໃນອັດສາມີວັດຈະນະ (ຈັດຖີວິພັດ), ໃນຄຳວ່າ "asakkatā casma dhanañcayāya" ນີ້, ບົດວ່າ "dhanañcayāya" ເປັນໄປໃນອັດສາມີ (ເຈົ້າຂອງ) ທີ່ເນື່ອງດ້ວຍກັດຕາ, ບົດເຫຼົ່ານີ້ບໍ່ແມ່ນສຳປະທານະວັດຈະນະແທ້ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້. ເຖິງແມ່ນໃນກິມຸທາຫອນ, ບົດວ່າ "saggassa" ກໍບໍ່ແມ່ນສຳປະທານະວັດຈະນະແທ້ ເພາະເປັນໄປໃນອັດກຳຂອງທາດທີ່ມີອັດວ່າໄປ ເພາະຢູ່ໃກ້ກັບສັບວ່າ gamana, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ກ່າວວ່າ "vāti kimatthaṃ saggassa gamanena vā". ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວມານີ້ ເມື່ອອ້າງອີງເຖິງພະພຸດທະພົດ ແລະແນວທາງອັດຖະກະຖາບູຮານ, ຮູບທີ່ມີການແປງເປັນ -າຍະ ຂອງຈະຕຸດຖີວິພັດເອກະວັດຈະນະ ຈຶ່ງປາກົດໃນ 4 ສະຖານທີ່ເທົ່ານັ້ນ ມີກຳຂອງທາດທີ່ມີອັດວ່າໄປເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ບໍ່ປາກົດໃນສຳປະທານະວິໄສທົ່ວໄປ ເຊັ່ນ ໃນການໃຫ້ ຫຼືຄວາມພໍໃຈ ເປັນຕົ້ນ.


Nanu ca bho ‘‘candanasāraṃ jeṭṭhikāya adāsi suvaṇṇamālaṃ kaniṭṭhāyā’’ti dānappayoge catutthekavacanassa āyādesasahitarūpadassanato ‘‘rājakaññāya dīyate, rājakaññāya [Pg.180] ruccati alaṅkāro, rājakaññāya chattaṃ dhāreti, rājakaññāya namo karohi, rājakaññāya sotthi bhavatu, rājakaññāya silāghate’’tiādīhipi payogehi bhavitabbaṃ, atha kasmā ‘‘buddhavacanaṃ porāṇaṭṭhakathānayañca patvā catutthekavacanassa āyādesasahitāni rūpāni gatyatthakammādīsu catūsuyeva ṭhānesu dissanti, na pana dānarocanādibhede yattha katthaci sampadānavisaye’’ti vadathāti? Uppathamavatiṇṇo bhavaṃ, na hi bhavaṃ amhākaṃ vacanatthaṃ jānāti. Ayañhettha amhākaṃ vacanattho – sabbānipi itthiliṅgāni ekavacanavasena tatiyācatutthīpañcamīchaṭṭhīsattamīṭhānesu samasamāni honti, appāni asamāni, tasmā tāni ṭhapetvā pulliṅganapuṃsakaliṅgesu purisādi cittādisaddānaṃ akārantapakatibhāve ṭhitānaṃ catutthekavacanassa āyādesasahitāni rūpāni buddhavacanādīsu dānarocanādibhede yattha katthaci sampadānavisaye na dissanti. Teneva hi ‘‘mūlāya, saggāya, dakāya, vacanāya, gaṇāyā’’tiādīni gatyatthakammādīsu tīsu ‘‘abhiññāya, sambodhāya, nibbānāyā’’ti evamādīni pana anekasatāni tiliṅgapadāni tadattheyevāti imesu catūsu ṭhānesu dissanti. ‘‘Deti, rocati, dhāretī’’tiādīsu pana suddhasampadānavisayesu na dissanti. Bhavanti catra –

ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ບໍ່ແມ່ນວ່າໃນການໃຫ້ ມີການໃຊ້ຄຳວ່າ "candanasāraṃ jeṭṭhikāya adāsi suvaṇṇamālaṃ kaniṭṭhāyā" (ໄດ້ໃຫ້ແກ່ນຈັນແກ່ພີ່ນາງຄົນໃຫຍ່, ໃຫ້ພວງມະໄລຄຳແກ່ນ້ອງນາງຄົນເລັກ) ເຊິ່ງເຫັນຮູບທີ່ມີການແປງເປັນ -າຍະ ຂອງຈະຕຸດຖີວິພັດເອກະວັດຈະນະ, ດັ່ງນັ້ນ ກໍຄວນມີການໃຊ້ເຊັ່ນ "rājakaññāya dīyate, rājakaññāya ruccati alaṅkāro, rājakaññāya chattaṃ dhāreti, rājakaññāya namo karohi, rājakaññāya sotthi bhavatu, rājakaññāya silāghate" ເປັນຕົ້ນບໍ່ແມ່ນບໍ? ແລ້ວເຫດໃດທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ເມື່ອອ້າງອີງເຖິງພະພຸດທະພົດ ແລະແນວທາງອັດຖະກະຖາບູຮານ, ຮູບທີ່ມີການແປງເປັນ -າຍະ ຂອງຈະຕຸດຖີວິພັດເອກະວັດຈະນະ ຈຶ່ງປາກົດໃນ 4 ສະຖານທີ່ເທົ່ານັ້ນ ມີກຳຂອງທາດທີ່ມີອັດວ່າໄປເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ບໍ່ປາກົດໃນສຳປະທານະວິໄສທົ່ວໄປ ເຊັ່ນ ໃນການໃຫ້ ຫຼືຄວາມພໍໃຈ ເປັນຕົ້ນ"? ທ່ານກຳລັງອອກນອກທາງແລ້ວ, ເພາະທ່ານບໍ່ເຂົ້າໃຈຄວາມໝາຍແຫ່ງຄຳເວົ້າຂອງພວກເຮົາ. ຄວາມໝາຍແຫ່ງຄຳເວົ້າຂອງພວກເຮົາໃນເລື່ອງນີ້ມີດັ່ງນີ້—ສັບອິດຖີລີງທັງໝົດ ໂດຍອຳນາດເອກະວັດຈະນະ ຍ່ອມມີຮູບຄືກັນໃນສະຖານທີ່ຂອງຕະຕິຍາ, ຈະຕຸດຖີ, ປັນຈະມີ, ຈັດຖີ ແລະສັດຕະມີວິພັດ, ມີສ່ວນນ້ອຍທີ່ບໍ່ຄືກັນ, ດັ່ງນັ້ນ ຍົກເວັ້ນສັບອິດຖີລີງເຫຼົ່ານັ້ນ, ໃນປຸລີງ ແລະນະປຸງສະກະລີງ ຂອງສັບທີ່ມີອະກາຣັນຕະເປັນປົກກະຕິ ເຊັ່ນ puris- ແລະ citt- ເປັນຕົ້ນ, ຮູບທີ່ມີການແປງເປັນ -າຍະ ຂອງຈະຕຸດຖີວິພັດເອກະວັດຈະນະ ຍ່ອມບໍ່ປາກົດໃນພະພຸດທະພົດເປັນຕົ້ນ ໃນສຳປະທານະວິໄສທົ່ວໄປ ເຊັ່ນ ໃນການໃຫ້ ຫຼືຄວາມພໍໃຈ ເປັນຕົ້ນ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ, ບົດວ່າ "mūlāya, saggāya, dakāya, vacanāya, gaṇāya" ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງປາກົດໃນ 3 ສະຖານທີ່ ມີກຳຂອງທາດທີ່ມີອັດວ່າໄປເປັນຕົ້ນ, ສ່ວນບົດທີ່ມີສາມລີງຫຼາຍຮ້ອຍບົດ ເຊັ່ນ "abhiññāya, sambodhāya, nibbānāya" ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນໄປໃນອັດຕະທັດຖະ (ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ສິ່ງນັ້ນ) ກໍປາກົດໃນສະຖານທີ່ທັງ 4 ເຫຼົ່ານີ້. ແຕ່ບໍ່ປາກົດໃນສຳປະທານະວິໄສແທ້ ເຊັ່ນ "deti, rocati, dhāreti" ເປັນຕົ້ນ. ໃນເລື່ອງນີ້ ມີຄຳປະພັນດັ່ງນີ້—


Catutthekavacanassa, āyādesena saṃyutaṃ;

Rūpaṃ anitthiliṅgānaṃ, ṭhānesu catusuṭṭhitaṃ.

ຮູບທີ່ປະກອບດ້ວຍການແປງເປັນ -າຍະ ຂອງຈະຕຸດຖີວິພັດເອກະວັດຈະນະ ຂອງสັບທີ່ບໍ່ແມ່ນອິດຖີລີງ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໃນສະຖານທີ່ 4 ແຫ່ງ.


Gatyatthakammani ceva, nayanatthassa kammani;

Vibhattiyā vipallāse, tadatthe cāti niddise.

ພຶງສະແດງວ່າ (ຕັ້ງຢູ່) ໃນກຳຂອງທາດທີ່ມີອັດວ່າໄປ, ໃນກຳຂອງທາດທີ່ມີອັດວ່ານຳໄປ, ໃນວິພັດຕິວິປັລລາດ (ການສະຫຼັບວິພັດ), ແລະໃນອັດຕະທັດຖະ (ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ສິ່ງນັ້ນ).


‘‘Mūlāya paṭikasseyya, appo saggāya gacchati’’;

Evaṃ gatyatthakammasmiṃ, diṭṭhamamhehi sāsane.

ຄຳວ່າ "mūlāya paṭikasseyya, appo saggāya gacchati" ເປັນຕົວຢ່າງໃນກຳຂອງທາດທີ່ມີອັດວ່າໄປ ທີ່ພວກເຮົາໄດ້ເຫັນໃນພະສາສະໜາ.


‘‘Dakāya [Pg.181] neti’’ iccevaṃ, nayanatthassa kammani;

‘‘Vacanāyā’’ti nissakke, viramaṇappayogato.

ຄຳວ່າ "dakāya neti" ເປັນຕົວຢ່າງໃນກຳຂອງທາດທີ່ມີອັດວ່ານຳໄປ, ຄຳວ່າ "vacanāya" ເປັນຕົວຢ່າງໃນນິດສັກກະ (ປັນຈະມີວິພັດ) ເພາະປະກອບກັບກິລິຍາຄືການງົດເວັ້ນ.


‘‘Gaṇāya’’iti sāmismiṃ, ‘‘bhattā’’ti saddayogato;

‘‘Dhanañcayāyā’’ti padaṃ, kattutthe sāmisūcakaṃ.

ບົດວ່າ "gaṇāya" ເປັນຕົວຢ່າງໃນອັດສາມີ (ຈັດຖີວິພັດ) ເພາະປະກອບກັບສັບວ່າ "bhattā", ບົດວ່າ "dhanañcayāya" ເປັນບົດສະແດງອັດສາມີໃນອັດກັດຕາ.


‘‘Asakkatā’’ti saddassa, yogatoti viniddise;

Añño cāpi vipallāso, maggitabbo vibhāvinā.

ພຶງສະແດງວ່າ ເພາະປະກອບກັບສັບວ່າ "asakkatā", ສ່ວນວິພັດຕິວິປັລລາດອື່ນໆ ຜູ້ມີປັນຍາພຶງສະແຫວງຫາເອົາເອງ.


‘‘Abhiññāya sambodhāya, nibbānāyā’’timāni tu;

Liṅgattayavaseneva, tadatthasmiṃ viniddise.

ສ່ວນບົດເຫຼົ່ານີ້ຄື "abhiññāya sambodhāya, nibbānāya" ພຶງສະແດງວ່າເປັນໄປໃນອັດຕະທັດຖະ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງລີງທັງສາມ.


Evaṃ pāṭhānulomena, kathito āyasambhavo;

Idantu sukhumaṃ ṭhānaṃ, cintetabbaṃ punappunaṃ.

ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງການແປງເປັນ -າຍະ ທີ່ກ່າວມາຕາມລຳດັບພະບາລີນີ້ ເປັນເລື່ອງທີ່ລະອຽດອ່ອນ ຄວນພິຈາລະນາຄືນໃໝ່ເນືອງໆ.


Okārantavaseneva, nānānayasumaṇḍitā;

Padamālā mahesissa, sāsanatthaṃ pakāsitā.

ປະທະມາລາ (ຕາຕະລາງແຈກວິພັດ) ທີ່ປະດັບປະດາດ້ວຍແນວທາງຕ່າງໆ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງໂອກາຣັນຕະ ພະມະເຫສີເຈົ້າໄດ້ຊົງສະແດງໄວ້ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພະສາສະໜາ.


Imamatimadhurañce cittikatvā suṇeyyuṃ,Vividhanayavicittaṃ sādhavo saddanītiṃ;

Jinavaravacanete saddato jātakaṅkhaṃ,Kumudamiva’sinā ve suṭṭhu chindeyyumettha.

ຫາກສັດຕະບຸລຸດທັງຫຼາຍ ຈະພຶງເອົາໃຈໃສ່ສະດັບຄຳພີສັດທານີຕິອັນມີລົດຫວານຍິ່ງ ແລະວິຈິດດ້ວຍແນວທາງຕ່າງໆນີ້, ພວກເຂົາກໍຈະພຶງຕັດຄວາມສົງໄສໃນເລື່ອງສັບ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນພະດຳລັດຂອງພະຊິນະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດ ໃນຄຳພີນີ້ໄດ້ເປັນຢ່າງດີ ເໝືອນດັ່ງຕັດດອກບົວດ້ວຍດາບສະນັ້ນ.


Iti navaṅge sāṭṭhakathe piṭakattaye byappathagatīsu viññūnaṃ

ເພື່ອຄວາມສະຫຼາດຂອງນັກປາດທັງຫຼາຍ ໃນແນວທາງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳໃນພະໄຕປິດົກ ພ້ອມທັງອັດຖະກະຖາ ອັນມີອົງເກົ້າ


Kosallatthāya kate saddanītippakaraṇe

ໃນຄຳພີສັດທານີຕິ ທີ່ແຕ່ງຂຶ້ນ


Savinicchayo okārantapulliṅgānaṃ pakatirūpassa

ການວິນິດໄສຮູບປົກກະຕິຂອງໂອກາຣັນຕະປຸລີງ


Nāmikapadamālāvibhāgo nāma

ຊື່ວ່າ ນາມິກະປະທະມາລາວິພາກ (ການຈຳແນກຕາຕະລາງແຈກນາມສັບ)


Pañcamo paricchedo.

ເປັນປະລິຈເສດທີຫ້າ.


Akārantokārantatāpakatikaokārantapulliṅgaṃ niṭṭhitaṃ.

ໂອກາຣັນຕະປຸລີງ ທີ່ມີອະກາຣັນຕະ ແລະໂອກາຣັນຕະເປັນປົກກະຕິ ຈົບແລ້ວ.


6. Ākārantapulliṅganāmikapadamālā

໖. ອາກາຣັນຕະປຸລີງ ນາມິກະປະທະມາລາ


Atha pubbācariyamataṃ purecaraṃ katvā ākārantapulliṅgānaṃ pakatirūpesu abhibhavitu iccetassa pakatirūpassa nāmikapadamālaṃ [Pg.182] vakkhāma – satthā, satthā, satthāro. Satthāraṃ, satthāro. Satthārā, satthārehi, satthārebhi. Satthu, satthussa, satthuno, satthānaṃ, satthārānaṃ. Satthārā, satthārehi, satthārebhi. Satthu, satthussa, satthuno, satthānaṃ, satthārānaṃ. Satthari, satthāresu. Bho sattha, bho satthā, bhavanto satthāro.

ຕໍ່ໄປນີ້, ໂດຍກະທຳມະຕິຂອງພະບູຮານາຈານໄວ້ໃນເບື້ອງໜ້າ, ພວກເຮົາຈະກ່າວເຖິງນາມິກະປະທະມາລາ ຂອງຮູບປົກກະຕິຂອງອາກາຣັນຕະປຸລີງ ຄືສັບວ່າ abhibhavitu, [ໂດຍສະແດງຮູບ satthā ດັ່ງນີ້]—satthā, satthā, satthāro. Satthāraṃ, satthāro. Satthārā, satthārehi, satthārebhi. Satthu, satthussa, satthuno, satthānaṃ, satthārānaṃ. Satthārā, satthārehi, satthārebhi. Satthu, satthussa, satthuno, satthānaṃ, satthārānaṃ. Satthari, satthāresu. Bho sattha, bho satthā, bhavanto satthāro.


Ayaṃ yamakamahātherena katāya cūḷaniruttiyā āgato nayo. Ettha ca niruttipiṭake ca kaccāyane ca ‘‘satthunā’’ti padaṃ anāgatampi gahetabbameva ‘‘dhammarājena satthunā’’ti dassanato. ‘‘Satthārā, satthunā, satthārehi, satthārebhī’’ti kamo ca veditabbo. Ettha ca asatipi atthavisese byañjanavisesavasena, byañjanavisesābhāvepi atthanānatthatāvasena saddantarasandassanaṃ niruttikkamoti ‘‘satthā’’ti padaṃ ekavacanabahuvacanavasena dvikkhattuṃ vuttanti veditabbaṃ. Niruttipiṭakādīsu pana ‘‘satthā’’ti paṭhamābahuvacanaṃ na āgataṃ. Kiñcāpi na āgataṃ, tathāpi ‘‘avitakkitā maccumupabbajantī’’ti pāḷiyaṃ ‘‘avitakkitā’’ti paṭhamābahuvacanassa dassanato ‘‘satthā’’ti padassa paṭhamābahuvacanattaṃ avassamicchitabbaṃ. Tathā vattā, dhātā, gantādīnampi taggatikattā. Tathā niruttipiṭake ‘‘satthāre’’ti dutiyābahuvacanañca ‘‘satthussa, satthāna’’nti catutthīchaṭṭhekavacanabahuvacanāni ca āgatāni, cūḷaniruttiyaṃ pana na āgatāni. Tattha ‘‘mātāpitaro poseti. Bhātaro atikkamatī’’ti dassanato ‘‘satthāre’’ti dutiyābahuvacanarūpaṃ ayuttaṃ viya dissati. Kaccāyanādīsu ‘‘bho sattha, bho satthā’’ iti rassadīghavasena ālapanekavacanadvayaṃ vuttaṃ. Niruttipiṭake ‘‘bho sattha’’ itirassavasena ālapanekavacanaṃ vatvā ‘‘bhavanto satthāro’’ti ārādesavasena ālapanabahuvacanaṃ vuttaṃ. Cūḷaniruttiyaṃ [Pg.183] ‘‘bho sattha’’ iti rassavasena ālapanekavacanaṃ vatvā ‘‘bho satthā’’ iti dīghavasena ālapanabahuvacanaṃ lapitaṃ. Sabbametaṃ āgame upaparikkhitvā yathā na virujjhati, tathā gahetabbaṃ.

ນີ້ແມ່ນແນວທາງທີ່ມາໃນຄຳພີ ຈູລະນິຣຸດຕິ ທີ່ແຕ່ງໂດຍພະຍະມະກະມະຫາເຖລະ. ແລະໃນຄຳພີນີ້, ໃນຄຳພີ ນິຣຸດຕິປິຕະກະ ແລະໃນຄຳພີ ກັດຈາຍະນະ, ເຖິງແມ່ນວ່າບົດວ່າ "satthunā" ຈະບໍ່ມາ (ບໍ່ໄດ້ລະບຸໄວ້) ກໍຄວນຖືເອົາ ເພາະມີການໃຊ້ເຊັ່ນ "dhammarājena satthunā" (ໂດຍພະສາດສະດາຜູ້ເປັນທຳມະລາຊາ). ແລະພຶງຊາບລຳດັບດັ່ງນີ້ຄື "satthārā, satthunā, satthārehi, satthārebhi". ແລະໃນຄຳພີນີ້, ພຶງຊາບວ່າ ບົດວ່າ "satthā" ທ່ານກ່າວໄວ້ສອງຄັ້ງ ໂດຍອຳນາດເອກະວັດຈະນະແລະພະຫຸວັດຈະນະ ເພາະແນວທາງແຫ່ງນິຣຸດຕິຄື ການສະແດງສັບອື່ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງພະຍັນຊະນະພິເສດ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີອັດພິເສດກໍຕາມ, ຫຼືໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງອັດ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີພະຍັນຊະນະພິເສດກໍຕາມ. ແຕ່ໃນຄຳພີ ນິຣຸດຕິປິຕະກະ ເປັນຕົ້ນ, ບົດວ່າ "satthā" ທີ່ເປັນປະຖະມາພະຫຸວັດຈະນະ ບໍ່ໄດ້ມາ. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມາ, ແຕ່ເພາະເຫັນຮູບປະຖະມາພະຫຸວັດຈະນະວ່າ "avitakkitā" ໃນພະບາລີວ່າ "avitakkitā maccumupabbajanti", ຈຶ່ງຕ້ອງຍອມຮັບຄວາມເປັນປະຖະມາພະຫຸວັດຈະນະຂອງບົດວ່າ "satthā" ຢ່າງແນ່ນອນ. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບສັບວ່າ vattā, dhātā, gantā ເປັນຕົ້ນ ເພາະມີແນວທາງດຽວກັນ. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ໃນຄຳພີ ນິຣຸດຕິປິຕະກະ, ບົດວ່າ "satthāre" ທີ່ເປັນທຸຕິຍາພະຫຸວັດຈະນະ ແລະບົດວ່າ "satthussa, satthānaṃ" ທີ່ເປັນຈະຕຸດຖີແລະຈັດຖີ ເອກະວັດຈະນະແລະພະຫຸວັດຈະນະ ກໍມີມາ, ແຕ່ໃນຄຳພີ ຈູລະນິຣຸດຕິ ບໍ່ມີມາ. ໃນຄຳພີຈູລະນິຣຸດຕິນັ້ນ, ເພາະເຫັນການໃຊ້ເຊັ່ນ "mātāpitaro poseti. bhātaro atikkamati", ຮູບທຸຕິຍາພະຫຸວັດຈະນະວ່າ "satthāre" ຈຶ່ງເບິ່ງຄືວ່າບໍ່ເໝາະສົມ. ໃນຄຳພີ ກັດຈາຍະນະ ເປັນຕົ້ນ, ທ່ານກ່າວອາລະປະນະເອກະວັດຈະນະສອງຮູບ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງລັດສະແລະທີຄະວ່າ "bho sattha, bho satthā". ໃນຄຳພີ ນິຣຸດຕິປິຕະກະ, ທ່ານກ່າວອາລະປະນະເອກະວັດຈະນະໂດຍອຳນາດແຫ່ງລັດສະວ່າ "bho sattha" ແລ້ວກ່າວອາລະປະນະພະຫຸວັດຈະນະໂດຍອຳນາດແຫ່ງການແປງເປັນ -ອາຣະ ວ່າ "bhavanto satthāro". ໃນຄຳພີ ຈູລະນິຣຸດຕິ, ທ່ານກ່າວອາລະປະນະເອກະວັດຈະນະໂດຍອຳນາດແຫ່ງລັດສະວ່າ "bho sattha" ແລ້ວກ່າວອາລະປະນະພະຫຸວັດຈະນະໂດຍອຳນາດແຫ່ງທີຄະວ່າ "bho satthā". ຂໍ້ມູນທັງໝົດນີ້ ຄວນກວດສອບໃນຄຳພີພະໄຕປິດົກ ແລ້ວຖືເອົາໂດຍປະການທີ່ບໍ່ຂັດແຍ້ງກັນ.


Idāni satthusaddassa yaṃ rūpantaraṃ amhehi diṭṭhaṃ, taṃ dassessāma – tathā hi ‘‘imesaṃ mahānāma tiṇṇaṃ satthūnaṃ ekā niṭṭhā udāhu puthu niṭṭhā’’ti pāḷiyaṃ ‘‘satthūna’’nti padaṃ diṭṭhaṃ, tasmā ayampi kamo veditabbo ‘‘satthu, satthussa, satthuno, satthānaṃ, satthārānaṃ, satthūna’’nti. Abhibhavitā, abhibhavitā, abhibhavitāro. Abhibhavitāraṃ, abhibhavitāro. Abhibhavitārā, abhibhavitunā, abhibhavitārehi, abhibhavitārebhi. Abhibhavitu, abhibhavitussa, abhibhavituno, abhibhavitānaṃ, abhibhavitārānaṃ, abhibhavitūnaṃ. Abhibhavitārā, abhibhavitārehi, abhibhavitārebhi. Abhibhavitu, abhibhavitussa, abhibhavituno, abhibhavitānaṃ, abhibhavitārānaṃ. Abhibhavitari, abhibhavitāresu. Bho abhibhavita, bho abhibhavitā, bhavanto abhibhavitāro. Yathā panettha abhibhavitu iccetassa pakatirūpassa nāmikapadamālā satthunayena yojitā, evaṃ paribhavituādīnañca aññesañca taṃsadisānaṃ nāmikapadamālā satthunayena yojetabbā. Etthaññāni taṃsadisāni nāma ‘‘vattā, dhātā’’iccādīnaṃ padānaṃ vattudhātu iccādīni pakatirūpāni.

ບັດນີ້, ພວກເຮົາຈະສະແດງຮູບອື່ນຂອງສັບວ່າ satthu ທີ່ພວກເຮົາໄດ້ເຫັນ—ດ້ວຍວ່າ ໃນພະບາລີວ່າ "imesaṃ mahānāma tiṇṇaṃ satthūnaṃ ekā niṭṭhā udāhu puthu niṭṭhā", ໄດ້ເຫັນບົດວ່າ "satthūnaṃ", ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຊາບລຳດັບນີ້ຄື "satthu, satthussa, satthuno, satthānaṃ, satthārānaṃ, satthūnaṃ". abhibhavitā, abhibhavitā, abhibhavitāro. abhibhavitāraṃ, abhibhavitāro. abhibhavitārā, abhibhavitunā, abhibhavitārehi, abhibhavitārebhi. abhibhavitu, abhibhavitussa, abhibhavituno, abhibhavitānaṃ, abhibhavitārānaṃ, abhibhavitūnaṃ. abhibhavitārā, abhibhavitārehi, abhibhavitārebhi. abhibhavitu, abhibhavitussa, abhibhavituno, abhibhavitānaṃ, abhibhavitārānaṃ. abhibhavitari, abhibhavitāresu. bho abhibhavita, bho abhibhavitā, bhavanto abhibhavitāro. ໃນຕາຕະລາງນີ້, ຕາຕະລາງແຈກນາມສັບຂອງຮູບປົກກະຕິຄື abhibhavitu ໄດ້ຈັດໄວ້ຕາມແນວທາງຂອງສັບວ່າ satthu ຢ່າງໃດ, ຕາຕະລາງແຈກນາມສັບຂອງສັບອື່ນໆ ເຊັ່ນ paribhavitu ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຄ້າຍຄືກັນ ກໍຄວນຈັດຕາມແນວທາງຂອງສັບວ່າ satthu ຢ່າງນັ້ນ. ໃນທີ່ນີ້, ສັບທີ່ຄ້າຍຄືກັນອື່ນໆ ໄດ້ແກ່ ຮູບປົກກະຕິຄື vattu, dhātu ເປັນຕົ້ນ ຂອງບົດວ່າ "vattā, dhātā" ເປັນຕົ້ນ.


Vattā dhātā gantā netā,Dātā kattā cetā tātā;

Chettā bhettā hantā metā,Jetā boddhā ñātā sotā.

vattā (ຜູ້ກ່າວ), dhātā (ຜູ້ຊົງໄວ້), gantā (ຜູ້ໄປ), netā (ຜູ້ນຳໄປ), dātā (ຜູ້ໃຫ້), kattā (ຜູ້ເຮັດ), cetā (ຜູ້ຄິດ), tātā (ຜູ້ຮັກສາ), chettā (ຜູ້ຕັດ), bhettā (ຜູ້ທຳລາຍ), hantā (ຜູ້ຂ້າ), metā (ຜູ້ວັດ), jetā (ຜູ້ຊະນະ), boddhā (ຜູ້ຮູ້), ñātā (ຜູ້ຮູ້), sotā (ຜູ້ຟັງ).


Gajjitā vassitā bhattā, mucchitā paṭisedhitā;

Bhāsitā pucchitā khantā, uṭṭhātokkamitā tatā.

gajjitā (ຜູ້ຮ້ອງຄຳຮາມ), vassitā (ຜູ້ຮ້ອງ/ຜູ້ຕົກ), bhattā (ຜູ້ລ້ຽງ/ສາມີ), mucchitā (ຜູ້ສະຫຼົບ), paṭisedhitā (ຜູ້ຫ້າມ), bhāsitā (ຜູ້ກ່າວ), pucchitā (ຜູ້ຖາມ), khantā (ຜູ້ອົດທົນ), uṭṭhātā (ຜູ້ລຸກຂຶ້ນ), okkamitā (ຜູ້ກ້າວລົງ), tatā (ຜູ້ແຜ່ໄປ).


Nattā [Pg.184] panattā akkhātā, sahitā paṭisevitā;

Netā vinetā iccādī, vattare suddhakattari.

nattā (ຫຼານ), panattā (ເຫຼນ), akkhātā (ຜູ້ບອກ), sahitā (ຜູ້ຊົງໄວ້), paṭisevitā (ຜູ້ເສບຄົບ), netā (ຜູ້ນຳໄປ), vinetā (ຜູ້ແນະນຳ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີການກ່າວໄວ້ໃນພະສາສະໜາຂອງພະຊິນະເຈົ້າ.


Uppādetā viññāpetā, sandassetā pabrūhetā;

Bodhetādī caññe saddā, ñeyyā hetusmiṃ atthasmiṃ.

uppādetā (ຜູ້ໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ), viññāpetā (ຜູ້ໃຫ້ຮູ້), sandassetā (ຜູ້ສະແດງ), pabrūhetā (ຜູ້ບອກ), bodhetā (ຜູ້ໃຫ້ຮູ້) ເປັນຕົ້ນ ແລະສັບອື່ນໆ ພຶງຊາບວ່າເປັນໄປໃນອັດເຫດ (ເຫຕຸກັດຕາ).


Kattā khattā nettā bhattā, pitā bhātātime pana;

Kiñci bhijjanti suttasmiṃ, taṃ pabhedaṃ kathessahaṃ.

ສ່ວນສັບເຫຼົ່ານີ້ຄື kattā (ຜູ້ເຮັດ), khattā (ຜູ້ຕັດ/ຄົນຮັບໃຊ້), nettā (ຜູ້ນຳໄປ), bhattā (ຜູ້ລ້ຽງ), pitā (ພໍ່), bhātā (ພີ່ຊາຍ/ນ້ອງຊາຍ) ຍ່ອມມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນບາງສ່ວນໃນສູດ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວເຖິງຄວາມແຕກຕ່າງນັ້ນ.


Satthātiādīsu keci, upayogena sāminā;

Saheva niccaṃ vattanti, neva vattanti keci tu.

ໃນບັນດາສັບມີ “ສັດຖາ” (ພຣະສາດສະດາ) ເປັນຕົ້ນ, ບາງສັບຍ່ອມເປັນໄປຮ່ວມກັບອຸປະໂຍຄະວິບັດ ແລະ ສາມີວິບັດ ເປັນນິດ, ແຕ່ບາງສັບຍ່ອມບໍ່ເປັນໄປເລີຍ.


Tatra kattusaddādayo rūpantaravasena satthusaddato kiñci bhijjanti. Tathā hi ‘‘uṭṭhehi katte taramāno, gantvā vessantaraṃvadā’’ti ettha ‘‘katte’’ti idaṃ ālapanekavacanarūpaṃ, evañhi ‘‘bho kattā’’ti rūpato rūpantaraṃ nāma. ‘‘Tena hi bho khatte yena campeyyakā brāhmaṇagahapatikā tenupasaṅkamā’’ti ettha ‘‘khatte’’ti idañcālapanekavacanarūpaṃ. Evampi ‘‘bho khattā’’ti rūpato rūpantaraṃ nāma. ‘‘Nette ujuṃ gate satī’’ti ettha ‘‘nette’’ti idaṃ sattamiyā ekavacanarūpaṃ, etampi ‘‘nettarī’’ti rūpato rūpantaraṃ. ‘‘Ārādhayati rājānaṃ, pūjaṃ labhati bhattusū’’ti ettha ‘‘bhattūsū’’ti idaṃ sattamiyā bahuvacanarūpaṃ. ‘‘Bhattāresū’’ti rūpato rūpantaraṃ, atra ‘‘bhattūsū’’ti dassanato, ‘‘mātāpitūsu paṇḍitā’’ti ettha ‘‘pitūsū’’ti dassanato ca ‘‘vattūsu dhātūsu gantūsu netūsu dātūsu kattūsū’’ti evamādinayopi gahetabbo. Ayaṃ nayo satthusaddepi icchitabbo viya amhe paṭibhāti.

ໃນບັນດາສັບເຫຼົ່ານັ້ນ, ສັບມີ “ກັດຕຸ” (ຜູ້ເຮັດ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຕ່າງຈາກ “ສັດຖຸ” ສັບເລັກນ້ອຍ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຮູບອື່ນ (ຮູບແປກ). ຈິງຢ່າງນັ້ນ, ໃນຄຳວ່າ “uṭṭhehi katte taramāno, gantvā vessantaraṃvadā” ນີ້, ຄຳວ່າ “katte” ນີ້ ເປັນຮູບອາລັປພະນະເອກະວະຈະນະ, ຢ່າງນີ້ແລ ທີ່ຊື່ວ່າເປັນຮູບອື່ນຈາກຮູບ “bho kattā”. ໃນຄຳວ່າ “Tena hi bho khatte yena campeyyakā brāhmaṇagahapatikā tenupasaṅkamā” ນີ້, ຄຳວ່າ “khatte” ນີ້ ກໍເປັນຮູບອາລັປພະນະເອກະວະຈະນະ, ແມ່ນຢ່າງນີ້ ກໍຊື່ວ່າເປັນຮູບອື່ນຈາກຮູບ “bho khattā”. ໃນຄຳວ່າ “Nette ujuṃ gate satī” ນີ້, ຄຳວ່າ “nette” ນີ້ ເປັນຮູບສັດຕະມີວິບັດເອກະວະຈະນະ, ແມ່ນຮູບນີ້ ກໍເປັນຮູບອື່ນຈາກຮູບ “nettarī”. ໃນຄຳວ່າ “Ārādhayati rājānaṃ, pūjaṃ labhati bhattusū” ນີ້, ຄຳວ່າ “bhattūsū” ນີ້ ເປັນຮູບສັດຕະມີວິບັດພະຫຸວະຈະນະ, ເປັນຮູບອື່ນຈາກຮູບ “bhattāresū”. ເພາະເຫັນການໃຊ້ “bhattūsū” ໃນທີ່ນີ້ ແລະ ເພາະເຫັນການໃຊ້ “pitūsū” ໃນຄຳວ່າ “mātāpitūsu paṇḍitā” ນີ້, ແມ້ນນັຍມີ “vattūsu, dhātūsu, gantūsu, netūsu, dātūsu, kattūsu” ເປັນຕົ້ນ ກໍພຶງຖືເອົາດ້ວຍ. ນັຍນີ້ ຍ່ອມປະກົດແກ່ພວກເຮົາວ່າ ຄວນປາດຖະໜາແມ້ນໃນ “ສັດຖຸ” ສັບ.


Pitā, pitā, pitaro. Pitaraṃ, pitaro. Pitarā, pitunā, petyā, pitarehi, pitarebhi, pitūhi, pitūbhi. Pitu, pitussa, pituno[Pg.185], pitānaṃ, pitarānaṃ, pitūnaṃ. Pitarā, petyā, pitarehi, pitarebhi, pitūhi, pitūbhi. Pitu, pitussa, pituno, pitānaṃ, pitarānaṃ, pitūnaṃ. Pitari, pitaresu, pitūsu. Bho pita, bho pitā, bhavanto pitaro. Ettha pana ‘‘petyā, pitūna’’nti imaṃ nayadvayaṃ vajjetvā bhātusaddassa ca padamālā yojetabbā. Tattha ‘‘matyā ca petyā ca kataṃ susādhu, anuññātosi mātāpitūhi, mātāpitūnaṃ accayenā’’ti ca dassanato pitusaddassa ‘‘petyā, pitūhi, pitūbhi. Pitūna’’nti rūpabhedo ca, ‘‘pitaro’’ iccādīsu rassattañca satthusaddato viseso. Tattha ca ‘‘petyā’’ti idaṃ ‘‘jantuyo, hetuyo, hetuyā, adhipatiyā’’ti padāni viya acinteyyaṃ pulliṅgarūpanti daṭṭhabbaṃ.

ປິຕາ (ພໍ່), ປິຕາ, ປິຕະໂຣ. ປິຕະລັງ, ປິຕະໂຣ. ປິຕະລາ, ປິຕຸນາ, ເປຕຍາ, ປິຕະເຣຫິ, ປິຕະເຣພິ, ປິຕູຫິ, ປິຕູພິ. ປິຕຸ, ປິຕຸດສະ, ປິຕຸໂນ, ປິຕານັງ, ປິຕະລານັງ, ປິຕູນັງ. ປິຕະລາ, ເປຕຍາ, ປິຕະເຣຫິ, ປິຕະເຣພິ, ປິຕູຫິ, ປິຕູພິ. ປິຕຸ, ປິຕຸດສະ, ປິຕຸໂນ, ປິຕານັງ, ປິຕະລານັງ, ປິຕູນັງ. ປິຕະລິ, ປິຕະເຣສຸ, ປິຕູສຸ. ໂພ ປິຕະ, ໂພ ປິຕາ, ພະວັນໂຕ ປິຕະໂຣ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້, ຍົກເວັ້ນນັຍທັງສອງຄື “petyā” ແລະ “pitūnaṃ” ນີ້ແລ້ວ, ພຶງປະກອບປະທະມາລາແຫ່ງ “ພາຕຸ” ສັບ (ພີ່ນ້ອງຊາຍ). ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ເພາະເຫັນການໃຊ້ຄຳວ່າ “matyā ca petyā ca kataṃ susādhu”, “anuññātosi mātāpitūhi”, ແລະ “mātāpitūnaṃ accayenā” ເປັນຕົ້ນ, ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງຮູບຂອງ “ປິຕຸ” ສັບ ຄື “petyā, pitūhi, pitūbhi, pitūnaṃ” ແລະ ຄວາມເປັນຣັດສະ (ສຽງສັ້ນ) ໃນຄຳມີ “pitaro” ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງເປັນຂໍ້ພິເສດຈາກ “ສັດຖຸ” ສັບ. ແລະ ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ “petyā” ນີ້ ພຶງເຫັນວ່າເປັນຮູບປຸລລິງທີ່ຄິດບໍ່ເຖິງ (ອະຈິນໄຕ) ເໝືອນດັ່ງບົດວ່າ “jantuyo, hetuyo, hetuyā, adhipatiyā”.


Codanā sodhanā cātra bhavati – satthā pitā iccevamādīni nipphannattamupādāya ākārantānīti ca, paṭhamaṃ ṭhapetabbaṃ pakatirūpamupādāya ukārantānīti ca tumhe bhaṇatha, ‘‘hetu satthāradassanaṃ. Amātāpitarasaṃvaḍḍho. Kattāraniddeso’’tiādīsu pana satthāra iccādīni kathaṃ tumhe bhaṇathāti? Etānipi mayaṃ pakatirūpamupādāya ukārantānīti bhaṇāmāti. Nanu ca bho etāni akārantānīti? Na, ukārantāniyeva tāni. Nanu ca bho yo aṃ nādīni parabhūtāni vacanāni na dissanti yehi ukārantasaddānamantassa ārādeso siyā, tasmā akārantānīti? Na, īdise ṭhāne parabhūtānaṃ yo aṃ nādīnaṃ vacanānamanokāsattā. Tathā hi samāsavisayo eso. Samāsavisayasmiñhi acinteyyānipi rūpāni dissantīti. Evaṃ santepi bho ‘‘gāmato nikkhamatī’’ti payogassa viya asamāsavisaye ‘‘satthārato satthāraṃ gacchatī’’ti niddesapāḷidassanato ‘‘hetu [Pg.186] satthāradassana’’ntiādīsu satthāra iccādīni akārantānīti cintetabbānīti? Na cintetabbāni ‘‘satthārato satthāraṃ gacchatī’’ti etthāpi ukārantattā. Ettha hi asamāsattepi topaccayaṃ paṭicca satthusaddassa ukāro ārādesaṃ labhati. Yāni pana tumhe ukārassa ārādesanimittāni yo aṃnādīni vacanāni icchatha, tāni īdise ṭhāne viññūnaṃ pamāṇaṃ na honti. Kāni pana hontīti ce? Asamāsavisaye topaccayo ca samāsavisaye parapadāni ca parapadābhāve syādivibhattiyo cāti imāneva īdise ṭhāne ekantena pamāṇaṃ honti. Tathā hi dhammapadaṭṭhakathāyaṃ ‘‘yāvadeva anatthāya, ñattaṃ bālassa jāyatī’’ti imissā pāḷiyā atthasaṃvaṇṇanāyaṃ ‘‘ayaṃ nimmātāpitaroti imasmiṃ pahaṭe daṇḍo natthī’’ti ettha nimmātāpitaroti imassa samāsavisayattā simhi pare ukāro ārādesaṃ labhati, tato sissa okārādeso, iccetaṃ padaṃ pakatirūpavasena ukārantaṃ bhavati. Nipphannattamupādāya ‘‘puriso, urago’’ti padāni viya okārantañca bhavati. Ayaṃ panettha samāsaviggaho ‘‘mātā ca pitā ca mātāpitaro, natthi mātāpitaro etassāti nimmātāpitaro’’ti. Pakatirūpavasena hi ‘‘nimmātāpitu’’ iti ṭhite sivacanasmiṃ pare ukārassa ārādeso hoti. Katthaci pana dhammapadaṭṭhakathāpotthake ‘‘ayaṃ nimmātāpitiko’’ti pāṭho dissati, eso pana ‘‘ayaṃ nimmātāpitaro’’ti padassa ayuttataṃ maññamānehi ṭhapitoti maññāma, na so ayutto aṭṭhakathāpāṭho. So hi umaṅgajātakaṭṭhakathāyaṃ ekapitaroti simhi ārādesapayogena sameti. Tathā hi –

ໃນທີ່ນີ້ ມີຄຳຄັດຄ້ານ ແລະ ຄຳແກ້ໄຂ ດັ່ງນີ້: (ຄຳຄັດຄ້ານ:) ພວກທ່ານກ່າວວ່າ ສັບມີ “ສັດຖາ, ປິຕາ” ເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ເປັນອາກາຣັນຕະ ໂດຍອາໄສຄວາມສຳເລັດຮູບແລ້ວ ແລະ ເປັນອູກາຣັນຕະ ໂດຍອາໄສຮູບປົກກະຕິທີ່ຕັ້ງໄວ້ໃນເບື້ອງຕົ້ນ, ແຕ່ໃນຄຳມີ “hetu satthāradassanaṃ” (ເຫດຄືການເຫັນພຣະສາດສະດາ), “amātāpitarasaṃvaḍḍho” (ຜູ້ບໍ່ໄດ້ຮັບການລ້ຽງດູຈາກມານດາແລະບິດາ), “kattāraniddeso” (ການສະແດງເຖິງຜູ້ເຮັດ) ເປັນຕົ້ນ, ພວກທ່ານຈະກ່າວເຖິງສັບມີ “satthāra” ເປັນຕົ້ນ ຢ່າງໃດ? (ຄຳແກ້ໄຂ:) ພວກເຮົາກ່າວວ່າ ແມ້ນສັບເຫຼົ່ານີ້ ກໍເປັນອູກາຣັນຕະ ໂດຍອາໄສຮູບປົກກະຕິ. (ຄຳຄ້ານ:) ທ່ານເອີຍ, ສັບເຫຼົ່ານີ້ ເປັນອາກາຣັນຕະ ບໍ່ແມ່ນຫຼື? (ຄຳແກ:) ບໍ່ແມ່ນ, ສັບເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນອູກາຣັນຕະແທ້ໆ. (ຄຳຄ້ານ:) ທ່ານເອີຍ, ວິບັດທັງຫຼາຍມີ “ໂຍ” ແລະ “ອັງ” ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ເຊິ່ງເປັນເຫດໃຫ້ມີການແປງອັກສອນທ້າຍຂອງອູກາຣັນຕະສັບ ເປັນ “ອາຣະ” ຍ່ອມບໍ່ປະກົດ, ເພາະສະນັ້ນ ສັບເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງເປັນອາກາຣັນຕະ ບໍ່ແມ່ນຫຼື? (ຄຳແກ:) ບໍ່ແມ່ນ, ເພາະໃນທີ່ເຊັ່ນນີ້ ບໍ່ມີໂອກາດສຳລັບວິບັດມີ “ໂຍ” ແລະ “ອັງ” ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ. ຈິງຢ່າງນັ້ນ, ນີ້ເປັນວິໄສຂອງສະມາດ. ເພາະໃນວິໄສຂອງສະມາດ ຍ່ອມປະກົດຮູບທີ່ຄິດບໍ່ເຖິງ (ອະຈິນໄຕ) ແມ້ນບາງຮູບ. (ຄຳຄ້ານ:) ທ່ານເອີຍ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຢ່າງນັ້ນ, ເພາະεຫັນບົດບາລີສະແດງໄວ້ໃນອະສະມາດວິໄສ (ທີ່ບໍ່ແມ່ນສະມາດ) ວ່າ “satthārato satthāraṃ gacchatī” (ຍ່ອມໄປຈາກພຣະສາດສະດາ ສູ່ພຣະສາດສະດາ) ເໝືອນດັ່ງການໃຊ້ຄຳວ່າ “gāmato nikkhamati” (ຍ່ອມອອກຈາກບ້ານ), ໃນຄຳມີ “hetu satthāradassanaṃ” ເປັນຕົ້ນ, ພຶງຄິດວ່າສັບມີ “satthāra” ເປັນຕົ້ນ ເປັນອາກາຣັນຕະ ບໍ່ແມ່ນຫຼື? (ຄຳແກ:) ບໍ່ພຶງຄິດຢ່າງນັ້ນ, ເພາະແມ້ນໃນຄຳວ່າ “satthārato satthāraṃ gacchatī” ນີ້ ກໍເປັນອູກາຣັນຕະ. ເພາະໃນທີ່ນີ້ ແມ້ນຈະບໍ່ແມ່ນສະມາດ, ແຕ່ເພາະອາໄສ “ໂຕ” ປັດໄຈ, ອູກາຣະ ຂອງ “ສັດຖຸ” ສັບ ຈຶ່ງໄດ້ຮັບການແປງເປັນ “ອາຣະ”. ສ່ວນວິບັດທັງຫຼາຍມີ “ໂຍ” ແລະ “ອັງ” ເປັນຕົ້ນ ທີ່ພວກທ່ານປາດຖະໜາໃຫ້ເປັນນິມິດແຫ່ງການແປງອູກາຣະນັ້ນ, ວິບັດເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ເປັນປະມານ (ເຄື່ອງຕັດສິນ) ຂອງຜູ້ຮູ້ໃນທີ່ເຊັ່ນນີ້. (ຄຳຖາມ:) ຖ້າຖາມວ່າ ແລ້ວສິ່ງໃດເປັນປະມານ? (ຄຳຕອບ:) “ໂຕ” ປັດໄຈ ໃນອະສະມາດວິໄສ, ບົດຫຼັງ ໃນສະມາດວິໄສ, ແລະ ວິບັດມີ “ສິ” ເປັນຕົ້ນ ໃນເວລາທີ່ບໍ່ມີບົດຫຼັງ, ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ແລ ຍ່ອມເປັນປະມານໂດຍສ່ວນດຽວໃນທີ່ເຊັ່ນນີ້. ຈິງຢ່າງນັ້ນ, ໃນອັດຖະກະຖາທຳມະປະທະ, ໃນການອະທິບາຍເນື້ອຄວາມແຫ່ງພຣະບາລີນີ້ວ່າ “yāvadeva anatthāya, ñattaṃ bālassa jāyatī” ວ່າ “ayaṃ nimmātāpitaroti imasmiṃ pahaṭe daṇḍo natthī” (ເມື່ອຄົນຜູ້ນີ້ ຜູ້ບໍ່ມີມານດາແລະບິດາ ຖືກຕີ, ຍ່ອມບໍ່ມີໂທດທາງອາຍາ), ໃນຄຳວ່າ “nimmātāpitaro” ນີ້, ເພາະເປັນວິໄສຂອງສະມາດ, ເມື່ອ “ສິ” ວິບັດຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ອູກາຣະ ຈຶ່ງໄດ້ຮັບການແປງເປັນ “ອາຣະ”, ຈາກນັ້ນ ຈຶ່ງແປງ “ສິ” ເປັນ “ໂອ”, ບົດນີ້ ຈຶ່ງເປັນອູກາຣັນຕະ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຮູບປົກກະຕິ. ແລະ ເປັນໂອກາຣັນຕະ ໂດຍອາໄສຄວາມສຳເລັດຮູບແລ້ວ ເໝືອນດັ່ງບົດວ່າ “puriso, urago”. ການຕັ້ງວິເຄາະສະມາດໃນທີ່ນີ້ ມີດັ່ງນີ້: “mātā ca pitā ca mātāpitaro, natthi mātāpitaro etassāti nimmātāpitaro” (ມານດາແລະບິດາ ຊື່ວ່າ ມານດາບິດາ, ມານດາແລະບິດາ ຂອງຜູ້ນັ້ນ ບໍ່ມີ, ເພາະສະນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ຜູ້ບໍ່ມີມານດາແລະບິດາ). ເພາະໂດຍອຳນາດແຫ່ງຮູບປົກກະຕິ ເມື່ອຕັ້ງໄວ້ວ່າ “nimmātāpitu” ແລ້ວ, ເມື່ອ “ສິ” ວິບັດຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ຍ່ອມມີການແປງອູກາຣະ ເປັນ “ອາຣະ”. ແຕ່ໃນປຶ້ມອັດຖະກະຖາທຳມະປະທະບາງສະບັບ ຍ່ອມເຫັນບົດຮຽນວ່າ “ayaṃ nimmātāpitiko”, ແຕ່ພວກເຮົາຄິດວ່າ ບົດຮຽນນັ້ນ ຖືກຕັ້ງໄວ້ໂດຍຜູ້ທີ່ຄິດວ່າ ບົດວ່າ “ayaṃ nimmātāpitaro” ນີ້ ບໍ່ຖືກຕ້ອງ, ແຕ່ບົດຮຽນອັດຖະກະຖາ (ເດີມ) ນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນວ່າບໍ່ຖືກຕ້ອງ. ເພາະບົດຮຽນນັ້ນ ຍ່ອມເຂົ້າກັນໄດ້ກັບການໃຊ້ຮູບແປງ ເມື່ອ “ສິ” ວິບັດຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ວ່າ “ekapitaro” ໃນອັດຖະກະຖາອຸມັງຄະຊາດົກ. ຈິງຢ່າງນັ້ນ —


‘‘Yathāpi [Pg.187] niyako bhātā,Saudariyo ekamātuko;

Evaṃ pañcālacando te,Dayitabbo rathesabhā’’ti

“ພີ່ນ້ອງຊາຍຮ່ວມອຸທອນ ຜູ້ເກີດຈາກມານດາດຽວກັນ ເປັນທີ່ຮັກຂອງຕົນ ຢ່າງໃດ, ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ປະເສີດໃນລົດ, ປັນຈາລະຈັນທະ ກໍພຶງເປັນທີ່ຮັກຂອງພຣະອົງ ຢ່າງນັ້ນ”


Imissā pāḷiyā atthaṃ saṃvaṇṇentehi pāḷinayaññūhi garūhi ‘‘niyakoti ajjhattiko ekapitaro ekamātuyā jāto’’ti simhi ārādesapayogaracanā katā. Na kevalañca simhi ārādese pulliṅgappayogoyevamhehi diṭṭho, atha kho itthiliṅgappayogopi sāsane diṭṭho. Tathā hi vinayapiṭake cūḷavagge ‘‘assamaṇī hoti asakyadhītarā’’ti padaṃ dissati. Ayaṃ panettha samāsaviggaho ‘‘sakyakule uppannattā sakyassa bhagavato dhītā sakyadhītarā, na sakyadhītarā asakyadhītarā’’ti. Idhāpi simhi pare ukārassa ārādeso kato, itthiliṅgabhāvassa icchitattā āpaccayo, tato silopo ca daṭṭhabbo. Evaṃ samāsapadatte satthu pitu kattusaddānaṃ nāmikapadamālāyaṃ vuttarūpato koci koci rūpaviseso dissati. Aññesampi rūpaviseso nayaññunā maggitabbo suttantesu. Ko hi nāma samattho nissesato buddhavacanasāgare saṃkiṇṇāni vicitrāni paṇḍitajanānaṃ hadayavimhāpanakarāni padarūparatanāni samuddharitvā dassetuṃ, tasmā amhehi appamattakāniyeva dassitāni.

ພຣະອາຈານທັງຫຼາຍຜູ້ຮູ້ຄອງແຫ່ງພຣະບາລີ ເມື່ອຈະອະທິບາຍເນື້ອຄວາມແຫ່ງພຣະບາລີນີ້ ໄດ້ແຕ່ງການໃຊ້ຮູບແປງ ເມື່ອ “ສິ” ວິບັດຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ໄວ້ວ່າ “niyakoti ajjhattiko ekapitaro ekamātuyā jāto” (ບົດວ່າ niyako ໄດ້ແກ່ ຜູ້ເປັນໄປໃນພາຍໃນ, ມີພໍ່ຄົນດຽວກັນ, ເກີດຈາກມານດາດຽວກັນ). ແລະ ບໍ່ແມ່ນພຽງແຕ່ການໃຊ້ປຸລລິງໃນຮູບແປງ ເມື່ອ “ສິ” ວິບັດຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ເທົ່ານັ້ນ ທີ່ພວກເຮົາໄດ້ເຫັນ, ແຕ່ການໃຊ້ຮູບອິດຖີລິງ ກໍມີປະກົດໃຫ້ເຫັນໃນພຣະສາດສະໜາເຊັ່ນກັນ. ຈິງຢ່າງນັ້ນ, ໃນຈູລະວັກ ແຫ່ງພຣະວິນັຍປິຕົກ ຍ່ອມເຫັນບົດວ່າ “assamaṇī hoti asakyadhītarā” (ຍ່ອມບໍ່ເປັນສະມະນີ, ບໍ່ເປັນທິດາຂອງພຣະສັກກະຍະບຸດ). ການຕັ້ງວິເຄາະສະມາດໃນທີ່ນີ້ ມີດັ່ງນີ້: “sakyakule uppannattā sakyassa bhagavato dhītā sakyadhītarā, na sakyadhītarā asakyadhītarā” (ເພາະເກີດໃນສັກກະຍະຕະກູນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເປັນທິດາຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຜູ້ເປັນສັກກະຍະ, ຜູ້ບໍ່ແມ່ນທິດາຂອງພຣະສັກກະຍະບຸດ ຊື່ວ່າ ຜູ້ບໍ່ແມ່ນທິດາຂອງພຣະສັກກະຍະບຸດ). ໃນທີ່ນີ້ກໍເຊັ່ນກັນ, ເມື່ອ “ສິ” ວິບັດຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ຍ່ອມມີການແປງອູກາຣະ ເປັນ “ອາຣະ”, ເພາະປາດຖະໜາຄວາມເປັນອິດຖີລິງ ຈຶ່ງລົງ “ອາ” ປັດໄຈ, ຈາກນັ້ນ ພຶງເຫັນການລົບ “ສິ” ວິບັດ. ຢ່າງນີ້, ເມື່ອເປັນບົດສະມາດ, ຍ່ອມເຫັນຮູບພິເສດບາງຮູບຂອງສັບມີ “ສັດຖຸ, ປິຕຸ, ກັດຕຸ” ເປັນຕົ້ນ ຕ່າງໄປຈາກຮູບທີ່ກ່າວໄວ້ໃນນາມິກະປະທະມາລາ (ຕາຕະລາງແຈກວິບັດນາມ). ແມ້ນຮູບພິເສດຂອງສັບອື່ນໆ ກໍພຶງຄົ້ນຫາໂດຍຜູ້ຮູ້ຄອງໃນພຣະສູດທັງຫຼາຍ. ເພາະໃຜເລົ່າຈະສາມາດຖອດຖອນເອົາແກ້ວຄືຮູບແຫ່ງບົດອັນວິຈິດ ທີ່ປົນເປກັນຢູ່ ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ຫົວໃຈຂອງບັນດິດທັງຫຼາຍພິສະວົງ ໃນມະຫາສະໝຸດຄືພຣະພຸດທະພົດ ອອກມາສະແດງໃຫ້ເຫັນທັງໝົດໄດ້, ເພາະສະນັ້ນ ພວກເຮົາຈຶ່ງສະແດງໄວ້ພຽງເລັກນ້ອຍເທົ່ານັ້ນ.


Adandhajātiko viññu-jātiko satataṃ idha;

Yogaṃ karoti ce satthu, pāḷiyaṃ so na kaṅkhati.

ຫາກບຸກຄົນຜູ້ມີກຳເນີດບໍ່ເຂົາ (ບໍ່ປັນຍາອ່ອນ) ມີກຳເນີດແຫ່ງຜູ້ຮູ້ ຍ່ອມປະກອບຄວາມພຽນໃນພຣະບາລີຂອງພຣະສາດສະດາໃນພຣະສາດສະໜານີ້ຢູ່ສະເໝີ, ເຂົາຍ່ອມບໍ່ມີຄວາມສົງໄສໃນພຣະບາລີ.


Ye panidha amhehi ‘‘satthā, abhibhavitā, vattā, kattā’’dayo saddā pakāsitā, tesu keci upayogavacanena saddhiṃ niccaṃ vattanti ‘‘pucchitā, okkamitā’’iccādayo. Tathā hi ‘‘abhijānāsi [Pg.188] no tvaṃ mahārāja imaṃ pañhaṃ aññe samaṇabrāhmaṇe pucchitā. Niddaṃ okkamitā’’tiādipayogā bahū dissanti. Keci sāmivacanena saddhiṃ niccaṃ vattanti ‘‘abhibhavitā, vattā’’iccādayo. Tathā hi ‘‘paccāmittānaṃ abhibhavitā, tassa bhavanti vattāro. Amatassa dātā. Parissayānaṃ sahitā. Anuppannassa maggassa, uppādetā naruttamo’’tiādipayogā bahū dissanti. Keci pana upayogavacanenapi saddhiṃ neva vattanti niyogā paññattiyaṃ pavattanato. Taṃ yathā? ‘‘Satthā, pitā, bhātā, nattā’’iccādayo. Ettha pana ‘‘upayogavacanena saddhiṃ niccaṃ vattantī’’tiādivacanaṃ kammabhūtaṃ atthaṃ sandhāya katanti veditabbaṃ.

ກໍບັນດາສັບມີ “satthā” (ພຣະສາດສະດາ), “abhibhavitā” (ຜູ້ຄອບງຳ), “vattā” (ຜູ້ກ່າວ), “kattā” (ຜູ້ເຮັດ) ເປັນຕົ້ນ ທີ່ພວກເຮົາສະແດງໄວ້ໃນທີ່ນີ້, ບາງສັບຍ່ອມເປັນໄປຮ່ວມກັບອຸປະໂຍຄະວິບັດ (ທຸຕິຍາວິບັດ) ເປັນນິດ ເຊັ່ນ “pucchitā” (ຜູ້ຖາມ), “okkamitā” (ຜູ້ກ້າວລົງ) ເປັນຕົ້ນ. ຈິງຢ່າງນັ້ນ, ການໃຊ້ຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “abhijānāsi no tvaṃ mahārāja imaṃ pañhaṃ aññe samaṇabrāhmaṇe pucchitā” (ຂ້າແຕ່ມະຫາຣາດ, ພຣະອົງຍ່ອມຊົງຈຳໄດ້ຫຼືບໍ່ວ່າ ພຣະອົງເຄີຍຖາມບັນຫາຂໍ້ນີ້ກັບສະມະນະພຣາມເຫຼົ່າອື່ນ), “niddaṃ okkamitā” (ຜູ້ກ້າວລົງສູ່ຄວາມຫຼັບ) ຍ່ອມປະກົດເປັນອັນຫຼາຍ. ບາງສັບຍ່ອມເປັນໄປຮ່ວມກັບສາມີວິບັດ (ຈະດຖີວິບັດ) ເປັນນິດ ເຊັ່ນ “abhibhavitā” (ຜູ້ຄອບງຳ), “vattā” (ຜູ້ກ່າວ) ເປັນຕົ້ນ. ຈິງຢ່າງນັ້ນ, ການໃຊ້ຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “paccāmittānaṃ abhibhavitā” (ຜູ້ຄອບງຳເຊິ່ງປັດຈາມິດທັງຫຼາຍ), “tassa bhavanti vattāro” (ຍ່ອມມີຜູ້ກ່າວເຊິ່ງຄຳນັ້ນ), “amatassa dātā” (ຜູ້ໃຫ້ເຊິ່ງອະມະຕະ), “parissayānaṃ sahitā” (ຜູ້ອົດກັ້ນເຊິ່ງອັນຕະລາຍທັງຫຼາຍ), “anuppannassa maggassa, uppādetā naruttamo” (ພຣະອຸຕະມະບຸຣຸດ ຜູ້ຊົງຍັງມັກທີ່ຍັງບໍ່ເກີດ ໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ) ຍ່ອມປະກົດເປັນອັນຫຼາຍ. ແຕ່ບາງສັບຍ່ອມບໍ່ເປັນໄປຮ່ວມກັບແມ້ນອຸປະໂຍຄະວິບັດເລີຍ ເພາະເປັນໄປໃນບັນຍັດໂດຍສ່ວນດຽວ. ຈະວ່າຢ່າງໃດ? ຄືສັບມີ “satthā” (ພຣະສາດສະດາ), “pitā” (ພໍ່), “bhātā” (ພີ່ນ້ອງຊາຍ), “nattā” (ຫຼານ) ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້, ຄຳວ່າ “ຍ່ອມເປັນໄປຮ່ວມກັບອຸປະໂຍຄະວິບັດເປັນນິດ” ເປັນຕົ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ກ່າວໝາຍເຖິງເນື້ອຄວາມທີ່ເປັນກຳ (ກຳມະພູຕະ).


Evaṃ ukārantatāpakatikānaṃ ākārantapadānaṃ pavattiṃ viditvā saddesu atthesu ca kosallamicchantehi puna liṅgaantavasena ‘‘satthā, sattho, sattha’’nti tikaṃ katvā padānamattho ca pakatirūpassa nāmikapadamālā ca padānaṃ sadisāsadisatā ca vavatthapetabbā. Tatra hi ‘‘satthā’’ti idaṃ paṭhamaṃ ukārantatāpakatiyaṃ ṭhatvā pacchā ākārantabhūtaṃ pulliṅgaṃ, ‘‘sattho’’ti idaṃ paṭhamaṃ akārantatāpakatiyaṃ ṭhatvā pacchā okārantabhūtaṃ pulliṅgaṃ, ‘‘sattha’’ntidaṃ pana paṭhamaṃ akārantatāpakatiyaṃ ṭhatvā pacchā niggahītantabhūtaṃ napuṃsakaliṅgaṃ. Tatra satthāti sadevakaṃ lokaṃ sāsati anusāsatīti satthā, ko so? Bhagavā. Satthoti saha atthenāti sattho, bhaṇḍamūlaṃ gahetvā vāṇijjāya desantaraṃ gato janasamūho. Satthanti sāsati ācikkhati atthe etenāti satthaṃ, byākaraṇādigantho, atha vā sasati hiṃsati satte etenāti satthaṃ, asiādi. ‘‘Satthā, satthā, satthāro. Satthāraṃ, satthāro’’ti pure viya [Pg.189] padamālā. ‘‘Sattho, satthā. Satthaṃ, satthe’’ti purisanayena padamālā. ‘‘Satthaṃ, satthāni, satthā. Satthaṃ, satthāni, satthe’’ti napuṃsake vattamāna cittanayena padamālā yojetabbā. Evaṃ tidhā bhinnāsu nāmikapadamālāsu padānaṃ sadisāsadisatā vavatthapetabbā.

ເມື່ອໄດ້ຊາບຄວາມເປັນໄປແຫ່ງບົດອາກາຣັນຕະ ທີ່ມີປົກກະຕິເປັນອູກາຣັນຕະ ຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ໂດຍຜູ້ປາດຖະໜາຄວາມສະຫຼາດໃນສັບ ແລະ ໃນເນື້ອຄວາມທັງຫຼາຍ, ພຶງກຳນົດເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດ, ປະທະມາລາແຫ່ງຮູບປົກກະຕິ, ແລະ ຄວາມເໝືອນແລະຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງບົດທັງຫຼາຍ ອີກເທື່ອໜຶ່ງ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງລິງ ແລະ ອັກສອນທ້າຍ ໂດຍເຮັດໃຫ້ເປັນໝວດສາມຄື “satthā, sattho, satthaṃ”. ໃນໝວດສາມນັ້ນ, ບົດວ່າ “satthā” ນີ້ ເປັນປຸລລິງ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມເປັນອູກາຣັນຕະປົກກະຕິໃນເບື້ອງຕົ້ນ ແລ້ວກາຍເປັນອາກາຣັນຕະໃນພາຍຫຼັງ. ບົດວ່າ “sattho” ນີ້ ເປັນປຸລລິງ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມເປັນອາກາຣັນຕະປົກກະຕິໃນເບື້ອງຕົ້ນ ແລ້ວກາຍເປັນໂອກາຣັນຕະໃນພາຍຫຼັງ. ສ່ວນບົດວ່າ “satthaṃ” ນີ້ ເປັນນະປຸງສະກະລິງ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມເປັນອາກາຣັນຕະປົກກະຕິໃນເບື້ອງຕົ້ນ ແລ້ວກາຍເປັນນິກຄະຫີຕັນຕະ (ມີນິກຄະຫີດເປັນອັກສອນທ້າຍ) ໃນພາຍຫຼັງ. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ບົດວ່າ “satthā” ໄດ້ແກ່ ຜູ້ໃດຍ່ອມສັ່ງສອນ ຍ່ອມພ່ຳສອນໂລກພ້ອມທັງເທວະດາ ເພາະສະນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ “satthā” (ພຣະສາດສະດາ), ຜູ້ນັ້ນແມ່ນໃຜ? ຄືພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ບົດວ່າ “sattho” ໄດ້ແກ່ ໄປຮ່ວມກັບຊັບ (saha atthena) ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ “sattho” (ກອງກວຽນ), ຄືກຸ່ມຄົນທີ່ຖືເອົາຕົ້ນທຶນສິນຄ້າແລ້ວເດີນທາງໄປສູ່ຕ່າງປະເທດເພື່ອການຄ້າຂາຍ. ບົດວ່າ “satthaṃ” ໄດ້ແກ່ ບຸກຄົນຍ່ອມສອນ ຍ່ອມບອກເນື້ອຄວາມດ້ວຍຄຳພີນີ້ ເພາະສະນັ້ນ ຄຳພີນັ້ນຊື່ວ່າ “satthaṃ” (ຄຳພີ, ສາດສະຕາ), ຄືຄຳພີໄວຍາກອນເປັນຕົ້ນ; ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ສິ່ງໃດຍ່ອມບຽດບຽນ ຍ່ອມທຳຮ້າຍສັດທັງຫຼາຍ ເພາະສະນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ “satthaṃ” (ສາດສະຕຣາ, ອາວຸດ), ຄືດາບເປັນຕົ້ນ. ປະທະມາລາແຫ່ງ “satthā” ຄື “satthā, satthā, satthāro. satthāraṃ, satthāro” ເໝືອນດັ່ງໃນກ່ອນ. ປະທະມາລາແຫ່ງ “sattho” ຄື “sattho, satthā. satthaṃ, satthe” ພຶງປະກອບຕາມນັຍແຫ່ງ “purisa” (ບຸຣຸດ). ປະທະມາລາແຫ່ງ “satthaṃ” ຄື “satthaṃ, satthāni, satthā. satthaṃ, satthāni, satthe” ພຶງປະກອບຕາມນັຍແຫ່ງ “citta” (ຈິດ) ທີ່ເປັນນະປຸງສະກະລິງ. ພຶງກຳນົດຄວາມເໝືອນແລະຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງບົດທັງຫຼາຍ ໃນປະທະມາລາທີ່ແຍກອອກເປັນສາມທາງ ຢ່າງນີ້.


Satthā tiṭṭhati sabbaññū, satthā yanti dhanatthikā;

Satthā apeti puriso, bhonto satthā dadātha saṃ.

“ພຣະສາດສະດາຜູ້ຊົງຮູ້ທັງປວງ ຍ່ອມປະທັບຢືນຢູ່, ຜູ້ປາດຖະໜາຊັບ ຍ່ອມໄປດ້ວຍກອງກວຽນ, ບຸຣຸດ ຍ່ອມຫຼີກໄປຈາກອາວຸດ, ທ່ານຜູ້ຈະເລີນທັງຫຼາຍ ຂໍຈົ່ງໃຫ້ເຊິ່ງຊັບ”


Evaṃ sutisāmaññavasena sadisatā bhavati.

ຄວາມເໝືອນກັນ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມສະເໝີກັນໂດຍສຽງ (ການໄດ້ຍິນ) ຢ່າງນີ້.


Satthaṃ yaṃ tikhiṇaṃ tena, sattho katvāna kappiyaṃ;

Phalaṃ satthussa pādāsi, satthā taṃ paribhuñjati.

“ນາຍກອງກວຽນ ໄດ້ເຮັດຜົນໄມ້ໃຫ້ເປັນຂອງຄວນ (ກັປປິຍະ) ດ້ວຍອາວຸດອັນຄົມນັ້ນ ແລ້ວໄດ້ຖວາຍແກ່ພຣະສາດສະດາ, ພຣະສາດສະດາ ຍ່ອມຊົງສະເຫວີຍຜົນໄມ້ນັ້ນ”


Evaṃ asutisāmaññavasena asadisatā bhavati, tathā liṅgaantavasena. ‘‘Cetā ceto’’ti ca ‘‘tātā tāto’’ti ca dukaṃ katvā padānamattho ca pakatirūpassa nāmikapadamālā ca padānaṃ sadisāsadisatā ca vavatthapetabbā.

ຄວາມຕ່າງກັນ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມບໍ່ສະເໝີກັນໂດຍສຽງ ຢ່າງນີ້, ແລະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງລິງ ແລະ ອັກສອນທ້າຍ ກໍເຊັ່ນກັນ. ພຶງກຳນົດເນື້ອຄວາມແຫ່ງບົດ, ປະທະມາລາແຫ່ງຮູບປົກກະຕິ, ແລະ ຄວາມເໝືອນແລະຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງບົດທັງຫຼາຍ ໂດຍເຮັດໃຫ້ເປັນໝວດສອງຄື “cetā, ceto” ແລະ “tātā, tāto”.


Tatra hi ‘‘cetā’’ti paṭhamaṃ ukārantatāpakatiyaṃ ṭhatvā pacchā ākārantabhūtaṃ pulliṅgaṃ, tathā ‘‘tātā’’ti padampi. ‘‘Ceto’’ti idaṃ pana paṭhamaṃ akārantatāpakatiyaṃ ṭhatvā pacchā okārantabhūtaṃ pulliṅgaṃ, tathā ‘‘tāto’’ti padampi. Tatra cetāti cinoti rāsiṃ karotīti cetā, pākāracinanako puggalo, iṭṭhakavaḍḍhakīti attho. Cetoti cittaṃ, evaṃnāmako vā luddo. Ettha ca cittaṃ ‘‘cetayati cintetī’’ti atthavasena ceto, luddo pana paṇṇattivasena. Tātāti tāyatīti tātā. ‘‘Aghassa tātā hitassa vidhātā’’tissa payogo. ‘‘Tāto’’ti etthāpi tāyatīti tāto, puttānaṃ pitūsu, pitarānaṃ puttesu, aññesañca aññesu piyapuggalesu vattabbavohāro [Pg.190] eso. ‘‘So nūna kapaṇo tāto, ciraṃ ruccati assame. Kicchenādhigatā bhogā, te tāto vidhamaṃ dhamaṃ. Ehi tātā’’tiādīsu cassa payogo veditabbo. ‘‘Cetā, cetā, cetāro. Cetāraṃ, cetāro’’ti satthunayena padamālā. ‘‘Ceto, cetā. Cetaṃ, cete. Cetasā, cetenā’’ti manogaṇanayena ñeyyā. Ayaṃ cittavācakassa cetasaddassa nāmikapadamālā. ‘‘Ceto, cetā. Cetaṃ, cete. Cetenā’’ti purisanayena ñeyyā. Ayaṃ paṇṇattivācakassa cetasaddassa nāmikapadamālā. ‘‘Tātā, tātā, tātāro. Tātāra’’nti satthunayena ñeyyā. ‘‘Tāto, tātā, tāta’’nti purisanayena ñeyyā. Evamimāsupi nāmikapadamālāsu padānaṃ sadisāsadisatā vavatthapetabbā, tathā liṅgaantavasena ‘‘ñātā, ñāto, ñātaṃ, ñātā’’ti catukkaṃ katvā padānamattho ca pakatirūpassa nāmikapadamālā ca padānaṃ sadisāsadisatā ca vavatthapetabbā.

ໃນບັນດາບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ “ເຈຕາ” (cetā) ນີ້ ໃນເບື້ອງຕົ້ນຕັ້ງຢູ່ໃນສະພາວະເດີມທີ່ມີ ອຸ-ກາຣັນ (ukārantatāpakati) ແລ້ວພາຍຫຼັງກາຍເປັນ ອາ-ກາຣັນ (ākārantabhūta) ເປັນປຸລລິງ (pulliṅga), ຄຳວ່າ “ຕາຕາ” (tātā) ກໍເປັນເຊັ່ນນັ້ນຄືກັນ. ສ່ວນຄຳວ່າ “ເຈໂຕ” (ceto) ນີ້ ໃນເບື້ອງຕົ້ນຕັ້ງຢູ່ໃນສະພາວະເດີມທີ່ມີ ອະ-ກາຣັນ (akārantatāpakati) ແລ້ວພາຍຫຼັງກາຍເປັນ ໂອ-ກາຣັນ (okārantabhūta) ເປັນປຸລລິງ, ຄຳວ່າ “ຕາໂຕ” (tāto) ກໍເປັນເຊັ່ນນັ້ນຄືກັນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ “ເຈຕາ” ໝາຍເຖິງ ຜູ້ກໍ່ສ້າງ, ຜູ້ຮວບຮວມ ດັ່ງນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ “ເຈຕາ” (cetā) ໝາຍເຖິງ ບຸກຄົນຜູ້ກໍ່ກຳແພງ ຫຼື ຊ່າງກໍ່ອິດ. ຄຳວ່າ “ເຈໂຕ” ໝາຍເຖິງ ຈິດ ຫຼື ນາຍພານຜູ້ມີຊື່ຢ່າງນັ້ນ. ແລະໃນຄຳນີ້, ຈິດ ຊື່ວ່າ “ເຈໂຕ” ໂດຍຄວາມໝາຍວ່າ “ຍ່ອມຄິດ, ຍ່ອມດຳຣິ” (cetayati cinteti), ສ່ວນນາຍພານ ຊື່ວ່າ “ເຈໂຕ” ໂດຍຄວາມໝາຍເປັນບັນຍັດ (paṇṇatti). ຄຳວ່າ “ຕາຕາ” ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຍ່ອມຮັກສາ (tāyatīti tātā). ມີອຸທາຫອນວ່າ “ອະຄັສສະ ຕາຕາ ຫິຕັສສະ ວິທາຕາ” (aghassa tātā hitassa vidhātā - ຜູ້ປ້ອງກັນຄວາມຊົ່ວຮ້າຍ, ຜູ້ຈັດແຈງປະໂຫຍດເກື້ອກູນ). ແມ່ນແຕ່ໃນຄຳວ່າ “ຕາໂຕ” (tāto) ນີ້ ກໍໝາຍເຖິງ ຜູ້ຍ່ອມຮັກສາ (tāyatīti tāto), ນີ້ເປັນຄຳຮ້ອງເອີ້ນທີ່ໃຊ້ເວົ້າລະຫວ່າງບິດາກັບບຸດ, ບຸດກັບບິດາ ແລະ ບຸກຄົນຜູ້ເປັນທີ່ຮັກອື່ນໆ ກັບບຸກຄົນອື່ນໆ. ພຶງຊາບອຸທາຫອນໃນຄຳເຫຼົ່ານີ້ວ່າ “ໂສ ນູນະ ກະປະໂນ ຕາໂຕ, ຈິຣັງ ຣຸຈຈະຕິ ອັສສະເມ. ກິຈເຈນາທິຄະຕາ ໂພຄາ, ເຕ ຕາໂຕ ວິທະມັງ ທະມັງ. ເອຫິ ຕາຕາ” (so nūna kapaṇo tāto... ehi tātā) ເປັນຕົ້ນ. ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດ (padamālā) ວ່າ “ເຈຕາ, ເຈຕາ, ເຈຕາໂຣ. ເຈຕາຣັງ, ເຈຕາໂຣ” ພຶງຊາບຕາມແບບຂອງ ສັຕຖຸສັບ (satthunaya). ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດວ່າ “ເຈໂຕ, ເຈຕາ. ເຈຕັງ, ເຈເຕ. ເຈຕະສາ, ເຈເຕນະ” ພຶງຊາບຕາມແບບຂອງ ມະໂນຄະນະສັບ (manogaṇanaya). ນີ້ຄືຕາຕະລາງການແຈກວິພັດຂອງ “ເຈຕະ” ສັບ ທີ່ບອກເຖິງ ຈິດ. ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດວ່າ “ເຈໂຕ, ເຈຕາ. ເຈຕັງ, ເຈເຕ. ເຈເຕນະ” ພຶງຊາບຕາມແບບຂອງ ປຸຣິສສັບ (purisanaya). ນີ້ຄືຕາຕະລາງການແຈກວິພັດຂອງ “ເຈຕະ” ສັບ ທີ່ບອກເຖິງ ບັນຍັດ (ຊື່ຄົນ). ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດວ່າ “ຕາຕາ, ຕາຕາ, ຕາຕາໂຣ. ຕາຕາຣັງ” ພຶງຊາບຕາມແບບຂອງ ສັຕຖຸສັບ. ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດວ່າ “ຕາໂຕ, ຕາຕາ, ຕາຕະ” ພຶງຊາບຕາມແບບຂອງ ປຸຣິສສັບ. ໃນຕາຕະລາງການແຈກວິພັດເຫຼົ່ານີ້, ພຶງກຳນົດຄວາມຄືກັນ ແລະ ຄວາມຕ່າງກັນຂອງບົດທັງຫຼາຍ, ແລະໂດຍອຳນາດແຫ່ງລິງ ແລະ ກາຣັນ ພຶງກຳນົດບົດທັງ 4 ຄື “ຍາຕາ, ຍາໂຕ, ຍາຕັງ, ຍາຕາ” (ñātā, ñāto, ñātaṃ, ñātā) ແລ້ວກຳນົດຄວາມໝາຍຂອງບົດ, ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດຂອງຮູບເດີມ ແລະ ຄວາມຄືກັນ ແລະ ຄວາມຕ່າງກັນຂອງບົດທັງຫຼາຍ.


Tatra hi ‘‘ñātā’’ti idaṃ paṭhamaṃ ukārantatāpakatiyaṃ ṭhatvā pacchā ākārantabhūtaṃ pulliṅgaṃ. ‘‘Ñāto ñāta’’nti imāni yathākkamaṃ paṭhamaṃ akārantatāpakatiyaṃ ṭhatvā pacchokārantaniggahītantabhūtāni vāccaliṅgesu punnapuṃsakaliṅgāni. Tathā hi ‘‘ñāto attho sukhāvaho. Ñātametaṃ kuraṅgassā’’ti nesaṃ payogā dissanti. ‘‘Ñātā’’ti idaṃ pana paṭhamaṃ ākārantatāpakatiyaṃ ṭhatvā pacchāpi ākārantabhūtaṃ vāccaliṅgesu itthiliṅgaṃ. Tathā hi ‘‘esā itthimayā ñātā’’ti payogo. Tatra pulliṅgapakkhe ‘‘jānātīti ñātā’’ti kattukārakavattamānakālavasena attho gahetabbo. Itthiliṅgādipakkhe ‘‘ñāyitthāti ñātā ñāto [Pg.191] ñāta’’nti kammakārakātītakālavasena attho gahetabbo. Esa nayo aññatthāpi yathāsambhavaṃ daṭṭhabbo. ‘‘Ñātā, ñātā, ñātāro. Ñātāra’’nti satthunayena ñeyyā. ‘‘Ñāto, ñātā. Ñāta’’nti purisanayena ñeyyā. ‘‘Ñātaṃ, ñātāni, ñātā. Ñātaṃ, ñātāni, ñāte’’ti vakkhamānacittanayena ñeyyā. ‘‘Ñātā, ñātā, ñātāyo. Ñātaṃ, ñātā, ñātāyo’’ti vakkhamānakaññānayena ñeyyā. Evamimāsupi nāmikapadamālāsu padānaṃ sadisāsadisatā vavatthapetabbā. Aññesupi ṭhānesu yathārahaṃ iminā nayena sadisāsadisatā upaparikkhitabbā. Vattā dhātā gantādīnampi ‘‘vadatīti vattā, dhāretīti dhātā, gacchatīti gantā’’tiādinā yathāsambhavaṃ nibbacanāni ñeyyāni.

ໃນບັນດາບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ “ຍາຕາ” (ñātā) ນີ້ ໃນເບື້ອງຕົ້ນຕັ້ງຢູ່ໃນສະພາວະເດີມທີ່ມີ ອຸ-ກາຣັນ ແລ້ວພາຍຫຼັງກາຍເປັນ ອາ-ກາຣັນ ເປັນປຸລລິງ. ສ່ວນຄຳວ່າ “ຍາໂຕ, ຍາຕັງ” (ñāto ñātaṃ) ເຫຼົ່ານີ້ ຕາມລຳດັບ ໃນເບື້ອງຕົ້ນຕັ້ງຢູ່ໃນສະພາວະເດີມທີ່ມີ ອະ-ກາຣັນ ແລ້ວພາຍຫຼັງກາຍເປັນ ໂອ-ກາຣັນ ແລະ ນິກຄະຫິດຕະ-ກາຣັນ (niggahītanta) ເປັນປຸລລິງ ແລະ ນະປຸງສະກະລິງ ໃນບັນດາລິງທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມ (vāccaliṅga). ດັ່ງທີ່ມີອຸທາຫອນປາກົດວ່າ “ຍາໂຕ ອັຕໂຖ ສຸຂາວະໂຫ” (ñāto attho sukhāvaho - ປະໂຫຍດທີ່ຮູ້ແລ້ວນຳສຸກມາໃຫ້) ແລະ “ຍາຕຳເມຕັງ ກຸຣັງຄັສສະ” (ñātametaṃ kuraṅgassa - ເລື່ອງນັ້ນກວາງຮູ້ແລ້ວ). ສ່ວນຄຳວ່າ “ຍາຕາ” (ñātā) ນີ້ ໃນເບື້ອງຕົ້ນຕັ້ງຢູ່ໃນສະພາວະເດີມທີ່ມີ ອາ-ກາຣັນ ແລະ ພາຍຫຼັງກໍຍັງຄົງເປັນ ອາ-ກາຣັນ ເປັນອິຕຖີລິງ ໃນບັນດາລິງທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມ. ດັ່ງທີ່ມີອຸທາຫອນວ່າ “ເອສາ ອິຕຖີມະຍາ ຍາຕາ” (esā itthimayā ñātā - ຍິງນັ້ນຂ້າພະເຈົ້າຮູ້ຈັກແລ້ວ). ໃນບັນດາລິງເຫຼົ່ານັ້ນ, ໃນຝ່າຍປຸລລິງ ພຶງຖືເອົາຄວາມໝາຍໂດຍອຳນາດແຫ່ງ ກັຕຕຸການົກ (kattukāraka) ແລະ ປັດຈຸບັນການ (vattamānakāla) ວ່າ “ຜູ້ຍ່ອມຮູ້ ຊື່ວ່າ ຍາຕາ” (jānātīti ñātā). ໃນຝ່າຍອິຕຖີລິງເປັນຕົ້ນ ພຶງຖືເອົາຄວາມໝາຍໂດຍອຳນາດແຫ່ງ ກັມມະການົກ (kammakāraka) ແລະ ອະດີດການ (atītakāla) ວ່າ “ສິ່ງທີ່ຖືກຮູ້ແລ້ວ ຊື່ວ່າ ຍາຕາ, ຍາໂຕ, ຍາຕັງ” (ñāyitthāti ñātā ñāto ñātaṃ). ວິທີການນີ້ ພຶງເຫັນໃນບ່ອນອື່ນໆ ຕາມທີ່ສົມຄວນຄືກັນ. ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດວ່າ “ຍາຕາ, ຍາຕາ, ຍາຕາໂຣ. ຍາຕາຣັງ” ພຶງຊາບຕາມແບບຂອງ ສັຕຖຸສັບ. “ຍາໂຕ, ຍາຕາ. ຍາຕັງ” ພຶງຊາບຕາມແບບຂອງ ປຸຣິສສັບ. “ຍາຕັງ, ຍາຕານິ, ຍາຕາ. ຍາຕັງ, ຍາຕານິ, ຍາເຕ” ພຶງຊາບຕາມແບບຂອງ ຈิຕຕະສັບ ທີ່ຈະກ່າວເຖິງຂ້າງໜ້າ. “ຍາຕາ, ຍາຕາ, ຍາຕາໂຍ. ຍາຕັງ, ຍາຕາ, ຍາຕາໂຍ” ພຶງຊາບຕາມແບບຂອງ ກັນຍາສັບ ທີ່ຈະກ່າວເຖິງຂ້າງໜ້າ. ໃນຕາຕະລາງການແຈກວິພັດເຫຼົ່ານີ້, ພຶງກຳນົດຄວາມຄືກັນ ແລະ ຄວາມຕ່າງກັນຂອງບົດທັງຫຼາຍ. ແມ່ນແຕ່ໃນບ່ອນອື່ນໆ ກໍພຶງພິຈາລະນາຄວາມຄືກັນ ແລະ ຄວາມຕ່າງກັນໂດຍວິທີການນີ້ຕາມທີ່ສົມຄວນ. ພຶງຊາບຄຳວິເຄາະ (viggahe) ຂອງສັບທັງຫຼາຍມີ ວັຕຕາ (vattā), ທາຕາ (dhātā), ຄັນຕາ (gantā) ເປັນຕົ້ນ ຕາມທີ່ສົມຄວນ ດັ່ງນີ້ວ່າ “ຜູ້ຍ່ອມກ່າວ ຊື່ວ່າ ວັຕຕາ” (vadatīti vattā), “ຜູ້ຍ່ອມຊົງໄວ້ ຊື່ວ່າ ທາຕາ” (dhāretīti dhātā), “ຜູ້ຍ່ອມໄປ ຊື່ວ່າ ຄັນຕາ” (gacchatīti gantā) ເປັນຕົ້ນ.


Yaṃ panettha amhehi pakiṇṇakavacanaṃ kathitaṃ, taṃ ‘‘aṭṭhāne idaṃ kathita’’nti na vattabbaṃ. Yasmā ayaṃ saddanīti nāma saddānamatthānañca yuttāyuttipakāsanatthaṃ katārambhattā nānappakārena sabbaṃ māgadhavohāraṃ saṅkhobhetvā kathitāyeva sobhati, na itarathā, tasmā nānappabhedena vattumicchāya sambhavato ‘‘aṭṭhāne idaṃ kathita’’nti na vattabbaṃ. Nānāupāyehi viññūnaṃ ñāpanatthaṃ katārambhattā ca pana punaruttidosopettha na cintetabbo, aññadatthu saddhāsampannehi kulaputtehi ayaṃ saddanīti piṭakattayopakārāya sakkaccaṃ pariyāpuṇitabbā.

ສ່ວນຄຳປາໄສເບັດເຕັດ (pakiṇṇakavacana) ໃດໆ ທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີນີ້, ບໍ່ພຶງກ່າວວ່າ “ຄຳນີ້ກ່າວໄວ້ໃນສະຖານທີ່ທີ່ບໍ່ສົມຄວນ”. ເພາະວ່າ ຄຳພີສັດທານີຕິ (Saddanīti) ນີ້ ເລີ່ມຕົ້ນແຕ່ງຂຶ້ນເພື່ອສະແດງຄວາມຖືກຕ້ອງ ແລະ ບໍ່ຖືກຕ້ອງຂອງສັບ ແລະ ເນື້ອຄວາມທັງຫຼາຍ, ດັ່ງນັ້ນ ການກ່າວໂດຍການຄົ້ນຄວ້າ ແລະ ຮວບຮວມເອົາພາສາມະຄົດ (māgadhavohāra) ທັງໝົດມາສະແດງໄວ້ໂດຍປະການຕ່າງໆ ຈຶ່ງມີຄວາມງົດງາມຢ່າງແທ້ຈິງ, ບໍ່ແມ່ນໂດຍປະການອື່ນ. ເພາະເຫດນັ້ນ, ເມື່ອມີຄວາມປະສົງຈະກ່າວໂດຍຈຳແນກເປັນປະເພດຕ່າງໆ, ຈຶ່ງບໍ່ພຶງກ່າວວ່າ “ຄຳນີ້ກ່າວໄວ້ໃນສະຖານທີ່ທີ່ບໍ່ສົມຄວນ”. ແລະອັນໜຶ່ງ, ເພາຄຳພີນີ້ເລີ່ມຕົ້ນແຕ່ງຂຶ້ນເພື່ອໃຫ້ຜູ້ມີປັນຍາທັງຫຼາຍເຂົ້າໃຈໄດ້ໂດຍອຸບາຍຕ່າງໆ, ໂທດຄືການກ່າວຊ້ຳ (punaruttidosa) ໃນຄຳພີນີ້ຈຶ່ງບໍ່ພຶງຄິດເຖິງ (ບໍ່ຖືວ່າເປັນຂໍ້ບົກພ່ອງ), ໂດຍແທ້ຈິງແລ້ວ ກຸລບຸດທັງຫຼາຍຜູ້ສົມບູນດ້ວຍສັດທາ ພຶງສຶກສາຮຽນຮູ້ຄຳພີສັດທານີຕິນີ້ໂດຍເຄົາລົບ ເພື່ອເປັນປະໂຫຍດແກ່ພະໄຕປິໂດກ.


Iti abhibhavitāpadasadisāni vattā, dhātā, gantādīni padāni dassitāni. Idāni ataṃsadisāni dassessāma. Seyyathidaṃ –

ບົດທັງຫຼາຍມີ ວັຕຕາ (vattā), ທາຕາ (dhātā), ຄັນຕາ (gantā) ເປັນຕົ້ນ ທີ່ມີຮູບຄືກັນກັບບົດວ່າ ອະພິພະວິຕາ (abhibhavitā) ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວດ້ວຍປະການສະນີ. ບັດນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈະສະແດງບົດທັງຫຼາຍທີ່ມີຮູບບໍ່ຄືກັນກັບບົດນັ້ນ. ດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້ -


Guṇavā gaṇavā ceva, balavā yasavā tathā;

Dhanavā sutavā vidvā, dhutavā katavāpi ca.

ຄຳວ່າ ຄຸນວາ (guṇavā), ຄະນະວາ (gaṇavā), ພະລະວາ (balavā), ຍະສະວາ (yasavā), ທະນະວາ (dhanavā), ສຸຕະວາ (sutavā), ວິດວາ (vidvā), ທຸຕະວາ (dhutavā) ແລະ ກະຕະວາ (katavā).


Hitavā [Pg.192] bhagavā ceva, dhitavā thāmavā tathā;

Yatavā cāgavā cātha, himaviccādayo ravā.

ຄຳວ່າ ຫິຕະວາ (hitavā), ພະຄະວາ (bhagavā), ທິຕະວາ (dhitavā), ທາມະວາ (thāmavā), ຍະຕະວາ (yatavā), ຈາກະວາ (cāgavā) ແລະ ຫິມະວາ (himavā) ເປັນຕົ້ນ ເຫຼົ່ານີ້ ລ້ວນແຕ່ລົງທ້າຍດ້ວຍສຽງ ວາ (vā).


Punnapuṃsakaliṅgehi, akārantehi pāyato;

Vantusaddo paro hoti, tadantā guṇavādayo.

ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວ, ວັນຕຸ-ປັດໄຈ (vantusadda) ຍ່ອມລົງເບື້ອງຫຼັງຈາກສັບທີ່ເປັນປຸລລິງ ແລະ ນະປຸງສະກະລິງ ທີ່ມີ ອະ-ກາຣັນ, ສັບທັງຫຼາຍມີ ຄຸນວາ (guṇavā) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີ ວັນຕຸ-ປັດໄຈ ນັ້ນຢູ່ປາຍ.


Saññāvā rasmivā ceva, massuvā ca yasassivā;

Iccādidassanāpeso, ākārivaṇṇukārato;

Itthiliṅgādīsu hoti, katthacīti pakāsaye.

ພຶງສະແດງວ່າ ເພາະເຫັນອຸທາຫອນມີ ສັນຍາວາ (saññāvā), ຣັສມິວາ (rasmivā), ມັສສຸວາ (massuvā) ແລະ ຍະສັສສິວາ (yasassivā) ເປັນຕົ້ນ, ວັນຕຸ-ປັດໄຈນີ້ ບາງເທື່ອກໍລົງເບື້ອງຫຼັງຈາກສັບທີ່ມີ ອາ-ກາຣັນ, ອິ-ກາຣັນ, ອຸ-ກາຣັນ ແລະ ໃນອິຕຖີລິງ ເປັນຕົ້ນ ໄດ້ບາງບ່ອນ.


Satimā gatimā attha-dassimā dhitimā tathā;

Mutimā matimā ceva, jutimā hirimāpi ca.

ຄຳວ່າ ສະຕິມາ (satimā), ຄະຕິມາ (gatimā), ອັຕຖະທັສສິມາ (atthadassimā), ທິຕິມາ (dhitimā), ມຸຕິມາ (mutimā), ມະຕິມາ (matimā), ຊຸຕິມາ (jutimā) ແລະ ຫິຣິມາ (hirimā).


Thutimā ratimā ceva, yatimā balimā tathā;

Kasimā sucimā dhīmā, rucimā cakkhumāpi ca.

ຄຳວ່າ ທຸຕິມາ (thutimā), ຣະຕິມາ (ratimā), ຍະຕິມາ (yatimā), ພະລິມາ (balimā), ກະສິມາ (kasimā), ສຸຈິມາ (sucimā), ທີມາ (dhīmā), ຣຸຈິມາ (rucimā) ແລະ ຈັກຂຸມາ (cakkhumā).


Bandhumā hetumā’yasmā, ketumā rāhumā tathā;

Khāṇumā bhāṇumā gomā, vijjumā vasumādayo.

ຄຳວ່າ ພັນທຸມາ (bandhumā), ເຫຕຸມາ (hetumā), ອາຍັສມາ (āyasmā), ເກຕຸມາ (ketumā), ຣາຫຸມາ (rāhumā), ຂານຸມາ (khāṇumā), ພານຸມາ (bhāṇumā), ໂຄມາ (gomā), ວິຊຊຸມາ (vijjumā) ແລະ ວະສຸມາ (vasumā) ເປັນຕົ້ນ.


Pāpimā puttimā ceva, candimiccādayopi ca;

Ataṃsadisasaddāti, viññātabbā vibhāvinā.

ຄຳວ່າ ປາປິມາ (pāpimā), ປຸຕຕິມາ (puttimā) ແລະ ຈັນທິມາ (candimā) ເປັນຕົ້ນ, ຜູ້ມີປັນຍາພຶງຊາບວ່າ ເປັນສັບທີ່ມີຮູບບໍ່ຄືກັນກັບບົດນັ້ນ (ຄືບໍ່ຄືກັບ ອະພິພະວິຕາ).


Ivaṇṇukārokārehi, mantusaddo paro bhave;

Ākārantā cikārantā, imantūti vibhāvaye.

ພຶງຊາບວ່າ ມັນຕຸ-ປັດໄຈ (mantusadda) ຍ່ອມລົງເບື້ອງຫຼັງຈາກສັບທີ່ມີ ອິ-ວັນນະ (i-vaṇṇa ຄື ອິ, ອີ) ແລະ ອຸ-ກາຣັນ (u-kāra ຄື ອຸ, ອູ), ສ່ວນສັບທີ່ມີ ອາ-ກາຣັນ ແລະ ອິ-ກາຣັນ ບາງສັບ ຍ່ອມລົງ ອິມັນຕຸ-ປັດໄຈ (imantu).


Guṇavā, guṇavā, guṇavanto. Guṇavantaṃ, guṇavante. Guṇavatā, guṇavantena, guṇavantehi, guṇavantebhi. Guṇavato, guṇavantassa, guṇavataṃ, guṇavantānaṃ. Guṇavatā, guṇavantā, guṇavantasmā, guṇavantamhā, guṇavantehi, guṇavantebhi. Guṇavato, guṇavantassa, guṇavataṃ, guṇavantānaṃ. Guṇavati, guṇavante, guṇavantasmiṃ, guṇavantamhi, guṇavantesu. Bho guṇavā, bhavanto guṇavā, bhonto guṇavanto.

ຄຸນວາ, ຄຸນວາ, ຄຸນວັນໂຕ (ວິພັດທີ 1). ຄຸນວັນຕັງ, ຄຸນວັນເຕ (ວິພັດທີ 2). ຄຸນວະຕາ, ຄຸນວັນເຕນະ, ຄຸນວັນເຕຫິ, ຄຸນວັນເຕພິ (ວິພັດທີ 3). ຄຸນວະໂຕ, ຄຸນວັນຕັສສະ, ຄຸນວະຕັງ, ຄຸນວັນຕານັງ (ວິພັດທີ 4). ຄຸນວະຕາ, ຄຸນວັນຕາ, ຄຸນວັນຕັສມາ, ຄຸນວັນຕັມຫາ, ຄຸນວັນເຕຫິ, ຄຸນວັນເຕພິ (ວິພັດທີ 5). ຄຸນວະໂຕ, ຄຸນວັນຕັສສະ, ຄຸນວະຕັງ, ຄຸນວັນຕານັງ (ວິພັດທີ 6). ຄຸນວະຕິ, ຄຸນວັນເຕ, ຄຸນວັນຕັສມິງ, ຄຸນວັນຕັມຫິ, ຄຸນວັນເຕສຸ (ວິພັດທີ 7). ໂພ ຄຸນວາ, ພະວັນໂຕ ຄຸນວາ, ພົນໂຕ ຄຸນວັນໂຕ (ອາຍົດຈະນະ/ຄຳຮ້ອງເອີ້ນ).


Ettha [Pg.193] pana ‘‘etha tumhe āvuso sīlavāhothā’’ti ca,

ໃນຄຳພີນີ້, ມີອຸທາຫອນວ່າ “ເອຖະ ຕຸມເຫ ອາວຸໂສ ສີລະວາ ໂຫຖະ” (etha tumhe āvuso sīlavā hotha - ແນ່ທ່ານຜູ້ມີອາຍຸທັງຫຼາຍ ພວກທ່ານຈົ່ງເປັນຜູ້ມີສິນເຖີດ) ແລະ


‘‘Balavanto dubbalā honti, thāmavantopi hāyare;

Cakkhumā andhikā honti, mātugāmavasaṃ gatā’’ti ca

“ພະລາວັນໂຕ ທຸບພະລາ ໂຫນຕິ, ທາມະວັນໂຕປິ ຮາຍະເຣ; ຈັກຂຸມາ ອັນທິກາ ໂຫນຕິ, ມາຕຸຄາມະວະສັງ ຄະຕາ” (balavanto dubbalā honti... - ບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ມີກຳລັງ ຍ່ອມກາຍເປັນຜູ້ອ່ອນແອ, ແມ່ນແຕ່ຜູ້ມີກຳລັງກາຍ ກໍຍ່ອມເສື່ອມຖອຍ; ຜູ້ມີຈັກຂຸ (ຕາດີ) ກໍຍ່ອມກາຍເປັນຄົນຕາບອດ ເມື່ອຕົກຢູ່ໃນອຳນາດຂອງມາຕຸຄາມ).


Pāḷiyaṃ ‘‘sīlavā, cakkhumā’’ti paṭhamābahuvacanassa dassanato ‘‘guṇavā’’ti paccattālapanaṭṭhāne bahuvacanaṃ vuttaṃ. ‘‘Guṇavā satimā’’tiādīsupi eseva nayo. Cūḷaniruttiyampi hi ‘‘guṇavā’’ti paccattālapanabahuvacanāni āgatāni, niruttipiṭake paccattekavacanabhāveneva āgataṃ, cūḷaniruttiyaṃ pana niruttipiṭake ca ‘‘bho guṇava’’iti rassavasena ālapanekavacanaṃ āgataṃ. Mayaṃ pana ‘‘taggha bhagavā bojjhaṅgā. Kathaṃ nu bhagavā tuyhaṃ sāvako sāsane rato’’tievamādīsu anekasatesu pāṭhesu ‘‘bhagavā’’iti ālapanekavacanassa dīghabhāvadassanato vantupaccayaṭṭhāne ‘‘bho guṇavā’’iccādi dīghavasena vacanaṃ yuttataraṃ viya maññāma, mantupaccayaṭṭhāne pana imantupaccayaṭṭhāne ca ‘‘sabbaverabhayātīta, pāde vandāmi cakkhuma. Evaṃ jānāhi pāpima’’iccādīsu pāḷipadesesu ‘‘cakkhuma’’iccādiālapanekavacanassa rassabhāvadassanato ‘‘bho satima, bho gatima’’iccādi rassavasena vacanaṃ yuttataraṃ viya maññāma, atha vā mahāparinibbānasuttaṭṭhakathāyaṃ ‘‘āyasmā tissa’’ itidīghavasena vuttālapanekavacanassa dassanato ‘‘bhagavā, āyasmā’’ itidīghavasena vuttapadamattaṃ ṭhapetvā vantupaccayaṭṭhānepi mantupaccayanayo netabbo, mantupaccayaṭṭhānepi vantupaccayanayo netabbo. Tathā hi kaccāyanādīsu ‘‘bho guṇavaṃ, bho guṇava, bho guṇavā’’iti niggahītarassadīghavasena tīṇi ālapanekavacanāni vuttāni, iminā ‘‘bho satimaṃ, bho satima, bho satimā’’ti evamādinayopi dassito[Pg.194]. Paṭhamābahuvacanaṭṭhāne pana ‘‘guṇavanto, guṇavantā, guṇavantī’’ti tīṇi padāni vuttāni, imināpi ‘‘satimanto, satimantā, satimantī’’ti evamādinayopi dassito. Tesu ‘‘bho guṇavaṃ bho satimaṃ, guṇavantā, guṇavantī’’ti imāni padāni evaṃgatikāni ca aññāni padāni pāḷiyaṃ appasiddhāni yathā ‘‘āyasmantā’’ti padaṃ pasiddhaṃ, tasmā yaṃ cūḷaniruttiyaṃ vuttaṃ, yañca niruttipiṭake, yañca kaccāyanādīsu, taṃ sabbaṃ pāḷiyā aṭṭhakathāhi ca saddhiṃ yathā na virujjhati, gaṅgodakena yamunodakaṃ viya aññadatthu saṃsandati sameti, tathā gahetabbaṃ.

ເພາະເຫັນການໃຊ້ບົດວ່າ “ສີລະວາ, ຈັກຂຸມາ” (sīlavā, cakkhumā) ເປັນປະຖົມມາພິພັດ ພະຫຸວະຈະນະ ໃນພະບາລີ, ຈຶ່ງກ່າວບົດວ່າ “ຄຸນວາ” (guṇavā) ເປັນພະຫຸວະຈະນະ ໃນອັດຖະແຫ່ງ ປັດຈັດຕະ (ວິພັດທີ 1) ແລະ ອາລົບປະນະ (ຄຳຮ້ອງເອີ້ນ). ແມ່ນແຕ່ໃນບົດທັງຫຼາຍມີ “ຄຸນວາ, ສະຕິມາ” ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ. ເພາະວ່າ ໃນຄຳພີຈູລະນິຣຸດຕິ ກໍມີບົດວ່າ “ຄຸນວາ” ເປັນປັດຈັດຕະ ແລະ ອາລົບປະນະ ພະຫຸວະຈະນະ ປາກົດຢູ່, ສ່ວນໃນຄຳພີນິຣຸດຕິປິໂດກ ປາກົດສະເພາະແຕ່ໃນສະພາວະທີ່ເປັນເອກະວະຈະນະເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ໃນຄຳພີຈູລະນິຣຸດຕິ ແລະ ຄຳພີນິຣຸດຕິປິໂດກ ປາກົດບົດວ່າ “ໂພ ຄຸນວະ” (bho guṇava) ເປັນອາລົບປະນະ ເອກະວະຈະນະ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສຽງສັ້ນ (ຣັດສະ). ສ່ວນພວກຂ້າພະເຈົ້າເຫັນວ່າ ໃນພະບາລີຫຼາຍຮ້ອຍບ່ອນ ມີບົດວ່າ “ພະຄະວາ” (bhagavā) ເປັນອາລົບປະນະ ເອກະວະຈະນະ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສຽງຍາວ (ທີຄະ) ດັ່ງໃນບົດວ່າ “ຕັກຄະ ພະຄະວາ ໂບດຊັງຄາ. ກະຖັງ ນຸ ພະຄະວາ ຕຸຍຫັງ ສາວະໂກ ສາສະເນ ຣະໂຕ” (taggha bhagavā bojjhaṅgā...) ເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ໃນບ່ອນທີ່ລົງ ວັນຕຸ-ປັດໄຈ ການກ່າວບົດວ່າ “ໂພ ຄຸນວາ” ເປັນຕົ້ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສຽງຍາວ ຈຶ່ງເບິ່ງຄືວ່າມີຄວາມສົມຄວນກວ່າ. ສ່ວນໃນບ່ອນທີ່ລົງ ມັນຕຸ-ປັດໄຈ ແລະ ອິມັນຕຸ-ປັດໄຈ ເພາະເຫັນບົດວ່າ “ຈັກຂຸມະ” (cakkhuma) ເປັນຕົ້ນ ເປັນອາລົບປະນະ ເອກະວະຈະນະ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສຽງສັ້ນ ໃນພະບາລີທັງຫຼາຍ ດັ່ງໃນບົດວ່າ “ສັບພະເວຣະພະຍາຕີຕະ, ປາເທ ວັນທາມິ ຈັກຂຸມະ. ເອວັງ ຊານາຫິ ປາປິມະ” (sabbaverabhayātīta... cakkhuma... pāpima) ເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ການກ່າວບົດວ່າ “ໂພ ສະຕິມະ, ໂພ ຄະຕິມະ” ເປັນຕົ້ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສຽງສັ້ນ ຈຶ່ງເບິ່ງຄືວ່າມີຄວາມສົມຄວນກວ່າ. ຫຼືອີກປະການໜຶ່ງ, ເພາະເຫັນການກ່າວບົດວ່າ “ອາຍັສມາ ຕິສສະ” (āyasmā tissa) ເປັນອາລົບປະນະ ເອກະວະຈະນະ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສຽງຍາວ ໃນອັດຖະກະຖາມະຫາປະຣິນິບພານະສູດ, ດັ່ງນັ້ນ ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ບົດທີ່ກ່າວໂດຍອຳນາດແຫ່ງສຽງຍາວຄື “ພະຄະວາ, ອາຍັສມາ” ເທົ່ານັ້ນ, ແມ່ນແຕ່ໃນບ່ອນທີ່ລົງ ວັນຕຸ-ປັດໄຈ ກໍພຶງນຳນັຍຂອງ ມັນຕຸ-ປັດໄຈ ມາໃຊ້ຄືກັນ, ແລະໃນບ່ອນທີ່ລົງ ມັນຕຸ-ປັດໄຈ ກໍພຶງນຳນັຍຂອງ ວັນຕຸ-ປັດໄຈ ມາໃຊ້ຄືກັນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ໃນຄຳພີກັດຈາຍະນະເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງກ່າວອາລົບປະນະ ເອກະວະຈະນະ ໄວ້ 3 ບົດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງນິກຄະຫິດ, ສຽງສັ້ນ ແລະ ສຽງຍາວ ດັ່ງນີ້ວ່າ “ໂພ ຄຸນວັງ, ໂພ ຄຸນວະ, ໂພ ຄຸນວາ” (bho guṇavaṃ, bho guṇava, bho guṇavā), ດ້ວຍວິທີການນີ້ ກໍເປັນອັນສະແດງນັຍວ່າ “ໂພ ສະຕິມັງ, ໂພ ສະຕິມະ, ໂພ ສະຕິມາ” ເປັນຕົ້ນຄືກັນ. ສ່ວນໃນບ່ອນທີ່ເປັນປະຖົມມາພິພັດ ພະຫຸວະຈະນະ ກໍກ່າວບົດໄວ້ 3 ບົດຄື “ຄຸນວັນໂຕ, ຄຸນວັນຕາ, ຄຸນວັນຕີ” (guṇavanto, guṇavantā, guṇavantī), ດ້ວຍວິທີການນີ້ ກໍເປັນອັນສະແດງນັຍວ່າ “ສະຕິມັນໂຕ, ສະຕິມັນຕາ, ສະຕິມັນຕີ” ເປັນຕົ້ນຄືກັນ. ໃນບັນດາບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ບົດທັງຫຼາຍຄື “ໂພ ຄຸນວັງ, ໂພ ສະຕິມັງ, ຄຸນວັນຕາ, ຄຸນວັນຕີ” ແລະ ບົດອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ພຶງຄົ້ນຫາອຸທາຫອນໃນພະບາລີ ດັ່ງເຊັ່ນບົດວ່າ “ອາຍັສມັນຕາ” (āyasmantā) ທີ່ປາກົດຢ່າງແຜ່ຫຼາຍ, ເພາະສະນັ້ນ ສິ່ງໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີຈູລະນິຣຸດຕິ, ສິ່ງໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີນິຣຸດຕິປິໂດກ ແລະ ສິ່ງໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີກັດຈາຍະນະເປັນຕົ້ນ, ສິ່ງທັງໝົດນັ້ນ ພຶງຖືເອົາໂດຍປະການທີ່ບໍ່ຂັດແຍ້ງກັບພະບາລີ ແລະ ອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍ, ແຕ່ຍ່ອມເຂົ້າກັນໄດ້ ແລະ ສອດຄ່ອງກັນຢ່າງແທ້ຈິງ ເໝືອນດັ່ງນ້ຳໃນແມ່ນ້ຳຄົງຄາກັບນ້ຳໃນແມ່ນ້ຳຍົມມະນາ.


Apicettha ayampi viseso gahetabbo. Taṃ yathā? ‘‘Tuyhaṃ dhītā mahāvīra, paññavanta jutindharā’’ti pāḷiyaṃ ‘‘paññavanta’’iti ālapanekavacanassa dassanato.

ແລະໃນຄຳພີນີ້, ພຶງຖືເອົາຂໍ້ພິເສດນີ້ຄືກັນ. ຂໍ້ພິເສດນັ້ນເປັນແນວໃດ? ຄື ເພາະເຫັນບົດວ່າ “ປັນຍະວັນຕາ” (paññavanta) ເປັນອາລົບປະນະ ເອກະວະຈະນະ ໃນພະບາລີວ່າ “ຕຸຍຫັງ ທີຕາ ມະຫາວີຣະ, ປັນຍະວັນຕະ ຊຸຕິນທະຣາ” (tuyhaṃ dhītā mahāvīra, paññavanta jutindharā - ຂ້າແຕ່ພະມະຫາວີຣະເຈົ້າ, ລູກສາວຂອງພະອົງ ເປັນຜູ້ມີປັນຍາ, ຊົງໄວ້ເຊິ່ງຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ).


‘‘Sabbā kirevaṃ pariniṭṭhitāni,Yasassi naṃ paññavantaṃ visayha;

Yaso ca laddhā purimaṃ uḷāraṃ,Nappajjahe vaṇṇabalaṃ purāṇa’’nti.

“ສັບພາ ກິເຣວັງ ປະຣິນິດຖິຕານິ, ຍະສັສສິ ນັງ ປັນຍະວັນຕັງ ວິສັຍຫະ; ຍະໂສ ຈະ ລັດທາ ປຸຣິມັງ ອຸລາຣັງ, ນັບປັດຊະເຫ ວັນນະພະລັງ ປຸຣານັງ” (sabbā kirevaṃ pariniṭṭhitāni... - ໄດ້ຍິນວ່າ ນາງຜູ້ມີຍົດ, ມີປັນຍາ, ຜູ້ມີຄວາມອົດທົນ ໄດ້ຈັດແຈງກິດຈະການທັງປວງໃຫ້ສຳເລັດແລ້ວຢ່າງນີ້; ແລະໄດ້ຮັບຍົດອັນຍິ່ງໃຫຍ່ໃນກ່ອນ, ບໍ່ພຶງລະເສຍເຊິ່ງວັນນະ ແລະ ກຳລັງອັນມີມາແຕ່ເດີມ).


Imissā jātakapāḷiyā aṭṭhakathāyaṃ ‘‘paññavanta’’iti ālapanekavacanassa dassanato ca ‘‘bho guṇavanta, bho guṇavantā, bho satimanta, bho satimantā’’tiādīnipi ālapanekavacanāni avassamicchitabbāni. Tathā hi tissaṃ pāḷiyaṃ ‘‘yasassi paññavanta’’ iccālapanavacanaṃ aṭṭhakathācariyā icchanti. Nanti hi padapūraṇe nipātamattaṃ. Paññavantanti pana chandānurakkhaṇatthaṃ anusārāgamaṃ katvā vuttaṃ. Evaṃ pāvacane vantupaccayādisahitānaṃ saddānaṃ ‘‘bhagavā, āyasmā, paññavanta, cakkhuma, pāpima’’itidassitanayena ālapanappavatti veditabbā. Ettha ca ‘‘gaṅgābhāgīrathī nāma, himavantā pabhāvitā’’ti ca ‘‘kuto āgatattha bhanteti, himavantā mahārājā’’ti ca dassanato [Pg.195] ‘‘guṇavantā’’ti pañcamiyā ekavacanaṃ kathitaṃ. Yathā guṇavantu saddassa nāmikapadamālā yojitā, evaṃ dhanavantubalavantādīnaṃ satimantu gatimantādīnañca nāmikapadamālā yojetabbā.

ແລະເພາະເຫັນບົດວ່າ “ປັນຍະວັນຕະ” (paññavanta) ເປັນອາລົບປະນະ ເອກະວະຈະນະ ໃນອັດຖະກະຖາແຫ່ງຊາດົກບາລີນີ້, ບົດອາລົບປະນະ ເອກະວະຈະນະທັງຫຼາຍມີ “ໂພ ຄຸນວັນຕະ, ໂພ ຄຸນວັນຕາ, ໂພ ສະຕິມັນຕະ, ໂພ ສະຕິມັນຕາ” ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ພຶງຍອມຮັບຢ່າງແນ່ນອນ. ດ້ວຍວ່າ ພະອັດຖະກະຖາຈານທັງຫຼາຍ ຍ່ອມຍອມຮັບບົດອາລົບປະນະວ່າ “ຍະສັສສິ ປັນຍະວັນຕະ” (yasassi paññavanta) ໃນພະບາລີນັ້ນ. ສ່ວນຄຳວ່າ “ນັງ” (naṃ) ເປັນພຽງນິບາດຕົວເຕັມບົດ (padapūraṇa) ເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນບົດວ່າ “ປັນຍະວັນຕັງ” (paññavantaṃ) ນັ້ນ ກ່າວໂດຍການລົງອະນຸສານອັກສອນ (anusārāgama - ນິກຄະຫິດ) ເພື່ອຮັກສາຄະນະສັນ (chandānurakkhaṇa). ພຶງຊາບຄວາມເປັນໄປແຫ່ງອາລົບປະນະຂອງສັບທັງຫຼາຍ ທີ່ປະກອບດ້ວຍ ວັນຕຸ-ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ ໃນພະທຳມະວິນັຍ ໂດຍນັຍທີ່ສະແດງໄວ້ແລ້ວ ດັ່ງນີ້ວ່າ “ພະຄະວາ, ອາຍັສມາ, ປັນຍະວັນຕະ, ຈັກຂຸມະ, ປາປິມະ” ເປັນຕົ້ນ. ແລະໃນຄຳພີນີ້, ເພາະເຫັນອຸທາຫອນວ່າ “ຄັງຄາພາຄີຣະຖີ ນາມະ, ຫິມະວັນຕາ ປະພາວິຕາ” (gaṅgābhāgīrathī nāma, himavantā pabhāvitā - ແມ່ນ້ຳຄົງຄາຊື່ວ່າ ພາຄີຣະຖີ ຍ່ອມໄຫຼມາຈາກປ່າຫິມະພານ) ແລະ “ກຸໂຕ ອາຄະຕັຕຖາ ພັນເຕຕິ, ຫິມະວັນຕາ ມະຫາຣາຊາ” (kuto āgatattha bhanteti, himavantā mahārājā - ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ພວກທ່ານມາຈາກໃສ? ມະຫາຣາຊາ ພວກຂ້າພະເຈົ້າມາຈາກປ່າຫິມະພານ) ດັ່ງນັ້ນ ບົດວ່າ “ຄຸນວັນຕາ” (guṇavantā) ຈຶ່ງກ່າວໄວ້ເປັນປັນຈະມີວິພັດ ເອກະວະຈະນະ. ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດຂອງສັບທັງຫຼາຍມີ ທະນະວັນຕຸ, ພະລະວັນຕຸ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ສະຕິມັນຕຸ, ຄະຕິມັນຕຸ ເປັນຕົ້ນ ພຶງປະກອບ (ແຈກວິພັດ) ເໝືອນດັ່ງຕາຕະລາງການແຈກວິພັດຂອງ ຄຸນວັນຕຸສັບ ທີ່ໄດ້ປະກອບໄວ້ແລ້ວນັ້ນເຖີດ.`


Idāni vidvādipadānaṃ guṇavāpadena samānagatikattampi sotūnaṃ payogesu sammohāpagamatthaṃ ekadesato nibbacanādīhi saddhiṃ vidvantuiccādipakatirūpassa nāmikapadamālā vuccate – ñāṇasaṅkhāto vedo assa atthīti vidvā, paṇḍito. Ettha ca vidvāsaddassa atthibhāve ‘‘iti vidvā samaṃ care’’tiādi āhaccapāṭho nidassanaṃ. Atrāyaṃ padamālā – vidvā, vidvā, vidvanto. Vidvantaṃ, vidvante. Vidvatā, vidvantena. Sesaṃ sabbaṃ neyyaṃ. Vedanāvā, vedanāvā, vedanāvanto. Vedanāvantaṃ, vedanāvante. Vedanāvatā, vedanāvantena. Sesaṃ sabbaṃ neyyaṃ. Evaṃ ‘‘saññāvācetanāvā saddhāvā paññavā sabbāvā’’iccādīsupi. Ettha ca ‘‘vedanāvantaṃ vā attānaṃ sabbāvantaṃ loka’’ntiādīni nidassanapadāni. Tattha sabbāvantanti sabbasattavantaṃ, sabbasattayuttanti attho. Majjhedīghañhi idaṃ padaṃ. Yebhuyyena pana ‘‘paññavāpaññavanto’’tiādīni majjherassānipi bhavanti. Yasassino parivārabhūtā janā assa atthīti yasassivā, atha vā yasassī ca yasassivā cāti yasassivā. Ekadesasarūpekasesoyaṃ. ‘‘Yasassivā’’ti padassa pana atthibhāve –

ບັດນີ້ ເພື່ອຂະຈັດຄວາມຫຼົງໄຫຼໃນການໃຊ້ຂອງຜູ້ຟັງ ເຖິງແມ່ນວ່າບົດທັງຫຼາຍມີ 'vidvā' ເປັນຕົ້ນ ຈະມີວິທີການດຳເນີນໄປເໝືອນກັບບົດວ່າ 'guṇavā' ກໍຕາມ, ຈະກ່າວເຖິງຕາຕະລາງການແຈກວິພັດ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຂອງຮູບປົກກະຕິມີ 'vidvantu' ເປັນຕົ້ນ ພ້ອມທັງການວິເຄາະບາງສ່ວນ ດັ່ງນີ້: ຜູ້ໃດມີຄວາມຮູ້ອັນກ່າວຄືປັນຍາ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ 'vidvā' (ຜູ້ຮູ້, ນັກປາດ). ແລະ ໃນທີ່ນີ້ ຂໍ້ອ້າງອີງໃນຄວາມມີຢູ່ຂອງສັບວ່າ 'vidvā' ນີ້ ມີພະບາລີທີ່ຍົກຂຶ້ນມາສະແດງ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'iti vidvā samaṃ care'. ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດໃນສັບນີ້ ມີດັ່ງນີ້: vidvā, vidvā, vidvanto. Vidvantaṃ, vidvante. Vidvatā, vidvantena. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອທັງໝົດ ພຶງຊາບຕາມແນວທາງນີ້. vedanāvā, vedanāvā, vedanāvanto. Vedanāvantaṃ, vedanāvante. Vedanāvatā, vedanāvantena. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອທັງໝົດ ພຶງຊາບຕາມແນວທາງນີ້. ໃນບົດທັງຫຼາຍມີ 'saññāvā, cetanāvā, saddhāvā, paññavā, sabbāvā' ເປັນຕົ້ນ ກໍມີນັຍດຽວກັນນີ້. ແລະ ໃນທີ່ນີ້ ມີບົດຕົວຢ່າງ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'vedanāvantaṃ vā attānaṃ sabbāvantaṃ lokaṃ'. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ 'sabbāvantaṃ' ມີອັດຖະວ່າ 'ຜູ້ມີສັດທັງປວງ' ຫຼື 'ປະກອບດ້ວຍສັດທັງປວງ'. ເພາະວ່າ ບົດນີ້ມີສຽງຍາວໃນທ່າມກາງ (ມັດເຊທີຄະ). ແຕ່ໂດຍສ່ວນຫຼາຍ ບົດທັງຫຼາຍມີ 'paññavā, paññavanto' ເປັນຕົ້ນ ກໍມີສຽງສັ້ນໃນທ່າມກາງ (ມັດເຊຣັດສະ) ຄືກັນ. ຜູ້ໃດມີບໍລິວານອັນມີຍົດ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ 'yasassivā', ຫຼື ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄຳວ່າ 'yasassī' ແລະ 'yasassivā' ລວມກັນເປັນ 'yasassivā'. ນີ້ເປັນເອກະເທສະສະຣູບະເອກະເສດ. ສ່ວນໃນຄວາມມີຢູ່ຂອງບົດວ່າ 'yasassivā' ນີ້ —


‘‘Khattiyo jātisampanno, abhijāto yasassivā;

Dhammarājā videhānaṃ, putto uppajjate tavā’’ti

“ພຣະຣາຊໂອຣົດ ຜູ້ເປັນກະສັດ ສົມບູນດ້ວຍຊາດກຳເນີດ ມີກຳເນີດອັນສູງສົ່ງ ມີຍົດບໍລິວານ ເປັນທຳມະຣາຊາຂອງຊາວວິເທຫະ ຈະບັງເກີດແກ່ພຣະອົງ”


Idaṃ nidassanaṃ. ‘‘Yasassivā, yasassivā, yasassivanto. Yasassivantaṃ’’ iccādi netabbaṃ. Atthe dassanasīlaṃ atthadassi, kiṃ [Pg.196] taṃ? Ñāṇaṃ. Atthadassi assa atthīti atthadassimā, ettha ca –

ນີ້ຄືຕົວຢ່າງ. ພຶງນຳໄປຢ່າງນີ້ວ່າ "Yasassivā, yasassivā, yasassivanto. Yasassivantaṃ" ເປັນຕົ້ນ. ຜູ້ມີປົກກະຕິເຫັນປະໂຫຍດ ຊື່ວ່າ 'ອັດຖະທັດສີ' (Atthadassī), ປະໂຫຍດນັ້ນຄືຫຍັງ? ຄື ຍານ (ຄວາມຮູ້). ຜູ້ມີອັດຖະທັດສີ (ຄວາມເຫັນປະໂຫຍດ) ນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ອັດຖະທັດສິມາ' (Atthadassimā), ແລະ ໃນຄຳນີ້ —


‘‘Taṃ tattha gatimā dhitimā, mutimā atthadassimā;

Saṅkhātā sabbadhammānaṃ, vidhuro etadabravī’’ti

“ໃນເລື່ອງນັ້ນ ທ່ານວິທູຣະ ຜູ້ມີຄະຕິ ມີຄວາມໝັ້ນຄົງ ມີປັນຍາເຄື່ອງຄິດ ມີຄວາມເຫັນປະໂຫຍດ ເປັນຜູ້ກຳນົດຮູ້ທຳທັງປວງ ໄດ້ກ່າວຄຳນີ້”


Idametassatthassa sādhakaṃ vacanaṃ. ‘‘Atthadassimā, atthadassimā, atthadassimanto. Atthadassimantaṃ’’ iccādi netabbaṃ. Pāpaṃ assa atthīti pāpimā, akusalarāsisamannāgato māro. Puttā assa atthīti puttimā, bahuputto. ‘‘Socati puttehi puttimā’’ti ettha hi bahuputto ‘‘puttimā’’ti vuccati. Cando assa atthīti candimā. Candoti cettha candavimānamadhippetaṃ, candavimānavāsī pana devaputto ‘‘candimā’’ti. Tathā hi ‘‘cando uggato, pamāṇato cando āyāmavitthārato ubbedhato ca ekūnapaññāsayojano, parikkhepato tīhi yojanehi ūnadiyaḍḍhasatayojano’’tiādīsu candavimānaṃ ‘‘cando’’ti vuttaṃ. ‘‘Tathāgataṃ arahantaṃ, candimā saraṇaṃ gato’’tiādīsu pana candadevaputto ‘‘candimā’’ti. Aparo nayo – cando assa atthīti candimā. Candoti cettha candadevaputto adhippeto, tannivāsaṭṭhānabhūtaṃ pana candavimānaṃ ‘‘candimā’’ti. Tathā hi ‘‘rāhu candaṃ pamuñcassu, cando maṇimayavimāne vasatī’’tiādīsu candadevaputto ‘‘cando’’ti vutto.

ນີ້ຄືຄຳອ້າງອີງທີ່ພິສູດເນື້ອຄວາມນີ້. ພຶງນຳໄປຢ່າງນີ້ວ່າ "Atthadassimā, atthadassimā, atthadassimanto. Atthadassimantaṃ" ເປັນຕົ້ນ. ຜູ້ມີບາບ ຊື່ວ່າ 'ປາປິມາ' (Pāpimā) ຄື ພະຍາມານຜູ້ປະກອບດ້ວຍກອງອະກຸສົນ. ຜູ້ມີບຸດ ຊື່ວ່າ 'ປຸດຕິມາ' (Puttimā) ຄື ຜູ້ມີບຸດຫຼາຍ. ເພາະໃນຄຳວ່າ "Socati puttehi puttimā" (ຜູ້ມີບຸດຍ່ອມເສົ້າໂສກເພາະບຸດທັງຫຼາຍ) ນີ້ ຜູ້ມີບຸດຫຼາຍ ເອີ້ນວ່າ "ປຸດຕິມາ". ຜູ້ມີຈັນ (ດວງເດືອນ) ຊື່ວ່າ 'ຈັນທິມາ' (Candimā). ໃນຄຳນີ້ ຄຳວ່າ 'ຈັນ' (Cando) ໝາຍເຖິງ ວິມານພຣະຈັນ, ສ່ວນເທວະບຸດຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນວິມານພຣະຈັນ ເອີ້ນວ່າ "ຈັນທິມາ". ດ້ວຍວ່າ ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ພຣະຈັນຂຶ້ນແລ້ວ, ໂດຍຂະໜາດ ພຣະຈັນມີຄວາມຍາວ ຄວາມກວ້າງ ແລະ ຄວາມສູງ ໔໙ ໂຍດ, ໂດຍຮອບປ້າຍ ໑໔໗ ໂຍດ ຢ່ອນ ໓ ໂຍດ' ນີ້ ວິມານພຣະຈັນ ເອີ້ນວ່າ "ຈັນ". ແຕ່ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຈັນທິມາເທວະບຸດ ເຖິງພຣະຕຖາຄົດຜູ້ອໍຣະຫັນ ເປັນທີ່ເພິ່ງ' ນີ້ ເທວະບຸດພຣະຈັນ ເອີ້ນວ່າ "ຈັນທິມາ". ອີກນັຍໜຶ່ງ — ຜູ້ມີຈັນ ຊື່ວ່າ 'ຈັນທິມາ'. ໃນຄຳນີ້ ຄຳວ່າ 'ຈັນ' ໝາຍເຖິງ ເທວະບຸດພຣະຈັນ, ສ່ວນວິມານພຣະຈັນອັນເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງເທວະບຸດນັ້ນ ເອີ້ນວ່າ "ຈັນທິມາ". ດ້ວຍວ່າ ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຣາຫູ ເຈົ້າຈົ່ງປ່ອຍພຣະຈັນ, ພຣະຈັນອາໄສຢູ່ໃນວິມານອັນປະດັບດ້ວຍແກ້ວມະນີ' ນີ້ ເທວະບຸດພຣະຈັນ ເອີ້ນວ່າ "ຈັນ".


‘‘Yo have daharo bhikkhu, yuñjati buddhasāsane;

Somaṃlokaṃpabhāseti, abbhā muttova candimā’’ti

“ພິກຂຸໃດແລ ຍັງໜຸ່ມນ້ອຍ ພາກເພຽນໃນພຣະພຸດທະສາສະໜາ, ພິກຂຸນັ້ນຍ່ອມເຮັດໂລກນີ້ໃຫ້ສະຫວ່າງສະໄຫວ ເໝືອນດັ່ງພຣະຈັນທີ່ພົ້ນຈາກກີບເມກ”


Ādīsu pana tannivāsaṭṭhānabhūtaṃ candavimānaṃ ‘‘candimā’’ti vuttaṃ. Iti ‘‘cando’’ti ca ‘‘candimā’’ti ca candadevaputtassapi candavimānassapi [Pg.197] nāmanti veditabbaṃ. Tatra ‘‘pāpimā puttimā candimā’’ti imāni pāpasaddādito ‘‘tadassatthi’’ iccetasmiṃ atthe pavattassa imantupaccayassa vasena siddhimupāgatānīti gahetabbāni.

ແຕ່ໃນຄຳເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ວິມານພຣະຈັນອັນເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສ ເອີ້ນວ່າ "ຈັນທິມາ". ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ທັງຄຳວ່າ "ຈັນ" ແລະ "ຈັນທິມາ" ເປັນຊື່ຂອງທັງເທວະບຸດພຣະຈັນ ແລະ ວິມານພຣະຈັນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "ປາປິມາ, ປຸດຕິມາ, ຈັນທິມາ" ເຫຼົ່ານີ້ ພຶງຖືວ່າ ສຳເລັດຮູບມາຈາກສັບມີ 'ປາປະ' ເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງ ອิມັນຕຸປັດໄຈ (imantu-paccaya) ທີ່ລົງໃນອັດວ່າ 'ສິ່ງນັ້ນມີແກ່ຜູ້ນັ້ນ' (tadassatthi).


Nanu ca bho mantupaccayavaseneva sādhetabbānīti? Na, katthacipi akārantato mantuno abhāvā. Nanu ca bho evaṃ santepi pāpa putta candato paṭhamaṃ ikārāgamaṃ katvā tato mantupaccayaṃ katvā sakkā sādhetunti? Sakkā rūpamattasijjhanato, nayo pana sobhano na hoti. Tathā hi pāpa puttādito akārantato ikārāgamaṃ katvā mantupaccaye vidhiyamāne aññehi guṇayasādīhi akārantehi ikārāgamaṃ katvā mantupaccayassa kātabbatāpasaṅgo siyā. Na hi anekesu pāḷisatasahassesu katthacipi akārantato guṇa yasādito ikārāgamena saddhiṃ mantupaccayo dissati, aṭṭhānattā pana pāpa puttādito akārantato ikārāgamaṃ akatvā imantupaccaye kateyeva ‘‘pāpimā puttimā’’tiādīni sijjhantīti.

ຖ້າຖາມວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ບໍ່ແມ່ນວ່າຄຳເຫຼົ່ານີ້ຄວນສຳເລັດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງ ມັນຕຸປັດໄຈ (mantu-paccaya) ດອກຫຼື?' ຕອບວ່າ 'ບໍ່ແມ່ນ, ເພາະບໍ່ມີການລົງ ມັນຕຸປັດໄຈ ຫຼັງຈາກອະກາຣັນ (ສັບທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍສະຫຼະ ອະ) ໃນທີ່ໃດໆ ເລີຍ'. ຖ້າຖາມວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ເຖິງແມ່ນວ່າເປັນຢ່າງນັ້ນ ແຕ່ເມື່ອລົງ ອິກາຣາຄົມ (ສະຫຼະ ອິ) ຫຼັງຈາກສັບວ່າ ປາປະ, ປຸດຕະ, ຈັນທະ ກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງລົງ ມັນຕຸປັດໄຈ ຫຼັງຈາກນັ້ນ ຈະບໍ່ສາມາດສຳເລັດຮູບໄດ້ຫຼື?' ຕອບວ່າ 'ສາມາດສຳເລັດໄດ້ ພຽງແຕ່ເພື່ອໃຫ້ໄດ້ຮູບສັບເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ວິທີການນີ້ບໍ່ສະຫຼະສະຫຼວຍ. ເພາະວ່າ ຖ້າຫາກມີການລົງ ອິກາຣາຄົມ ຫຼັງຈາກອະກາຣັນສັບ ມີ ປາປະ, ປຸດຕະ ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວລົງ ມັນຕຸປັດໄຈ, ກໍຈະມີຂໍ້ເສຍຫາຍທີ່ຕ້ອງລົງ ອິກາຣາຄົມ ແລະ ມັນຕຸປັດໄຈ ຫຼັງຈາກອະກາຣັນສັບອື່ນໆ ມີ ຄຸນນະ, ຍະສະ ເປັນຕົ້ນນຳອີກ. ເພາະໃນພຣະໄຕປິໂດກຫຼາຍແສນພຣະສູດ ບໍ່ເຄີຍປາກົດມີ ມັນຕຸປັດໄຈ ພ້ອມດ້ວຍ ອິກາຣາຄົມ ຫຼັງຈາກອະກາຣັນສັບ ມີ ຄຸນນະ, ຍະສະ ເປັນຕົ້ນ ໃນທີ່ໃດໆ ເລີຍ, ແຕ່ເພາະບໍ່ສົມຄວນ ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອບໍ່ລົງ ອິກາຣາຄົມ ຫຼັງຈາກອະກາຣັນສັບ ມີ ປາປະ, ປຸດຕະ ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວລົງ ອິມັນຕຸປັດໄຈ ເທົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ "ປາປິມາ, ປຸດຕິມາ" ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງສຳເລັດຮູບໄດ້.


Evaṃ santepi bho kasmā kaccāyanappakaraṇe mantupaccayova vutto, na imantupaccayoti? Dvayampi vuttameva. Kathaṃ ñāyatīti ce? Yasmā tattha ‘‘tapādito sī, daṇḍādito ika ī, madhvādito ro, guṇādito vantū’’ti imāni cattāri suttāni sannihitatodantasaddabhāvena vatvā majjhe ‘‘satyādīhi mantū’’ti aññathā suttaṃ vatvā tato sannihitatodantavasena ‘‘saddhādito ṇā’’ti suttaṃ vuttaṃ, tasmā tattha ‘‘satyādīhimantū’’ti visadisaṃ katvā vuttassa suttassa vasena imantu paccayo ca vuttoti viññāyati. Pakati hesācariyānaṃ yena kenaci ākārena attano adhippāyaviññāpanaṃ. Ettha ca dutiyo attho sarasandhivasena gahetabbo. Tathā hissa ‘‘satyādīhi mantū’’ti [Pg.198] paṭhamo attho, ‘‘satyādīhi imantū’’ti dutiyo attho. Iti ‘‘seto dhāvatī’’ti payoge viya ‘‘satyādīhi mantū’’ti sutte bhinnasattisamavetavasena atthadvayapaṭipatti bhavati, tasmā paramasukhumasugambhīratthavatā anena suttena katthaci sati gati setu goiccādito mantupaccayo icchito. Katthaci sati pāpa puttaiccādito imantupaccayo icchitoti daṭṭhabbaṃ.

ຖ້າຖາມວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ເຖິງແມ່ນວ່າເປັນຢ່າງນັ້ນ ເປັນຫຍັງໃນຄຳພີກັດຈາຍະນະ ຈຶ່ງກ່າວໄວ້ແຕ່ ມັນຕຸປັດໄຈ ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ກ່າວເຖິງ ອິມັນຕຸປັດໄຈ?' ຕອບວ່າ 'ກ່າວໄວ້ທັງສອງນັ້ນແລ'. ຖ້າຖາມວ່າ 'ຮູ້ໄດ້ແນວໃດ?' ຕອບວ່າ 'ເພາະໃນຄຳພີນັ້ນ ຫຼັງຈາກກ່າວສູດທັງສີ່ເຫຼົ່ານີ້ຄື "tapādito sī, daṇḍādito ika ī, madhvādito ro, guṇādito vantū" ໂດຍຄວາມເປັນສັບທີ່ມີ ຕະ-ອັກສອນ ເປັນທີ່ສຸດ (todanta) ທີ່ຢູ່ໃກ້ຄຽງ, ແລ້ວກ່າວສູດ "satyādīhi mantū" ໄວ້ໃນລະຫວ່າງກາງໂດຍວິທີອື່ນ, ຈາກນັ້ນຈຶ່ງກ່າວສູດ "saddhādito ṇā" ໂດຍຄວາມເປັນສັບທີ່ມີ ຕະ-ອັກສອນ ເປັນທີ່ສຸດ ທີ່ຢູ່ໃກ້ຄຽງ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊາບວ່າ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສູດ "satyādīhi mantū" ທີ່ກ່າວໄວ້ຕ່າງກັນນັ້ນ ອິມັນຕຸປັດໄຈ ກໍເປັນອັນກ່າວໄວ້ນຳແລ້ວ. ເພາະນີ້ເປັນປົກກະຕິຂອງພຣະອາຈານທັງຫຼາຍ ທີ່ຈະສະແດງຄວາມປະສົງຂອງຕົນດ້ວຍວິທີການໃດວິທີການໜຶ່ງ. ແລະ ໃນສູດນີ້ ພຶງຖືເອົາເນື້ອຄວາມທີສອງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງ ສະຣະສົນທິ (sarasandhi). ດ້ວຍວ່າ ເນື້ອຄວາມທຳອິດຂອງສູດນັ້ນຄື "satyādīhi mantū", ເນື້ອຄວາມທີສອງຄື "satyādīhi imantū". ດັ່ງນັ້ນ ເໝືອນດັ່ງໃນປະໂຫຍກວ່າ "seto dhāvati" (ສິ່ງສີຂາວແລ່ນໄປ / ໝາແລ່ນໄປ), ໃນສູດ "satyādīhi mantū" ນີ້ ກໍມີການເຂົ້າເຖິງເນື້ອຄວາມທັງສອງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການປະສົມກຳລັງທີ່ຕ່າງກັນ, ດັ່ງນັ້ນ ພຶງເຫັນວ່າ ດ້ວຍສູດນີ້ທີ່ມີເນື້ອຄວາມອັນລະອຽດອ່ອນ ແລະ ເລິກເຊິ່ງຢ່າງຍິ່ງ ໃນບາງບ່ອນ ຫຼັງຈາກສັບວ່າ sati, gati, setu, go ເປັນຕົ້ນ ພຣະອາຈານປະສົງເອົາ ມັນຕຸປັດໄຈ, ໃນບາງບ່ອນ ຫຼັງຈາກສັບວ່າ sati, pāpa, putta ເປັນຕົ້ນ ພຣະອາຈານປະສົງເອົາ ອິມັນຕຸປັດໄຈ'.


Yasmā pana satisaddo mantuvasena gatidhīsethugo iccādīhi, imantuvasena pāpaputtādīhi ca samānagatikattā tesaṃ pakārabhāvena gahito, tasmā evaṃ suttattho bhavati ‘‘satyādīhi mantu satippakārehi saddehi mantupaccayo hoti imantupaccayo ca yathārahaṃ ‘tadassatthi’ iccetasmiṃ atthe’’ti. Ayaṃ panettha adhippāyo – yathā ‘‘satimā’’ti ettha satīti ikārantato mantupaccayo hoti, tathā ‘‘gatimā, dhīmā, setumā, gomā’’tiādīsu ikāranta īkāranta ukārantaniccokārantato mantupaccayo hoti. Yathā ca ‘‘satimā’’ti ettha ‘‘satī’’ti ikārantato imantupaccayo hoti, tathā ‘‘gatimā, pāpimā, puttimā’’tiādīsu ikāranta akārantato imantupaccayo hoti. Evaṃ satippakārehi saddehi yathāsambhavaṃ mantu imantupaccayā hontīti.

ແຕ່ເພາະວ່າ 'ສະຕິ' ສັບ (satisaddo) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງ ມັນຕຸປັດໄຈ ມີຄະຕິສະເໝີກັນກັບສັບມີ gati, dhī, setu, go ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງ ອິມັນຕຸປັດໄຈ ມີຄະຕິສະເໝີກັນກັບສັບມີ pāpa, putta ເປັນຕົ້ນ, ຈຶ່ງຖືກຖືເອົາໂດຍຄວາມເປັນຕົວແທນຂອງສັບເຫຼົ່ານັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ເນື້ອຄວາມຂອງສູດຈຶ່ງເປັນຢ່າງນີ້ວ່າ 'satyādīhi mantu: ຫຼັງຈາກສັບທີ່ມີປະການສະເໝີດ້ວຍ ສະຕິສັບ ຍ່ອມມີ ມັນຕຸປັດໄຈ ແລະ ອິມັນຕຸປັດໄຈ ຕາມສົມຄວນ ໃນອັດວ່າ ສິ່ງນັ້ນມີແກ່ຜູ້ນັ້ນ'. ອະທິບາຍຄວາມໃນເລື່ອງນີ້ມີວ່າ — ເໝືອນດັ່ງໃນຄຳວ່າ "satimā" ນີ້ ມີ ມັນຕຸປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ອິກາຣັນສັບ ຄື "sati" ຢ່າງໃດ, ໃນຄຳວ່າ "gatimā, dhīmā, setumā, gomā" ເປັນຕົ້ນ ກໍມີ ມັນຕຸປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ອິກາຣັນ, ອີກາຣັນ, ອຸກາຣັນ ແລະ ໂອກາຣັນສັບ ຢ່າງນັ້ນ. ແລະ ເໝືອນດັ່ງໃນຄຳວ່າ "satimā" ນີ້ ມີ ອິມັນຕຸປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ອິກາຣັນສັບ ຄື "sati" ຢ່າງໃດ, ໃນຄຳວ່າ "gatimā, pāpimā, puttimā" ເປັນຕົ້ນ ກໍມີ ອິມັນຕຸປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ອິກາຣັນ ແລະ ອະກາຣັນສັບ ຢ່າງນັ້ນ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນີ້ ມັນຕຸປັດໄຈ ແລະ ອິມັນຕຸປັດໄຈ ຍ່ອມມີຫຼັງຈາກສັບທີ່ມີປະການສະເໝີດ້ວຍ ສະຕິສັບ ຕາມທີ່ປະກອບໄດ້.


Yajjevaṃ paccayadvayavidhāyakaṃ ‘‘daṇḍādito ika ī’’ti suttaṃ viya ‘‘satyādito imantu mantū’’ti vattabbaṃ, kasmā nāvocāti? Tathā avacane kāraṇamatthi. Yadi hi ‘‘daṇḍādito ika ī’’ti suttaṃ viya ‘‘satyādito imantu mantū’’ti suttaṃ vuttaṃ siyā, ekakkhaṇeyeva imantu mantūnaṃ vacanena daṇḍasaddato sambhūtaṃ ‘‘daṇḍiko daṇḍī’’ti rūpadvayamiva satigatiāditopi visadisarūpadvayamicchitabbaṃ siyā, tañca natthi, tasmā [Pg.199] ‘‘satyādito imantu mantū’’ti na vuttaṃ. Apica tathā vutte bavhakkharatāya ganthagarutā siyā. Yasmā ca suttena nāma appakkharena asandiddhena sāravantena gūḷhaninnayena sabbatomukhena anavajjena bhavitabbaṃ. Kaccāyane ca yebhuyyena tādisāni gambhīratthāni suvisadañāṇavisayabhūtāni suttāni dissanti ‘‘upājhadhikissaravacane, sarā sare lopa’’ntiādīni, idampi tesamaññataraṃ, tasmā ‘‘satyādito imantu mantū’’ti na vuttaṃ. Evaṃ suttopadese akatepi imantunopi gahaṇatthaṃ bhinnasattisamavetavasena ‘‘satyādīhi mantū’’ti vuttanti daṭṭhabbaṃ.

ຖ້າຖາມວ່າ 'ຫາກເປັນຢ່າງນັ້ນ ເປັນຫຍັງພຣະອາຈານຈຶ່ງບໍ່ກ່າວສູດວ່າ "satyādito imantu mantū" ເໝືອນດັ່ງສູດ "daṇḍādito ika ī" ທີ່ບັນຍັດປັດໄຈທັງສອງເລີຍ?' ຕອບວ່າ 'ການທີ່ບໍ່ກ່າວຢ່າງນັ້ນມີເຫດຜົນຢູ່. ເພາະວ່າ ຖ້າຫາກກ່າວສູດວ່າ "satyādito imantu mantū" ເໝືອນດັ່ງສູດ "daṇḍādito ika ī", ດ້ວຍການກ່າວເຖິງ ອິມັນຕຸປັດໄຈ ແລະ ມັນຕຸປັດໄຈ ໃນຂະນະດຽວກັນ ກໍຈະຕ້ອງປະສົງເອົາຮູບສັບສອງຢ່າງທີ່ມີລັກສະນະຕ່າງກັນ ຈາກສັບມີ sati, gati ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນດັ່ງຮູບສັບສອງຢ່າງຄື "daṇḍiko, daṇḍī" ທີ່ເກີດຈາກ "daṇḍa" ສັບ, ແຕ່ຮູບສັບສອງຢ່າງນັ້ນບໍ່ມີ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ກ່າວວ່າ "satyādito imantu mantū". ອີກປະການໜຶ່ງ ຖ້າກ່າວຢ່າງນັ້ນ ຈະເຮັດໃຫ້ຄຳພີໜັກໜ່ວງເພາະມີອັກສອນຫຼາຍ. ແລະ ເພາະຂຶ້ນຊື່ວ່າ ສູດ ຈະຕ້ອງມີອັກສອນໜ້ອຍ, ບໍ່ມີຄວາມສົງໄສ, มีເນື້ອຫາສາຣະ, ມີເນື້ອຄວາມເລິກເຊິ່ງ, ຄອບຄຸມທັງປວງ ແລະ ບໍ່ມີໂທດ. ໃນຄຳພີກັດຈາຍະນະ ໂດຍສ່ວນຫຼາຍຍ່ອມປາກົດມີສູດທີ່ມີເນື້ອຄວາມເລິກເຊິ່ງ ອັນເປັນວິໄສແຫ່ງຍານອັນແຈ່ມແຈ້ງຢ່າງນັ້ນ ເຊັ່ນສູດວ່າ "upājhadhikissaravacane, sarā sare lopaṃ" ເປັນຕົ້ນ, ສູດນີ້ກໍເປັນໜຶ່ງໃນສູດເຫຼົ່ານັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ກ່າວວ່າ "satyādito imantu mantū". ພຶງເຫັນວ່າ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ໄດ້ສະແດງໄວ້ໃນສູດໂດຍກົງ ແຕ່ກໍກ່າວວ່າ "satyādīhi mantū" ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການປະສົມກຳລັງທີ່ຕ່າງກັນ ເພື່ອປະສົງເອົາການຖືເອົາ ອິມັນຕຸປັດໄຈ ນຳດ້ວຍ'.


Aparo nayo – ‘‘tapādito sī’’tiādīsu todantasaddassa bahuvacanantatā na suṭṭhu pākaṭā topaccayassa ekatthabavhatthesu vattanato, ‘‘satyādīhi mantū’’ti ettha pana hisaddassa bahuvacanatthatā atīva pākaṭā, tasmā bahuvacanaggahaṇena imantu paccayo hotītipi daṭṭhabbaṃ. Nanu ca bho vināpi imantupaccayena pāpamassatthīti pāpī, pāpī eva pāpimāti sakatthe māpaccaye kateyeva ‘‘pāpimā puttimā’’tiādīni sijjhanti ‘‘chaṭṭhamo so parābhavo’’ti ettha mapaccayena ‘‘chaṭṭhamo’’ti padaṃ viyāti? Atinayaññū bhavaṃ, atinayaññū nāmāti bhavaṃ vattabbo, na pana bhavaṃ saddagatiṃ jānāti, saddagatiyo ca nāma bahuvidhā. Tathā hi chaṭṭhoyeva chaṭṭhamo, ‘‘suttameva suttanto’’tiādīsu purisanayena yojetabbā saddagati, ‘‘devoyeva devatā’’tiādīsu kaññānayena yojetabbā saddagati, ‘‘diṭṭhi eva diṭṭhigata’’ntiādīsu cittanayena yojetabbā saddagati. Evaṃvidhāsu saddagatīsu ‘‘pāpī eva pāpimā’’tiādikaṃ kataraṃ saddagatiṃ vadesi? ‘‘Satthā rājā brahmā sakhā attā sā pumā’’tiādīsu [Pg.200] ca kataraṃ saddagatiṃ vadesi? Katarasaddantogadhaṃ katarāya ca nāmikapadamālāyaṃ yojetabbaṃ maññasīti? So evaṃ puṭṭho addhā uttari kiñci adisvā tuṇhī bhavissati, tasmā tādiso nayo na gahetabbo. Tādisasmiñhi naye ‘‘pāpimatā pāpimato’’tiādīni rūpāni na sijjhanti, imantupaccayanayena pana sijjhanti, tasmā ayameva nayo pasatthataro āyasmantehi sammā citte ṭhapetabbo. Atridaṃ nidassanaṃ –

ອີກນັຍໜຶ່ງ — ໃນສູດມີ "tapādito sī" ເປັນຕົ້ນ ຄວາມເປັນພະຫຸວະຈະນະຂອງສັບທີ່ມີ ຕະ-ອັກສອນ ເປັນທີ່ສຸດ (todantasadda) ບໍ່ປາກົດຈະແຈ້ງປານໃດ ເພາະ ໂຕ-ປັດໄຈ (to-paccaya) ຍ່ອມລົງໃນອັດເອກະວະຈະນະ ແລະ ພະຫຸວະຈະນະ, ແຕ່ໃນສູດ "satyādīhi mantū" ນີ້ ຄວາມເປັນພະຫຸວະຈະນະຂອງ ຫິ-ວິພັດ (hi-sadda) ປາກົດຈະແຈ້ງຢ່າງຍິ່ງ, ດັ່ງນັ້ນ ພຶງເຫັນວ່າ ດ້ວຍການຖືເອົາພະຫຸວະຈະນະນັ້ນ ອິມັນຕຸປັດໄຈ ກໍຍ່ອມມີໄດ້ນຳ. ຖ້າຖາມວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ເຖິງແມ່ນວ່າບໍ່ມີ ອິມັນຕຸປັດໄຈ ແຕ່ເພາະຜູ້ມີບາບ ຊື່ວ່າ ປາປີ (pāpī), ແລະ ປາປີ ນັ້ນເອງ ເປັນ ປາປິມາ (pāpimā), ເມື່ອລົງ ມະ-ປັດໄຈ (ma-paccaya) ໃນອັດຂອງຕົນເອງ (sakatthe) ຄຳວ່າ "ປາປິມາ, ປຸດຕິມາ" ເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມສຳເລັດຮູບໄດ້ ເໝືອນດັ່ງບົດວ່າ "chaṭṭhamo" ໃນຄຳວ່າ "chaṭṭhamo so parābhavo" ທີ່ສຳເລັດດ້ວຍ ມະ-ປັດໄຈ ບໍ່ແມ່ນຫຼື?' ຕອບວ່າ 'ທ່ານເປັນຜູ້ຮູ້ວິທີການຫຼາຍເກີນໄປ, ທ່ານຄວນໄດ້ຮັບການເອີ້ນວ່າເປັນຜູ້ຮູ້ວິທີການຫຼາຍເກີນໄປແທ້ໆ, ແຕ່ທ່ານບໍ່ຮູ້ທາງເດີນຂອງສັບ (saddagati), ແລະ ທາງເດີນຂອງສັບນັ້ນມີຫຼາຍປະການ. ດ້ວຍວ່າ "chaṭṭha ນັ້ນເອງ ເປັນ chaṭṭhama", "sutta ນັ້ນເອງ ເປັນ suttanta" ເປັນຕົ້ນ ເປັນທາງເດີນຂອງສັບທີ່ພຶງປະກອບຕາມນັຍແຫ່ງປຸຣິສສັບ (purisanaya), "deva ນັ້ນເອງ ເປັນ devatā" ເປັນຕົ້ນ ເປັນທາງເດີນຂອງສັບທີ່ພຶງປະກອບຕາມນັຍແຫ່ງກັນຍາສັບ (kaññānaya), "diṭṭhi ນັ້ນເອງ ເປັນ diṭṭhigata" ເປັນຕົ້ນ ເປັນທາງເດີນຂອງສັບທີ່ພຶງປະກອບຕາມນັຍແຫ່ງຈິດຕະສັບ (cittanaya). ໃນບັນດາທາງເດີນຂອງສັບເຫຼົ່ານີ້ ທ່ານຈະກ່າວວ່າ "pāpī ນັ້ນເອງ ເປັນ pāpimā" ເປັນທາງເດີນຂອງສັບປະເພດໃດ? ແລະ ໃນບັນດາສັບມີ "satthā, rājā, brahmā, sakhā, attā, sā, pumā" ເປັນຕົ້ນ ທ່ານຈະກ່າວວ່າເປັນທາງເດີນຂອງສັບປະເພດໃດ? ທ່ານຄິດວ່າຄວນຈັດເຂົ້າໃນສັບປະເພດໃດ ແລະ ຄວນປະກອບໃນຕາຕະລາງແຈກວິພັດນາມ (nāmikapadamālā) ໃດ?' ຜູ້ຖາມນັ້ນ ເມື່ອຖືກຖາມຢ່າງນີ້ແລ້ວ ຍ່ອມຈະບໍ່ເຫັນຫຍັງຕໍ່ໄປ ແລະ ຈະຕ້ອງມິດງຽບໄປຢ່າງແນ່ນອນ, ດັ່ງນັ້ນ ວິທີການຢ່າງນັ້ນຈຶ່ງບໍ່ຄວນຖືເອົາ. ເພາະໃນວິທີການຢ່າງນັ້ນ ຮູບສັບມີ "pāpimatā, pāpimato" ເປັນຕົ້ນ ຈະບໍ່ສຳເລັດຮູບໄດ້, ແຕ່ຍ່ອມສຳເລັດຮູບໄດ້ດ້ວຍວິທີແຫ່ງ ອິມັນຕຸປັດໄຈ, ດັ່ງນັ້ນ ວິທີການນີ້ເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງເປັນວິທີທີ່ໜ້າສັນເສີນກວ່າ ເຊິ່ງພຣະເຖຣະທັງຫຼາຍຄວນກຳນົດໄວ້ໃນໃຈໃຫ້ດີ. ໃນເລື່ອງນີ້ ມີຄຳອ້າງອີງດັ່ງນີ້ —


‘‘Jayo hi buddhassa sirīmato ayaṃ,Mārassa ca pāpimato parājayo;

Ugghosayuṃ bodhimaṇḍe pamoditā,Jayaṃ tadā devagaṇā mahesino’’ti ca,

“ຄວາມຊະນະນີ້ເປັນຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ມີສິຣິ, ແລະ ຄວາມພ່າຍແພ້ນີ້ເປັນຂອງມານຜູ້ມີບາບ; ໃນເວລານັ້ນ ເຫຼົ່າເທວະດາຜູ້ມີຄວາມປິຕິຍິນດີ ໄດ້ປະກາດໄຊຊະນະຂອງພຣະມະເຫສີເຈົ້າ ທີ່ໂພທິມົນທົນ” ແລະ


‘‘Sākhāpattaphalūpeto, khandhimāvamahādumo’’ti ca.

“ເໝືອນດັ່ງຕົ້ນໄມ້ໃຫຍ່ ທີ່ມີລຳຕົ້ນ ສົມບູນດ້ວຍກິ່ງ ກ້ານ ໃບ ແລະ ໝາກ” ແລະ


Pāpimā, pāpimā, pāpimanto. Pāpimantaṃ. Sesaṃ neyyaṃ, esa nayo ‘‘khandhimā, puttimā’’tiādīsupi.

Pāpimā, pāpimā, pāpimanto. Pāpimantaṃ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອພຶງຊາບຕາມນັຍນີ້, ວິທີການນີ້ກໍມີໃນຄຳວ່າ 'khandhimā, puttimā' ເປັນຕົ້ນຄືກັນ.


Idāni yathāpāvacanaṃ kiñcideva himavantu satimantādīnaṃ visesaṃ brūma. Himavantova pabbato. Satimaṃ bhikkhuṃ. Bandhumaṃ rājānaṃ. Candimaṃ devaputtaṃ. Satimassa bhikkhuno. Bandhumassa rañño. Iddhimassa ca parassa ca ekakkhaṇe cittaṃ uppajjati. Iccādi viseso veditabbo. Apicettha ‘‘āyasmantā’’ti dvinnaṃ vattabbavacanaṃ, ‘‘āyasmanto’’ti bahūnaṃ vattabbavacananti ayampi viseso veditabbo. Tathā hi ‘‘dvinnaṃ ārocentena ‘āyasmantā dhārentū’ti, tiṇṇaṃ ārocentena ‘āyasmanto dhārentū’ti vattabba’’nti vuttaṃ. ‘‘Tiṇṇa’’nti cettha kathāsīsamattaṃ, tena catunnampi pañcannampi atirekasatānampīti dassitaṃ [Pg.201] hoti. Bahavohi upādāya ‘‘uddiṭṭhā kho āyasmanto cattāro pārājikā dhammā’’tiādikā pāḷiyo ṭhapitā. Tattha ‘‘āyasmantā’’tidaṃ vinayavohāravasena dveyeva sandhāya vuttattā na sabbasādhāraṇaṃ. Vinayavohārañhi vajjetvā aññasmiṃ vohāre na pavattati. ‘‘Āyasmanto’’tidaṃ pana sabbattha pavattatīti dvinnaṃ viseso veditabbo.

ບັດນີ້ ເຮົາຈະກ່າວເຖິງຂໍ້ແຕກຕ່າງບາງປະການຂອງສັບມີ himavantu, satimantu ເປັນຕົ້ນ ຕາມພຣະບາລີ. 'Himavantova pabbato' (ເໝືອນດັ່ງພູເຂົາຫິມະພານ). 'Satimaṃ bhikkhuṃ' (ເຊິ່ງພິກຂຸຜູ້ມີສະຕິ). 'Bandhumaṃ rājānaṃ' (ເຊິ່ງພຣະຣາຊານາມວ່າພັນທຸມະ). 'Candimaṃ devaputtaṃ' (ເຊິ່ງຈັນທິມາເທວະບຸດ). 'Satimassa bhikkhuno' (ແກ່ພິກຂຸຜູ້ມີສະຕິ). 'Bandhumassa rañño' (ແກ່ພຣະຣາຊານາມວ່າພັນທຸມະ). 'Iddhimassa ca parassa ca ekakkhaṇe cittaṃ uppajjati' (ຈິດຂອງຜູ້ມີຣິດ ແລະ ຂອງບຸກຄົນອື່ນ ຍ່ອມບັງເກີດຂຶ້ນໃນຂະນະດຽວກັນ). ພຶງຊາບຂໍ້ແຕກຕ່າງຢ່າງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນເລື່ອງນີ້ ຄຳວ່າ 'āyasmantā' ເປັນຄຳເວົ້າສຳລັບສອງທ່ານ, ຄຳວ່າ 'āyasmanto' ເປັນຄຳເວົ້າສຳລັບຫຼາຍທ່ານ, ພຶງຊາບຂໍ້ແຕກຕ່າງນີ້ຄືກັນ. ດ້ວຍວ່າ ມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ 'ເມື່ອຈະບອກແກ່ສອງທ່ານ ພຶງກ່າວວ່າ "āyasmantā dhārentu" (ຂໍທ່ານຜູ້ມີອາຍຸທັງສອງຈົ່ງຊົງຈຳໄວ້), ເມື່ອຈະບອກແກ່ສາມທ່ານ ພຶງກ່າວວ່າ "āyasmanto dhārentu" (ຂໍທ່ານຜູ້ມີອາຍຸທັງຫຼາຍຈົ່ງຊົງຈຳໄວ້)'. ຄຳວ່າ 'ສາມທ່ານ' ໃນທີ່ນີ້ ເປັນພຽງຫົວຂໍ້ຂອງຄຳເວົ້າເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ດ້ວຍຄຳນັ້ນ ຍ່ອມສະແດງເຖິງສີ່ທ່ານ, ຫ້າທ່ານ ແລະ ຫຼາຍກວ່າຮ້ອຍທ່ານນຳດ້ວຍ. ເພາະພຣະບາລີທັງຫຼາຍມີເປັນຕົ້ນວ່າ "uddiṭṭhā kho āyasmanto cattāro pārājikā dhammā" (ທ່ານຜູ້ມີອາຍຸທັງຫຼາຍແລ ພຣະປາຣາຊິກ ໔ ປະການ ໄດ້ສະແດງແລ້ວ) ຖືກຕັ້ງໄວ້ໂດຍໝາຍເຖິງຫຼາຍທ່ານ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'āyasmantā' ນີ້ ກ່າວໂດຍໝາຍເຖິງພຽງສອງທ່ານເທົ່ານັ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິນັຍໂວຫານ, ຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນຄຳທົ່ວໄປ. ເພາະວ່າ ຫາກເວັ້ນວິນັຍໂວຫານແລ້ວ ກໍຈະບໍ່ປາກົດໃນໂວຫານອື່ນ. ສ່ວນຄຳວ່າ 'āyasmanto' ນີ້ ຍ່ອມໃຊ້ໄດ້ໃນທຸກທີ່, ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຊາບຂໍ້ແຕກຕ່າງຂອງທັງສອງຄຳນີ້.


Tatra ‘‘himavanto’’ti idaṃ yebhuyyenekavacanaṃ bhavati, katthaci bahuvacanampi, tenāha niruttipiṭake thero ‘‘himavā tiṭṭhati, himavanto tiṭṭhantī’’ti. ‘‘Himavantova pabbato’’ti ayaṃ ekavacananayo yathārutapāḷivasena gahetabbo. Yathārutapāḷi ca nāma –

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'himavanto' ນີ້ ໂດຍສ່ວນຫຼາຍເປັນເອກະວະຈະນະ, ບາງບ່ອນກໍເປັນພະຫຸວະຈະນະ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຣະເຖຣະຈຶ່ງກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີນິຣຸດຕິປິຕະກະວ່າ 'himavā tiṭṭhati, himavanto tiṭṭhanti' (ພູເຂົາຫິມະພານຕັ້ງຢູ່, ພູເຂົາຫິມະພານທັງຫຼາຍຕັ້ງຢູ່). ນັຍເອກະວະຈະນະວ່າ 'himavantova pabbato' ນີ້ ພຶງຖືເອົາຕາມແນວພຣະບາລີຕາມທີ່ປາກົດ (yathārutapāḷi). ແລະ ພຣະບາລີຕາມທີ່ປາກົດນັ້ນ ຄື —


‘‘Dūre santo pakāsanti, himavantova pabbato;

Asantettha na dissanti, rattiṃ khittā yathā sarā.

“ສັດຕະບຸຣຸດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມປາກົດໃນທີ່ໄກ ເໝືອນດັ່ງພູເຂົາຫິມະພານ; ສ່ວນອະສັດຕະບຸຣຸດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມບໍ່ປາກົດໃນທີ່ນີ້ ເໝືອນດັ່ງລູກສອນທີ່ຍິງໄປໃນເວລາກາງຄືນ.


Ahaṃ tena samayena, nāgarājā mahiddhiko;

Atulo nāma nāmena, puññavanto jutindharo.

ໃນສະໄໝນັ້ນ ເຮົາເປັນພະຍານາກຜູ້ມີຣິດຫຼາຍ ມີນາມວ່າ ອະຕຸລະ ເປັນຜູ້ມີບຸນ ມີແສງສະຫວ່າງຮຸ່ງເຮືອງ.


Gatimanto satimanto, dhitimanto ca so isi;

Saddhammadhārako thero, ānando ratanākaro’’

ພຣະຣືສີຜູ້ນັ້ນ ເປັນຜູ້ມີຄະຕິ ມີສະຕິ ມີຄວາມໝັ້ນຄົງ, ຄືພຣະອານົນເຖຣະ ຜູ້ຊົງໄວ້ເຊິ່ງພຣະສັດທຳ ເປັນດັ່ງບໍ່ເກີດແຫ່ງຣັດຕະນະ”


Iccādi. Ettha ‘‘puññavanto’’tiādīni anekesu ṭhānesu bahuvacanabhāvena punappunaṃ vadantānipi katthaci ekavacanāni honti, ekavacanabhāvo ca nesaṃ gāthāvisaye dissati, tasmā tāni yathāpāvacanaṃ gahetabbāni.

ເປັນຕົ້ນດັ່ງນີ້. ໃນທີ່ນີ້ ບົດທັງຫຼາຍມີ 'ປຸຍຍະວັນໂຕ' ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນວ່າຈະຖືກກ່າວຊໍ້າໆ ດ້ວຍຄວາມເປັນພະຫຸວະຈະນະໃນຫຼາຍບ່ອນ, ແຕ່ໃນບາງບ່ອນກໍເປັນເອກະວະຈະນະ, ແລະຄວາມເປັນເອກະວະຈະນະຂອງບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍປະກົດໃຫ້ເຫັນໃນວິໄສແຫ່ງຄາຖາ, ເພາະສະນັ້ນ ບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງຖືເອົາຕາມພະພຸດທະພົດ.


Evaṃ himavantusatimantusaddādīnaṃ visesaṃ ñatvā puna liṅgantavasena dviliṅgakapadānamattho ca pakatirūpassa nāmikapadamālā ca padānaṃ sadisāsadisatā ca vavatthapetabbā.

ເມື່ອຮູ້ຄວາມແຕກຕ່າງກັນຂອງສັບທັງຫຼາຍມີ 'ຫິມະວັນຕຸ' ແລະ 'ສະຕິມັນຕຸ' ເປັນຕົ້ນຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ອີກເທື່ອໜຶ່ງ ພຶງກຳນົດຄວາມໝາຍຂອງບົດທີ່ມີສອງລິງ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງລິງອື່ນ, ທັງນາມິກະປະທະມາລາ (ຕາຕະລາງການແຈກວິບັດ) ຂອງຮູບປົກກະຕິ, ແລະຄວາມຄືກັນ ແລະຄວາມຕ່າງກັນຂອງບົດທັງຫຼາຍ.


Tatra [Pg.202] hi ‘‘sirimā’’ti padaṃ sutisāmaññavasena liṅgadvaye vattanato dvidhā bhijjati. ‘‘Sirimā puriso’’ti hi atthe ākārantaṃ pulliṅgaṃ, ‘‘sirimā nāma devī’’ti atthe ākārantaṃ itthiliṅgaṃ, ubhayampetaṃ ukārantatāpakatikā. Atha vā pana pacchimaṃ ākārantatāpakatikaṃ, sirī yassa atthi so sirimāti pulliṅgavasena nibbacanaṃ, sirī yassā atthi sā sirimāti itthiliṅgavasena nibbacanaṃ. Atrimāni kiñcāpi sutivasena nibbacanatthavasena ca aññamaññaṃ samānatthāni, tathāpi purisapadatthaitthipadatthavācakattā bhinnatthānīti veditabbāni. Esa nayo aññesupi īdisesu ṭhānesu netabbo. Sirimā, sirimā, sirimanto. Sirimantaṃ, sirimante. Sirimatā, sirimantena. Guṇavantusaddasseva nāmikapadamālā. Sirimā, sirimā, sirimāyo. Sirimaṃ, sirimā, sirimāyo. Sirimāya. Vakkhamānakaññānayena ñeyyā. Evaṃ dvidhā bhinnānaṃ samānasutikasaddānaṃ nāmikapadamālāsu padānaṃ sadisāsadisatā vavatthapetabbā. Samānanibbacanatthassapi hi asamānasutikassa ‘‘sirimā’’ti saddassa nāmikapadamālāyaṃ padānaṃ imehi padehi kācipi samānatā na labbhati. Atridaṃ vuccati –

ໃນເລື່ອງນັ້ນ ບົດວ່າ 'ສิຣິມາ' ແບ່ງອອກເປັນສອງ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການອອກສຽງຄືກັນ ເພາະເປັນໄປໃນສອງລິງ. ເພາະວ່າ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ 'ສິຣິມາ ປຸຣິໂສ' ເປັນອາການັນ ປຸລລິງ, ໃນຄວາມໝາຍວ່າ 'ສິຣິມາ ນາມະ ເທວີ' ເປັນອາການັນ ອິດຖີລິງ, ບົດທັງສອງນີ້ ມີປົກກະຕິເປັນອຸການັນ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ບົດຫຼັງມີປົກກະຕິເປັນອາການັນ, ມີວິເຄາະໂດຍອຳນາດແຫ່ງປຸລລິງວ່າ 'ສິຣີ ຍັດສະ ອັດຖິ ໂສ ສิຣິມາ' (ສິຣິຂອງບຸກຄົນໃດມີຢູ່ ບຸກຄົນນັ້ນຊື່ວ່າ ສິຣິມາ), ມີວິເຄາະໂດຍອຳນາດແຫ່ງອິດຖີລິງວ່າ 'ສິຣີ ຍັດສາ ອັດຖິ ສາ ສິຣິມາ' (ສິຣິຂອງສະຕີໃດມີຢູ່ ສະຕີນັ້ນຊື່ວ່າ ສິຣິມາ). ໃນບົດເຫຼົ່ານີ້ ແມ່ນວ່າຈະມີເນື້ອຄວາມສະເໝີກັນໂດຍອຳນາດແຫ່ງການອອກສຽງ ແລະໂດຍອຳນາດແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂອງການວິເຄາະກໍຕາມ, ແຕ່ກໍພຶງຊາບວ່າ ມີເນື້ອຄວາມຕ່າງກັນ ເພາະເປັນຕົວສະແດງອັດແຫ່ງບຸລຸດ ແລະອັດແຫ່ງສະຕີ. ແນວທາງນີ້ ພຶງນຳໄປໃຊ້ໃນບ່ອນອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ຄືກັນ. ສິຣິມາ, ສິຣິມາ, ສິຣິມັນໂຕ. ສິຣິມັນຕັງ, ສິຣິມັນເຕ. ສິຣິມະຕາ, ສິຣິມັນເຕນະ. ນາມິກະປະທະມາລາ ເໝືອນກັບຄຸນະວັນຕຸສັບນັ້ນເອງ. ສິຣິມາ, ສິຣິມາ, ສິຣິມາໂຍ. ສິຣິມັງ, ສິຣິມາ, ສິຣິມາໂຍ. ສິຣິມາຍະ. ພຶງຊາບຕາມແນວທາງແຫ່ງກັນຍາສັບທີ່ຈະກ່າວເຖິງຂ້າງໜ້າ. ພຶງກຳນົດຄວາມຄືກັນ ແລະຄວາມຕ່າງກັນຂອງບົດທັງຫຼາຍ ໃນນາມິກະປະທະມາລາຂອງສັບທີ່ມີສຽງຄືກັນ ແຕ່ແຍກອອກເປັນສອງຢ່າງນີ້. ເພາະວ່າ ແມ່ນແຕ່ສັບວ່າ 'ສິຣິມາ' ທີ່ມີເນື້ອຄວາມແຫ່ງການວິເຄາະສະເໝີກັນ ແຕ່ມີສຽງບໍ່ຄືກັນ ກໍບໍ່ໄດ້ຮັບຄວາມຄືກັນໃດໆ ກັບບົດເຫຼົ່ານີ້ ໃນນາມິກະປະທະມາລາ. ໃນເລື່ອງນີ້ ມີຄຳກ່າວດັ່ງນີ້ວ່າ–


‘‘Sirimā’’ti padaṃ dvedhā, pumitthīsu pavattito;

Bhijjatīti vibhāveyya, ettha pulliṅgamicchitaṃ.

“ບົດວ່າ 'ສິຣິມາ' ແບ່ງອອກເປັນສອງ ໂດຍຄວາມເປັນໄປໃນປຸມລິງ ແລະອິດຖີລິງ; ພຶງຈຳແນກວ່າ ແບ່ງອອກເປັນສອງຢ່າງນີ້, ໃນທີ່ນີ້ ມຸ່ງໝາຍເອົາປຸລລິງ.”


Iti abhibhavitā padena visadisāni guṇavāsatimādīni padāni dassitāni saddhiṃ nāmikapadamālāhi. Idāni aparānipi tabbisadisāni padāni dassessāma saddhiṃ nāmikapadamālāhi. Seyyathidaṃ?

ບົດທັງຫຼາຍມີ 'ຄຸນະວາ' ແລະ 'ສະຕິມາ' ເປັນຕົ້ນ ທີ່ບໍ່ຄືກັນກັບບົດວ່າ 'ອະພິພະວີ' ໄດ້ຖືກສະແດງໄວ້ແລ້ວ ພ້ອມກັບນາມິກະປະທະມາລາ ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້. ບັດນີ້ ເຮົາຈະສະແດງບົດອື່ນໆ ທີ່ບໍ່ຄືກັນກັບບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ພ້ອມກັບນາມິກະປະທະມາລາ ດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້:


Rājā brahmā sakhā attā, ātumā sā pumā rahā;

Daḷhadhammā ca paccakkha-dhammā ca vivaṭacchadā.

ຣາຊາ, ພຣົມມາ, ສະຂາ, ອັດຕາ, ອາຕຸມາ, ສາ, ປຸມາ, ຣະຫາ; ທັງ ທັນຫະທັມມາ, ປັດຈັດຂະທັມມາ ແລະ ວິວະຕະຈະທາ.


Vattahā [Pg.203] ca tathā vutta-sirā ceva yuvāpi ca;

Maghava addha muddhādi, viññātabbā vibhāvinā.

ທັງ ວັດຕະຫາ, ວຸດຕະສິຣາ ແລະ ຍຸວາ; ມະຄະວະ, ອັດທະ, ມຸດທາ ເປັນຕົ້ນ ຜູ້ມີປັນຍາພຶງຊາບ.


Ettha ‘‘sā’’ti padameva ākārantatāpakatikamākārantaṃ, sesāni pana akārantatāpakatikāni ākārantāni.

ໃນບົດເຫຼົ່ານີ້ ບົດວ່າ 'ສາ' ເທົ່ານັ້ນ ເປັນອາການັນ ທີ່ມີປົກກະຕິເປັນອາການັນ, ສ່ວນບົດທີ່ເຫຼືອ ເປັນອາການັນ ທີ່ມີປົກກະຕິເປັນອະການັນ.


Rājā, rājā, rājāno. Rājānaṃ, rājaṃ, rājāno. Raññā, rājinā, rājūhi, rājūbhi. Rañño, rājino, raññaṃ, rājūnaṃ, rājānaṃ. Raññā, rājūhi, rājūbhi. Rañño, rājino, raññaṃ, rājūnaṃ, rājānaṃ. Raññe, rājini, rājūsu. Bho rāja, bhavanto rājāno, bhavanto rājā iti vā, ayamamhākaṃ ruci.

ຣາຊາ, ຣາຊາ, ຣາຊາໂນ. ຣາຊານັງ, ຣາຊັງ, ຣາຊາໂນ. ຣັນຍາ, ຣາຊິນາ, ຣາຈູຫິ, ຣາຈູບຫິ. ຣັນໂຍ, ຣາຊິໂນ, ຣັນຍັງ, ຣາຈູນັງ, ຣາຊານັງ. ຣັນຍາ, ຣາຈູຫິ, ຣາຈູບຫິ. ຣັນໂຍ, ຣາຊິໂນ, ຣັນຍັງ, ຣາຈູນັງ, ຣາຊານັງ. ຣັນເຍ, ຣາຊິນິ, ຣາຈູສຸ. ໂພ ຣາຊະ, ພະວັນໂຕ ຣາຊາໂນ, ຫຼື ພະວັນໂຕ ຣາຊາ ດັ່ງນີ້, ນີ້ເປັນຄວາມພໍໃຈຂອງພວກເຮົາ.


Niruttipiṭakādīsu ‘‘rājā’’ti bahuvacanaṃ na āgataṃ, cūḷaniruttiyaṃ pana āgataṃ. Kiñcāpi niruttipiṭakādīsu na āgataṃ, tathāpi ‘‘netādisā sakhā honti, labbhā me jīvato sakhā’’ti pāḷiyaṃ bahuvacanekavacanavasena ‘‘sakhā’’ti padassa dassanato ‘‘rājā’’ti bahuvacanaṃ icchitabbameva. Tathā ‘‘brahmā, attā’’iccādīnipi bahuvacanāni taggatikattā vinā kenaci rūpavisesena.

ໃນຄຳພີ ນິຣຸດຕິປິຕະກະ ເປັນຕົ້ນ ພະຫຸວະຈະນະວ່າ 'ຣາຊາ' ບໍ່ມີມາ, ແຕ່ໃນຄຳພີ ຈູລະນິຣຸດຕິ ມີມາຢູ່. ແມ່ນວ່າຈະບໍ່ມີມາໃນຄຳພີ ນິຣຸດຕິປິຕະກະ ເປັນຕົ້ນກໍຕາມ, ແຕ່ເພາະປະກົດບົດວ່າ 'ສະຂາ' ໂດຍອຳນາດແຫ່ງພະຫຸວະຈະນະ ແລະເອກະວະຈະນະ ໃນພະບາລີວ່າ 'ເນຕາທິສາ ສະຂາ ໂຫນຕິ, ລັບພາ ເມ ຊີວະໂຕ ສະຂາ', ພະຫຸວະຈະນະວ່າ 'ຣາຊາ' ກໍພຶງຍອມຮັບຢ່າງແນ່ນອນ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ພະຫຸວະຈະນະຂອງບົດທັງຫຼາຍມີ 'ພຣົມມາ' ແລະ 'ອັດຕາ' ເປັນຕົ້ນ ກໍພຶງຍອມຮັບ ເພາະມີແນວທາງດຽວກັນ ໂດຍບໍ່ມີຮູບພິເສດໃດໆ.


Ettha ca ‘‘gahapatiko nāma ṭhapetvā rājaṃ rājabhogaṃ brāhmaṇaṃ avaseso gahapatiko nāmā’’ti dassanato rājanti vuttaṃ, idaṃ pana niruttipiṭake na āgataṃ. ‘‘Sabbadattena rājinā’’ti dassanato ‘‘rājinā’’ti vuttaṃ. ‘‘Ārādhayati rājānaṃ, pūjaṃ labhati bhattusū’’ti dassanato catutthīchaṭṭhīvasena ‘‘rājāna’’nti vuttaṃ. Kaccāyanarūpasiddhiganthesu pana ‘‘rājena, rājehi, rājebhi. Rājesū’’ti padāni vuttāni. Cūḷaniruttiniruttipiṭakesu tāni nāgatāni, anāgatabhāvoyeva tesaṃ yuttataro pāḷiyaṃ adassanato, tasmā etthetāni [Pg.204] amhehi na vuttāni. Pāḷinaye hi upaparikkhiyamāne īdisāni padāni samāseyeva passāma, na panāññatra, atrime payogā – ‘‘āvutthaṃ dhammarājenā’’ti ca, ‘‘sivirājena pesito’’ti ca, ‘‘pajāpatissa devarājassa dhajagga’’nti ca, ‘‘nikkhamante mahārāje, sivīnaṃ raṭṭhavaḍḍhane’’ti ca, evaṃ pāḷinaye upaparikkhiyamāne ‘‘rājenā’’tiādīni samāseyeva passāma, na kevalaṃ pāḷinaye porāṇaṭṭhakathānayepi upaparikkhiyamāne samāseyeva passāma, na panāññatra, evaṃ santepi suṭṭhu upaparikkhitabbamidaṃ ṭhānaṃ. Ko hi nāma sāṭṭhakathe tepiṭake buddhavacane sabbaso nayaṃ sallakkhetuṃ samattho aññatra pabhinnapaṭisambhidehi khīṇāsavehi.

ແລະໃນທີ່ນີ້ ບົດວ່າ 'ຣາຊັງ' ຖືກກ່າວໄວ້ ເພາະປະກົດໃນພະບາລີວ່າ 'ຄະຫະປະຕິໂກ นາມະ ຖະເປດວາ ຣາຊັງ ຣາຊະໂພຄັງ ພຣາມະນັງ ອະວະເສໂສ ຄະຫະປະຕິໂກ ນາມະ', ແຕ່ບົດນີ້ ບໍ່ມີມາໃນຄຳພີ ນິຣຸດຕິປິຕະກະ. ບົດວ່າ 'ຣາຊິນາ' ຖືກກ່າວໄວ້ ເພາະປະກົດໃນພະບາລີວ່າ 'ສັບພະທັດເຕນະ ຣາຊິນາ'. ບົດວ່າ 'ຣາຊານັງ' ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຈະຕຸດຖີວິບັດ ແລະຈະຖີວິບັດ ຖືກກ່າວໄວ້ ເພາະປະກົດໃນພະບາລີວ່າ 'ອາຣາທະຍະຕິ ຣາຊານັງ, ປູຊັງ ລັບພະຕິ ພັດຕຸສຸ'. ແຕ່ໃນຄຳພີ ກັດຈາຍະນະ ແລະ ຣູປະສິດທິ ໄດ້ກ່າວບົດທັງຫຼາຍວ່າ 'ຣาເຊນະ, ຣາເຊຫິ, ຣາເຊພິ. ຣາເຊສຸ'. ບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ມີມາໃນຄຳພີ ຈູລະນິຣຸດຕິ ແລະ ນິຣຸດຕິປິຕະກະ, ຄວາມບໍ່ມີມາຂອງບົດເຫຼົ່ານັ້ນແລ້ວ ຍ່ອມສົມຄວນກວ່າ ເພາະບໍ່ປະກົດໃນພະບາລີ, ເພາະສະນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້ ເຮົາຈຶ່ງບໍ່ກ່າວບົດເຫຼົ່ານັ້ນໄວ້. ເພາະວ່າ ເມື່ອພິຈາລະນາເບິ່ງຕາມແນວທາງພະບາລີ ຍ່ອມເຫັນບົດເຫຼົ່ານີ້ໃນສະມາດເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ເຫັນໃນທີ່ອື່ນ, ໃນເລື່ອງນີ້ ມີອຸທາຫອນດັ່ງນີ້ຄື: 'ອາວຸດຖັງ ທັມມະຣາເຊນະ', 'ສິວິຣາເຊນະ ເປສິໂຕ', 'ປະຊາປະຕິສສະ ເທວະຣາຊັດສະ ທະຊັກຄັງ' ແລະ 'ນິກຂະມັນເຕ ມະຫາຣາເຊ, ສິວີນັງ ຣັດຖະວັດທະເນ', ເມື່ອພິຈາລະນາເບິ່ງຕາມແນວທາງພະບາລີຢ່າງນີ້ ຍ່ອມເຫັນບົດມີ 'ຣາເຊນະ' ເປັນຕົ້ນ ໃນສະມາດເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ພຽງແຕ່ໃນແນວທາງພະບາລີເທົ່ານັ້ນ ແມ່ນແຕ່ເມື່ອພິຈາລະນາເບິ່ງຕາມແນວທາງແຫ່ງອັດຖະກະຖາບູຮານ ກໍຍ່ອມເຫັນໃນສະມາດເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ເຫັນໃນທີ່ອື່ນ, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນີ້ ຖານະນີ້ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ພຶງພິຈາລະນາໃຫ້ດີ. ເພາະວ່າ ໃຜເລົ່າຈະສາມາດກຳນົດແນວທາງທັງປວງໃນພະພຸດທະພົດຄືພະໄຕປິໂດກ ພ້ອມທັງອັດຖະກະຖາໄດ້ ນອກຈາກພະຂີນາສົບຜູ້ບັນລຸປະຕິສຳພິທາ.


Ettha ca samāsantagatarāja-saddassa nāmikapadamālāyo dvidhā vuccante okārantākārantavasena. Tatrokārantā ‘‘mahārājo yuvarājo sivirājo dhammarājo’’iccevamādayo bhavanti. Ākārantā pana ‘‘mahārājā yuvarājā sivirājā dhammarājā’’iccevamādayo. Ettha kiñcāpi pāḷiyaṃ porāṇaṭṭhakathāsu ca ‘‘mahārājo’’tiādīni na santi, tathāpi ‘‘sabbamitto sabbasakho, sabbabhūtānukampako’’ti pāḷiyaṃ ‘‘sabbasakho’’ti dassanato ‘‘mahārājo’’tiādīnipi avassamicchitabbāni. Tathā hi samāsesu ‘‘dhammarājena, dhammarājassā’’tiādīni dissanti. Etāni okārantarūpāni eva, nākārantarūpāni. Mahārājo, mahārājā. Mahārājaṃ, mahārāje. Mahārājena, mahārājehi, mahārājebhi. Mahārājassa, mahārājānaṃ. Mahārājā, mahārājasmā, mahārājamhā, mahārājehi, mahārājebhi. Mahārājassa, mahārājānaṃ. Mahārāje, mahārājasmiṃ, mahārājamhi, mahārājesu. Bho mahārāja, bhavanto mahārājā[Pg.205]. Kaccāyanacūḷaniruttinayehi pana ‘‘bho mahārājā’’iti ekavacanabahuvacanānipi daṭṭhabbāni. Yathā ‘‘mahārājo’’ti okārantapadassa vasena, evaṃ ‘‘sivirājo dhammarājo devarājo’’tiādīnampi okārantapadānaṃ vasena pakatirūpassa nāmikapadamālā yojetabbā.

ແລະໃນທີ່ນີ້ ນາມິກະປະທະມາລາຂອງ 'ຣາຊະ' ສັບ ທີ່ຢູ່ທ້າຍສະມາດ ຖືກກ່າວໄວ້ເປັນສອງຢ່າງ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງໂອການັນ ແລະອາການັນ. ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ ບົດທີ່ເປັນໂອການັນ ມີ 'ມະຫາຣາໂຊ, ຍຸວະຣາໂຊ, ສິວິຣາໂຊ, ທັມມະຣາໂຊ' ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນບົດທີ່ເປັນອາການັນ ມີ 'ມະຫາຣາຊາ, ຍຸວະຣາຊາ, ສິວິຣາຊາ, ທັມມະຣາຊາ' ເປັນຕົ້ນ. ໃນທີ່ນີ້ ແມ່ນວ່າບົດມີ 'ມະຫາຣາໂຊ' ເປັນຕົ້ນ ຈະບໍ່ມີໃນພະບາລີ ແລະອັດຖະກະຖາບູຮານກໍຕາມ, ແຕ່ເພາະປະກົດບົດວ່າ 'ສັບພະສະໂຂ' ໃນພະບາລີວ່າ 'ສັບພະມິດໂຕ ສັບພະສະໂຂ, ສັບພະພູຕານຸກັມປະໂກ', ບົດມີ 'ມະຫາຣາໂຊ' ເປັນຕົ້ນ ກໍພຶງຍອມຮັບຢ່າງແນ່ນອນ. ເພາະວ່າ ບົດທັງຫຼາຍມີ 'ທັມມະຣາເຊນະ, ທັມມະຣາຊັດສະ' ເປັນຕົ້ນ ປະກົດໃຫ້ເຫັນໃນສະມາດ. ບົດເຫຼົ່ານີ້ ເປັນຮູບໂອການັນແທ້ໆ, ບໍ່ແມ່ນຮູບອາການັນ. ມະຫາຣາໂຊ, ມະຫາຣາຊາ. ມະຫາຣາຊັງ, ມະຫາຣາເຊ. ມະຫາຣາເຊນະ, ມະຫາຣາເຊຫິ, ມະຫາຣາເຊພິ. ມະຫາຣາຊັດສະ, ມະຫາຣາຊານັງ. ມະຫາຣາຊາ, ມະຫາຣາຊັສມາ, ມະຫາຣາຊັມຫາ, ມະຫາຣາເຊຫິ, ມະຫາຣາເຊພິ. ມະຫາຣາຊັດສະ, ມະຫາຣາຊານັງ. ມະຫາຣາເຊ, ມະຫາຣາຊັສມິງ, ມະຫາຣາຊັມຫິ, ມະຫາຣາເຊສຸ. ໂພ ມະຫາຣາຊະ, ພະවັນໂຕ ມະຫາຣາຊາ. ແຕ່ໂດຍແນວທາງແຫ່ງຄຳພີ ກັດຈາຍະນະ ແລະ ຈູລະນິຣຸດຕິ ພຶງເຫັນບົດວ່າ 'ໂພ ມະຫາຣາຊາ' ເປັນທັງເອກະວະຈະນະ ແລະພະຫຸວະຈະນະຄືກັນ. ນາມິກະປະທະມາລາຂອງຮູບປົກກະຕິ ພຶງປະກອບໂດຍອຳນາດແຫ່ງບົດທີ່ເປັນໂອການັນ ມີ 'ສິວິຣາໂຊ, ທັມມະຣາໂຊ, ເທວະຣາໂຊ' ເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນດຽວກັນກັບໂດຍອຳນາດແຫ່ງບົດໂອການັນວ່າ 'ມະຫາຣາໂຊ'.


Ayaṃ panākārantavasena nāmikapadamālā –

ສ່ວນນີ້ ເປັນນາມິກະປະທະມາລາ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອາການັນ–


Mahārājā, mahārājā, mahārājāno. Mahārājānaṃ, mahārājaṃ, mahārājāno. Mahāraññā, mahārājinā, mahārājūhi, mahārājūbhi. Mahārañño, mahārājino, mahāraññaṃ, mahārājūnaṃ. Mahāraññā, mahārājūhi, mahārājūbhi. Mahārañño, mahārājino, mahāraññaṃ, mahārājūnaṃ. Mahāraññe, mahārājini, mahārājūsu. Bho mahārāja, bhavanto mahārājāno.

ມະຫາຣາຊາ, ມະຫາຣາຊາ, ມະຫາຣາຊາໂນ. ມະຫາຣາຊານັງ, ມະຫາຣາຊັງ, ມະຫາຣາຊາໂນ. ມະຫາຣັນຍາ, ມະຫາຣາຊິນາ, ມະຫາຣาຈູຫິ, ມະຫາຣาຈູບຫິ. ມະຫາຣັນໂຍ, ມະຫາຣາຊິໂນ, ມະຫາຣັນຍັງ, ມະຫາຣาຈູນັງ. ມະຫາຣັນຍﺎ, ມະຫາຣาຈູຫິ, ມະຫາຣาຈູບຫິ. ມະຫາຣັນໂຍ, ມະຫາຣາຊิໂນ, ມະຫາຣັນຍັງ, ມະຫາຣาຈູນັງ. ມະຫາຣັນເຍ, ມະຫາຣາຊິນິ, ມະຫາຣาຈູສຸ. ໂພ ມະຫາຣາຊະ, ພະවັນໂຕ ມະຫາຣາຊາໂນ.


Idhāpi pakaraṇadvayanayena ‘‘bho mahārājā’’ iti ekavacanabahuvacanānipi daṭṭhabbāni. Yathā ca ‘‘mahārājā’’ti ākārantapadassa vasena, evaṃ ‘‘sivirājā, dhammarājā, devarājā’’tiādīnampi ākārantapadānaṃ vasena pakatirūpassa nāmikapadamālā yojetabbā.

ໃນທີ່ນີ້ຄືກັນ ໂດຍແນວທາງແຫ່ງຄຳພີທັງສອງ ພຶງເຫັນບົດວ່າ 'ໂພ ມະຫາຣາຊາ' ເປັນທັງເອກະວະຈະນະ ແລະພະຫຸວະຈະນະຄືກັນ. ແລະນາມິກະປະທະມາລາຂອງຮູບປົກກະຕິ ພຶງປະກອບໂດຍອຳນາດແຫ່ງບົດທີ່ເປັນອາການັນ ມີ 'ສິວິຣາຊາ, ທັມມະຣາຊາ, ເທວະຣາຊາ' ເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນດຽວກັນກັບໂດຍອຳນາດແຫ່ງບົດອາການັນວ່າ 'ມະຫາຣາຊາ'.


Idha aparāpi atthassa pākaṭīkaraṇatthaṃ kriyāpadehi saddhiṃ yojetvā ākārantokārantānaṃ missakavasena nāmikapadamālā vuccate –

ໃນທີ່ນີ້ ນາມິກະປະທະມາລາອີກແບບໜຶ່ງ ໂດຍການປະສົມກັນລະຫວ່າງອາການັນ ແລະໂອການັນ ໂດຍປະກອບຮ່ວມກັບກິຣິຍາບົດ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງຂຶ້ນ ຖືກກ່າວໄວ້ດັ່ງນີ້–


Mahārājā, mahārājo tiṭṭhati, mahārājāno, mahārājā tiṭṭhanti. Mahārājānaṃ, mahārājaṃ passati, mahārājāno, mahārāje passati. Mahāraññā, mahārājinā, mahārājena kataṃ, mahārājūhi, mahārājūbhi, mahārājehi, mahārājebhi kataṃ. Mahārañño, mahārājino, mahārājassa dīyate, mahāraññā, mahārājā, mahārājasmā, mahārājamhā nissaṭaṃ, mahārājūhi, mahārājūbhi, mahārājehi[Pg.206], mahārājebhi nissaṭaṃ. Mahārañño, mahārājino, mahārājassa pariggaho, mahāraññaṃ, mahārājūnaṃ, mahārājānaṃ pariggaho. Mahāraññe, mahārājini, mahārāje, mahārājasmiṃ, mahārājamhi patiṭṭhitaṃ, mahārājūsu, mahārājesu patiṭṭhitaṃ. Bho mahārāja tvaṃ tiṭṭha, bhonto mahārājāno, mahārājā tumhe tiṭṭhathāti. Evaṃ ‘‘yuvarājā, yuvarājo’’tiādīsupi.

ມະຫາຣາຊາ, ມະຫາຣາໂຊ ຕິດຖະຕິ (ມະຫາລາຊາ ຍືນຢູ່), ມະຫາຣາຊາໂນ, ມະຫາຣາຊາ ຕິດຖັນຕິ (ມະຫາລາຊາທັງຫຼາຍ ຍືນຢູ່). ມະຫາຣາຊານັງ, ມະຫາຣາຊັງ ປັດສະຕິ (ຍ່ອມເຫັນເຊິ່ງມະຫາລາຊາ), ມະຫາຣາຊາໂນ, ມະຫາຣາເຊ ປັດສະຕິ (ຍ່ອມເຫັນເຊິ່ງມະຫາລາຊາທັງຫຼາຍ). ມະຫາຣັນຍາ, ມະຫາຣາຊິນາ, ມະຫາຣາເຊນະ ກະຕັງ (ອັນມະຫາລາຊາ ເຮັດແລ້ວ), ມະຫາຣาຈູຫິ, ມະຫາຣาຈູບຫິ, ມະຫາຣາເຊຫິ, ມະຫາຣາເຊພິ ກະຕັງ (ອັນມະຫາລາຊາທັງຫຼາຍ ເຮັດແລ້ວ). ມະຫາຣັນໂຍ, ມະຫາຣາຊິໂນ, ມະຫາຣາຊັດສະ ທີຍະເຕ (ຍ່ອມໃຫ້ແກ່ມະຫາລາຊາ), ມະຫາຣັນຍາ, ມະຫາຣາຊາ, ມະຫາຣາຊັສມາ, ມະຫາຣາຊັມຫາ ນິດສະຕັງ (ອອກໄປແລ້ວຈາກມະຫາລາຊາ), ມະຫາຣาຈູຫິ, ມະຫາຣาຈູບຫິ, ມະຫາຣາເຊຫິ, ມະຫາຣາເຊພິ ນິດສະຕັງ (ອອກໄປແລ້ວຈາກມະຫາລາຊາທັງຫຼາຍ). ມະຫາຣັນໂຍ, ມະຫາຣາຊິໂນ, ມະຫາຣາຊັດສະ ປະຣິກຄະໂຫ (ການຄອບຄອງຂອງມະຫາລາຊາ), ມະຫາຣັນຍັງ, ມະຫາຣาຈູນັງ, ມະຫາຣາຊານັງ ປະຣິກຄະໂຫ (ການຄອບຄອງຂອງມະຫາລາຊາທັງຫຼາຍ). ມະຫາຣັນເຍ, ມະຫາຣາຊິນິ, ມະຫາຣາເຊ, ມະຫາຣາຊັສມິງ, ມະຫາຣາຊັມຫິ ປະຕິດຖິຕັງ (ຕັ້ງຢູ່ແລ້ວໃນມະຫາລາຊາ), ມະຫາຣาຈູສຸ, ມະຫາຣາເຊສຸ ປະຕິດຖິຕັງ (ຕັ້ງຢູ່ແລ້ວໃນມະຫາລາຊາທັງຫຼາຍ). ໂພ ມະຫາຣາຊະ ຕວັງ ຕິດຖະ (ແນ່ທ່ານມະຫາລາຊາ ທ່ານຈົ່ງຍືນຢູ່), ໂພນໂຕ ມະຫາຣາຊາໂນ, ມະຫາຣາຊາ ຕຸມເຫ ຕິດຖະຖາຕິ (ແນ່ທ່ານມະຫາລາຊາທັງຫຼາຍ ພວກທ່ານຈົ່ງຍືນຢູ່). ໃນບົດທັງຫຼາຍມີ 'ຍຸວະຣາຊາ, ຍຸວະຣາໂຊ' ເປັນຕົ້ນ ກໍມີແນວທາງຢ່າງນີ້ຄືກັນ.


Kecettha vadeyyuṃ ‘‘kasmā pakaraṇakattunā imasmiṃ ṭhāne mahanto vāyāmo ca mahanto ca parakkamo kato, nanvetesupi padesu kānici buddhavacane vijjanti, kānici na vijjantīti? Viññūhi te evaṃ vattabbā ‘‘pakaraṇakattārenettha so ca mahanto vāyāmo so ca mahanto parakkamo sāṭṭhakathe navaṅge satthusāsane saddesu ca atthesu ca sotārānaṃ suṭṭhu kosalluppādanena sāsanassopakāratthaṃ kato, yāni cetāni tena padāni dassitāni, etesu kānici buddhavacane vijjanti, kānici na vijjanti. Ettha yāni buddhavacane vijjanti, tāni vijjamānavasena gahitāni. Yāni na vijjanti, tāni porāṇaṭṭhakathādīsu vijjamānavasena pāḷinayavasena ca gahitānī’’ti. Atrāyaṃ saṅkhepato adhippāyavibhāvanā –

ໃນເລື່ອງນີ້ ບາງຄົນອາດຈະກ່າວວ່າ 'ເພາະເຫດໃດ ຜູ້ແຕ່ງຄຳພີຈຶ່ງໄດ້ເຮັດຄວາມພະຍາຍາມຢ່າງຍິ່ງ ແລະຄວາມພາກພຽນຢ່າງຍິ່ງໃນບ່ອນນີ້, ກໍໃນບົດເຫຼົ່ານີ້ ບາງບົດປະກົດໃນພະພຸດທະພົດ, ບາງບົດບໍ່ປະກົດ ບໍ່ແມ່ນຫຼື?' ຜູ້ມີປັນຍາທັງຫຼາຍ ພຶງກ່າວກັບພວກເຂົາຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຄວາມພະຍາຍາມຢ່າງຍິ່ງ ແລະຄວາມພາກພຽນຢ່າງຍິ່ງນັ້ນ ທີ່ຜູ້ແຕ່ງຄຳພີໄດ້ເຮັດແລ້ວໃນທີ່ນີ້, ແມ່ນເຮັດຂຶ້ນເພື່ອເກື້ອກູນແກ່ພະສາສະໜາ ໂດຍການເຮັດໃຫ້ຜູ້ຟັງເກີດຄວາມສະຫຼາດຢ່າງດີ ໃນສັບ ແລະອັດ ໃນພະສາດສະໜາຂອງພະສາດສະດາອັນມີອົງເກົ້າ ພ້ອມທັງອັດຖะກະຖາ, ແລະບົດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ທີ່ທ່ານໄດ້ສະແດງໄວ້, ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ບາງບົດປະກົດໃນພະພຸດທະພົດ, ບາງບົດບໍ່ປະກົດ. ໃນທີ່ນີ້ ບົດໃດທີ່ປະກົດໃນພະພຸດທະພົດ, ບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍຖືກຖືເອົາໂດຍຄວາມມີຢູ່. ບົດໃດທີ່ບໍ່ປະກົດ, ບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍຖືກຖືເອົາໂດຍຄວາມມີຢູ່ ໃນອັດຖະກະຖາບູຮານ ເປັນຕົ້ນ ແລະໂດຍອຳນາດແຫ່ງແນວທາງພະບາລີ'. ໃນເລື່ອງນີ້ ມີການອະທິບາຍຄວາມໝາຍໂດຍຫຍໍ້ດັ່ງນີ້–


‘‘Idaṃ vatvā mahārājā, kaṃso bārāṇasiggaho;

Dhanuṃ tūṇiñca nikkhippa, saṃyamaṃ ajjhupāgamī’’ti

“ພະລາຊາພະນາມວ່າ ກັງສະ ຜູ້ຄອບຄອງເມືອງພາຣານະສີ ກ່າວຄຳນີ້ແລ້ວ, ວາງທະນູ ແລະແລ່ງສອນແລ້ວ ກໍເຖິງຄວາມສຳລວມ.”


Idaṃ ākārantassa mahārājasaddassa nidassanaṃ. Yasmā ‘‘sabbasakho’’ti pāḷi vijjati, tasmā tena nayena ‘‘mahārājo’’tipi okāranto diṭṭho nāma hoti purisanayena yojetabbo ca. Teneva ca ‘‘tamabravi mahārājā. Nikkhamante mahārāje’’tiādīni dissanti.

ນີ້ເປັນອຸທາຫອນຂອງ 'ມະຫາຣາຊາ' ສັບ ທີ່ເປັນອາການັນ. ເພາະວ່າ ພະບາລີວ່າ 'ສັບພະສະໂຂ' ມີຢູ່, ເພາະສະນັ້ນ ໂດຍແນວທາງນັ້ນ ບົດວ່າ 'ມະຫາຣາໂຊ' ທີ່ເປັນໂອການັນ ກໍຊື່ວ່າປະກົດໃຫ້ເຫັນ ແລະພຶງປະກອບຕາມແນວທາງແຫ່ງປຸຣິສສັບ. ແລະເພາະເຫດນັ້ນເອງ ບົດທັງຫຼາຍມີ 'ຕະມັບພະຣະວີ ມະຫາຣາຊາ, ນິກຂະມັນເຕ ມະຫາຣາເຊ' ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງປະກົດໃຫ້ເຫັນ.


Evaṃ [Pg.207] mahārājasaddassa okārantatte siddhe ‘‘mahārājā, mahārājasmā, mahārājamhā’’ti pañcamiyā ekavacanañca ‘‘mahārāje, mahārājasmiṃ, mahārājamhī’’ti sattamiyā ekavacanañca siddhāni eva honti pāḷiyaṃ avijjamānānampi nayavasena gahetabbattā. ‘‘Rājena, rājassā’’tiādīni pana nayavasena gahetabbāni na honti. Kasmāti ce? Yasmā ‘‘rājā brahmā sakhā attā’’iccevamādīni ‘‘puriso urago’’tiādīni viya aññamaññaṃ sabbathā sadisāni na honti. Tathā hi nesaṃ ‘‘raññā brahmunā sakhinā attanā attena sānā pumunā’’tiādīni visadisānipi rūpāni bhavanti, tasmā tāni na sakkā nayavasena jānituṃ. Evaṃ dujjānattā pana pāḷiyaṃ porāṇaṭṭhakathāsu ca yathārutapadāneva gahetabbāni. Mahārājasaddādīnaṃ pana okārantabhāve siddheyeva ‘‘purisanayogadhā ime saddā’’ti nayaggahaṇaṃ dissati, tasmā amhehi nayavasena ‘‘mahārājā, mahārājasmā’’tiādīni vuttāni. Yathā hi –

ເມື່ອຄວາມເປັນໂອການັນຂອງ 'ມະຫາຣາຊະ' ສັບ ສຳເລັດແລ້ວຢ່າງນີ້, ທັງເອກະວະຈະນະແຫ່ງປັນຈະມີວິບັດວ່າ 'ມະຫາຣາຊາ, ມະຫາຣາຊັສມາ, ມະຫາຣາຊັມຫາ' ແລະເອກະວະຈະນະແຫ່ງສັດຕາມີວິບັດວ່າ 'ມະຫາຣາເຊ, ມະຫາຣາຊັສມິງ, ມະຫາຣາຊັມຫິ' ຍ່ອມສຳເລັດແລ້ວຢ່າງແນ່ນອນ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ພຶງຖືເອົາໂດຍແນວທາງ ແມ່ນວ່າຈະບໍ່ປະກົດໃນພະບາລີກོຕາມ. ສ່ວນບົດທັງຫຼາຍມີ 'ຣາເຊນະ, ຣາຊັດສາ' ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ເປັນສິ່ງທີ່ພຶງຖືເອົາໂດຍແນວທາງ. ຖ້າຖາມວ່າ ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ບົດທັງຫຼາຍມີ 'ຣາຊາ, ພຣົມມາ, ສະຂາ, ອັດຕາ' ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ຄືກັນໂດຍປະການທັງປວງ ເໝືອນກັບບົດທັງຫຼາຍມີ 'ປຸຣິໂສ, ອຸຣະໂກ' ເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ຮູບທັງຫຼາຍມີ 'ຣັນຍາ, ພຣົຫມຸນາ, ສະຂິນາ, ອັດຕະນາ, ອັດເຕນະ, ສານາ, ປຸມຸນາ' ເປັນຕົ້ນ ຂອງບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ຄືກັນ, ເພາະສະນັ້ນ ບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ສາມາດຮູ້ໄດ້ໂດຍແນວທາງ. ແຕ່ເພາະຄວາມຮູ້ໄດ້ຍາກຢ່າງນີ້ ບົດທັງຫຼາຍທີ່ປະກົດຕາມຕົວອັກສອນໃນພະບາລີ ແລະອັດຖະກະຖາບູຮານເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງພຶງຖືເອົາ. ແຕ່ເມື່ອຄວາມເປັນໂອການັນຂອງ 'ມະຫາຣາຊະ' ສັບ ເປັນຕົ້ນ ສຳເລັດແລ້ວ, ການຖືເອົາແນວທາງວ່າ 'ສັບເຫຼົ່ານີ້ ມີແນວທາງປະກອບເໝືອນກັບປຸຣິສສັບ' ຍ່ອມປະກົດໃຫ້ເຫັນ, ເພາະສະນັ້ນ ເຮົາຈຶ່ງກ່າວບົດທັງຫຼາຍມີ 'ມະຫາຣາຊາ, ມະຫາຣາຊັສມາ' ເປັນຕົ້ນ ໂດຍແນວທາງ. ເພາະວ່າ ເໝືອນດັ່ງ–


‘‘Etañhi te durājānaṃ, yaṃ sesi matasāyikaṃ;

Yassa te kaḍḍhamānassa, hatthā daṇḍona muccatī’’ti

“ຄວາມຈິງ ເລື່ອງນີ້ເປັນສິ່ງທີ່ເຈົ້າຮູ້ໄດ້ຍາກ ທີ່ເຈົ້ານອນຫຼັບຄືກັບຄົນຕາຍ; ເມື່ອເຈົ້າຖືກລາກໄປ ໄມ້ຄ້ອນກໍບໍ່ຫຼຸດພົ້ນໄປຈາກມືຂອງເຈົ້າ”


Ettha ‘‘hatthā’’ti, ‘‘attadaṇḍā bhayaṃ jāta’’nti ettha pana ‘‘daṇḍā’’ti ca okārantassa pañcamiyekavacanassa dassanato ‘‘uragā, paṭaṅgā, vihagā’’tiādīnipi okārantāni pañcamiyekavacanāni gahetabbāni honti. Yathā ca ‘‘dāṭhini mātimaññavho, siṅgālo mama pāṇado’’ti ettha ‘‘maññavho’’ti, ‘‘suddhā suddhehi saṃvāsaṃ, kappayavho patissatā’’ti ettha pana ‘‘kappayavho’’ti ca kriyāpadassa dassanato ‘‘gacchavho, bhuñjavho, sayavho’’tiādīnipi gahetabbāni honti. Gaṇhanti ca tādisāni padarūpāni sāsane sukusalā kusalā, tasmā amhehipi nayaggāhavasena ‘‘mahārājā[Pg.208], mahārājasmā’’tiādīni vuttāni. Nayaggāhavasena pana gahaṇe asati kathaṃ nāmikapadamālā paripuṇṇā bhavissanti, satiyeva tasmiṃ paripuṇṇā bhavanti.

ໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ “hatthā” ແລະໃນປະໂຫຍກວ່າ “attadaṇḍā bhayaṃ jātaṃ” ຄຳວ່າ “daṇḍā” ເປັນຕົວຢ່າງຂອງປັນຈະມີວິບັດ ເອກະວະຈະນະ ຂອງອະກາຣັນ. ຈາກການເຫັນນັ້ນ ຄຳອະກາຣັນ ປັນຈະມີວິບັດ ເອກະວະຈະນະ ແມ້ເຫຼົ່ານີ້ ຄື “uragā, paṭaṅgā, vihagā” ເປັນຕົ້ນ ກໍຄວນຖືເອົາດ້ວຍ. ແລະເໝືອນຢ່າງ ຄຳວ່າ “maññavho” ໃນຄຳວ່າ “dāṭhini mātimaññavho, siṅgālo mama pāṇado” ນີ້ ແລະຄຳວ່າ “kappayavho” ໃນຄຳວ່າ “suddhā suddhehi saṃvāsaṃ, kappayavho patissatā” ນີ້ ເປັນກິຣິຍາບົດ ຈາກການເຫັນນັ້ນ ຄຳທັງຫຼາຍ ແມ້ມີ “gacchavho, bhuñjavho, sayavho” ເປັນຕົ້ນ ກໍຄວນຖືເອົາດ້ວຍ. ທ່ານຜູ້ສະຫຼາດຢ່າງຍິ່ງໃນພຣະສາສະໜາ ຍ່ອມຖືເອົາຮູບຄຳເຊັ່ນນັ້ນ ດັ່ງນັ້ນ ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງໄດ້ສະແດງຄຳວ່າ “mahārājā, mahārājasmā” ເປັນຕົ້ນ ໄວ້ໂດຍວິທີການຖືເອົາຕາມແນວທາງ (ນະຍັກຄາຫະ). ແຕ່ເມື່ອບໍ່ມີການຖືເອົາຕາມແນວທາງແລ້ວ ແບບແຈກນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຈະບໍລິບູນໄດ້ແນວໃດ, ເມື່ອມີການຖືເອົາຕາມແນວທາງນັ້ນແລ້ວ ແບບແຈກນາມຈຶ່ງບໍລິບູນ.


Tathā hi buddhavacane anekasatasahassāni nāmikapadāni kriyāpadāni ca pāṭiekkaṃ pāṭiekkaṃ ekavacanabahuvacanakāhi sattahi aṭṭhahi vā nāmavibhattīhi channavutiyā ca ākhyātikavacanehi yojitāni na santi, nayavasena pana santiyeva, iti nayavasena ‘‘mahārājā, mahārājasmā’’tiādīni amhehi ṭhapitāni. ‘‘Mahārājā tiṭṭhanti, mahārājā tumhe tiṭṭhathā’’ti imāni pana ‘‘atha kho cattāro mahārājā mahatiyā ca yakkhasenāya mahatiyā ca kumbhaṇḍasenāyā’’ti dassanato,

ເພາະວ່າ ໃນພຣະພຸດທະພົດ ນາມບົດ ແລະກິຣິຍາບົດ ຫຼາຍແສນບົດ ບໍ່ໄດ້ປະກອບເຂົ້າກັບນາມວິບັດ 7 ຫຼື 8 ຢ່າງ ແລະອາຂະຢາດວິບັດ 96 ຢ່າງ ໃນເອກະວະຈະນະ ແລະພະຫຸວະຈະນະ ແຍກກັນເປັນບົດໆ ໂດຍກົງ, ແຕ່ໂດຍວິທີການ (ນະຍະ) ແລ້ວ ຍ່ອມມີຢູ່ແທ້, ດັ່ງນັ້ນ ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງໄດ້ຕັ້ງຄຳວ່າ “mahārājā, mahārājasmā” ເປັນຕົ້ນ ໄວ້ໂດຍວິທີການ. ສ່ວນຄຳເຫຼົ່ານີ້ ຄື “mahārājā tiṭṭhanti, mahārājā tumhe tiṭṭhathā” ທີ່ກ່າວໄວ້ ກໍເພາະເຫັນຈາກພຣະບາລີ ເປັນຕົ້ນວ່າ “atha kho cattāro mahārājā mahatiyā ca yakkhasenāya mahatiyā ca kumbhaṇḍasenāyā”


‘‘Cattāro te mahārājā, samantā caturo disā;

Daddaḷhamānā aṭṭhaṃsu, vane kāpilavatthave’’ti

“ທ້າວມະຫາຣາດທັງສີ່ນັ້ນ ຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງສະໄຫວ ຢືນຢູ່ທັງສີ່ທິດ ໂດຍຮອບ ໃນປ່າເຂດກົບິລະພັນ”


Dassanato ca vuttāni. ‘‘Mahārāja’’ntiādīnipi pāḷiñca pāḷinayañca disvā eva vuttāni. Asamāse ‘‘rājaṃ, rājenā’’tiādīni na passāma, tasmā suṭṭhu vicāretabbamidaṃ ṭhānaṃ. Idañhi duddasaṃ vīrajātinā jānitabbaṭṭhānaṃ. Sace panāyasmanto buddhavacane vā porāṇikāsu vā aṭṭhakathāsu asamāse ‘‘rājaṃ, rājenā’’tiādīni passeyyātha, tadā sādhukaṃ manasi karotha. Ko hi nāma sabbappakārena buddhavacane vohārappabhedaṃ jānituṃ samattho aññatra pabhinnapaṭisambhidehi mahākhīṇāsavehi.

ແລະກ່າວໄວ້ເພາະໄດ້ເຫັນ [ຫຼັກຖານນັ້ນ]. ແມ້ຄຳວ່າ “mahārājaṃ” ເປັນຕົ້ນ ກໍກ່າວໄວ້ເພາະໄດ້ເຫັນພຣະບາລີ ແລະແນວທາງພຣະບາລີເທົ່ານັ້ນ. ໃນຄຳທີ່ບໍ່ແມ່ນສະມາດ ພວກຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ເຫັນຄຳວ່າ “rājaṃ, rājenā” ເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຖານະນີ້ຈຶ່ງຄວນພິຈາລະນາໃຫ້ດີ. ເພາະຖານະນີ້ເຫັນໄດ້ຍາກ ເປັນສິ່ງທີ່ທ່ານຜູ້ປາສະຈາກກິເລດ (ວີຣະຊາດ) ຄວນຮູ້. ແຕ່ຖ້າຫາກພຣະມະຫາເຖລະທັງຫຼາຍ ຈະເພິ່ງເຫັນຄຳວ່າ “rājaṃ, rājenā” ເປັນຕົ້ນ ໃນຄຳທີ່ບໍ່ແມ່ນສະມາດ ໃນພຣະພຸດທະພົດ ຫຼືໃນອັດຖະກະຖາບູຮານ, ເມື່ອນັ້ນ ກໍຈົ່ງມົນສິການໄວ້ໃຫ້ດີ. ເພາະວ່າໃຜເລົ່າຈະສາມາດຮູ້ຈັກປະເພດແຫ່ງໂວຫານໃນພຣະພຸດທະພົດໄດ້ໂດຍປະການທັງປວງ ນອກຈາກພຣະມະຫາຂີນາສົບ ຜູ້ບັນລຸປະຕິສຳພິທາອັນແຕກສານແລ້ວ.


Vuttañhetaṃ bhagavatā –

ເພາະວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າໄດ້ຕຣັດຄຳນີ້ໄວ້ວ່າ—


‘‘Vītataṇho anādāno, niruttipadakovido;

Akkharānaṃ sannipātaṃ, jaññā pubbāparāni cā’’ti.

“ຜູ້ປາສະຈາກຕັນຫາ ບໍ່ມີຄວາມຍຶດໝັ້ນຖືໝັ້ນ ສະຫຼາດໃນບົດແຫ່ງນິຣຸດຕິ ຄວນຮູ້ຈັກການປະຊຸມແຫ່ງອັກສອນ ແລະຮູ້ຈັກເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍ [ແຫ່ງອັກສອນເຫຼົ່ານັ້ນ]”


Brahmā[Pg.209], brahmā, brahmāno. Brahmānaṃ, brahmaṃ, brahmāno. Brahmunā, brahmehi, brahmebhi, brahmūhi, brahmūbhi. Brahmassa, brahmuno, brahmānaṃ, brahmūnaṃ. Brahmunā, brahmehi, brahmebhi, brahmūhi, brahmūbhi. Brahmassa, brahmuno, brahmānaṃ, brahmūnaṃ. Brahmani, brahmesu, bho brahma, bho brahme, bhavanto brahmāno.

Brahmā (ພຣະພົມ), brahmā, brahmāno. Brahmānaṃ, brahmaṃ, brahmāno. Brahmunā, brahmehi, brahmebhi, brahmūhi, brahmūbhi. Brahmassa, brahmuno, brahmānaṃ, brahmūnaṃ. Brahmunā, brahmehi, brahmebhi, brahmūhi, brahmūbhi. Brahmassa, brahmuno, brahmānaṃ, brahmūnaṃ. Brahmani, brahmesu, bho brahma, bho brahme, bhavanto brahmāno.


Yamakamahātheraruciyā ‘‘bho brahmā’’iti bahuvacanaṃ vā. Ettha pana ‘‘paṇḍitapurisehi devehi brahmūhī’’ti ṭīkāvacanassa dassanato, ‘‘brahmūnaṃ vacīghoso hotī’’ti ca ‘‘brahmūnaṃ vimānādīsu chandarāgo kāmāsavo na hotī’’ti ca aṭṭhakathāvacanassa dassanato, ‘‘vihiṃsasaññī paguṇaṃ na bhāsiṃ, dhammaṃ paṇītaṃ manujesu brahme’’ti āhaccabhāsitassa ca dassanato ‘‘brahmūhi, brahmūbhi, brahmūnaṃ, brahme’’ti padāni vuttāni, etāni cūḷaniruttiniruttipiṭakakaccāyanesu na āgatāni.

ຕາມຄວາມພໍໃຈຂອງພຣະມະຫາເຖຣະຍະມະກະ ຄຳວ່າ “bho brahmā” ເປັນພະຫຸວະຈະນະກໍມີ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ເພາະເຫັນຄຳຄຳພີດີກາວ່າ “paṇḍitapurisehi devehi brahmūhī” ແລະເພາະເຫັນຄຳຄຳພີອັດຖະກະຖາວ່າ “brahmūnaṃ vacīghoso hotī” ແລະ “brahmūnaṃ vimānādīsu chandarāgo kāmāsavo na hotī” ແລະເພາະເຫັນພຣະບາລີທີ່ມາໂດຍກົງວ່າ “vihiṃsasaññī paguṇaṃ na bhāsiṃ, dhammaṃ paṇītaṃ manujesu brahme” ດັ່ງນັ້ນ ຄຳເຫຼົ່ານີ້ ຄື “brahmūhi, brahmūbhi, brahmūnaṃ, brahme” ຈຶ່ງກ່າວໄວ້, ແລະຄຳເຫຼົ່ານີ້ບໍ່ມີມາໃນຄຳພີຈູລະນິຣຸດຕິ, ນິຣຸດຕິປິຕະກະ ແລະກັດຈາຍະນະ.


Sakhā, sakhā, sakhino, sakhāno, sakhāyo. Sakhaṃ, sakhāraṃ, sakhānaṃ, sakhino, sakhāno, sakhāyo. Sakhinā, sakhārehi, sakhārebhi, sakhehi, sakhebhi. Sakhissa, sakhino, sakhīnaṃ, sakhārānaṃ, sakhānaṃ. Sakhārasmā, sakhinā, sakhārehi, sakhārebhi, sakhehi, sakhebhi. Sakhissa, sakhino, sakhīnaṃ, sakhārānaṃ, sakhānaṃ. Sakhe, sakhesu, sakhāresu. Bho sakha, bho sakhā, bho sakhi, bho sakhī, bho sakhe, bhavanto sakhino, sakhāno, sakhāyo.

Sakhā (ເພື່ອນ), sakhā, sakhino, sakhāno, sakhāyo. Sakhaṃ, sakhāraṃ, sakhānaṃ, sakhino, sakhāno, sakhāyo. Sakhinā, sakhārehi, sakhārebhi, sakhehi, sakhebhi. Sakhissa, sakhino, sakhīnaṃ, sakhārānaṃ, sakhānaṃ. Sakhārasmā, sakhinā, sakhārehi, sakhārebhi, sakhehi, sakhebhi. Sakhissa, sakhino, sakhīnaṃ, sakhārānaṃ, sakhānaṃ. Sakhe, sakhesu, sakhāresu. Bho sakha, bho sakhā, bho sakhi, bho sakhī, bho sakhe, bhavanto sakhino, sakhāno, sakhāyo.


Yamakamahātheramatena ‘‘bho sakhā’’iti bahuvacanaṃ vā. Pāḷiyaṃ pana suvaṇṇakakkaṭajātake ‘‘hare sakhā kissa nu maṃ jahāsī’’ti dīghavasena vutto sakhāsaddo ālapanekavacanaṃ, tasmā yamakamahātheranayo na yujjatīti ce[Pg.210]? No na yujjati. Yasmā ‘‘netādisā sakhā honti, labbhā me jīvato sakhā’’ti manojajātake sakhāsaddo ekavacanampi hoti bahuvacanampi. Tathā hi tattha paṭhamapāde bahuvacanaṃ, dutiyapāde panekavacanaṃ, tasmā yamakamahātherena paccattālapanabahuvacanaṭṭhāne sakhāsaddo vutto. Ettha ca ‘‘sabbamitto sabbasakho, sabbabhūtānukampako’’ti pāṭhānulomena samāse labbhamānassa sakhasaddassa nāmikapadamālā bhavati ‘‘sabbasakho, sabbasakhā, sabbasakhaṃ, sabbasakhe’’tiādinā purisanayena. Tatrāyaṃ samāsaviggaho – sabbesaṃ janānaṃ sakhā, sabbe vā janā sakhino etassāti sabbasakho, yathā sabbaverīti.

ຕາມທັດສະນະຂອງພຣະມະຫາເຖຣະຍະມະກະ ຄຳວ່າ “bho sakhā” ເປັນພະຫຸວະຈະນະກໍມີ. ແຕ່ໃນພຣະບາລີ ສຸວັນນະກັກກະຕະຊາດົກ ທີ່ວ່າ “hare sakhā kissa nu maṃ jahāsī” ຄຳວ່າ “sakhā” ທີ່ກ່າວດ້ວຍສຽງຍາວ ເປັນອາລັດປະນະ ເອກະວະຈະນະ, ດັ່ງນັ້ນ ຫາກຈະຖາມວ່າ ແນວທາງຂອງພຣະມະຫາເຖຣະຍະມະກະ ບໍ່ສົມຄວນຫຼື? ຕອບວ່າ ບໍ່ແມ່ນບໍ່ສົມຄວນ. ເພາະວ່າ ໃນມະໂນຊະຊາດົກ ທີ່ວ່າ “netādisā sakhā honti, labbhā me jīvato sakhā” ຄຳວ່າ “sakhā” ເປັນທັງເອກະວະຈະນະ ແລະພະຫຸວະຈະນະ. ດ້ວຍວ່າ ໃນຄາຖາທຳອິດນັ້ນ ບາດທຳອິດເປັນພະຫຸວະຈະນະ, ສ່ວນບາດທີສອງເປັນເອກະວະຈະນະ, ດັ່ງນັ້ນ ພຣະມະຫາເຖຣະຍະມະກະ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “sakhā” ໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງປະຖະມາແລະອາລັດປະນະ ພະຫຸວະຈະນະ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ຕາມຄຳພຣະບາລີວ່າ “sabbamitto sabbasakho, sabbabhūtānukampako” ແບບແຈກຂອງຄຳວ່າ “sakha” ທີ່ໄດ້ໃນສະມາດ ຍ່ອມເປັນໄປຕາມແນວທາງຂອງປຸຣິສະ ຄື “sabbasakho, sabbasakhā, sabbasakhaṃ, sabbasakhe” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳນັ້ນ ມີຮູບວິເຄາະສະມາດດັ່ງນີ້— “sabbesaṃ janānaṃ sakhā” (ເພື່ອນຂອງຊົນທັງປວງ) ຫຼື “sabbe vā janā sakhino etassāti sabbasakho” (ຊົນທັງປວງເປັນເພື່ອນຂອງຜູ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ສັບພະສະໂຂ) ເໝືອນຄຳວ່າ “sabbaverī” (ຜູ້ມີເວນທັງປວງ).


Attā, attā, attāno. Attānaṃ, attaṃ, attāno. Attanā, attena, attanehi, attanebhi. Attano, attānaṃ. Attanā, attanehi, attanebhi. Attano, attānaṃ. Attani, attanesu. Bho atta, bhavanto attā, bhonto attāno.

Attā (ຕົນ), attā, attāno. Attānaṃ, attaṃ, attāno. Attanā, attena, attanehi, attanebhi. Attano, attānaṃ. Attanā, attanehi, attanebhi. Attano, attānaṃ. Attani, attanesu. Bho atta, bhavanto attā, bhonto attāno.


Ettha pana attaṃ niraṅkatvāna piyāni sevati.

ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ [ມີພຣະບາລີວ່າ] “attaṃ niraṅkatvāna piyāni sevati” (ລະເສຍເຊິ່ງຕົນແລ້ວ ຍ່ອມເສບສິ່ງທີ່ຮັກທັງຫຼາຍ).


‘‘Sace gacchasi pañcālaṃ, khippa’mattaṃ jahissasi;

Migaṃ panthānupannaṃva, mahantaṃ bhayamessatī’’ti

“ຖ້າເຈົ້າໄປສູ່ປັນຈາລະນະຄອນ ເຈົ້າຈະລະເສຍເຊິ່ງຕົນ (ຊີວິດ) ໂດຍພັນ; ໄພພິບັດອັນໃຫຍ່ຫຼວງຈະມາເຖິງເຈົ້າ ເໝືອນດັ່ງເນື້ອທີ່ຫຼົງເຂົ້າໄປໃນທາງຫຼວງ”


Pāḷīsu ‘‘atta’’nti dassanato ‘‘atta’’nti idha vuttaṃ, ‘‘attena vā attaniyena vā’’ti pāḷidassanato pana ‘‘attenā’’ti. Cūḷaniruttiyaṃ pana ‘‘attassā’’ti catutthīchaṭṭhīnamekavacanaṃ āgataṃ, etaṃ kaccāyane niruttipiṭake ca na dissati. Katthaci pana ‘‘attesū’’ti āgataṃ. Sabbānetāni sāṭṭhakathaṃ jinatantiṃ oloketvā gahetabbāni.

ເພາະເຫັນຄຳວ່າ “attaṃ” ໃນພຣະບາລີທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “attaṃ” ໄວ້ໃນທີ່ນີ້, ແລະເພາະເຫັນພຣະບາລີວ່າ “attena vā attaniyena vā” ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ “attenā”. ແຕ່ໃນຄຳພີຈູລະນਿຣຸດຕິ ມີຄຳວ່າ “attassā” ເປັນຈະຕຸດຖີແລະຈະຖີວິບັດ ເອກະວະຈະນະ ປາກົດຢູ່, ຄຳນີ້ບໍ່ປາກົດໃນກັດຈາຍະນະ ແລະນິຣຸດຕິປິຕະກະ. ໃນບາງແຫ່ງ ກໍມີຄຳວ່າ “attesu” ປາກົດຢູ່. ຄຳທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ຄວນກວດເບິ່ງຕາມອັດຖະກະຖາ ແລະຊິນະຕັນຕິ (ແບບແຜນຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າ) ແລ້ວຈຶ່ງຖືເອົາ.


‘‘Ātumā[Pg.211], ātumā, ātumāno. Ātumānaṃ, ātumaṃ, ātumāno. Ātumena, ātumehi, ātumebhī’’tiādinā purisanayena vatvā ‘‘bho ātuma, bhavanto ātumā, ātumāno’’ti vattabbaṃ.

ຄວນກ່າວຕາມແນວທາງຂອງປຸຣິສະວ່າ “Ātumā (ຕົນ), ātumā, ātumāno. Ātumānaṃ, ātumaṃ, ātumāno. Ātumena, ātumehi, ātumebhī” ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວກ່າວວ່າ “bho ātuma, bhavanto ātumā, ātumāno”.


Tatra attasaddassa samāse ‘‘bhāvitatto, bhāvitattā. Bhāvitattaṃ, bhāvitatte. Bhāvitattena, bhāvitattehi, bhāvitattebhī’’ti purisanayeneva nāmikapadamālā yojetabbā.

ໃນຄຳນັ້ນ ເມື່ອຄຳວ່າ “atta” ຢູ່ໃນສະມາດ ຄວນປະກອບແບບແຈກນາມຕາມແນວທາງຂອງປຸຣິສະນັ້ນເອງວ່າ “bhāvitatto (ຜູ້ມີຕົນອົບຮົມແລ້ວ), bhāvitattā. Bhāvitattaṃ, bhāvitatte. Bhāvitattena, bhāvitattehi, bhāvitattebhī” ເປັນຕົ້ນ.


Sā, sā, sāno. Sānaṃ, sāne. Sānā, sānehi, sānebhi. Sāssa, sānaṃ. Sānā, sānehi, sānebhi. Sāssa, sānaṃ. Sāne, sānesu. Bho sā, bhavanto sāno. Sā vuccati sunakho.

Sā (ໝາ), sā, sāno. Sānaṃ, sāne. Sānā, sānehi, sānebhi. Sāssa, sānaṃ. Sānā, sānehi, sānebhi. Sāssa, sānaṃ. Sāne, sānesu. Bho sā, bhavanto sāno. ຄຳວ່າ “sā” ແປວ່າ ໝາ.


Ettha ca ‘‘na yattha sā upaṭṭhito hoti. Sāva vārenti sūkara’’nti nidassanapadāni. Keci pana sāsaddassa dutiyātatiyādīsu ‘‘saṃ, se. Senā’’tiādīni rūpāni vadanti, taṃ na yuttaṃ. Na hi tāni ‘‘saṃ, se. Senā’’tiādīni rūpāni buddhavacane ceva aṭṭhakathādīsu ca niruttipiṭake ca dissanti. Evaṃ pana niruttipiṭake vuttaṃ ‘‘sā tiṭṭhati, sāno tiṭṭhanti. Sānaṃ passati, sāne passati. Sānā kataṃ, sānehi kataṃ, sānebhi kataṃ. Sāssa dīyate, sānaṃ dīyate. Sānā nissaṭaṃ, sānehi nissaṭaṃ, sānebhi nissaṭaṃ. Sāssa pariggaho, sānaṃ pariggaho. Sāne patiṭṭhitaṃ, sānesu patiṭṭhitaṃ. Bho sā, bhavanto sāno’’ti, tasmā niruttipiṭake vuttanayeneva nāmikapadamālā gahetabbā.

ແລະໃນທີ່ນີ້ ມີຄຳຕົວຢ່າງວ່າ “na yattha sā upaṭṭhito hoti” ແລະ “sāva vārenti sūkaraṃ”. ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ໃນທຸຕິຍາວິບັດ ແລະຕະຕິຍາວິບັດ ເປັນຕົ້ນ ຂອງຄຳວ່າ “sā” ມີຮູບເປັນ “saṃ, se, senā” ເປັນຕົ້ນ, ຄຳນັ້ນບໍ່ສົມຄວນ. ເພາະວ່າ ຮູບຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄື “saṃ, se, senā” ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ປາກົດໃນພຣະพຸດທະພົດ, ອັດຖະກະຖາ ແລະນິຣຸດຕິປິຕະກະເລີຍ. ແຕ່ໃນຄຳພີນິຣຸດຕິປິຕະກະ ກ່າວໄວ້ວ່າ— “sā tiṭṭhati, sāno tiṭṭhanti. Sānaṃ passati, sāne passati. Sānā kataṃ, sānehi kataṃ, sānebhi kataṃ. Sāssa dīyate, sānaṃ dīyate. Sānā nissaṭaṃ, sānehi nissaṭaṃ, sānebhi nissaṭaṃ. Sāssa pariggaho, sānaṃ pariggaho. Sāne patiṭṭhitaṃ, sānesu patiṭṭhitaṃ. Bho sā, bhavanto sāno” ດັ່ງນັ້ນ ຄວນຖືເອົາແບບແຈກນາມຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີນິຣຸດຕິປິຕະການັ້ນເອງ.


Atridaṃ [Pg.212] vattabbaṃ – yathā ‘‘sehi dārehi asantuṭṭho’’tiādīsu pulliṅge vattamānassa ‘‘sako’’iti atthavācakassa sasaddassa ‘‘attano ayanti so’’ti etasmiṃ atthe ‘‘so, sā. Saṃ, se. Sena, sehi, sebhi. Sassa, sānaṃ. Sā, sasmā, samhā, sehi, sebhi. Sassa, sānaṃ. Se, sasmiṃ, samhi, sesū’’ti purisanayena rūpāni bhavanti, na tathā sunakhavācakassa sāsaddassa rūpāni bhavanti. Yathā vā ‘‘hiṃsanti attasambhūtā, tacasāraṃva saṃ phalaṃ. Sāni kammāni tappenti, kosalaṃ sena’santuṭṭhaṃ, jīvaggāhaṃ agāhayī’’tiādīsu napuṃsakaliṅge vattamānassa sakamiccatthavācakassa sasaddassa ‘‘saṃ, sāni, sā. Saṃ, sāni, se. Sena, sehi, sebhi. Sassa, sānaṃ. Sā, sasmā, samhā, sehi, sebhi. Sassa, sānaṃ. Se, sasmiṃ, samhi, sesū’’ti cittanayena rūpāni bhavanti, na tathā sunakhavācakassa sāsaddassa rūpāni bhavanti. Evaṃ sante kasmā tehi ācariyehi dutiyātatiyāṭhāne ‘‘saṃ, se. Senā’’ti vuttaṃ, kasmā ca pañcamīṭhāne ‘‘sā, sasmā, samhā’’ti vuttaṃ, sattamīṭhāne ca ‘‘se, sasmiṃ, samhī’’ti ca vuttaṃ? Sabbametaṃ akāraṇaṃ, takkagāhamattena gahitaṃ akāraṇaṃ. Sunakhavācako hi sāsaddo ākārantatāpakatiko, na purisa cittasaddādayo viya akārantatāpakatiko. Yāya imassa īdisāni rūpāni siyuṃ, sā ca pakati natthi. Na ceso ‘‘rājā, brahmā, sakhā, attā’’ iccevamādayo viya paṭhamaṃ akārantabhāve ṭhatvā pacchā paṭiladdhaākārantatā, atha kho niccamokārantatāpakatiko gosaddo viya niccamākārantatāpakatiko. Niccamākārantatāpakatikassa ca evarūpāni rūpāni na bhavanti, tasmā niruttipiṭake pabhinnapaṭisambhidena āyasmatā mahākaccāyanena na vuttāni. Sacepi maññeyyuṃ ‘‘attaṃ, attenā’ti [Pg.213] ca dassanato ‘saṃ, senā’ti imāni pana gahetabbānī’’ti. Na gahetabbāni ‘‘rājā, brahmā, sakhā, attā, sā, pumā’’iccevamādīnaṃ aññamaññaṃ padamālāvasena visadisattā nayavasena gahetabbākārassa asambhavato. Īdise hi ṭhāne nayaggāhavasena gahaṇaṃ nāma sadosaṃyeva siyā, tasmā nayaggāhavasenapi na gahetabbāni.

ໃນເລື່ອງນີ້ ມີຄຳທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວວ່າ: ເໝືອນຢ່າງວ່າ 'ສະ' (ສ) ສັບ ທີ່ເປັນປຸລລິງ ບອກອັດຖະວ່າ 'ຂອງຕົນ' (ສະໂກ) ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ 'ເສຫິ ທາເລຫິ ອສນ຺ຕຸຏ຺ໂຐ' (ຜູ້ບໍ່ຍິນດີດ້ວຍເມຍຂອງຕົນ) ເປັນຕົ້ນ ໃນອັດຖະວ່າ 'ຜູ້ນີ້ເປັນຂອງຕົນ' ຍ່ອມມີຮູບຕາມແບບຂອງ 'ປຸຣິສ' ສັບ ຄື: 'ໂສ, ສາ. ສໍ, ເສ. ເສນ, ເສຫິ, ເສ຺ພິ. ສສ຺ສ, ສານໍ. ສາ, ສສ຺ມາ, ສມ຺ຫາ, ເສຫິ, ເສ຺ພິ. ສສ຺ສ, ສານໍ. ເສ, ສສ຺ມິໍ, ສມ຺ຫິ, ເສສຸ' ແຕ່ຮູບຂອງ 'ສາ' ສັບ ທີ່ບອກອັດຖະວ່າ 'ໝາ' ບໍ່ເປັນຢ່າງນັ້ນ. ຫຼືເໝືອນຢ່າງວ່າ 'ສະ' (ສ) ສັບ ທີ່ເປັນນະປຸງສະກະລິງ ບອກອັດຖະວ່າ 'ຂອງຕົນ' ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ 'ຫິໍສນ຺ຕິ ອຕ຺ຕສມ຺ຠູຕາ, ຕຈສາຣໍວ ສໍ ຜລໍ. ສານິ ກມ຺ມານິ ຕປ຺ເປນ຺ຕິ, ໂກສລໍ ເສນສນ຺ຕຸຏ຺ຐໍ, ຊີວຄ຺ຄາຫໍ ອຄາຫຍີ' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີຮູບຕາມແບບຂອງ 'ຈິຕ຺ຕ' ສັບ ຄື: 'ສໍ, ສານິ, ສາ. ສໍ, ສານິ, ເສ. ເສນ, ເສຫິ, ເສ຺ພິ. ສສ຺ສ, ສານໍ. ສາ, ສສ຺ມາ, ສມ຺ຫາ, ເສຫິ, ເສ຺ພິ. ສສ຺ສ, ສານໍ. ເສ, ສສ຺ມິໍ, ສມ຺ຫິ, ເສສຸ' ແຕ່ຮູບຂອງ 'ສາ' ສັບ ທີ່ບອກອັດຖະວ່າ 'ໝາ' ບໍ່ເປັນຢ່າງນັ້ນ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເປັນຫຍັງພຣະອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນຈຶ່ງກ່າວໃນວິບັດທີສອງແລະທີສາມວ່າ 'ສໍ, ເສ. ເສນາ' ແລະເປັນຫຍັງໃນວິບັດທີຫ້າຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ສາ, ສສ຺ມາ, ສມ຺ຫາ' ແລະໃນວິບັດທີເຈັດຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ເສ, ສສ຺ມິໍ, ສມ຺ຫິ'? ຄຳກ່າວທັງໝົດນັ້ນ ບໍ່ມີເຫດຜົນ, ເປັນການຖືເອົາດ້ວຍຄວາມຄິດຄາດຄະເນເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ມີເຫດຜົນເລີຍ. ເພາະວ່າ 'ສາ' ສັບ ທີ່ບອກອັດຖະວ່າ 'ໝາ' ນັ້ນ ມີປົກກະຕິເປັນອາກາຣັນ, ບໍ່ແມ່ນມີປົກກະຕິເປັນອະກາຣັນ ເໝືອນຢ່າງ 'ປຸຣິສ' ແລະ 'ຈิຕ຺ຕ' ສັບ ເປັນຕົ້ນ. ປົກກະຕິທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ 'ສາ' ສັບນີ້ ມີຮູບຢ່າງນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ແລະ 'ສາ' ສັບນີ້ ກໍບໍ່ແມ່ນວ່າ ຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມເປັນອະກາຣັນໃນເບື້ອງຕົ້ນ ແລ້ວໄດ້ຮັບຄວາມເປັນອາກາຣັນໃນພາຍຫຼັງ ເໝືອນຢ່າງ 'ຣາຊາ, ພ຺ຣຫ຺ມາ, ສຂາ, ອຕ຺ຕາ' ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ທີ່ແທ້ແລ້ວ ມັນມີປົກກະຕິເປັນອາກາຣັນຢູ່ສະເໝີ ເໝືອນຢ່າງ 'ໂຄ' ສັບ ທີ່ມີປົກກະຕິເປັນໂອກາຣັນຢູ່ສະເໝີ. ແລະຮູບເຊັ່ນນີ້ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ສັບທີ່ມີປົກກະຕິເປັນອາກາຣັນຢູ່ສະເໝີ, ເພາະສະນັ້ນ ພຣະມະຫາກັດຈາຍະນະຜູ້ມີປະຕິສຳພິທາອັນແຕກສານ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີເນຣຸດຕິປິຕະກະ. ຫາກພວກເຂົາຈະຄິດວ່າ 'ເພາະເຫັນຮູບວ່າ ອຕ຺ຕໍ, ອຕ຺ເຕນາ ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງຄວນຖືເອົາຮູບວ່າ ສໍ, ເສນາ ເຫຼົ່ານີ້ດ້ວຍ'. ກໍບໍ່ຄວນຖືເອົາ ເພາະສັບທັງຫຼາຍມີ 'ຣາຊາ, ພ຺ຣຫ຺ມາ, ສຂາ, ອຕ຺ຕາ, ສາ, ປຸມາ' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ຄືກັນໂດຍຄວາມເປັນປະທະມາລາຂອງກັນແລະກັນ, ການທີ່ຈະຖືເອົາໂດຍວິທີການປຽບທຽບ (ນຍະ) ຈຶ່ງເປັນໄປບໍ່ໄດ້. ເພາະວ່າ ໃນຖານະເຊັ່ນນີ້ ການຖືເອົາດ້ວຍການຄາດຄະເນຕາມນຍະ ຍ່ອມມີໂທດແທ້ໆ, ເພາະສະນັ້ນ ເຖິງແມ່ນໂດຍການຄາດຄະເນຕາມນຍະ ກໍບໍ່ຄວນຖືເອົາ.


Aparampi atra vattabbaṃ – yathā hi ‘‘sāhi nārīhi te yantī’’ti vutte ‘‘attano nārī’’ti, ‘‘sā nārī’’ti evaṃ atthavato itthiliṅgassa kaññāsaddena sadisassa sāsaddassa ‘‘sā, sā, sāyo. Saṃ, sā, sāyo. Sāya, sāhi, sābhi. Sāya, sānaṃ. Sāya, sāhi, sābhi. Sāya, sānaṃ. Sāya, sāyaṃ, sāsū’’ti kaññānayena rūpāni bhavanti, na tathā imassa sunakhavācakassa sāsaddassa rūpāni bhavanti. Evaṃ sante kasmā te ācariyā tatiyābahuvacanaṭṭhāne ca ‘‘sāhi, sābhī’’ti rūpāni icchanti, kasmā ca sattamībahuvacanaṭṭhāne ‘‘sāsū’’ti? Idampi akāraṇaṃ ākārantapulliṅgattā. Kasmā ca pana catutthīchaṭṭhekavacanaṭṭhāne pubbakkharassa rassavasena ‘‘sassa’’iti rūpaṃ icchanti? Idampi akāraṇaṃ sunakhavācakassa sāsaddassa ākārantatāpakatikattā. Ākārantatāpakatikassa ca sāsaddassa yathā akārantatāpakatikassa purisasaddassa ‘‘purisassā’’ti catutthīchaṭṭhekavacanarūpaṃ bhavati evarūpassa rūpassa abhāvato. Teneva āyasmā kaccāno niruttipiṭake sunakhavācakassa sāsaddassa rūpaṃ dassento catutthīchaṭṭhekavacanaṭṭhāne pubbakkharassa dīghavasena ‘‘sāssa’’iti rūpamāha. Kasmā ca pana te ācariyā catutthekavacanaṭṭhāne ‘‘sāya’’iti rūpaṃ icchanti? Idampi akāraṇaṃ, ṭhapetvā hi ākārantitthiliṅge ghasaññato ākārato paresaṃ nādīnaṃ āyādesañca akārantato punnapuṃsakaliṅgato [Pg.214] parassa catutthekavacanassa āyādesañca ākārantapulliṅge aghato ākārantato parassa catutthekavacanassa katthacipi āyādeso na dissati. Niruttipiṭake ca tādisaṃ rūpaṃ na vuttaṃ, avacanaṃyeva yuttataraṃ buddhavacane aṭṭhakathādīsu ca anāgamanato. Yā panamhehi niruttipiṭakaṃ nissāya buddhavacanañca sunakhavācakassa sāsaddassa nāmikapadamālā vuttā, sāyeva sārato paccetabbā. Etthāpi nānāatthesu vattamānānaṃ liṅgattayapariyāpannānaṃ sā so saṃiccetesaṃ tiṇṇaṃ padānaṃ pakatirūpassa nāmikapadamālāsu padānaṃ sadisāsadisatā daṭṭhabbā.

ຍັງມີຄຳທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວໃນເລື່ອງນີ້ອີກວ່າ: ເໝືອນຢ່າງວ່າ ເມື່ອກ່າວວ່າ 'ສາຫິ ນາຣີຫິ ເຕ ຍນ຺ຕິ' (ພວກເຂົາໄປກັບດ້ວຍຍິງຂອງຕົນ) ດັ່ງນີ້ 'ສາ' ສັບ ທີ່ເປັນອິດຖີລິງ ມີອັດຖະວ່າ 'ຍິງຂອງຕົນ' ຫຼື 'ຍິງນັ້ນ' ເຊິ່ງຄືກັນກັບ 'ກັນຍາ' ສັບ ຍ່ອມມີຮູບຕາມແບບຂອງ 'ກັນຍາ' ຄື: 'ສາ, ສາ, ສາໂຍ. ສໍ, ສາ, ສາໂຍ. ສາຍ, ສາຫິ, ສາ຺ພິ. ສາຍ, ສານໍ. ສາຍ, ສາຫິ, ສາ຺ພິ. ສາຍ, ສານໍ. ສາຍ, ສາຍໍ, ສາສຸ' ແຕ່ຮູບຂອງ 'ສາ' ສັບ ທີ່ບອກອັດຖະວ່າ 'ໝາ' ນີ້ ບໍ່ເປັນຢ່າງນັ້ນ. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເປັນຫຍັງພຣະອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນຈຶ່ງຕ້ອງການຮູບວ່າ 'ສາຫິ, ສາ຺ພີ' ໃນວິບັດທີສາມ ພະຫຸວະຈະນະ ແລະຕ້ອງການຮູບວ່າ 'ສາສຸ' ໃນວິບັດທີເຈັດ ພະຫຸວະຈະນະ? ແມ່ນແຕ່ຄຳນີ້ກໍບໍ່ມີເຫດຜົນ ເພາະຄວາມທີ່ 'ສາ' ສັບ (ທີ່ແປວ່າໝາ) ເປັນອາກາຣັນປຸລລິງ. ແລະເປັນຫຍັງໃນວິບັດທີສີ່ແລະທີຫົກ ເອກະວະຈະນະ ຈຶ່ງຕ້ອງການຮູບວ່າ 'ສສ຺ສ' ດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ອັກສອນຕົວໜ້າເປັນຣັດສະ (ສຽງສັ້ນ)? ແມ່ນແຕ່ຄຳນີ້ກໍບໍ່ມີເຫດຜົນ ເພາະ 'ສາ' ສັບ ທີ່ບອກອັດຖະວ່າ 'ໝາ' ມີປົກກະຕິເປັນອາກາຣັນ. ແລະເພາະຮູບເຊັ່ນນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ 'ສາ' ສັບ ທີ່ມີປົກກະຕິເປັນອາກາຣັນ ເໝືອນຢ່າງຮູບວິບັດທີສີ່ແລະທີຫົກ ເອກະວະຈະນະ ວ່າ 'ປຸຣິສສ຺ສ' ຂອງ 'ປຸຣິສ' ສັບ ທີ່ມີປົກກະຕິເປັນອະກາຣັນ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ພຣະກັດຈາຍະນະຜູ້ມີອາຍຸ ເມື່ອສະແດງຮູບຂອງ 'ສາ' ສັບ ທີ່ບອກອັດຖະວ່າ 'ໝາ' ໃນຄຳພີເນຣຸດຕິປິຕະກະ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຮູບໃນວິບັດທີສີ່ແລະທີຫົກ ເອກະວະຈະນະ ດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ອັກສອນຕົວໜ້າເປັນທີຄະ (ສຽງຍາວ) ວ່າ 'ສາສ຺ສ'. ແລະເປັນຫຍັງພຣະອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນຈຶ່ງຕ້ອງການຮູບວ່າ 'ສາຍ' ໃນວິບັດທີສີ່ ເອກະວະຈະນະ? ແມ່ນແຕ່ຄຳນີ້ກໍບໍ່ມີເຫດຜົນ, ເພາະວ່າ ເວັ້ນແຕ່ການແປງວິບັດທີສີ່ ເອກະວະຈະນະ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກອາກາຣັນອິດຖີລິງ ທີ່ຊື່ວ່າ 'ຄະ' ແລະການແປງ 'ນາ' ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກອາກາຣັນ, ແລະການແປງວິບັດທີສີ່ ເອກະວະຈະນະ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກອະກາຣັນປຸງລິງແລະນະປຸງສະກະລິງແລ້ວ, ການແປງວິບັດທີສີ່ ເອກະວະຈະນະ ທີ່ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງຈາກອາກາຣັນປຸລລິງ ທີ່ບໍ່ແມ່ນ 'ຄະ' ຍ່ອມບໍ່ປາກົດມີໃນທີ່ໃດໆເລີຍ. ແລະໃນຄຳພີເນຣຸດຕິປິຕະກະ ກໍບໍ່ໄດ້g່າວຮູບເຊັ່ນນັ້ນໄວ້, ການບໍ່ກ່າວໄວ້ເລີຍນັ້ນແລ້ວເປັນການສົມຄວນກວ່າ ເພາະບໍ່ມີມາໃນພຣະພຸດທະພົດ ແລະອັດຖະກະຖາເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນນາມິກະປະທະມາລາ ຂອງ 'ສາ' ສັບ ທີ່ບອກອັດຖະວ່າ 'ໝາ' ທີ່ພວກຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ ໂດຍອາໄສຄຳພີເນຣຸດຕິປິຕະກະ ແລະພຣະພຸດທະພົດນັ້ນ, ຄວນຖືເອົາວ່າເປັນສາລະສຳຄັນແທ້. ໃນເລື່ອງນີ້ ກໍຄວນເຫັນຄວາມຄືກັນແລະຄວາມຕ່າງກັນຂອງບົດທັງຫຼາຍ ໃນນາມິກະປະທະມາລາ ແຫ່ງປົກກະຕິຮູບຂອງບົດທັງສາມ ຄື 'ສາ, ໂສ, ສໍ' ເຫຼົ່ານີ້ ທີ່ເປັນໄປໃນອັດຖະຕ່າງໆ ແລະສົງເຄາະເຂົ້າໃນລິງທັງສາມ.


Ettha siyā – yo tumhehi sāsaddo ‘‘taṃsaddatthe ca sunakhe ca sakamiccatthe ca vattatī’’ti icchito, kathaṃ taṃ ‘‘sā’’ti vutteyeva ‘‘imassa atthassa vācako’’ti jānantīti? Na jānanti, payogavasena pana jānanti lokiyajanā ceva paṇḍitā ca. Payogavasena hi ‘‘sā maddī nāgamāruhi, nātibaddhaṃva kuñjara’’ntiādīsu sāsaddassa taṃsaddatthatā viññāyati, evaṃ sāsaddo taṃsaddatthe ca vattati. ‘‘Na yattha sā upaṭṭhito hoti. Bhagavato sājātimpi sutvā sattā amatarasabhāgino bhavantī’’tiādīsu sāsaddassa sunakhavācakatā viññāyati.

ໃນເລື່ອງນີ້ ອາດມີຄຳຖາມວ່າ: 'ສາ' ສັບ ທີ່ພວກທ່ານຕ້ອງການວ່າ 'ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດຖະແຫ່ງ ຕໍ ສັບ, ໃນອັດຖະວ່າ ໝາ ແລະໃນອັດຖະວ່າ ຂອງຕົນ' ນັ້ນ, ເມື່ອກ່າວພຽງແຕ່ 'ສາ' ເທົ່ານັ້ນ ພວກເຂົາຈະຮູ້ໄດ້ແນວໃດວ່າ 'ສັບນີ້ບອກອັດຖະນີ້'? ຕອບວ່າ: ພວກເຂົາບໍ່ຮູ້ (ໃນທັນທີ), ແຕ່ທັງໂລກິຍະຊົນແລະບັນດິດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມຮູ້ໄດ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການປະກອບ (ປະໂຫຍກ). ເພາະວ່າ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການປະກອບ ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ 'ສາ ມທ຺ທີ ນາຄມາຣຸຫິ, ນາຕິພທ຺ຠໍວ ກຸນ຺ຊຣໍ' (ພຣະນາງມັດທີນັ້ນ ໄດ້ສະເດັດຂຶ້ນສູ່ຄໍຊ້າງ...) ເປັນຕົ້ນ ຄວາມເປັນອັດຖະແຫ່ງ 'ຕໍ' ສັບ ຂອງ 'ສາ' ສັບ ຍ່ອມປາກົດ, ຢ່າງນີ້ 'ສາ' ສັບ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດຖະແຫ່ງ 'ຕໍ' ສັບ. ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ 'ນ ຍຕ຺ຖ ສາ ອຸປຏ຺ຐິໂຕ ໂຫຕິ' (ໃນທີ່ໃດ ໝາ ບໍ່ໄດ້ເຂົ້າໄປຕັ້ງຢູ່...) ແລະ 'ຠຄວໂຕ ສາຊາຕິມ຺ປິ ສຸຕ຺ວາ ສຕ຺ຕາ ອມຕຣສຠາຄິໂນ ຠວນ຺ຕິ' (ສັດທັງຫຼາຍ ເຖິງແມ່ນໄດ້ຍິນວ່າ ໝາ ເກີດຮ່ວມກັບພຣະຜູ້ມີພຣະພາກ...) ເປັນຕົ້ນ ຄວາມເປັນສັບບອກອັດຖະວ່າ 'ໝາ' ຂອງ 'ສາ' ສັບ ຍ່ອມປາກົດ.


‘‘Annaṃ tavedaṃ pakataṃ yasassi,Taṃ khajjare bhuñjare piyyare ca;

Jānāsi maṃ tvaṃ paradattūpajīviṃ,Uttiṭṭhapiṇḍaṃ labhataṃ sapāko’’ti

“ຂ້າແຕ່ທ່ານຜູ້ມີຍົດ, ເຂົ້າປາອາຫານນີ້ ໄດ້ຈັດຕຽມໄວ້ເພື່ອທ່ານແລ້ວ, ອາຫານນັ້ນ ພວກເຂົາກຳລັງຂົບສັນ, ກິນ ແລະດື່ມກັນຢູ່; ທ່ານຍ່ອມຮູ້ວ່າຂ້າພະເຈົ້າເປັນຜູ້ອາໄສອາຫານທີ່ຜູ້ນື່ອື່ນໃຫ້ລ້ຽງຊີບ, ຂໍຄົນປຸງແຕ່ງເນື້ອໝາ (ສະປາກະ) ຈົ່ງໄດ້ຮັບກ້ອນເຂົ້າທີ່ເຫຼືອຈາກການບິນທະບາດເຖີດ”


Ettha pana sāsaddassa rassabhāvakaraṇena ‘‘sapāko’’ti pāḷi ṭhitāti atthaṃ aggahetvā ‘‘sānaṃ sunakhānaṃ idaṃ maṃsanti sa’’miti atthaṃ gahetvā ‘‘saṃ pacatīti sapāko’’ti vuttanti [Pg.215] daṭṭhabbaṃ. Aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘sapākoti sapākacaṇḍālo’’ icceva vuttaṃ. Tampi etadevatthaṃ dīpeti. Evaṃ sāsaddo sunakhe ca vattati. ‘‘Sā dārā jantūnaṃ piyā’’ti vutte pana ‘‘sakā dārā sattānaṃ piyā’’ti atthadīpanavasena sāsaddassa sakavācakatā paññāyati. Evaṃ sāsaddo sakamiccatthe ca vattati. Iti sāsaddaṃ payogavasena īdisatthassa vācakoti jānanti. Atridaṃ vuccati –

ໃນຄຳພີນີ້ ຄວນຊາບວ່າ ບໍ່ຄວນຖືເອົາອັດຖະວ່າ ພຣະບາລີຕັ້ງຢູ່ເປັນ 'ສະປາໂກ' ດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ 'ສາ' ສັບ ເປັນຣັດສະ, ແຕ່ຄວນຖືເອົາອັດຖະວ່າ 'ເນື້ອຂອງໝາທັງຫຼາຍ (ສານໍ) ຊື່ວ່າ ສະ (ສໍ)' ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຜູ້ໃດປຸງແຕ່ງເນື້ອໝາ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ສະປາໂກ (ຄົນປຸງແຕ່ງເນື້ອໝາ)'. ສ່ວນໃນອັດຖະກະຖາ ກ່າວໄວ້ພຽງແຕ່ວ່າ 'ສະປາໂກ ຄື ສະປາກະຈັນທານ'. ຄຳນັ້ນກໍສະແດງເຖິງອັດຖະນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຢ່າງນີ້ 'ສາ' ສັບ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດຖະວ່າ 'ໝາ' ດ້ວຍ. ແຕ່ເມື່ອກ່າວວ່າ 'ສາ ທາຣາ ຊນ຺ຕູນໍ ປິຍາ' (ເມຍຂອງຕົນ ຍ່ອມເປັນທີ່ຮັກຂອງສັດທັງຫຼາຍ) ຄວາມເປັນສັບບອກອັດຖະວ່າ 'ຂອງຕົນ' ຂອງ 'ສາ' ສັບ ຍ່ອມປາກົດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະແດງອັດຖະວ່າ 'ເມຍຂອງຕົນ ຍ່ອມເປັນທີ່ຮັກຂອງສັດທັງຫຼາຍ'. ຢ່າງນີ້ 'ສາ' ສັບ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດຖະວ່າ 'ຂອງຕົນ' ດ້ວຍ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພວກເຂົາຈຶ່ງຮູ້ວ່າ 'ສາ' ສັບ ເປັນສັບບອກອັດຖະເຊັ່ນນີ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການປະກອບ. ໃນເລື່ອງນີ້ ມີຄຳກ່າວໄວ້ດັ່ງນີ້ວ່າ:


Taṃsaddatthe ca sunakhe,Sakasmimpi ca vattati;

Sāsaddo so ca kho ñeyyo,Payogānaṃ vasena ve.

“ສາ ສັບ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດຖະແຫ່ງ ຕໍ ສັບ, ໃນອັດຖະວ່າ ໝາ, ແລະໃນອັດຖະວ່າ ຂອງຕົນ; ແຕ່ 'ສາ' ສັບນັ້ນ ບຸກຄົນພຶງຊາບ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການປະກອບ (ປະໂຫຍກ) ທັງຫຼາຍແທ້ໆ”


Ettha ca pāḷiyaṃ ‘‘na yattha sā upaṭṭhito hotī’’ti ekavacanappayogadassanato ca,

ແລະໃນເລື່ອງນີ້ ເພາະເຫັນການປະກອບເປັນເອກະວະຈະນະໃນພຣະບາລີວ່າ 'ນ ຍຕ຺ຖ ສາ ອຸປຏ຺ຐิໂຕ ໂຫຕິ' ດ້ວຍ,


‘‘Asantā kira maṃ jammā, tāta tātāti bhāsare;

Rakkhasā puttarūpena, sāva vārenti sūkara’’nti

“ແນ່ນອນວ່າ ພວກຍັກຊົ່ວຊ້າ ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມສະຫງົບ ປອມຕົວມາເປັນລູກ ຮ້ອງເອີ້ນຂ້າພະເຈົ້າວ່າ ພໍ່ເອີຍ ພໍ່ເອີຍ; ພວກມັນກີດກັນໝູ ປານປະໜຶ່ງວ່າ ໝາ (ໄລ່ຕ້ອນໝູ) ດັ່ງນີ້”


Bahuvacanappayogadassanato ca, niruttipiṭake ‘‘sāno’’iccādidassanato ca ‘‘sā, sā, sāno. Sānaṃ, sāne. Sānā’’tiādinā sunakhavācakassa sāsaddassa nāmikapadamālā kathitā.

ແລະເພາະເຫັນການປະກອບເປັນພະຫຸວະຈະນະ, ແລະເພາະເຫັນຄຳວ່າ 'ສາໂນ' ເປັນຕົ້ນ ໃນຄຳພີເນຣຸດຕິປິຕະກະ, ພຣະອາຈານຈຶ່ງໄດ້ກ່າວນາມິກະປະທະມາລາ ຂອງ 'ສາ' ສັບ ທີ່ບອກອັດຖະວ່າ 'ໝາ' ໄວ້ ໂດຍມີຄຳວ່າ 'ສາ, ສາ, ສaໂນ. ສານໍ, ສາເນ. ສານາ' ເປັນຕົ້ນ.


Idāni pumasaddassa nāmikapadamālā vuccate –

ບັດນີ້ ຈະກ່າວນາມິກະປະທະມາລາ ຂອງ 'ປຸມ' ສັບ (ຜູ້ຊາຍ) —


Pumā, pumā, pumāno. Pumānaṃ, pumāne. Pumānā, pumunā, pumena, pumānehi, pumānebhi. Pumassa, pumuno, pumānaṃ. Pumānā, pumunā, pumānehi, pumānebhi. Pumassa, pumuno, pumānaṃ. Pumāne, pumānesu. Bho puma, bhavanto pumā, pumāno. ‘‘Bho pumā’’iti bahuvacane nayopi ñeyyo.

ປຸມາ, ປຸມາ, ປຸມາໂນ. ປຸມານໍ, ປຸມາເນ. ປຸມານາ, ປຸມຸນາ, ປຸເມນ, ປຸມາເນຫິ, ປຸມາເນ຺ພິ. ປຸມສ຺ສ, ປຸມຸໂນ, ປຸມານໍ. ປຸມານາ, ປຸມຸນາ, ປຸມາເນຫິ, ປຸມາເນ຺ພິ. ປຸມສ຺ສ, ປຸມຸໂນ, ປຸມານໍ. ປຸມາເນ, ປຸມາເນສຸ. ໂຠ ປຸມ, ຠວນ຺ໂຕ ປຸມາ, ປຸມາໂນ. ໃນພະຫຸວະຈະນະ ພຶງຊາບວິທີການປະກອບວ່າ 'ໂຠ ປຸມາ' ດ້ວຍ.


Ettha [Pg.216] pana –

ໃນເລື່ອງນີ້ ມີຄຳອະທິບາຍວ່າ —


‘‘Thiyo tassa pajāyanti, na pumā jāyare kule;

Yo jānaṃ pucchito pañhaṃ, aññathā naṃ viyākare’’ti

“ລູກຜູ້ຍິງ ຍ່ອມເກີດແກ່ຜູ້ນັ້ນ, ລູກຜູ້ຊາຍ (ປຸມາ) ຍ່ອມບໍ່ເກີດໃນຕະກູນຂອງຜູ້ນັ້ນ; ຜູ້ໃດຮູ້ຢູ່ ເມື່ອຖືກຖາມບັນຫາ ແລ້ວແກ້ບັນຫານັ້ນເປັນຢ່າງອື່ນ”


Ayaṃ pāḷi pumasaddassa bahuvacanabhāvasādhikā, kaccāyane ‘‘he pumaṃ’’iti sānusāraṃ ālapanekavacanaṃ dissati. Tadanekesu pāḷippadesesu ca aṭṭhakathāsu ca sānusārānaṃ ālapanavacanānaṃ adassanato idha na vadāmi. Upaparikkhitvā yuttaṃ ce, gahetabbaṃ. ‘‘Yasassi naṃ paññavantaṃ visayhā’’ti ettha pana chandānurakkhaṇatthaṃ āgamavasenevānusāro hoti, na sabhāvatoti daṭṭhabbaṃ. Ayamākārantavasena nāmikapadamālā.

ພຣະບາລີນີ້ ເປັນເຄື່ອງສຳເລັດຄວາມເປັນພະຫຸວະຈະນະ ຂອງ 'ປຸມ' ສັບ, ໃນຄຳພີກັດຈາຍະນະ ປາກົດມີຄຳຮ້ອງເອີ້ນ (ອາລັກປະນະ) ເອກະວະຈະນະ ທີ່ມີອະນຸສານ (ນິກຄະຫິດ) ວ່າ 'ເຫ ປຸມໍ'. ເພາະບໍ່ເຫັນຄຳຮ້ອງເອີ້ນທີ່ມີອະນຸສານ ໃນພຣະບາລີຫຼາຍບ່ອນ ແລະໃນອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍ, ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງບໍ່ກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນີ້. ຫາກພິຈາລະນາເບິ່ງແລ້ວເຫັນວ່າສົມຄວນ ກໍຄວນຖືເອົາ. ສ່ວນໃນຄຳວ່າ 'ຍສສ຺ສິ ນໍ ປຎ຺ຎວນ຺ຕໍ ວິສຍ຺ຫາ' ນັ້ນ ຄວນຊາບວ່າ ມີນິກຄະຫິດເຂົ້າມາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຮັກສາສັນທະລັກສະນະ ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນມີຢູ່ໂດຍສະພາວະ. ນີ້ຄື ນາມິກະປະທະມາລາ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອາກາຣັນ.


‘‘Soḷasitthisahassānaṃ,Na vijjati pumo tadā;

Ahorattānamaccayena,Nibbatto ahamekako’’ti ca,

ແລະຄຳວ່າ: “ໃນທ່າມກາງສະຕີໜຶ່ງໝື່ນຫົກພັນນາງ, ໃນເວລານັ້ນ ບໍ່ມີຜູ້ຊາຍ (ປຸໂມ) ເລີຍ; ເມື່ອວັນແລະຄືນລ່ວງໄປ, ຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ດຽວເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ເກີດຂຶ້ນ”


‘‘Yathā balākayonimhi, na vijjati pumo sadā;

Meghesu gajjamānesu, gabbhaṃ gaṇhanti tā tadā’’ti ca

ແລະຄຳວ່າ: “ເໝືອນຢ່າງວ່າ ໃນກຳເນີດຂອງນົກຍາງ ຍ່ອມບໍ່ມີຕົວຜູ້ (ປຸໂມ) ໃນການທຸກເມື່ອ; ເມື່ອຟ້າຮ້ອງຄຳຮາມ, ພວກມັນຍ່ອມຕັ້ງທ້ອງໃນເວລານັ້ນ”


Pāḷidassanato pana okārantavasenapi nāmikapadamālā veditabbā.

ເພາະເຫັນພຣະບາລີ (ເຫຼົ່ານີ້), ພຶງຊາບນາມິກະປະທະມາລາ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງໂອກາຣັນດ້ວຍ.


Pumo, pumā. Pumaṃ, pume. Pumena, pumehi, pumebhi. Pumassa, pumānaṃ. Pumā, pumasmā, pumamhā, pumehi, pumebhi. Pumassa, pumānaṃ. Pume, pumasmiṃ, pumamhi, pumesu. Bho puma, bhavanto pumā. ‘‘Bho pumā’’iti vā, evaṃ pumasaddassa dvidhā nāmikapadamālā bhavati.

ປຸໂມ, ປຸມາ. ປຸມໍ, ປຸເມ. ປຸເມນ, ປຸເມຫິ, ປຸເມ຺ພິ. ປຸມສ຺ສ, ປຸມານໍ. ປຸມາ, ປຸມສ຺ມາ, ປຸມມ຺ຫາ, ປຸເມຫິ, ປຸເມ຺ພິ. ປຸມສ຺ສ, ປຸມານໍ. ປຸເມ, ປຸມສ຺ມິໍ, ປຸມມ຺ຫິ, ປຸເມສຸ. ໂຠ ປຸມ, ຠວນ຺ໂຕ ປຸມາ. ຫຼື 'ໂຠ ປຸມາ', ຢ່າງນີ້ ນາມິກະປະທະມາລາ ຂອງ 'ປຸມ' ສັບ ຍ່ອມມີສອງແບບ.


Idāni missakanayo vuccate –

ບັດນີ້ ຈະກ່າວວິທີການປະສົມກັນ (ມິສສະກະນຍະ) —


Pumā[Pg.217], pumo, pumā, pumāno. Pumānaṃ, pumaṃ, pumāne, pume. Pumānā, pumunā, pumena, pumānehi, pumānebhi, pumehi, pumebhi. Pumassa, pumuno, pumānaṃ. Pumānā, pumunā, pumā, pumasmā, pumamhā, pumānehi, pumānebhi, pumehi, pumebhi. Pumassa, pumuno, pumānaṃ. Pumāne, pume, pumasmiṃ, pumamhi, pumānesu, pumesu. Bho puma, bhavanto pumāno, bhavanto pumā. ‘‘Bho pumāno, bho pumā’’iti vā.

ປຸມາ, ປຸໂມ, ປຸມາ, ປຸມາໂນ. ປຸມານໍ, ປຸມໍ, ປຸມາເນ, ປຸເມ. ປຸມານາ, ປຸມຸນາ, ປຸເມນ, ປຸມາເນຫິ, ປຸມາເນ຺ພິ, ປຸເມຫິ, ປຸເມ຺ພິ. ປຸມສ຺ສ, ປຸມຸໂນ, ປຸມານໍ. ປຸມານາ, ປຸມຸນາ, ປຸມາ, ປຸມສ຺ມາ, ປຸມມ຺ຫາ, ປຸມາເນຫິ, ປຸມາເນ຺ພິ, ປຸເມຫິ, ປຸເມ຺ພິ. ປຸມສ຺ສ, ປຸມຸໂນ, ປຸມານໍ. ປຸມາເນ, ປຸເມ, ປຸມສ຺ມິໍ, ປຸມມ຺ຫິ, ປຸມາເນສຸ, ປຸເມສຸ. ໂຠ ປຸມ, ຠວນ຺ໂຕ ປຸມາໂນ, ຠວນ຺ໂຕ ປຸມາ. ຫຼື 'ໂຠ ປຸມາໂນ, ໂຠ ປຸມາ'.


Idāni rahasaddassa nāmikapadamālā vuccate –

ບັດນີ້ ຈະກ່າວນາມິກະປະທະມາລາ ຂອງ 'ຣະຫະ' ສັບ —


Rahā vuccati pāpadhammo. Rahā, rahā, rahino. Rahānaṃ, rahāne. Rahinā, rahinehi, rahinebhi. Rahassa, rahānaṃ. Rahā, rahānehi, rahānebhi. Rahassa, rahānaṃ. Rahāne, rahānesu. Bho raha, bhavanto rahino, bhavanto rahā.

ຄົນມີທຳອັນຊົ່ວຊ້າ (ບາບທຳ) ຊື່ວ່າ 'ຣະຫາ'. ຣະຫາ, ຣະຫາ, ຣະຫິໂນ. ຣະຫານໍ, ຣະຫາເນ. ຣະຫິນາ, ຣະຫິເນຫິ, ຣະຫິເນ຺ພິ. ຣຫສ຺ສ, ຣະຫານໍ. ຣະຫາ, ຣະຫາເນຫິ, ຣະຫາເນ຺ພິ. ຣຫສ຺ສ, ຣະຫານໍ. ຣະຫາເນ, ຣະຫາເນສຸ. ໂຠ ຣະຫະ, ຠວນ຺ໂຕ ຣະຫິໂນ, ຠວນ຺ໂຕ ຣະຫາ.


Idāni daḷhadhammasaddassa nāmikapadamālā vuccate –

ບັດນີ້ ຈະກ່າວນາມິກະປະທະມາລາ ຂອງ 'ທັຼຫະທັມມະ' ສັບ —


Daḷhadhammā, daḷhadhammā, daḷhadhammāno. Daḷhadhammānaṃ, daḷhadhammāne. Daḷhadhamminā, daḷhadhammehi, daḷhadhammebhi. Daḷhadhammassa, daḷhadhammānaṃ. Daḷhadhamminā, daḷhadhammehi, daḷhadhammebhi. Daḷhadhammassa, daḷhadhammānaṃ. Daḷhadhamme daḷhadhammesu. Bho daḷhadhamma, bhavanto daḷhadhammāno, bhavanto daḷhadhammā. ‘‘Bho daḷhadhammāno, bho daḷhadhammā’’iti puthuvacanampi ñeyyaṃ, evaṃ paccakkhadhammasaddassa nāmikapadamālā yojetabbā.

ທັຼຫະທັມມາ, ທັຼຫະທັມມາ, ທັຼຫະທັມມາໂນ. ທັຼຫະທັມມານໍ, ທັຼຫະທັມມາເນ. ທັຼຫະທັມມິນາ, ທັຼຫະທັມເມຫິ, ທັຼຫະທັມເມ຺ພິ. ທັຼຫະທັມມສ຺ສ, ທັຼຫະທັມມານໍ. ທັຼຫະທັມມິນາ, ທັຼຫະທັມເມຫິ, ທັຼຫະທັມເມ຺ພິ. ທັຼຫະທັມມສ຺ສ, ທັຼຫະທັມມານໍ. ທັຼຫະທັມເມ, ທັຼຫະທັມເມສຸ. ໂຠ ທັຼຫະທັມມະ, ຠວນ຺ໂຕ ທັຼຫະທັມມາໂນ, ຠວນ຺ໂຕ ທັຼຫະທັມມາ. ພຶງຊາບພະຫຸວະຈະນະວ່າ 'ໂຠ ທັຼຫະທັມມາໂນ, ໂຠ ທັຼຫະທັມມາ' ດ້ວຍ, ພຶງປະກອບນາມິກະປະທະມາລາ ຂອງ 'ປັດຈັດຂະທັມມະ' ສັບ ຢ່າງນີ້ເຊັ່ນກັນ.


Ettha ca ‘‘seyyathāpi bhikkhave cattāro dhanuggahā daḷhadhammā’’ti idaṃ nidassanaṃ. Imissaṃ pana pāḷiyaṃ ‘‘daḷhadhammā’’ iti bahuvacanavasena āgatattā daḷhadhammasaddo ākārantotipi okārantotipi appasiddho tadantānaṃ bahuvacanabhāve tulyarūpattā. Tathāpi amhehi padamālā ākārantavaseneva yojitā. Īdisesu hi ṭhānesu daḷhadhammasaddo ākārantotipi okārantotipi vattuṃ yujjateva [Pg.218] aparibyattarūpattā. Aññasmiṃ pana pāḷippadese atīva paribyatto hutvā okāranta daḷhadhammasaddo dvidhā dissati guṇasaddapaṇṇattivācakasaddavasena. Tattha ‘‘issatte casmi kusalo, daḷhadhammoti vissuto’’ti ettha daḷhadhammasaddo okāranto guṇasaddo. ‘‘Bārāṇasiyaṃ daḷhadhammo nāma rājā rajjaṃ kāresī’’ti ettha pana paṇṇattivācakasaddo. Evaṃ okāranto daḷhadhammasaddo dvidhā diṭṭho. Tassa pana ‘‘daḷhadhammo, daḷhadhammā. Daḷhadhammaṃ, daḷhadhamme’’ti purisanayena nāmikapadamālā ñeyyā, ākārantokārantānaṃ vasena missakapadamālā ca. Kathaṃ?

ແລະ ໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ “seyyathāpi bhikkhave cattāro dhanuggahā daḷhadhammā” ນີ້ ເປັນຕົວຢ່າງ. ແຕ່ໃນພຣະບາລີນີ້ ເພາະຄຳວ່າ “daḷhadhammā” ມາດ້ວຍອຳນາດພະຫຸວະຈະນະ, ຄຳວ່າ daḷhadhamma ສັບ ຈຶ່ງຄວນຊາບວ່າ ເປັນທັງອາກາຣັນ ແລະ ໂອກາຣັນ ເພາະມີຮູບສະເໝີກັນໃນຄວາມເປັນພະຫຸວະຈະນະຂອງສັບທີ່ມີວິພັດນັ້ນເປັນທີ່ສຸດ. ເຖິງຢ່າງນັ້ນ, ພວກຂ້າພະເຈົ້າກໍໄດ້ຈັດຕັ້ງປະທະມາລາ ດ້ວຍອຳນາດອາກາຣັນເທົ່ານັ້ນ. ເພາະໃນຖານະເຊັ່ນນີ້, ຄຳວ່າ daḷhadhamma ສັບ ຄວນຈະກ່າວໄດ້ວ່າ ເປັນທັງອາກາຣັນ ແລະ ໂອກາຣັນ ເພາະມີຮູບທີ່ບໍ່ປາກົດຈະແຈ້ງ. ແຕ່ໃນພຣະບາລີບ່ອນອື່ນ, ຄຳວ່າ daḷhadhamma ສັບ ທີ່ເປັນໂອກາຣັນ ປາກົດຈະແຈ້ງຢ່າງຍິ່ງ ແລະ ເຫັນເປັນ ໒ ຢ່າງ ຄື ດ້ວຍອຳນາດຂອງຄຸນສັບ ແລະ ສັບທີ່ບອກບັນຍັດ. ໃນ ໒ ຢ່າງນັ້ນ, ໃນຄຳວ່າ “issatte casmi kusalo, daḷhadhammoti vissuto” ນີ້, daḷhadhamma ສັບ ເປັນໂອກາຣັນ ເປັນຄຸນສັບ. ແຕ່ໃນຄຳວ່າ “Bārāṇasiyaṃ daḷhadhammo nāma rājā rajjaṃ kāresī” ນີ້, ເປັນສັບທີ່ບອກບັນຍັດ. ຢ່າງນີ້ daḷhadhamma ສັບ ທີ່ເປັນໂອກາຣັນ ຈຶ່ງເຫັນເປັນ ໒ ຢ່າງ. ສ່ວນປະທະມາລາຂອງສັບນັ້ນ ຄວນຊາບຕາມແບບຂອງ ປຸຣิສສັບ ຄື “daḷhadhammo, daḷhadhammā. Daḷhadhammaṃ, daḷhadhamme” ແລະ ປະທະມາລາແບບປະສົມ ດ້ວຍອຳນາດຂອງອາກາຣັນ ແລະ ໂອກາຣັນ. ເປັນແນວໃດ?


Daḷhadhammā, daḷhadhammo, daḷhadhammāno, daḷhadhammā. Daḷhadhammānaṃ, daḷhadhammaṃ, daḷhadhammāne, daḷhadhamme. Daḷhadhamminā, daḷhadhammena, daḷhadhammehi, daḷhadhammebhi. Daḷhadhammassa, daḷhadhammānaṃ. Daḷadhamminā, daḷhadhammā, daḷhadhammasmā, daḷhadhammamhā, daḷhadhammehi, daḷhadhammebhi. Daḷhadhammassa, daḷhadhammānaṃ. Daḷhadhamme, daḷhadhammasmiṃ, daḷhadhammamhi, daḷhadhammesu. Bho daḷhadhamma, bhavanto daḷhadhammāno, bhavanto daḷhadhammāti. Evaṃ paccakkhadhammā, paccakkhadhammoti missakapadamālā ca yojetabbā.

Daḷhadhammā, daḷhadhammo, daḷhadhammāno, daḷhadhammā. Daḷhadhammānaṃ, daḷhadhammaṃ, daḷhadhammāne, daḷhadhamme. Daḷhadhamminā, daḷhadhammena, daḷhadhammehi, daḷhadhammebhi. Daḷhadhammassa, daḷhadhammānaṃ. Daḷadhamminā, daḷhadhammā, daḷhadhammasmā, daḷhadhammamhā, daḷhadhammehi, daḷhadhammebhi. Daḷhadhammassa, daḷhadhammānaṃ. Daḷhadhamme, daḷhadhammasmiṃ, daḷhadhammamhi, daḷhadhammesu. Bho daḷhadhamma, bhavanto daḷhadhammāno, bhavanto daḷhadhammāti. ແມ້ແຕ່ paccakkhadhammā, paccakkhadhammo ສັບ ກໍຄວນປະກອບປະທະມາລາແບບປະສົມຢ່າງນີ້.


Idāni vivaṭacchadasaddassa nāmikapadamālā vuccate –

ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງປະທະມາລາຂອງ vivaṭacchada ສັບ —


Vivaṭacchadā, vivaṭacchadā, vivaṭacchadāno. Vivaṭacchadānaṃ, vivaṭacchadāne. Vivaṭacchadena, vivaṭacchadehi, vivaṭacchadebhi. Vivaṭacchadassa, vivaṭacchadānaṃ. Vivaṭacchadā, vivaṭacchadehi, vivaṭacchadebhi. Vivaṭacchadassa, vivaṭacchadānaṃ. Vivaṭacchade, vivaṭacchadesu. Bho vivaṭacchada, bhavanto vivaṭacchadā, bhavanto vivaṭacchadāno.

Vivaṭacchadā, vivaṭacchadā, vivaṭacchadāno. Vivaṭacchadānaṃ, vivaṭacchadāne. Vivaṭacchadena, vivaṭacchadehi, vivaṭacchadebhi. Vivaṭacchadassa, vivaṭacchadānaṃ. Vivaṭacchadā, vivaṭacchadehi, vivaṭacchadebhi. Vivaṭacchadassa, vivaṭacchadānaṃ. Vivaṭacchade, vivaṭacchadesu. Bho vivaṭacchada, bhavanto vivaṭacchadā, bhavanto vivaṭacchadāno.


Ayaṃ nāmikapadamālā ‘‘sace pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭacchadā’’ti [Pg.219] pāḷidassanato ākārantavasena kathitā. ‘‘Loke vivaṭacchado’’tipi pāḷidassanato pana okārantavasenapi kathetabbā ‘‘vivaṭacchado, vivaṭacchadā, vivaṭacchadaṃ, vivaṭacchade’’ti. Missakavasenapi kathetabbā ‘‘vivaṭacchadā, vivaṭacchado, vivaṭacchadāno, vivaṭacchadā. Vivaṭacchadānaṃ, vivaṭacchadaṃ, vivaṭacchadāne, vivaṭacchade’’iti.

ປະທະມາລານີ້ ກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດອາກາຣັນ ຕາມທີ່ປາກົດໃນພຣະບາລີວ່າ “sace pana agārasmā anagāriyaṃ pabbajati arahaṃ hoti sammāsambuddho loke vivaṭacchadā”. ແຕ່ເພາະປາກົດໃນພຣະບາລີວ່າ “loke vivaṭacchado” ແດ່, ຈຶ່ງຄວນກ່າວດ້ວຍອຳນາດໂອກາຣັນແດ່ວ່າ “vivaṭacchado, vivaṭacchadā, vivaṭacchadaṃ, vivaṭacchade”. ແລະ ຄວນກ່າວດ້ວຍອຳນາດແບບປະສົມແດ່ວ່າ “vivaṭacchadā, vivaṭacchado, vivaṭacchadāno, vivaṭacchadā. Vivaṭacchadānaṃ, vivaṭacchadaṃ, vivaṭacchadāne, vivaṭacchade”.


Idāni vattahasaddassa nāmikapadamālā vuccate – vattahāti sakko.

ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງປະທະມາລາຂອງ vattaha ສັບ — ຄຳວ່າ vattahā ໝາຍເຖິງ ພຣະອິນ.


Vattahā, vattahāno. Vattahānaṃ, vattahāne. Vattahānā, vattahānehi, vattahānebhi. Vattahino, vattahānaṃ. Vattahānā, vattahānehi, vattahānebhi. Vattahino, vattahānaṃ. Vattahāne, vattahānesu. Bho vattaha, bhavanto vattahāno. Atha vā ‘‘bho vattahā, bho vattahāno’’iccapi.

Vattahā, vattahāno. Vattahānaṃ, vattahāne. Vattahānā, vattahānehi, vattahānebhi. Vattahino, vattahānaṃ. Vattahānā, vattahānehi, vattahānebhi. Vattahino, vattahānaṃ. Vattahāne, vattahānesu. Bho vattaha, bhavanto vattahāno. ຫຼືວ່າ “bho vattahā, bho vattahāno” ດັ່ງນີ້ກໍໄດ້.


Idāni vuttasirasaddassa nāmikapadamālā vuccate –

ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງປະທະມາລາຂອງ vuttasira ສັບ —


Vuttasirā, vuttasirā, vuttasirāno. Vuttasirānaṃ, vuttasirāne. Vuttasirānā, vuttasirānehi, vuttasirānebhi. Vuttasirassa, vuttasirānaṃ, vuttasirā, vuttasirehi, vuttasirebhi. Vuttasirassa, vuttasirānaṃ. Vuttasire, vuttasiresu. Bho vuttasira, bhānto vuttasirānoti. ‘‘Vuttasiro’’ti okārantapāṭhopi dissati.

Vuttasirā, vuttasirā, vuttasirāno. Vuttasirānaṃ, vuttasirāne. Vuttasirānā, vuttasirānehi, vuttasirānebhi. Vuttasirassa, vuttasirānaṃ, vuttasirā, vuttasirehi, vuttasirebhi. Vuttasirassa, vuttasirānaṃ. Vuttasire, vuttasiresu. Bho vuttasira, bhānto vuttasirānoti. ແມ້ແຕ່ບົດອ່ານທີ່ເປັນໂອກາຣັນວ່າ “Vuttasiro” ກໍປາກົດຢູ່.


Idāni yuvasaddassa nāmikapadamālā vuccate –

ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງປະທະມາລາຂອງ yuva ສັບ —


Yuvā, yuvā, yuvāno, yuvānā. Yuvānaṃ, yuvaṃ, yuvāne, yuve. Yuvānā, yuvena, yuvānena, yuvānehi, yuvānebhi, yuvehi, yuvebhi. Yuvānassa, yuvassa, yuvānānaṃ, yuvānaṃ. Yuvānā[Pg.220], yuvānasmā, yuvānamhā, yuvānehi, yuvānebhi, yuvehi, yuvebhi. Yuvānassa, yuvassa, yuvānānaṃ, yuvānaṃ. Yuvāne, yuvānasmiṃ, yuvānamhi, yuve, yuvasmiṃ, yuvamhi, yuvānesu, yuvāsu, yuvesu. Bho yuva, yuvāna, bhavanto yuvānā.

Yuvā, yuvā, yuvāno, yuvānā. Yuvānaṃ, yuvaṃ, yuvāne, yuve. Yuvānā, yuvena, yuvānena, yuvānehi, yuvānebhi, yuvehi, yuvebhi. Yuvānassa, yuvassa, yuvānānaṃ, yuvānaṃ. Yuvānā, yuvānasmā, yuvānamhā, yuvānehi, yuvānebhi, yuvehi, yuvebhi. Yuvānassa, yuvassa, yuvānānaṃ, yuvānaṃ. Yuvāne, yuvānasmiṃ, yuvānamhi, yuve, yuvasmiṃ, yuvamhi, yuvānesu, yuvāsu, yuvesu. Bho yuva, yuvāna, bhavanto yuvānā.


Imasmiṃ ṭhāne ekadesena ākārantanayo ca sabbathā okārantanayo ca ekadesena ca okārantanayoti tayo nayā dissanti.

ໃນບ່ອນນີ້ ປາກົດມີ ໓ ແນວທາງ ຄື: ແນວທາງອາກາຣັນໂດຍບາງສ່ວນ, ແນວທາງໂອກາຣັນໂດຍປະການທັງປວງ, ແລະ ແນວທາງໂອກາຣັນໂດຍບາງສ່ວນ.


Maghavasaddassapi ‘‘maghavā, maghavā, maghavāno, maghavānā’’tiādinā yuvasaddasseva nāmikapadamālāyojanaṃ kubbanti garū. Niruttipiṭake pana ‘‘maghavā tiṭṭhati, maghavanto tiṭṭhanti. Maghavantaṃ passati, maghavante passati. Maghavatā kataṃ, maghavantehi kataṃ, maghavantebhi kataṃ. Maghavato dīyate, maghavantānaṃ dīyate. Maghavatā nissaṭaṃ, maghavantehi nissaṭaṃ, maghavantebhi nissaṭaṃ. Maghavato pariggaho, maghavantānaṃ pariggaho. Maghavati patiṭṭhitaṃ, maghavantesu patiṭṭhitaṃ. Bho maghavā, bhavanto maghavanto’’ti guṇavāpadanayena vuttaṃ, tathā cūḷaniruttiyampi. Taṃ pāḷiyā saṃsandati sameti. Pāḷiyañhi ‘‘sakko mahāli devānamindo pubbe manussabhūto samāno magho nāma māṇavo ahosi, tasmā maghavāti vuccatī’’ti vuttaṃ. Etena ‘‘maghoti nāmaṃ assa atthīti maghavā’’ti atthi atthavācakavantupaccayavasena padasiddhi dassitā hoti, tasmāssa guṇavantusaddassa viya ca nāmikapadamālā yojetabbā.

ແມ້ແຕ່ maghava ສັບ, ພຣະອາຈານທັງຫຼາຍກໍປະກອບປະທະມາລາຄືກັນກັບ yuva ສັບ ນັ້ນເອງ ໂດຍມີຄຳເລີ່ມຕົ້ນວ່າ “maghavā, maghavā, maghavāno, maghavānā”. ແຕ່ໃນຄຳພີ ນິຣຸດຕິປິຕະກະ ກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດຂອງຄຸນວັນຕຸສັບວ່າ “maghavā tiṭṭhati, maghavanto tiṭṭhanti. Maghavantaṃ passati, maghavante passati. Maghavatā kataṃ, maghavantehi kataṃ, maghavantebhi kataṃ. Maghavato dīyate, maghavantānaṃ dīyate. Maghavatā nissaṭaṃ, maghavantehi nissaṭaṃ, maghavantebhi nissaṭaṃ. Maghavato pariggaho, maghavantānaṃ pariggaho. Maghavati patiṭṭhitaṃ, maghavantesu patiṭṭhitaṃ. Bho maghavā, bhavanto maghavanto” ແລະ ໃນຄຳພີ ຈູລະນິຣຸດຕິ ກໍກ່າວໄວ້ຢ່າງນັ້ນ. ຂໍ້ຄວາມນັ້ນຍ່ອມທຽບຄຽງ ແລະ ເຂົ້າກັນໄດ້ກັບພຣະບາລີ. ເພາະໃນພຣະບາລີກ່າວໄວ້ວ່າ “sakko mahāli devānamindo pubbe manussabhūto samāno magho nāma māṇavo ahosi, tasmā maghavāti vuccatī”. ດ້ວຍຄຳນີ້ ຍ່ອມສະແດງຄວາມສຳເລັດຂອງຮູບສັບ ດ້ວຍອຳນາດຂອງ ວັນຕຸປັດໄຈ ທີ່ບອກອັດຖິ (ມີ) ວ່າ “maghoti nāmaṃ assa atthīti maghavā”, ເພາະສະນັ້ນ ປະທະມາລາຂອງສັບນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນປະກອບຄືກັນກັບ ຄຸນວັນຕຸສັບ.


Idāni addhasaddassa nāmikapadamālā vuccate – addhasaddassa hi yaṃ kāle magge ca vattamānassa ‘‘atīto addhā. Dīgho addhā suduggamo’’tiādīsu ‘‘addhā’’ti paṭhamantaṃ rūpaṃ dissati, taṃ ‘‘addhā idaṃ mantapadaṃ sududdasa’’ntiādīsu ekaṃsatthe [Pg.221] vattamānena ‘‘addhā’’ti nipātapadena samānaṃ. Nipātānaṃ pana padamālā na rūhati, nāmikānaṃyeva rūhati.

ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງປະທະມາລາຂອງ addha ສັບ — ເພາະວ່າ ຮູບວິພັດທີ ໑ ວ່າ “addhā” ທີ່ປາກົດໃນຄຳວ່າ “atīto addhā. Dīgho addhā suduggamo” ເປັນຕົ້ນ ຂອງ addha ສັບ ທີ່ເປັນໄປໃນຄວາມໝາຍວ່າ ກາລະ ແລະ ຫົນທາງ ນັ້ນ, ຍ່ອມສະເໝີກັນກັບ “addhā” ນິບາດສັບ ທີ່ເປັນໄປໃນຄວາມໝາຍວ່າ ແນ່ນອນ ໃນຄຳວ່າ “addhā idaṃ mantapadaṃ sududdasaṃ” ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ປະທະມາລາຂອງນິບາດທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ມີ, ຍ່ອມມີສະເພາະແຕ່ຂອງນາມິກສັບເທົ່ານັ້ນ.


Addhā, addhā, addhāno. Addhānaṃ, addhāne. Addhunā, addhānehi, addhānebhi. Addhuno, addhānaṃ. Addhunā, addhānehi, addhānebhi. Addhuno, addhānaṃ. Addhani, addhāne, addhānesu. Bho addha, bhavanto addhā, addhāno.

Addhā, addhā, addhāno. Addhānaṃ, addhāne. Addhunā, addhānehi, addhānebhi. Addhuno, addhānaṃ. Addhunā, addhānehi, addhānebhi. Addhuno, addhānaṃ. Addhani, addhāne, addhānesu. Bho addha, bhavanto addhā, addhāno.


Ettha kiñci payogaṃ dassessāma – tayo addhā. Addhānaṃ vītivatto. Iminā dīghena addhunā. Dīghassa addhuno accayena. Pathaddhuno pannaraseva cando. Ahū atītamaddhāne, samaṇo khantidīpano. Addhāne gacchante paññāyissati. Iccādayo ñeyyā. Ayampi panettha nīti veditabbā ‘‘addhānanti dutiyekavacanantavasena catutthīchaṭṭhībahuvacanavasena ca vuttaṃ rūpaṃ. ‘‘Addhānamaggapaṭippanno hotī’’tiādīsu dīghamaggavācakena ‘‘addhāna’’nti napuṃsakena sadisaṃ sutisāmaññavasenāti.

ໃນທີ່ນີ້ ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະສະແດງອຸທາຫອນບາງສ່ວນ ຄື — tayo addhā. Addhānaṃ vītivatto. Iminā dīghena addhunā. Dīghassa addhuno accayena. Pathaddhuno pannaraseva cando. Ahū atītamaddhāne, samaṇo khantidīpano. Addhāne gacchante paññāyissati. ພຶງຊາບຕົວຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ເປັນຕົ້ນ. ແລະ ໃນທີ່ນີ້ ພຶງຊາບຫຼັກການນີ້ແດ່ວ່າ “addhānaṃ” ເປັນຮູບທີ່ກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດຂອງ ທຸຕິຍາວິພັດ ເອກະວະຈະນະ ແລະ ຈະຕຸດຖີວິພັດ ແລະ ສັດຖີວິພັດ ພະຫຸວະຈະນະ. ຍ່ອມສະເໝີກັນກັບ “addhāna” ນະປຸງສະກະລີງ ທີ່ບອກຫົນທາງຍາວ ໃນຄຳວ່າ “addhānamaggapaṭippanno hotī” ເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຄ້າຍຄືກັນຂອງສຽງ.


Idāni muddhasaddassa nāmikapadamālā vuccate –

ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງປະທະມາລາຂອງ muddha ສັບ —


Muddhā, muddhā, muddhāno. Muddhaṃ, muddhe, muddhāne. Muddhānā, muddhehi, muddhebhi. Muddhassa, muddhānaṃ. Muddhānā, muddhehi, muddhebhi. Muddhassa, muddhānaṃ. Muddhani, muddhanesu. Bho muddha, bhavanto muddhā, muddhāno.

Muddhā, muddhā, muddhāno. Muddhaṃ, muddhe, muddhāne. Muddhānā, muddhehi, muddhebhi. Muddhassa, muddhānaṃ. Muddhānā, muddhehi, muddhebhi. Muddhassa, muddhānaṃ. Muddhani, muddhanesu. Bho muddha, bhavanto muddhā, muddhāno.


Evaṃ abhibhavitāpadena visadisapadāni bhavanti. Iti nānānayehi abhibhavitāpadena sadisāni vattādīni visadisāni guṇavādīni rājasāiccādīni ca ākārantapadāni dassitāni saddhiṃ nāmikapadamālāhi.

ຢ່າງນີ້ ສັບທັງຫຼາຍທີ່ຕ່າງກັນກັບ abhibhavitā ສັບ ຍ່ອມມີ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ສັບທັງຫຼາຍທີ່ມີອາກາຣັນ ເຊັ່ນ vattasira ສັບ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຄືກັນກັບ abhibhavitā ສັບ ແລະ ສັບທັງຫຼາຍ ເຊັ່ນ guṇavantu ສັບ, rājan ສັບ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ຕ່າງກັນ ດ້ວຍແນວທາງຕ່າງໆ ຈຶ່ງໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວ ພ້ອມທັງປະທະມາລາທັງຫຼາຍ.


Ettha [Pg.222] yogaṃ sace poso, kare paṇḍitajātiko;

Tassa vohārabhedesu, vijambhe ñāṇamuttamaṃ.

ຫາກບຸກຄົນຜູ້ມີກຳເນີດເປັນບັນດິດ ພຶງເຮັດຄວາມພະຍາຍາມໃນຄຳພີນີ້; ປັນຍາອັນປະເສີດສຸດຂອງຜູ້ນັ້ນ ຍ່ອມຈະຮຸ່ງເຮືອງໃນປະເພດແຫ່ງໂວຫານທັງຫຼາຍ.


Iti navaṅge sāṭṭhakathe piṭakattaye byappathagatīsu viññūnaṃ

ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ໃນທາງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳໃນພຣະໄຕປິດົກ ໓ ພ້ອມທັງອັດຖະກະຖາ ອັນມີອົງ ໙ ຂອງຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ


Kosallatthāya kate saddanītippakaraṇe

ໃນຄຳພີສັດທານີຕິ ທີ່ແຕ່ງຂຶ້ນ ເພື່ອຄວາມສະຫຼາດ


Savinicchayo ākārantapulliṅgānaṃ pakatirūpassa

ການວິນິດໄສປົກກະຕິຮູບຂອງອາກາຣັນປຸລີງ


Nāmikapadamālāvibhāgo nāma

ຊື່ວ່າ ນາມິກະປະທະມາລາວິພາກ


Chaṭṭho paricchedo.

ເປັນປະຣິຈເສດທີ ໖.


Ukāranta avaṇṇantatāpakatikaṃ

ອຸການັນ ທີ່ມີປົກກະຕິເປັນອະວັນນະ


Ākārantapulliṅgaṃ niṭṭhitaṃ.

ອາກາຣັນປຸລີງ ຈົບແລ້ວ.


7. Niggahītantapulliṅganāmikapadamālā

໗. ນິກຄະຫິດຕັນຕະປຸລີງນາມິກະປະທະມາລາ


Atha pubbācariyamataṃ purecaraṃ katvā niggahītantapulliṅgānaṃ bhavanta karontaiccādikassa pakatirūpassa nāmikapadamālaṃ vakkhāma –

ລຳດັບນັ້ນ ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວເຖິງປະທະມາລາຂອງປົກກະຕິຮູບ ເຊັ່ນ bhavanta ສັບ, karonta ສັບ ເປັນຕົ້ນ ຂອງນິກຄະຫິດຕັນຕະປຸລີງທັງຫຼາຍ ໂດຍເຮັດມະຕິຂອງພຣະບຸບphaຈານທັງຫຼາຍໃຫ້ເປັນເບື້ອງໜ້າ —


Gacchaṃ mahaṃ caraṃ tiṭṭhaṃ, dadaṃ bhuñjaṃ suṇaṃ pacaṃ;

Jayaṃ jaraṃ cavaṃ mīyaṃ, saraṃ kubbaṃ japaṃ vajaṃ.

Gacchaṃ, mahaṃ, caraṃ, tiṭṭhaṃ, dadaṃ, bhuñjaṃ, suṇaṃ, pacaṃ; Jayaṃ, jaraṃ, cavaṃ, mīyaṃ, saraṃ, kubbaṃ, japaṃ, vajaṃ.


Gacchaṃ, gacchanto, gacchantā. Gacchantaṃ, gacchante. Gacchatā, gacchantehi, gacchanteti. Gacchato, gacchantassa, gacchantānaṃ, gacchataṃ. Gacchatā, gacchantehi, gacchantebhi. Gacchato, gacchantassa, gacchantānaṃ, gacchataṃ. Gacchati, gacchantesu. Bho gacchaṃ, bho gacchā, bhavanto gacchanto.

Gacchaṃ, gacchanto, gacchantā. Gacchantaṃ, gacchante. Gacchatā, gacchantehi, gacchantebhi. Gacchato, gacchantassa, gacchantānaṃ, gacchataṃ. Gacchatā, gacchantehi, gacchantebhi. Gacchato, gacchantassa, gacchantānaṃ, gacchataṃ. Gacchati, gacchantesu. Bho gacchaṃ, bho gacchā, bhavanto gacchanto.


Gacchādīni aññāni ca taṃsadisānaṃ evaṃ ñeyyānīti yamakamahātheramataṃ. Kiñcāpettha tatiyekavacanaṭṭhānādīsu ‘‘gacchantena, gacchantā, gacchantasmā, gacchantamhā, gacchantasmiṃ, gacchantamhī’’ti imāni padāni nāgatāni, tathāpi tattha tattha payogadassanato gahetabbāni.

ສັບທັງຫຼາຍມີ gacchaṃ ເປັນຕົ້ນ ແລະ ສັບອື່ນໆ ທີ່ຄືກັນກັບສັບນັ້ນ ພຶງຊາບຢ່າງນີ້ ນີ້ເປັນມະຕິຂອງພຣະຍະມະກະມະຫາເຖຣะ. ເຖິງແມ່ນວ່າໃນທີ່ນີ້ ໃນຖານະແຫ່ງຕະຕິຍາວິພັດ ເອກະວະຈະນະ ເປັນຕົ້ນ ບົດເຫຼົ່ານີ້ ຄື “gacchantena, gacchantā, gacchantasmā, gacchantamhā, gacchantasmiṃ, gacchantamhī” ຈະບໍ່ໄດ້ມາ, ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ກໍຄວນຖືເອົາຕາມທີ່ປາກົດໃນການໃຊ້ໃນບ່ອນນັ້ນໆ.


Tatra yamakamahātherena ālapanavacanaṭṭhāneyeva ‘‘gacchanto, mahanto, caranto’’tiādīnaṃ bahuvacanattaṃ kathitaṃ, paccattavacanaṭṭhāne [Pg.223] ekavacanattaṃ. Kehici pana paccattavacanaṭṭhāne ekavacanabahuvacanattaṃ, ālapanavacanaṭṭhāne bahuvacanattaṃyeva kathitaṃ. ‘‘Gacchaṃ, mahaṃ, cara’’ntiādīnaṃ pana ālapanaṭṭhāne ekavacanattaṃ. Mayaṃ pana buddhavacane anekāsu cāṭṭhakathāsu ‘‘gacchanto, mahanto’’tiādīnaṃ bahuvacanappayogānaṃ ‘‘gacchaṃ, mahaṃ’’iccādīnañca sānusārālapanekavacanappayogānaṃ adassanato ‘‘gacchanto bhāradvājo. Sa gacchaṃ na nivattati. Mahanto lokasannivāso’’tiādīnaṃ pana paccattekavacanappayogānaññeva dassanato tādisāni rūpāni anijjhānakkhamāni viya maññāma. Niruttipiṭake paccattālapanaṭṭhāne ‘‘mahanto, bhavanto, caranto’’tiādīnaṃ bahuvacanattameva kathitaṃ, na ekavacanattaṃ. Tathā hi tattha ‘‘mahaṃ bhavaṃ caraṃ tiṭṭha’’nti gāthaṃ vatvā ‘‘mahaṃ tiṭṭhati, mahanto tiṭṭhantī’’ti ca, ‘‘bho mahā, bhavanto mahanto’’ti ca, ‘‘bhavaṃ tiṭṭhati, bhavanto tiṭṭhantī’’ti ca ādi vuttaṃ.

ໃນ ໒ ຢ່າງນັ້ນ, ພຣະຍະມະກະມະຫາເຖຣະ ກ່າວຄວາມເປັນພະຫຸວະຈະນະ ຂອງສັບທັງຫຼາຍມີ “gacchanto, mahanto, caranto” ເປັນຕົ້ນ ໃນຖານະແຫ່ງອາລັບພະນະວິພັດເທົ່ານັ້ນ, ແລະ ກ່າວຄວາມເປັນເອກະວະຈະນະ ໃນຖານະແຫ່ງປັດຈັດຕະວິພັດ. ແຕ່ອາຈານບາງພວກ ກ່າວຄວາມເປັນທັງເອກະວະຈະນະ ແລະ ພະຫຸວະຈະນະ ໃນຖານະແຫ່ງປັດຈັດຕະວິພັດ, ແລະ ກ່າວຄວາມເປັນພະຫຸວະຈະນະເທົ່ານັ້ນ ໃນຖານະແຫ່ງອາລັບພະນະວິພັດ. ສ່ວນຄວາມເປັນເອກະວະຈະນະ ຂອງສັບທັງຫຼາຍມີ “gacchaṃ, mahaṃ, caraṃ” ເປັນຕົ້ນ ໃນຖານະແຫ່ງອາລັບພະນະວິພັດ. ແຕ່ພວກຂ້າພະເຈົ້າ ເພາະບໍ່ເຫັນການໃຊ້ພະຫຸວະຈະນະ ຂອງສັບທັງຫຼາຍມີ “gacchanto, mahanto” ເປັນຕົ້ນ ແລະ ການໃຊ້ເອກະວະຈະນະແຫ່ງອາລັບພະນະທີ່ມີອະນຸສານ ຂອງສັບທັງຫຼາຍມີ “gacchaṃ, mahaṃ” ເປັນຕົ້ນ ໃນພຣະພຸດທະພົດ ແລະ ໃນອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍເປັນອະເນກ, ແຕ່ເຫັນສະເພາະການໃຊ້ເອກະວະຈະນະແຫ່ງປັດຈັດຕະວິພັດເທົ່ານັ້ນ ເຊັ່ນ “gacchanto bhāradvājo. Sa gacchaṃ na nivattati. Mahanto lokasannivāso” ເປັນຕົ້ນ, ຈຶ່ງເຫັນວ່າ ຮູບສັບເຫຼົ່ານັ້ນ ຄ້າຍຄືກັບວ່າບໍ່ຄວນເພັ່ງພິນິດ. ໃນຄຳພີ ນิຣຸດຕິປິຕະກະ ກ່າວຄວາມເປັນພະຫຸວະຈະນະເທົ່ານັ້ນ ຂອງສັບທັງຫຼາຍມີ “mahanto, bhavanto, caranto” ເປັນຕົ້ນ ໃນຖານະແຫ່ງປັດຈັດຕະ ແລະ ອາລັບພະນະ, ບໍ່ໄດ້ກ່າວຄວາມເປັນເອກະວະຈະນະ. ດ້ວຍວ່າ ໃນຄຳພີນັ້ນ ກ່າວຄາຖາວ່າ “mahaṃ bhavaṃ caraṃ tiṭṭhaṃ” ແລ້ວ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “mahaṃ tiṭṭhati, mahanto tiṭṭhantī” ແດ່, “bho mahā, bhavanto mahanto” ແດ່, “bhavaṃ tiṭṭhati, bhavanto tiṭṭhantī” ແດ່.


Ettha pana ‘‘bhavaṃ, bhavanto’’ti padāni yattha ‘‘honto hontā’’ti kriyatthaṃ na vadanti, tattha ‘‘bhavaṃ kaccāno. Mā bhavanto evaṃ avacutthā’’tiādīsu viya aññasmiṃ atthe patanato ekavacanabahuvacanāni bhavanti, tasmā ‘‘santo sappurisā loke’’ti ettha ‘‘santo’’ti padassa viya ‘‘arahanto sammāsambuddhā’’ti ettha ‘‘arahanto’’ti padassa viya ca ‘‘bhavanto’’ti padassa bahuvacanattaṃ nijjhānakkhamaṃ. ‘‘Mahanto, caranto, tiṭṭhanto’’tiādīnaṃ pana bahuvacanattaṃ na nijjhānakkhamaṃ viya amhe paṭibhāti. Na hi katthacipi ‘‘santo, arahanto, bhavanto’’ti padavajjitānaṃ ‘‘gacchanto, mahanto, caranto’’tiādīnaṃ anekapadasatānaṃ bahuvacanantatāpayoge passāma. Tathā hi –

ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ “bhavaṃ, bhavanto” ໃນບ່ອນທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງເນື້ອຄວາມຂອງກິຣິຍາວ່າ “honto hontā” (ມີຢູ່, ເປັນຢູ່), ໃນບ່ອນນັ້ນ ຍ່ອມມີເອກະວະຈະນະ ແລະພະຫຸວະຈະນະ ເພາະຕົກຢູ່ໃນເນື້ອຄວາມອື່ນ ເໝືອນໃນຄຳວ່າ “bhavaṃ kaccāno” ແລະ “mā bhavanto evaṃ avacuttha” ເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຄວາມເປັນພະຫຸວະຈະນະຂອງຄຳວ່າ “bhavanto” ຈຶ່ງຄວນແກ່ການພິຈາລະນາ ເໝືອນຄຳວ່າ “santo” ໃນຄຳວ່າ “santo sappurisā loke” ແລະເໝືອນຄຳວ່າ “arahanto” ໃນຄຳວ່າ “arahanto sammāsambuddhā”. ແຕ່ຄວາມເປັນພະຫຸວະຈະນະຂອງຄຳວ່າ “mahanto, caranto, tiṭṭhanto” ເປັນຕົ້ນ ປາກົດແກ່ພວກຂ້າພະເຈົ້າວ່າ ບໍ່ຄວນແກ່ການພິຈາລະນາ. ເພາະວ່າ ພວກຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ເຄີຍເຫັນການໃຊ້ເປັນພະຫຸວະຈະນະຂອງຄຳຫຼາຍຮ້ອຍຄຳ ມີ “gacchanto, mahanto, caranto” ເປັນຕົ້ນ ໃນທີ່ໃດໆ ເລີຍ ນອກຈາກຄຳວ່າ “santo, arahanto, bhavanto”. ດ້ວຍວ່າ—


Bavhatte [Pg.224] katthaci ṭhāne, ‘‘jāna’’miccādayo yathā;

Dissanti nevaṃ bavhatte, ‘‘gacchanto’’ itiādayo.

ໃນບາງສະຖານທີ່ ຄຳວ່າ “jānaṃ” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມປາກົດໃນຄວາມໝາຍພະຫຸວະຈະນະໄດ້ຢ່າງໃດ, ແຕ່ຄຳວ່າ “gacchanto” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ປາກົດໃນຄວາມໝາຍພະຫຸວະຈະນະຢ່າງນັ້ນເລີຍ.


Bavhatte katthaci ṭhāne, ‘‘santo’’ iccādayopi ca;

Dissanti nevaṃ bavhatte, ‘‘gacchanto’’ itiādayo.

ໃນບາງສະຖານທີ່ ຄຳວ່າ “santo” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມປາກົດໃນຄວາມໝາຍພະຫຸວະຈະນະໄດ້ຢ່າງໃດ, ແຕ່ຄຳວ່າ “gacchanto” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ປາກົດໃນຄວາມໝາຍພະຫຸວະຈະນະຢ່າງນັ້ນເລີຍ.


‘‘Arahanto’’ti bavhatte, ekanteneva dissati;

Nevaṃ dissanti bavhatte, ‘‘gacchanto’’ itiādayo.

ຄຳວ່າ “arahanto” ຍ່ອມປາກົດໃນຄວາມໝາຍພະຫຸວະຈະນະໂດຍສ່ວນດຽວແທ້, ແຕ່ຄຳວ່າ “gacchanto” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ປາກົດໃນຄວາມໝາຍພະຫຸວະຈະນະຢ່າງນັ້ນເລີຍ.


Anekasatapāṭhesu, ‘‘viharanto’’tiādīsu;

Ekassapi bahukatte, pavatti na tu dissati.

In the hundreds of texts, in "viharanto" etc., the occurrence of even one in the plural is not seen.


Bahuvacananayena, ‘‘gacchanto’’ti padassa hi;

Gahaṇe sati bahavo, dosā dissanti saccato.

ເພາະວ່າ ຫາກຖືເອົາຄຳວ່າ “gacchanto” ໂດຍແນວທາງພະຫຸວະຈະນະແລ້ວ, ໂທດທັງຫຼາຍເປັນອັນມາກ ຍ່ອມປາກົດຕາມຄວາມເປັນຈິງ.


Yathekamhi ghare daḍḍhe, daḍḍhā sāmīpikā gharā;

Tathā bavhattavācitte, ‘‘gacchanto’’ti padassa tu.

ເໝືອນດັ່ງເມື່ອເຮືອນຫຼັງໜຶ່ງຖືກໄຟໄໝ້ ເຮືອນທີ່ຢູ່ໃກ້ຄຽງກໍຖືກໄຟໄໝ້ໄປນຳ, ຢ່າງໃດກໍດີ, ໃນຄວາມເປັນພະຫຸວະຈະນະຂອງຄຳວ່າ “gacchanto” ນັ້ນ ກໍເປັນຢ່າງນັ້ນ.


‘‘Viharanto’’tiādīnaṃ, bavhattavācitā siyā;

Rūpanayo aniṭṭho ca, gahetabbo anekadhā.

ຄວາມເປັນພະຫຸວະຈະນະ ຂອງຄຳວ່າ “viharanto” ເປັນຕົ້ນ ກໍຈະເພິ່ງມີ, ແລະຈະຕ້ອງຖືເອົາຮູບແບບຄຳທີ່ບໍ່ເພິ່ງປາຖະໜາ ໂດຍປະການຕ່າງໆ.


Evaṃ santepi yasmā ‘‘niruttipiṭakaṃ nāma pabhinnapaṭisambhidena mahākhīṇāsavena mahākaccāyanena kata’’nti loke pasiddhaṃ, tasmā idaṃ ṭhānaṃ punappunaṃ upaparikkhitabbaṃ. Kiñcāpettha there gāravena evaṃ vuttaṃ, tathāpi pāḷinayaṃ garuṃ katvā diṭṭhenekavacananayena adiṭṭho bahuvacananayo chaḍḍetabbo. Evaṃ sati niggahītantesu nayo sobhano bhavati. Ayaṃ pana amhākaṃ ruci –

ແມ້ເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ ເພາະເຫດທີ່ຄຳພີທີ່ຊື່ວ່າ “ນິຣຸດຕິປິຕະກະ ອັນພຣະມະຫາກັດຈາຍະນະ ຜູ້ເປັນພຣະມະຫາຂີນາສົບ ຜູ້ບັນລຸປະຕິສຳພິທາອັນແຕກສານແລ້ວ ແຕ່ງໄວ້” ເປັນທີ່ປາກົດເລື່ອງລືໃນໂລກ, ດັ່ງນັ້ນ ຖານະນີ້ຈຶ່ງຄວນພິຈາລະນາຄືນໃໝ່ເນືອງໆ. ແມ້ວ່າໃນທີ່ນີ້ ຈະກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບໃນພຣະເຖຣະກໍຕາມ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ກໍຄວນເຮັດແນວທາງພຣະບາລີໃຫ້ໜັກແໜ້ນ ໂດຍລະຖິ້ມແນວທາງພະຫຸວະຈະນະທີ່ບໍ່ເຄີຍເຫັນ ແລ້ວຖືເອົາແນວທາງເອກະວະຈະນະທີ່ເຄີຍເຫັນ. ເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້ ແນວທາງໃນຄຳທີ່ມີນິກຄະຫິດຕົກທ້າຍ ຍ່ອມງົດງາມ. ສ່ວນຄວາມພໍໃຈຂອງພວກຂ้าພະເຈົ້າມີດັ່ງນີ້—


‘‘Bhavaṃ karaṃ arahaṃ saṃ, mahaṃ’’ iti padāni tu;

Visadisāni sambhonti, aññamaññanti lakkhaye.

ຄຳທັງຫຼາຍ ຄື “bhavaṃ, karaṃ, arahaṃ, saṃ, mahaṃ” ຍ່ອມມີຮູບທີ່ແຕກຕ່າງກັນ, ພຶງກຳນົດໝາຍວ່າ ແຕກຕ່າງກັນແລະກັນ.


‘‘Gacchaṃ caraṃ dadaṃ tiṭṭhaṃ, cintayaṃ bhāvayaṃ vadaṃ;

Jānaṃ passa’’ntiādīni, sadisāni bhavanti hi.

ເພາະວ່າ ຄຳທັງຫຼາຍ ມີ “gacchaṃ, caraṃ, dadaṃ, tiṭṭhaṃ, cintayaṃ, bhāvayaṃ, vadaṃ, jānaṃ, passaṃ” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີຮູບຄ້າຍຄືກັນ.


Tatra ‘‘jāna’’ntiādīni, katthaci parivattare;

Vibhattiliṅgavacana-vasenāti vibhāvaye.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງຊີ້ແຈງວ່າ ຄຳວ່າ “jānaṃ” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມປ່ຽນແປງໄປໃນບາງສະຖານທີ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິບັດ, ລິງ ແລະວະຈະນະ.


Tatra [Pg.225] tāva bhavantasaddassa nāmikapadamālā vuccati – bhavaṃsaddo hi ‘‘vaḍḍhanto, honto’’ti atthepi vadati. Tesaṃ vasena ayaṃ nāmikapadamālā.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ກ່ອນອື່ນ ຈະກ່າວແບບແຈກນາມຂອງ “bhavant” ສັບ— ເພາະວ່າ “bhavaṃ” ສັບ ຍ່ອມກ່າວໃນເນື້ອຄວາມວ່າ “vaḍḍhanto” (ຜູ້ຈະເລີນຢູ່) ແລະ “honto” (ຜູ້ມີຢູ່, ເປັນຢູ່) ດ້ວຍ. ແບບແຈກນາມນີ້ ເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເນື້ອຄວາມເຫຼົ່ານັ້ນ.


Bhavaṃ, bhavanto, bhavantā. Bhavantaṃ, bhavante. Bhavantena, bhavantehi, bhavantebhi. Bhavantassa, bhavantānaṃ. Bhavantā, bhavantasmā, bhavantamhā, bhavantehi, bhavantebhi. Bhavantassa, bhavantānaṃ. Bhavante, bhavantasmiṃ, bhavantamhi, bhavantesu. He bhavanta, he bhavantā.

Bhavaṃ (ຜູ້ຈະເລີນ, ຜູ້ມີຢູ່), bhavanto, bhavantā. Bhavantaṃ, bhavante. Bhavantena, bhavantehi, bhavantebhi. Bhavantassa, bhavantānaṃ. Bhavantā, bhavantasmā, bhavantamhā, bhavantehi, bhavantebhi. Bhavantassa, bhavantānaṃ. Bhavante, bhavantasmiṃ, bhavantamhi, bhavantesu. He bhavanta, he bhavantā.


Tattha ‘‘bhavaṃ, bhavanto’’tiādīnaṃ ‘‘vaḍḍhantohonto’’tiādinā attho daṭṭhabbo. Tathā hi ‘‘suvijāno bhavaṃ hoti. Dhammakāmo bhavaṃ hoti. Rājā bhavanto nānāsampattīhi modati. Kuḷīradaho gaṅgāya ekābaddho, gaṅgāya pūraṇakāle gaṅgodakena pūrati, udake mandī bhavante dahato udakaṃ gaṅgāya otaratī’’ti payogā bhavanti, tasmā ayaṃ nāmikapadamālā sārato paccetabbā. Ettha bhavaṃsaddamattaṃ vajjetvā gacchamānacaramānasaddādīsu viya bhavantasadde ‘‘bhavanto, bhavantā’’ti purisanayopi labbhati, napuṃsakaliṅge vattabbe ‘‘bhavantaṃ, bhavantānī’’ti cittanayopi labbhati. Evaṃ vaḍḍhanabhavanatthavācakassa bhavantasaddassa nāmikapadamālā veditabbā.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ເນື້ອຄວາມຂອງຄຳວ່າ “ພະວັງ, ພະວັນໂຕ” ເປັນຕົ້ນ ພຶງເຫັນໂດຍຄຳວ່າ “ວັດທັນໂຕ, ໂຫນໂຕ” ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ມີການໃຊ້ໃນປະໂຫຍກຢ່າງນີ້ວ່າ: “ສຸວິຊາໂນ ພະວັງ ໂຫຕິ” (ຜູ້ຈະເລີນ ເປັນຜູ້ຮູ້ແຈ້ງໄດ້ງ່າຍ), “ທັມມະກາໂມ ພະວັງ ໂຫຕິ” (ຜູ້ຈະເລີນ ເປັນຜູ້ຮັກທຳ), “ຣາຊາ ພະວັນໂຕ ນານາສັມປັດຕີຫິ ໂມທະຕິ” (ພະລາຊາຜູ້ຈະເລີນ ຍ່ອມຍິນດີດ້ວຍສົມບັດທັງຫຼາຍຕ່າງໆ), “ກຸລີຣະທະໂຫ ຄັງຄາຍະ ເອກາພັດໂທ, ຄັງຄາຍະ ປູຣະນະກາເລ ຄັງໂຄທະເກນະ ປູຣະຕິ, ອຸທະເກ ມັນທີ ພະວັນເຕ ທະຫະໂຕ ອຸທະກັງ ຄັງຄາຍະ ໂອຕະຣະຕິ” (ໜອງປູມີທາງຕິດຕໍ່ກັບແມ່ນ້ຳຄົງຄາເປັນສາຍດຽວກັນ, ໃນເວລາທີ່ແມ່ນ້ຳຄົງຄານ້ຳເຕັມ ຍ່ອມເຕັມໄປດ້ວຍນ້ຳໃນແມ່ນ້ຳຄົງຄາ, ເມື່ອນ້ຳຫຼຸດໜ້ອຍລົງ ນ້ຳຈາກໜອງຍ່ອມໄຫຼລົງສູ່ແມ່ນ້ຳຄົງຄາ). ເພາະສະນັ້ນ, ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມນີ້ ພຶງຊາບໂດຍເນື້ອແທ້. ໃນຄຳນີ້, ເວັ້ນແຕ່ພຽງຄຳວ່າ “ພະວັງ”, ໃນຄຳວ່າ “ພະວັນຕະ” ຍ່ອມໄດ້ວິທີແຈກແບບປຸຣິສະ (ປຸຣິສານຸໄນ) ວ່າ “ພະວັນໂຕ, ພະວັນຕາ” ເໝືອນໃນຄຳວ່າ “ຄັດສະມານະ, ຈະຣະມານະ” ເປັນຕົ້ນ; ເມື່ອຈະກ່າວໃນນະປຸງສະກະລີງ ຍ່ອມໄດ້ວິທີແຈກແບບຈິດຕະ (ຈິດຕານຸໄນ) ວ່າ “ພະວັນຕັງ, ພະວັນຕານີ”. ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມຂອງ “ພະວັນຕະ” ສັບ ທີ່ບອກອັດຖະຄື ຄວາມຈະເລີນ ແລະ ຄວາມມີຢູ່ ພຶງຊາບດ້ວຍປະການສະນີ.


Ayañca viseso ‘‘bhavanto’’ti padaṃ vaḍḍhanabhavanatthato aññatthe vattamānaṃ bahuvacanameva hoti, yathā ‘‘bhavanto āgacchantī’’ti. Vaḍḍhanabhavanatthesu vattamānaṃ ekavacanameva. Atrime payogā ‘‘anupubbena bhavanto viññutaṃ pāpuṇāti. Samaṇena nāma īdisesu kammesu abyāvaṭena bhavitabbaṃ, evaṃ bhavanto hi samaṇo susamaṇo assā’’ti. ‘‘Bhavaṃ’’ iti padaṃ pana ubhayatthāpi ekavacanameva, tasmā [Pg.226] idāni ‘‘bhavaṃ ānando. Bhavanto āgacchanti, appasaddā bhavanto hontu, mā bhonto saddamakatthā’’ti evamādipayogadassanavasena vohāravisese pavattaṃ aññaṃ atthaṃ paṭicca aparāpi nāmikapadamālā vuccate –

ແລະຂໍ້ວິເສດນີ້ມີຢູ່ ຄື: ຄຳວ່າ “ພະວັນໂຕ” ເມື່ອເປັນໄປໃນອັດຖະອື່ນ ນອກຈາກອັດຖະຄືຄວາມຈະເລີນ ແລະຄວາມມີຢູ່ ຍ່ອມເປັນພະຫຸວະຈະນະຢ່າງດຽວ ເຊັ່ນ “ພະວັນໂຕ ອາຄັດສັນຕິ” (ພວກທ່ານກຳລັງມາ). ແຕ່ເມື່ອເປັນໄປໃນອັດຖະຄືຄວາມຈະເລີນ ແລະຄວາມມີຢູ່ ຍ່ອມເປັນເອກະວະຈະນະຢ່າງດຽວ. ໃນອັດຖະນັ້ນ ມີການໃຊ້ໃນປະໂຫຍກເຫຼົ່ານີ້ວ່າ: “ອະນຸປຸບເພນະ ພະວັນໂຕ ວິນຍູຕັງ ປາປຸເນຕິ” (ຜູ້ຈະເລີນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ຮູ້ດຽງສາໂດຍລຳດັບ), “ສະມະເນນະ ນາມະ ອີທິເສສຸ ກັມເມສຸ ອະວີຍາວະເຕນະ ພະວິຕັບພັງ, ເອວັງ ພະວັນໂຕ ຫິ ສະມະໂນ ສຸສະມະໂນ ອັດສາ” (ຂຶ້ນຊື່ວ່າສະມະນະ ບໍ່ພຶງຂົນຂວາຍໃນກິດການເຫັນປານນີ້, ເພາະວ່າ ສະມະນະຜູ້ຈະເລີນຢູ່ຢ່າງນີ້ ພຶງເປັນສະມະນະທີ່ດີ). ສ່ວນຄຳວ່າ “ພະວັງ” ຍ່ອມເປັນເອກະວະຈະນະຢ່າງດຽວໃນອັດຖະທັງສອງ. ເພາະສະນັ້ນ, ບັດນີ້ ເພາະອາໄສອັດຖະອື່ນ ທີ່ເປັນໄປໃນໂວຫານພິເສດ ໂດຍການສະແດງການໃຊ້ໃນປະໂຫຍກ ເປັນຕົ້ນຢ່າງນີ້ວ່າ: “ພະວັງ ອານັນໂທ” (ທ່ານອານົນ), “ພະວັນໂຕ ອາຄັດສັນຕິ” (ພວກທ່ານກຳລັງມາ), “ອັບປະສັດທາ ພະວັນໂຕ ໂຫນຕຸ” (ຂໍພວກທ່ານຈົ່ງເປັນຜູ້ມີສຽງເບົາ), “ມາ ໂພນໂຕ ສັດທະມະກັດຖາ” (ພວກທ່ານຢ່າໄດ້ເຮັດສຽງດັງ) ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມອີກແບບໜຶ່ງ ຈຶ່ງຖືກກ່າວໄວ້ວ່າ —


Bhavaṃ, bhavanto, bhonto. Bhavantaṃ, bhavante. Bhavatā, bhotā, bhavantena, bhavantehi, bhavantebhi. Bhavato, bhoto, bhavantassa, bhavantānaṃ, bhavataṃ. Bhavatā, bhotā, bhavantehi, bhavantebhi. Bhavato, bhoto, bhavantassa, bhavantānaṃ, bhavataṃ. Bhavati, bhavante, bhavantasmiṃ, bhavantamhi, bhavantesu. Bho, bhavanto, bhonto iti.

ພະວັງ, ພະວັນໂຕ, ໂພນໂຕ. ພະວັນຕັງ, ພະວັນເຕ. ພະວະຕາ, ໂພຕາ, ພະວັນເຕນະ, ພະວັນເຕຫິ, ພະວັນເຕພິ. ພະວະໂຕ, ໂພໂຕ, ພະວັນຕັດສະ, ພະວັນຕານັງ, ພະວະຕັງ. ພະວະຕາ, ໂພຕາ, ພະວັນເຕຫິ, ພະວັນເຕພິ. ພະວະໂຕ, ໂພໂຕ, ພະວັນຕັດສະ, ພະວັນຕານັງ, ພະວະຕັງ. ພະວະຕິ, ພະວັນເຕ, ພະວັນຕັສມິງ, ພະວັນຕັມຫິ, ພະວັນເຕສຸ. ໂພ, ພະວັນໂຕ, ໂພນໂຕ.


Ettha pana ‘‘bho’’iccādīni tīṇi padāni yasmā vohāravisesapavattāni ālapanapadāni honti, tasmā ‘‘āvuso, bhante’’ti padāni viya bhosaddādiupapadavantāni na bhavanti, ‘‘bho purisa, bhavanto brāhmaṇā, bhonto samaṇā, bho rāja’’iccādīsu hi purisasaddādayoyeva bhosaddādi upapadavanto bhavanti. Idha ca ‘‘bhavaṃ ānando’’ti ettha bhavaṃsaddena samānatthāni ‘‘bho, bhavanto, bhonto’’ti padāni vuttāni, na pana ‘‘dhammakāmo bhavaṃ hotī’’ti ettha bhavaṃsaddena samānatthāni. Paṭhamasmiñhi naye vaḍḍhanatthavasena ‘‘bho bhavanta, bhavanto bhavantā, bhonto bhavantā’’ti bhosaddādayo ālapanapadānaṃ upapadāni bhavanti, na dutiyasmiṃ naye. Āmeḍitavasena pana ‘‘bho bho, bhavanto bhavanto, bhonto bhonto’’ti padāni bhavanti yathā ‘‘bhante bhante’’ti.

ແຕ່ໃນຄຳເຫຼົ່ານີ້, ເພາະວ່າຄຳສາມຄຳມີ “ໂພ” ເປັນຕົ້ນ ເປັນຄຳອາລັດພະນະ (ຄຳຮ້ອງເອີ້ນ) ທີ່ເປັນໄປໃນໂວຫານພິເສດ, ເພາະສະນັ້ນ ພວກມັນຈຶ່ງບໍ່ມີຄຳວ່າ “ໂພ” ເປັນຕົ້ນ ເປັນອຸປະບົດ (ຄຳປະກອບໜ້າ) ເໝືອນດັ່ງຄຳວ່າ “ອາວຸໂສ, ພັນເຕ”, ເພາະວ່າ ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ “ໂພ ປຸຣິສະ” (ແນ່ບຸລຸດ), “ພະວັນໂຕ ພຣາມະນາ” (ແນ່ພາມທັງຫຼາຍ), “ໂພນໂຕ ສະມະນາ” (ແນ່ສະມະນະທັງຫຼາຍ), “ໂພ ຣາຊາ” (ແນ່ມະຫາລາດ) ເປັນຕົ້ນ, ຄຳມີ “ປຸຣິສະ” ສັບ ເປັນຕົ້ນ ເທົ່ານັ້ນ ທີ່ມີຄຳວ່າ “ໂພ” ເປັນຕົ້ນ ເປັນອຸປະບົດ. ແລະໃນບົດນີ້, ຄຳວ່າ “ໂພ, ພະວັນໂຕ, ໂພນໂຕ” ທີ່ກ່າວໄວ້ ມີອັດຖະສະເໝີກັນກັບຄຳວ່າ “ພະວັງ” ໃນປະໂຫຍກວ່າ “ພະວັງ ອານັນໂທ” ນີ້, ແຕ່ບໍ່ມີອັດຖະສະເໝີກັນກັບຄຳວ່າ “ພະວັງ” ໃນປະໂຫຍກວ່າ “ທັມມະກາໂມ ພະວັງ ໂຫຕິ” ນີ້. ດ້ວຍວ່າ ໃນໄນທຳອິດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອັດຖະຄືຄວາມຈະເລີນ ຄຳມີ “ໂພ” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນອຸປະບົດຂອງຄຳອາລັດພະນະທັງຫຼາຍ ວ່າ “ໂພ ພະວັນຕະ, ພະວັນໂຕ ພະວັນຕາ, ໂພນໂຕ ພະວັນຕາ”, ແຕ່ບໍ່ເປັນຢ່າງນັ້ນໃນໄນທີສອງ. ແຕ່ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການກ່າວຊ້ຳ (ອາມິດທະ) ຍ່ອມມີບົດທັງຫຼາຍວ່າ “ໂພ ໂພ, ພະວັນໂຕ ພະວັນໂຕ, ໂພນໂຕ ໂພນໂຕ” ເໝືອນດັ່ງຄຳວ່າ “ພັນເຕ ພັນເຕ”.


Atridaṃ bhūdhātuvasena saṅkhepato pāḷinidassanaṃ – kasmā bhavaṃ vijjanamaraññanissito. Kathaṃ panāhaṃ bho taṃ bhavantaṃ gotamaṃ jānissāmi. Evaṃ bhoti kho ambaṭṭho māṇavo [Pg.227] brāhmaṇassa pokkharasātissa paṭissutvā. Mā bhavanto evaṃ avacuttha. Imaṃ bhonto nisāmetha. Evaṃ bho purisa jānāhi, pāpadhammā asaññatā iccevamādi. Ettha ‘‘bhavaṃ’’iccādīni bhūdhātumayāni nāmapadānīti veditabbāni.

ໃນອະທິບາຍນີ້ ມີຕົວຢ່າງພະບາລີໂດຍຫຍໍ້ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງ ພູທາດ (bhū-dhātu) ດັ່ງນີ້: “ກັສມາ ພະວັງ ວິຊະນາມະຣັນຍະນິສສິໂຕ” (ເພາະເຫດໃດ ທ່ານຈຶ່ງອາໄສປ່າອັນສະຫງັດຢູ່), “ກະຖັງ ປະນາຫັງ ໂພ ຕັງ ພະວັນຕັງ ໂຄຕະມັງ ຊານິສສາມິ” (ແນ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ກໍຂ້າພະເຈົ້າຈະຮູ້ຈັກພະໂຄດົມຜູ້ຈະເລີນນັ້ນໄດ້ແນວໃດ), “ເອວັງ ໂພຕິ ໂຂ ອັມພັດໂຖ ມານະໂວ ພຣາມະນັດສະ ໂປກຂະຣະສາຕິສສະ ປະຕິສສຸຕວາ” (ແນ່ນາງຜູ້ຈະເລີນ, ອຳບັດຖະມານົບຮັບຄຳຂອງພາມຊື່ໂປກຂະຣະສາຕິແລ້ວຢ່າງນີ້), “ມາ ພະວັນໂຕ ເອວັງ ອະວະຈຸດຖາ” (ພວກທ່ານຢ່າໄດ້ກ່າວຢ່າງນີ້ເລີຍ), “ອິມັງ ໂພນໂຕ ນິສcodeເມຖາ” (ພວກທ່ານຈົ່ງຟັງເລື່ອງນີ້), “ເອວັງ ໂພ ປຸຣິສະ ຊານາຫິ, ປາປະທັມມາ ອະສັນຍະຕາ” (ແນ່ບຸລຸດ, ທ່ານຈົ່ງຮູ້ຢ່າງນີ້ເຖີດ, ພວກມີທຳອັນຊົ່ວຊ້າ ບໍ່ສຳລວມແລ້ວ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານີ້ ພຶງຊາບວ່າ ຄຳມີ “ພະວັງ” ເປັນຕົ້ນ ເປັນນາມມະບົດທີ່ສຳເລັດມາຈາກພູທາດ.


Apica tesu ‘‘bho, bhavanto, bhonto’’ti imāni nipātapadānipi hontīti vavatthapetabbaṃ. ‘‘Bho purisā’’tiādīsu tesaṃ nipātānipātabhāve vivādo na karaṇīyo. Kaccāyanasmiñhi ‘‘bho ge tū’’ti vuttaṃ. Aññattha pana ‘‘āmantanatthe nipāto’’tiādi vuttaṃ. Tathā hi niruttimañjūsāyaṃ vuttaṃ ‘‘bhotidaṃ āmantanatthe nipāto. So na kevalaṃ ekavacanameva hoti, atha kho bahuvacanampi hotīti ‘bho purisā’ti bahuvacanappayogopi gahito. ‘Bhavanto’ti padaṃ pana bahuvacanameva hotīti ‘purisā’ti puna vutta’’nti. Pāḷiyañhi aṭṭhakathāsu ca nipātabhūto bhosaddo ekavacanabahuvacanavasena dvidhā dissati, itare pana bahuvacanavaseneva dissanti. Tesaṃ tu nipātapadatte rūpanipphādanakiccaṃ natthi. Tesu bhosaddassa nipātapadattā āhaccabhāsite nijjīvālapane itthiliṅgavisayo ‘‘ummujja bho puthusile, pariplava bho puthusile’’ti payogopi dissati. Atrimā bhosaddassa pavattiparidīpanī gāthāyo –

ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ໃນບັນດາຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງກຳນົດວ່າ ຄຳເຫຼົ່ານີ້ຄື “ໂພ, ພະວັນໂຕ, ໂພນໂຕ” ເປັນນິບາດບົດໄດ້ຄືກັນ. ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ “ໂພ ປຸຣິສາ” (ແນ່ບຸລຸດທັງຫຼາຍ) ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ຄວນເຮັດການໂຕ້ຖຽງກັນໃນຄວາມເປັນນິບາດ ຫຼື ບໍ່ເປັນນິບາດຂອງຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ. ເພາະວ່າ ໃນຄຳພີກັດຈາຍະນະ ກ່າວໄວ້ວ່າ “ໂພ ເຄ ຕຸ”. ແຕ່ໃນຄຳພີອື່ນ ກ່າວໄວ້ວ່າ “ເປັນນິບາດໃນອັດຖະຮ້ອງເອີ້ນ (ອາລັດພະນະ)” ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ໃນຄຳພີ ນິຣຸດຕິມັນຊູສາ ກ່າວໄວ້ວ່າ: “ຄຳວ່າ ໂພ ນີ້ ເປັນນິບາດໃນອັດຖະຮ້ອງເອີ້ນ. ນິບາດນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນເປັນພຽງເອກະວະຈະນະຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ທີ່ແທ້ຈິງແລ້ວ ຍ່ອມເປັນພະຫຸວະຈະນະໄດ້ຄືກັນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງມີການຖືເອົາການໃຊ້ໃນພະຫຸວະຈະນະວ່າ ‘ໂພ ປຸຣິສາ’ (ແນ່ບຸລຸດທັງຫຼາຍ) ນຳດ້ວຍ. ສ່ວນຄຳວ່າ ‘ພະວັນໂຕ’ ຍ່ອມເປັນພະຫຸວະຈະນະຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳວ່າ ‘ປຸຣິສາ’ ອີກຄັ້ງ”. ດ້ວຍວ່າ ໃນພະບາລີ ແລະ ອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍ ພົບເຫັນ “ໂພ” ສັບ ທີ່ເປັນນິບາດ ໂດຍແບ່ງເປັນສອງຢ່າງ ຄື ໂດຍອຳນາດແຫ່ງເອກະວະຈະນະ ແລະ ພະຫຸວະຈະນະ, ສ່ວນຄຳທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມປາກົດໂດຍອຳນາດແຫ່ງພະຫຸວະຈະນະຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ເມື່ອຄຳເຫຼົ່ານັ້ນເປັນນິບາດບົດ ກໍບໍ່ມີກິດຈະກຳໃນການເຮັດຕົວຮູບ. ໃນບັນດາຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ເພາະຄວາມທີ່ “ໂພ” ສັບ ເປັນນິບາດບົດ ຈຶ່ງປາກົດມີການໃຊ້ໃນວິໄສແຫ່ງອິດຖີລີງ ໃນຄຳຮ້ອງເອີ້ນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຊີວິດ (ນິດຊີວາລັດພະນະ) ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນພະບາລີວ່າ “ອຸມມຸດຊະ ໂພ ປຸຖຸສິເລ, ປະຣິປະລາວະ ໂພ ປຸຖຸສິເລ” (ແນ່ຫີນໜາ ຈົ່ງຜຸດຂຶ້ນມາ, ແນ່ຫີນໜາ ຈົ່ງລອຍໄປ). ໃນອະທິບາຍນີ້ ມີຄາຖາທັງຫຼາຍທີ່ສະແດງຄວາມເປັນໄປຂອງ “ໂພ” ສັບ ດັ່ງນີ້:


‘‘Ito bho sugatiṃ gaccha, manussānaṃ sahabyataṃ’’;

Evamādīsu bhosaddo, ekavacanako mato.

“ແນ່ທ່ານ, ທ່ານຈົ່ງໄປສູ່ສຸຄະຕິ ໄປສູ່ຄວາມເປັນເພື່ອນຂອງມະນຸດທັງຫຼາຍ ຈາກໂລກນີ້ເຖີດ”; ໃນປະໂຫຍກທັງຫຼາຍມີຢ່າງນີ້ເປັນຕົ້ນ “ໂພ” ສັບ ທ່ານກຳນົດວ່າເປັນເອກະວະຈະນະ.


‘‘Passatha bho imaṃ kula-putta’’miccevamādisu;

Bahuvacanako eso, bhosaddoti vibhāvaye.

“ແນ່ພວກທ່ານ, ພວກທ່ານຈົ່ງເບິ່ງກຸນລະບຸດນີ້ເຖີດ” ໃນປະໂຫຍກທັງຫຼາຍມີຢ່າງນີ້ເປັນຕົ້ນ ພຶງຊີ້ແຈງວ່າ “ໂພ” ສັບນີ້ ເປັນພະຫຸວະຈະນະ.


Puggalālapane [Pg.228] ceva, dhammassālapanepi ca;

Nijjīvālapane cāti, bhosaddo tīsu dissati.

“ໂພ” ສັບ ຍ່ອມປາກົດໃນ 3 ສະຖານະ ຄື: ໃນການຮ້ອງເອີ້ນບຸກຄົນ (ປຸກຄະລາລັດພະນະ), ໃນການຮ້ອງເອີ້ນທຳ (ທັມມາລັດພະນະ) ແລະ ໃນການຮ້ອງເອີ້ນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຊີວິດ (ນິດຊີວາລັດພະນະ).


Tatra dhammālapanamhi, ekavacova labbhati;

Itaresu siyā deka-vaco bahuvacopi ca.

ໃນ 3 ສະຖານະນັ້ນ, ໃນການຮ້ອງເອີ້ນທຳ ຍ່ອມໄດ້ພຽງແຕ່ເອກະວະຈະນະຢ່າງດຽວ; ສ່ວນໃນສະຖານະທີ່ເຫຼືອ ພຶງເປັນໄດ້ທັງເອກະວະຈະນະ ແລະ ພະຫຸວະຈະນະ.


Nicchitabbaṃ guṇīpadaṃ, dhammassālapane dhuvaṃ;

‘‘Acchariyaṃ vata bho’’ti, idamettha nidassanaṃ.

ໃນການຮ້ອງເອີ້ນທຳ ພຶງກຳນົດຄຸນີບົດ (ບົດສະແດງຄຸນລັກສະນະ) ໃຫ້ແນ່ນອນ; ຕົວຢ່າງໃນຂໍ້ນີ້ ຄື: “ອັດສະຣິຍັງ ວະຕະ ໂພ” (ແນ່ທ່ານ, ໜ້າອັດສະຈັນແທ້ໆ).


Icchitabbaṃ guṇīpadaṃ, puggalālapane pana;

‘‘Evaṃ bho purisa jānāhi’’, idamettha nidassanaṃ.

ສ່ວນໃນການຮ້ອງເອີ້ນບຸກຄົນ ພຶງປາດຖະໜາຄຸນີບົດ; ຕົວຢ່າງໃນຂໍ້ນີ້ ຄື: “ເອວັງ ໂພ ປຸຣິສະ ຊານາຫິ” (ແນ່ບຸລຸດ, ທ່ານຈົ່ງຮູ້ຢ່າງນີ້ເຖີດ).


Guṇīpadaṃ asantampi, puggalālapanamhi tu;

Ajjhāharitvā pāvade, atthaṃ ‘‘bho ehi’’ādisu.

ແຕ່ໃນການຮ້ອງເອີ້ນບຸກຄົນ ເຖິງວ່າບໍ່ມີຄຸນີບົດ ກໍພຶງເອົາ (ອັດຊາຫານ) ເຂົ້າມາ ແລ້ວກ່າວເນື້ອຄວາມ ເຊັ່ນໃນຄຳວ່າ “ໂພ ເອຫິ” (ແນ່ທ່ານ, ຈົ່ງມາ) ເປັນຕົ້ນ.


Ghaṭādīnaṃ ālapanaṃ, nijjīvālapanaṃ bhave;

Jīvaṃva lokiyā loke, ālapanti kadāci tu.

ການຮ້ອງເອີ້ນສິ່ງຂອງທັງຫຼາຍມີໝໍ້ເປັນຕົ້ນ ພຶງເປັນນິດຊີວາລັດພະນະ (ການຮ້ອງເອີ້ນສິ່ງບໍ່ມີຊີວິດ); ແຕ່ບາງຄັ້ງ ຄົນທັງຫຼາຍໃນໂລກ ຍ່ອມຮ້ອງເອີ້ນສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ເໝືອນດັ່ງສິ່ງມີຊີວິດ.


Nijjīvālapanaṃ appaṃ, atthaviññāpane siyā;

‘‘Ummujja bho puthusile’’, iti pāḷi nidassanaṃ.

ການຮ້ອງເອີ້ນສິ່ງບໍ່ມີຊີວິດ ຍ່ອມມີໜ້ອຍ ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມໃຫ້ຮູ້; ຕົວຢ່າງພະບາລີໃນຂໍ້ນີ້ ຄື: “ອຸມມຸດຊະ ໂພ ປຸຖຸສິເລ” (ແນ່ຫີນໜາ ຈົ່ງຜຸດຂຶ້ນມາ).


Ettha liṅgavipallāsaṃ, keci icchanti paṇḍitā;

Tesaṃ matena bhotīti, liṅgaṃ vipariṇāmaye.

ໃນຂໍ້ນີ້, ນັກປາດບາງພວກ ປາດຖະໜາຄວາມສະຫຼັບລີງ (ລີງຄະວິປັນລາດ); ໂດຍມະຕິຂອງນັກປາດເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງປ່ຽນແປງລີງ ເປັນ “ໂພຕີ” (ແນ່ນາງຜູ້ຈະເລີນ).


Atha vā pana bhosaddo, nipāto sopadaṃ viya;

Tasmā virodhatā nāssa, tiliṅge vacanadvaye.

ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, “ໂພ” ສັບ ເປັນນິບາດ ເໝືອນດັ່ງຄຳວ່າ “ສະ”; ເພາະສະນັ້ນ ຄວາມຂັດແຍ້ງກັນໃນລີງທັງສາມ ແລະ ວະຈະນະທັງສອງ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ “ໂພ” ສັບນັ້ນ.


Evaṃ santepi bhosaddo, dviliṅgeyeva pāyato;

Yasmā diṭṭho tato viññū, dviliṅgeyeva taṃ vade.

ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຢ່າງນັ້ນ, ເພາະວ່າໂດຍປົກກະຕິແລ້ວ ພົບເຫັນ “ໂພ” ສັບ ໃນສອງລີງເທົ່ານັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ຜູ້ຮູ້ ພຶງກ່າວ “ໂພ” ສັບນັ້ນ ໃນສອງລີງເທົ່ານັ້ນ.


Itthiliṅgamhi sampatte, ‘‘bho’’ti iti payojaye;

Evaṃvidhaṃ payogañhi, suppayogaṃ budhābravuṃ.

ເມື່ອເຖິງຄາວທີ່ເປັນອິດຖີລີງ ພຶງໃຊ້ຄຳວ່າ “ໂພ” ຢ່າງນີ້; ເພາະວ່າ ນັກປາດທັງຫຼາຍ ກ່າວວ່າ ການໃຊ້ຢ່າງນີ້ ເປັນການໃຊ້ທີ່ດີ (ສຸປະໂຍກ).


Yajjevaṃ [Pg.229] duppayogaṃva, siyā tumhehi dassitaṃ;

‘‘Ummujja bho puthusile’’, iccāhaccapadanti ce.

ຫາກມີຄຳຖາມວ່າ: “ຖ້າຫາກເປັນຢ່າງນັ້ນ, ການໃຊ້ທີ່ບໍ່ດີ (ທຸປະໂຍກ) ທີ່ພວກທ່ານສະແດງໄວ້ ເຊັ່ນບົດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນພະບາລີວ່າ ‘ອຸມມຸດຊະ ໂພ ປຸຖຸສິເລ’ ພຶງມີຫຼື?”.


Duppayogaṃ na taṃ yasmā, vohārakusalena ve;

Jinena bhāsite dhamme, duppayogā na vijjare.

ຕອບວ່າ: “ການໃຊ້ນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນການໃຊ້ທີ່ບໍ່ດີ, ເພາະວ່າ ໃນທຳທີ່ພະຊິນະເຈົ້າ ຜູ້ສະຫຼາດໃນໂວຫານ ຊົງສະແດງໄວ້ແລ້ວ, ການໃຊ້ທີ່ບໍ່ດີ ຍ່ອມບໍ່ມີເລີຍ”.


Itthiliṅgassa visaye, bhotisaddappayojanaṃ;

Kavīnaṃ pemanīyanti, mayā evamudīritaṃ.

“ການໃຊ້ ‘ໂພຕິ’ ສັບ ໃນວິໄສແຫ່ງອິດຖີລີງ ເປັນທີ່ຮັກຂອງກວີທັງຫຼາຍ”, ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ແລ້ວ.


Evaṃ bhavantasaddassa nāmikapadamālā pāḷinayānurūpaṃ dvidhā vibhattā vaḍḍhanabhavanatthatadaññatthavasena.

ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມຂອງ “ພະວັນຕະ” ສັບ ຖືກແບ່ງອອກເປັນສອງຢ່າງ ຕາມແນວທາງແຫ່ງພະບາລີ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອັດຖະຄືຄວາມຈະເລີນ ແລະຄວາມມີຢູ່ ແລະອັດຖະອື່ນນອກຈາກນັ້ນ ດ້ວຍປະການສະນີ.


Karontasaddassa pana –

ສ່ວນຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມຂອງ “ກະຣົນຕະ” ສັບ (ຜູ້ເຮັດຢູ່) —


Karaṃ, karonto, karontā. Karontaṃ, karonte. Karotā, karontena, karontehi, karontebhi. Karoto, karontassa, karontānaṃ, karotaṃ. Karotā, karontā, karontasmā, karontamhā, karontehi, karontebhi. Karoto, karontassa, karontānaṃ, karotaṃ. Karonte, karontasmiṃ, karontamhi, karontesu. Bho karonta, bhavanto karontāti rūpāni bhavanti.

ກະຣັງ, ກະຣົນໂຕ, ກະຣົນຕາ. ກະຣົນຕັງ, ກະຣົນເຕ. ກະໂຣຕາ, ກະຣົນເຕນະ, ກະຣົນເຕຫິ, ກະຣົນເຕພິ. ກະໂຣໂຕ, ກະຣົນຕັດສະ, ກະຣົນຕານັງ, ກະໂຣຕັງ. ກະໂຣຕາ, ກະຣົນຕາ, ກະຣົນຕັສມາ, ກະຣົນຕັມຫາ, ກະຣົນເຕຫິ, ກະຣົນເຕພິ. ກະໂຣໂຕ, ກະຣົນຕັດສະ, ກະຣົນຕານັງ, ກະໂຣຕັງ. ກະຣົນເຕ, ກະຣົນຕັສມິງ, ກະຣົນຕັມhi, ກະຣົນເຕສຸ. ໂພ ກະຣົນຕາ, ພະວັນໂຕ ກະຣົນຕາ. ເຫຼົ່ານີ້ເປັນຮູບວິພັດທັງຫຼາຍ.


‘‘Karoto na kariyati pāpa’’nti idamettha karotosaddassa atthitānidassanaṃ. Itthiliṅge vattabbe ‘‘karontī, karontiyo’’tiādinā yojetabbāni, napuṃsakaliṅge vattabbe ‘‘karontaṃ, karontānī’’tiādinā yojetabbāni.

ປະໂຫຍກວ່າ “ກະໂຣໂຕ ນະ ກະຣິຍະຕິ ປາປັງ” (ບາບ ຍ່ອມບໍ່ຖືກເຮັດ ໂດຍຜູ້ເຮັດຢູ່) ນີ້ ເປັນຕົວຢ່າງສະແດງຄວາມມີຢູ່ຂອງ “ກະໂຣໂຕ” ສັບ ໃນບົດນີ້. ເມື່ອຈະກ່າວໃນອິດຖີລີງ ພຶງປະກອບດ້ວຍຄຳວ່າ “ກະຣົນຕີ, ກະຣົນຕິໂຍ” ເປັນຕົ້ນ, ເມື່ອຈະກ່າວໃນນະປຸງສະກະລີງ ພຶງປະກອບດ້ວຍຄຳວ່າ “ກະຣົນຕັງ, ກະຣົນຕານີ” ເປັນຕົ້ນ.


Arahantasaddassa –

ສ່ວນຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມຂອງ “ອະຣະຫັນຕະ” ສັບ (ພະອໍຣະຫັນ/ຜູ້ຄວນ) —


Arahaṃ, arahanto. Arahantaṃ, arahante. Arahatā, arahantena, arahantehi, arahantebhi. Arahato, arahantassa, arahantānaṃ, arahataṃ. Arahatā, arahantā, arahantasmā, arahantamhā, arahantehi, arahantebhi. Arahato, arahantassa, arahantānaṃ, arahataṃ. Arahante, arahantasmiṃ[Pg.230], arahantamhi, arahantesu. Bho arahanta, bhavanto arahanto iti rūpāni bhavanti.

ອຣຫໍ, ອຣຫນ຺ໂຕ. ອຣຫນ຺ຕໍ, ອຣຫນ຺ເຕ. ອຣຫຕາ, ອຣຫນ຺ເຕນ, ອຣຫນ຺ເຕຫິ, ອຣຫນ຺ເຕຠິ. ອຣຫໂຕ, ອຣຫນ຺ຕສ຺ສ, ອຣຫນ຺ຕານໍ, ອຣຫຕໍ. ອຣຫຕາ, ອຣຫນ຺ຕa, ອຣຫນ຺ຕສ຺ມາ, ອຣຫນ຺ຕມ຺ຫາ, ອຣຫນ຺ເຕຫິ, ອຣຫນ຺ເຕຠິ. ອຣຫໂຕ, ອຣຫນ຺ຕສ຺ສ, ອຣຫນ຺ຕານໍ, ອຣຫຕໍ. ອຣຫນ຺ເຕ, ອຣຫນ຺ຕສ຺ມິໍ, ອຣຫນ຺ຕມ຺ຫິ, ອຣຫນ຺ເຕສຸ. ໂຠ ອຣຫນ຺ຕ, ຠວນ຺ໂຕ ອຣຫນ຺ໂຕ ຮູບເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມມີ.


Ayaṃ guṇavācakassa arahantasaddassa nāmikapadamālā. ‘‘Arahā, arahanto, arahantā’’iti ca. Etañhi rūpaṃ samantapāsādikāyaṃ manussaviggahaṭṭhāne dissati. Uttarimanussadhammapāḷiyaṃ pana ‘‘mayañcamhā anarahanto’’ti padaṃ dissati. Arahantaṃ, arahante. Arahatā, sesaṃ vitthāretabbaṃ. Ayaṃ paṇṇattivācakassa arahantasaddassa nāmikapadamālā.

ນີ້ຄືຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຂອງອຣຫັນຕະສັບ ທີ່ບອກຄຸນ (ຄຸນນະວາຈົກ). ແລະຮູບວ່າ “ອຣຫາ, ອຣຫນ຺ໂຕ, ອຣຫນ຺ຕາ” ນີ້ ຍ່ອມປະກົດໃນຄຳພີສະມັນຕະປາສາດິກາ ໃນຕອນວ່າດ້ວຍມະນຸດສວິຄະຫະ (ການກຳນົດຄວາມເປັນມະນຸດ). ສ່ວນໃນພຣະບາລີອຸຕຕະລິມະນຸດສະທັມ ຍ່ອມປະກົດບົດວ່າ “ມຍຎ຺ຈມ຺ຫາ ອນຣຫນ຺ໂຕ”. ບົດວ່າ ອຣຫນ຺ຕໍ, ອຣຫນ຺ເຕ. ອຣຫຕາ, ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເພິ່ງຂະຫຍາຍໃຫ້ພິສະດານ. ນີ້ຄືຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມຂອງອຣຫັນຕະສັບ ທີ່ບອກບັນຍັດ (ບັນຍັດຕິවາຈົກ).


Tathā hi ‘‘arahaṃ sammāsambuddho. Arahaṃ sugato loke. Arahanto sammāsambuddhā’’tiādīsu arahaṃsaddādayo guṇavācakā. ‘‘Arahā ahosi. Ahañhi arahā loke. Eko arahā, ekasaṭṭhi arahanto loke ahesuṃ.

ຈິງຢ່າງນັ້ນ, ໃນຄຳວ່າ “ອຣຫໍ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ໂຓ, ອຣຫໍ ສຸຄໂຕ ໂລເກ, ອຣຫນ຺ໂຕ ສມ຺ມາສມ຺ພຸທ຺ຓາ” ເປັນຕົ້ນ, ອຣຫັນຕະສັບເປັນຕົ້ນ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນຄຸນນະວາຈົກ. (ສ່ວນໃນຄຳວ່າ) “ອຣຫາ ອໂຫສິ, ອຫຎ຺ຫິ ອຣຫາ ໂລເກ, ເອໂກ ອຣຫາ, ເອກສ຺ຏ຺ຠິ ອຣຫນ຺ໂຕ ໂລເກ ອເຫສຸໍ”.


Gāme vā yadi vāraññe, ninne vā yadi vā thale;

Yattha arahanto viharanti, taṃ bhūmirāmaṇeyyakaṃ.

“ບໍ່ວ່າຈະຢູ່ໃນບ້ານ ຫຼືໃນປ່າ, ໃນທີ່ລຸ່ມ ຫຼືເທິງດອນ, ພຣະອໍຣະຫັນທັງຫຼາຍຈຳພັນສາຢູ່ ณ ທີ່ໃດ, ແຜ່ນດິນບ່ອນນັ້ນຍ່ອມເປັນຕາໜ้าຮື່ນຣົມ.”


Mayañcamhā anarahanto’’tiādīsu arahāsaddādayo paṇṇattivācakāti daṭṭhabbā. Idha itthinapuṃsakaliṅgavasena visuṃ vattabbanayo appasiddho. Yadi evaṃ āsavakkhayaṃ pattā itthī kathaṃ vattabbā, āsavakkhayaṃ pattaṃ cittaṃ kathaṃ vattabbanti? Itthī tāva ‘‘yaṃ itthī arahaṃ assa sammāsambuddho’’ti vacanato ‘‘araha’’nti vattabbā guṇavasena, paṇṇattivasena pana ‘‘itthī arahā ahosī’’ti vattabbā. Cittaṃ pana guṇavaseneva ‘‘arahaṃ citta’’nti vattabbanti.

In


Santasaddassa [Pg.231] –

ແຫ່ງສັນຕະສັບ –


Saṃ, santo, santo, santā. Saṃ, santaṃ, sante. Satā, santena, santehi, santebhi, sabbhi. Sato, santassa, santānaṃ, sataṃ, satānaṃ. Satā, santā, santasmā, santamhā, santehi, santebhi, sabbhi. Sato, santassa, santānaṃ, sataṃ, satānaṃ. Sati, sante, santasmiṃ, santamhi, santesu. Bho santa, bhavanto santoti rūpāni bhavanti.

ສໍ, ສນ຺ໂຕ, ສນ຺ໂຕ, ສນ຺ຕາ. ສໍ, ສນ຺ຕໍ, ສນ຺ເຕ. ສຕາ, ສນ຺ເຕນ, ສນ຺ເຕຫິ, ສນ຺ເຕຠິ, ສພ຺ຠິ. ສໂຕ, ສນ຺ຕສ຺ສ, ສນ຺ຕານໍ, ສຕໍ, ສຕານໍ. ສຕາ, ສນ຺ຕາ, ສນ຺ຕສ຺ມາ, ສນ຺ຕມ຺ຫາ, ສນ຺ເຕຫິ, ສນ຺ເຕຠິ, ສພ຺ຠິ. ສໂຕ, ສນ຺ຕສ຺ສ, ສນ຺ຕານໍ, ສຕໍ, ສຕານໍ. ສຕິ, ສນ຺ເຕ, ສນ຺ຕສ຺ມິໍ, ສນ຺ຕມ຺ຫິ, ສນ຺ເຕສຸ. ໂຠ ສນ຺ຕ, ຠວນ຺ໂຕ ສນ຺ໂຕ ຮູບເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມມີ.


Ettha pana ‘‘addhā hi tāta satanesa dhammo’’ti jayaddisajātakapāḷidassanato ‘‘satāna’’nti vuttaṃ. Tattha hi satanesāti satānaṃ esāti chedo, rassattaniggahītasaralopavasena ca rūpaniṭṭhānaṃ veditabbaṃ. Tathā hi tadaṭṭhakathāyaṃ ‘‘addhā ekaṃsena esa tāta satānaṃ paṇḍitānaṃ dhammo sabhāvo’’ti attho vutto. Ayaṃ ye loke ‘‘sappurisā’’ti ca ‘‘ariyā’’ti ca ‘‘paṇḍitā’’ti ca vuccanti, tesaṃ vācakassa santasaddassa nāmikapadamālā. Tappaṭisedhassa pana asaṃ, asanto, katthaci asantā iccapi. Tathā hi ‘‘asantā kira maṃ jammā, tāta tātāti bhāsare’’ti pāḷi dissati. ‘‘Asaṃ, asantaṃ, asante. Asatā’’tiādinā yojetabbā. Imasmiṃ atthe ‘‘santo, asanto’’timāni bahuvacanakāniyeva bhavanti, na katthacipi ekavacanakāni. Kasmā? Paṇṇattivācakattā. Aññatra pana ‘‘santo, danto’’tiādīsu ekavacanāniyeva ṭhapetvā vijjamānatthavācakasantosaddaṃ, kasmā? Apaṇṇattivācakattāti daṭṭhabbaṃ.

ໃນທີ່ນີ້, ຈາກພຣະບາລີຊະຍັດທິສະຊາດົກວ່າ “ອທ຺ຘາ ຫິ ຕາຕ ສຕເນສ ຘມ຺ໂມ”, ຈຶ່ງມີຄຳວ່າ “ສຕານໍ” ກ່າວໄວ້. ໃນຄຳນັ້ນ, ບົດວ່າ “ສຕເນສ” ຕັດບົດເປັນ “ສຕານໍ ເອສ”, ແລະເພິ່ງຊາບຄວາມສຳເລັດຮູບ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການເຮັດໃຫ້ຣັສສະ (ສຽງສັ້ນ), ການລົບນິກຄະຫິດ ແລະສະຣະ. ຈິງຢ່າງນັ້ນ, ໃນອັດຖະກະຖາແຫ່ງຊາດົກນັ້ນ ໄດ້ກ່າວອະທິບາຍຄວາມໄວ້ວ່າ “ອທ຺ຘາ ເອກໍເສນ ເອສ ຕາຕ ສຕານໍ ປຓ຺ຏິຕານໍ ຘມ຺ໂມ ສຠາໂວ” (ແນ່ນອນແທ້ໆ ລູກເອີຍ ນີ້ເປັນທັມມະດา ຄືສະພາວະຂອງສັດຕະບຸຣຸດທັງຫຼາຍ ຜູ້ເປັນບັນດິດ). ນີ້ຄືຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມຂອງສັນຕະສັບ ທີ່ບອກເຖິງບຸກຄົນຜູ້ທີ່ຖືກເອີ້ນໃນໂລກວ່າ “ສັບປຸຣິສະ” (ຄົນດີ), “ອະລິຍະ” (ພຣະອະລິຍະເຈົ້າ) ແລະ “ບັນດິດ”. ສ່ວນໃນທາງປະຕິເສດ ຍ່ອມມີຮູບວ່າ ອສໍ, ອສນ຺ໂຕ, ແລະໃນບາງບ່ອນມີຮູບວ່າ ອສນ຺ຕາ. ຈິງຢ່າງນັ້ນ, ຍ່ອມປະກົດພຣະບາລີວ່າ “ອສນ຺ຕາ ກິຣ ມໍ ຊມ຺ມາ, ຕາຕ ຕາຕາຕິ ຠາສເຣ”. ເພິ່ງປະກອບວິພັດດ້ວຍບົດວ່າ “ອສໍ, ອສນ຺ຕໍ, ອສນ຺ເຕ. ອສຕາ” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄວາມໝາຍນີ້, ບົດວ່າ “ສນ຺ໂຕ, ອສນ຺ໂຕ” ເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມເປັນພະຫຸວະຈະນະເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ເປັນເອກະວະຈະນະໃນທີ່ໃດໆ ເລີຍ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະເປັນບັນຍັດຕິວາຈົກ (ບອກບັນຍັດ). ສ່ວນໃນທີ່ອື່ນ ເຊັ່ນໃນຄຳວ່າ “ສນ຺ໂຕ, ທນ຺ໂຕ” ເປັນຕົ້ນ, ເວັ້ນແຕ່ສັນຕະສັບທີ່ບອກຄວາມໝາຍວ່າ “ມີຢູ່” (ວິຊຊະມານັດຖະ), ເປັນຫຍັງຈຶ່ງມີແຕ່ເອກະວະຈະນະເທົ່ານັ້ນ? ເພິ່ງຊາບວ່າ ເພາະເປັນອະບັນຍັດຕິວາຈົກ (ບໍ່ບອກບັນຍັດ).


Idāni paṇṇattivācakānaṃ tesaṃ kānici payogāni kathayāma –

ບັດນີ້ ເຮົາຈະກ່າວເຖິງອຸທາຫອນ (ປະໂຍກ) ບາງສ່ວນ ຂອງສັບທີ່ບອກບັນຍັດເຫຼົ່ານັ້ນ –


Sameti [Pg.232] asatā asaṃ. Yaṃ yañhi rāja bhajati, santaṃ vā yadi vā asaṃ. Na sā sabhā yattha na santi santo. Asanto nirayaṃ yanti, santo saggaparāyaṇā. Asante nopaseveyya, sante seveyya paṇḍito. Sabbhireva samāsetha. Sataṃ dhammo iccevamādīni bhavanti.

“ສເມຕິ ອສຕາ ອສໍ (ຄົນບໍ່ດີຍ່ອມເຂົ້າກັນໄດ້ກັບຄົນບໍ່ດີ). ຍໍ ຍຎ຺ຫິ ຣາຊ ຠຊຕິ, ສນ຺ຕໍ ວາ ຍທິ ວາ ອສໍ (ມະຫາຣາດ, ບຸກຄົນຄົບຫາຄົນໃດ ບໍ່ວ່າຈະເປັນຄົນດີ ຫຼືຄົນບໍ່ດີ). ນ ສາ ສຠາ ຍຕ຺ຖ ນ ສນ຺ຕິ ສນ຺ໂຕ (ສະພາໃດ ບໍ່ມີສັດຕະບຸຣຸດ ສະພານັ້ນບໍ່ຊື່ວ່າສະພາ). ອສນ຺ໂຕ ນິຣຍໍ ຍນ຺ຕິ, ສນ຺ໂຕ ສຄ຺ຄປຣາຍຓາ (ຄົນບໍ່ດີຍ່ອມໄປສູ່ນະລົກ, ຄົນດີມີສະຫວັນເປັນທີ່ໄປໃນເບື້ອງໜ້າ). ອສນ຺ເຕ ໂນປເສເວຍ຺ຍ, ສນ຺ເຕ ເສເວຍ຺ຍ ປຓ຺ຏິໂຕ (ບັນດິດບໍ່ເພິ່ງຄົບຫາຄົນບໍ່ດີ, ເພິ່ງຄົບຫາແຕ່ຄົນດີ). ສພ຺ຠິເຣວ ສມາເສຖ (ເພິ່ງນັ່ງຮ່ວມກັບສັດຕະບຸຣຸດເທົ່ານັ້ນ). ສຕໍ ຘມ຺ໂມ (ທັມຂອງສັດຕະບຸຣຸດທັງຫຼາຍ)” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີ.


Yo panamhehi padamālāyaṃ ‘‘sabbhī’’ti ayaṃ saddo tatiyāpañcamībahuvacanavasena yojito, so ca kho santaiti akārantapakativasena, aññattha pana ‘‘sabbhī’’ti ikārantapakativasena yojetabbo. Tathā hi sabbhīti sappuriso nibbānañca, sundarādhivacanaṃ vā etaṃ sabbhīti. Sabbo cāyamattho sāṭṭhakathāya ‘‘bahumpetaṃ asabbhi jātavedā’’ti imāya pāḷiyā ‘‘santo have sabbhi pavedayantī’’ti imāya ca dīpetabbo.

ສ່ວນຄຳວ່າ “ສພ຺ຠິ” ນີ້ ທີ່ເຮົາໄດ້ປະກອບໄວ້ໃນຕາຕະລາງການແຈກວິພັດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຕະຕິຍາວິພັດ ແລະປັນຈະມີວິພັດ ພະຫຸວະຈະນະ, ຄຳນັ້ນຍ່ອມເປັນໄປໂດຍອຳນາດແຫ່ງການຄົງຮູບເດີມ (ປົກກະຕິ) ຂອງອະກາຣັນ ຄື ສນ຺ຕ ສັບ. ແຕ່ໃນທີ່ອື່ນ, ຄຳວ່າ “ສພ຺ຠິ” ເພິ່ງປະກອບໂດຍອຳນາດແຫ່ງການຄົງຮູບເດີມຂອງອິກາຣັນ. ຈິງຢ່າງນັ້ນ, ຄຳວ່າ “ສພ຺ຠິ” ໝາຍເຖິງ ສັດຕະບຸຣຸດ ແລະພຣະນິພພານ, ຫຼືຄຳວ່າ “ສພ຺ຠິ” ນີ້ ເປັນຊື່ເອີ້ນ (ອະທິວະຈະນະ) ຂອງສິ່ງທີ່ດີງາມ. ເນື້ອຄວາມທັງໝົດນີ້ ເພິ່ງສະແດງໃຫ້ຈະແຈ້ງດ້ວຍອັດຖະກະຖາ ແຫ່ງພຣະບາລີນີ້ວ່າ “ພຫຸມ຺ເປຕໍ ອສພ຺ຠິ ຊາຕເວທາ” ແລະພຣະບາລີວ່າ “ສນ຺ໂຕ ຫເວ ສພ຺ຠິ ປເວທຍນ຺ຕິ”.


Ālapane ca paccatte, tatiyāpañcamīsu ca;

Samāsamhi ca yojeyya, sabbhisaddaṃ sumedhaso.

“ຜູ້ມີປັນຍາດີ ເພິ່ງປະກອບ ສພ຺ຠິ ສັບ ໃນອາລັກພະນະ (ຄຳຮ້ອງເອີ້ນ), ປັດຈັດຕະ (ປະຖົມມາວິພັດ), ຕະຕິຍາວິພັດ, ປັນຈະມີວິພັດ ແລະໃນສະມາດ.”


Atrāyaṃ yojanā – bho sabbhi tiṭṭha, sabbhi tiṭṭhati, sabbhi saha gacchati, sabbhi apehi, asabbhirūpo puriso. Yasmā panāyaṃ sāsanānukūlā, tasmā imissā tadanukūlattaṃ dassetuṃ idha sāsanato payoge dassessāma atakkāvacare vicitte sugatapāḷinaye sotūnaṃ visāradamatipaṭilābhatthaṃ. Taṃ yathā? Bahumpetaṃ asabbhi jātaveda, yaṃ taṃ vāladhinā’bhipūjayāma. Sabbhi kubbetha santhavaṃ. Yaṃ sālavanasmiṃ senako, pāpakammamakari asabbhirūpaṃ. Ābādhoyaṃ asabbhirūpo. Asammodako thaddho asabbhirūpo’’ti[Pg.233]. Tattha ālapanavacane diṭṭheyeva paccattavacanaṃ pāḷiyaṃ sarūpato anāgatampi diṭṭhameva hoti. Tathā karaṇavacane diṭṭheyeva nissakkavacanampi diṭṭhameva hoti. Samāse saddarūpe diṭṭheyeva byāse saddarūpaṃ yathāsambhavaṃ diṭṭhameva hoti ṭhapetvā ‘‘hetusatthāradassana’’ntiādīni. Tattha ca nibbānavācako ce, sabbhisaddo itthiliṅgo santivisuddhi nibbutisaddā viya, so ca yamakamahātheramate rattinayena yojetabbo. Sabbesamikārantitthiliṅgānaṃ sādhāraṇo hi so nayo. Sundaratthavācako ce, aggi ratti aṭṭhinayehi yojetabbo vāccaliṅgattā. ‘‘Sabbhidhammabhūtaṃ nibbāna’’nti ettha hi sundaradhammabhūtaṃ nibbānanti attho. Evaṃ pāḷinayavasena ālapanādīsu pañcasu ṭhānesu sabbhisaddassa pavattiṃ ñatvā puna aṭṭhakathānayavasenapi tappavatti veditabbā. Kathaṃ? Yasmā sagāthāvaggassa aṭṭhakathāyaṃ ‘‘santo ‘sabbhīhi saddhiṃ sataṃ dhammo na jaraṃ upetī’ti pavedayantī’’ti imasmiṃ padese ‘‘sabbhīhī’’ti hivacanavasena saddaracanāviseso aṭṭhakathācariyehi dassito, tasmā sabbhisaddo sabbesupi vibhattivacanesu yojetabbo. Atridaṃ vadāma –

ໃນທີ່ນີ້ ມີການປະກອບດັ່ງນີ້: ໂຠ ສພ຺ຠິ ຕິຏ຺ຏ (ແນ່ທ່ານຜູ້ສະຫງົບ ເພິ່ງຢືນຢູ່), ສພ຺ຠິ ຕິຏ຺ຏຕິ (ຜູ້ສະຫງົບຍ່ອມຢືນຢູ່), ສພ຺ຠິ ສຫ ຄຈ຺ຏຕິ (ຍ່ອມໄປຮ່ວມກັບຜູ້ສະຫງົບ), ສພ຺ຠິ ອເປຫິ (ຈົ່ງຫຼີກໄປຈາກຜູ້ສະຫງົບ), ອສພ຺ຠິຣູໂປ ປຸຣິໂສ (ບຸຣຸດຜູ້ມີຮູບຊົ່ວຊ້າ). ແຕ່ເນື່ອງຈາກວິທີນີ້ສອດຄ່ອງກັບພຣະສາດສະໜາ, ດັ່ງນັ້ນ ເພື່ອສະແດງຄວາມສອດຄ່ອງນັ້ນ, ເຮົາຈຶ່ງຈະສະແດງອຸທາຫອນຈາກພຣະສາດສະໜາໃນທີ່ນີ້ ຕາມແນວທາງພຣະບາລີຂອງພຣະສຸຄົດ ອັນວິຈິດພິສະດານ ແລະພົ້ນວິໄສແຫ່ງຄວາມຄິດຄາດຄະເນ, ເພື່ອໃຫ້ຜູ້ຟັງໄດ້ຮັບປັນຍາອັນແກ້ວກ້າ. ອຸທາຫອນນັ້ນ ເປັນແນວໃດ? ຄື: “ພຫຸມ຺ເປຕໍ ອສພ຺ຠິ ຊາຕເວທ, ຍໍ ຕໍ ວາລຘິນາ’ຠິປູຊຍາມ (ຂ້າແຕ່ພຣະເພີງ, ການທີ່ພວກຂ້າພະເຈົ້າບູຊາພຣະອົງດ້ວຍຫາງສັດນີ້ ເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ສົມຄວນຢ່າງຍິ່ງ).” “ສພ຺ຠິ ກຸພ຺ເພຖ ສນ຺ຖວໍ (ເພິ່ງເຮັດຄວາມສະໜິດສະໜົມກັບສັດຕະບຸຣຸດ).” “ຍໍ ສາລວນສ຺ມິໍ ເສນໂກ, ປາປກມ຺ມມກຣິ ອສພ຺ຠິຣູປໍ (ການທີ່ນົກຫົ້ວໄດ້ເຮັດບາບກັມອັນບໍ່ສົມຄວນ ໃນປ່າໄມ້ຮັງ).” “ອາພາໂຘຍໍ ອສພ຺ຠິຣູໂປ (ອາການປ່ວຍໄຂ້ນີ້ ບໍ່ເປັນຕາໜ້າພໍໃຈເລີຍ).” “ອສມ຺ໂມທໂກ ຖທ຺ໂຘ ອສພ຺ຠິຣູໂປ (ຜູ້ບໍ່ປະຕິສັນຖານ, ກະດ້າງ, ມີຮູບຊົ່ວຊ້າ).” ໃນອຸທາຫອນເຫຼົ່ານັ້ນ, ເມື່ອປະກົດຮູບອາລັກພະນະແລ້ວ, ຮູບປັດຈັດຕະ (ປະຖົມມາວิພັດ) ເຖິງວ່າຈະບໍ່ມາໂດຍກົງໃນພຣະບາລີ ກໍຖືວ່າປະກົດແລ້ວ ເພາະມີຮູບຄືກັນ. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ເມື່ອປະກົດຮູບກະຣະນະວິພັດ (ຕະຕິຍາວິພັດ) ແລ້ວ, ຮູບນິດສັກກະວິພັດ (ປັນຈະມີວິພັດ) ກໍຖືວ່າປະກົດແລ້ວເຊັ່ນກັນ. ເມື່ອປະກົດຮູບສັບໃນສະມາດແລ້ວ, ຮູບສັບໃນເວລາແຍກ (ວະຍາສະ) ກໍຖືວ່າປະກົດແລ້ວຕາມສົມຄວນ, ເວັ້ນແຕ່ບົດວ່າ “ເຫຕຸສຕ຺ຖາຣທສ຺ສນໍ” ເປັນຕົ້ນ. ແລະໃນທີ່ນັ້ນ, ຖ້າຫາກ ສພ຺ຠິ ສັບ ບອກເຖິງພຣະນິພພານ, ຍ່ອມເປັນອິດຖີລີງ ເໝືອນກັບ ສນ຺ຕິ, ວິສຸທ຺ຘິ, ນິພ຺ພຸຕິ ສັບ, ແລະຕາມມະຕິຂອງພຣະມະຫາເຖຣະຊື່ວ່າ ຍະມະກະ, ເພິ່ງປະກອບຕາມແນວທາງຂອງ ຣຕ຺ຕິ ສັບ. ເພາະແນວທາງນັ້ນ ເປັນຂອງທົ່ວໄປແກ່ອິດຖີລີງ ອິກາຣันທັງປວງ. ຖ້າຫາກບອກຄວາມໝາຍວ່າ ດີງາມ (ສຸທະຣະ), ເພິ່ງປະກອບຕາມແນວທາງຂອງ ອຄ຺ຄິ, ຣຕ຺ຕິ, ອຏ຺ຏິ ສັບ ເພາະເປັນວັດຈະລີງ (ມີລີງຕາມນາມທີ່ຕົນຂະຫຍາຍ). ຈິງຢ່າງນັ້ນ, ໃນຄຳວ່າ “ສພ຺ຠິຘມ຺ມຠູຕໍ ນິພ຺ພານໍ” ນີ້ ມີອັດຖະວ່າ ພຣະນິພພານອັນເປັນສະພາວະທັມທີ່ດີງາມ. ເມື່ອຊາບການເປັນໄປຂອງ ສພ຺ຠິ ສັບ ໃນຖານະທັງ 5 ມີອາລັກພະນະເປັນຕົ້ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງແນວທາງພຣະບາລີຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ເພິ່ງຊາບການເປັນໄປຂອງສັບນັ້ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງແນວທາງອັດຖະກະຖາອີກດ້ວຍ. ເປັນແນວໃດ? ເພາະວ່າໃນອັດຖະກະຖາແຫ່ງສະຄາຖາວັກ, ໃນບົດວ່າ “ສນ຺ໂຕ ‘ສພ຺ຠີຫິ ສທ຺ຘິໍ ສຕໍ ຘມ຺ໂມ ນ ຊຣໍ ອຸເປຕີ’ຕິ ປເວທຍນ຺ຕິ” ນີ້, ພຣະອັດຖະກະຖາຈານໄດ້ສະແດງຄວາມພິເສດຂອງການແຕ່ງຄຳ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງ ຫິ-ວິພັດ ວ່າ “ສພ຺ຠີຫິ”, ດັ່ງນັ້ນ ສພ຺ຠິ ສັບ ຈຶ່ງເພິ່ງປະກອບໃນວິພັດທັງປວງໄດ້. ໃນເລື່ອງນີ້ ເຮົາຂໍກ່າວດັ່ງນີ້ –


Garū ‘‘sabbhīhi saddhi’’nti, atthaṃ bhāsiṃsu pāḷiyā;

Yato tato sabbhisaddaṃ, dhīro sabbattha yojaye.

“ເພາະພຣະອາຈານທັງຫຼາຍ ໄດ້ກ່າວອະທິບາຍເນື້ອຄວາມໃນພຣະບາລີໄວ້ວ່າ ‘ສພ຺ຠີຫິ ສທ຺ຘິໍ’, ດັ່ງນັ້ນ ຜູ້ມີປັນຍາເພິ່ງປະກອບ ສພ຺ຠິ ສັບ ໃນວິພັດທັງປວງ.”


‘‘Asabbhirūpo’’itipi, samāsavisaye sutaṃ;

Yasmā tasmā sabbhisaddaṃ, viññū sabbadhi yojaye.

“ເພາະໄດ້ຍິນຮູບສັບໃນວິໄສແຫ່ງສະມາດວ່າ ‘ອສພ຺ຠิຣູໂປ’ ເຊັ່ນກັນ, ດັ່ງນັ້ນ ຜູ້ຮູ້ເພິ່ງປະກອບ ສພ຺ຠິ ສັບ ໃນທີ່ທັງປວງ.”


‘‘Ovadeyyānusāseyya[Pg.234], asabbhā ca nivāraye’’ti ettha pana ‘‘asabbhā’’tipadaṃ vicitravuttīsu taddhitapaccayesu ṇyapaccayavasena nipphattimupāgatanti veditabbaṃ. Kathaṃ? Yebhuyyena asabbhīsu bhavaṃ asabbhaṃ. Kiṃ taṃ? Akusalaṃ, tato asabbhā akusaladhammā nivāraye ca, kusaladhamme patiṭṭhapeyyāti attho. ‘‘Amhe asabbhāhi vācāhi vikkosamānā tibbāhi sattīhi hanissantī’’ti ettha tu asabbhīnaṃ etāti asabbhā, na vā sabbhīnaṃ etātipi asabbhāti nibbacanaṃ, ṇyapaccayavasena ca padasiddhi veditabbā. Yā ca panettha amhehi santasaddassa ‘‘saṃ, santo. Saṃ, santaṃ, sante’’tiādinā padamālā dassitā, tattha ‘‘sameti asatā asa’’nti pāḷiyaṃ ‘‘asa’’nti pade diṭṭheyeva ‘‘sa’’nti padaṃ pāḷiyaṃ anāgatampi diṭṭhameva hoti yugaḷabhāvena vijjamānatārahattā. Evaṃ diṭṭhena adiṭṭhassa gahaṇaṃ veditabbaṃ. Atha vā ‘‘asa’’nti ettha na saṃ asanti samāsaviggahavasenādhigantabbattā ‘‘sa’’miti padaṃ diṭṭhameva hoti. Evamaññatrāpi nayo. Tatra santi sappuriso. Asanti asappuriso. Itthiliṅgevattabbe ‘‘asatī, asā’’ti rūpāni bhavanti. ‘‘Asatī, asatī, asatiyo, asā. Asatiṃ, asatī, asatiyo. Asāya, asatiyā, asatīhi, asatībhi. Asatiyā, asatīna’’nti vakkhamāna itthinayena nāmikapadamālā yojetabbā.

ໃນຄຳວ່າ “ໂອວເທຍ຺ຍານຸສາເສຍ຺ຍ, ອສພ຺ຠາ ຈ ນິວາຣເຍ” ນີ້, ບົດວ່າ “ອສພ຺ຠາ” ເພິ່ງຊາບວ່າ ເຖິງຄວາມສຳເລັດຮູບ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງ ຓ຺ຍ ປັດໄຈ ໃນຕັດທິຕະປັດໄຈ ອັນມີພຶດຕິກັມວິຈິດພິສະດານ. ເປັນແນວໃດ? ໂດຍສ່ວນຫຼາຍ, ສິ່ງທີ່ມີຢູ່ໃນຄົນບໍ່ດີ (ອສພ຺ຠີສຸ ຠວໍ) ຊື່ວ່າ ອສພ຺ຠໍ. ສິ່ງນັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ຄື ອະກຸສົນ, ດັ່ງນັ້ນ ບົດວ່າ ອສພ຺ຠາ ຈຶ່ງມີອັດຖະວ່າ ເພິ່ງຫ້າມອະກຸສົນທັມທັງຫຼາຍ ແລະເພິ່ງໃຫ້ຕັ້ງຢູ່ໃນກຸສົນທັມ. ສ່ວນໃນຄຳວ່າ “ອມ຺ເຫ ອສພ຺ຠາຫິ ວາຈາຫິ ວິກ຺ໂກສມານາ ຕິພ຺ພາຫິ ສຕ຺ຕີຫິ ຫນິສ຺ສນ຺ຕິ” ນີ້, ມີວິເຄາະວ່າ ວາຈາຂອງຄົນບໍ່ດີທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ອສພ຺ຠາ, ຫຼືວ່າ ວາຈາທີ່ບໍ່ແມ່ນຂອງສັດຕະບຸຣຸດທັງຫຼາຍ ກໍຊື່ວ່າ ອສພ຺ຠາ, ແລະເພິ່ງຊາບຄວາມສຳເລັດຮູບຂອງບົດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງ ຓ຺ຍ ປັດໄຈ. ແລະຕາຕະລາງການແຈກວິພັດຂອງສັນຕະສັບ ທີ່ເຮົາສະແດງໄວ້ໃນທີ່ນີ້ວ່າ “ສໍ, ສນ຺ໂຕ. ສໍ, ສນ຺ຕໍ, ສນ຺ເຕ” ເປັນຕົ້ນນັ້ນ, ໃນພຣະບາລີວ່າ “ສເມຕິ ອສຕາ ອສໍ”, ເມື່ອປະກົດບົດວ່າ “ອສໍ” ແລ້ວ, ບົດວ່າ “ສໍ” ເຖິງວ່າຈະບໍ່ມາໃນພຣະບາລີ ກໍຖືວ່າປະກົດແລ້ວ ເພາະມີຢູ່ເປັນຄູ່ກັນ. ເພິ່ງຊາບການຖືເອົາສິ່ງທີ່ບໍ່ປະກົດ ດ້ວຍສິ່ງທີ່ປະກົດແລ້ວ ຢ່າງນີ້. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ໃນບົດວ່າ “ອສໍ” ນີ້, ເພາະສາມາດເຂົ້າໃຈໄດ້ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການວິເຄາະສະມາດວ່າ “ນ ສໍ ອສໍ”, ບົດວ່າ “ສໍ” ຈຶ່ງຖືວ່າປະກົດແລ້ວ. ໃນທີ່ອື່ນກໍມີແນວທາງເຊັ່ນດຽວກັນ. ໃນຄຳນັ້ນ, ສນ຺ຕິ ໝາຍເຖິງ ສັດຕະບຸຣຸດ. ອສນ຺ຕິ ໝາຍເຖິງ ອະສັດຕະບຸຣຸດ. ເມື່ອກ່າວໃນອິດຖີລີງ ຍ່ອມມີຮູບວ່າ “ອສຕີ, ອສາ”. ເພິ່ງປະກອບຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມ ຕາມແນວທາງອິດຖີລີງທີ່ຈະກ່າວເຖິງ ດັ່ງນີ້: “ອສຕີ, ອສຕີ, ອສຕິໂຍ, ອສາ. ອສຕິໍ, ອສຕີ, ອສຕິໂຍ. ອສາຍ, ອສຕິຍາ, ອສຕີຫິ, ອສຕີຠິ. ອສຕິຍາ, ອສຕີນໍ”.


Ettha pana ‘‘asā lokitthiyo nāma, velā tāsaṃ na vijjati. Mā ca vasaṃ asatīnaṃ nigacche’’tiādīni dassetabbāni. Asāti cettha asatīti ca samānatthā, asantajātikāti hi tesaṃ attho. Yasmā pana jātakaṭṭhakathāyaṃ ‘‘asāti asatiyo lāmikā, atha vā sātaṃ vuccati sukhaṃ, taṃ tāsu natthi, attani paṭibaddhacittānaṃ asātameva dentītipi asā[Pg.235], dukkhā, dukkhavatthubhūtāti attho’’ti atthaṃ saṃvaṇṇesuṃ, tasmā sātaṃ natthi etissanti asāti atthe ‘‘asā’’ti padassa yathā ritto assādo etthāti rittassantipadassa luttuttarakkharassa ‘‘rittassaṃ, rittassāni. Rittassa’’nti cittanayena nāmikapadamālā yojetabbā, tathā ‘‘asā, asā, asāyo. Asaṃ, asā, asāyo. Asāyā’’ti kaññānayena yojetabbā.

ໃນທີ່ນີ້, ເພິ່ງສະແດງອຸທາຫອນມີຄຳວ່າ “ອສາ ໂລກິຕ຺ຖິໂຍ ນາມ, ເວລາ ຕາສໍ ນ ວິຊ຺ຊຕິ. ມາ ຈ ວສໍ ອສຕີນໍ ນິຄຈ຺ເຏ (ຂຶ້ນຊື່ວ່າສະຕຣີໃນໂລກ ຍ່ອມເປັນຜູ້ບໍ່ມີສີລະທັມ, ຂອບເຂດຂອງພວກນາງຍ່ອມບໍ່ມີ. ບຸກຄົນບໍ່ເພິ່ງຕົກຢູ່ໃນອຳນາດຂອງສະຕຣີຜູ້ບໍ່ມີສີລະທັມເຫຼົ່ານັ້ນ)” ເປັນຕົ້ນ. ແລະໃນຄຳນີ້, ບົດວ່າ “ອສາ” ແລະ “ອສຕີ” ມີອັດຖະສະເໝີກັນ, ເພາະອັດຖະຂອງບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຄື ຜູ້ມີກຳເນີດຊົ່ວຊ້າ. ແຕ່ເນື່ອງຈາກໃນຊາດົກກັດຖະກະຖາ ໄດ້ອະທິບາຍເນື້ອຄວາມໄວ້ວ່າ “ອສາຕິ ອສຕិໂຍ ລາມິກາ, ອຖ ວາ ສາຕໍ ວຸຈ຺ຈຕິ ສຸຂໍ, ຕໍ ຕາສຸ ນຕ຺ຖິ, ອຕ຺ຕນິ ປຏິພທ຺ຘຈິຕ຺ຕານໍ ອສາຕເມວ ເທນ຺ຕີຕິປິ ອສາ, ທຸກ຺ຂາ, ທຸກ຺ຂວຕ຺ຖຸຠູຕາຕິ ອຕ຺ໂຘ” (ບົດວ່າ ອສາ ໄດ້ແກ່ ສະຕຣີຜູ້ຊົ່ວຊ້າທັງຫຼາຍ, ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄວາມສຸກ ຊື່ວ່າ ສາຕະ, ຄວາມສຸກນັ້ນຍ່ອມບໍ່ມີໃນສະຕຣີເຫຼົ່ານັ້ນ, ແລະພວກນາງຍ່ອມໃຫ້ແຕ່ຄວາມທຸກ [ອສາຕະ] ແກ່ຜູ້ທີ່ມີຈິດຜູກພັນໃນພວກນາງ, ເພາະເຫດນັ້ນ ພວກນາງຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອສາ ຄື ເປັນທຸກ, ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມທຸກ), ດັ່ງນັ້ນ ໃນອັດຖະວ່າ ຄວາມສຸກບໍ່ມີແກ່ສະຕຣີໃດ ສະຕຣີນັ້ນຊື່ວ່າ ອສາ, ເພິ່ງປະກອບຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມຂອງ “ອສາ” ສັບ ຕາມແນວທາງ ກຎ຺ຎາ ສັບ ວ່າ “ອສາ, ອສາ, ອສາໂຍ. ອສໍ, ອສາ, ອສາໂຍ. ອສາຍາ” ເປັນຕົ້ນ, ເໝືອນກັບບົດວ່າ “ຣິຕ຺ຕສ຺ສ” (ຜູ້ມີຄວາມຍິນດີອັນວ່າງເປົ່າ) ທີ່ລົບອັກສອນຕົວຫຼັງແລ້ວ ແຈກວິພັດວ່າ “ຣິຕ຺ຕສ຺ສໍ, ຣິຕ຺ຕສ຺ສານິ. ຣິຕ຺ຕສ຺ສໍ” ຕາມແນວທາງ ຈິຕ຺ຕ ສັບ.


Ettha ca yo amhehi ‘‘santo’’iti saddo dassito. So katthaci ekavacanabahuvacanabhāvena saṃvijjamānasaddassatthampi vadati, tassa vasena ayaṃ nāmikapadamālā –

ແລະໃນທີ່ນີ້, ສນ຺ໂຕ ສັບ ທີ່ເຮົາສະແດງໄວ້ນັ້ນ, ໃນບາງບ່ອນ ຍ່ອມບອກອັດຖະຂອງ ສໍວິຊຊະມານະ ສັບ (ທີ່ມີຢູ່) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເປັນເອກະວະຈະນະ ແລະພະຫຸວະຈະນະ. ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສັບນັ້ນ ມີດັ່ງນີ້ –


Santo, santo, santā. Santaṃ, sante. Satā, santena, santehi, santebhi. Sato, santassa, sataṃ, santānaṃ. Satā, santā, santasmā, santamhā, santehi, santebhi. Sato, santassa, sataṃ, santānaṃ. Sati, sante, santasmiṃ, santamhi, santesu. Bho santa, bhavanto santo, bhavanto santā.

ສນ຺ໂຕ, ສນ຺ໂຕ, ສນ຺ຕາ. ສນ຺ຕໍ, ສນ຺ເຕ. ສຕາ, ສນ຺ເຕນ, ສນ຺ເຕຫິ, ສນ຺ເຕຠິ. ສໂຕ, ສນ຺ຕສ຺ສ, ສຕໍ, ສນ຺ຕານໍ. ສຕາ, ສນ຺ຕາ, ສນ຺ຕສ຺ມາ, ສນ຺ຕມ຺ຫາ, ສນ຺ເຕຫິ, ສນ຺ເຕຠິ. ສໂຕ, ສນ຺ຕສ຺ສ, ສຕໍ, ສນ຺ຕານໍ. ສຕິ, ສນ຺ເຕ, ສນ຺ຕສ຺ມິໍ, ສນ຺ຕມ຺ຫິ, ສນ຺ເຕສຸ. ໂຠ ສນ຺ຕ, ຠວນ຺ໂຕ ສນ຺ໂຕ, ຠວນ຺ໂຕ ສນ຺ຕາ.


Ettha pana ‘‘ayaṃ kho bhikkhave aṭṭhamo bhaddo assājānīyo santo saṃvijjamāno lokasmiṃ. Cattārome bhikkhave puggalā santo saṃvijjamānā lokasmiṃ. Asatā tucchā musā abhūtena abbhācikkhanti. Bhave kho sati jāti hoti’’iccevamādīni payogāni bhavanti. ‘‘Saṅkhāresu kho sati viññāṇaṃ hotī’’tiādīsu pana satisaddo vacanavipallāsavasena ṭhitoti gahetabbo.

ໃນທີ່ນີ້, ຍ່ອມມີອຸທາຫອນ (ປະໂຍກ) ດັ່ງນີ້: “ອຍໍ ໂຂ ຠິກ຺ຂເວ ອຏ຺ຏໂມ ຠທ຺ໂທ ອສ຺ສາຊານີໂຍ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມາໂນ ໂລກສ຺ມιໍ (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ມ້າອັດສະດອນຕົວປະເສີດ ຕົວທີ 8 ນີ້ ມີຢູ່ ປະກົດຢູ່ໃນໂລກ). ຈຕ຺ຕາໂຣເມ ຠິກ຺ຂເວ ປຸກ຺ຄລາ ສນ຺ໂຕ ສໍວິຊ຺ຊມານາ ໂລກສ຺ມິໍ (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ບຸກຄົນ 4 ຈຳພວກນີ້ ມີຢູ່ ປະກົດຢູ່ໃນໂລກ). ອສຕາ ຕຸຈ຺ຏາ ມຸສາ ອຠູເຕນ ອພ຺ຠາຈິກ຺ຂນ຺ຕι (ຍ່ອມກ່າວຕູ່ດ້ວຍຄຳບໍ່ຈິງ ຄຳວ່າງເປົ່າ ຄຳເທັດ ຄຳທີ່ບໍ່ມີຈິງ). ຠເວ ໂຂ ສຕິ ຊາຕິ ໂຫຕິ (ເມື່ອພົບມີຢູ່ ຊາດຍ່ອມມີ).” ສ່ວນໃນຄຳວ່າ “ສງ຺ຂາເຣສຸ ໂຂ ສຕິ ວິຎ຺ຎາຓໍ ໂຫຕິ” ເປັນຕົ້ນ, ເພິ່ງຊາບວ່າ ສຕິ ສັບ ຕັ້ງຢູ່ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການສະຫຼັບພົດ (ວະຈະນະວິປັລລາດ).


Tatra ekavacanabahuvacanavasena dvidhā ṭhitesu santosaddesu bahuvacanasantosaddaṃ ṭhapetvā sesā samānasaddassatthampi vadanti, tasmā ‘‘santoti samāno, santāti samānā’’tiādinā [Pg.236] attho kathetabbo. Samānoti imassa ca ‘‘honto’’ti attho ‘‘pahu samāno vipulatthacintī, kiṃ kāraṇā me na karosi dukkha’’ntiādīsu viya. Payogāni pana –

ໃນບັນດາ ສນ຺ໂຕ ສັບ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໂດຍສອງສະຖານ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງເອກະວະຈະນະ ແລະພະຫຸວະຈະນະນັ້ນ, ເວັ້ນແຕ່ ສນ຺ໂຕ ສັບ ທີ່ເປັນພະຫຸວະຈະນະແລ້ວ, ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ຍ່ອມບອກອັດຖະຂອງ ສະມານະ ສັບ (ຜູ້ເປັນຢູ່) ເຊັ່ນກັນ, ເພາະເຫດນັ້ນ ເພິ່ງກ່າວອະທິບາຍອັດຖະວ່າ “ສນ຺ໂຕ ແປວ່າ ສະມາໂນ (ຜູ້ເປັນຢູ່), ສນ຺ຕາ ແປວ່າ ສະມານາ (ຜູ້ເປັນຢູ່ທັງຫຼາຍ)” ເປັນຕົ້ນ. ແລະບົດວ່າ ສະມາໂນ ນີ້ ມີອັດຖະວ່າ “ໂຫນ຺ໂຕ” (ຜູ້ເປັນຢູ່), ເໝືອນໃນຄຳວ່າ “ປຫຸ ສມາໂນ ວິປຸລຕ຺ຖຈິນ຺ຕີ, ກິໍ ກາຣຓາ ເມ ນ ກໂຣສິ ທຸກ຺ຂໍ” (ເມື່ອເປັນຜູ້ສາມາດ ຄິດເຖິງປະໂຫຍດອັນກວ້າງຂວາງ, ເພາະເຫດໃດ ທ່ານຈຶ່ງບໍ່ກຳຈັດທຸກໃຫ້ແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ) ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນອຸທາຫອນ (ປະໂຍກ) ມີດັ່ງນີ້ –


‘‘Yo mātaraṃ pitaraṃ vā, jiṇṇakaṃ gatayobbanaṃ;

Pahu santo na bharati, taṃ parābhavato mukhaṃ.

“ໂຍ ມາຕຣໍ ປິຕຣໍ ວາ, ຊິຓ຺ຓກໍ ຄຕໂຍພ຺ພນໍ; ປຫຸ ສນ຺ໂຕ ນ ຠຣຕິ, ຕໍ ປຣາຠວໂຕ ມຸຂໍ (ບຸກຄົນໃດ ເມື່ອເປັນຜູ້ສາມາດ ແຕ່ບໍ່ລ້ຽງດູມານດາ ຫຼືບິດາ ຜູ້ແກ່ເຖົ້າ ສິ້ນໄວໜຸ່ມແລ້ວ, ການກະທຳຂອງບຸກຄົນນັ້ນ ເປັນທາງແຫ່ງຄວາມເສື່ອມ).”


Idheva tiṭṭhamānassa, devabhūtassa me sato;

Punarāyu ca me laddho, evaṃ jānāhi mārisā’’ti

“ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າດຳລົງຢູ່ (ມີຢູ່) ໃນທີ່ນີ້ເອງ ເປັນເທວະດາແລ້ວ, ຂ້າພະເຈົ້າກໍໄດ້ອາຍຸຄືນມາອີກ, ແນ່ທ່ານຜູ້ບໍ່ມີທຸກ, ທ່ານຈົ່ງຮູ້ຢ່າງນີ້ເຖີດ” ດັ່ງນີ້.


Evamādīni bhavanti.

ປະໂຫຍກທັງຫຼາຍມີຢ່າງນີ້ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີ.


Apica santosaddo yasmā ‘‘kilanto’’ti ca ‘‘upasanto’’ti ca ‘‘niruddho’’ti ca atthaṃ vadati, tasmā tesaṃ vasena santasaddassa ‘‘santo, santā. Santaṃ, sante. Santenā’’ti purisanayena nāmikapadamālā veditabbā. Ettha ca ‘‘santo tasito. Dīghaṃ santassa yojanaṃ. Santo danto niyato brahmacārī. Santo niruddho atthaṅgato abbhatthaṅgato’’tiādīni payogāni. Napuṃsakaliṅge vattabbe ‘‘santaṃ, santānī’’ti cittanayena nāmikapadamālā. Sā ca ‘‘saṃvijjamānaṃ samānaṃ kilantaṃ upasantaṃ niruddha’’miti atthadīpakāpadavatīti veditabbā. Atha vā ‘‘upādāne kho sati bhavo hotī’’tiādīsu napuṃsakappayogadassanato santasaddassa saṃvijjamānasaddatthavācakatte tatiyāpañcamīcatutthīchaṭṭhīsattamīṭhāne ‘‘satā, sato, sataṃ, satī’’ti padāni adhikāni vattabbāni, sesāni cittanayena ñeyyāni. Itthiliṅge pana vattabbe ‘‘santā, santā, santāyo. Santaṃ, santā, santāyo. Santāyā’’ti kaññānayena ca, santī, santī, santiyo[Pg.237]. Santiṃ, santī, santiyo. Santiyā’’ti itthinayena ca nāmikapadamālā yojetabbā. Etāsu paṭhamā ‘‘saṃvijjamānā kilantā upasantā niruddhā’’ti atthadīpakāpadavatī, ettha payogā suviññeyyāva. Dutiyā pana ‘‘saṃvijjamānā samānā’’ti atthadīpakāpadavatī. Tathā hi ‘‘santī āpatti āvikātabbā’’ti ettha saṃvijjamānā ‘‘santī’’ti vuccati.

ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ເພາະວ່າ “ສັນຕະ” ສັບ ຍ່ອມບອກອັດຖະ (ຄວາມໝາຍ) ວ່າ “ກິລັນຕະ” (ຜູ້ເມື່ອຍລ້າ), “ອຸປະສັນໂຕ” (ຜູ້ສະຫງົບແລ້ວ) ແລະ “ນິຣຸດໂທ” (ຜູ້ດັບແລ້ວ), ເພາະສະນັ້ນ ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມຂອງ “ສັນຕະ” ສັບ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອັດຖະເຫຼົ່ານັ້ນ ວ່າ “ສັນໂຕ, ສັນຕາ. ສັນຕັງ, ເສນເຕ. ສັນເຕນະ” ໂດຍວິທີແຈກແບບປຸຣິສະ ພຶງຊາບ. ແລະໃນຂໍ້ນີ້ ມີການໃຊ້ໃນປະໂຫຍກທັງຫຼາຍ ເຊັ່ນ: “ສັນໂຕ ຕະສິໂຕ” (ຜູ້ເມື່ອຍລ້າ ຍ່ອມຫິວນ້ຳ), “ທີຄັງ ສັນຕັດສະ ໂຍຊະນັງ” (ໂຍດ ຍ່ອມຍາວໄກ ແກ່ຜູ້ເມື່ອຍລ້າ), “ສັນໂຕ ທັນໂຕ ນິຍະໂຕ ພຣົຫມະຈາຣີ” (ຜູ້ສະຫງົບ ຝຶກຕົນແລ້ວ ທ່ຽງແທ້ ປະພຶດພົມມະຈັນ), “ສັນໂຕ ນິຣຸດໂທ ອັດຖັງຄະໂຕ ອັບພັດຖັງຄະໂຕ” (ຜູ້ດັບແລ້ວ ດັບສະໜິດແລ້ວ ເຖິງຄວາມຕັ້ງຢູ່ບໍ່ໄດ້ ເຖິງຄວາມດັບໄປແລ້ວ) ເປັນຕົ້ນ. ເມື່ອຈະກ່າວໃນນະປຸງສະກະລີງ ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມ ວ່າ “ສັນຕັງ, ສັນຕານີ” ໂດຍວິທີແຈກແບບຈິດຕະ. ແລະຕາຕະລາງການແຈກນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ມີບົດສະແດງອັດຖະວ່າ “ສັງວິຊະມານັງ” (ທີ່ມີຢູ່), “ສະມານັງ” (ທີ່ເປັນຢູ່), “ກິລັນຕັງ” (ທີ່ເມື່ອຍລ້າ), “ອຸປະສັນຕັງ” (ທີ່ສະຫງົບແລ້ວ), “ນິຣຸດທັງ” (ທີ່ດັບແລ້ວ). ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ເພາະເຫດທີ່ພົບເຫັນການໃຊ້ໃນນະປຸງສະກະລີງ ໃນປະໂຫຍກທັງຫຼາຍ ເຊັ່ນ “ອຸປາດາເນ ໂຂ ສະຕິ ພະໂວ ໂຫຕິ” (ເມື່ອອຸປະທານມີຢູ່ ພົບຍ່ອມມີ) ເປັນຕົ້ນ, ເມື່ອ “ສັນຕະ” ສັບ ບອກອັດຖະຄືຄຳວ່າ “ສັງວິຊະມານະ” (ທີ່ມີຢູ່), ໃນຕຳແໜ່ງຕະຕິຍາວິພັດ, ປັນຈະມີວິພັດ, ຈະຕຸດຖີວິພັດ, ຈະຖີວິພັດ ແລະ ສັດຕະມີວິພັດ ພຶງກ່າວບົດທັງຫຼາຍວ່າ “ສະຕາ, ສະໂຕ, ສະຕັງ, ສະຕີ” ເພີ່ມເຕີມ, ສ່ວນບົດທີ່ເຫຼືອ ພຶງຊາບໂດຍວິທີແຈກແບບຈິດຕະ. ສ່ວນເມື່ອຈະກ່າວໃນອິດຖີລີງ ພຶງປະກອບຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມ ວ່າ “ສັນຕາ, ສັນຕາ, ສັນຕາໂຍ. ສັນຕັງ, ສັນຕາ, ສັນຕາໂຍ. ສັນຕາຍາ” ໂດຍວິທີແຈກແບບກັນຍາ ແລະ ວ່າ “ສັນຕີ, ສັນຕີ, ສັນຕິໂຍ. ສັນຕິງ, ສັນຕີ, ສັນຕិໂຍ. ສັນຕິຍາ” ໂດຍວິທີແຈກແບບອິດຖີ. ໃນຕາຕະລາງການແຈກເຫຼົ່ານັ້ນ, ຕາຕະລາງທຳອິດ ມີບົດສະແດງອັດຖະວ່າ “ສັງວິຊະມານາ, ກິລັນຕາ, ອຸປະສັນຕາ, ນິຣຸດທາ”, ການໃຊ້ໃນປະໂຫຍກໃນຂໍ້ນີ້ ພຶງເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍ. ສ່ວນຕາຕະລາງທີສອງ ມີບົດສະແດງອັດຖະວ່າ “ສັງວິຊະມານາ, ສະມານາ”. ດ້ວຍວ່າ ໃນປະໂຫຍກວ່າ “ສັນຕີ ອາປັດຕິ ອາວິກາຕັບພາ” (ອາບັດທີ່ມີຢູ່ ພຶງສະແດງ) ນີ້, ອາບັດທີ່ມີຢູ່ ທ່ານຮ້ອງວ່າ “ສັນຕີ”.


‘‘Yāya mātu bhato poso,Imaṃ lokaṃ avekkhati;

Tampi pāṇadadiṃ santiṃ,Hanti kuddho puthujjano’’ti

“ບຸລຸດຜູ້ທີ່ມານດາລ້ຽງດູແລ້ວ ຍ່ອມເບິ່ງໂລກນີ້ໄດ້ ເພາະມານດາໃດ; ປຸຖຸຊົນຜູ້ໂກດຮ້າຍ ຍ່ອມຂ້າແມ້ແຕ່ມານດານັ້ນ ຜູ້ໃຫ້ຊີວິດ ຜູ້ມີຢູ່ (ເປັນຢູ່)” ດັ່ງນີ້.


Ettha pana samānā ‘‘santī’’ti vuccati. Aparāpi itthiliṅge vattabbe padamālā veditabbā. Santīsaddassa hi saṃvijjamānasaddatthavācakatte ‘‘jātiyā kho sati jarāmaraṇaṃ hotī’’tiādinā itthiliṅgappayogadassanato sattamīṭhāne ‘‘sati, satiyā, satiyaṃ, santiyā, santiyaṃ, santīsū’’ti rūpāni vattabbāni. Sesāni itthinayena ñeyyāni. Ayaṃ tatiyā, ettha ca ‘‘asantiyā āpattiyā tuṇhī bhavitabba’’nti pāḷi ‘‘santiyā’’iccādīnaṃ atthibhāve nidassanaṃ. Aparo nayo – satīsaddassa ‘‘samānā’’ti imasmiṃ atthe ‘‘yā tvaṃ vasasi jiṇṇassa, evaṃ dahariyā satī’’ti ca ‘‘ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu, evaṃ dahariyaṃ sati’’nti ca pāḷidassanato ‘‘satī, satī, satiyo. Satiṃ, satī, satiyo. Satiyā’’tiādīnipi rūpāni yojetabbāni, saṃyoge nakāralopavasena vā.

ແຕ່ໃນຂໍ້ນີ້, ມານດາຜູ້ເປັນຢູ່ ທ່ານຮ້ອງວ່າ “ສັນຕີ”. ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມອີກແບບໜຶ່ງ ເມື່ອຈະກ່າວໃນອິດຖີລີງ ພຶງຊາບ. ດ້ວຍວ່າ ເມື່ອ “ສັນຕີ” ສັບ ບອກອັດຖະຄືຄຳວ່າ “ສັງວິຊະມານະ” (ທີ່ມີຢູ່), ເພາະເຫດທີ່ພົບເຫັນການໃຊ້ໃນອິດຖີລີງ ໃນປະໂຫຍກທັງຫຼາຍ ເຊັ່ນ “ຊາຕິຍາ ໂຂ ສະຕິ ຊະຣາມໍຣະນັງ ໂຫຕິ” (ເມື່ອຊາດມີຢູ່ ຊະລາມໍລະນະຍ່ອມມີ) ເປັນຕົ້ນ, ໃນຕຳແໜ່ງສັດຕະມີວິພັດ ພຶງກ່າວຮູບທັງຫຼາຍວ່າ “ສະຕິ, ສະຕິຍາ, ສະຕິຍັງ, ສັນຕິຍາ, ສັນຕິຍັງ, ສັນຕີສູ”. ສ່ວນບົດທີ່ເຫຼືອ ພຶງຊາບໂດຍວິທີແຈກແບບອິດຖີ. ນີ້ເປັນຕາຕະລາງທີສາມ, ແລະໃນຂໍ້ນີ້ ພະບາລີວ່າ “ອະສັນຕິຍາ ອາປັດຕິຍາ ຕຸນຫີ ພະວິຕັບພັງ” (ເມື່ອອາບັດບໍ່ມີຢູ່ ພຶງເປັນຜູ້ດູດດື່ມ/ນິ່ງເສີຍ) ເປັນຕົວຢ່າງສະແດງຄວາມມີຢູ່ຂອງຄຳມີ “ສັນຕິຍາ” ເປັນຕົ້ນ. ອີກໄນໜຶ່ງ — ໃນອັດຖະວ່າ “ສະມານາ” (ຜູ້ເປັນຢູ່) ຂອງ “ສະຕີ” ສັບ, ເພາະເຫດທີ່ພົບເຫັນພະບາລີວ່າ “ຍາ ຕວັງ ວະສະສິ ຊິນນັດສະ, ເອວັງ ທະຫະຣິຍາ ສະຕີ” (ເຈົ້າໃດ ເປັນຜູ້ສາວຢູ່ຢ່າງນີ້ ຍ່ອມຢູ່ຮ່ວມກັບຊາຍແກ່) ແລະ “ເຍ ຕັງ ຊິນນັດສະ ປາດັງສຸ, ເອວັງ ທະຫະຣິຍັງ ສະຕິງ” (ຊົນທັງຫຼາຍໃດ ໄດ້ຖວາຍເຈົ້າ ຜູ້ເປັນສາວຢູ່ຢ່າງນີ້ ແກ່ຊາຍແກ່), ພຶງປະກອບຮູບທັງຫຼາຍມີ “ສະຕີ, ສະຕີ, ສະຕິໂຍ. ສະຕິງ, ສະຕີ, ສະຕິໂຍ. ສະຕິຍາ” ເປັນຕົ້ນຄືກັນ, ຫຼືໂດຍອຳນາດແຫ່ງການລົບ ນະກອນ (ນ) ໃນເພາະສັງໂຍກ.


Idāni ‘‘santo, santā’’ti padadvayassa payoganicchayaṃ kathayāma payogesu sotūnaṃ asammūḷhabhāvāya. Tathā hi ‘‘sappurisā’’ti vā ‘‘paṇḍitā’’ti vā bahuvacanavasena atthaṃ [Pg.238] vattukāmena ‘‘santo danto’’ti evaṃ vuttaekavacanasadisaṃ ‘‘santo’’ti bahuvacanaṃ vattabbaṃ. ‘‘Saṃvijjamāno’’ti ekavacanavasena atthaṃ vattukāmena ‘‘santo’’ti ekavacanaṃ vattabbaṃ. ‘‘Saṃvijjamānā’’ti bahuvacanavasena atthaṃ vattukāmena ‘‘santo sappurisā’’ti, ‘‘santo saṃvijjamānā’’ti ca evaṃ vuttabahuvacanasadisaṃ ‘‘santo’’ti vā ‘‘santā’’ti vā bahuvacanaṃ vattabbaṃ, ‘‘kilanto’’ti vā ‘‘samāno’’ti vā ‘‘upasanto’’ti vā ‘‘niruddho’’ti vā ekavacanavasena atthaṃ vattukāmena ‘‘santo sappurisā’’ti evaṃ vuttabahuvacanasadisaṃ ‘‘santo’’ti ekavacanaṃ vattabbaṃ. Teyevatthe bahuvacanavasena vattukāmena pana ‘‘santā sūnehi pādehi, ko ne hatthe gahessatī’’ti ettha viya ‘‘santā’’ti bahuvacanaṃ vattabbaṃ. Ayaṃ nīti sādhukaṃ manasi kātabbā. Idañhi mandabuddhīnaṃ sammohaṭṭhānaṃ. Ayampi panettha saṅgaho veditabbo –

ບັດນີ້ ພວກເຮົາຈະກ່າວເຖິງການກຳນົດການໃຊ້ຄູ່ບົດວ່າ “santo, santā” ເພື່ອບໍ່ໃຫ້ຜູ້ຟັງຫຼົງລືມໃນການໃຊ້ງານ. ດ້ວຍວ່າ ຜູ້ທີ່ປະສົງຈະກ່າວອັດຖະໂດຍອຳນາດພະຫຸວະຈະນະວ່າ “sappurisā” (ສັດບຸລຸດທັງຫຼາຍ) ຫຼື “paṇḍitā” (ບັນດິດທັງຫຼາຍ) ພຶງກ່າວພະຫຸວະຈະນະວ່າ “santo” ເຊິ່ງຄ້າຍຄືກັບເອກະວະຈະນະທີ່ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ “santo danto”. ຜູ້ທີ່ປະສົງຈະກ່າວອັດຖະໂດຍອຳນາດເອກະວະຈະນະວ່າ “saṃvijjamāno” (ມີຢູ່) ພຶງກ່າວເອກະວະຈະນະວ່າ “santo”. ຜູ້ທີ່ປະສົງຈະກ່າວອັດຖະໂດຍອຳນາດພະຫຸວະຈະນະວ່າ “saṃvijjamānā” (ມີຢູ່ທັງຫຼາຍ) ພຶງກ່າວພະຫຸວະຈະນະວ່າ “santo” ຫຼື “santā” ເຊິ່ງຄ້າຍຄືກັບພະຫຸວະຈະນະທີ່ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ “santo sappurisā” ແລະ “santo saṃvijjamānā”. ຜູ້ທີ່ປະສົງຈະກ່າວອັດຖະໂດຍອຳນາດເອກະວະຈະນະວ່າ “kilanto” (ເມື່ອຍລ້າ) ຫຼື “samāno” (ເປັນຢູ່) ຫຼື “upasanto” (ສະຫງົບລະງັບ) ຫຼື “niruddho” (ດັບໄປ) ພຶງກ່າວເອກະວະຈະນະວ່າ “santo” ເຊິ່ງຄ້າຍຄືກັບພະຫຸວະຈະນະທີ່ກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ວ່າ “santo sappurisā”. ສ່ວນຜູ້ທີ່ປະສົງຈະກ່າວໃນອັດຖະນັ້ນເອງໂດຍອຳນາດພະຫຸວະຈະນະ ພຶງກ່າວພະຫຸວະຈະນະວ່າ “santā” ເໝືອນໃນຄຳວ່າ “santā sūnehi pādehi, ko ne hatthe gahessatī” ນີ້. ແນວທາງນີ້ ພຶງມະນະສິການໄວ້ໃຫ້ດີ ເພາະວ່າເລື່ອງນີ້ເປັນບ່ອນຫຼົງໄຫຼຂອງຜູ້ມີປັນຍາອ່ອນ. ແລະພຶງຊາບຄຳສັງເຂບໃນເລື່ອງນີ້ອີກວ່າ -


‘‘Tiliṅgatthe ca ekatthe, bavhatthepi ca dissati;

Sattamyanto satisaddo, vipallāse bahumhi so’’ti.

“ສັບວ່າ ‘sati’ ທີ່ລົງວິບັດສັດຕະມີວິບັດ ຍ່ອມປະກົດໃນອັດຖະແຫ່ງລິງທັງສາມ, ໃນອັດຖະເອກະວະຈະນະ ແລະໃນອັດຖະພະຫຸວະຈະນະດ້ວຍ. ສັບນັ້ນ ເມື່ອມີການຜັນແປ ຍ່ອມເປັນໄປໃນພະຫຸວະຈະນະຫຼາຍ.”


Idāni mahantasaddassa nāmikapadamālā vuccate –

ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງນາມິກະປະທະມາລາ (ຕາຕະລາງການແຈກວິບັດນາມ) ແຫ່ງ “mahanta” ສັບ -


Mahaṃ, mahā, mahanto, mahantā. Mahantaṃ, mahante. Mahatā, mahantena, mahantehi, mahantebhi. Mahato, mahantassa, mahantānaṃ, mahataṃ. Mahatā, mahantā, mahantasmā, mahantamhā, mahantehi, mahantebhi. Mahato, mahantassa, mahantānaṃ, mahataṃ. Mahati, mahante, mahantasmiṃ, mahantamhi, mahantesu. Bho maha, bho mahā, bhavanto mahantoti ayamamhākaṃ ruci.

Mahaṃ, mahā, mahanto, mahantā. Mahantaṃ, mahante. Mahatā, mahantena, mahantehi, mahantebhi. Mahato, mahantassa, mahantānaṃ, mahataṃ. Mahatā, mahantā, mahantasmā, mahantamhā, mahantehi, mahantebhi. Mahato, mahantassa, mahantānaṃ, mahataṃ. Mahati, mahante, mahantasmiṃ, mahantamhi, mahantesu. Bho maha, bho mahā, bhavanto mahanto. ນີ້ເປັນຄວາມພໍໃຈ (ມະຕິ) ຂອງພວກເຮົາ.


Ettha ‘‘mahanto, mahantā. Mahantaṃ, mahante. Mahantenā’’ti purisanayopi labbhati, tasmā ‘‘bho mahanta, bhavanto mahantā’’ti ālapanapadāni yojetabbāni. Napuṃsakaliṅge vattabbe [Pg.239] ‘‘mahantaṃ, mahantānī’’ti cittanayopi labbhati. Itthiliṅge vattabbe ‘‘mahatī, mahatī, mahatiyo. Mahatiṃ, mahatī, mahatiyo. Mahatiyā, mahatīhi mahatībhī’’ti itthinayopi labbhati. ‘‘Mahatiyā ca yakkhasenāyā’’tiādīnettha nidassanapadāni. Aparopi ‘‘mahantā, mahantā, mahantāyo. Mahanta’’nti kaññānayopi labbhati, ‘‘mahantā nidhikumbhiyo’’tiādīnettha nidassanapadāni. Kaccāyane pana ‘‘mahantī’’iti padaṃ diṭṭhaṃ. Taṃ ‘‘guṇavantī, kulavantī’’iccādīni viya pāḷiyaṃ appasiddhattā vīmaṃsitabbaṃ.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມໄດ້ແບບຢ່າງແຫ່ງ “purisa” ສັບ (ປຸລິສະໄນ) ວ່າ “mahanto, mahantā. Mahantaṃ, mahante. Mahantena” ເປັນຕົ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ພຶງປະກອບອາລັດປະນະບົດວ່າ “bho mahanta, bhavanto mahantā”. ເມື່ອກ່າວໃນນະປຸງສະກະລິງ ຍ່ອມໄດ້ແບບຢ່າງແຫ່ງ “citta” ສັບ (ຈິດຕະໄນ) ວ່າ “mahantaṃ, mahantānī”. ເມື່ອກ່າວໃນອິດຖີລິງ ຍ່ອມໄດ້ແບບຢ່າງແຫ່ງ “itthi” ສັບ (ອິດຖີໄນ) ວ່າ “mahatī, mahatī, mahatiyo. Mahatiṃ, mahatī, mahatiyo. Mahatiyā, mahatīhi mahatībhī”. ບົດຕົວຢ່າງໃນເລື່ອງນີ້ ເຊັ່ນ “mahatiyā ca yakkhasenāyā” ເປັນຕົ້ນ. ອີກແບບຢ່າງໜຶ່ງ ຍ່ອມໄດ້ແບບຢ່າງແຫ່ງ “kaññā” ສັບ (ກັນຍາໄນ) ວ່າ “mahantā, mahantā, mahantāyo. Mahantaṃ”, ບົດຕົວຢ່າງໃນເລື່ອງນີ້ ເຊັ່ນ “mahantā nidhikumbhiyo” ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ໃນຄຳພີກັດຈາຍະນະ ພົບຮູບວ່າ “mahantī”. ຮູບນັ້ນ ພຶງພިຈາລະນາເບິ່ງ ເພາະມີປະກົດໃນພະບາລີ ເໝືອນຄຳວ່າ “guṇavantī, kulavantī” ເປັນຕົ້ນ.


Nanu bho yasmā sāsanepi ‘‘gacchantī, carantī’’tiādīni ca ‘‘iddhimantī’’ti ca padaṃ dissati, tasmā ‘‘mahantī, guṇavantī’’tiādīnipi bhavitabbanti? Na bhavitabbaṃ tathārūpassa nayassa vasena aggahetabbattā, ‘‘mahatī, guṇavatī’’iccādinayasseva dassanato ca. Tathā hi pāḷiyaṃ aṭṭhakathāsu ca ‘‘seyyathāpi nāma mahatī naṅgalasīsā, itthī siyā rūpavatī, sā ca sīlavatī siyā. Satimatī cakkhumatī. Iddhimatī pattimatī’’ti ca ‘‘mahatiṃ senaṃ disvā mahosadhasenā mandā, ayaṃ ativiya mahatī senā dissatī’’ti ca ādīni payogāni dissanti, na ‘‘mahantī, rūpavantī’’iccādīni.

ຖາມວ່າ: ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ເພາະເຫດໃດໃນພະສາສະໜາຈຶ່ງມີບົດປະກົດຢູ່ ເຊັ່ນ “gacchantī, carantī” ແລະ “iddhimantī” ເປັນຕົ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ບົດວ່າ “mahantī, guṇavantī” ເປັນຕົ້ນ ກໍຄວນຈະມີບໍ່ແມ່ນຫຼື? ຕອບວ່າ: ບໍ່ຄວນມີ ເພາະບໍ່ອາດຖືເອົາໄດ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງແບບຢ່າງເຊັ່ນນັ້ນ ແລະເພາະມີການກ່າວໄວ້ສະເພาະແບບຢ່າງ ເຊັ່ນ “mahatī, guṇavatī” ເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ໃນພະບາລີ ແລະອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍ ຍ່ອມປະກົດການໃຊ້ ເຊັ່ນ “seyyathāpi nāma mahatī naṅgalasīsā, itthī siyā rūpavatī, sā ca sīlavatī siyā. Satimatī cakkhumatī. Iddhimatī pattimatī” ແລະ “mahatiṃ senaṃ disvā mahosadhasenā mandā, ayaṃ ativiya mahatī senā dissatī” ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ບໍ່ປະກົດການໃຊ້ ເຊັ່ນ “mahantī, rūpavantī” ເປັນຕົ້ນເລີຍ.


Keci pana ‘‘mahāiti saddo byāse na labbhati, samāseyeva labbhati ‘mahāpuriso’ti ettha viyā’’ti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ. ‘‘Mahā te upāsaka pariccāgo. Mahā vatāyaṃ bhante bhūmicālo. Ghoso ca vipulo mahā. Bārāṇasirajjaṃ nāma mahā. Senā sādissate mahā’’ti payogadassanato. Evaṃ byāsepi labbhatīti [Pg.240] veditabbaṃ, tasmā ‘‘mahaṃ, mahā, mahanto, mahantā. Bho mahanta, bhavanto mahantā’’ti pulliṅge, ‘‘mahantaṃ, mahā, mahantāni. Bho mahanta, bhavanto mahantānī’’ti napuṃsakaliṅge, ‘‘mahantā, mahā, mahantā, mahantāyo. Bhoti mahante, bhotiyo mahantā, mahantāyo’’ti itthiliṅge sabbaṃ sampuṇṇaṃ yojetabbaṃ. Samāse pana ‘‘mahāsatto mahāupāsako mahāupāsikā mahabbalo mahāvanaṃ mahaggataṃ mahapphalaṃ mahabbhaya’’ntiādīni rūpāni bhavanti, taddhite ‘‘mahattano mahattaṃ mahantattaṃ mahantatā’’ti rūpāni bhavanti. Gacchantasaddassa pana ‘‘gacchanto gacchantā’’ti rūpāni vatvā sesāni mahantasadde vuttanayena vitthāretvā nāmikapadamālā veditabbā. Tathā ‘‘gacchanto, gacchantā’’ti purisanayo ca ‘‘gacchantaṃ, gacchantānī’’ti cittanayo ca ‘‘gacchantī, gacchantī, gacchantiyo’’ti itthinayo ca gahetabbo. Evaṃ liṅgattayavasena ‘‘caraṃ caranto carantaṃ carantī, dadaṃ dadanto dadantaṃ dadantī’’tiādīnaṃ anekapadasahassānaṃ nāmikapadamālā vitthāretabbā.

ແຕ່ມີບາງທ່ານກ່າວວ່າ “ສັບວ່າ ‘mahā’ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ໃນຮູບແຍກ (ວະຍາສະ), ຍ່ອມໄດ້ສະເພາະໃນສະມາດເທົ່ານັ້ນ ເໝືອນໃນຄຳວ່າ ‘mahāpuriso’ ນີ້”, ຄຳກ່າວນັ້ນບໍ່ຄວນຖືເອົາ. ເພາະມີການປະກົດການໃຊ້ ເຊັ່ນ “Mahā te upāsaka pariccāgo. Mahā vatāyaṃ bhante bhūmicālo. Ghoso ca vipulo mahā. Bārāṇasirajjaṃ nāma mahā. Senā sādissate mahā” ເປັນຕົ້ນ. ພຶງຊາບວ່າ ແມ້ໃນຮູບແຍກກໍຍ່ອມໄດ້ຢ່າງນີ້, ເພາະສະນັ້ນ ພຶງປະກອບໃຫ້ສົມບູນທັງໝົດ ຄື: ໃນປຸລລິງ ວ່າ “mahaṃ, mahā, mahanto, mahantā. Bho mahanta, bhavanto mahantā”, ໃນນະປຸງສະກະລິງ ວ່າ “mahantaṃ, mahā, mahantānī. Bho mahanta, bhavanto mahantānີ”, ໃນອິດຖີລິງ ວ່າ “mahantā, mahā, mahantā, mahantāyo. Bhoti mahante, bhotiyo mahantā, mahantāyo”. ສ່ວນໃນສະມາດ ຍ່ອມມີຮູບ ເຊັ່ນ “mahāsatto mahāupāsako mahāupāsikā mahabbalo mahāvanaṃ mahaggataṃ mahapphalaṃ mahabbhayaṃ” ເປັນຕົ້ນ, ໃນຕັດທິດ ຍ່ອມມີຮູບ ເຊັ່ນ “mahattano mahattaṃ mahantattaṃ mahantatā” ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນແຫ່ງ “gacchant” ສັບ ພຶງກ່າວຮູບວ່າ “gacchanto gacchantā” ແລ້ວ ພຶງຊາບນາມິກະປະທະມາລາ ໂດຍຂະຫຍາຍເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນ “mahanta” ສັບ. ຢ່າງນັ້ນ ພຶງຖືເອົາປຸລິສະໄນວ່າ “gacchanto, gacchantā”, ຈິດຕະໄນວ່າ “gacchantaṃ, gacchantānī” ແລະອິດຖີໄນວ່າ “gacchantī, gacchantī, gacchantiyo”. ພຶງຂະຫຍາຍນາມິກະປະທະມາລາແຫ່ງບົດຫຼາຍພັນບົດ ເຊັ່ນ “caraṃ caranto carantaṃ carantī, dadaṃ dadanto dadantaṃ dadantī” ເປັນຕົ້ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງລິງທັງສາມຢ່າງນີ້.


Ye panācariyā ‘‘gacchanto’’tiādīnaṃ paccattālapanabahuvacanattañca ‘‘gacchaṃ’’iccādīnaṃ ālapanekavacanattañca icchanti, te samamhehi payogo sāsane na diṭṭho nayavasenāgahetabbattā. Tasmā tāni ettha na vadāma. Ayaṃ pana viseso diṭṭho. Seyyathidaṃ?

ສ່ວນພະອາຈານເຫຼົ່າໃດ ຍ່ອມປາດຖະໜາຄວາມເປັນພະຫຸວະຈະນະໃນປະຖະມາແລະອາລັດປະນະ ແຫ່ງບົດວ່າ “gacchanto” ເປັນຕົ້ນ ແລະຄວາມເປັນເອກະວະຈະນະໃນອາລັດປະນະ ແຫ່ງບົດວ່າ “gacchaṃ” ເປັນຕົ້ນ, ການໃຊ້ຂອງພະອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນ ພວກຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ເຄີຍເຫັນໃນພະສາສະໜາ ເພາະບໍ່ອາດຖືເອົາໄດ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງແບບຢ່າງ. ເພາະສະນັ້ນ ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງບໍ່ກ່າວເຖິງບົດເຫຼົ່ານັ້ນໃນທີ່ນີ້. ແຕ່ພົບຂໍ້ວິເສດນີ້ ຄືແນວໃດ?


‘‘Gacchaṃ vidhama’’miccādi-padāni munisāsane;

Katthacākhyātikā honti, katthaci pana nāmikā.

“ບົດທັງຫຼາຍມີ ‘gacchaṃ’ ແລະ ‘vidhamaṃ’ ເປັນຕົ້ນ ໃນຄຳສອນຂອງພະມຸນີ ບາງບ່ອນກໍເປັນອາຂຍາດ, ບາງບ່ອນກໍເປັນນາມ.”


‘‘Tassāhaṃ santike gacchaṃ,So me satthā bhavissati;

Vidhamaṃ deva te raṭṭhaṃ,Putto vessantaro tava.

“‘ຂ້າພະເຈົ້າຈະໄປ (gacchaṃ) ສູ່ສຳນັກຂອງພະອົງ, ພະອົງນັ້ນຈັກເປັນພະສາດສະດາຂອງຂ້າພະເຈົ້າ’, ‘ມະຫາຣາຊາ, ພະເວດສັນດອນ ພະລາຊະບຸດຂອງພະອົງ ຍ່ອມທຳລາຍ (vidhamaṃ) ແວ່ນແຄວ້ນຂອງພະອົງ’.”


Adhammaṃ [Pg.241] sārathi kayirā, mañce tvaṃ nikkhanaṃ vane’’;

Iccevamādayo ñeyyā, payogā ettha dhīmatā.

“‘ນາຍສາລະຖີ ພຶງກະທຳອະທຳ ຫາກເຈົ້າຝັງ (nikkhanaṃ) ເຮົາໄວ້ໃນປ່າ’. ຜູ້ມີປັນຍາ ພຶງຊາບການໃຊ້ທັງຫຼາຍ ມີຢ່າງນີ້ເປັນຕົ້ນ ໃນເລື່ອງນີ້.”


‘‘Gacchissāmi vidhamī’’ti-ādinā jinasāsane;

Nānākālapurisānaṃ, vasenatthaṃ vade vidū.

“ຜູ້ຮູ້ ພຶງກ່າວອັດຖະໃນພະສາສະໜາຂອງພະຊິນະເຈົ້າ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການ ແລະບຸລຸດຕ່າງໆ ດ້ວຍບົດວ່າ ‘gacchissāmi’ (ເຮົາຈັກໄປ) ແລະ ‘vidhamī’ (ໄດ້ທຳລາຍແລ້ວ) ເປັນຕົ້ນ.”


Nāmatte pana ‘‘gacchanto, vidhamanto’’tiādinā;

‘‘Gaccha’’miccevamādīna-matthamatthavidū vade.

“ສ່ວນໃນຄວາມເປັນນາມ ຜູ້ຮູ້ອັດຖະ ພຶງກ່າວອັດຖະແຫ່ງບົດທັງຫຼາຍມີ ‘gacchaṃ’ ເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍບົດວ່າ ‘gacchanto’ (ຜູ້ໄປຢູ່) ແລະ ‘vidhamanto’ (ຜູ້ທຳລາຍຢູ່) ເປັນຕົ້ນ.”


Idāni samagatikattepi ‘‘jānaṃ, passa’’ntiādīnaṃ liṅgavibhattivacanantaravasena yo viseso dissati, taṃ vadāma. Tathā hi ‘‘sā jānaṃyeva āha na jānāmīti, passaṃyeva āha na passāmī’’ti evamādīsu jānaṃ passaṃ saddānaṃ ‘‘jānantī passantī’’ti liṅgantaravasena parivattanaṃ bhavatīti daṭṭhabbaṃ. Iminā ‘‘gacchaṃ’’iti saddassapi yathāpayogaṃ ‘‘gacchantī’’ti itthiyā kathanattho labbhati tehi samānagatikattā, na ‘‘gacchanto’’ti saddassa ‘‘gacchantī’’ti itthiyā kathanattho labbhati tehi asamānagatikattāti kāraṇaṃ dassitaṃ hoti. ‘‘Api nu tumhe āyasmanto ekantasukhaṃ lokaṃ jānaṃ passaṃ viharathā’’ti ettha ‘‘jānantā passantā’’ti vacanantaravasena parivattanaṃ bhavatīti daṭṭhabbaṃ. Iminā pana ‘‘gacchaṃ’’iti saddassapi yathāpayogaṃ ‘‘gacchantā’’ti bahuvacanattho labbhati tehi samānagatikattā, na ‘‘gacchante’’ti saddassa ‘‘gacchantā’’ti bahuvacanattho labbhati tehi asamānagatikattāti kāraṇaṃ dassitaṃ hoti. Esa nayo uttaratrāpi. ‘‘Bharanti mātāpitaro, pubbe katamanussara’’nti ettha anussaraṃsaddassa ‘‘anussarantā’’ti vacanantaravasena parivattanaṃ bhavati. ‘‘Saddhammo garukātabbo, saraṃ buddhāna sāsana’’nti ettha saraṃsaddassa sarantenāti vibhattantaravasena parivattanaṃ bhavati. ‘‘Phusaṃ bhūtāni saṇṭhānaṃ, manasā gaṇhato [Pg.242] yathā’’ti ettha phusaṃsaddassapi ‘‘phusantassā’’ti vibhattantaravasena parivattanaṃ bhavati. Tathā ‘‘yācaṃ adadamappiyo’’ti etthāpi yācaṃsaddassa ‘‘yācantassā’’ti vibhattantaravasena parivattanaṃ bhavati. Yācanti vā yācitabbaṃ dhanaṃ, iminā nayena nānappakārato parivattanaṃ veditabbaṃ. Iti ‘‘bhavaṃkara’’ntiādīnaṃ visadisapadamālā ca ‘‘gacchaṃ, cara’’ntiādīnaṃ sadisapadamālā ca ‘‘jānaṃ, passa’’ntiādīnaṃ liṅgavibhattivacanantaravasena katthaci parivattananti ayaṃ tividhopi ākāro ākhyātikapadatthavibhāvanāya saddhiṃ kathito pāvacanavare sotūnaṃ saddesvatthesu ca visāradabuddhipaṭilābhatthaṃ. Sabbametañhi sandhāya imā gāthā vuttā –

ບັດນີ້ ແມ້ໃນຄວາມມີຄະຕິສະເໝີກັນ ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວເຖິງຂໍ້ວິເສດທີ່ປະກົດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງລິງ, ວິບັດ ແລະວະຈະນະອື່ນ ແຫ່ງບົດທັງຫຼາຍມີ “jānaṃ, passaṃ” ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ໃນປະໂຫຍກທັງຫຼາຍມີ “sā jānaṃyeva āha na jānāmīti, passaṃyeva āha na passāmī” ເປັນຕົ້ນ ພຶງເຫັນວ່າ ຍ່ອມມີການປ່ຽນແປງແຫ່ງສັບວ່າ “jānaṃ, passaṃ” ໂດຍອຳນາດແຫ່ງລິງອື່ນວ່າ “jānantī, passantī”. ດ້ວຍຄຳນີ້ ເປັນອັນສະແດງເຫດຜົນວ່າ ແມ້ສັບວ່າ “gacchaṃ” ກໍຍ່ອມໄດ້ອັດຖະໃນການກ່າວເຖິງສະຕີຕາມການໃຊ້ວ່າ “gacchantī” ເພາະມີຄະຕິສະເໝີກັນກັບສັບເຫຼົ່ານັ້ນ, ແຕ່ສັບວ່າ “gacchanto” ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ອັດຖະໃນການກ່າວເຖິງສະຕີວ່າ “gacchantī” ເພາະມີຄະຕິບໍ່ສະເໝີກັນກັບສັບເຫຼົ່ານັ້ນ. ໃນປະໂຫຍກວ່າ “Api nu tumhe āyasmanto ekantasukhaṃ lokaṃ jānaṃ passaṃ viharathā” ນີ້ ພຶງເຫັນວ່າ ຍ່ອມມີການປ່ຽນແປງໂດຍອຳນາດແຫ່ງວະຈະນະອື່ນວ່າ “jānantā, passantā”. ແຕ່ດ້ວຍຄຳນີ້ ເປັນອັນສະແດງເຫດຜົນວ່າ ແມ້ສັບວ່າ “gacchaṃ” ກໍຍ່ອມໄດ້ອັດຖະພະຫຸວະຈະນະຕາມການໃຊ້ວ່າ “gacchantā” ເພາະມີຄະຕິສະເໝີກັນກັບສັບເຫຼົ່ານັ້ນ, ແຕ່ສັບວ່າ “gacchante” ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ອັດຖະພະຫຸວະຈະນະວ່າ “gacchantā” ເພາະມີຄະຕິບໍ່ສະເໝີກັນກັບສັບເຫຼົ່ານັ້ນ. ແນວທາງນີ້ ແມ້ໃນບົດຕໍ່ໆໄປກໍເໝືອນກັນ. ໃນປະໂຫຍກວ່າ “Bharanti mātāpitaro, pubbe katamanussaraṃ” ນີ້ ຍ່ອມມີການປ່ຽນແປງແຫ່ງ “anussaraṃ” ສັບ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງວະຈະນະອື່ນວ່າ “anussarantā”. ໃນປະໂຫຍກວ່າ “Saddhammo garukātabbo, saraṃ buddhāna sāsanaṃ” ນີ້ ຍ່ອມມີການປ່ຽນແປງແຫ່ງ “saraṃ” ສັບ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງວິບັດອື່ນວ່າ “sarantena”. ໃນປະໂຫຍກວ່າ “Phusaṃ bhūtāni saṇṭhānaṃ, manasā gaṇhato yathā” ນີ້ ຍ່ອມມີການປ່ຽນແປງແຫ່ງ “phusaṃ” ສັບ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງວິບັດອື່ນວ່າ “phusantassa”. ຢ່າງນັ້ນ ແມ້ໃນປະໂຫຍກວ່າ “yācaṃ adadamappiyo” ນີ້ ຍ່ອມມີການປ່ຽນແປງແຫ່ງ “yācaṃ” ສັບ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງວິບັດອື່ນວ່າ “yācantassa”. ຫຼືວ່າ ຍ່ອມຂໍເຊິ່ງຊັບທີ່ຄວນຂໍ, ພຶງຊາບການປ່ຽນແປງໂດຍປະການຕ່າງໆ ດ້ວຍແນວທາງນີ້. ດັ່ງນັ້ນ ປະທະມາລາທີ່ບໍ່ສະເໝີກັນມີ “bhavaṃ, karaṃ” ເປັນຕົ້ນ, ປະທະມາລາທີ່ສະເໝີກັນມີ “gacchaṃ, caraṃ” ເປັນຕົ້ນ ແລະການປ່ຽນແປງໃນບາງບ່ອນໂດຍອຳນາດແຫ່ງລິງ, ວິບັດ ແລະວະຈະນະອື່ນມີ “jānaṃ, passaṃ” ເປັນຕົ້ນ, ອາການທັງສາມປະການນີ້ ພວກຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວຮ່ວມກັບການສະແດງອັດຖະແຫ່ງບົດອາຂຍາດ ເພື່ອໃຫ້ຜູ້ຟັງໄດ້ຮັບປັນຍາອັນແຄ້ວຄາດໃນສັບແລະອັດຖະທັງຫຼາຍໃນພະທຳວິນັຍອັນປະເສີດ. ເພາະໝາຍເຖິງເນື້ອຄວາມທັງໝົດນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄາຖາເຫຼົ່ານີ້ໄວ້ວ່າ -


‘‘Bhavaṃ karaṃ arahaṃ saṃ, mahaṃ’’iti padāni tu;

Visadisāni sambhonti, aññamaññanti lakkhaye.

“ບົດທັງຫຼາຍຄື ‘bhavaṃ, karaṃ, arahaṃ, saṃ, mahaṃ’ ຍ່ອມມີຮູບບໍ່ສະເໝີກັນ, ພຶງກຳນົດວ່າຕ່າງກັນ.”


‘‘Gacchaṃ caraṃ dadaṃ tiṭṭhaṃ, cintayaṃ bhāvayaṃ vadaṃ;

Jānaṃ passa’’ntiādīni, samānāni bhavanti hi.

“ດ້ວຍວ່າ ບົດທັງຫຼາຍມີ ‘gacchaṃ, caraṃ, dadaṃ, tiṭṭhaṃ, cintayaṃ, bhāvayaṃ, vadaṃ, jānaṃ, passaṃ’ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີຮູບສະເໝີກັນ.”


Tatra ‘‘jāna’’ntiādīnaṃ, katthaci parivattanaṃ;

Liṅgavibhattivacana-ntarato pana dissatīti.

“ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມປະກົດການປ່ຽນແປງໃນບາງບ່ອນ ແຫ່ງບົດມີ ‘jānaṃ’ ເປັນຕົ້ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງລິງ, ວິບັດ ແລະວະຈະນະອື່ນ.”


Apica ayaṃ sabbesampi niggahītantapulliṅgānaṃ pakati, yadidaṃ dvīsu liṅgesu chasu vibhattīsu terasasu vacanesu aññataraliṅgavibhattivacanavasena parivattanaṃ. Ayampi panettha nīti veditabbā.

ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ນີ້ເປັນປົກກະຕິແຫ່ງປຸລລິງທີ່ມີນິກຄະຫິດຕົກທ້າຍທັງປວງ ຄືການປ່ຽນແປງໂດຍອຳນາດແຫ່ງລິງ, ວິບັດ ແລະວະຈະນະຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ໃນລິງທັງສອງ, ວິບັດທັງຫົກ ແລະວະຈະນະທັງສິບສາມ. ພຶງຊາບແນວທາງໃນເລື່ອງນີ້ອີກວ່າ -


‘‘Gacchaṃ cara’’ntiādīni, vippakatavaco siyuṃ;

‘‘Gacchamāno caramāno’’, iccādīni padāni ca.

“ບົດທັງຫຼາຍມີ ‘gacchaṃ, caraṃ’ ເປັນຕົ້ນ ແລະບົດທັງຫຼາຍມີ ‘gacchamāno, caramāno’ ເປັນຕົ້ນ ພຶງເປັນຄຳກ່າວເຖິງສິ່ງທີ່ກຳລັງກະທຳຢູ່ (ວິບປະກະຕະວະຈະນະ).”


‘‘Mahaṃ bhava’’nti etāni, vippakatavacopi ca;

Avippakatavaco ca, siyuṃ atthānurūpato.

“ບົດເຫຼົ່ານີ້ຄື ‘mahaṃ, bhavaṃ’ ພຶງເປັນທັງຄຳກ່າວເຖິງສິ່ງທີ່ກຳລັງກະທຳຢູ່ ແລະຄຳກ່າວເຖິງສິ່ງທີ່ບໍ່ໄດ້ກຳລັງກະທຳຢູ່ (ອະວິບປະກະຕະວະຈະນະ) ຕາມສົມຄວນແກ່ອັດຖະ.”


‘‘Arahaṃ [Pg.243] sa’’nti etāni, vinimuttāni sabbathā;

Ākāraṃ tividhampetaṃ, kare citte sumedhasoti.

“ບົດເຫຼົ່ານີ້ຄື ‘arahaṃ, saṃ’ ຍ່ອມພົ້ນວິເສດໂດຍປະການທັງປວງ. ຜູ້ມີປັນຍາດີ ພຶງກະທຳອາການສາມປະການນີ້ໄວ້ໃນໃຈ.”


Savinicchayoyaṃ niggahītantapulliṅgānaṃ pakatirūpassa nāmikapadamālāvibhāgo.

ນີ້ຄືການຈຳແນກນາມິກະປະທະມາລາແຫ່ງປົກກະຕິຮູບ ຂອງປຸລລິງທີ່ມີນິກຄະຫິດຕົກທ້າຍ ພ້ອມທັງການວິນິດໄສ.


Ākārantatāpakatikaṃ niggahītantapulliṅgaṃ niṭṭhitaṃ.

ปຸລລິງທີ່ມີນິກຄະຫິດຕົກທ້າຍ ເຊິ່ງມີຄວາມເປັນອາກາຣັນຕະເປັນປົກກະຕິ ຈົບແລ້ວ.


Idāni dhanabhūtiiccetassa pakatirūpassa aññesañca taṃsadisānaṃ nāmikapadamālāvibhāgaṃ vakkhāmi pubbācariyamataṃ purecaraṃ katvā.

ບັດນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວເຖິງການຈຳແນກນາມິກະປະທະມາລາ ແຫ່ງປົກກະຕິຮູບຂອງ “dhanabhūti” ນີ້ ແລະສັບອື່ນໆທີ່ຄ້າຍຄືກັນນັ້ນ ໂດຍກະທຳມະຕິຂອງພະບູຮານາຈານໄວ້ໃນເບື້ອງໜ້າ.


Aggi, aggī, aggayo. Aggiṃ, aggī, aggayo. Agginā, aggīhi, aggībhi. Aggissa, aggino, aggīnaṃ. Agginā, aggīhi, aggībhi. Aggissa, aggino, aggīnaṃ. Aggismiṃ, aggimhi, aggīsu. Bho aggi, bho aggī, bhavanto aggayo. Yamakamahātheramataṃ.

Aggi, aggī, aggayo. Aggiṃ, aggī, aggayo. Agginā, aggīhi, aggībhi. Aggissa, aggino, aggīnaṃ. Agginā, aggīhi, aggībhi. Aggissa, aggino, aggīnaṃ. Aggismiṃ, aggimhi, aggīsu. Bho aggi, bho aggī, bhavanto aggayo. ນີ້ເປັນມະຕິຂອງພະຍາມະກະມະຫາເຖລະ.


Ettha kiñcāpi nissakkavacanaṭṭhāne ‘‘aggismā, aggimhā’’ti imāni nāgatāni, tathāpi tattha tattha taṃsadisappayogadassanato gahetabbāni. ‘‘Agginā, aggismā, aggimhā’’ti kamo ca veditabbo.

ໃນທີ່ນີ້ ແມ້ວ່າໃນຕຳແໜ່ງແຫ່ງນິດສັກກະວະຈະນະ (ປັນຈະມີວິບັດ) ຈະບໍ່ມີບົດເຫຼົ່ານີ້ຄື “aggismā, aggimhā” ມາເຖິງກໍຕາມ, ແຕ່ກໍຄວນຖືເອົາ ເພາະເຫັນການໃຊ້ທີ່ຄ້າຍຄືກັນນັ້ນໃນທີ່ນັ້ນໆ. ແລະພຶງຊາບລຳດັບວ່າ “agginā, aggismā, aggimhā”.


Dhanabhūti, dhanabhūtī, dhanabhūtayo. Dhanabhūtiṃ, dhanabhūtī, dhanabhūtayo. Dhanabhūtinā, dhanabhūtīhi, dhanabhūtībhi. Dhanabhūtissa, dhanabhūtino, dhanabhūtīnaṃ. Dhanabhūtinā, dhanabhūtismā, dhanabhūtimhā, dhanabhūtīhi, dhanabhūtībhi. Dhanabhūtissa, dhanabhūtino, dhanabhūtīnaṃ. Dhanabhūtismiṃ, dhanabhūtimhi, dhanabhūtīsu. Bho dhanabhūti, bho dhanabhūtī, bhavanto dhanabhūtayo.

ທະນະພູຕິ, ທະນະພູຕີ, ທະນະພູຕະໂຍ. ທະນະພູຕິງ, ທະນະພູຕີ, ທະນະພູຕະໂຍ. ທະນະພູຕິນາ, ທະນະພູຕີຫິ, ທະນະພູຕີພິ. ທະນະພູຕິສສະ, ທະນະພູຕິໂນ, ທະນະພູຕີນັງ. ທະນະພູຕິນາ, ທະນະພູຕິສມາ, ທະນະພູຕິມຫາ, ທະນະພູຕີຫິ, ທະນະພູຕີພິ. ທະນະພູຕິສສະ, ທະນະພູຕິໂນ, ທະນະພູຕີນັງ. ທະນະພູຕິສມິງ, ທະນະພູຕິມຫິ, ທະນະພູຕີສຸ. ໂພ ທະນະພູຕິ, ໂພ ທະນະພູຕີ, ພະວັນໂຕ ທະນະພູຕະໂຍ.


Siribhūti sotthibhūti, suvatthibhūti aggini;

Gini joti dadhi pāṇi, isi sandhi muni maṇi.

ສິຣິພູຕິ, ໂສດຖິພູຕິ, ສຸວັດຖິພູຕິ, ອັກຄິນິ, ຄິນິ, ໂຊຕິ, ທະທິ, ປານິ, ອิສິ, ສັນທິ, ມຸນິ, ມະນິ.


Byādhi [Pg.244] gaṇṭhi ravi muṭṭhi, kavi giri kapi nidhi;

Kucchi vatthi vidhi sāli, vīhi rāsi ahi masi.

ພະຍາທິ, ຄັນຖິ, ຣະວິ, ມຸດຖິ, ກະວິ, ຄິຣິ, ກະປິ, ນິທິ, ກຸດສິ, ວັດຖິ, ວິທິ, ສາລິ, ວີຫິ, ຣາສິ, ອະຫິ, ມະສິ.


Sāti kesi kimi bondi, bodhi dīpi pati hari;

Ari dhani timi kali, sārathyudadhi añjali,

ສາຕິ, ເກສິ, ຄິມι, ໂພນທິ, ໂພທິ, ທີປິ, ປະຕິ, ຫະຣິ, ອະຣິ, ທະນິ, ຕິມິ, ກະລິ, ສາຣະຖິ, ອຸທະທິ, ອັນຊະລິ,


Adhipati narapati, asi ñāti nirūpadhi;

Samādhi jaladhiccādī, dhanabhūtisamā matā.

ອະທິປະຕິ, ນະຣະປະຕິ, ອະສິ, ຍາຕິ, ນິຣູປະທິ, ສະມາທິ, ຊະລະທິ ເປັນຕົ້ນ ເຫຼົ່ານີ້ ເພິ່ນກຳນົດວ່າ ເປັນເໝືອນກັບ ທະນະພູຕິ.


Atha vā etesu adhipatisaddassa ‘‘adhipatiyā sattā’’ti pāḷidassanato ‘‘adhipatiyā’’ti sattamīrūpampi icchitabbaṃ. Apica ‘‘asāre sāramatino’’ti pāḷiyaṃ ikārantasamāsapadato yovacanassa noādesadassanato kvaci adhipatiiccādīnaṃ ikārantasamāsapadānaṃ ‘‘adhipatino’’tiādināpi paccattopayogarūpāni icchitabbāni īkārantānaṃ daṇḍīsaddādīnaṃ ‘‘daṇḍino’’tiādīni paccattopayogasampadānasāmivacanarūpāni viya. Gahapatijānipatisaddādīnaṃ pana samāsapadānampi evarūpāni paccattopayogarūpāni na icchitabbāni ‘‘gahapatayo jānipatayo’’tiādinā nayena yathāpāvacanaṃ gahetabbarūpattā. Isi munisaddānaṃ panālapanaṭṭhāne ‘‘ise, muse’’ti rūpantarampi gahetabbaṃ ‘‘putto uppajjataṃ ise. Paṭiggaṇha mahāmune’’ti dassanato.

ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໃນບັນດາຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ສຳລັບຄຳວ່າ 'ອະທິປະຕິ' ເພາະມີການພົບເຫັນໃນພະບາລີວ່າ 'adhipatiyā sattā' ດັ່ງນັ້ນ ຮູບສັດຕະມີວິພັດວ່າ 'adhipatiyā' ກໍຄວນປາດຖະໜາ (ຍອມຮັບ) ໄດ້. ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນພະບາລີວ່າ 'asāre sāramatino' ເພາະເຫັນການແປງ 'ໂຍ' ວິພັດ ເປັນ 'ໂນ' ຈາກບົດສະໝາດທີ່ມີ ອິ-ກາຣັນ ບາງຄັ້ງ ຮູບປະຖະມາ (ປັດຈັດຕະ) ແລະ ທຸຕິຍາ (ອຸປະໂຍກ) ຂອງບົດສະໝາດທີ່ມີ ອິ-ກາຣັນ ເຊັ່ນ 'ອະທິປະຕິ' ເປັນຕົ້ນ ວ່າ 'adhipatino' ກໍຄວນປາດຖະໜາໄດ້ ເໝືອນກັບຮູບປະຖະມາ, ທຸຕິຍາ, ຈະຕຸດຖີ ແລະ ສະຖີ ວິພັດ ວ່າ 'daṇḍino' ເປັນຕົ້ນ ຂອງສັບທີ່ມີ ອີ-ກາຣັນ ເຊັ່ນ 'ທັນທີ' (daṇḍī). ແຕ່ສ່ວນບົດສະໝາດ ເຊັ່ນ 'ຄະຫະປະຕິ' ແລະ 'ຊານິປະຕິ' ເປັນຕົ້ນ ຮູບປະຖະມາ ແລະ ທຸຕິຍາ ວິພັດ ເຊັ່ນນັ້ນ ບໍ່ຄວນປາດຖະໜາ ເພາະເປັນຮູບທີ່ຕ້ອງຖືເອົາຕາມພະບາລີ ໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'gahapatayo jānipatayo'. ສ່ວນໃນອາລັດປະນະ (ຄຳຮ້ອງເອີ້ນ) ຂອງສັບວ່າ 'ອິສິ' ແລະ 'ມຸນິ' ກໍຄວນຖືເອົາຮູບອື່ນອີກ ເຊັ່ນ 'ise, muse' (ອິເສ, ມຸເສ) ເພາະມີການພົບເຫັນ (ໃນພະບາລີ) ວ່າ 'putto uppajjataṃ ise. Paṭiggaṇha mahāmune'.


Ye panettha amhehi aggini ginisaddā vuttā, tatreke evaṃ vadanti ‘‘agginisaddo paccattekavacanabhāveyeva labbhati, na paccattabahuvacanabhāve upayogabhāvādīsu vā’’ti. Keci pana ‘‘pāḷiyaṃ agginisaddo nāma natthi, ginisaddoyeva atthī’’ti vadanti. Keci ‘‘ginisaddo nāma natthi, agginisaddoyevatthī’’ti [Pg.245] vadanti. Sabbametaṃ na yujjati aggini ginisaddānamupalabbhanato, sabbāsupi vibhattīsu dvīsu vacanesu yojetabbatādassanato ca. Tathā hi suttanipāte kokālikasutte –

ໃນທີ່ນີ້, ກ່ຽວກັບຄຳວ່າ 'ອັກຄິນິ' (aggini) ແລະ 'ຄິນິ' (gini) ທີ່ພວກເຮົາໄດ້ກ່າວໄວ້ນັ້ນ, ບາງພວກກ່າວວ່າ 'ຄຳວ່າ ອັກຄິນິ ຍ່ອມໄດ້ສະເພາະໃນຮູບປະຖະມາເອກະວະຈະນະເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ໄດ້ໃນຮູບປະຖະມາພະຫຸວະຈະນະ ຫຼືທຸຕິຍາວິພັດເປັນຕົ້ນ'. ແຕ່ບາງພວກກ່າວວ່າ 'ໃນພະບາລີ ບໍ່ມີຄຳວ່າ ອັກຄິນິ, ມີແຕ່ຄຳວ່າ ຄິນິ ເທົ່ານັ້ນ'. ບາງພວກກ່າວວ່າ 'ບໍ່ມີຄຳວ່າ ຄິນິ, ມີແຕ່ຄຳວ່າ ອັກຄິນິ ເທົ່ານັ້ນ'. ຄຳກ່າວທັງໝົດນັ້ນ ບໍ່ຖືກຕ້ອງ ເພາະມີການຄົ້ນພົບທັງຄຳວ່າ ອັກຄິນິ ແລະ ຄິນິ ແລະ ເຫັນວ່າສາມາດປະກອບໄດ້ໃນທຸກໆ ວິພັດ ແລະ ທັງສອງວະຈະນະ. ດັ່ງທີ່ມີປາກົດໃນ ໂກກາລິກະສູດ ແຫ່ງສຸຕຕະນິບາດ ວ່າ:


‘‘Na hi vaggu vadanti vadantā,Nābhijavanti na tāṇamupenti;

Aṅgāre santhate senti,Agginiṃ sampajjalitaṃ pavisantī’’ti

“ເພາະວ່າ (ສັດນະລົກເຫຼົ່ານັ້ນ) ເມື່ອຮ້ອງໄຫ້ ກໍບໍ່ໄດ້ຮ້ອງໄຫ້ຢ່າງມ່ວນຫູ, ບໍ່ອາດແລ່ນໜີໄປໄດ້ ແລະ ບໍ່ໄດ້ຮັບການປົກປ້ອງ; ພວກເຂົານອນຢູ່ເທິງຖ່ານໄຟທີ່ຮ້ອນຮົນ, ແລະ ເຂົ້າໄປສູ່ໄຟ (ອັກຄິນິງ) ທີ່ກຳລັງລຸກໄໝ້ຢ່າງແຮງ”


Imasmiṃ padese ‘‘aggini’’nti upayogavacanaṃ dissati. Tenāha aṭṭhakathācariyo ‘‘agginiṃ sampajjalitanti samantatojālaṃ sabbadisāsu ca sampajjalitamaggi’’nti. Tatreva ca suttanipāte kokālikasutte –

In this passage, "agginiṃ" is seen as an accusative form. Therefore, the Commentator said: "'agginiṃ sampajjalitaṃ' means the fire blazing with flames all around and in all directions." And in that very Kokālika Sutta of the Sutta Nipāta:


‘‘Atha lohamayaṃ pana kumbhiṃ,Agginisañjalitaṃ pavisanti;

Paccanti hi tāsu cirarattaṃ,Agginisamāsu samuplavāte’’ti

“ຫຼັງຈາກນັ້ນ ພວກເຂົາກໍເຂົ້າໄປສູ່ໝໍ້ທີ່ເຮັດດ້ວຍເຫຼັກ ອັນຮ້ອນຮົນດ້ວຍໄຟ; ເພາະພວກເຂົາຖືກຕົ້ມຢູ່ໃນໝໍ້ເຫຼົ່ານັ້ນຕະຫຼອດການລະນານ, ຟູຂຶ້ນຟູລົງໃນໝໍ້ທັງຫຼາຍທີ່ມີສະພາບເໝືອນກັບໄຟ”


Imasmiṃ padese samāsavisayattā agginisañjalitanti agginīhi sañjalitanti attho labbhati, tathā agginisamāsūti agginīhi sadisāsūti atthopi. Evaṃ samāsavidhānamukhena ‘‘agginīhī’’ti karaṇavacanampi dissati.

ໃນບົດນີ້, ເພາະເປັນວິໄສຂອງສະໝາດ, ຄຳວ່າ 'agginisañjalitaṃ' ຈຶ່ງໄດ້ຄວາມໝາຍວ່າ 'ຮຸ່ງເຮືອງແລ້ວດ້ວຍໄຟທັງຫຼາຍ' (agginīhi sañjalitaṃ), ແລະ ເຊັ່ນດຽວກັນ ຄຳວ່າ 'agginisamāsu' ກໍໄດ້ຄວາມໝາຍວ່າ 'ໃນໝໍ້ທັງຫຼາຍທີ່ສະເໝີດ້ວຍໄຟ' (agginīhi sadisāsu). ດັ່ງນັ້ນ, ໂດຍຜ່ານວິທີການປຸງສະໝາດ, ຈຶ່ງເຫັນຮູບຕະຕິຍາວິພັດ (ກະຣະນະວະຈະນະ) ວ່າ 'agginīhi' ອີກດ້ວຍ.


Ginisaddopi ca pāḷiyaṃ dissati. Tathā hi ‘‘tameva kaṭṭhaṃ dahati, yasmā so jāyate ginī’’ti cūḷabodhicariyāyaṃ ginisaddo diṭṭho. Keci panettha sandhivasena akāralopaṃ saññogādissa ca gakārassa lopaṃ vadanti, tampi na yujjati tassā pāḷiyā aṭṭhakathāyaṃ ‘‘yasmāti [Pg.246] yato kaṭṭhā. Ginīti aggī’’ti evaṃ ginisaddassa ulliṅgetvā vacanato. Tathā ‘‘channā kuṭi āhito ginī’’ti imassa dhaniyasuttassa aṭṭhakathāyaṃ ‘‘āhitoti ābhato jālito vā. Ginīti aggī’’ti vacanato, tatheva ca ‘‘mahāgini pajjalito, anāhāropasammatī’’ti imissā theragāthāya saṃvaṇṇanāyaṃ ‘‘ginīti aggī’’ti vacanato. Yadi hi ginisaddo visuṃ na siyā, aṭṭhakathācariyā ‘‘jāyate ginī’’tiādīni ‘‘jāyate agginī’’tiādinā padacchedavasena atthaṃ vadeyyuṃ. Yasmā evaṃ na vadiṃsu, ‘‘ginīti aggī’’ti pana vadiṃsu, tena ñāyati ‘‘ginisaddopi visuṃ atthī’’ti. Ye ‘‘ginisaddo natthī’’ti vadanti, tesaṃ vacanaṃ na gahetabbameva sāsane ginisaddassupalabbhanato. Suttanipātaṭṭhakathāyañhi ‘‘channā kuṭi āhito ginī’’ti pāṭhassa saṃvaṇṇanāyameva ‘‘tesu ṭhānesu aggini ‘ginī’ti vohariyatī’’ti tassa abhidhānantaraṃ vuttaṃ, tasmā mayamettha gāthāracanaṃ karissāma –

ແລະ ຄຳວ່າ 'ຄິນິ' (gini) ກໍມີປາກົດໃນພະບາລີເຊັ່ນກັນ. ດັ່ງທີ່ມີປາກົດໃນ ຈູລະໂພທິຈະຣິຍາ ວ່າ 'ໄຟ (ginī) ຍ່ອມໄໝ້ໄມ້ນັ້ນເອງ ອັນເປັນບ່ອນທີ່ມັນເກີດຂຶ້ນ'. ແຕ່ບາງພວກໃນທີ່ນີ້ກ່າວວ່າ ເປັນເພາະການລຶບອັກສອນ 'ອະ' ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສົນທິ ແລະ ລຶບຕົວ 'ຄະ' ທີ່ເປັນຕົ້ນສັງໂຍກ, ແຕ່ຄຳກ່າວນັ້ນກໍບໍ່ຖືກຕ້ອງ ເພາະໃນອັດຖະກະຖາແຫ່ງພະບາລີນັ້ນ ໄດ້ສະແດງຄຳວ່າ 'ຄິນິ' ໄວ້ຕ່າງຫາກວ່າ 'yasmā ໝາຍເຖິງ ຈາກໄມ້ໃດ, ginī ໝາຍເຖິງ ໄຟ'. ເຊັ່ນດຽວກັນ ໃນອັດຖະກະຖາແຫ່ງທະນິຍະສູດ ບົດວ່າ 'channā kuṭi āhito ginī' ກໍກ່າວວ່າ 'āhito ໝາຍເຖິງ ນຳມາແລ້ວ ຫຼື ຈຸດແລ້ວ, ginī ໝາຍເຖິງ ໄຟ', ແລະ ໃນອັດຖະກະຖາແຫ່ງເຖຣະຄາຖາ ບົດວ່າ 'mahāgini pajjalito, anāhāropasammatī' ກໍກ່າວວ່າ 'ginī ໝາຍເຖິງ ໄຟ'. ຖ້າຫາກວ່າ ຄຳວ່າ 'ຄິນິ' ບໍ່ມີຢູ່ຕ່າງຫາກແລ້ວ, ພະອັດຖະກະຖາຈານທັງຫຼາຍກໍຄົງຈະຕັດບົດອະທິບາຍຄວາມໝາຍຂອງຄຳວ່າ 'jāyate ginī' ເປັນຕົ້ນ ວ່າ 'jāyate agginī' ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ເພາະເພິ່ນບໍ່ໄດ້ກ່າວຢ່າງນັ້ນ, ແຕ່ກັບກ່າວວ່າ 'ginī ໝາຍເຖິງ ໄຟ', ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຮູ້ໄດ້ວ່າ 'ຄຳວ່າ ຄິນິ ກໍມີຢູ່ຕ່າງຫາກ'. ຄຳເວົ້າຂອງຄົນທັງຫຼາຍທີ່ກ່າວວ່າ 'ບໍ່ມີຄຳວ່າ ຄິນິ' ນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນຖືເອົາເລີຍ ເພາະມີການຄົ້ນພົບຄຳວ່າ ຄິນິ ໃນພະສາສະໜາ. ເພາະໃນອັດຖະກະຖາແຫ່ງສຸຕຕະນິບາດ ໃນຄຳອະທິບາຍບົດວ່າ 'channā kuṭi āhito ginī' ນັ້ນເອງ ໄດ້ກ່າວເຖິງຊື່ອີກຢ່າງໜຶ່ງຂອງໄຟວ່າ 'ໃນສະຖານທີ່ເຫຼົ່ານັ້ນ, ໄຟ (aggini) ເພິ່ນເອີ້ນວ່າ ຄິນິ (gini)', ດັ່ງນັ້ນ ພວກເຮົາຈະແຕ່ງຄາຖາໄວ້ໃນທີ່ນີ້ວ່າ:


Videharaṭṭhamajjhamhi, yaṃ taṃ nāmena vissutaṃ;

Raṭṭhaṃ pabbataraṭṭhanti, dassaneyyaṃ manoramaṃ.

“ໃນທ່າມກາງແຄວ້ນວິເທຫະ, ມີແຄວ້ນໜຶ່ງທີ່ປາກົດຊື່ສຽງໂດ່ງດັງ ວ່າ ແຄວ້ນບັນພະຕະ (ເມືອງພູເຂົາ) ອັນເປັນທີ່ໜ້າຊົມ ແລະ ໜ້າເພີດເພີນໃຈ.


Dhammakoṇḍavhayaṃ tattha, nagaraṃ atthi sobhanaṃ;

Tamhi ṭhāne manussānaṃ, bhāsā eva giniccayaṃ.

ໃນແຄວ້ນນັ້ນ ມີນະຄອນອັນງົດງາມຊື່ວ່າ ທຳມະໂກນທະ; ໃນສະຖານທີ່ນັ້ນ, ພາສາຂອງມະນຸດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເອີ້ນກອງໄຟວ່າ ຄິນິ (gini).


‘‘Gini ginī ginayo’’ti-ādinā pavade vidū;

Padamālaṃ yathā aggi-saddasseva sumedhaso.

ຜູ້ມີປັນຍາ ພຶງກ່າວສະແດງຕາຕະລາງວິພັດ (ປະທະມາລາ) ວ່າ 'gini, ginī, ginayo' ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນກັບຕາຕະລາງວິພັດຂອງ ອັກຄິສັບ ນັ້ນເອງ, ໂອ້ທ່ານຜູ້ມີປັນຍາດີ.”


Iti alābu lābusaddā viya aggini ginisaddāpi bhagavato pācane dissantīti veditabbā. Yathā pana agginisaddassa sabbāsu vibhattīsu dvīsu vacanesu yojetabbatā siddhā, tathā ginisaddassapi siddhāva hoti. Tasmātra –

ດັ່ງນັ້ນ, ພຶງຊາບວ່າ ເໝືອນດັ່ງຄຳວ່າ 'ອະລາພຸ' (alābu) ແລະ 'ລາພຸ' (lābu), ຄຳວ່າ 'ອັກຄິນິ' (aggini) ແລະ 'ຄິນິ' (gini) ກໍມີປາກົດໃນພະພຸດທະພົດເຊັ່ນກັນ. ແລະ ເມື່ອການປະກອບຄຳວ່າ 'ອັກຄິນິ' ໃນທຸກໆ ວິພັດ ແລະ ທັງສອງວະຈະນະ ສຳເລັດແລ້ວຢ່າງໃດ, ການປະກອບຄຳວ່າ 'ຄິນິ' ກໍຍ່ອມສຳເລັດແລ້ວຢ່າງນັ້ນ. ເພາະສະນັ້ນ ໃນທີ່ນີ້:


Aggini[Pg.247], agginī, agginayo. Agginiṃ, agginī, agginayo. Aggininā, agginīhi, agginībhi. Agginissa, agginīnaṃ. Aggininā, agginismā, agginimhā, agginīhi, agginībhi. Agginissa, agginīnaṃ. Agginismiṃ, agginimhi, agginīsu. Bho aggini, bhavanto agginī, bhavanto agginayo.

ອັກຄິນິ, ອັກຄິນີ, ອັກຄິນະໂຍ. ອັກຄິນິງ, ອັກຄິນີ, ອັກຄິນະໂຍ. ອັກຄິນິນາ, ອັກຄິນີຫິ, ອັກຄິນີພິ. ອັກຄິນິສສະ, ອັກຄິນີນັງ. ອັກຄິນິນາ, ອັກຄິນິສມາ, ອັກຄິນິມຫາ, ອັກຄິນີຫິ, ອັກຄິນີພິ. ອັກຄິນິສສະ, ອັກຄິນີນັງ. ອັກຄິນິສມິງ, ອັກຄິນິມຫິ, ອັກຄິນີສຸ. ໂພ ອັກຄິນິ, ພະວັນໂຕ ອັກຄິນີ, ພະວັນໂຕ ອັກຄິນະໂຍ.


‘‘Gini, ginī, ginayo. Giniṃ, ginī, ginayo, gininā’’ti sabbaṃ yojetabbaṃ. Iti pāḷinayānusārena aggini ginisaddānaṃ nāmikapadamālā yojitā. Atha vā yathā sakkaṭabhāsāyaṃ satva paddhasvāminīti saññogavasena vuttānaṃ saddānaṃ māgadhabhāsaṃ patvā sattavapadumasuvāminīti nissaññogavasena uccāritā pāḷi dissati ‘‘tvañca uttamasattavo’’tiādinā, tathā sakkaṭabhāsāyaṃ agnīti saññogavasena vuttassa māgadhabhāsaṃ patvā ‘‘agginī’’ti saññoganakāravasena uccāritā pāḷi dissati ‘‘agginiṃ sampajjalitaṃ pavisantī’’tiādikā. Yathā ca veyyākaraṇehi sakkaṭabhāsābhūto agnisaddo sabbāsu vibhattīsu tīsu vacanesu yojiyati, tathā māgadhabhāsābhūto agginisaddopi sabbāsu vibhattīsu dvīsu vacanesu yojetabbova hoti, tasmā so idhamhehi yojiyati, ginisaddopi agginisaddena samānatthattā, īsakañca sarūpattā tatheva yojiyatīti daṭṭhabbaṃ.

ພຶງປະກອບທັງໝົດວ່າ 'gini, ginī, ginayo. giniṃ, ginī, ginayo, gininā' ເປັນຕົ້ນ. ຕາຕະລາງວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຂອງ ອັກຄິນິ ແລະ ຄິນິສັບ ໄດ້ຖືກປະກອບໄວ້ແລ້ວຕາມນັຍແຫ່ງພະບາລີ ດ້ວຍປະການສະນີ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ເໝືອນດັ່ງໃນພາສາສັນສະກິດ ຄຳທີ່ກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັງໂຍກ (ຕົວສະກົດຄວບ) ວ່າ 'sattva, padma, svāmī' ເມື່ອເຖິງພາສາມະຄົດ (ພະບາລີ) ຍ່ອມປາກົດການອອກສຽງໂດຍບໍ່ມີສັງໂຍກວ່າ 'sattava, paduma, suvāmī' ດັ່ງໃນບົດວ່າ 'tvañca uttamasattavo' ເປັນຕົ້ນ, ເຊັ່ນດຽວກັນ ຄຳວ່າ 'agni' ທີ່ກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັງໂຍກໃນພາສາສັນສະກິດ ເມື່ອເຖິງພາສາມະຄົດ ຍ່ອມປາກົດການອອກສຽງໂດຍບໍ່ມີສັງໂຍກອັກສອນ 'ນະ' ວ່າ 'aggini' ດັ່ງໃນບົດວ່າ 'agginiṃ sampajjalitaṃ pavisanti' ເປັນຕົ້ນ. ແລະ ເໝືອນດັ່ງທີ່ນັກໄວຍາກອນທັງຫຼາຍ ປະກອບ 'ອັກນິສັບ' (agni) ອັນເປັນພາສາສັນສະກິດ ໃນທຸກໆ ວິພັດ ແລະ ທັງສາມວະຈະນະ, ເຊັ່ນດຽວກັນ 'ອັກຄິນິສັບ' (aggini) ອັນເປັນພາສາມະຄົດ ກໍຍ່ອມຕ້ອງປະກອບໃນທຸກໆ ວິພັດ ແລະ ທັງສອງວະຈະນະ, ເພາະສະນັ້ນ ພວກເຮົາຈຶ່ງໄດ້ປະກອບສັບນັ້ນໄວ້ໃນທີ່ນີ້. ສ່ວນ 'ຄິນິສັບ' ກໍພຶງເຫັນວ່າ ປະກອບຢ່າງນັ້ນຄືກັນ ເພາະມີຄວາມໝາຍສະເໝີກັບ ອັກຄິນິສັບ ແລະ ມີຮູບຄ້າຍຄືກັນເລັກນ້ອຍ.


Ettha siyā – yadi agginisaddo sabbesu vibhattivacanesu yojetabbo, atha kasmā kaccāyane ‘‘aggissinī’’ti lakkhaṇena simhi pare aggisaddantassa iniādeso dassitoti? Saccaṃ, yathā navakkhattuṃ ṭhapetvā katekasesassa dasasaddassa yovacanamhi navādesaṃ katvā yovacanassa utiādesaṃ kasmā ‘‘navutī’’ti rūpe nipphanne puna ‘‘navutī’’ti pakatiṃ ṭhapetvā tato naṃvacanaṃ katvā ‘‘navutīna’’nti rūpaṃ nipphāditaṃ[Pg.248]. Itthiliṅge pana nādiekavacanāni katvā tesaṃ yāādesaṃ katvā ‘‘navutiyā’’ti rūpaṃ nipphāditaṃ. Tathā hi ‘‘channavutīnaṃ pāsaṇḍānaṃ dhammānaṃ pavaraṃ yadidaṃ sugatavinayaṃ navutiyā haṃsasahassehi parivuto’’tiādīni payogāni dissanti. Tathā simhi aggisaddantassa iniādesakaraṇavasena ‘‘agginī’’ti rūpe nipphannepi puna ‘‘agginī’’ti pakatiṃ ṭhapetvā tato yoaṃnādayo vibhattiyo katvā ‘‘aggini, agginī, agginayo. Agginiṃ, agginī, agginayo. Aggininā’’tiādīni kathaṃ na nipphajjissantīti sanniṭṭhānaṃ kātabbaṃ.

ໃນທີ່ນີ້ ອາດມີຄຳຖາມວ່າ: ຖ້າຫາກວ່າ ອັກຄິນິສັບ ຕ້ອງປະກອບໃນທຸກໆ ວິພັດ ແລະ ວະຈະນະ, ແລ້ວເປັນຫຍັງໃນຄຳພີກັດຈາຍະນະ ດ້ວຍສູດວ່າ 'aggissini' ຈຶ່ງສະແດງການແປງ 'ອິນິ' (ini) ຂອງອັກຄິສັບ ເມື່ອຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ 'ສິ' ວິພັດ? ຕອບວ່າ: ຈິງຢູ່, ເໝືອນດັ່ງການຕັ້ງ 'ທະສະ' (dasa) ໄວ້ເກົ້າເທື່ອ ແລ້ວເຮັດໃຫ້ເຫຼືອຕົວດຽວ, ເມື່ອ 'ໂຍ' ວິພັດຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ໄດ້ແປງ 'ທະສະ' ເປັນ 'ນະວະ' ແລະ ແປງ 'ໂຍ' ເປັນ 'ອຸຕິ' ຈົນສຳເລັດຮູບເປັນ 'navutī' (ເກົ້າສิບ), ແລ້ວຕັ້ງ 'navutī' ນັ້ນໄວ້ເປັນປົກກະຕິອີກເທື່ອໜຶ່ງ, ຫຼັງຈາກນັ້ນ ຈຶ່ງລົງ 'ນັງ' ວິພັດ ເຮັດໃຫ້ສຳເລັດຮູບເປັນ 'navutīnaṃ'. ສ່ວນໃນອິດຖີລີງ, ເມື່ອລົງເອກະວະຈະນະວິພັດມີ 'ນາ' ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວແປງວິພັດເຫຼົ່ານັ້ນເປັນ 'ຍາ' ກໍເຮັດໃຫ້ສຳເລັດຮູບເປັນ 'navutiyā'. ເພາະມີການພົບເຫັນການໃຊ້ງານ ເຊັ່ນ 'channavutīnaṃ pāsaṇḍānaṃ dhammānaṃ pavaraṃ yadidaṃ sugatavinayaṃ navutiyā haṃsasahassehi parivuto' ເປັນຕົ້ນ. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ເຖິງແມ່ນວ່າຮູບ 'agginī' ຈະສຳເລັດໄດ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການແປງ 'ອິນິ' ຂອງອັກຄິສັບ ເມື່ອຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ 'ສິ' ວິພັດກໍຕາມ, ແຕ່ເມື່ອຕັ້ງ 'agginī' ນັ້ນໄວ້ເປັນປົກກະຕິອີກເທື່ອໜຶ່ງ ແລ້ວລົງວິພັດທັງຫຼາຍມີ 'ໂຍ' ແລະ 'ອັງ' ເປັນຕົ້ນ, ເປັນຫຍັງຮູບທັງຫຼາຍມີ 'aggini, agginī, agginayo. Agginiṃ, agginī, agginayo. Aggininā' ເປັນຕົ້ນ ຈະບໍ່ສຳເລັດຮູບໄດ້? ພຶງເຮັດການວິນິດໄສຢ່າງນີ້.


Savinicchayoyaṃ ikārantapulliṅgānaṃ pakatirūpassa nāmikapadamālāvibhāgo.

ນີ້ຄືການຈຳແນກຕາຕະລາງວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຂອງຮູບປົກກະຕິແຫ່ງ ອິ-ກາຣັນ ປຸມລີງ ພ້ອມທັງການວິນິດໄສ.


Ikārantatāpakatikaṃ ikārantapulliṅgaṃ niṭṭhitaṃ.

ອິ-ກາຣັນ ປຸມລີງ ອັນມີສະພາບເປັນ ອິ-ກາຣັນ ຈົບແລ້ວ.


Idāni bhāvī iccetassa pakatirūpassa aññesañca taṃsadisānaṃ nāmikapadamālāvibhāgaṃ vakkhāma pubbācariyamataṃ purecaraṃ katvā.

ບັດນີ້ ພວກເຮົາຈະກ່າວເຖິງການຈຳແນກຕາຕະລາງວິພັດນາມ ຂອງຮູບປົກກະຕິວ່າ 'bhāvī' (ພາວີ) ແລະ ສັບອື່ນໆ ທີ່ຄ້າຍຄືກັນກັບສັບນັ້ນ ໂດຍນຳເອົາມະຕິຂອງພະບູຮານາຈານໄວ້ຂ້າງໜ້າ.


Daṇḍī, daṇḍī, daṇḍino. Daṇḍiṃ, daṇḍī, daṇḍino. Daṇḍinā, daṇḍīhi, daṇḍībhi. Daṇḍissa, daṇḍino, daṇḍīnaṃ. Daṇḍinā, daṇḍīhi, daṇḍībhi. Daṇḍissa, daṇḍino, daṇḍīnaṃ. Daṇḍismiṃ, daṇḍimhi, daṇḍīsu. Bho daṇḍi, bho daṇḍī, bhavanto daṇḍino. Yamakamahātheramataṃ.

ທັນທີ, ທັນທີ, ທັນທິໂນ. ທັນທິງ, ທັນທີ, ທັນທິໂນ. ທັນທິນາ, ທັນທີຫິ, ທັນທີພິ. ທັນທິສສະ, ທັນທິໂນ, ທັນທີນັງ. ທັນທິນາ, ທັນທີຫິ, ທັນທີພິ. ທັນທິສສະ, ທັນທິໂນ, ທັນທີນັງ. ທັນທິສມິງ, ທັນທິມຫິ, ທັນທີສຸ. ໂພ ທັນທິ, ໂພ ທັນທີ, ພະວັນໂຕ ທັນທິໂນ. (ນີ້ເປັນ) ມະຕິຂອງພະຄູຍະມະກະມະຫາເຖຣະ.


Ettha kiñcāpi ‘‘daṇḍina’’nti upayogekavacanañca ‘‘daṇḍismā, daṇḍimhā’’ti nissakkavacanañca ‘‘daṇḍinī’’ti bhummekavacanañca nāgataṃ, tathāpi tattha tattha taṃsadisassa payogassa dassanato gahetabbameva.

ໃນທີ່ນີ້, ເຖິງແມ່ນວ່າຮູບທຸຕິຍາເອກະວະຈະນະວ່າ 'daṇḍinaṃ', ຮູບປັນຈະມີເອກະວະຈະນະວ່າ 'daṇḍismā, daṇḍimhā' ແລະ ຮູບສັດຕະມີເອກະວະຈະນະວ່າ 'daṇḍini' ຈະບໍ່ໄດ້ປາກົດມາ (ໃນຕາຕະລາງນີ້) ກໍຕາມ, ແຕ່ເພາະເຫັນການໃຊ້ງານທີ່ຄ້າຍຄືກັນນັ້ນໃນທີ່ຕ່າງໆ ຈຶ່ງຄວນຖືເອົາຢ່າງແນ່ນອນ.


‘‘Bhaṇa [Pg.249] samma anuññāto, atthaṃ dhammañca kevalaṃ;

Santi hi daharā pakkhī, paññavanto jutindharā’’ti

“ແນ່ສະຫາຍ, ທ່ານຜູ້ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດແລ້ວ ຈົ່ງກ່າວອັດຖະ ແລະ ທຳມະທັງປວງເຖີດ; ເພາະວ່ານົກທັງຫຼາຍທີ່ຍັງໜຸ່ມ, ຜູ້ມີປັນຍາ ແລະ ມີຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ ກໍມີຢູ່”


Pāḷiyaṃ ‘‘pakkhī’’iti paccattabahuvacanassa dassanato pana ‘‘daṇḍī’’iti paccattopayogabahuvacanāni vuttānīti daṭṭhabbaṃ.

ເພາະເຫັນຮູບປະຖະມາພະຫຸວະຈະນະວ່າ 'pakkhī' (ປັກຂີ) ໃນພະບາລີ, ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ຮູບປະຖະມາ ແລະ ທຸຕິຍາພະຫຸວະຈະນະວ່າ 'daṇḍī' (ທັນທີ) ຈຶ່ງຖືກກ່າວໄວ້.


Bhāvī, bhāvī, bhāvino. Bhāviṃ, bhāvinaṃ, bhāvī, bhāvino. Bhāvinā, bhāvīhi, bhāvībhi. Bhāvissa, bhāvino, bhāvīnaṃ. Bhāvinā, bhāvismā, bhāvimhā, bhāvīhi, bhāvībhi. Bhāvissa, bhāvino, bhāvīnaṃ. (Bhāvini) bhāvismiṃ, bhāvimhi, bhāvīsu. Bho bhāvi, bho bhāvī, bhavanto bhāvino.

ພາວີ, ພາວີ, ພາວິໂນ. ພາວິງ, ພາວິນັງ, ພາວີ, ພາວິໂນ. ພາວິນາ, ພາວີຫິ, ພາວີພິ. ພາວິສສະ, ພາວິໂນ, ພາວີນັງ. ພາວິນາ, ພາວິສມາ, ພາວິມຫາ, ພາວີຫິ, ພາວີພິ. ພາວິສສະ, ພາວິໂນ, ພາວີນັງ. (ພາວິນິ) ພາວິສມິງ, ພາວິມຫິ, ພາວີສຸ. ໂພ ພາວິ, ໂພ ພາວີ, ພະວັນໂຕ ພາວິໂນ.


Evaṃ vibhāvī sambhāvī, paribhāvī dhajī gaṇī;

Sukhī rogī sasī kuṭṭhī, makuṭī kusalī balī.

ໃນທຳນອງດຽວກັນນີ້: ວິພາວີ, ສັມພາວີ, ປະຣິພາວີ, ທະຊີ, ຄະນີ, ສຸຂີ, ໂຣຄີ, ສະສີ, ກຸດຖີ, ມະກຸຕີ, ກຸສະລີ, ພະລີ.


Jaṭī yogī karī yānī, tomarī musalī phalī;

Dantī mantī sudhī medhī, bhāgī bhogī nakhī sikhī.

ຊະຕີ, ໂຍຄີ, ຄະຣີ, ຍານີ, ໂຕມະຣີ, ມຸສະລີ, ຜະລີ, ທັນຕີ, ມັນຕີ, ສຸທີ, ເມທີ, ພາຄີ, ໂພຄີ, ນະຂີ, ສິຂີ.


Dhammī saṅghī ñāṇī atthī, hatthī cakkhī pakkhī dāṭhī;

Raṭṭhī chattī mālī cammī, cārī cāgī kāmī sāmī.

ທັມມີ, ສັງຄີ, ຍານີ, ອັດຖີ, ຫັດຖີ, ຈັກຂີ, ປັກຂີ, ທາຖີ, ຣັດຖີ, ສັດຕີ, ມາລີ, ຈັມມີ, จາຣີ, ຈາຄີ, ກາມີ, ສາມີ.


Mallakārī pāpakārī, sattughātī dīghajīvī;

Dhammavādī sīhanādī, bhūmisāyī sīghayāyī.

ມັລລະກາຣີ, ປາປະກາຣີ, ສັດຕຸຄາຕີ, ທີຄະຊີວີ, ທັມມະວາທີ, ສີຫະນາທີ, ພູມิສາຍີ, ສີຄະຍາຍີ.


Vajjadassī ca pāṇī ca, yasassiccādayopi ca;

Etesaṃ koci bhedo tu, ekadesena vuccate.

ແລະ ຄຳວ່າ 'ວັດຊະທັດສີ' (vajjadassī), 'ປານີ' (pāṇī), 'ຍະສັດສີ' (yasassī) ເປັນຕົ້ນ; ຄວາມແຕກຕ່າງບາງປະການຂອງສັບເຫຼົ່ານີ້ ຈະຖືກກ່າວສະແດງໄວ້ໂດຍສັງເຂບ.


Īkārantapulliṅgapadesu hi ‘‘vajjadassī, pāṇī’’iccevamādīnaṃ upayogabhummavacanaṭṭhāne ‘‘vajjadassinaṃ, pāṇine’’tiādīnipi rūpāni bhavanti. Ettha ca –

ເພາະວ່າ ໃນບັນດາບົດທີ່ມີ ອີ-ກາຣັນ ປຸມລີງ ເຊັ່ນ 'vajjadassī, pāṇī' ເປັນຕົ້ນ ໃນຕຳແໜ່ງຂອງທຸຕິຍາວິພັດ ແລະ ສັດຕະມີວິພັດ ຍ່ອມມີຮູບເປັນ 'vajjadassinaṃ, pāṇine' ເປັນຕົ້ນອີກດ້ວຍ. ແລະ ໃນທີ່ນີ້:


‘‘Nidhīnaṃva pavattāraṃ, yaṃ passe vajjadassinaṃ;

Evaṃ jarā ca maccu ca, adhivattanti pāṇine.

“ບຸກຄົນພຶງເຫັນຜູ້ໃດວ່າ ເປັນຜູ້ຊີ້ບອກຂຸມຊັບ ຄື ຜູ້ຊີ້ບອກໂທດ (vajjadassinaṃ)... ຄວາມແກ່ ແລະ ຄວາມຕາຍ ຍ່ອມຄອບງຳສັດທັງຫຼາຍ (pāṇine) ຢ່າງນີ້.


Samupagacchati [Pg.250] sasini gaganatalaṃ.

ພະຈັນ (sasini) ຍ່ອມເຂົ້າໄປສູ່ທ້ອງຟ້າ.


Upahacca manaṃ majjho, mātaṅgasmiṃ yasassine;

Ucchinno saha raṭṭhena, majjhāraññaṃ tadā ahu.

ພະຍາມັດຊະ ໄດ້ປະທຸສະຮ້າຍຕໍ່ຈິດໃຈຂອງພະຍາຊ້າງຜູ້ມີຊື່ສຽງໂດ່ງດັງ (yasassine), ຈຶ່ງຖືກທຳລາຍພ້ອມທັງແວ່ນແຄວ້ນ, ໃນຄັ້ງນັ້ນ ສະຖານທີ່ນັ້ນຈຶ່ງໄດ້ກາຍເປັນປ່າມັດຊະ.


Susukhaṃ vata jīvāma, verinesu averino’’ti

ພວກເຮົາຈົ່ງເປັນຜູ້ບໍ່ມີເວນ ຢູ່ຮ່ວມກັບພວກຄົນທີ່ມີເວນທັງຫຼາຍ ເປັນຢູ່ຢ່າງມີຄວາມສຸກແທ້ໜໍ”


Evamādayo payogā veditabbā, ayaṃ nayo daṇḍīpadādīsupi labbhateva samānagatikattā daṇḍīpadādīnaṃ vajjadassīpadādīhi. Tasmā upayogaṭṭhāne ‘‘daṇḍiṃ, daṇḍinaṃ, daṇḍino, daṇḍine’’ti yojetabbaṃ. Bhummaṭṭhāne ‘‘daṇḍismiṃ, daṇḍimhi, daṇḍini, daṇḍine, daṇḍīsu, daṇḍinesū’’ti yojetabbaṃ. Esa nayo gāmaṇī senānīiccādīni vajjetvā yathārahaṃ īkārantapulliṅgesu netabbo.

ພຶງຊາບວິທີການປະກອບ (ຄຳສັບ) ເປັນຕົ້ນຢ່າງນີ້. ວິທີການນີ້ ຍ່ອມໄດ້ແມ້ໃນຄຳສັບທັງຫຼາຍມີ "ທັນທິ" (daṇḍī) ເປັນຕົ້ນ ເພາະຄຳສັບທັງຫຼາຍມີ "ທັນທິ" ເປັນຕົ້ນ ມີຄະຕິສະເໝີກັນກັບຄຳສັບທັງຫຼາຍມີ "ວັດຊະທັດສີ" (vajjadassī) ເປັນຕົ້ນ. ເພາະສະນັ້ນ ໃນອຸປະໂຍຄະວິບັດ (ທຸຕິຍາວິບັດ) ພຶງປະກອບວ່າ "ທັນທິງ, ທັນທິນັງ, ທັນທິໂນ, ທັນທິເນ". ໃນພູມມະວິບັດ (ສັດຕະມີວິບັດ) ພຶງປະກອບວ່າ "ທັນທິສມິງ, ທັນທິມຫິ, ທັນທິນິ, ທັນທິເນ, ທັນທີສຸ, ທັນທິເນສຸ". ວິທີການນີ້ ຍົກເວັ້ນຄຳສັບວ່າ "ຄາມະນີ" (gāmaṇī) ແລະ "ເສນານີ" (senānī) ເປັນຕົ້ນແລ້ວ ພຶງນຳໄປໃຊ້ໃນປຸລລິງທີ່ມີ ອີ-ກາຣັນ ຕາມສົມຄວນ.


Savinicchayoyaṃ īkārantapulliṅgānaṃ pakatirūpassa nāmikapadamālāvibhāgo.

ນີ້ຄືການຈຳແນກຕາຕະລາງການແຈກວິບັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຂອງປົກກະຕິຮູບ ແຫ່ງປຸລລິງທີ່ມີ ອີ-ກາຣັນ ພ້ອມທັງການວິນິດໄສ.


Īkārantatāpakatikaṃ īkārantapulliṅgaṃ niṭṭhitaṃ.

ປຸລລິງທີ່ມີ ອີ-ກາຣັນ ເຊິ່ງມີຄວາມເປັນ ອີ-ກາຣັນ ເປັນປົກກະຕິ ຈົບແລ້ວ.


Idāni bhūdhātumayānaṃ ukārantapulliṅgānaṃ appasiddhattā aññesaṃ ukārantapulliṅgānaṃ vasena pakatirūpassa nāmikapadamālaṃ pūressāma. Katamāni tāni? ‘‘Bhikkhu hetu setu ketu rāhu bhāṇu khāṇu saṅku ucchu veḷu maccu jantu sindhu bandhu ruru neru sattu babbu paṭu bindu garu’’iccādīni.

ບັດນີ້ ເພາະປຸລລິງທີ່ມີ ອຸ-ກາຣັນ ເຊິ່ງສຳເລັດມາຈາກ ພູ-ທາດ ມີຈຳນວນໜ້ອຍ ເຮົາຈະສະແດງຕາຕະລາງການແຈກວິບັດນາມຂອງປົກກະຕິຮູບ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປຸລລິງທີ່ມີ ອຸ-ກາຣັນ ເຫຼົ່າອື່ນໃຫ້ບໍລິບູນ. ຄຳສັບເຫຼົ່ານັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ຄື "ພິກຂຸ" (bhikkhu), "ເຫຕຸ" (hetu), "ເສຕຸ" (setu), "ເກຕຸ" (ketu), "ຣາຫຸ" (rāhu), "ພາຕຸ" (bhāṇu), "ຂານຸ" (khāṇu), "ສັງກຸ" (saṅku), "ອຸດສຸ" (ucchu), "ເວລຸ" (veḷu), "ມັດຈຸ" (maccu), "ຈັນຕຸ" (jantu), "ສິນທຸ" (sindhu), "ບັນທຸ" (bandhu), "ຣຸຣຸ" (ruru), "ເນຣຸ" (neru), "ສັດຕຸ" (sattu), "ບັບພຸ" (babbu), "ປະຕຸ" (paṭu), "ບິນທຸ" (bindu) ແລະ "ຄະຣຸ" (garu) ເປັນຕົ້ນ.


Bhikkhu, bhikkhū, bhikkhavo. Bhikkhuṃ, bhikkhū, bhikkhavo. Bhikkhunā, bhikkhūhi, bhikkhūbhi. Bhikkhussa, bhikkhuno, bhikkhūnaṃ. Bhikkhunā, bhikkhusmā, bhikkhumhā, bhikkhūhi, bhikkhūbhi. Bhikkhussa, bhikkhuno, bhikkhūnaṃ. Bhikkhusmiṃ, bhikkhumhi, bhikkhūsu. Bho bhikkhu, bhavanto bhikkhū, bhikkhave, bhikkhavo. Bhikkhuādīni aññāni ca taṃsadisāni evaṃ ñeyyāni.

ພິກຂຸ, ພິກຂູ, ພິກຂະໂວ (ປະຖະມາ). ພິກຂຸງ, ພິກຂູ, ພິກຂະໂວ (ທຸຕິຍา). ພິກຂຸນາ, ພິກຂູຫິ, ພິກຂູບິ (ຕະຕິຍາ). ພິກຂຸດສະ, ພິກຂຸໂນ, ພິກຂູນັງ (ຈະຕຸດຖີ). ພິກຂຸນາ, ພິກຂຸສມາ, ພິກຂຸມຫາ, ພິກຂູຫິ, ພິກຂູບິ (ປັນຈະມີ). ພິກຂຸດສະ, ພິກຂຸໂນ, ພິກຂູນັງ (ສະຖີ). ພິກຂຸສມິງ, ພິກຂຸມຫິ, ພິກຂູສຸ (ສັດຕະມີ). ໂພ ພິກຂຸ, ພະວັນໂຕ ພິກຂູ, ພິກຂະເວ, ພິກຂະໂວ (ອາລັປະນະ). ຄຳສັບທັງຫຼາຍມີ "ພິກຂຸ" ເປັນຕົ້ນ ແລະຄຳສັບອື່ນໆ ທີ່ມີຮູບສະເໝີກັນນັ້ນ ພຶງຊາບຢ່າງນີ້.


Ayampi [Pg.251] panettha viseso ñeyyo – hetu, hetū, hetuyo, hetavo. Hetuṃ, hetū, hetuyo, hetavo. Bho hetu, bhavanto hetū, hetave, hetavo. Sesaṃ bhikkhusamaṃ.

ແຕ່ໃນອະທິການນີ້ ພຶງຊາບຂໍ້ພິເສດນີ້ອີກວ່າ - ເຫຕຸ, ເຫຕູ, ເຫຕຸໂຍ, ເຫຕະໂວ (ປະຖະມາ). ເຫຕຸງ, ເຫຕູ, ເຫຕຸໂຍ, ເຫຕະໂວ (ທຸຕິຍາ). ໂພ ເຫຕຸ, ພະວັນໂຕ ເຫຕູ, ເຫຕະເວ, ເຫຕະໂວ (ອາລັປະນະ). ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເໝືອນກັບ "ພິກຂຸ".


Atha vā ‘‘hetuyā’’tiādīnaṃ dassanato ‘‘dhenuyā’’ti itthiliṅgarūpena sadisaṃ ‘‘hetuyā’’ti pulliṅgarūpampi sattamīṭhāne icchitabbaṃ. Kānici hi pulliṅgarūpāni kehici itthiliṅgarūpehi sadisāni bhavanti. Taṃ yathā? ‘‘Uṭṭhehi katte taramāno. Ehi bālekhamāpehi, kusarājaṃ mahabbalaṃ. Bhātarā mātarā adhipatiyā rattiyā hetuyo dhenuyo matyā petyā’’ti evaṃ nayadassanena ‘‘hetuyā tīṇi. Adhipatiyā satta. Uṭṭhehi katte’’tiādīsu liṅgavipallāsacintā na uppādetabbā.

ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ເພາະເຫັນການໃຊ້ຄຳສັບມີ "ເຫຕຸຍາ" (hetuyā) ເປັນຕົ້ນ ພຶງປາດຖະໜາຮູບປຸລລິງເປັນ "ເຫຕຸຍາ" ໃນສັດຕະມີວິບັດ ເຊິ່ງມີຮູບສະເໝີກັນກັບຮູບອິດຖີລິງວ່າ "ເທນຸຍາ" (dhenuyā) ແດ່. ເພາະວ່າ ຮູບປຸລລິງບາງຄຳ ຍ່ອມມີຮູບສະເໝີກັນກັບຮູບອິດຖີລິງບາງຄຳ. ຂໍ້ນັ້ນເປັນຢ່າງໃດ? ເຊັ່ນ: "ອຸດເຖຫິ ກັດເຕ ຕະຣະມາໂນ. ເອຫິ ບﺎເລ ຂະມາເປຫິ, ກຸສະຣາຊັງ ມະຫັບພະລັງ. ພາຕະຣາ ມາຕະຣາ ອະທິປະຕິຍາ ຣັດຕິຍາ ເຫຕຸໂຍ ເທນຸຍາ ມັດຍາ ເປດຍາ" ດັ່ງນີ້ ດ້ວຍການສະແດງແນວທາງຢ່າງນີ້ ບໍ່ພຶງໃຫ້ຄວາມຄິດສົງໄສໃນເລື່ອງລິງວິປັດລາດ (ການສະຫຼັບລິງ) ເກີດຂຶ້ນໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ "ເຫຕຸຍາ ຕີນິ. ອະທິປະຕິຍາ ສັດຕະ. ອຸດເຖຫິ ກັດເຕ" ເປັນຕົ້ນ.


Jantu, jantū, jantuyo, jantuno, jantavo. Jantuṃ, jantū, jantuyo, jantuno, jantavo. Bho jantu, bhavanto jantū, jantave jantavo. Sesaṃ bhikkhusamaṃ.

ຈັນຕຸ, จັນຕູ, ຈັນຕຸໂຍ, ຈັນຕຸໂນ, ຈັນຕະໂວ (ປະຖະມາ). ຈັນຕຸງ, ຈັນຕູ, ຈັນຕຸໂຍ, ຈັນຕຸໂນ, ຈັນຕະໂວ (ທຸຕິຍາ). ໂພ ຈັນຕຸ, ພະວັນໂຕ ຈັນຕູ, ຈັນຕະເວ, ຈັນຕະໂວ (ອາລັປະນະ). ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເໝືອນກັບ "ພິກຂຸ".


Garu, garū, garavo, garuno. Garuṃ, garū, garavo, garuno. Bho garu, bhavanto garū, garavo, garuno. Sesaṃ bhikkhusamaṃ. Ettha pana ‘‘bhattu ca garuno sabbe, paṭipūjeti paṇḍitā’’tipāḷinidassanaṃ. Tatra ‘‘bhikkhave’’ti āmantanapadaṃ cuṇṇiyapadesveva dissati, na gāthāsu. ‘‘Bhikkhavo’’ti paccattapadaṃ gāthāsuyeva dissati, na cuṇṇiyapadesu, apica ‘‘bhikkhave’’ti āmantanapadaṃ sāvakassa bhikkhūnaṃ āmantanapāḷiyaṃ sandhivisayeyeva dissati, na asandhivisaye, buddhassa pana bhikkhūnaṃ āmantanapāḷiyaṃ sandhivisayepi asandhivisayepi dissati. ‘‘Bhikkhavo’’ti āmantanapadaṃ buddhassa bhikkhūnaṃ āmantanapāḷiyaṃ gāthāsu ca dissati[Pg.252], cuṇṇiyapadesu ca sandhivisayeyeva dissati. Sāvakassa pana bhikkhūnaṃ āmantanapāḷiyaṃ na dissatīti ayaṃ dvinnaṃ viseso daṭṭhabbo. Tathā hi ‘‘evañca pana bhikkhave imaṃ sikkhāpadaṃ uddiseyyāthā’’tiādīsu ‘‘bhikkhave’’ti padaṃ cuṇṇiyapadesveva diṭṭhaṃ. ‘‘Bhikkhavo tisatā ime, yācanti pañjalīkatā’’tiādīsu ‘‘bhikkhavo’’ti paccattapadaṃ gāthāsuyeva diṭṭhaṃ. ‘‘Āyasmā sāriputto bhikkhū āmantesi āvuso bhikkhave’’ti evamādīsu sāvakassa bhikkhūnaṃ āmantanapāḷīsu sandhivisayeyeva ‘‘bhikkhave’’ti padaṃ diṭṭhaṃ. ‘‘Bhikkhū āmantesi sotukāmattha bhikkhave’’ti ‘‘idha bhikkhave bhikkhū’’tiādīsu pana buddhassa bhikkhūnaṃ āmantanapāḷīsu sandhivisayāvisayesu ‘‘bhikkhave’’ti padaṃ diṭṭhaṃ. ‘‘Araññe rukkhamūle vā, suññāgāreva bhikkhavo’’ti ‘‘tatra kho bhagavā bhikkhū āmantesi bhikkhavo’’ti evamādīsu buddhassa bhikkhūnaṃ āmantanapāḷīsu ‘‘bhikkhavo’’ti āmantanapadaṃ gāthāsu ca diṭṭhaṃ, cuṇṇiyapadesu ca sandhivisayeyeva diṭṭhaṃ. Iccevaṃ –

ຄະຣຸ, ຄະຣູ, ຄະຣະໂວ, ຄະຣຸໂນ (ປະຖະມາ). ຄະຣຸງ, ຄະຣູ, ຄະຣະໂວ, ຄະຣຸໂນ (ທຸຕິຍາ). ໂພ ຄະຣຸ, ພະວັນໂຕ ຄະຣູ, ຄະຣະໂວ, ຄະຣຸໂນ (ອາລັປະນະ). ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເໝືອນກັບ "ພິກຂຸ". ແຕ່ໃນອະທິການນີ້ ມີຫຼັກຖານໃນພະບາລີວ່າ "ພັດຕຸ ຈະ ຄະຣຸໂນ ສັບເພ, ປະຕິປູເຊຕິ ປັນທິຕາ" (ບັນດິດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມບູຊາຕອບເຊິ່ງສາມີ ແລະຄູທັງປວງ). ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳຮ້ອງເອີ້ນ (ອາລັປະນະ) ວ່າ "ພິກຂະເວ" (bhikkhave) ຍ່ອມປາກົດສະເພາະໃນພາກສ່ວນຮ້ອຍແກ້ວ (ຈຸນນິຍະປະເທດ) ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ປາກົດໃນຄາຖາ (ຮ້ອຍກອງ). ຄຳປະຖະມາວິບັດວ່າ "ພິກຂະໂວ" (bhikkhavo) ຍ່ອມປາກົດສະເພາະໃນຄາຖາເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ປາກົດໃນຮ້ອຍແກ້ວ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄຳຮ້ອງເອີ້ນວ່າ "ພິກຂະເວ" ໃນພະບາລີທີ່ເປັນຄຳຮ້ອງເອີ້ນພິກຂຸທັງຫຼາຍຂອງພະສາວົກ ຍ່ອມປາກົດສະເພາະໃນບ່ອນທີ່ມີການສົນທິ (ສັນທິວິໄສ) ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ປາກົດໃນບ່ອນທີ່ບໍ່ມີການສົນທິ (ອະສັນທິວິໄສ). ແຕ່ໃນພະບາລີທີ່ເປັນຄຳຮ້ອງເອີ້ນພິກຂຸທັງຫຼາຍຂອງພະພຸດທະເຈົ້າ ຍ່ອມປາກົດທັງໃນບ່ອນທີ່ມີການສົນທິ ແລະບ່ອນທີ່ບໍ່ມີການສົນທິ. ຄຳຮ້ອງເອີ້ນວ່າ "ພິກຂະໂວ" ໃນພະບາລີທີ່ເປັນຄຳຮ້ອງເອີ້ນພິກຂຸທັງຫຼາຍຂອງພະພຸດທະເຈົ້າ ຍ່ອມປາກົດທັງໃນຄາຖາ ແລະໃນຮ້ອຍແກ້ວສະເພາະໃນບ່ອນທີ່ມີການສົນທິເທົ່ານັ້ນ. ແຕ່ໃນພະບາລີທີ່ເປັນຄຳຮ້ອງເອີ້ນພິກຂຸທັງຫຼາຍຂອງພະສາວົກ ຍ່ອມບໍ່ປາກົດເລີຍ. ພຶງເຫັນຂໍ້ແຕກຕ່າງກັນລະຫວ່າງສອງຄຳນີ້ຢ່າງນີ້. ດ້ວຍວ່າ ຄຳວ່າ "ພິກຂະເວ" ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ເອວັນຈະ ປະນະ ພິກຂະເວ ອິມັງ ສິກຂາປະທັງ ອຸດທິເສຍຢາຖະ" ປາກົດສະເພາະໃນຮ້ອຍແກ້ວເທົ່ານັ້ນ. ຄຳປະຖະມາວິບັດວ່າ "ພິກຂະໂວ" ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ "ພິກຂະໂວ ຕິສະຕາ ອิເມ, ຍາຈັນຕິ ປັນຊະລີກະຕາ" ປາກົດສະເພາະໃນຄາຖາເທົ່ານັ້ນ. ຄຳວ່າ "ພິກຂະເວ" ໃນພະບາລີທີ່ເປັນຄຳຮ້ອງເອີ້ນພິກຂຸທັງຫຼາຍຂອງພະສາວົກ ເຊັ່ນ "ອາຍັສມາ ສາຣິປຸດໂຕ ພິກຂູ ອາມັນເຕສິ ອາວຸໂສ ພິກຂະເວ" ປາກົດສະເພາະໃນບ່ອນທີ່ມີການສົນທິເທົ່ານັ້ນ. ສ່ວນຄຳວ່າ "ພິກຂະເວ" ໃນພະບາລີທີ່ເປັນຄຳຮ້ອງເອີ້ນພິກຂຸທັງຫຼາຍຂອງພະພຸດທະເຈົ້າ ເຊັ່ນ "ພິກຂູ ອາມັນເຕສິ ໂສຕຸກາມັດຖາ ພິກຂະເວ" ແລະ "ອິທະ ພິກຂະເວ ພິກຂູ" ເປັນຕົ້ນ ປາກົດທັງໃນບ່ອນທີ່ມີການສົນທິ ແລະບໍ່ມີການສົນທິ. ຄຳຮ້ອງເອີ້ນວ່າ "ພິກຂະໂວ" ໃນພະບາລີທີ່ເປັນຄຳຮ້ອງເອີ້ນພິກຂຸທັງຫຼາຍຂອງພະພຸດທະເຈົ້າ ເຊັ່ນ "ອະຣັນເຍ ຣຸກຂະມູເລ ວາ, ສຸນຍາຄາເຣວາ ພິກຂະໂວ" ແລະ "ຕັດຕະຣະ ໂຂ ພະຄະວາ ພິກຂູ ອາມັນເຕສິ ພິກຂະໂວ" ເປັນຕົ້ນ ປາກົດທັງໃນຄາຖາ ແລະໃນຮ້ອຍແກ້ວສະເພາະໃນບ່ອນທີ່ມີການສົນທິເທົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ -


Cuṇṇiyeva pade diṭṭhaṃ, ‘‘bhikkhave’’ti padaṃ dvidhā;

Yato pavattate sandhi-visayāvisayesu taṃ.

ຄຳວ່າ "ພິກຂະເວ" ປາກົດສະເພາະໃນບົດຮ້ອຍແກ້ວເທົ່ານັ້ນ ໂດຍມີ ໒ ຢ່າງ ເພາະຄຳນັ້ນຍ່ອມເປັນໄປໃນບ່ອນທີ່ມີການສົນທິ ແລະບ່ອນທີ່ບໍ່ມີການສົນທິ.


‘‘Bhikkhavo’’ti padaṃ diṭṭhaṃ, gāthāyañceva cuṇṇiye;

Padasmimpi ca sandhissa, visayevāti niddiseti.

ພຶງສະແດງວ່າ ຄຳວ່າ "ພິກຂະໂວ" ປາກົດທັງໃນຄາຖາ ແລະໃນບົດຮ້ອຍແກ້ວ ແຕ່ໃນບົດຮ້ອຍແກ້ວນັ້ນ ປາກົດສະເພາະໃນບ່ອນທີ່ມີການສົນທິເທົ່ານັ້ນ.


Savinicchayoyaṃ ukārantapulliṅgānaṃ pakatirūpassa nāmikapadamālāvibhāgo.

ນີ້ຄືການຈຳແນກຕາຕະລາງການແຈກວິບັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຂອງປົກກະຕິຮູບ ແຫ່ງປຸລລິງທີ່ມີ ອຸ-ກາຣັນ ພ້ອມທັງການວິນິດໄສ.


Ukārantatāpakatikaṃ ukārantapulliṅgaṃ niṭṭhitaṃ.

ປຸລລິງທີ່ມີ ອຸ-ກາຣັນ ເຊິ່ງມີຄວາມເປັນ ອຸ-ກາຣັນ ເປັນປົກກະຕິ ຈົບແລ້ວ.


Idāni pana sayambhūiccetassa pakatirūpassa taṃsadisānañca nāmikapadamālaṃ kathayāma –

ບັດນີ້ ເຮົາຈະກ່າວຕາຕະລາງການແຈກວິບັດນາມຂອງປົກກະຕິຮູບ ແຫ່ງຄຳວ່າ "ສະຍຳພູ" (sayambhū) ນີ້ ແລະຄຳທີ່ມີຮູບສະ微ກັນກັບຄຳນັ້ນ -


Sayambhū[Pg.253], sayambhū, sayambhuvo. Sayambhuṃ, sayambhū, sayambhuvo. Sayambhunā, sayambhūhi, sayambhūbhi. Sayambhussa, sayambhuno, sayambhūnaṃ. Sayambhunā, sayambhusmā, sayambhumhā, sayambhūhi, sayambhūbhi. Sayambhussa, sayambhuno, sayambhūnaṃ. Sayambhusmiṃ, sayambhumhi, sayambhūsu. Bho sayambhu, bho sayambhū, bhavanto sayambhū, sayambhuvo. Evaṃ pabhū abhibhūvibhū iccādīnipi.

ສະຍຳພູ, ສະຍຳພູ, ສະຍຳພຸໂວ (ປະຖະມາ). ສະຍຳພຸງ, ສະຍຳພູ, ສະຍຳພຸໂວ (ທຸຕິຍາ). ສະຍຳພຸນາ, ສະຍຳພູຫິ, ສະຍຳພູບິ (ຕະຕິຍາ). ສະຍຳພຸດສະ, ສະຍຳພຸໂນ, ສະຍຳພູນັງ (ຈະຕຸດຖີ). ສະຍຳພຸນາ, ສະຍຳພຸສມາ, ສະຍຳພຸມຫາ, ສະຍຳພູຫິ, ສະຍຳພູບິ (ປັນຈະມີ). ສະຍຳພຸດສະ, ສະຍຳພຸໂນ, ສະຍຳພູນັງ (ສະຖີ). ສະຍຳພຸສມິງ, ສະຍຳພຸມຫິ, ສະຍຳພູສຸ (ສັດຕະມີ). ໂພ ສະຍຳພຸ, ໂພ ສະຍຳພູ, ພະວັນໂຕ ສະຍຳພູ, ສະຍຳພຸໂວ (ອາລັປະນະ). ຄຳວ່າ "ປະພູ" (pabhū), "ອະພິພູ" (abhibhū), "ວິພູ" (vibhū) ເປັນຕົ້ນ ກໍແຈກຢ່າງນີ້ຄືກັນ.


Sabbaññū, sabbaññū, sabbaññuno. Sabbaññuṃ, sabbaññū, sabbaññuno. Bho sabbaññu, bhavanto sabbaññū, sabbaññuno, sesāsu vibhattīsu padāni bhikkhusadisāni bhavanti, evaṃ vidū viññū kataññū maggaññū dhammaññū atthaññū kālaññū rattaññū mattaññū vadaññū avadaññū iccādīni.

ສັບພັນຍູ, ສັບພັນຍູ, ສັບພັນຍຸໂນ. ສັບພັນຍຸງ, ສັບພັນຍູ, ສັບພັນຍຸໂນ. ໂພ ສັບພັນຍຸ, ພະວັນໂຕ ສັບພັນຍູ, ສັບພັນຍຸໂນ, ໃນວິບັດທີ່ເຫຼືອທັງຫຼາຍ ບົດທັງຫຼາຍຍ່ອມເປັນເໝືອນກັບພິກຂຸສັບ, (ບົດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້) ຄື ວິທູ, ວິນຍູ, ກະຕັນຍູ, ມັກຄັນຍູ, ທັມມັນຍູ, ອັດຖັນຍູ, ກາລັນຍູ, ຣັດຕັນຍູ, ມັດຕັນຍູ, ວະທັນຍູ, ອະວະທັນຍູ ເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມເປັນຢ່າງນີ້ຄືກັນ.


Tatra ‘‘ye ca laddhā manussattaṃ, vadaññū vītamaccharā’’ti ettha ‘‘vadaññū’’ti paccattabahuvacanassa dassanato sayambhū sabbaññū iccādīnampi paccattopayogabahuvacanattaṃ gahetabbaṃ. Apica ‘‘vidū, viññū’’tiādīsu ‘‘paracittavidunī’’ti itthiliṅgadassanato itthiliṅge vattabbe ‘‘vidunī, vidunī, viduniyo. Viduniṃ, vidunī, viduniyo. Viduniyā’’ti itthinayena padamālā kātabbā. Tathā ‘‘viññū paṭibalā subhāsitadubbhāsitaṃ duṭṭhullāduṭṭhullaṃ ājānitu’’nti ettha ‘‘viññū’’ti itthiliṅgadassanato ‘‘kodhanā akataññū ca, pisuṇā mittabhedikā’’ti ettha ca ‘‘akataññū’’ti itthiliṅgadassanatopi ‘‘viññū, viññū, viññuyo. Viññuṃ, viññū, viññuyo. Viññuyā’’ti ca ‘‘kataññū, kataññū, kataññuyo. Kataññuṃ, kataññū, kataññuyo, kataññuyāti ca jambūnayena padamālā kātabbā. Evaṃ ‘‘maggaññū, dhammaññū’’iccādīsupi. ‘‘Sayambhū’’ti pade pana [Pg.254] ‘‘sayambhu ñāṇaṃ gotrabhu citta’’nti dassanato napuṃsakaliṅgatte vattabbe ‘‘sayambhu, sayambhū, sayambhūni. Sayambhuṃ, sayambhū, sayambhūnī’’ti napuṃsake āyunayopi gahetabbo. Esa nayo sesesupi yathārahaṃ gahetabbo.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ເພາະເຫັນບົດວ່າ “ວະທັນຍູ” (vadaññū) ໃນຄາຖາວ່າ “ye ca laddhā manussattaṃ, vadaññū vītamaccharā” (ຊົນເຫຼົ່າໃດໄດ້ອັດຕະພາບເປັນມະນຸດແລ້ວ ເປັນຜູ້ຮູ້ຖ້ອຍຄຳ ປາສະຈາກຄວາມຕະໜີ່) ເປັນປັດຈັດຕະພະຫຸວະຈະນະ (ປະຖົມມາພິພັດ ພະຫຸວະຈະນະ), ຄວາມເປັນປັດຈັດຕະພະຫຸວະຈະນະ ແລະ ອຸປະໂຍຄະພະຫຸວະຈະນະ (ທຸຕິຍາພິພັດ ພະຫຸວະຈະນະ) ຂອງສັບທັງຫຼາຍມີ ສະຍຳພູ ແລະ ສັບພັນຍູ ເປັນຕົ້ນ ກໍພຶງຖືເອົາດ້ວຍ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ໃນສັບທັງຫຼາຍມີ “ວິທູ, ວິນຍູ” ເປັນຕົ້ນ, ເພາະເຫັນຄວາມເປັນອິດຖີລີງໃນບົດວ່າ “paracittavidunī” (ຜູ້ຮູ້ຈິດຂອງຜູ້ນຶ່ນ), ເມື່ອຈະກ່າວໃນອິດຖີລີງ ພຶງເຮັດປະທະມາລາຕາມແບບອິດຖີລີງ (ຄື ຊຳພູສັບ) ວ່າ “ວິທຸນີ, ວິທຸນີ, ວິທຸນιໂຍ. ວິທຸນິງ, ວິທຸນີ, ວິທຸນιໂຍ. ວິທຸນິຍາ”. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ໃນບົດວ່າ “viññū paṭibalā subhāsitadubbhāsitaṃ duṭṭhullāduṭṭhullaṃ ājānituṃ” (ຍິງຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ ເປັນຜູ້ສາມາດທີ່ຈະຮູ້ທົ່ວເຖິງຄຳທີ່ກ່າວດີ ແລະ ກ່າວຊົ່ວ ຄຳທີ່ຫຍາບຊ້າ ແລະ ບໍ່ຫຍາບຊ້າ), ເພາະເຫັນບົດວ່າ “ວິນຍູ” (viññū) ເປັນອິດຖີລີງ, ແລະ ໃນບົດວ່າ “kodhanā akataññū ca, pisuṇā mittabhedikā” (ຍິງທັງຫຼາຍເປັນຜູ້ມັກໂກດ ບໍ່ຮູ້ອຸປະການະຄຸນ ມັກສໍສຽດ ທຳລາຍມິດ), ເພາະເຫັນບົດວ່າ “ອະກະຕັນຍູ” (akataññū) ເປັນອິດຖີລີງ, ພຶງເຮັດປະທະມາລາຕາມແບບຊຳພູສັບ (jambūnaya) ວ່າ “ວິນຍູ, ວິນຍູ, ວິນຍຸໂຍ. ວິນຍຸງ, ວິນຍູ, ວິນຍຸໂຍ. ວິນຍຸຍາ” ແລະ “ກະຕັນຍູ, ກະຕັນຍູ, ກະຕັນຍຸໂຍ. ກະຕັນຍຸງ, ກະຕັນຍູ, ກະຕັນຍຸໂຍ, ກະຕັນຍຸຍາ”. ໃນສັບທັງຫຼາຍມີ “ມັກຄັນຍູ, ທັມມັນຍູ” ເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມເປັນຢ່າງນີ້ຄືກັນ. ສ່ວນໃນບົດວ່າ “ສະຍຳພູ” (sayambhū), ເພາະເຫັນໃນພະບາລີວ່າ “sayambhu ñāṇaṃ gotrabhu cittaṃ” (ຍານອັນເກີດຂຶ້ນເອງ ຈິດອັນເປັນໂຄຕະຣະພູ), ເມື່ອຈະກ່າວໃນນະປຸງສະກະລີງ ກໍພຶງຖືເອົາຕາມແບບອາຍຸສັບ (āyunaya) ໃນນະປຸງສະກະລີງ ວ່າ “ສະຍຳພຸ, ສະຍຳພູ, ສະຍຳພູນິ. ສະຍຳພຸງ, ສະຍຳພູ, ສະຍຳພູນິ”. ວິທີນີ້ ພຶງຖືເອົາໃນສັບທີ່ເຫຼືອທັງຫຼາຍຕາມສົມຄວນ.


Savinicchayoyaṃ ūkārantapulliṅgānaṃ pakatirūpassa nāmikapadamālāvibhāgo.

ນີ້ຄືການຈຳແນກປະທະມາລານາມ ຂອງປົກກະຕິຮູບແຫ່ງອູກາຣັນຕະປຸລລິງ ພ້ອມທັງການວິນິດໄສ.


Ūkārantatāpakatikaṃ ūkārantapulliṅgaṃ niṭṭhitaṃ.

ອູກາຣັນຕະປຸລລິງ ທີ່ມີອູກາຣັນຕະເປັນປົກກະຕິ ຈົບແລ້ວ.


Iti sabbathāpi pulliṅgānaṃ pakatirūpassa

ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ການຈຳແນກປະທະມາລານາມ ຂອງປົກກະຕິຮູບແຫ່ງປຸລລິງທັງຫຼາຍ ໂດຍປະການທັງປວງ


Nāmikapadamālāvibhāgo samatto.

ຈຶ່ງເປັນອັນສຳເລັດບໍລິບູນ.


Yasmā panāyaṃ samattopi pāvacanādīsu yaṃ yaṃ ṭhānaṃ sotūnaṃ sammuyhanaṭṭhānaṃ dissati, tattha tattha sotūnamanuggahāya codanāsodhanāvasena saṃsayaṃ samugghāṭetvā puna vattabbo hoti, tasmā kiñci padesamettha kathayāma.

ແຕ່ເນື່ອງຈາກວ່າ ເຖິງແມ່ນການຈຳແນກປະທະມາລານາມນີ້ຈະສຳເລັດແລ້ວ, ແຕ່ໃນພະທຳວິໄນເປັນຕົ້ນ ຍັງປາກົດມີບາງບ່ອນທີ່ເປັນບ່ອນຫຼົງໄຫຼງົງງວຍຂອງຜູ້ຟັງ, ເພື່ອອະນຸເຄາະແກ່ຜູ້ຟັງໃນບ່ອນນັ້ນໆ ໂດຍການກຳຈັດຄວາມສົງໄສດ້ວຍວິທີການຕັ້ງຄຳຖາມແລະແກ້ໄຂ (ໂຈທະນາແລະໂສທະນາ) ຈຶ່ງຈຳເປັນຕ້ອງກ່າວຊ້ຳອີກ, ດັ່ງນັ້ນ ພວກເຮົາຈະກ່າວເຖິງບາງສ່ວນໃນເລື່ອງນີ້.


Yaṃ kira bho pāḷiyaṃ ‘‘saññate brahmacārayo, apace brahmacārayo’’ti ca rūpaṃ ikārantassa aggisaddassa ‘‘aggayo’’ti rūpamiva vuttaṃ, taṃ tathā avatvā īkārantassa daṇḍīsaddassa ‘‘daṇḍino’’ti rūpamiva ‘‘brahmacārino’’icceva vattabbanti? Saccaṃ, tattha ‘‘brahmaṃ caratīti brahmacāri yathā munātīti munī’’ti evaṃ ikārantavasena icchitattā. ‘‘Munayo aggayo’’ti rūpāni viya ‘‘brahmacārayo’’ti rūpaṃ bhavati. Aññattha pana ‘‘brahmaṃ caraṇasīloti brahmacārī, yathā dukkaṭaṃ kammaṃ karaṇasīloti dukkaṭakammakārī’’ti evaṃ tassīlatthaṃ gahetvā īkārantavasena gahaṇe ‘‘dukkaṭakammakārino’’ti rūpamiva ‘‘daṇḍo assa atthīti daṇḍī’’ti īkārantassa saddassa ‘‘daṇḍino’’ti rūpamiva ca ‘‘brahmacārino’’ti rūpaṃ bhavati. Tathā hi ‘‘ime hi nāma dhammacārino samacārino brahmacārino saccavādino [Pg.255] sīlavanto kalyāṇadhammā paṭijānissantī’’ti pāḷi dissati. Evaṃ ikārantavasena ‘‘brahmacārayo’’ti paccattopayogālapanabahuvacanarūpaṃ yujjati, puna īkārantavasena ‘‘brahmacārino’’ti paccattopayogālapanabahuvacanarūpampi yujjati, tasmā ‘‘brahmacāri, brahmacārī, brahmacārayo’’ti agginayena, ‘‘brahmacārī, brahmacārī, brahmacārino’’ti daṇḍīnayena ca padamālā gahetabbā.

ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນພະບາລີວ່າ “saññate brahmacārayo, apace brahmacārayo” (ປະພຶດພົມມະຈັນໃນຜູ້ສຳລວມທັງຫຼາຍ, ບູຊາຜູ້ປະພຶດພົມມະຈັນທັງຫຼາຍ) ເຊິ່ງມີຮູບເໝືອນກັບ “ອັກຄະໂຍ” (aggayo) ຂອງອັກຄິສັບ ທີ່ເປັນອິກາຣັນຕະນັ້ນ, ບໍ່ຄວນກ່າວຢ່າງນັ້ນ ແຕ່ຄວນກ່າວວ່າ “ພຣົມມະຈາຣิໂນ” (brahmacārino) ເໝືອນກັບຮູບວ່າ “ທັນທິໂນ” (daṇḍino) ຂອງທັນທິສັບ ທີ່ເປັນອີກາຣັນຕະ ບໍ່ແມ່ນຫຼື? ຕອບວ່າ: ຈິງຢູ່, ໃນບົດນັ້ນ ເພາະມີຄວາມປະສົງຈະໃຫ້ເປັນອິກາຣັນຕະ ໂດຍວິເຄາະວ່າ “brahmaṃ caratīti brahmacāri” (ຜູ້ໃດຍ່ອມປະພຶດເຊິ່ງພົມມະຈັນ ເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ພຣົມມະຈາຣິ) ເໝືອນກັບ “munātīti munī” (ຜູ້ໃດຍ່ອມຮູ້ ເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ມຸນິ), ຮູບວ່າ “ພຣົມມະຈາຣະໂຍ” (brahmacārayo) ຈຶ່ງມີຂຶ້ນ ເໝືອນກັບຮູບວ່າ “ມຸນະໂຍ” (munayo) ແລະ “ອັກຄະໂຍ” (aggayo). ແຕ່ໃນບ່ອນອື່ນ, ເມື່ອຖືເອົາອັດຖະແຫ່ງຕັດສີລະ (ຄວາມເປັນປົກກະຕິ) ໂດຍວິເຄາະວ່າ “brahmaṃ caraṇasīloti brahmacārī” (ຜູ້ມີອັນປະພຶດເຊິ່ງພົມມະຈັນເປັນປົກກະຕິ ຊື່ວ່າ ພຣົມມະຈາຣີ) ເໝືອນກັບ “dukkaṭaṃ kammaṃ karaṇasīloti dukkaṭakammakārī” (ຜູ້ມີອັນເຮັດເຊິ່ງກຳອັນຊົ່ວຊ້າເປັນປົກກະຕິ ຊື່ວ່າ ທຸກກະຕະກຳມະກາຣີ) ແລ້ວຖືເອົາເປັນອີກາຣັນຕະ, ຮູບວ່າ “ພຣົມມະຈາຣິໂນ” (brahmacārino) ກໍຍ່ອມມີຂຶ້ນ ເໝືອນກັບຮູບວ່າ “ທຸກກະຕະກຳມະກາຣິໂນ” (dukkaṭakammakārino) ແລະ ເໝືອນກັບຮູບວ່າ “ທັນທິໂນ” (daṇḍino) ຂອງທັນທິສັບ ທີ່ເປັນອີກາຣັນຕະ ໂດຍວິເຄາະວ່າ “daṇḍo assa atthīti daṇḍī” (ໄມ້ເທົ້າມີຢູ່ແກ່ຜູ້ນັ້ນ ເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ທັນທິ). ດ້ວຍວ່າ ພະບາລີປາກົດມີຢ່າງນີ້ວ່າ: “ime hi nāma dhammacārino samacārino brahmacārino saccavādino sīlavanto kalyāṇadhammā paṭijānissantī” (ດ້ວຍວ່າ ຊົນເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມປະຕິຍານຕົນວ່າ ເປັນຜູ້ປະພຶດທຳ, ປະພຶດສະໝ່ຳສະເໝີ, ປະພຶດພົມມະຈັນ, ກ່າວຄຳຈິງ, ມີສິນ, ມີທຳອັນງາມ). ຢ່າງນີ້, ໂດຍຄວາມເປັນອິກາຣັນຕະ, ຮູບວ່າ “ພຣົມມະຈາຣະໂຍ” (brahmacārayo) ເປັນປັດຈັດຕະ, ອຸປະໂຍຄະ ແລະ ອາລັດປະນະ ພະຫຸວະຈະນະ ຈຶ່ງສົມຄວນ; ແລະ ໂດຍຄວາມເປັນອີກາຣັນຕະ, ຮູບວ່າ “ພຣົມມະຈາຣິໂນ” (brahmacārino) ເປັນປັດຈັດຕະ, ອຸປະໂຍຄະ ແລະ ອາລັດປະນະ ພະຫຸວະຈະນະ ກໍສົມຄວນຄືກັນ; ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຖືເອົາປະທະມາລາວ່າ “ພຣົມມະຈາຣິ, ພຣົມມະຈາຣີ, ພຣົມມະຈາຣະໂຍ” ຕາມແບບອັກຄິສັບ, ແລະ “ພຣົມມະຈາຣີ, ພຣົມມະຈາຣີ, ພຣົມມະຈາຣິໂນ” ຕາມແບບທັນທິສັບ.


Yaṃ pana āyasmā buddhaghoso ‘‘yathā sobhanti yatino, sīlabhūsanabhūsitā’’ti ettha yatisaddassa ikārantassa aggisaddassa ‘‘aggayo’’ti rūpaṃ viya ‘‘yatayo’’ti rūpaṃ avatvā kasmā īkārantassa daṇḍīsaddassa ‘‘daṇḍino’’ti rūpaṃ viya ‘‘yatino’’ti rūpaṃ dasseti. Nanvesā pamādalekhā viya dissati. Yathā hi ‘‘kukkuṭā maṇayo daṇḍā sivayo deva te kuddhā’’ti pāḷigatiyā upaparikkhiyamānāya ‘‘yatayo’’ti rūpeneva bhavitabbaṃ ikārantattāti? Nāyaṃ pamādalekhā. ‘‘Vadanasīlo vādī’’ti ettha viya tassīlatthaṃ gahetvā īkārantavasena yojane niddosattā, tasmā ‘‘yatanasīlo yatī’’ti evaṃ tassīlatthaṃ cetasi sannidhāya īkārantavasena ‘‘yatino’’ti sampadānasāmīnamekavacanasadisaṃ paccattabahuvacanarūpaṃ bhadantena buddhaghosena dassitanti daṭṭhabbaṃ. Upayogālapanabahuvacanarūpampi tādisameva.

ສ່ວນການທີ່ພະພິຂຸພຸດທະໂຄສະຜູ້ມີອາຍຸ ໄດ້ສະແດງຮູບວ່າ “ຍະຕິໂນ” (yatino) ເໝືອນກັບຮູບວ່າ “ທັນທິໂນ” (daṇḍino) ຂອງທັນທິສັບ ທີ່ເປັນອີກາຣັນຕະ ໃນຄາຖາວ່າ “yathā sobhanti yatino, sīlabhūsanabhūsitā” (ພະໂຍຄາວະຈອນທັງຫຼາຍ ຜູ້ປະດັບແລ້ວດ້ວຍເຄື່ອງປະດັບຄືສິນ ຍ່ອມງົດງາມ ຢ່າງໃດ) ໂດຍບໍ່ກ່າວຮູບວ່າ “ຍະຕະໂຍ” (yatayo) ເໝືອນກັບຮູບວ່າ “ອັກຄະໂຍ” (aggayo) ຂອງອັກຄິສັບ ທີ່ເປັນອິກາຣັນຕະນັ້ນ ເພາະເຫດໃດ? ນີ້ເບິ່ງຄືວ່າເປັນການຂຽນຜິດພາດ (ປະມາດເລຂາ) ບໍ່ແມ່ນຫຼື? ເພາະວ່າ ເມື່ອພິຈາລະນາຕາມແນວທາງຂອງພະບາລີ ເຊັ່ນ “kukkuṭā maṇayo daṇḍā sivayo deva te kuddhā” (ຂ້າແຕ່ເທວະ ໄກ່, ແກ້ວມະນີ, ໄມ້ຄ້ອນ ແລະ ໝາຈິ້ງຈອກທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ໂກດຕໍ່ພະອົງແລ້ວ) ເພາະຄວາມເປັນອິກາຣັນຕະ ກໍຄວນຈະເປັນຮູບວ່າ “ຍະຕະໂຍ” (yatayo) ເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນຫຼື? ຕອບວ່າ: ນີ້ບໍ່ແມ່ນການຂຽນຜິດພາດ. ເພາະເມື່ອປະກອບໂດຍຄວາມເປັນອີກາຣັນຕະ ໂດຍຖືເອົາອັດຖະແຫ່ງຕັດສີລະ ເໝືອນໃນບົດວ່າ “vadanasīlo vādī” (ຜູ້ມີອັນກ່າວເປັນປົກກະຕິ ຊື່ວ່າ ວາທີ) ກໍຍ່ອມບໍ່ມີໂທດ; ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ພະພຸດທະໂຄສະຜູ້ຈະເລີນ ໄດ້ຕັ້ງອັດຖະແຫ່ງຕັດສີລະໄວ້ໃນໃຈ ໂດຍວິເຄາະວ່າ “yatanasīlo yatī” (ຜູ້ມີອັນພະຍາຍາມເປັນປົກກະຕິ ຊື່ວ່າ ຍະຕີ) ແລ້ວສະແດງຮູບປັດຈັດຕະພະຫຸວະຈະນະວ່າ “ຍະຕິໂນ” (yatino) ເຊິ່ງມີຮູບເໝືອນກັບສຳປະທານະ ແລະ ສາມີເອກະວະຈະນະ (ຈະຕຸດຖີ ແລະ ສັດຖີ ເອກະວະຈະນະ) ໂດຍຄວາມເປັນອີກາຣັນຕະ. ແມ່ນແຕ່ຮູບອຸປະໂຍຄະ ແລະ ອາລັດປະນະ ພະຫຸວະຈະນະ ກໍເປັນຢ່າງນັ້ນຄືກັນ.


Yattha pana tassīlatthaṃ aggahetvā ‘‘yo munāti ubho loke, muni tena pavuccatī’’ti ettha viya ‘‘yatati vīriyaṃ karotīti yatī’’ti kattukārakavasena ikārantabhāvo gayhati. Tattha ‘‘munayo maṇayo sivayo’’ti yokārantarūpāni viya ‘‘yatayo’’ti yokārantaṃ paccattabahuvacanarūpañca [Pg.256] upayogālapanabahuvacanarūpañca bhavati, evaṃ īkārantapulliṅgānaṃ tīsu ṭhānesu yokārantāneva rūpāni bhavantīti daṭṭhabbaṃ.

ແຕ່ໃນບ່ອນໃດ ທີ່ບໍ່ຖືເອົາອັດຖະແຫ່ງຕັດສີລະ ແລ້ວຖືເອົາຄວາມເປັນອິກາຣັນຕະ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງກັດຕຸການົກ ໂດຍວິເຄາະວ່າ “yatati vīriyaṃ karotīti yatī” (ຜູ້ໃດຍ່ອມພະຍາຍາມ ຄືເຮັດຄວາມພຽນ ເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ຍະຕິ) ເໝືອນໃນບົດວ່າ “yo munāti ubho loke, muni tena pavuccatī” (ຜູ້ໃດຍ່ອມຮູ້ເຊິ່ງໂລກທັງສອງ ເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນເພິ່ນຈຶ່ງກ່າວວ່າ ມຸນິ). ໃນບ່ອນນັ້ນ, ຮູບປັດຈັດຕະພະຫຸວະຈະນະ, ອຸປະໂຍຄະພະຫຸວະຈະນະ ແລະ ອາລັດປະນະພະຫຸວະຈະນະ ທີ່ລົງ ໂຍ ວິບັດ ກໍຍ່ອມເປັນ “ຍະຕະໂຍ” (yatayo) ເໝືອນກັບຮູບທີ່ລົງ ໂຍ ວິບັດ ວ່າ “ມຸນະໂຍ, ມະນະໂຍ, ສິວະໂຍ” (munayo, maṇayo, sivayo); ພຶງຊາບວ່າ ຢ່າງນີ້ ຮູບທີ່ລົງ ໂຍ ວິບັດ ຂອງອີກາຣັນຕະປຸລລິງທັງຫຼາຍ ຍ່ອມມີໃນຖານະທັງສາມ (ປັດຈັດຕະ, ອຸປະໂຍຄະ, ອາລັດປະນະ ພະຫຸວະຈະນະ) ເທົ່ານັ້ນ.


Yadi evaṃ ikārantapulliṅgānaṃ sāramati suddhadiṭṭhisammādiṭṭhimicchādiṭṭhivajirabuddhi saddādī kathanti? Etesaṃ pana ikārantavasena niddiṭṭhānampi samāsapadattā agginaye aṭṭhatvā yathāsambhavaṃ daṇḍīnaye tiṭṭhanato nokārantāneva rūpāni. Tathā hi ‘‘asāre sāramatino’’ti nokārantapaccattabahuvacanapāḷi dissati, upayogālapanabahuvacanarūpampi tādisameva daṭṭhabbaṃ. Nanu ca bho kaccāyanappakaraṇe ‘‘atthe visāradamatayo’’ti ettha samāsapadassa ikārantapulliṅgassa yokārantassa paccattabahuvacanapāṭhassa dassanato sāramatisaddādīnampi ‘‘visāradamatayo’’ti rūpena viya yokārantehi rūpehi bhavitabbanti? Napi bhavitabbaṃ buddhavacane samāsapadānaṃ ikārantapulliṅgānaṃ ‘‘visāradamatayo’’ti rūpasadisassa rūpassa adassanatoti.

ຫາກເປັນຢ່າງນັ້ນ, ສັບທັງຫຼາຍມີ ສາຣະມະຕິ (sāramati), ສຸດທະທິດຖິ (suddhadiṭṭhi), ສັມມາທິດຖິ (sammādiṭṭhi), ມິດສາທິດຖິ (micchādiṭṭhi), ວະຊິຣະພຸດທິ (vajirabuddhi) ແລະ ສັດທາ (saddā) ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນອິກາຣັນຕະປຸລລິງ ຈະເປັນຢ່າງໃດ? ຕອບວ່າ: ສັບເຫຼົ່ານີ້ ເຖິງແມ່ນຈະຖືກສະແດງໄວ້ໂດຍຄວາມເປັນອິກາຣັນຕະ, ແຕ່ເພາະເປັນບົດສະມາດ ຈຶ່ງບໍ່ຕັ້ງຢູ່ໃນແບບອັກຄິສັບ ແຕ່ຕັ້ງຢູ່ໃນແບບທັນທິສັບຕາມສົມຄວນ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງມີແຕ່ຮູບທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍ ນະ (nokāranta - ລົງທ້າຍດ້ວຍ ນ-ອັກສອນ ເຊັ່ນ -ino). ດ້ວຍວ່າ ພະບາລີປັດຈັດຕະພະຫຸວະຈະນະ ທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍ ນະ ປາກົດມີຢ່າງນີ້ວ່າ: “asāre sāramatino” (ຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ມີຄວາມເຫັນວ່າເປັນສາຣະໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນສາຣະ), ແມ່ນແຕ່ຮູບອຸປະໂຍຄະ ແລະ ອາລັດປະນະ ພະຫຸວະຈະນະ ກໍພຶງຊາບວ່າເປັນຢ່າງນັ້ນຄືກັນ. ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ໃນຄຳພີກັດຈາຍະນະ ປາກົດມີບົດສະມາດອິກາຣັນຕະປຸລລິງ ທີ່ລົງ ໂຍ ວິບັດ ເປັນປັດຈັດຕະພະຫຸວະຈະນະວ່າ “atthe visāradamatayo” (ຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ມີປັນຍາແກ້ວກ້າໃນອັດຖະ), ເພາະເຫັນບົດນັ້ນ, ສັບທັງຫຼາຍມີ ສາຣະມະຕິ ເປັນຕົ້ນ ກໍຄວນມີຮູບທີ່ລົງ ໂຍ ວິບັດ ເໝືອນກັບຮູບວ່າ “ວິສາຣະທະມະຕະໂຍ” (visāradamatayo) ບໍ່ແມ່ນຫຼື? ຕອບວ່າ: ບໍ່ຄວນມີ, ເພາະໃນພະພຸດທະພົດ ບໍ່ປາກົດມີຮູບທີ່ຄ້າຍຄືກັບຮູບວ່າ “ວິສາຣະທະມະຕະໂຍ” (visāradamatayo) ຂອງບົດສະມາດອິກາຣັນຕະປຸລລິງທັງຫຼາຍ.


Nanu ca bho buddhavacane ‘‘pañcime gahapatayo ānisaṃsā. Te honti jānipatayo, aññamaññaṃ piyaṃvadā’’ti samāsapadānaṃ ikārantapulliṅgānaṃ ‘‘visāradamatayo’’ti rūpasadisāni yokārantāni rūpāni dissanti. Evaṃ sante kasmā ‘‘buddhavacane samāsapadānaṃ ikārantapulliṅgānaṃ ‘‘visāradamatayo’’ti rūpasadisassa yokārantassa rūpassa adassanato’’ti vuttanti? Ettha vuccate – visadisattaṃ paṭicca. Gahapatisaddādīsu hi yasmā patisaddo sabhāveneva pulliṅgo, na tu samāsato pubbe itthiliṅgapakatiko hutvā pacchā pulliṅgabhāvaṃ patto, tasmā īdisesu ṭhānesu ‘‘gahapatayo, jānipatayo’’ti yokārantāni, ‘‘senāpatayo, senāpatino’’ti yo nokārantāni [Pg.257] ca paccattopayogālapanabahuvacanarūpāni bhavanti. Tathā hi ‘‘tattakā senāpatino’’ti aṭṭhakathāpāṭho dissati. Yasmā pana sāramati suddhadiṭṭhisammādiṭṭhi micchādiṭṭhi vajirabuddhi saddādīsu matidiṭṭhisaddādayo samāsato pubbe itthiliṅgapakatikā hutvā pacchā bahubbīhisamāsavasena pulliṅgabhāvappattā, tasmā īdisesu ṭhānesu ‘‘sāramatino suddhadiṭṭhino sammādiṭṭhino micchādiṭṭhino vajirabuddhino’’tiādīni’nokārantāniyeva paccattopayogālapanabahuvacanarūpāni bhavanti, sampadānasāmīnamekavacanehi sadisānīti niṭṭhametthāvagantabbaṃ.

ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, 在ພະພຸດທະພົດ ປາກົດມີຮູບທີ່ລົງ ໂຍ ວິບັດ ຂອງບົດສະມາດອິກາຣັນຕະປຸລລິງ ເຊິ່ງຄ້າຍຄືກັບຮູບວ່າ “ວິສາຣະທະມະຕະໂຍ” (visāradamatayo) ເຊັ່ນ: “pañcime gahapatayo ānisaṃsā” (ຄະຫະບໍດີທັງຫຼາຍ ອານິສົງ ໕ ປະການເຫຼົ່ານີ້ມີຢູ່) ແລະ “Te honti jānipatayo, aññamaññaṃ piyaṃvadā” (ຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນສາມີແລະພັນລະຍາ ກ່າວຄຳເປັນທີ່ຮັກຕໍ່ກັນແລະກັນ). ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ເປັນຫຍັງຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ເພາະໃນພະພຸດທະພົດ ບໍ່ປາກົດມີຮູບທີ່ຄ້າຍຄືກັບຮູບວ່າ ວິສາຣະທະມະຕະໂຍ ຂອງບົດສະມາດອິກາຣັນຕະປຸລລິງທັງຫຼາຍ”? ໃນເລື່ອງນີ້ ຂໍຊີ້ແຈງວ່າ: ເພາະຄວາມບໍ່ເໝືອນກັນ (ຄວາມຕ່າງກັນ). ດ້ວຍວ່າ ໃນສັບທັງຫຼາຍມີ ຄະຫະປະຕິ (gahapati) ເປັນຕົ້ນ, ເພາະ ປະຕິສັບ (patisaddo) ໂດຍສະພາວະແລ້ວເປັນປຸລລິງຢູ່ແລ້ວ, ບໍ່ແມ່ນວ່າກ່ອນຈະເຂົ້າສະມາດເປັນອິດຖີລີງມາກ່ອນ ແລ້ວພາຍຫຼັງຈຶ່ງເຖິງຄວາມເປັນປຸລລິງ, ດັ່ງນັ້ນ ໃນຖານະເຊັ່ນນີ້ ຮູບປັດຈັດຕະ, ອຸປະໂຍຄະ ແລະ ອາລັດປະນະ ພະຫຸວະຈະນະ ທີ່ລົງ ໂຍ ວິບັດ ວ່າ “ຄະຫະປະຕະໂຍ, ຊານິປະຕະໂຍ” (gahapatayo, jānipatayo) ແລະ ທີ່ລົງ ໂຍ ວິບັດ ແລະ ນະ ວິບັດ ວ່າ “ເສນາປະຕະໂຍ, ເສນາປະຕິໂນ” (senāpatayo, senāpatino) ຈຶ່ງມີຢູ່. ດ້ວຍວ່າ ບົດອັດຖະກະຖາປາກົດມີຢ່າງນີ້ວ່າ: “tattakā senāpatino” (ເສນາບໍດີທັງຫຼາຍມີປະມານເທົ່ານັ້ນ). ແຕ່ເນື່ອງຈາກວ່າ ໃນສັບທັງຫຼາຍມີ ສາຣະມະຕິ, ສຸດທະທິດຖິ, ສັມມາທິດຖິ, ມິດສາທິດຖິ, ວະຊິຣະພຸດທິ ແລະ ສັດທາ ເປັນຕົ້ນ, ມະຕິສັບ ແລະ ທິດຖິສັບ ເປັນຕົ້ນ ກ່ອນຈະເຂົ້າສະມາດເປັນອິດຖີລີງມາກ່ອນ ແລ້ວພາຍຫຼັງຈຶ່ງເຖິງຄວາມເປັນປຸລລິງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພະຫຸບພີຫິສະມາດ, ດັ່ງນັ້ນ ໃນຖານະເຊັ່ນນີ້ ຮູບປັດຈັດຕະ, ອຸປະໂຍຄະ ແລະ ອາລັດປະນະ ພະຫຸວະຈະນະ ທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍ ນະ ເຊັ່ນ “ສາຣະມະຕິໂນ, ສຸດທະທິດຖິໂນ, ສັມມາທິດຖິໂນ, ມິດສາທິດຖິໂນ, ວະຊິຣະພຸດທິໂນ” ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງມີຮູບເໝືອນກັບສຳປະທານະ ແລະ ສາມີເອກະວະຈະນະ ຈຶ່ງມີຢູ່; ພຶງຊາບຂໍ້ຍຸດຕິໃນເລື່ອງນີ້ຢ່າງນີ້.


Seṭṭhi sārathicakkavattisāmiiccetesu kathanti? Ettha pana ayaṃ viseso veditabbo – katthaci pāṭhe ‘‘seṭṭhī sārathī cakkavattī sāmī’’ti antakkharassa dīghattaṃ dissati, katthaci pana ‘‘seṭṭhi sārathi cakkavatti sāmi’’iti antakkharassa rassattaṃ dissati. Kiñcāpi rassattametesaṃ dissati, tathāpi tattha tattha paccattavacanādibhāvena ‘‘seṭṭhino sārathino’’tiādipayogadassanato rassaṃ katvā etāni uccāriyantīti ñāyati, tasmā evaṃ nibbacanattho gahetabbo – seṭṭhaṃ dhanasāraṃ, ṭhānantaraṃ vā assa atthīti seṭṭhī. Assadammādayo sāraṇasīloti sārathī. Cakkaṃ pavattanasīloti cakkavattī. Saṃ etassa atthīti sāmīti. Assatthikatassīlatthasaddā hi nokārantarūpavasena samānagatikā bhavanti yathā ‘‘daṇḍino bhūmisāyino’’ti. Aparopi nibbacanattho īkārantavasena assadammādayo sāretīti sārathī. Tathā hi ‘‘purisadamme sāretīti purisadammasārathī’’ti vuttaṃ. Cakkaṃ vattetīti cakkavattī. Evaṃ kattukārakavasena īkārantattaṃ gahetvā katthaci labbhamānampi ikārantattaṃ anapekkhitvā buddhavacanānurūpena ‘‘sārathino [Pg.258] cakkavattino’’tiādīni nokārantarūpāni gahetvā daṇḍīnayena yojetabbāni ‘‘daṇḍinī’’tiādikaṃ vajjitabbaṃ vajjetvā. Evaṃ ‘‘seṭṭhino sārathino cakkavattino sāmino’’tiādīni nokārantāniyeva rūpāni ñeyyāni.

ໃນສັບທັງຫຼາຍມີ ເສດຖີ (seṭṭhi), ສາຣະຖິ (sārathi), ຈັກກະວັດຕິ (cakkavatti), ສາມິ (sāmi) ເປັນຕົ້ນ ຈະເປັນຢ່າງໃດ? ໃນເລື່ອງນີ້ ພຶງຊາບຂໍ້ພິເສດດັ່ງນີ້: ໃນບາງຄຳພີ ປາກົດຄວາມຍາວ (ທີຄະ) ຂອງອັກສອນສຸດທ້າຍວ່າ “ເສດຖີ, ສາຣະຖີ, ຈັກກະວັດຕີ, ສາມີ” (seṭṭhī, sārathī, cakkavattī, sāmī), ແຕ່ໃນບາງຄຳພີ ປາກົດຄວາມສັ້ນ (ຣັດສະ) ຂອງອັກສອນສຸດທ້າຍວ່າ “ເສດຖິ, ສາຣະຖິ, ຈັກກະວັດຕິ, ສາມິ” (seṭṭhi, sārathi, cakkavatti, sāmi). ເຖິງແມ່ນວ່າຈະປາກົດຄວາມສັ້ນຂອງສັບເຫຼົ່ານີ້, ແຕ່ເພາະເຫັນການໃຊ້ງານເປັນປັດຈັດຕະວະຈະນະເປັນຕົ້ນໃນບ່ອນນັ້ນໆ ວ່າ “ເສດຖິໂນ, ສາຣະຖິໂນ” (seṭṭhino, sārathino) ເປັນຕົ້ນ, ຈຶ່ງຊາບວ່າ ສັບເຫຼົ່ານີ້ເພິ່ນເຮັດໃຫ້ສັ້ນແລ້ວຈຶ່ງອອກສຽງ, ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຖືເອົາເນື້ອຄວາມຕາມທາງນິຣຸດຕິຢ່າງນີ້ວ່າ: “seṭṭhaṃ dhanasāraṃ, ṭhānantaraṃ vā assa atthīti seṭṭhī” (ຄວາມປະເສີດ ຄືຊັບອັນເປັນສາຣະ ຫຼືຕຳແໜ່ງ ມີຢູ່ແກ່ຜູ້ນັ້ນ ເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ເສດຖີ). “Assadammādayo sāraṇasīloti sārathī” (ຜູ້ມີອັນຝຶກເຊິ່ງມ້າທີ່ຄວນຝຶກເປັນຕົ້ນເປັນປົກກະຕິ ຊື່ວ່າ ສາຣະຖີ). “Cakkaṃ pavattanasīloti cakkavattī” (ຜູ້ມີອັນຍັງລໍ້ໃຫ້ເປັນໄປເປັນປົກກະຕິ ຊື່ວ່າ ຈັກກະວັດຕີ). “Saṃ etassa atthīti sāmī” (ຄວາມເປັນໃຫຍ່ມີຢູ່ແກ່ຜູ້ນັ້ນ ເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ສາມີ). ດ້ວຍວ່າ ສັບທີ່ມີອັດຖະແຫ່ງອັດສັດຖິ (ມີຢູ່) ແລະ ຕັດສີລະ (ເປັນປົກກະຕິ) ຍ່ອມມີວິທີການດຳເນີນໄປເໝືອນກັນ ໂດຍຄວາມເປັນຮູບທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍ ນະ ເຊັ່ນ “daṇḍino bhūmisāyino” (ຜູ້ມີໄມ້ເທົ້າ, ຜູ້ມີອັນນອນເທິງແຜ່ນດິນເປັນປົກກະຕິ). ອີກວິທີໜຶ່ງ ຕາມທາງນິຣຸດຕິ ໂດຍຄວາມເປັນອີກາຣັນຕະ ວິເຄາະວ່າ ຜູ້ຍ່ອມຝຶກເຊິ່ງມ້າທີ່ຄວນຝຶກເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ສາຣະຖີ. ດ້ວຍວ່າ ປາກົດມີກ່າວໄວ້ວ່າ: “purisadamme sāretīti purisadammasārathī” (ຜູ້ຍ່ອມຝຶກເຊິ່ງບຸລຸດທີ່ຄວນຝຶກ ຊື່ວ່າ ປຸຣິສະທັມມະສາຣະຖີ). “Cakkaṃ vattetīti cakkavattī” (ຜູ້ຍ່ອມຍັງລໍ້ໃຫ້ເປັນໄປ ຊື່ວ່າ ຈັກກະວັດຕີ). ຢ່າງນີ້, ເມື່ອຖືເອົາຄວາມເປັນອີກາຣັນຕະ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງກັດຕຸການົກ, ໂດຍບໍ່ຄຳນຶງເຖິງຄວາມເປັນອິກາຣັນຕະ ທີ່ມີປາກົດຢູ່ໃນບາງບ່ອນ, ພຶງຖືເອົາຮູບທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍ ນະ ເຊັ່ນ “ສາຣະຖິໂນ, ຈັກກະວັດຕິໂນ” (sārathino, cakkavattino) ເປັນຕົ້ນ ໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບພະພຸດທະພົດ ແລ້ວປະກອບຕາມແບບທັນທິສັບ ໂດຍເວັ້ນບົດມີ “daṇḍinī” ເປັນຕົ້ນອອກເສຍ. ຢ່າງນີ້ ພຶງຊາບຮູບທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍ ນະ ເທົ່ານັ້ນ ເຊັ່ນ “ເສດຖິໂນ, ສາຣະຖິໂນ, ຈັກກະວັດຕິໂນ, ສາມິໂນ” (seṭṭhino, sārathino, cakkavattino, sāmino) ເປັນຕົ້ນ.


Atra kiñci payogaṃ nidassanamattaṃ kathayāma. ‘‘Tāta tayo seṭṭhino amhākaṃ bahūpakārā’’ti ca ‘‘te katabhattakiccā ‘mahāseṭṭhino mayaṃ gamissāmā’ti vadiṃsū’’ti ca ‘‘sārathino āhaṃsū’’ti ca ‘‘dve cakkavattino’’ti ca evamādīni. Tattha kiñcāpi katthaci ‘‘seṭṭhi sārathi’’iccādi rassattapāṭho dissati, tathāpi so sabhāvena rassattabhāvo pāṭho na hoti, dīghassa rassattakaraṇapāṭhoti veditabbo. Padamālā cassa vuttanayena veditabbā.

ໃນເລື່ອງນີ້ ພວກເຮົາຈະກ່າວເຖິງການໃຊ້ງານບາງສ່ວນ ພໍໃຫ້ເຫັນເປັນຕົວຢ່າງ ເຊັ່ນ: “Tāta tayo seṭṭhino amhākaṃ bahūpakārā” (ແນ່ພໍ່ ເສດຖີທັງຫຼາຍ ໓ ທ່ານ ເປັນຜູ້ມີອຸປະການະຄຸນຫຼາຍແກ່ພວກເຮົາ), “te katabhattakiccā ‘mahāseṭṭhino mayaṃ gamissāmā’ti vadiṃsū” (ເສດຖີທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ເຮັດພັດຕະກິດແລ້ວ ກ່າວວ່າ ‘ຂ້າແຕ່ມະຫາເສດຖີ ພວກເຮົາຈະໄປ’), “sārathino āhaṃsū” (ນາຍສາຣະຖີທັງຫຼາຍ ກ່າວແລ້ວ), “dve cakkavattino” (ພຣະເຈົ້າຈັກກະພັດທັງຫຼາຍ ໖ ພຣະອົງ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າໃນບາງບ່ອນຈະປາກົດບົດທີ່ເປັນຣັດສະ ເຊັ່ນ “ເສດຖິ, ສາຣະຖິ” (seṭṭhi, sārathi) ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ກໍພຶງຊາບວ່າ ບົດນັ້ນບໍ່ແມ່ນບົດທີ່ເປັນຣັດສະໂດຍສະພາວະ, ແຕ່ເປັນບົດທີ່ເຮັດໃຫ້ສັ້ນ (ຣັດສະ) ຈາກບົດທີ່ຍາວ (ທີຄະ). ສ່ວນປະທະມາລາຂອງສັບນັ້ນ ພຶງຊາບຕາມວິທີທີ່ກ່າວມາແລ້ວ.


Mahesīti ettha kathanti? ‘‘Mahesī’’ti ettha kiñcāpi mahesīsaddo īkārantavasena niddisiyati, tathāpi isisaddena samānagatikattā isisaddassa aggisaddena samānapadamālattā agginayena padamālā kātabbā. Nanu ca bho ettha tassīlattho dissati ‘‘mahante sīlakkhandhādayo dhamme esanasīloti mahesī’’ti, tasmā ‘‘bhūmisāyī’’ti padassa viya daṇḍīnayeneva padamālā kātabbāti? Na kātabbā tassīlatthassa asambhavato. Imassa hi ‘‘mahante sīlakkhandhādayo dhamme esi gavesi esitvā ṭhitoti mahesī’’ti atassīlattho eva yujjati. Katakaraṇīyesu buddhādīsu ariyesu pavattanāmattā. Isisaddena cāyaṃ saddo īsakaṃ samāno kevalaṃ samāsapariyosāne dīghavasena uccāriyati, rassavasena pana ‘‘mahā isi mahesī’’ti sandhiviggaho[Pg.259]. Yasmā rassattaṃ gahetvā tassa padamālākaraṇaṃ yujjati, tasmā ‘‘saṅgāyiṃsu mahesayo’’ti ikārantarūpaṃ dissati. Na hi sāṭṭhakathe tepiṭake buddhavacane katthacipi catutthīchaṭṭhekavacanarūpaṃ viya ‘‘mahesino’’ti paccattopayogālapanabahuvacanarūpaṃ dissati. Tasmā īkārantavasena uccāritassapi sato rassavasena uccāritassa viya ‘‘mahesi, mahesī, mahesayo. Mahesiṃ, mahesī, mahesayo. Mahesinā’’ti padamālā kātabbā. Apica mahesīsaddo yattha rājaggubbarivācako, tattha itthiliṅgo hoti, tabbasena pana ‘‘mahesī, mahesī, mahesiyo. Mahesiṃ, mahesī, mahesiyo. Mahesiyā’’ti ca vakkhamānaitthīnayena padamālā kātabbā. Hatthīsadde kathanti? Hatthīsaddassa pana hattho assa atthīti evaṃ īkārantavasena gahaṇe ‘‘hatthino’’ti rūpaṃ bhavati. Tathā hi ‘‘vane hatthino’’ti payogo dissati. Tasseva tasmiṃyevatthe rassaṃ katvā gahaṇe ‘‘hatthayo’’ti rūpaṃ bhavati. Tathā hi –

ໃນຄຳວ່າ "ມະເຫສີ" (mahesī) ນັ້ນ ມີອະທິບາຍແນວໃດ? ໃນຄຳວ່າ "ມະເຫສີ" ນີ້ ແມ້ວ່າຄຳວ່າ "ມະເຫສີ" ຈະສະແດງໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງ ອີ-ກາຣັນ ກໍຕາມ, ແຕ່ເພາະມີຄະຕິສະເໝີກັນກັບຄຳວ່າ "ອິສິ" (isi) ແລະເພາະຄຳວ່າ "ອິສິ" ມີຕາຕະລາງການແຈກວິບັດສະເໝີກັນກັບຄຳວ່າ "ອັກຄິ" (aggi), ດັ່ງນັ້ນ ພຶງເຮັດຕາຕະລາງການແຈກວິບັດຕາມແນວທາງຂອງຄຳວ່າ "ອັກຄິ". ຖາມວ່າ: ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ໃນຄຳນີ້ ຍ່ອມເຫັນເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄວາມເປັນຜູ້ມີປົກກະຕິເຮັດຢ່າງນັ້ນ (ຕັດສີລັດຖະ) ວ່າ "ຜູ້ມີປົກກະຕິສະແຫວງຫາທຳທັງຫຼາຍມີສີລັກຂັນເປັນຕົ້ນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຊື່ວ່າ ມະເຫສີ", ເພາະສະນັ້ນ ພຶງເຮັດຕາຕະລາງການແຈກວິບັດຕາມແນວທາງຂອງຄຳວ່າ "ທັນທິ" ເໝືອນກັບຄຳວ່າ "ພູມິສາຍີ" (bhūmisāyī) ບໍ່ແມ່ນຫຼື? ຕອບວ່າ: ບໍ່ພຶງເຮັດຢ່າງນັ້ນ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ມີປົກກະຕິເຮັດຢ່າງນັ້ນ ບໍ່ມີທາງເປັນໄປໄດ້. ດ້ວຍວ່າ ໃນຄຳນີ້ ເນື້ອຄວາມທີ່ບໍ່ແມ່ນຄວາມເປັນຜູ້ມີປົກກະຕິເຮັດຢ່າງນັ້ນ (ອະຕັດສີລັດຖະ) ວ່າ "ຜູ້ສະແຫວງຫາ ຄືຄົ້ນຫາ ແລະສະແຫວງຫາແລ້ວຕັ້ງຢູ່ ເຊິ່ງທຳທັງຫຼາຍມີສີລັກຂັນເປັນຕົ້ນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຊື່ວ່າ ມະເຫສີ" ເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງສົມຄວນ, ເພາະເປັນຊື່ທີ່ເປັນໄປໃນພະອະລິຍະບຸກຄົນທັງຫຼາຍມີພະພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນ ຜູ້ມີກິດອັນຄວນເຮັດ ເຮັດສຳເລັດແລ້ວ. ຄຳນີ້ສະເໝີກັນກັບຄຳວ່າ "ອິສິ" ໜ້ອຍໜຶ່ງ, ພຽງແຕ່ອອກສຽງດ້ວຍອຳນາດສຽງຍາວ (ທີຄະ) ໃນທີ່ສຸດແຫ່ງສະມາດເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ດ້ວຍອຳນາດສຽງສັ້ນ (ຣັດສະ) ຍ່ອມມີການຕັດຕໍ່ຄຳ (ສັນທິວິເຄາະ) ວ່າ "ມະຫາ ອິສິ ມະເຫສີ". ເພາະການຖືເອົາຄວາມເປັນສຽງສັ້ນ ແລ້ວເຮັດຕາຕະລາງການແຈກວິບັດຂອງຄຳນັ້ນ ຈຶ່ງສົມຄວນ, ເພາະສະນັ້ນ ຮູບທີ່ມີ ອິ-ກາຣັນ ວ່າ "ສັງຄາຍິງສຸ ມະເຫສະໂຍ" (ພະມະເຫສີທັງຫຼາຍໄດ້ສັງຄາຍະນາແລ້ວ) ຈຶ່ງປາກົດ. ດ້ວຍວ່າ ໃນພະພຸດທະພົດໄຕປິດົກ ພ້ອມທັງອັດຖະກະຖາ ບໍ່ປາກົດຮູບປະຖະມາ, ອຸປະໂຍຄະ, ອາລັປະນະ ພະຫຸວະຈັນ ວ່າ "ມະເຫສิໂນ" ເໝືອນຮູບຈະຕຸດຖີ ແລະສະຖີ ເອກະວະຈັນ ໃນທີ່ໃດໆ ເລີຍ. ເພາະສະນັ້ນ ແມ້ວ່າຄຳນັ້ນຈະອອກສຽງດ້ວຍອຳນາດ ອີ-ກາຣັນ ກໍຕາມ, ແຕ່ກໍພຶງເຮັດຕາຕະລາງການແຈກວິບັດເໝືອນຄຳທີ່ອອກສຽງດ້ວຍອຳນາດສຽງສັ້ນວ່າ "ມະເຫສິ, ມະເຫສີ, ມະເຫສະໂຍ. ມະເຫສິງ, ມະເຫສີ, ມະເຫສະໂຍ. ມະເຫສິນາ" ດັ່ງນີ້. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄຳວ່າ "ມະເຫສີ" ນີ້ ໃນບ່ອນທີ່ເປັນຄຳກ່າວເຖິງອັກຄະມະເຫສີຂອງພະລາຊາ ຍ່ອມເປັນອິດຖີລິງ, ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອິດຖີລິງນັ້ນ ພຶງເຮັດຕາຕະລາງການແຈກວິບັດຕາມແນວທາງຂອງອິດຖີສັບທີ່ຈະກ່າວຕໍ່ໄປວ່າ "ມະເຫສີ, ມະເຫສີ, ມະເຫສິໂຍ. ມະເຫສິງ, ມະເຫສີ, ມະເຫສິໂຍ. ມະເຫສິຍາ" ດັ່ງນີ້. ໃນຄຳວ່າ "ຫັດຖີ" (hatthī) ນັ້ນ ມີອະທິບາຍແນວໃດ? ສ່ວນຄຳວ່າ "ຫັດຖີ" ນັ້ນ ເມື່ອຖືເອົາດ້ວຍອຳນາດ ອີ-ກາຣັນ ໂດຍວິເຄາະວ່າ "ມື (ງວງ) ຂອງມັນມີຢູ່ ເພາະເຫດນັ້ນ ມັນຊື່ວ່າ ຫັດຖີ", ຍ່ອມມີຮູບວ່າ "ຫັດຖິໂນ" (hatthino). ດ້ວຍວ່າ ຍ່ອມເຫັນການໃຊ້ຄຳສັບວ່າ "ວະເນ ຫັດຖິໂນ" (ຊ້າງທັງຫຼາຍໃນປ່າ). ເມື່ອເຮັດໃຫ້ເປັນສຽງສັ້ນໃນເນື້ອຄວາມນັ້ນເອງ ແລ້ວຖືເອົາ ຍ່ອມມີຮູບວ່າ "ຫັດຖະໂຍ" (hatthayo). ດ້ວຍວ່າ -


‘‘Haṃsā koñcā mayūrā ca, hatthayo pasadā migā;

Sabbe sīhassa bhāyanti, natthi kāyasmi tulyatā.

"ຫົງ, ນົກກະຮຽນ, ນົກຍູງ, ຊ້າງ, ເນື້ອຊາຍ ແລະຟານ ທັງໝົດຍ່ອມຢ້ານກົວຕໍ່ລາຊະສີ, ຄວາມສະເໝີກັນໃນທາງຮ່າງກາຍ ຍ່ອມບໍ່ມີ.


Evameva manussesu, daharo cepi paññavā;

Sopi tattha mahā hoti, neva bālo sarīravā’’ti

ໃນໝູ່ມະນຸດກໍເໝືອນກັນ ແມ້ວ່າຈະເປັນເດັກນ້ອຍ ແຕ່ຫາກມີປັນຍາ, ເຂົາກໍຍ່ອມເປັນຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ໃນໝູ່ມະນຸດນັ້ນ, ສ່ວນຄົນພານ ແມ້ຈະມີຮ່າງກາຍໃຫຍ່ໂຕ ກໍຫາເປັນຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ບໍ່" ດັ່ງນີ້.


Imasmiṃ keḷisīlajātake ‘‘hatthayo’’ti āhaccapadaṃ dissati. Evamassa daṇḍīnayena ca agginayena ca dvidhā padamālā, veditabbā. Iminā nayena avuttesupi ṭhānesu pāḷinayānurūpena [Pg.260] porāṇaṭṭhakathānurūpena ca padamālā yojetabbā.

ໃນເກລິສີລະຊາດົກນີ້ ຍ່ອມເຫັນຄຳສັບທີ່ມາເຖິງໂດຍກົງວ່າ "ຫັດຖະໂຍ" (hatthayo). ພຶງຊາບຕາຕະລາງການແຈກວິບັດ ໒ ຢ່າງ ຂອງຄຳນັ້ນ ດ້ວຍແນວທາງຂອງຄຳວ່າ "ທັນທິ" ແລະແນວທາງຂອງຄຳວ່າ "ອັກຄິ" ຢ່າງນີ້. ດ້ວຍແນວທາງນີ້ ແມ້ໃນບ່ອນທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ ກໍພຶງປະກອບຕາຕະລາງການແຈກວິບັດໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບແນວທາງພະບາລີ ແລະສອດຄ່ອງກັບຄຳພີອັດຖະກະຖາບູຮານ.


Ettāvatā bhūdhātumayānaṃ pulliṅgānaṃ nāmikapadamālā saddhiṃ liṅgantarehi saddantarehi atthantarehi ca nānappakārato dassitā.

ຕາຕະລາງການແຈກວິບັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຂອງປຸລລິງທັງຫຼາຍທີ່ສຳເລັດມາຈາກ ພູ-ທາດ ພ້ອມທັງລິງອື່ນ, ສັບອື່ນ ແລະເນື້ອຄວາມອື່ນ ໂດຍປະການຕ່າງໆ ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວພຽງເທົ່ານີ້.


Imaṃ saddanītiṃ sunītiṃ vicittaṃ,Sapaññehi sammā parīpālanīyaṃ;

Sadā suṭṭhu cinteti vāceti yo so,Naro ñāṇavitthinnataṃ yāti seṭṭhaṃ.

ຄົນໃດ ຍ່ອມຄິດຄຳນຶງ ແລະບອກສອນຄຳພີສັດທານີຕິອັນມີລະບຽບດີອັນວິຈິດນີ້ ເຊິ່ງຜູ້ມີປັນຍາທັງຫຼາຍພຶງຮັກສາໄວ້ເປັນຢ່າງດີ ໃຫ້ດີຕະຫຼອດການ, ຄົນນັ້ນ ຍ່ອມເຖິງຄວາມແຜ່ຫຼາຍແຫ່ງປັນຍາອັນປະເສີດ.


Iti navaṅge sāṭṭhakathe piṭakattaye byappathagatīsu viññūnaṃ

ດັ່ງນີ້ ໃນຄຳພີສັດທານີຕິປາກອນ ທີ່ເຮັດຂຶ້ນເພື່ອຄວາມສະຫຼາດຂອງຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ ໃນທາງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳໃນພະໄຕປິດົກອັນມີອົງ ໙ ພ້ອມທັງອັດຖະກະຖາ


Kosallatthāya kate saddanītippakaraṇe

ເພື່ອຄວາມສະຫຼາດໃນຄຳພີສັດທານີຕິປາກອນທີ່ແຕ່ງຂຶ້ນ


Savinicchayo niggahītantādipulliṅgānaṃ

ການວິນິດໄສປຸລລິງທັງຫຼາຍມີນິຄະຫິດຕະກາຣັນເປັນຕົ້ນ


Pakatirūpassa nāmikapadamālāvibhāgo

ການຈຳແນກຕາຕະລາງການແຈກວິບັດນາມຂອງປົກກະຕິຮູບ


Sattamo paricchedo.

ປະຣິດເສດທີ ໗.


Sabbathāpi pulliṅgaṃ samattaṃ.

ປຸລລິງ ຈົບບໍລິບູນໂດຍປະການທັງປວງ.


8. Itthiliṅganāmikapadamālā

໘. ຕາຕະລາງການແຈກວິບັດນາມອິດຖີລິງ (ອິດຖີລິງຄະນາມິກະປະທະມາລາ)


Atha itthiliṅgesu ākārantassa bhūdhātumayassa pakatirūpabhūtassa bhāvikāsaddassa nāmikapadamālāyaṃ vattabbāyampi pasiddhassa tāva kaññāsaddassa nāmikapadamālaṃ vakkhāma –

ລຳດັບນັ້ນ ໃນອິດຖີລິງທັງຫຼາຍ ແມ້ວ່າຕາຕະລາງການແຈກວິບັດນາມຂອງຄຳວ່າ "ພາວິກາ" (bhāvikā) ເຊິ່ງເປັນປົກກະຕິຮູບ ມີ ອາ-ກາຣັນ ທີ່ສຳເລັດມາຈາກ ພູ-ທາດ ຈະເປັນຄຳທີ່ຄວນກ່າວກໍຕາມ, ແຕ່ເຮົາຈະກ່າວຕາຕະລາງການແຈກວິບັດນາມຂອງຄຳວ່າ "ກັນຍາ" (kaññā) ເຊິ່ງເປັນຄຳທີ່ປາກົດຊັດເຈນກ່ອນ -


Kaññā, kaññā, kaññāyo. Kaññaṃ, kaññā, kaññāyo. Kaññāya, kaññāhi, kaññābhi. Kaññāya, kaññānaṃ. Kaññāya, kaññāhi, kaññābhi. Kaññāya, kaññānaṃ. Kaññāya, kaññāyaṃ, kaññāsu. Bhoti kaññe, bhotiyo kaññā, kaññāyo. Ayamamhākaṃ ruci.

ກັນຍາ, ກັນຍາ, ກັນຍາໂຍ (ປະຖະມາ). ກັນຍັງ, ກັນຍາ, ກັນຍາໂຍ (ທຸຕິຍາ). ກັນຍາຍະ, ກັນຍາຫິ, ກັນຍາບິ (ຕະຕິຍາ). ກັນຍາຍະ, ກັນຍານັງ (ຈະຕຸດຖີ). ກັນຍາຍະ, ກັນຍາຫິ, ກັນຍາບິ (ປັນຈະມີ). ກັນຍາຍະ, ກັນຍານັງ (ສະຖີ). ກັນຍາຍະ, ກັນຍາຍັງ, ກັນຍາສຸ (ສັດຕະມີ). ໂພຕິ ກັນເຍ, ໂພຕິໂຍ ກັນຍາ, ກັນຍາໂຍ (ອາລັປະນະ). ນີ້ຄືຄວາມພໍໃຈຂອງພວກເຮົາ.


Ettha [Pg.261] ‘‘kaññā’’ti ekavacanabahuvacanavasena vuttaṃ, niruttipiṭake bahuvacanavasena vutto nayo natthi. Tathā hi tattha ‘‘saddhā tiṭṭhati, saddhāyo tiṭṭhanti. Saddhaṃ passati, saddhāyo passatī’’ti ettakameva vuttaṃ, ‘‘saddhā’’ti bahuvacanaṃ na āgataṃ. Kiñcāpi nāgataṃ, tathāpi ‘‘bāhā paggayha pakkanduṃ, sivikaññā samāgatā. Ahetu appaccayā purisassa saññā uppajjantipi nirujjhantipī’’tiādipāḷidassanato bāhākaññā saññāsaddādīnaṃ bahuvacanatā gahetabbā. Cūḷaniruttiyaṃ ‘‘bhoti kaññe, bhoti kaññā’’ti dve ekavacanāni vatvā ‘‘bhotiyo kaññāyo’’ti ekaṃ bahuvacanaṃ vuttaṃ. Niruttipiṭake pana ‘‘bhoti saddhā’’ti ekavacanaṃ vatvā ‘‘bhotiyo saddhāyo’’ti ekaṃ bahuvacanaṃ vuttaṃ. Mayaṃ panettha ‘‘ehi bāle khamāpehi, kusarājaṃ mahabbalaṃ. Phussatī varavaṇṇābhe. Ehi godhe nivattassū’’tiādipāḷidassanato ‘‘bhoti kaññe, bhotiyo kaññā, kaññāyo’’ti evaṃpakārāniyeva ālapanekavacanabahuvacanāni icchāma. Ettha ‘‘bhoti kaññe’’ti ayaṃ nayo ammādīsu mātādīsu ca na labbhati.

ໃນຄຳວ່າ "ກັນຍາ" ນີ້ ກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເອກະວະຈັນ ແລະພະຫຸວະຈັນ, ແນວທາງທີ່ກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພະຫຸວະຈັນในຄຳພີນິຣຸດຕິປິຕົກ ຍ່ອມບໍ່ມີ. ດ້ວຍວ່າ ໃນຄຳພີນັ້ນ ກ່າວໄວ້ພຽງແຕ່ວ່າ "ສັດທາ ຕິດຖະຕິ, ສັດທາໂຍ ຕິດຖັນຕິ. ສັດທັງ ປັດສະຕິ, ສັດທາໂຍ ປັດສະຕິ" ເທົ່ານັ້ນ, ສ່ວນຄຳວ່າ "ສັດທາ" ທີ່ເປັນພະຫຸວະຈັນ ບໍ່ໄດ້ມາເຖິງ. ແມ້ວ່າຈະບໍ່ໄດ້ມາເຖິງກໍຕາມ, ແຕ່ເພາະເຫັນພະບາລີເປັນຕົ້ນວ່າ "ບາຫາ ປັກຄັຍຫະ ປັກກັນທຸງ, ສິວິກັນຍາ ສະມາຄະຕາ. ອະເຫຕຸ ອັບປັດຈະຍາ ປຸຣິສັດສະ ສັນຍາ ອຸປັດຊັນຕິປິ ນິຣຸດຊັນຕິປິ" (ປະນົມແຂນຮ້ອງໄຫ້ແລ້ວ, ນາງສະໜົມທັງຫຼາຍມາພ້ອມກັນແລ້ວ. ສັນຍາຂອງບຸລຸດ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແດ່ ດັບໄປແດ່ ໂດຍບໍ່ມີເຫດ ບໍ່ມີປັດໄຈ), ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຖືເອົາຄວາມເປັນພະຫຸວະຈັນຂອງຄຳທັງຫຼາຍມີ "ບາຫາ", "ກັນຍາ" ແລະ "ສັນຍາ" ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳພີຈູລະນິຣຸດຕິ ກ່າວເອກະວະຈັນ ໒ ຢ່າງວ່າ "ໂພຕິ ກັນເຍ, ໂພຕິ ກັນຍາ" ແລ້ວກ່າວພະຫຸວະຈັນ ໑ ຢ່າງວ່າ "ໂພຕິໂຍ ກັນຍາໂຍ". ແຕ່ໃນຄຳພີນິຣຸດຕິປິຕົກ ກ່າວເອກະວະຈັນ ໑ ຢ່າງວ່າ "ໂພຕິ ສັດທາ" ແລ້ວກ່າວພະຫຸວະຈັນ ໑ ຢ່າງວ່າ "ໂພຕິໂຍ ສັດທາໂຍ". ສ່ວນພວກເຮົາໃນອະທິການນີ້ ເພາະເຫັນພະບາລີເປັນຕົ້ນວ່າ "ເອຫິ ບາເລ ຂະມາເປຫິ, ກຸສະຣາຊັງ ມະຫັບພະລັງ. ຜຸດສະຕີ ວະຣະວັນນາເບ. ເອຫິ ໂຄເທ ນິວັດຕັດສຸ" (ມາເຖີດນາງກຸມານີ ຈົ່ງຂໍຂະມາພະລາຊາກຸສະຜູ້ມີກຳລັງຫຼາຍ. ແມ່ຜຸດສະດີຜູ້ມີຜິວພັນອັນປະເສີດ. ມາເຖີດນາງແລນ ຈົ່ງກັບຄືນມາເຖີດ), ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງປາດຖະໜາຄຳຮ້ອງເອີ້ນ (ອາລັປະນະ) ທັງເອກະວະຈັນ ແລະພະຫຸວະຈັນ ໂດຍປະການຢ່າງນີ້ວ່າ "ໂພຕິ ກັນເຍ, ໂພຕິໂຍ ກັນຍາ, ກັນຍາໂຍ". ໃນຄຳຮ້ອງເອີ້ນນີ້ ແນວທາງວ່າ "ໂພຕິ ກັນເຍ" ນີ້ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ "ອຳມາ" (ammā) ແລະ "ມາຕາ" (mātā) ເປັນຕົ້ນ.


Bhāvikā, bhāvikā, bhāvikāyo. Bhāvikaṃ, bhāvikā, bhāvikāyo. Bhāvikāya, bhāvikāhi, bhāvikābhi. Bhāvikāya, bhāvikānaṃ. Bhāvikāya, bhāvikāhi, bhāvikābhi. Bhāvikāya, bhāvikānaṃ. Bhāvikāya, bhāvikāyaṃ, bhāvikāsu. Bhoti bhāvike, bhotiyo bhāvikā, bhāvikāyo.

ພາວິກາ, ພາວິກາ, ພາວິກາໂຍ. ພາວິກັງ, ພາວິກາ, ພາວິກາໂຍ. ພາວິກາຍະ, ພາວິກາຫິ, ພາວິກາພິ. ພາວິກາຍະ, ພາວິການັງ. ພາວິກາຍະ, ພາວິກາຫິ, ພາວິກາພິ. ພາວິກາຍະ, ພາວິການັງ. ພາວິກາຍະ, ພາວິກາຍັງ, ພາວິກາສຸ. ໂພຕິ ພາວີເກ, ໂພຕິໂຍ ພາວິກາ, ພາວິກາໂຍ.


Evaṃ heṭṭhuddiṭṭhānaṃ sabbesaṃ bhūdhātumayānaṃ ‘‘bhāvanā vibhāvanā’’iccevamādīnaṃākārantapadānaṃ aññesañcākārantapadānaṃ nāmikapadamālā yojetabbā. Etthaññāni ākārantapadāni nāma saddhādīni.

ດ້ວຍປະການນີ້, ຕາຕະລາງວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ແຫ່ງບົດທີ່ມີ ອາ-ກາຣັນ ທັງປວງ ທີ່ກ່າວໄວ້ຂ້າງເທິງ ເຊິ່ງສໍາເລັດມາຈາກພູທາດ (bhū-dhātu) ເປັນຕົ້ນວ່າ “ພາວະນາ, ວິພາວະນາ” ແລະບົດທີ່ມີ ອາ-ກາຣັນ ອື່ນໆ ພຶງປະກອບ (ແຈກ) ຢ່າງນີ້. ໃນບົດເຫຼົ່ານີ້, ບົດທີ່ມີ ອາ-ກາຣັນ ອື່ນໆ ໄດ້ແກ່ ບົດມີ “ສັດທາ” ເປັນຕົ້ນ.


Saddhā [Pg.262] medhā paññā vijjā, cintā mantā taṇhā’bhijjhā;

Icchā pucchā jāyā māyā, mettā mattā sikkhā saṅkhā.

ສັດທາ, ເມທາ, ປັນຍາ, ວິຊຊາ, ຈິນຕາ, ມັນຕາ, ຕັນຫາ, ອະພິຊຊາ; ອິຈສາ, ປຸຈສາ, ຊາຍາ, ມາຍາ, ເມດຕາ, ມັດຕາ, ສິກຂາ, ສັງຂາ.


Jaṅghā bāhā gīvā jivhā, vācā chāyā gaṅgā nāvā;

Niddā kantā sālā mālā, velā vīṇā bhikkhā lākhā.

ຊັງຄາ, ພາຫາ, ຄີວາ, ຊິວຫາ, ວາຈາ, ສາຍາ, ຄັງຄາ, ນາວາ; ນິທທາ, ກັນຕາ, ສາລາ, ມາലാ, ເວລາ, ວີນາ, ພິກຂາ, ລາຂາ.


Gāthā senā lekhā’pekkhā, āsā pūjā esā kaṅkhā;

Aññā muddā khiḍḍā bhassā, bhāsā kīḷā sattā cetā.

ຄາຖາ, ເສນາ, ເລຂາ, ອະເປກຂາ, ອາສາ, ບູຊາ, ເອສາ, ກັງຂາ; ອັນຍາ, ມຸທທາ, ຂິດດາ, ພັສສາ, ພາສາ, ກີລາ, ສັດຕາ, ເຈຕາ.


Pipāsā vedanā saññā, cetanā tasiṇā pajā;

Devatā vaṭṭakā godhā, balākā vasudhā sabhā.

ປິປາສາ, ເວດະນາ, ສັນຍາ, ເຈດຕະນາ, ຕະສິນາ, ປະຊາ; ເທວະຕາ, ວັດຕະກາ, ໂຄທາ, ພະລາກາ, ວະສຸທາ, ສະພາ.


Ukkā sephālikā sikkā, salākā vālikā sikhā;

Kāraṇā visikhā sākhā, vacā vañjhā jaṭā ghaṭā.

ອຸກກາ, ເສພາលິກາ, ສິກກາ, ສະລາກາ, ວາລິກາ, ສິຂາ; ກາຣະນາ, ວິສິຂາ, ສາຂາ, ວະຈາ, ວັນຊາ, ຊະຕາ, ຄະຕາ.


Pīḷā soṇḍā vitaṇḍā ca, karuṇā vanitā latā;

Kathā nindā sudhā rādhā, vāsanā siṃsapā papā.

ປີລາ, ໂສນດາ, ວິຕັນດາ, ແລະ, ກະລຸນາ, ວະນິຕາ, ລະຕາ; ກະຖາ, นິນທາ, ສຸທາ, ຣາທາ, ວາສະນາ, ສິງສະປາ, ປະປາ.


Pabhā sīmā khamā ejā,Khattiyā sakkharā surā;

Dolā tulā silā līlā,Lāle’ḷā mekhalā kalā.

ປະພາ, ສີມາ, ຂະມາ, ເອຊາ, ຂັດຕິຍາ, ສັກຂະຣາ, ສຸຣາ; ໂດລາ, ຕຸລາ, ສิລາ, ລີລາ, ລາລາ, ເອລາ, ເມຂະລາ, ກະລາ.


Vaḷavā suṇisā mūsā, mañjūsā sulasā disā;

Nāsā juṇhā guhā īhā, lasikā parisā nisā;

Mātikiccādayo ceva, bhāvikāpadasādisā.

ວະລະວາ, ສຸນິສາ, ມູສາ, ມັນຊູສາ, Sulasa, ທິສາ; ນາສາ, ຊຸນຫາ, ຄູຫາ, ອີຫາ, ລະສິກາ, ປະຣິສາ, ນິສາ; ບົດທັງຫຼາຍມີ ມາຕິກິດຈະ ເປັນຕົ້ນ ເຫຼົ່ານີ້ ກໍມີຮູບເໝືອນກັບບົດ ພາວິກາ.


Ammannambā ca tātā ca, kiñcideva samā siyuṃ;

Mātā dhītā panattādī, puthageva ito siyuṃ.

ສ່ວນບົດວ່າ ອຳມາ, ອຳພາ ແລະ ຕາຕາ ພຶງມີຮູບສະເໝີກັນ (ກັບບົດ ພາວິກາ) ບາງສ່ວນເທົ່ານັ້ນ; ສ່ວນບົດວ່າ ມາຕາ, ທີຕາ, ປະນັດຕາ ເປັນຕົ້ນ ພຶງມີຮູບແຍກຕ່າງຫາກຈາກບົດນີ້.


Parisāsaddassa pana sattamīṭhāne ‘‘parisāya, parisāyaṃ, parisati, parisāsū’’ti yojetabbaṃ ‘‘ekamidaṃ bho gotama samayaṃ todeyyassa brāhmaṇassa parisati parūpārambhaṃ vattentī’’ti pāḷidassanato. Ammādīnaṃ pana ‘‘ammā, ammā, ammāyo’’tiādinā [Pg.263] kaññānayena vatvā avasāne ‘‘bhoti amma, bhoti ammā, bhotiyo ammā, ammāyo’’tiādinā yojetabbaṃ.

ແຕ່ສໍາລັບສັບວ່າ ປະຣິສາ (ບໍລິສັດ) ໃນຕໍາແໜ່ງສັດຕະມີວິພັດ ພຶງປະກອບເປັນ “ປະຣິສາຍະ, ປະຣິສາຍັງ, ປະຣິສະຕິ, ປະຣິສາສຸ” ເພາະມີປາກົດໃນພະບາລີວ່າ “ເອກະມິທັງ ໂພ ໂຄຕະມະ ສະມະຍັງ ໂຕເທຍຍັດສະ ພຣາມະນັດສະ ປະຣິສະຕິ ປະຣູປາຣັມພັງ ວັດເຕນຕິ”. ສ່ວນສັບມີ ອຳມາ ເປັນຕົ້ນ ພຶງກ່າວຕາມແນວທາງຂອງ ກັນຍາສັບ ວ່າ “ອຳມາ, ອຳມາ, ອຳມາໂຍ” ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວໃນຕອນທ້າຍ (ໃນອາລັປພະນະ) ພຶງປະກອບວ່າ “ໂພຕິ ອຳມະ, ໂພຕິ ອຳມາ, ໂພຕິໂຍ ອຳມາ, ອຳມາໂຍ” ເປັນຕົ້ນ.


Mātā, mātā, mātaro. Mātaraṃ, mātaro. Mātarā, mātuyā, matyā, mātūhi, mātūbhi. Mātu, mātuyā, matyā, mātarānaṃ, mātānaṃ, mātūnaṃ. Mātarā, mātuyā, matyā, mātūhi, mātūbhi. Mātu, mātuyā, matyā, mātarānaṃ, mātānaṃ, mātūnaṃ. Mātari, mātuyā, matyā, mātuyaṃ, matyaṃ, mātūsu. Bhoti mātā, bhotiyo mātā, mātaro.

ມາຕາ, ມາຕາ, ມາຕະໂຣ. ມາຕະຣັງ, ມາຕະໂຣ. ມາຕະຣາ, ມາຕຸຍາ, ມັຕຍາ, ມາຕູຫິ, ມາຕູພິ. ມາຕຸ, ມາຕຸຍາ, ມັຕຍາ, ມາຕະຣານັງ, ມາຕານັງ, ມາຕູນັງ. ມາຕະຣາ, ມາຕຸຍາ, ມັຕຍາ, ມາຕູຫິ, ມາຕູພິ. ມາຕຸ, ມາຕຸຍາ, ມັຕຍາ, ມາຕະຣານັງ, ມາຕານັງ, ມາຕູນັງ. ມາຕະຣິ, ມາຕຸຍາ, ມັຕຍາ, ມາຕຸຍັງ, ມັຕຍັງ, ມາຕູສຸ. ໂພຕິ ມາຕາ, ໂພຕິໂຍ ມາຕາ, ມາຕະໂຣ.


Ettha pana yasmā pāḷiyaṃ itthiliṅgānaṃ sakārantāni rūpāni ehi ebhi esukārantādīni ca enantādīni ca na dissanti, tasmā kehici vuttānipi ‘‘mātussa mātarehī’’tiādīni na vuttāni, esa nayo itaresupi. ‘‘Yaṃkiñcitthikataṃ puññaṃ, mayhañca mātuyā ca te. Anuññāto ahaṃ matyā’’ti pāḷidassanato pana karaṇasampadānanissakkasāmibhummavacanaṭṭhāne ‘‘mātuyā, matyā’’ti ca vuttaṃ itthiliṅgaṭṭhāne samānagatikattā tesaṃ vacanānaṃ. Tathā hi ummādantijātake ‘‘matyā’’ti padaṃ pañcamītatiyekavacanavasena āgataṃ, yathā pana ‘‘khattiyā’’ti padaṃ majjhasaralopavasena ‘‘khatyā’’ti bhavati, tathā ‘‘mātuyā mātuya’’nti ca padaṃ ‘‘matyā, matya’’nti bhavati, ayaṃ nayo dhītusaddādīsu na labbhati.

ໃນບົດເຫຼົ່ານີ້ ເພາະເຫດທີ່ໃນພະບາລີ ບໍ່ປາກົດຮູບທີ່ມີ ສະ-ກາຣັນ ແລະຮູບທີ່ມີ ເອຫິ, ເອບຫິ, ເອສຸ-ກາຣັນ ເປັນຕົ້ນ ແລະຮູບທີ່ມີ ເອນະ-ກາຣັນ ເປັນຕົ້ນ ຂອງອິດຖີລີງ, ດັ່ງນັ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າອາຈານບາງທ່ານຈະກ່າວຮູບວ່າ “ມາຕຸດສະ, ມາຕະເຣຫິ” ເປັນຕົ້ນໄວ້ ກໍບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນທີ່ນີ້, ແລະແນວທາງນີ້ກໍໃຊ້ກັບສັບອື່ນໆ ທີ່ເຫຼືອຄືກັນ. ແຕ່ເພາະມີປາກົດໃນພະບາລີວ່າ “ຍັງກິຈຈິດຖິກະຕັງ ປຸນຍັງ, ມັຍຫັນຈະ ມາຕຸຍາ ຈະ ເຕ. ອະນຸນຍາໂຕ ອະຫັງ ມັຕຍາ” ດັ່ງນັ້ນ ໃນຕໍາແໜ່ງຕະຕິຍາ, ຈະຕຸດຖີ, ປັນຈະມີ, ຈະຕຸດຖີ (ສາມີ) ແລະສັດຕະມີວິພັດ ພຶງກ່າວວ່າ “ມາຕຸຍາ, ມັຕຍາ” ເພາະວິພັດເຫຼົ່ານັ້ນມີທາງເດີນສະເໝີກັນໃນອິດຖີລີງ. ດ້ວຍວ່າ ໃນອຸມມາທັນຕີຊາດົກ ບົດວ່າ “ມັຕຍາ” ນີ້ ມາໃນຖານະປັນຈະມີວິພັດ ແລະຕະຕິຍາວິພັດເອກະວະຈະນະ, ແລະອີກປະການໜຶ່ງ ບົດວ່າ “ຂັດຕິຍາ” ຍ່ອມເປັນ “ຂັຕຍາ” ໄດ້ ດ້ວຍອໍານາດແຫ່ງການລົບສະຫຼະກາງ ຢ່າງໃດ, ບົດວ່າ “ມາຕຸຍາ, ມາຕຸຍັງ” ກໍຍ່ອມເປັນ “ມັຕຍາ, ມັຕຍັງ” ໄດ້ຢ່າງນັ້ນ, ແຕ່ແນວທາງນີ້ຈະບໍ່ໄດ້ໃນສັບວ່າ ທີຕາ ເປັນຕົ້ນ.


Dhītā, dhītā, dhītaro. Dhītaṃ, dhītaraṃ, dhītaro. Dhītuyā, dhītūhi, dhītūbhi. Dhītu, dhītuyā, dhītarānaṃ, dhītānaṃ, dhītūnaṃ. Dhītarā, dhītuyā, dhītūhi, dhītūbhi. Dhītu, dhītuyā, dhītarānaṃ, dhītānaṃ, dhītūnaṃ. Dhītari, dhītuyā, dhītuyaṃ, dhītūsu. Bhoti dhītu, bhoti dhītā, bhotiyo dhītā, dhītaro. Ettha pana.

ທີຕາ, ທີຕາ, ທີຕະໂຣ. ທີຕັງ, ທີຕະຣັງ, ທີຕະໂຣ. ທີຕຸຍາ, ທີຕູຫິ, ທີຕູພິ. ທີຕຸ, ທີຕຸຍາ, ທີຕະຣານັງ, ທີຕານັງ, ທີຕູນັງ. ທີຕະຣາ, ທີຕຸຍາ, ທີຕູຫິ, ທີຕູພິ. ທີຕຸ, ທີຕຸຍາ, ທີຕະຣານັງ, ທີຕານັງ, ທີຕູນັງ. ທີຕະຣິ, ທີຕຸຍາ, ທີຕຸຍັງ, ທີຕູສຸ. ໂພຕິ ທີຕຸ, ໂພຕິ ທີຕາ, ໂພຕິໂຍ ທີຕາ, ທີຕະໂຣ. ໃນບົດເຫຼົ່ານີ້.


‘‘Jāliṃ [Pg.264] kaṇhājinaṃ dhītaṃ, maddideviṃ patibbataṃ;

Cajamāno na cintesiṃ, bodhiyāyeva kāraṇā’’ti

“ຊາລິງ ກັນຫາຊິນັງ ທີຕັງ, ມັດທິເທວິງ ປະຕິບພະຕັງ; ຈະຊະມາໂນ ນະ ຈິນເຕສິງ, ໂພທິຍາເຍວະ ກາຣະນາ”


Pāḷiyaṃ ‘‘dhīta’’nti dassanato upayogavacanaṭṭhāne ‘‘dhīta’’nti vuttaṃ, tasmā idaṃ sārato gahetabbaṃ, tathā pāḷiyaṃ ‘‘assamaṇī hoti asakyadhītarā’’ti samāsapadassa dassanato tatiyekavacanantapadasadisaṃ ‘‘seṭṭhidhītarā’’tiādikaṃ paṭhamekavacanantampi samāsapadaṃ gahetabbameva, niruttipiṭake pana ‘‘mātā dhītā’’ti padadvayaṃ saddhānaye pakkhitta, tamamhehi ‘‘saddhāyā’’ti padassa viya ‘‘mātāyā’’tiādīnaṃ pāḷiādīsu byāse adassanato visuṃ gahitaṃ samāseyeva hi īdisiṃ saddagatiṃ passāma ‘‘rājamātāya rājadhītāya seṭṭhidhītāyā’’ti. Evaṃ kaññānayopi ekadesena labbhati, tathā ‘‘acchariyaṃ nandamāte, abbhutaṃ nandamāte’’ti pāḷiyaṃ ‘‘nandamāte’’ti dassanato ‘‘bhoti rājamāte, bhoti rājadhīte’’ti evamādinayopi labbhati, tatra nandamāteti nandassa mātā nandamātā, bhoti nandamāte, evaṃ samāseyeva īdisī saddagati hoti, tasmā samāsapadatte ‘‘mātu dhītu duhitu’’iccetesaṃ pakatirūpānaṃ dve koṭṭhāsā gahetabbā paṭhamaṃ dassitarūpakoṭṭhāso ca kaññānayo rūpakoṭṭhāso cāti. Nattādīni padāni na kevalaṃ pulliṅgāniyeva honti, atha kho itthiliṅgānipi. Tathā hi ‘‘visākhāya nattā kālaṅkatā hoti. Catasso mūsikā gādhaṃ kattā, no vasitā’’tiādīni payogāni sāsane dissanti.

ເພາະມີຄໍາກ່າວໃນພະບາລີວ່າ “ທີຕັງ” ດັ່ງນັ້ນ ໃນຕໍາແໜ່ງທຸຕິຍາວິພັດ (ອຸປະໂຍຄະວະຈະນະ) ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ທີຕັງ”, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຶງຖືເອົາບົດນີ້ໂດຍເນື້ອແທ້. ແລະອີກປະການໜຶ່ງ ເພາະມີຄໍາກ່າວໃນພະບາລີວ່າ “ອັດສະມະນີ ໂຫຕິ ອະສັກຍະທີຕະຣາ” ດັ່ງນັ້ນ ບົດສະໝາດທີ່ມີຮູບເໝືອນກັບບົດທີ່ລົງຕະຕິຍາວິພັດເອກະວະຈະນະ ເຊັ່ນ “ເສດຖິທີຕະຣາ” ເປັນຕົ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນບົດສະໝາດທີ່ລົງປະຖະມາວິພັດເອກະວະຈະນະ ກໍພຶງຖືເອົາດ້ວຍເຊັ່ນກັນ. ແຕ່ໃນຄໍາພີນິຣຸດຕິປິຕະກະ ໄດ້ຈັດເອົາບົດທັງສອງຄື “ມາຕາ, ທີຕາ” ເຂົ້າໄວ້ໃນແນວທາງຂອງ ສັດທາສັບ, ດັ່ງນັ້ນ ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງບໍ່ເຫັນການແຈກບົດວ່າ “ມາຕາຍາ” ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນກັບບົດວ່າ “ສັດທາຍາ” ໃນພະບາລີເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ແຍກຖືເອົາຕ່າງຫາກ, ເພາະວ່າພວກເຮົາຈະເຫັນທາງເດີນຂອງສັບເຊັ່ນນີ້ໃນບົດສະໝາດເທົ່ານັ້ນ ເຊັ່ນ “ຣາຊະມາຕາຍາ, ຣາຊະທີຕາຍາ, ເສດຖິທີຕາຍາ”. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ແນວທາງຂອງ ກັນຍາສັບ ກໍຍ່ອມໄດ້ບາງສ່ວນ. ແລະອີກປະການໜຶ່ງ ເພາະມີຄໍາກ່າວໃນພະບາລີວ່າ “ອັດສະຣິຍັງ ນັນທະມາເຕ, ອັບພູຕັງ ນັນທະມາເຕ” ດັ່ງນັ້ນ ແນວທາງເຊັ່ນ “ໂພຕິ ຣາຊະມາເຕ, ໂພຕິ ຣາຊະທີເຕ” ເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມໄດ້ດ້ວຍ, ໃນບົດນັ້ນ ຄໍາວ່າ ນັນທະມາຕາ ໄດ້ແກ່ ມານດາຂອງນັນທະ ຄື ນັນທະມາຕາ, ໂພຕິ ນັນທະມາເຕ, ທາງເດີນຂອງສັບເຊັ່ນນີ້ຍ່ອມມີໃນບົດສະໝາດເທົ່ານັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອເປັນບົດສະໝາດ ພຶງຖືເອົາຮູບປົກກະຕິຂອງສັບເຫຼົ່ານີ້ຄື “ມາຕຸ, ທີຕຸ, ທຸຫິຕຸ” ເປັນສອງສ່ວນ ຄື ສ່ວນທີ່ມີຮູບສະແດງໄວ້ໃນຕອນຕົ້ນ ແລະສ່ວນທີ່ມີຮູບຕາມແນວທາງຂອງ ກັນຍາສັບ. ບົດມີ ນັດຕາ ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ແມ່ນເປັນພຽງປຸລີງເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ຍັງເປັນອິດຖີລີງໄດ້ອີກດ້ວຍ. ດ້ວຍວ່າ ຍ່ອມມີອຸທາຫອນປາກົດໃນພະສາສະໜາ ເຊັ່ນ “ວິສາຂາຍະ ນັດຕາ ກາລັງກະຕາ ໂຫຕິ. ຈະຕັດໂສ ມູສິກາ ຄາທັງ ກັດຕາ, ໂນ ວະສິຕາ” ເປັນຕົ້ນ.


Nattā, nattā, nattāro. Nattaṃ, nattāraṃ, nattāro. Nattārā, nattuyā, nattūhi, nattūbhi. Nattu, nattuyā, nattārānaṃ [Pg.265] nattānaṃ, nattūnaṃ. Nattārā, nattuyā, nattūhi, nattūbhi. Nattu, nattuyā, nattārānaṃ, nattānaṃ, nattūnaṃ. Nattari, nattuyā, nattuyaṃ, nattūsu. Bhoti natta, bhoti nattā, bhotiyo nattā, nattāro.

ນັດຕາ, ນັດຕາ, ນັດຕາໂຣ. ນັດຕັງ, ນັດຕາຣັງ, ນັດຕາໂຣ. ນັດຕາຣາ, ນັດຕຸຍາ, ນັດຕູຫິ, ນັດຕູພິ. ນັດຕຸ, ນັດຕຸຍາ, นັດຕາຣານັງ, ນັດຕານັງ, ນັດຕູນັງ. ນັດຕາຣາ, ນັດຕຸຍາ, ນັດຕູຫິ, ນັດຕູພິ. ນັດຕຸ, ນັດຕຸຍາ, ນັດຕາຣານັງ, ນັດຕານັງ, ນັດຕູນັງ. ນັດຕະລິ, ນັດຕຸຍາ, ນັດຕຸຍັງ, ນັດຕູສຸ. ໂພຕິ ນັດຕະ, ໂພຕິ ນັດຕາ, ໂພຕິໂຍ ນັດຕາ, ນັດຕາໂຣ.


Evaṃ ‘‘kattā vasitā bhāsitā’’ iccādīsupi samāsapadatte pana ‘‘rājamātāya nandamāte’’tiādīni viya ‘‘rājanattāya, rājanatte’’tiādīni rūpāni bhavanti.

ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ “ກັດຕາ (ຜູ້ເຮັດ), ວສິຕາ (ຜູ້ຢູ່), ພາສິຕາ (ຜູ້ເວົ້າ)” ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນແຕ່ໃນຄວາມເປັນສະມາດ ກໍມີຮູບຕ່າງໆ ເຊັ່ນ “ຣາຊະນັດຕາຍະ, ຣາຊະນັດເຕ” ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນກັບຄຳວ່າ “ຣາຊະມາຕາຍະ, ນັນທະມາເຕ” ເປັນຕົ້ນ.


Savinicchayoyaṃ ākārantukārantitthiliṅgānaṃ pakatirūpassa nāmikapadamālāvibhāgo.

ນີ້ຄືການຈຳແນກຕາຕະລາງວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ແຫ່ງປົກກະຕິຮູບ ຂອງອິຕຖີລີງ ທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍ ອາ-ກາຣັນ ແລະ ອຸ-ກາຣັນ ພ້ອມທັງການວິນິດໄສ.


Ākārantukārantatāpakatikaṃ

ມີຄວາມເປັນປົກກະຕິແຫ່ງ ອາ-ກາຣັນ ແລະ ອຸ-ກາຣັນ.


Ākārantitthiliṅgaṃ niṭṭhitaṃ.

ອາກາຣັນອິຕຖີລີງ ຈົບແລ້ວ.


Idāni bhūmipadādīnaṃ nāmikapadamālaṃ vakkhāma pubbācariyamataṃ purecaraṃ katvā –

ບັດນີ້ ເຮົາຈະກ່າວເຖິງຕາຕະລາງວິພັດນາມ ຂອງສັບມີ “ພູມິ” ເປັນຕົ້ນ ໂດຍເຮັດໃຫ້ມະຕິຂອງພະບູຮານາຈານເປັນເບື້ອງໜ້າ —


Ratti, rattī, rattiyo. Rattiṃ, rattī, rattiyo. Rattiyā, rattīhi, rattībhi. Rattiyā, rattīnaṃ. Rattiyā, rattīhi, rattībhi. Rattiyā, rattīnaṃ. Rattiyā, rattiyaṃ, rattīsu. Bhoti ratti, bhotiyo rattiyo. Yamakamahātheramataṃ.

ຣັດຕິ, ຣັດຕີ, ຣັດຕិໂຍ. ຣັດຕິງ, ຣັດຕີ, ຣັດຕិໂຍ. ຣັດຕិຍາ, ຣັດຕີຫິ, ຣັດຕີພິ. ຣັດຕិຍາ, ຣັດຕີນັງ. ຣັດຕិຍາ, ຣັດຕີຫິ, ຣັດຕີພິ. ຣັດຕិຍາ, ຣັດຕີນັງ. ຣັດຕិຍາ, ຣັດຕິຍັງ, ຣັດຕີສຸ. ໂພຕິ ຣັດຕິ, ໂພຕິໂຍ ຣັດຕិໂຍ. ນີ້ເປັນມະຕິຂອງພະມະຫາເຖຣະຊື່ວ່າ ຍະມະກະ.


‘‘Bhūmi, bhūmī, bhūmiyo. Bhūmiṃ, bhūmī, bhūmiyo’’ti sabbaṃ neyyaṃ. Evaṃ ‘‘bhūti satti patti vutti mutti kitti khanti titti siddhi iddhi vuddhi suddhi buddhi bodhi pīti nandi mati asani vasani sati gati vuḍḍhi yuvati aṅguli bondi diṭṭhi tuṭṭhi nābhi’’ iccādīnampi nāmikapadamālā yojetabbā. Apica ‘‘ratyo amoghā gacchanti. Divā ca ratto ca haranti ye baliṃ. Na bhūmyā caturaṅgulo. Seti bhūmyā anutthunaṃ. Bhūmyā so patitaṃ pāsaṃ. Gīvāya paṭimuñcati. Imā ca nabhyo satarājicittitā. Sateratā vijjurivappabhāsare’’ti evamādīnaṃ [Pg.266] payogānaṃ dassanato ratti bhūmi nābhisaddādīnaṃ ayampi nāmikapadamālāviseso veditabbo. Kathaṃ?

ພຶງຊາບຮູບທັງໝົດ ເຊັ່ນ “ພູມິ, ພູມີ, ພູມິໂຍ. ພູມິງ, ພູມີ, ພູມິໂຍ” ດັ່ງນີ້. ຄວນປະກອບຕາຕະລາງວິພັດນາມ ແມ່ນແຫ່ງສັບທັງຫຼາຍມີ “ພູຕິ (ຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ), ສັດຕິ (ຫອກ/ກຳລັງ), ປັດຕິ (ການບັນລຸ), ວຸດຕິ (ຄວາມປະພຶດ), ມຸດຕິ (ຄວາມພົ້ນ), ກິດຕິ (ກຽດ), ຂັນຕິ (ຄວາມອົດທົນ), ຕິດຕິ (ຄວາມອີ່ມ), ສິດທິ (ຄວາມສຳເລັດ), ອິດທິ (ຄວາມລິດ), ວຸດທິ (ຄວາມຈະເລີນ), ສຸດທິ (ຄວາມບໍລິສຸດ), ພຸດທິ (ຄວາມຮູ້), ໂພທິ (ປັນຍາຕຣັສຮູ້), ປີຕິ (ຄວາມອີ່ມໃຈ), นັນທິ (ຄວາມເພີດເພີນ), ມະຕິ (ຄວາມຄິດ), ອະສະນິ (ຟ້າຜ່າ), ວະສະນິ (ເຄື່ອງນຸ່ງ), ສະຕິ (ຄວາມລະນຶກໄດ້), ຈະຕິ (ທາງໄປ), ວຸດທິ (ຄວາມຈະເລີນ), ຍຸວະຕິ (ຍິງສາວ), ອັງຄຸລິ (ນິ້ວມື), ໂພນທິ (ຮ່າງກາຍ), ທິດຖິ (ຄວາມເຫັນ), ຕຸດຖິ (ຄວາມຍິນດີ), ນາພິ (ສະດື)” ເປັນຕົ້ນ ຢ່າງນີ້. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ພຶງຊາບຄວາມພິເສດແຫ່ງຕາຕະລາງວິພັດນາມນີ້ ຂອງສັບທັງຫຼາຍມີ “ຣັດຕິ, ພູມິ, ນາພິ” ເປັນຕົ້ນ ເພາະເຫັນການໃຊ້ໃນປະໂຫຍກທັງຫຼາຍ ເຊັ່ນ “ຣັດໂຍ ອະໂມຄາ ຄັດສັນຕິ. ທິວາ ຈະ ຣັດໂຕ ຈະ ຫະຣັນຕິ ເຢ ພະລິງ. ນະ ພູມຢາ ຈະຕຸຣັງຄຸໂລ. ເເສຕິ ພູມຢາ ອະນຸດຖຸນັງ. ພູມຢາ ໂສ ປະຕິຕັງ ປາສັງ. ຄີວາຍະ ປະຕິມຸນຈະຕິ. ອິມາ ຈະ ນັບໂຍ ສະຕະຣາຊິຈິດຕິຕາ. ສະເຕຣະຕາ ວິຊຊຸຣິວັບປະພາສະເຣ” ດັ່ງນີ້. ເປັນແນວໃດ?


Ratti, rattī, rattiyo, ratyo. Rattiṃ, rattī, rattiyo, ratyo. Rattiyā, ratyā, rattīhi, rattībhi. Rattiyā, ratyā, rattīnaṃ. Rattiyā, ratyā, rattīhi, rattībhi. Rattiyā, ratyā, rattīnaṃ. Rattiyā, ratyā, rattiyaṃ ratyaṃ, ratto, rattīsu. Bhoti ratti, bhotiyo rattī, rattiyo, ratyo.

ຣັດຕິ, ຣັດຕີ, ຣັດຕິໂຍ, ຣັດໂຍ. ຣັດຕິງ, ຣັດຕີ, ຣັດຕិໂຍ, ຣັດໂຍ. ຣັດຕិຍາ, ຣັດຢາ, ຣັດຕີຫິ, ຣັດຕີພິ. ຣັດຕិຍາ, ຣັດຢາ, ຣັດຕີນັງ. ຣັດຕិຍā, ຣັດຢາ, ຣັດຕີຫິ, ຣັດຕີພິ. ຣັດຕិຍາ, ຣັດຢາ, ຣັດຕີນັງ. ຣັດຕិຍາ, ຣັດຢາ, ຣັດຕິຍັງ, ຣັດຢັງ, ຣັດໂຕ, ຣັດຕີສຸ. ໂພຕິ ຣັດຕິ, ໂພຕິໂຍ ຣັດຕີ, ຣັດຕិໂຍ, ຣັດໂຍ.


Ettha ‘‘ratto’’ti rūpanayaṃ vajjetvā ‘‘bhūmi, bhūmī, bhūmiyo, bhūmyo’’ti sabbaṃ neyyaṃ.

ໃນສັບນີ້ ເວັ້ນແຕ່ຮູບວ່າ “ຣັດໂຕ” ແລ້ວ ພຶງຊາບຮູບທັງໝົດ ເຊັ່ນ “ພູມິ, ພູມີ, ພູມິໂຍ, ພູມໂຍ” ດັ່ງນີ້.


Nābhi, nābhī, nābhiyo, nabhyo. Nābhiṃ, nābhī, nābhiyo, nabhyo. Nābhiyā, nabhyā, nābhīhi, nābhībhi. Nābhiyā, nabhyā, nābhīnaṃ. Nābhiyā, nabhyā, nābhīhi, nābhībhi. Nābhiyā, nabhyā, nābhīnaṃ. Nābhiyā, nabhyā, nābhiyaṃ, nabhyaṃ, nābhīsu. Bhoti nābhi, bhotiyo nābhī, nābhiyo, nabhyo.

ນາພິ, ນາພີ, นາພິໂຍ, ນັບໂຍ. ນາພິງ, ນາພີ, ນາພິໂຍ, ນັບໂຍ. ນາພິຍາ, ນັບຢາ, ນາພີຫິ, ນາພີພິ. ນາພິຍາ, ນັບຢາ, ນາພີນັງ. ນາພິຍາ, นັບຢາ, ນາພີຫິ, ນາພີພິ. ນາພິຍາ, ນັບຢາ, ນາພີນັງ. ນາພິຍາ, ນັບຢາ, ນາພິຍັງ, ນັບຢັງ, ນາພີສຸ. ໂພຕິ ນາພິ, ໂພຕິໂຍ ນາພີ, ນາພິໂຍ, ນັບໂຍ.


Bodhi, bodhī, bodhiyo, bojjho. Bodhiṃ, bodhiyaṃ, bojjhaṃ, bodhī, bodhiyo, bojjho. Bodhiyā, bojjhā, bodhīhi, bodhībhi. Bodhiyā, bojjhā, bodhīnaṃ. Bodhiyā, bojjhā, bodhīhi, bodhībhi. Bodhiyā, bojjhā, bodhīnaṃ. Bodhiyā, bojjhā, bodhiyaṃ, bojjhaṃ, bodhīsu. Bhoti bodhi, bhotiyo bodhī, bodhiyo, bojjho.

ໂພທິ, ໂພທີ, ໂພທິໂຍ, ໂພດໂຊ. ໂພທິງ, ໂພທິຍັງ, ໂພດຊັງ, ໂພທີ, ໂພທິໂຍ, ໂພດໂຊ. ໂພທິຍາ, ໂພດຊາ, ໂພທີຫິ, ໂພທີພິ. ໂພທິຍາ, ໂພດຊາ, ໂພທີນັງ. ໂພທິຍາ, ໂພດຊາ, ໂພທີຫິ, ໂພທີພິ. ໂພທິຍາ, ໂພດຊາ, ໂພທີນັງ. ໂພທິຍາ, ໂພດຊາ, ໂພທິຍັງ, ໂພດຊັງ, ໂພທີສຸ. ໂພຕິ ໂພທິ, ໂພຕິໂຍ ໂພທີ, ໂພທິໂຍ, ໂພດໂຊ.


Ettha pana ‘‘bujjhassu jina bodhiyaṃ. Aññatra bojjhā tapasā’’ti vicitrapāḷinayadassanato vicitranayā nāmikapadamālā vuttā. Sabbopi cāyaṃ nayo aññatthāpi yathārahaṃ yojetabbo.

ແຕ່ໃນສັບນີ້ ເພາະເຫັນແນວທາງພະບາລີອັນວິຈິດ ເຊັ່ນ “ພຸດຊັສສຸ ຊິນະ ໂພທິຍັງ. ອັນຍັດຕຣະ ໂພດຊາ ຕະປະສາ” ດັ່ງນີ້ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຕາຕະລາງວິພັດນາມອັນມີແນວທາງວິຈິດຕ່າງໆ ໄວ້. ແລະແນວທາງທັງໝົດນີ້ ຄວນປະກອບໃນບ່ອນອື່ນໆ ຕາມສົມຄວນດ້ວຍ.


Savinicchayoyaṃ ikārantitthiliṅgānaṃ pakatirūpassa nāmikapadamālāvibhāgo.

ນີ້ຄືການຈຳແນກຕາຕະລາງວິພັດນາມ ແຫ່ງປົກກະຕິຮູບ ຂອງອິຕຖີລີງ ທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍ ອິ-ກາຣັນ ພ້ອມທັງການວິນິດໄສ.


Ikārantatāpakatikaṃ ikārantitthiliṅgaṃ

ອິກາຣັນອິຕຖີລີງ ທີ່ມີຄວາມເປັນປົກກະຕິແຫ່ງ ອິ-ກາຣັນ


Niṭṭhitaṃ.

ຈົບແລ້ວ.


Idāni [Pg.267] bhūrīsaddādīnaṃ nāmikapadamālaṃ vakkhāma pubbācariyamataṃ purecaraṃ katvā –

ບັດນີ້ ເຮົາຈະກ່າວເຖິງຕາຕະລາງວິພັດນາມ ຂອງສັບມີ “ພູຣີ” ເປັນຕົ້ນ ໂດຍເຮັດໃຫ້ມະຕິຂອງພະບູຮານາຈານເປັນເບື້ອງໜ້າ —


Itthī, itthī, itthiyo. Itthiṃ, itthī, itthiyo. Itthiyā, itthīhi, itthībhi. Itthiyā, itthīnaṃ. Itthiyā, itthīhi, itthībhi. Itthiyā, itthīnaṃ. Itthiyā, itthiyaṃ, itthīsu. Bhoti itthi, bhotiyo itthiyo. Yamakamahātheramataṃ.

ອິດຖີ, ອິດຖີ, ອິດຖິໂຍ. ອິດຖິງ, ອິດຖີ, ອິດຖิໂຍ. ອິດຖິຍາ, ອິດຖີຫິ, ອິດຖີພິ. ອິດຖິຍາ, ອິດຖີນັງ. ອິດຖິຍາ, ອິດຖີຫິ, ອິດຖີພິ. ອິດຖິຍາ, ອິດຖີນັງ. ອິດຖິຍາ, ອິດຖິຍັງ, ອິດຖີສຸ. ໂພຕິ ອິດຖິ, ໂພຕິໂຍ ອິດຖิໂຍ. ນີ້ເປັນມະຕິຂອງພະມະຫາເຖຣะຊື່ວ່າ ຍະມະກະ.


‘‘Bhūrī, bhūrī, bhūriyo. Bhūriṃ, bhūrī, bhūri yo’’ti itthiyā samaṃ. Evaṃ bhūtī bhotī vibhāvinī iccādīnaṃ bhūdhātumayānaṃ aññesañca īkārantasaddānaṃ nāmikapadamālā yojetabbā. Etthaññe īkārantasaddā nāma –

“ພູຣີ, ພູຣີ, ພູຣິໂຍ. ພູຣິງ, ພູຣີ, ພູຣິໂຍ” ດັ່ງນີ້ ເໝືອນກັບອິດຖີສັບ. ຄວນປະກອບຕາຕະລາງວິພັດນາມ ແຫ່ງສັບທັງຫຼາຍມີ “ພູຕີ, ໂພຕີ, ວິພາວິນີ” ເປັນຕົ້ນ ທີ່ສຳເລັດມາຈາກ ພູ-ທາດ ແລະ ອີກາຣັນສັບອື່ນໆ ຢ່າງນີ້. ໃນສັບເຫຼົ່ານັ້ນ ອີກາຣັນສັບອື່ນໆ ໄດ້ແກ່ —


‘‘Mātulānī ca bhaginī, bhikkhunī sāmugī ajī;

Vāpī pokkharaṇī devī, nāgī yakkhinī rājinī.

“ມາຕຸລານີ (ປ້າ/ນ້າໃພ້) ແລະ ພະຄິນີ (ນ້ອງສາວ/ເອື້ອຍ), ພິກຂຸນີ (ພິກຂຸນີ), ສາມຸຄີ (ຍິງຜູ້ມີກ່ອງ), ອະຊີ (ແບ້ແມ່); ວາປີ (ບຶງ), ໂປກຂະຣະນີ (ສະໂບກຂະຣະນີ), ເທວີ (ເທວີ/ພະມະເຫສີ), ນາຄີ (ນາງນາກ), ຍັກຂິນີ (ນາງຍັກ), ຣາຊິນີ (ພະຣາຊິນີ).


Dāsī ca brāhmaṇī muṭṭha-ssatinī sīghayāyinī;

Sākiyānī’’ti cādīni, payogāni bhavanti hi.

ທາສີ (ຍິງຄົນໃຊ້) ແລະ ພຣາຫະມະນີ (ນາງພຣາມ), ມຸດຖັດສະຕິນີ (ຍິງຜູ້ຫຼົງລືມສະຕິ), ສີຄະຍາຍິນີ (ຍິງຜູ້ໄປໄວ); ສາກິຍານີ (ຍິງສາກະຍະ)” ເປັນຕົ້ນ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນປະໂຫຍກທີ່ມີຢູ່ແທ້.


Tatra ‘‘pokkharaṇī dāsī, brāhmaṇi’’ccādinaṃ gati;

Aññathāpi siyā gāthā-cuṇṇiyesu yathārahaṃ.

ໃນສັບເຫຼົ່ານັ້ນ ວິທີການໄປ (ການແຈກວິພັດ) ແຫ່ງສັບທັງຫຼາຍມີ “ໂປກຂະຣະນີ, ທາສີ, ພຣາຫະມະນີ” ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນແຕ່ເປັນຢ່າງອື່ນ ກໍມີໄດ້ໃນຄາຖາ ແລະຈຸນນິຍະ (ຮ້ອຍແກ້ວ) ຕາມສົມຄວນ.


‘‘Kusāvatī’’tiādīnaṃ, gāthāsveva visesato;

Rūpāni aññathā honti, ekavacanato vade.

ຮູບທັງຫຼາຍແຫ່ງສັບມີ “ກຸສາວະຕີ” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນຢ່າງອື່ນ ໂດຍສະເພາະໃນຄາຖາທັງຫຼາຍ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວໂດຍເອກະວະຈົນ.


‘‘Kāsī avantī’’iccādī, bahuvacanato vade;

‘‘Candavatī’’tiādīni, payogassānurūpato.

ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວເຖິງສັບມີ “ກາສີ, ອະວັນຕີ” ເປັນຕົ້ນ ໂດຍພະຫຸວະຈົນ, ແລະສັບມີ “ຈັນທະວະຕີ” ເປັນຕົ້ນ ຕາມສົມຄວນແກ່ການໃຊ້.


Tathā hi ‘‘pokkharañño sumāpitā. Tā ca sattasatā bhariyā, dāsyo sattasatāni ca. Dārake ca ahaṃ nessaṃ[Pg.268], brāhmaṇyā paricārake. Najjo sandanti. Najjā nerañjarāya tīre. Lakkhyā bhava nivesanaṃ.

ຈິງຢ່າງນັ້ນ ພະບາລີທັງຫຼາຍ ເປັນຕົ້ນວ່າ “ໂປກຂະຣັນໂຍ ສຸມາປິຕາ (ສະໂບກຂະຣະນີທັງຫຼາຍ ຖືກສ້າງຂຶ້ນເປັນຢ່າງດີ). ຕາ ຈະ ສັດຕະສະຕາ ພະຣິຍາ, ທາສໂຍ ສັດຕະສະຕານິ ຈະ (ພັນລະຍາເຫຼົ່ານັ້ນ ເຈັດຮ້ອຍຄົນ ແລະຍິງຄົນໃຊ້ທັງຫຼາຍ ເຈັດຮ້ອຍຄົນດ້ວຍ). ທາຣະເກ ຈະ ອະຫັງ ເນສສັງ, ພຣາຫະມັນຢາ ປະຣິຈາຣະເກ (ແລະຂ້າພະເຈົ້າຈະນຳເດັກນ້ອຍທັງຫຼາຍ ຜູ້ເປັນຄົນຮັບໃຊ້ຂອງນາງພຣາມໄປ). ນັດໂຊ ສັນທັນຕິ (ແມ່ນ້ຳທັງຫຼາຍຍ່ອມໄຫຼໄປ). ນັດຊາ ເນຣັນຊະຣາຍະ ຕີເຣ (ທີ່ຝັ່ງແຫ່ງແມ່ນ້ຳເນຣັນຊະຣາ). ລັກຂຢາ ພະວະ ນິເວສະນັງ (ຈົ່ງເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສແຫ່ງນາງລັກສະໝີ).


Bārāṇasyaṃ mahārāja, kākarājā nivāsako;

Asītiyā sahassehi, supatto parivārito.

“ພາຣານັສຢັງ ມະຫາຣາຊະ, ກາກະຣາຊາ ນິວາສະໂກ; ອະສີຕິຍາ ສະຫັສເສຫິ, ສຸປັດໂຕ ປະຣິວາຣິໂຕ (ຂ້າແຕ່ມະຫາຣາດ, ໃນເມືອງພາຣານະສີ ມີພະຍາກາອາໄສຢູ່ ຖືກແວດລ້ອມດ້ວຍກາຜູ້ມີປີກອັນງາມ ແປດໝື່ນຕົວ)”


Rājā yathā vessavaṇo naḷiñña’’nti

“ຣາຊາ ຍະຖາ ເວສສະວະໂນ ນະຬິນຍັງ (ເໝືອນດັ່ງທ້າວເວດສຸວັນ ຜູ້ເປັນພະຍາ ຢູ່ທີ່ສະບົວ)” ດັ່ງນີ້


Evamādīnaṃ pāḷīnaṃ dassanato pokkharaṇī iccādīnaṃ nāmikapadamālāyo savisesā yojetabbā. Kathaṃ? ‘Pokkharaṇī, pokkharaṇī, pokkharaṇiyo, pokkharañño. Pokkharaṇi’’ntiādinā vatvā karaṇasampadānanissakkasāmivacanaṭṭhāne ‘‘pokkharaṇiyā, pokkharaññā’’ti ekavacanāni vattabbāni. Bhummavacanaṭṭhāne pana ‘‘pokkharaṇiyā, pokkharaññā, pokkharaṇiyaṃ, pokkharañña’’nti ca ekavacanāni vattabbāni. Sabbattha ca padāni paripuṇṇāni kātabbāni. Tathā ‘‘dāsī, dāsī, dāsiyo, dāsyo. Dāsiṃ, dāsiyaṃ, dāsī, dāsiyo, dāsyo’’ti vatvā karaṇavacanaṭṭhānādīsu ‘‘dāsiyā, dāsyā’’ti ekavacanāni vattabbāni. Bhummavacanaṭṭhāne pana ‘‘dāsiyā, dāsyā, dāsiyaṃ, dāsya’’nti ca ekavacanāni vattabbāni. Sabbattha padāni paripuṇṇāni kātabbāni. Ettha pana ‘‘yaṭṭhiyā paṭikoṭeti, ghare jātaṃva dāsiyaṃ. Phusissāmi vimuttiya’’nti payogānaṃ dassanato aṃvacanassa yamādesavasena ‘‘dāsiya’’nti vuttaṃ. Tesu ca ‘‘ghare jātaṃva dāsiya’’nti ettha aṃvacanassa yamādesato aññopi saddanayo labbhati. Kathaṃ? Yathā daharī eva ‘‘dahariyā’’ti vuccati, evaṃ dāsī eva ‘‘dāsiyā’’ti.

ເພາະເຫັນພະບາລີທັງຫຼາຍມີປະການດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ຄວນປະກອບຕາຕະລາງວິພັດນາມ ຂອງສັບມີ “ໂປກຂະຣະນີ” ເປັນຕົ້ນ ໃຫ້ມີຄວາມພິເສດ. ເປັນແນວໃດ? ຄື ກ່າວວ່າ “ໂປກຂະຣະນີ, ໂປກຂະຣະນີ, ໂປກຂະຣະນີໂຍ, ໂປກຂະຣັນໂຍ. ໂປກຂະຣะນິງ” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນແລ້ວ, ໃນຕຳແໜ່ງຕະຕິຍາວิພັດ, ຈະຕຸຖີວິພັດ, ປັນຈະມີວິພັດ ແລະ ສະຖີວິພັດ ຄວນກ່າວຮູບເອກະວະຈົນວ່າ “ໂປກຂະຣະນິຍາ, ໂປກຂະຣັນຍາ”. ສ່ວນໃນຕຳແໜ່ງສັດຕະມີວິພັດ ຄວນກ່າວຮູບເອກະວະຈົນວ່າ “ໂປກຂະຣະນິຍາ, ໂປກຂະຣັນຍາ, ໂປກຂະຣະນິຍັງ, ໂປກຂະຣັນຍັງ”. ແລະຄວນເຮັດບົດທັງຫຼາຍໃຫ້ສົມບູນໃນທຸກບ່ອນ. ເໝືອນກັນນັ້ນ ກ່າວວ່າ “ທາສີ, ທາສີ, ທາສິໂຍ, ທາສໂຍ. ທາສິງ, ທາສິຍັງ, ທາສີ, ທາສິໂຍ, ທາສໂຍ” ດັ່ງນີ້ແລ້ວ, ໃນຕຳແໜ່ງຕະຕິຍາວິພັດເປັນຕົ້ນ ຄວນກ່າວຮູບເອກະວະຈົນວ່າ “ທາສິຍາ, ທາສຢາ”. ສ່ວນໃນຕຳແໜ່ງສັດຕະມີວິພັດ ຄວນກ່າວຮູບເອກະວະຈົນວ່າ “ທາສິຍາ, ทາສຢາ, ທາສິຍັງ, ທາສຢັງ”. ຄວນເຮັດບົດທັງຫຼາຍໃຫ້ສົມບູນໃນທຸກບ່ອນ. ແຕ່ໃນສັບນີ້ ເພາະເຫັນການໃຊ້ ເຊັ່ນ “ຍັດຖິຍາ ປະຕິໂກເຕຕິ, ຄະເຣ ຊາຕັງວະ ທາສິຍັງ. ຜຸສິສສາມິ ວິມຸດຕິຍັງ” ດັ່ງນີ້ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ທາສິຍັງ” ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການແປງ ອັງ-ວິພັດ ເປັນ ຍະ. ແລະໃນປະໂຫຍກເຫຼົ່ານັ້ນ ໃນຄຳວ່າ “ຄະເຣ ຊາຕັງວະ ທາສິຍັງ” ນີ້ ນອກຈາກການແປງ ອັງ-ວິພັດ ເປັນ ຍະ ແລ້ວ ກໍຍັງໄດ້ແນວທາງທາງໄວຍາກອນອື່ນອີກ. ເປັນແນວໃດ? ຄື ເໝືອນດັ່ງຄຳວ່າ “ທະຫະຣີ” ນັ້ນເອງ ຍ່ອມຖືກຮຽກວ່າ “ທະຫະຣິຍາ”, ຢ່າງໃດກໍດີ ຄຳວ່າ “ທາສີ” ນັ້ນເອງ ກໍຍ່ອມຖືກຮຽກວ່າ “ທາສິຍາ” ຢ່າງນັ້ນ.


Ettha pana ‘‘passāmi vohaṃ dahariṃ, kumāriṃ cārudassana’’nti ca ‘‘ye taṃ jiṇṇassa pādaṃsu, evaṃ dahariyaṃ sati’’nti ca pāḷi nidassanaṃ[Pg.269], upayogavacanicchāya ‘‘dāsiya’’nti vuttaṃ, imasmiṃ panādhippāye ‘‘dāsiyā, dāsiyā, dāsiyāyo. Dāsiyaṃ, dāsiyā, dāsiyāyo. Dāsiyāyā’’ti kaññānayeneva nāmikapadamālā bhavati ‘‘kumāriyā’’ti saddasseva. Tathā hi ‘‘kumāriye upaseniye’’ti pāḷi dissati. Tathā ‘‘pupphavatiyā, pupphavatiyaṃ, pupphavatiyāya, pupphavatiyāyaṃ, bhoti pupphavatiye’’ti kaññānayanissitena ekavacananayena nāmikapadamālā bhavati.

ແຕ່ໃນສັບນີ້ ມີພະບາລີເປັນຕົວຢ່າງ ເຊັ່ນ “ປັສສາມິ ໂວຫັງ ທະຫະຣິງ, ກຸມາຣິງ ຈາຣຸດັສສະນັງ (ຂ້າພະເຈົ້າເຫັນຍິງສາວ, ນາງກຸມານີ ຜູ້ມີຮູບອັນງາມ)” ແລະ “ເຢ ຕັງ ຈິນນັສສະ ປາດັງສຸ, ເອວັງ ທະຫະຣິຍັງ ສະຕິ (ຊົນທັງຫຼາຍໃດ ໄດ້ຖວາຍຍິງສາວຜູ້ນັ້ນ ແກ່ຊາຍຊະລາ, ເມື່ອຍິງສາວມີຢູ່ຢ່າງນີ້)” ດັ່ງນີ້, ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ທາສິຍັງ” ດ້ວຍຄວາມປະສົງເອົາທຸຕິຍາວິພັດ, ແຕ່ໃນຄວາມໝາຍນີ້ ຕາຕະລາງວິພັດນາມ ຍ່ອມມີຕາມແນວທາງແຫ່ງ ກັນຍາສັບ ນັ້ນເອງ ເຊັ່ນ “ທາສິຍາ, ທາສິຍາ, ທາສິຍາໂຍ. ທາສິຍັງ, ທາສິຍາ, ທາສິຍາໂຍ. ທາສິຍາຍາ” ດັ່ງນີ້ ເໝືອນກັບສັບວ່າ “ກຸມາຣິຍາ”. ຈິງຢ່າງນັ້ນ ພະບາລີຍ່ອມປາກົດວ່າ “ກຸມາຣິເຍ ອຸປະເສນິເຍ”. ເໝືອນກັນນັ້ນ ຕາຕະລາງວິພັດນາມ ໂດຍແນວທາງເອກະວະຈົນ ທີ່ອາໄສແນວທາງແຫ່ງ ກັນຍາສັບ ຍ່ອມມີ ເຊັ່ນ “ປຸບຜະວະຕິຍາ, ປຸບຜະວະຕິຍັງ, ປຸບຜະວະຕິຍາຍະ, ປຸບຜະວະຕິຍາຍັງ, ໂພຕິ ປຸບຜະວະຕິເຍ”.


Ettha pana ‘‘atīte ayaṃ bārāṇasī pupphavatiyā nāma ahosi. Rājāsi luddakammo, ekarājā pupphavatiyāyaṃ. Uyyassu pubbena pupphavatiyāyā’’ti pāḷi ca aṭṭhakathāpāṭho ca nidassanaṃ. Aparo nayo – ‘‘dāsiyā dahariyā kumāriyā’’tiādīsu kakārassa yakārādesopi daṭṭhabbo. Brāhmaṇīsaddassa tu ‘‘brāhmaṇī, brāhmaṇī, brāhmaṇiyo, brāhmaṇyo. Brāhmaṇi’’ntiādīni vatvā karaṇavacanaṭṭhānādīsu ‘‘brāhmaṇiyā, brāhmaṇyā’’ti ekavacanāni vattabbāni, sabbattha ca padāni paripuṇṇāni kātabbāni. Nadīsaddassa ‘‘nadī, nadī, nadiyo, najjo. Nadi’’ntiādinā vatvā ‘‘nadiyā, najjā’’ti ca ‘‘nadiyaṃ, najja’’nti ca vattabbaṃ, sabbattha ca padāni paripuṇṇāni kātabbāni. Itthiliṅgesu hi paccattabahuvacane diṭṭheyeva upayogabahuvacanaṃ anāgatampi diṭṭhameva hoti, tathā upayogabahuvacane diṭṭheyeva paccattabahuvacanaṃ anāgatampi diṭṭhameva hoti, karaṇasampadānanissakkasāmibhummavacanānampi aññatarasmiṃ diṭṭheyeva aññataraṃ diṭṭhameva hoti. Tathā hi ‘‘dāsā ca dāsyo anujīvino cā’’ti ettha ‘‘dāsyo’’ti paccattabahuvacane diṭṭheyeva aparampi ‘‘dāsyo’’ti upayogabahuvacanaṃ taṃsadisattā diṭṭhameva hoti.

ໃນສັບນີ້ ມີພະບາລີ ແລະປາຖະອັດຖະກະຖາເປັນຕົວຢ່າງ ເຊັ່ນ “ອະຕີເຕ ອະຍັງ ພາຣານະສີ ປຸບຜະວະຕິຍາ ນາມະ ອະໂຫສິ (ໃນອະດີດ ເມືອງພາຣານະສີນີ້ ມີຊື່ວ່າ ປຸບຜະວະຕີ). ຣາຊາສິ ລຸດທະກັມໂມ, ເອກະຣາຊາ ປຸບຜະວະຕິຍາຍັງ (ພະຣາຊາຜູ້ມີກຳອັນຫຍາບຊ້າ ພະອົງດຽວ ໃນເມືອງປຸບຜະວະຕີ). ອຸຍຢັສສຸ ປຸບເພນະ ປຸບຜະວະຕິຍາຍາ (ຈົ່ງອອກໄປທາງທິດບູຮານ ແຫ່ງເມືອງປຸບຜະວະຕີ)” ດັ່ງນີ້. ອີກແນວທາງໜຶ່ງ — ໃນສັບທັງຫຼາຍມີ “ທາສິຍາ, ທະຫະຣິຍາ, ກຸມາຣິຍາ” ເປັນຕົ້ນ ພຶງເຫັນການແປງ ກະ-ອັກສອນ ເປັນ ຍະ-ອັກສອນ ດ້ວຍ. ສ່ວນສັບວ່າ “ພຣາຫະມະນີ” ນັ້ນ ກ່າວວ່າ “ພຣາຫະມະນີ, ພຣາຫະມະນີ, ພຣາຫະມະນິໂຍ, ພຣາຫະມະນໂຍ. ພຣາຫະມະນິງ” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນແລ້ວ, ໃນຕຳແໜ່ງຕະຕິຍາວິພັດເປັນຕົ້ນ ຄວນກ່າວຮູບເອກະວະຈົນວ່າ “ພຣາຫະມະນິຍາ, ພຣາຫະມັນຍາ”, ແລະຄວນເຮັດບົດທັງຫຼາຍໃຫ້ສົມບູນໃນທຸກບ່ອນ. ສ່ວນສັບວ່າ “ນະທີ” ນັ້ນ ກ່າວວ່າ “ນະທີ, ນະທີ, ນະທິໂຍ, ນັດໂຊ. ນະທິງ” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນແລ້ວ, ຄວນກ່າວວ່າ “ນະທິຍາ, ນັດຊາ” ແລະ “ນະທິຍັງ, ນັດຊັງ”, ແລະຄວນເຮັດບົດທັງຫຼາຍໃຫ້ສົມບູນໃນທຸກບ່ອນ. ເພາະວ່າ ໃນອິຕຖີລີງທັງຫຼາຍ ເມື່ອປາກົດປະຖົມມາພะຫຸວະຈົນແລ້ວ ແມ່ນແຕ່ທຸຕິຍາພະຫຸວະຈົນທີ່ຍັງບໍ່ມາເຖິງ ກໍຊື່ວ່າປາກົດແລ້ວຄືກັນ, ເໝືອນກັນນັ້ນ ເມື່ອປາກົດທຸຕິຍາພະຫຸວະຈົນແລ້ວ ປະຖົມມາພະຫຸວະຈົນທີ່ຍັງບໍ່ມາເຖິງ ກໍຊື່ວ່າປາກົດແລ້ວຄືກັນ, ແລະເມື່ອປາກົດວິພັດໃດວິພັດໜຶ່ງ ໃນບັນດາຕະຕິຍາ, ຈະຕຸຖີ, ປັນຈະມີ, ສະຖີ ແລະ ສັດຕະມີວິພັດແລ້ວ ວິພັດອື່ນກໍຊື່ວ່າປາກົດແລ້ວຄືກັນ. ຈິງຢ່າງນັ້ນ ໃນປະໂຫຍກວ່າ “ທາສາ ຈະ ທາສໂຍ ອະນຸຊີວິໂນ ຈະ” ນີ້ ເມື່ອປາກົດ “ທາສໂຍ” ເປັນປະຖົມມາພະຫຸວະຈົນແລ້ວ, ແມ່ນແຕ່ “ທາສໂຍ” ອີກບົດໜຶ່ງ ທີ່ເປັນທຸຕິຍາພະຫຸວະຈົນ ກໍຊື່ວ່າປາກົດແລ້ວຄືກັນ ເພາະມີຮູບຄ້າຍຄືກັນ.


‘‘Sakko [Pg.270] ca me varaṃ dajjā, so ca labbhetha me varo;

Ekarattaṃ dvirattaṃ vā, bhaveyyaṃ abhipārako;

Ummādantyā ramitvāna, sivirājā tato siya’’nti

“ສັກໂກ ຈະ ເມ ວະຣັງ ທັດຊາ, ໂສ ຈະ ລັບເພຖະ ເມ ວະໂຣ; ເອກະຣັດຕັງ ທວິຣັດຕັງ ວາ, ພະເວຍຢັງ ອະພິປາຣະໂກ; ອຸມມາທັນຕຢາ ຣະມິຕວານະ, ສิວິຣາຊາ ຕະໂຕ ສິຍັງ (ຖ້າທ້າວສັກກະຈະປະທານພອນແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ, ແລະພອນນັ້ນຂ້າພະເຈົ້າຈະເພິ່ງໄດ້ຮັບ, ຂ້າພະເຈົ້າເພິ່ງເປັນຜູ້ຄອບຄອງ ຄືນໜຶ່ງ ຫຼື ສອງຄືນ, ໄດ້ຍິນດີຮ່ວມກັບນາງອຸມມາທັນຕີແລ້ວ, ຈາກນັ້ນເພິ່ງເປັນພະຍາສິວິ)” ດັ່ງນີ້


Ettha ‘‘ummādantyā’’ti karaṇavacane diṭṭheyeva taṃsadisāni sampadānanissakkasāmibhummavacanānipi diṭṭhāniyeva honti. ‘‘Brāhmaṇyā paricārake’’ti ettha ‘‘brāhmaṇyā’’ti sāmivacane diṭṭheyeva taṃsadisāni karaṇasampadānanissakkabhummavacanānipi diṭṭhāniyeva honti. ‘‘Seti bhūmyā anutthuna’’nti ettha ‘‘pathabyā cārupubbaṅgī’’ti ettha ca ‘‘bhūmyā, pathabyā’’ti sattamiyā ekavacane diṭṭheyeva taṃsadisāni karaṇasampadānanissakkasāmivacanānipi diṭṭhāniyeva honti. ‘‘Bārāṇasyaṃ mahārājā’’ti ettha ‘‘bārāṇasya’’nti bhummavacane diṭṭheyeva taṃsadisāni aññānipi ‘‘brāhmaṇyaṃ ekādasyaṃ pañcamya’’ntiādīni bhummavacanāni diṭṭhāniyeva honti.

ໃນຄາຖາ ນີ້ ເມື່ອປາກົດ “ອຸມມາທັນຕຢາ” ເປັນຕະຕິຍາວິພັດແລ້ວ, ແມ່ນແຕ່ຈະຕຸຖີ, ປັນຈະມີ, ສະຖີ ແລະ ສັດຕະມີວິພັດ ທີ່ມີຮູບຄ້າຍຄືກັນ ກໍຊື່ວ່າປາກົດແລ້ວຄືກັນ. ໃນປະໂຫຍກວ່າ “ພຣາຫະມັນຢາ ປະຣິຈາຣະເກ” ນີ້ ເມື່ອປາກົດ “ພຣາຫະມັນຢາ” ເປັນສະຖີວິພັດແລ້ວ, ແມ່ນແຕ່ຕະຕິຍາ, ຈະຕຸຖີ, ປັນຈະມີ ແລະ ສັດຕະມີວິພັດ ທີ່ມີຮູບຄ້າຍຄືກັນ ກໍຊື່ວ່າປາກົດແລ້ວຄືກັນ. ໃນປະໂຫຍກວ່າ “ເສຕິ ພູມຢາ ອະນຸດຖຸນັງ” ນີ້ ແລະໃນປະໂຫຍກວ່າ “ປະຖະບຢາ ຈາຣຸປຸບພັງຄີ” ນີ້ ເມື່ອປາກົດ “ພູມຢາ, ປະຖະບຢາ” ເປັນສັດຕະມີເອກະວະຈົນແລ້ວ, ແມ່ນແຕ່ຕະຕິຍາ, ຈະຕຸຖີ, ປັນຈະມີ ແລະ ສະຖີວິພັດ ທີ່ມີຮູບຄ້າຍຄືກັນ ກໍຊື່ວ່າປາກົດແລ້ວຄືກັນ. ໃນປະໂຫຍກວ່າ “ພາຣານັສຢັງ ມະຫາຣາຊາ” ນີ້ ເມື່ອປາກົດ “ພາຣານັສຢັງ” ເປັນສັດຕະມີວິພັດແລ້ວ, ແມ່ນແຕ່ສັດຕະມີວິພັດອື່ນໆ ທີ່ມີຮູບຄ້າຍຄືກັນ ເຊັ່ນ “ພຣາຫະມັນຢັງ, ເອກາດັສຢັງ, ປັນຈະມຢັງ” ເປັນຕົ້ນ ກໍຊື່ວ່າປາກົດແລ້ວຄືກັນ.


Gaṇhanti ca tādisāni rūpāni pubbācariyāsabhāpi gāthābhisaṅkharaṇavasena. Sāsanepi pana etādisāni rūpāni yebhuyyena gāthāsu sandissanti.

ແລະແມ່ນແຕ່ພະບູຮານາຈານທັງຫຼາຍ ກໍຍອມຮັບຮູບເຊັ່ນນັ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການແຕ່ງຄາຖາ. ແຕ່ໃນພະສາສະໜາ ຮູບທັງຫຼາຍເຫັນປານນີ້ ໂດຍສ່ວນຫຼາຍຍ່ອມປາກົດໃນຄາຖາທັງຫຼາຍ.


Kusāvatī. Kusāvatiṃ. Kusāvatiyā, kusāvatyā. Kusāvatiyaṃ, kusāvatyaṃ. Bhoti kusāvati.

ກຸສາວະຕີ. ກຸສາວະຕິງ. ກຸສາວະຕິຍາ, ກຸສາວັດຕຢາ. ກຸສາວະຕິຍັງ, ກຸສາວັດຕຢັງ. ໂພຕິ ກຸສາວະຕິ.


Bārāṇasī. Bārāṇasiṃ. Bārāṇasiyā, bārāṇasyā. Bārāṇasiyaṃ, bārāṇasyaṃ, bārāṇassaṃ iccapi, bhoti bārāṇasi.

ພາຣານະສີ. ພາຣານະສິງ. ພາຣານະສິຍາ, ພາຣານັສຢາ. ພາຣານະສິຍັງ, ພາຣານັສຢັງ, ພາຣານັສສັງ ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ, ໂພຕິ ພາຣານະສິ.


Naḷinī. Naḷiniṃ. Naḷiniyā, naḷiññā. Naḷiniyaṃ, naḷiññaṃ. Bhoti naḷini. Aññānipi yojetabbāni.

ນະຬິນີ. ນະຬິນິງ. ນະຬິນິຍາ, ນະຬິນຍາ. ນະຬິນິຍັງ, ນະຬິນຍັງ. ໂພຕິ ນະຬິນິ. ຄວນປະກອບສັບອື່ນໆ ດ້ວຍ.


Gāthāvisayaṃ pana patvā ‘‘kusāvatimhi, bārāṇasimhi, naḷinimhī’’tiādinā saddarūpānipiyojetabbāni. Tathā hi pāḷiyaṃ ‘‘kusāvatimhi’’ādīni mhiyantāni itthiliṅgarūpāni gāthāsuyeva [Pg.271] paññāyanti, na cuṇṇiyapadaracanāyaṃ. Akkharasamaye pana tādisāni rūpāni anivāritāni ‘‘nadimhā cā’’tiādidassanato. Yaṃ pana aṭṭhakathāsu cuṇṇiyapadaracanāyaṃ ‘‘sammādiṭṭhimhī’’tiādikaṃ itthiliṅgarūpaṃ dissati, taṃ akkharavipallāsavasena vuttanti daṭṭhabbaṃ cuṇṇiyapadaṭṭhāne ‘‘sammādiṭṭhiyaṃ paṭisandhiyaṃ sugatiyaṃ duggatiya’’ntiādidassanato. Ayaṃ panettha niyamo sugatasāsane gāthāyaṃ cuṇṇiyapadaṭṭhāne ca ‘‘kaññā ratti itthī yāgu vadhū’’ti evaṃ pañcantehi itthiliṅgehi saddhiṃ nā sa smā smiṃ mhā mhiiccete saddā sarūpato parattaṃ na yanti. Mhisaddo pana gāthāyaṃ ivaṇṇantehi itthiliṅgehi saddhiṃ parattaṃ yāti. Tatridaṃ vuccati –

ແຕ່ເມື່ອເຖິງວິໄສແຫ່ງຄາຖາ ຄວນປະກອບຮູບສັບທັງຫຼາຍ ມີເປັນຕົ້ນວ່າ “kusāvatimhi, bārāṇasimhi, naḷinimhi”. ດ້ວຍວ່າ ໃນພະບາລີ ຮູບອິດຖີລິງທີ່ມີວິພັດລົງທ້າຍດ້ວຍ mhi ມີເປັນຕົ້ນວ່າ “kusāvatimhi” ຍ່ອມປະກົດສະເພາະໃນຄາຖາເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ປະກົດໃນການແຕ່ງຮ້ອຍແກ້ວ (ຈຸນນິຍະບົດ). ແຕ່ໃນຄຳພີອັກຂະຣະສະໄໝ (ໄວຍາກອນ) ຮູບເຊັ່ນນັ້ນບໍ່ໄດ້ຖືກຫ້າມໄວ້ ເພາະມີການສະແດງໄວ້ ມີເປັນຕົ້ນວ່າ “nadimhā ca”. ສ່ວນຮູບອິດຖີລິງ ມີເປັນຕົ້ນວ່າ “sammādiṭṭhimhi” ທີ່ປະກົດໃນການແຕ່ງຮ້ອຍແກ້ວໃນອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອັກຂະຣະວິປັລລາດ (ຄວາມຜິດພາດທາງອັກສອນ) ເພາະມີການສະແດງໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງຮ້ອຍແກ້ວ ມີເປັນຕົ້ນວ່າ “sammādiṭṭhiyaṃ, paṭisandhiyaṃ, sugatiyaṃ, duggatiyaṃ”. ກົດເກນໃນເລື່ອງນີ້ມີຢູ່ວ່າ ໃນພະສາດສະໜາຂອງພະສຸຄົດ ທັງໃນຄາຖາແລະໃນຕຳແໜ່ງຮ້ອຍແກ້ວ ສັບວິພັດເຫຼົ່ານີ້ ຄື nā, sa, smā, smiṃ, mhā, mhi ຍ່ອມບໍ່ລົງຂ້າງຫຼັງໂດຍກົງ ຫຼັງຈາກອິດຖີລິງທັງ ໕ ປະເພດ ຄື “kaññā, ratti, itthī, yāgu, vadhū”. ແຕ່ສັບ mhi ຍ່ອມລົງຂ้างຫຼັງຮ່ວມກັບອິດຖີລິງທີ່ມີ ອິ-ການ ເປັນທີ່ສຸດ ໃນຄາຖາ. ໃນເລື່ອງນີ້ ຈຶ່ງມີຄຳກ່າວໄວ້ດັ່ງນີ້–


‘‘Gāthāyaṃ cuṇṇiye cāpi, nā sasmādī sarūpato;

Nākārantaivaṇṇanta-itthīti parataṃ gatā.

“ທັງໃນຄາຖາແລະໃນຮ້ອຍແກ້ວ ວິພັດທັງຫຼາຍມີ nā ແລະ sa ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ລົງຂ້າງຫຼັງໂດຍກົງ ຫຼັງຈາກອິດຖີລິງທີ່ມີ ອາ-ການ ແລະ ອິ-ການ ເປັນທີ່ສຸດ.


Mhisaddo pana gāthāyaṃ, ivaṇṇantitthibhī saha;

Ya’to parattametassa, payogāni bhavanti hi.

ແຕ່ສັບ mhi ຍ່ອມລົງຂ้างຫຼັງຮ່ວມກັບອິດຖີລິງທີ່ມີ ອິ-ການ ເປັນທີ່ສຸດ ໃນຄາຖາ ເພາະວ່າ ການປະກອບຮູບສັບຂອງວິພັດນີ້ ຍ່ອມມີຢູ່ຂ้างຫຼັງຈາກອິດຖີລິງນັ້ນ.


Yathā balākayonimhi, na vijjati pumo sadā;

Kusāvabhimhi nagare, rājā āsi mahīpatī’’ti.

ດັ່ງເຊັ່ນ (ໃນຄຳວ່າ) “balākayonimhi” (ໃນກຳເນີດແຫ່ງນົກຍາງ ຍ່ອມບໍ່ມີຕົວຜູ້ຕະຫຼອດການ) ແລະ “Kusāvatimhi nagare rājā āsi mahīpatī” (ພະລາຊາຜູ້ເປັນໃຫຍ່ໃນແຜ່ນດິນ ໄດ້ມີແລ້ວໃນເມືອງກຸສາວະດີ)”.


Evaṃ kusāvatī iccādīni aññathā bhavanti, nagaranāmattā panekavacanānipi, na janapadanāmāni viya bahuvacanāni. ‘‘Kāsī, kāsiyo. Kāsīhi, kāsībhi. Kāsīnaṃ. Kāsīsu. Bhotiyo kāsiyo. Evaṃ avantī avantiyo’’tiādināpi nāmikapadamālā yojetabbā. Aññānipi padāni gahetabbāni. Evaṃ kāsīiccādīni janapadanāmattā rūḷhīvasena bahuvacanāneva bhavanti atthassa ekattepi.

ຮູບສັບທັງຫຼາຍມີ “kusāvatī” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍປະການອື່ນຢ່າງນີ້, ແຕ່ເພາະເປັນຊື່ເມືອງ ຈຶ່ງເປັນເອກະວະຈະນະເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ເປັນພະຫຸວະຈະນະເໝືອນກັບຊື່ແຄວ້ນທັງຫຼາຍ. ພຶງປະກອບຕາຕະລາງແຈກວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ແມ້ດ້ວຍຄຳມີເປັນຕົ້ນວ່າ “Kāsī, kāsiyo. Kāsīhi, kāsībhi. Kāsīnaṃ. Kāsīsu. Bhotiyo kāsiyo. ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ avantī, avantiyo”. ພຶງຖືເອົາສັບອື່ນໆ ແມ້ອີກ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ສັບທັງຫຼາຍມີ “kāsī” ເປັນຕົ້ນ ເພາະເປັນຊື່ແຄວ້ນ ຈຶ່ງເປັນພະຫຸວະຈະນະເທົ່ານັ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຣູຽີ (ຄວາມນິຍົມໃຊ້) ແມ້ວ່າເນື້ອຄວາມຈະເປັນເອກະວະຈະນະກໍຕາມ.


Candavatī, candavatiṃ, candavatiyā, candavatiyaṃ, bhoti candavati, evaṃ ekavacanavasena vā, candavatiyo, candavatiyo, candavatīhi, candavatībhi, candavatīnaṃ, candavatīsu, bhotiyo [Pg.272] candavatiyo, evaṃ bahuvacanavasena vā nāmikapadamālā veditabbā, aññānipi padāni yojetabbāni. ‘‘Candavatī’’iccādīni hi ekissā bahūnañcitthīnaṃ paṇṇattibhāvato payogānurūpena ekavacanavasena vā bahuvacanavasena vā yojetabbāni bhavanti. Esa nayo aññatrāpi.

ພຶງຊາບຕາຕະລາງແຈກວິພັດນາມ ໂດຍອຳນາດເອກະວະຈະນະ ຢ່າງນີ້ວ່າ: “Candavatī, candavatiṃ, candavatiyā, candavatiyaṃ, bhoti candavati”, ຫຼືໂດຍອຳນາດພະຫຸວະຈະນະ ຢ່າງນີ້ວ່າ: “candavatiyo, candavatiyo, candavatīhi, candavatībhi, candavatīnaṃ, candavatīsu, bhotiyo candavatiyo”, ແລະພຶງປະກອບສັບອື່ນໆ ແມ້ອີກ. ເພາະວ່າ ສັບທັງຫຼາຍມີ “Candavatī” ເປັນຕົ້ນ ເພາະເປັນບັນຍັດແກ່ສະຕີຄົນດຽວ ຫຼືສະຕີຫຼາຍຄົນ ຈຶ່ງຕ້ອງປະກອບໂດຍອຳນາດເອກະວະຈະນະ ຫຼືພະຫຸວະຈະນະ ຕາມຄວາມເໝາະສົມແກ່ການໃຊ້ງານ. ແນວທາງນີ້ ພຶງໃຊ້ໃນບ່ອນອື່ນ ແມ້ອີກ.


Savinicchayoyaṃ īkārantitthiliṅgānaṃ pakatirūpassa nāmikapadamālāvibhāgo.

ນີ້ຄືການຈຳແນກຕາຕະລາງແຈກວິພັດນາມແຫ່ງປົກກະຕິຮູບຂອງອິດຖີລິງທີ່ມີ ອີ-ການ ເປັນທີ່ສຸດ ພ້ອມທັງການວິນິດໄສ.


Īkārantatāpakatikaṃ īkārantitthiliṅgaṃ niṭṭhitaṃ.

ອິດຖີລິງທີ່ມີ ອີ-ການ ເປັນທີ່ສຸດ ເຊິ່ງມີຄວາມເປັນ ອີ-ການ ເປັນປົກກະຕິ ຈົບແລ້ວ.


Idāni bhūdhātumayānaṃ ukārantitthiliṅgānaṃ appasiddhattā aññena ukārantitthiliṅgena nāmikapadamālaṃ pūressāma –

ບັດນີ້ ເພາະຄວາມຫາໄດ້ຍາກແຫ່ງອິດຖີລິງທີ່ມີ ອຸ-ການ ເປັນທີ່ສຸດ ອັນສຳເລັດມາຈາກພູທາດ ເຮົາຈະເຮັດຕາຕະລາງແຈກວິພັດນາມໃຫ້ບໍລິບູນ ດ້ວຍອິດຖີລິງທີ່ມີ ອຸ-ການ ເປັນທີ່ສຸດ ຢ່າງອື່ນ–


Yāgu, yāgū, yāguyo. Yāguṃ, yāgū, yāguyo. Yāguyā, yāgūhi, yāgūbhi. Yāguyā, yāgūnaṃ. Yāguyā, yāgūhi, yāgūbhi. Yāguyā, yāgūnaṃ. Yāguyā, yāguyaṃ, yāgūsu. Bhoti yāgu, bhotiyo yāgū, yāguyo.

Yāgu, yāgū, yāguyo. Yāguṃ, yāgū, yāguyo. Yāguyā, yāgūhi, yāgūbhi. Yāguyā, yāgūnaṃ. Yāguyā, yāgūhi, yāgūbhi. Yāguyā, yāgūnaṃ. Yāguyā, yāguyaṃ, yāgūsu. Bhoti yāgu, bhotiyo yāgū, yāguyo.


Evaṃ ‘‘dhātu dhenu kāsu daddu kaṇḍu kacchu rajju’’iccādīni. Tatra dhātusaddo rasarudhiramaṃsamedanhāruaṭṭhiaṭṭhimiñjasukkasaṅkhātadhātuvācako pulliṅgo, sabhāvavācako pana sugatādīnaṃ sārīrikavācako lokadhātuvācako ca cakkhādivācako ca itthiliṅgo, bhū hū karapacādisaddavācako itthiliṅgoceva pulliṅgo ca. Atra panitthiliṅgo adhippeto.

ສັບທັງຫຼາຍມີ “dhātu, dhenu, kāsu, daddu, kaṇḍu, kacchu, rajju” ເປັນຕົ້ນ ກໍແຈກຢ່າງນີ້. ໃນສັບເຫຼົ່ານັ້ນ “dhātu” ສັບ ທີ່ກ່າວເຖິງທາດອັນໄດ້ແກ່ ນ້ຳຍ່ອຍ, ເລືອດ, ເນື້ອ, ມັນຂົ້ນ, ເອັນ, ກະດູກ, ເຍື່ອໃນກະດູກ, ແລະອະສຸຈິ ເປັນປຸລລິງ; ສ່ວນທີ່ກ່າວເຖິງສະພາວະ, ກ່າວເຖິງພະສະຣີຣະທາດຂອງພະສຸຄົດເປັນຕົ້ນ, ກ່າວເຖິງໂລກທາດ, ແລະກ່າວເຖິງຈັກຂຸທາດເປັນຕົ້ນ ເປັນອິດຖີລິງ; ສ່ວນທີ່ກ່າວເຖິງສັບມີ bhū, hū, kara, paca ເປັນຕົ້ນ (ທາດໃນໄວຍາກອນ) ເປັນທັງອິດຖີລິງແລະປຸລລິງ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ປະສົງເອົາອິດຖີລິງ.


Savinicchayoyaṃukārantitthiliṅgānaṃ nāmikapadamālāvibhāgo.

ນີ້ຄືການຈຳແນກຕາຕະລາງແຈກວິພັດນາມແຫ່ງອິດຖີລິງທີ່ມີ ອຸ-ການ ເປັນທີ່ສຸດ ພ້ອມທັງການວິນິດໄສ.


Ukārantatāpakatikaṃ ukārantitthiliṅgaṃ niṭṭhitaṃ.

ອິດຖີລິງທີ່ມີ ອຸ-ການ ເປັນທີ່ສຸດ ເຊິ່ງມີຄວາມເປັນ ອຸ-ການ ເປັນປົກກະຕິ ຈົບແລ້ວ.


Idāni bhūsaddādīnaṃ nāmikapadamālaṃ vakkhāma pubbācariyamataṃ purecaraṃ katvā –

ບັດນີ້ ເຮົາຈະກ່າວຕາຕະລາງແຈກວິພັດນາມຂອງສັບມີ “bhū” ເປັນຕົ້ນ ໂດຍກະທຳມະຕິຂອງພະບູຮານາຈານໃຫ້ເປັນເບື້ອງໜ້າ–


Jambū, jambū, jambuyo. Jambuṃ, jambū, jambuyo. Jambuyā, jambūhi, jambūbhi. Jambuyā, jambūnaṃ. Jambuyā, jambūhi, jambūbhi. Jambuyā[Pg.273], jambūnaṃ. Jambuyā, jambuyaṃ, jambūsu. Bhoti jambu, bhotiyo jambū, jambuyo. Yamakamahātheramataṃ.

Jambū, jambū, jambuyo. Jambuṃ, jambū, jambuyo. Jambuyā, jambūhi, jambūbhi. Jambuyā, jambūnaṃ. Jambuyā, jambūhi, jambūbhi. Jambuyā, jambūnaṃ. Jambuyā, jambuyaṃ, jambūsu. Bhoti jambu, bhotiyo jambū, jambuyo. ນີ້ຄືມະຕິຂອງພະຍາມະກະມະຫາເຖຣະ.


Ettha jambūsaddassa itthiliṅgattaṃ ‘‘ambā sālā ca jambuyo’’tiādinā pasiddhaṃ. ‘‘Ime te jambukā rukkhā’’ti ettha pana rukkhasaddaṃ apekkhitvā ‘‘jambukā’’ti pulliṅganiddeso katoti daṭṭhabbaṃ. Tathā hi jambūti kathetabbāti jambukā. Ke re ge saddeti dhātu. Atha vā itthiliṅgavasena jambū eva jambukā, jambukā ca tā rukkhā cāti jambukārukkhā, yathā laṅkādīpo, pulliṅgapakkhe vā samāsavasena ‘‘jambukarukkhā’’ti vattabbe gāthāvisayattā chandānurakkhaṇatthaṃ dīghaṃ katvā ‘‘jambukārukkhā’’ti vuttaṃ ‘‘saraṇāgamane kañcī’’ti ettha viya.

ໃນທີ່ນີ້ ຄວາມເປັນອິດຖີລິງຂອງ “jambū” ສັບ ຍ່ອມປາກົດຊັດເຈນ ດ້ວຍຄຳມີເປັນຕົ້ນວ່າ “ambā sālā ca jambuyo”. ສ່ວນໃນຄຳວ່າ “Ime te jambukā rukkhā” ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ເພິ່ນສະແດງເປັນປຸລລິງວ່າ “jambukā” ເພາະເພັ່ງເລັງເຖິງ “rukkha” ສັບ. ດ້ວຍວ່າ ຕົ້ນໄມ້ທີ່ຄວນເອີ້ນວ່າ jambū ຊື່ວ່າ jambukā. ທາດ (ຄື ke, re, ge) ຍ່ອມສົ່ງສຽງ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອິດຖີລິງ jambū ນັ້ນເອງເປັນ jambukā, ແລະຕົ້ນໄມ້ເຫຼົ່ານັ້ນເປັນທັງ jambukā ແລະ rukkha ຈຶ່ງຊື່ວ່າ jambukārukkhā ເໝືອນກັບຄຳວ່າ laṅkādīpo. ຫຼືໃນຝ່າຍປຸລລິງ ເມື່ອຄວນຈະກ່າວໂດຍອຳນາດສະມາດວ່າ “jambukarukkhā” ແຕ່ເພາະເປັນວິໄສແຫ່ງຄາຖາ ເພື່ອຮັກສາສັນທະລັກສະນະ ຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ຍາວ (ທີຄະ) ແລ້ວກ່າວວ່າ “jambukārukkhā” ເໝືອນໃນຄຳວ່າ “saraṇāgamane kañci”.


Bhū, bhū, bhuyo. Bhuṃ, bhū, bhuyo. Bhuyā, bhūhi, bhūbhi. Bhuyā, bhūnaṃ. Bhuyā, bhūhi, bhūbhi. Bhuyā, bhūnaṃ. Bhuyā, bhuyaṃ, bhūsu. Bhoti bhu, bhotiyo bhū, bhuyo.

Bhū, bhū, bhuyo. Bhuṃ, bhū, bhuyo. Bhuyā, bhūhi, bhūbhi. Bhuyā, bhūnaṃ. Bhuyā, bhūhi, bhūbhi. Bhuyā, bhūnaṃ. Bhuyā, bhuyaṃ, bhūsu. Bhoti bhu, bhotiyo bhū, bhuyo.


Evaṃ ‘‘abhū, abhū, abhuyo. Abhuṃ, abhū, abhuyo. Abhuyā’’tiādinā yojetabbā. Atra ‘‘abhuṃ me kathaṃ nu bhaṇasi, pāpakaṃ vata bhāsasī’’ti nidassanapadaṃ.

ພຶງປະກອບສັບອື່ນໆ ຢ່າງນີ້ວ່າ: “abhū, abhū, abhuyo. Abhuṃ, abhū, abhuyo. Abhuyā” ເປັນຕົ້ນ. ໃນທີ່ນີ້ ມີບົດຕົວຢ່າງວ່າ “abhuṃ me kathaṃ nu bhaṇasi, pāpakaṃ vata bhāsasi” (ທ່ານກ່າວຄຳທີ່ບໍ່ເປັນຈິງແກ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ແນວໃດ, ທ່ານກ່າວຄຳຊົ່ວຮ້າຍແທ້ໆ).


‘‘Vadhū ca sarabhū ceva, sarabū sutanū camū;

Vāmūrū nāganāsūrū’’, iccādī jambuyā samā.

“ສັບທັງຫຼາຍມີ vadhū, sarabhū, sarabū, sutanū, camū, vāmūrū, nāganāsūrū” ເປັນຕົ້ນ ເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມເໝືອນກັບ jambū ສັບ.


Idaṃ pana sukhumaṃ ṭhānaṃ suṭṭhu manasi kātabbaṃ. ‘‘Vadaññū, vadaññū, vadaññuyo. Vadaññuṃ, vadaññū, vadaññuyo. Vadaññuyā’’ti jambūsamaṃ yojetabbaṃ. Evaṃ ‘‘maggaññū dhammaññū kataññū’’iccādīsupi.

ແຕ່ປະເດັນທີ່ລະອຽດອ່ອນນີ້ ຄວນໃສ່ໃຈໃຫ້ດີ. ພຶງປະກອບສັບວ່າ “vadaññū, vadaññū, vadaññuyo. Vadaññuṃ, vadaññū, vadaññuyo. Vadaññuyā” ໃຫ້ເໝືອນກັບ jambū ສັບ. ເຊັ່ນດຽວກັນໃນສັບທັງຫຼາຍມີ “maggaññū, dhammaññū, kataññū” ເປັນຕົ້ນ ແມ້ອີກ.


Nanu ca bho –

ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ບໍ່ແມ່ນຢ່າງນັ້ນບໍ–


‘‘Sohaṃ nūna ito gantvā, yoniṃ laddhāna mānusiṃ;

Vadaññū sīlasampanno, kāhāmi kusalaṃ bahu’’nti

“ຂ້າພະເຈົ້ານັ້ນ ໄປຈາກທີ່ນີ້ແລ້ວ ໄດ້ກຳເນີດເປັນມະນຸດ ເປັນຜູ້ຮູ້ຖ້ອຍຄຳ (vadaññū) ເຖິງພ້ອມດ້ວຍສິນ ຈະກະທຳກຸສົນໃຫ້ຫຼາຍ”


Evamādippayogadassanato vadaññūsaddādīnaṃ pulliṅgabhāvo pasiddho, evaṃ sante kasmā idha itthiliṅganayo dassitoti? Vadaññūiccādīnaṃ ekantapulliṅgabhāvābhāvato dviliṅgāni tesaṃ vāccaliṅgattā. Tathā hi –

ເພາະເຫັນການໃຊ້ງານມີເປັນຕົ້ນຢ່າງນີ້ ຄວາມເປັນປຸລລິງຂອງສັບມີ “vadaññū” ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງປາກົດຊັດເຈນ, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເປັນຫຍັງໃນທີ່ນີ້ຈຶ່ງສະແດງແນວທາງອິດຖີລິງໄວ້? ເພາະວ່າ ສັບມີ “vadaññū” ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ໄດ້ເປັນປຸລລິງໂດຍສ່ວນດຽວ ແຕ່ເປັນສອງລິງ (ທວິລິງ) ເພາະເປັນວັດຈະລິງ (ລິງຕາມນາມທີ່ມັນຂະຫຍາຍ). ດ້ວຍວ່າ–


‘‘Sāhaṃ gantvā manussattaṃ, vadaññū vītamaccharā;

Saṅghe dānāni dassāmi, appamattā punappuna’’nti ca,

“ຂ້າພະເຈົ້ານັ້ນ ໄປສູ່ຄວາມເປັນມະນຸດແລ້ວ ເປັນຜູ້ຮູ້ຖ້ອຍຄຳ (vadaññū) ປາສະຈາກຄວາມຕະໜີ່ ບໍ່ປະໝາດ ຈະຖວາຍທານໃນພະສົງເນືອງໆ” ແລະ


‘‘Kodhanā akataññū cā’’ti ca itthiliṅgapayogikā bahū pāḷiyo dissanti, tasmā evaṃ nīti amhehi ṭhapitā.

“ເປັນຜູ້ມັກໂກດ ແລະບໍ່ຮູ້ຄຸນ (akataññū)” ດັ່ງນີ້ ພະບາລີທັງຫຼາຍທີ່ປະກອບເປັນອິດຖີລິງ ຍ່ອມປະກົດເປັນຈຳນວນຫຼາຍ, ເພາະສະນັ້ນ ເຮົາຈຶ່ງໄດ້ກຳນົດກົດເກນໄວ້ຢ່າງນີ້.


Savinicchayoyaṃ ūkārantitthiliṅgānaṃ pakatirūpassa nāmikapadamālāvibhāgo.

ນີ້ຄືການຈຳແນກຕາຕະລາງແຈກວິພັດນາມແຫ່ງປົກກະຕິຮູບຂອງອິດຖີລິງທີ່ມີ ອູ-ການ ເປັນທີ່ສຸດ ພ້ອມທັງການວິນິດໄສ.


Ūkārantatāpakatikaṃ ūkārantitthiliṅgaṃ niṭṭhitaṃ.

ອິດຖີລິງທີ່ມີ ອູ-ການ ເປັນທີ່ສຸດ ເຊິ່ງມີຄວາມເປັນ ອູ-ການ ເປັນປົກກະຕິ ຈົບແລ້ວ.


Okārantapadaṃ bhūdhātumayaṃ itthiliṅgamappasiddhaṃ, aññaṃ panokārantaṃ itthiliṅgaṃ pasiddhaṃ.

ບົດທີ່ມີ ໂອ-ການ ເປັນທີ່ສຸດ ອັນສຳເລັດມາຈາກພູທາດ ທີ່ເປັນອິດຖີລິງ ຍ່ອມບໍ່ປາກົດຊັດເຈນ, ແຕ່ບົດທີ່ມີ ໂອ-ການ ເປັນທີ່ສຸດ ຢ່າງອື່ນ ທີ່ເປັນອິດຖີລິງ ຍ່ອມປາກົດຊັດເຈນ.


Okārantaṃ itthiliṅgaṃ, gosaddoti vibhāvaye;

Gosaddasseva pulliṅge, rūpamassāhu kecana;

ພຶງຊາບວ່າ ອິດຖີລິງທີ່ມີ ໂອ-ການ ເປັນທີ່ສຸດ ຄື “go” ສັບ; ອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ ຮູບຂອງສັບນີ້ ຍ່ອມເໝືອນກັບ “go” ສັບ ໃນປຸລລິງ;


Tathā hi keci ‘‘go, gāvo, gavo. Gāvu’’ntiādinā nayena vuttāni pulliṅgassa gosaddassa rūpāni viya itthiliṅgassa gosaddassa rūpāni icchanti, tesaṃ mate majjhe bhinnasuvaṇṇānaṃ vaṇṇavisesābhāvo viya rūpavisesābhāvato gosaddassa itthiliṅgabhāvapaṭipādanaṃ anijjhānakkhamaṃ. Kasmāti ce? Yasmā mātugāmasaddassa ‘‘mātugāmo, mātugāmā. Mātugāma’’ntiādinā nayena dve padamālā katvā ekā pulliṅgassa padamālā, ekā itthiliṅgapadamālāti vuttavacanaṃ viya idaṃ vacanaṃ amhe paṭibhāti, tasmā anijjhānakkhamaṃ.

ດ້ວຍວ່າ ອາຈານບາງພວກ ຍ່ອມປາດຖະໜາຮູບຂອງ “go” ສັບ ທີ່ເປັນອິດຖີລິງ ໃຫ້ເໝືອນກັບຮູບຂອງ “go” ສັບ ທີ່ເປັນປຸລລິງ ທີ່ກ່າວໄວ້ໂດຍແນວທາງມີເປັນຕົ້ນວ່າ “go, gāvo, gavo. gāvuṃ”. ໃນມະຕິຂອງອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນ ເພາະບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນແຫ່ງຮູບ ເໝືອນກັບຄວາມບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນແຫ່ງສີຂອງທອງຄຳ ທີ່ຖືກຕັດແບ່ງໃນທ່າມກາງ, ການສະແດງຄວາມເປັນອິດຖີລິງຂອງ “go” ສັບ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນເພັ່ງພິຈາລະນາ (ບໍ່ສົມເຫດສົມຜົນ). ຖ້າຖາມວ່າ ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ຄຳກ່າວນີ້ ຍ່ອມປະກົດແກ່ພວກເຮົາ ເໝືອນກັບຄຳກ່າວທີ່ວ່າ ເພິ່ນເຮັດຕາຕະລາງແຈກວິພັດ (ປະທະມາລາ) ຂອງ “mātugāma” ສັບ ໄວ້ສອງຕາຕະລາງ ໂດຍແນວທາງມີເປັນຕົ້ນວ່າ “mātugāmo, mātugāmā. mātugāmaṃ” ແລ້ວກ່າວວ່າ ຕາຕະລາງໜຶ່ງເປັນຂອງປຸລລິງ ຕາຕະລາງໜຶ່ງເປັນຂອງອິດຖີລິງ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນເພັ່ງພິຈາລະນາ.


Apica itthiliṅgassa gosaddassa rūpesu pulliṅgassa gosaddassa rūpehi samesu santesu kathaṃ gosaddassa itthiliṅgabhāvo [Pg.275] siyā? Rūpamālāvisesābhāvato. Yathā hi ratti aggi aṭṭhisaddānaṃ ikārantabhāvena samattepi itthiliṅgapumanapuṃsakaliṅgalakkhaṇabhūto rūpamālāviseso dissati. Yathā pana dvinnaṃ dhātusaddānaṃ pumitthiliṅgapariyāpannānaṃ rūpamālāviseso dissati, na tathā tehācariyehi abhimatassa itthiliṅgassa gosaddassa rūpamālāviseso dissati. Yathā pana dvinnaṃ dhātusaddānaṃ pumitthiliṅgapariyāpannānaṃ rūpamālāviseso bhavati, yathā dvinnaṃ gosaddānaṃ pumitthiliṅgapariyāpannānaṃ rūpamālāvisesena bhavitabbaṃ, yathā ca dvinnaṃ āyusaddānaṃ punnapuṃsakaliṅgapariyāpannānaṃ rūpamālāviseso dissati, tathā dvinnaṃ gosaddānaṃ pumitthiliṅgapariyāpannānaṃ rūpamālāvisesena bhavitabbaṃ. Avisesatte sati kathaṃ tesaṃ pumitthiliṅgavavatthānaṃ siyā, kathañca visadāvisadākāravohāratā siyā. Idaṃ ṭhānaṃ atīva saṇhasukhumaṃ paramagambhīraṃ mahāgahanaṃ na sakkā sabbasattānaṃ mūlabhāsābhūtāya sabbaññujineritāya māgadhikāya sabhāvaniruttiyā nayaṃ sammā ajānantena akatañāṇasambhārena kenaci ajjhogāhetuṃ vā vijaṭetuṃ vā, amhākaṃ pana mate dvinnaṃ gosaddānaṃ rūpamālāviseso ceva dissati, pumitthiliṅgavavatthānañca dissati, visadāvisadākāravohāratā ca dissati, napuṃsakaliṅgassa tadubhayamuttākāravohāratā ca dissatīti daṭṭhabbaṃ.

ອີກປະການໜຶ່ງ ເມື່ອຮູບຂອງ “go” ສັບ ທີ່ເປັນອິດຖີລິງ ເໝືອນກັນກັບຮູບຂອງ “go” ສັບ ທີ່ເປັນປຸລລິງ, ຄວາມເປັນອິດຖີລິງຂອງ “go” ສັບ ຈະມີໄດ້ແນວໃດ? ເພາະບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນແຫ່ງຕາຕະລາງແຈກຮູບ (ຣູປະມາລາ). ດ້ວຍວ່າ ແມ້ວ່າສັບທັງຫຼາຍຄື ratti, aggi, aṭṭhi ຈະມີຄວາມເໝືອນກັນໂດຍຄວາມເປັນ ອິ-ການ ກໍຕາມ, ແຕ່ຄວາມແຕກຕ່າງກັນແຫ່ງຕາຕະລາງແຈກຮູບ ອັນເປັນລັກສະນະແຫ່ງອິດຖີລິງ, ປຸລລິງ, ແລະນະປຸງສະກະລິງ ກໍຍ່ອມປະກົດໃຫ້ເຫັນ. ແລະຄວາມແຕກຕ່າງກັນແຫ່ງຕາຕະລາງແຈກຮູບຂອງ “dhātu” ສັບທັງສອງ ທີ່ນັບເນື່ອງໃນປຸລລິງແລະອິດຖີລິງ ຍ່ອມປະກົດໃຫ້ເຫັນສັນໃດ, ຄວາມແຕກຕ່າງກັນແຫ່ງຕາຕະລາງແຈກຮູບຂອງ “go” ສັບ ທີ່ເປັນອິດຖີລິງ ຕາມທີ່ອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນປາດຖະໜາ ຍ່ອມບໍ່ປະກົດໃຫ້ເຫັນສັນນັ້ນ. ແຕ່ຄວາມແຕກຕ່າງກັນແຫ່ງຕາຕະລາງແຈກຮູບຂອງ “dhātu” ສັບທັງສອງ ທີ່ນັບເນື່ອງໃນປຸລລິງແລະອິດຖີລິງ ຍ່ອມມີຢູ່ສັນໃດ, ຄວາມແຕກຕ່າງກັນແຫ່ງຕາຕະລາງແຈກຮູບຂອງ “go” ສັບທັງສອງ ທີ່ນັບເນື່ອງໃນປຸລລິງແລະອິດຖີລິງ ກໍຄວນຈະມີຢູ່ສັນນັ້ນ, ແລະຄວາມແຕກຕ່າງກັນແຫ່ງຕາຕະລາງແຈກຮູບຂອງ “āyu” ສັບທັງສອງ ທີ່ນັບເນື່ອງໃນປຸລລິງແລະນະປຸງສະກະລິງ ຍ່ອມປະກົດໃຫ້ເຫັນສັນໃດ, ຄວາມແຕກຕ່າງກັນແຫ່ງຕາຕະລາງແຈກຮູບຂອງ “go” ສັບທັງສອງ ທີ່ນັບເນື່ອງໃນປຸລລິງແລະອິດຖີລິງ ກໍຄວນຈະມີຢູ່ສັນນັ້ນ. ເມື່ອບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ ການກຳນົດວ່າເປັນປຸລລິງແລະອິດຖີລິງຂອງສັບເຫຼົ່ານັ້ນ ຈະມີໄດ້ແນວໃດ, ແລະการເອີ້ນໃຊ້ໃນລັກສະນະທີ່ຊັດເຈນແລະບໍ່ຊັດເຈນ ຈະມີໄດ້ແນວໃດ. ປະເດັນນີ້ ລະອຽດອ່ອນຢ່າງຍິ່ງ ເລິກເຊິ່ງຢ່າງຍິ່ງ ແລະເປັນປ່າຊຶກຢ່າງຍິ່ງ ບຸກຄົນໃດໜຶ່ງ ຜູ້ບໍ່ໄດ້ສ້າງສົມສະຕິປັນຍາໄວ້ ຜູ້ບໍ່ຮູ້ແນວທາງແຫ່ງພາສາມະຄົດ ອັນເປັນພາສາດັ້ງເດີມຂອງສັດທັງປວງ ອັນເປັນພາສາໂດຍສະພາວະ ທີ່ພະສັບພັນຍູຊິນະຊົງສະແດງໄວ້ ໂດຍຖືກຕ້ອງ ຍ່ອມບໍ່ສາມາດທີ່ຈະຢັ່ງຮູ້ ຫຼືແກ້ໄຂໄດ້, ແຕ່ໃນມະຕິຂອງພວກເຮົາ ພຶງຊາບວ່າ ຄວາມແຕກຕ່າງກັນແຫ່ງຕາຕະລາງແຈກຮູບຂອງ “go” ສັບທັງສອງ ກໍຍ່ອມປະກົດ, ການກຳນົດວ່າເປັນປຸລລິງແລະອິດຖີລິງ ກໍຍ່ອມປະກົດ, ການເອີ້ນໃຊ້ໃນລັກສະນະທີ່ຊັດເຈນແລະບໍ່ຊັດເຈນ ກໍຍ່ອມປະກົດ, ແລະການເອີ້ນໃຊ້ໃນລັກສະນະທີ່ພົ້ນຈາກລິງທັງສອງນັ້ນຂອງນະປຸງສະກະລິງ ກໍຍ່ອມປະກົດ.


Idāni imassatthassa āvibhāvatthaṃ imasmiṃ ṭhāne imaṃ nītiṃ ṭhapessāma. Evañhi sati pariyattisāsane paṭipannakā nikkaṅkhabhāvena na kilamissanti. Ettha tāva atthaggahaṇe viññūnaṃ kosalluppādanatthaṃ tisso nāmikapadamālāyo kathessāma – seyyathidaṃ?

ບັດນີ້ ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ໃຫ້ປະກົດຊັດເຈນ ເຮົາຈະກຳນົດກົດເກນນີ້ໄວ້ໃນທີ່ນີ້. ເພາະເມື່ອເປັນເຊັ່ນນີ້ ຜູ້ປະຕິບັດໃນພະປະຣິຍັດຕິສາດສະໜາ ຈະບໍ່ລຳບາກດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ປາສະຈາກຄວາມສົງໄສ. ໃນທີ່ນີ້ ເພື່ອສ້າງຄວາມສະຫຼາດໃຫ້ແກ່ວິຍູຊົນໃນການຖືເອົາເນື້ອຄວາມ ເຮົາຈະກ່າວຕາຕະລາງແຈກວິພັດນາມ ໓ ຕາຕະລາງ– ດັ່ງນີ້:


Gāvī, gāvī, gāviyo. Gāviṃ, gāvī, gāviyo. Gāviyā, gāvīhi, gāvībhi. Gāviyā, gāvīnaṃ. Gāviyā, gāvīhi, gāvībhi. Gāviyā[Pg.276], gāvīnaṃ. Gāviyā, gāviyaṃ, gāvīsu. Bhoti gāvi, bhotiyo gāvī, gāviyo.

Gāvī, gāvī, gāviyo. Gāviṃ, gāvī, gāviyo. Gāviyā, gāvīhi, gāvībhi. Gāviyā, gāvīnaṃ. Gāviyā, gāvīhi, gāvībhi. Gāviyā, gāvīnaṃ. Gāviyā, gāviyaṃ, gāvīsu. Bhoti gāvi, bhotiyo gāvī, gāviyo.


Ayaṃ gosaddato vihitassa īpaccayassa vasena nipphannassa itthivācakassa īkārantitthiliṅgassa gāvīsaddassa nāmikapadamālā.

ນີ້ຄືຕາຕະລາງແຈກວິພັດນາມຂອງ “gāvī” ສັບ ອັນເປັນອິດຖີລິງທີ່ມີ ອີ-ການ ເປັນທີ່ສຸດ ບອກເພດຍິງ ອັນສຳເລັດມາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງ ອີ-ປັດໄຈ ທີ່ລົງຫຼັງຈາກ “go” ສັບ.


Go, gāvo, gavo. Gāvuṃ, gāvaṃ, gavaṃ, gāvo, gavo. Gāvena, gavena, gohi, gobhi. Gāvassa, gavassa, gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ. Gāvā, gāvasmā, gāvamhā, gavā, gavasmā, gavamhā, gohi, gobhi. Gāvassa, gavassa, gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ. Gāve, gāvasmiṃ, gāvamhi, gave, gavasmiṃ, gavamhi, gāvesu, gavesu, gosu. Bho go, bhavanto gāvo, gavo.

Go, gāvo, gavo. Gāvuṃ, gāvaṃ, gavaṃ, gāvo, gavo. Gāvena, gavena, gohi, gobhi. Gāvassa, gavassa, gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ. Gāvā, gāvasmā, gāvamhā, gavā, gavasmā, gavamhā, gohi, gobhi. Gāvassa, gavassa, gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ. Gāve, gāvasmiṃ, gāvamhi, gave, gavasmiṃ, gavamhi, gāvesu, gavesu, gosu. Bho go, bhavanto gāvo, gavo.


Ayaṃ pumavācakassa okārantapulliṅgassa gosaddassa nāmikapadamālā.

ນີ້ຄືຕາຕະລາງແຈກວິພັດນາມຂອງ “go” ສັບ ອັນເປັນປຸລລິງທີ່ມີ ໂອ-ການ ເປັນທີ່ສຸດ ບອກເພດຊາຍ.


Go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo. Gāvaṃ, gavaṃ, gāviṃ, gāvo, gāvī gavo. Gohi, gobhi. Gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ. Gohi, gobhi. Gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ. Gosu. Bhoti go, bhotiyo gāvo, gāvī, gavo. Ayaṃ pumitthivācakassa okārantassitthipulliṅgassa gosaddanāmikapadamālā.

Go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo. Gāvaṃ, gavaṃ, gāviṃ, gāvo, gāvī, gavo. Gohi, gobhi. Gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ. Gohi, gobhi. Gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ. Gosu. Bhoti go, bhotiyo gāvo, gāvī, gavo. ນີ້ຄືຕາຕະລາງແຈກວິພັດນາມຂອງ “go” ສັບ ອັນເປັນອິດຖີປຸລລິງ (ສອງລິງ) ມີ ໂອ-ການ ເປັນທີ່ສຸດ ບອກທັງເພດຊາຍແລະເພດຍິງ.


Ettha pana ‘‘gāvu’’nti padaṃ ekantapumavācakattā na vuttanti daṭṭhabbaṃ, ekantapumavācakattañcassa āhaccapāḷiyā ñāyati ‘‘idha pana bhikkhave vassūpagataṃ bhikkhuṃ itthī nimantesi ‘ehi bhante, hiraññaṃ vā te demi, suvaṇṇaṃ vā te demi, khettaṃ vā te demi, vatthuṃ vā te demi, gāvuṃ vā te demi, gāviṃ vā te demi. Dāsaṃ vā te demi, dāsiṃ vā te demi, dhītaraṃ vā te demi bhariyatthāya, ahaṃ vā te bhariyā homi, aññaṃ vā te bhariyaṃ ānemī’ti’’ evaṃ āhaccapāḷiyā ñāyati.

ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ບົດວ່າ “ຄາວຸງ” (gāvuṃ) ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ ເພາະເປັນຄຳທີ່ສະແດງເຖິງເພດຊາຍໂດຍສ່ວນດຽວ, ແລະຄວາມທີ່ບົດນັ້ນເປັນຄຳສະແດງເຖິງເພດຊາຍໂດຍສ່ວນດຽວ ຍ່ອມປາກົດແຈ້ງໃນພະບາລີໂດຍກົງວ່າ: “ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ໃນພະສາສະໜານີ້ ຍິງນິມົນພິກຂຸຜູ້ເຂົ້າຈຳພັນສາແລ້ວວ່າ ‘ນິມົນເຖີດ ຂ້ານ້ອຍ, ຂ້ານ້ອຍຈະຖວາຍເງິນ ຫຼືຈະຖວາຍຄຳ ຫຼືຈະຖວາຍນາ ຫຼືຈະຖວາຍທີ່ດິນ ຫຼືຈະຖວາຍງົວຜູ້ ຫຼືຈະຖວາຍງົວແມ່, ຫຼືຈະຖວາຍທາດ ຫຼືຈະຖວາຍທາດີ ຫຼືຈະຖວາຍລູກສາວໃຫ້ເປັນພັນລະຍາ ຫຼືຂ້ານ້ອຍຈະເປັນພັນລະຍາຂອງທ່ານ ຫຼືຈະນຳຍິງອື່ນມາເປັນພັນລະຍາໃຫ້ທ່ານ’ ດັ່ງນີ້” ຍ່ອມປາກົດແຈ້ງໃນພະບາລີໂດຍກົງຢ່າງນີ້.


Ettha [Pg.277] hi ‘‘gāvu’’nti vacanena pumā vutto, ‘‘gāvi’’nti vacanena itthī, yaṃ pana imissaṃ okārantitthiliṅgapadamālāyaṃ ‘‘gāvī’’ti padaṃ catukkhattuṃ vuttaṃ, taṃ ‘‘kaññā’’ti padaṃ viya itthiliṅgassa avisadākāravohāratāviññāpane samatthaṃ hoti. Na hi itaresu liṅgesu samānasutikabhāvena catukkhattuṃ āgatapadaṃ ekampi atthi, ‘‘gāvī gāvi’’nti ca imesaṃ saddānaṃ katthaci ṭhāne itthipumesu sāmaññavasena pavattiṃ upari kathayissāma. Yā panamhehi okārantitthiliṅgassa ‘‘go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo. Gāvaṃ, gavaṃ, gāvi’’ntiādinā nayena padamālā katā, tattha gosaddato siyonaṃ īkārādeso aṃvacanassa ca iṃkārādeso bhavati, tena okārantitthiliṅgassa ‘‘gāvī gāvī gāvi’’nti rūpāni dassitāni. Tathā hi mukhamattadīpaniyaṃ saddasatthavidunā vajirabuddhācariyena niruttinaye kosallavasena gosaddato yonamīkārādeso vutto. Yathā pana gosaddato yonamīkārādeso bhavati, tathā sissīkārādeso aṃvacanassa ca iṃkārādeso bhavati. Atrimā nayaggāhaparidīpaniyo gāthā –

ເພາະວ່າ ໃນທີ່ນີ້ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ຄາວຸງ” (gāvuṃ) ໝາຍເຖິງງົວຜູ້, ດ້ວຍຄຳວ່າ “ຄາວິງ” (gāviṃ) ໝາຍເຖິງງົວແມ່. ສ່ວນບົດວ່າ “ຄາວີ” (gāvī) ທີ່ກ່າວໄວ້ 4 ເທື່ອ ໃນຕາຕະລາງການແຈກວິພັດ (ປະທະມາລາ) ຂອງອົດກາຣັນອິດຖີລີງນີ້, ບົດນັ້ນຍ່ອມສາມາດສະແດງເຖິງການໃຊ້ໂວຫານທີ່ມີລັກສະນະບໍ່ຈະແຈ້ງແຫ່ງອິດຖີລີງ ເໝືອນບົດວ່າ “ກັນຍາ” (kaññā). ເພາະວ່າ ໃນລີງອື່ນໆ ບໍ່ມີບົດທີ່ມີສຽງຄືກັນ ທີ່ມາເຖິງ 4 ເທື່ອເລີຍແມ່ນແຕ່ບົດດຽວ. ແລະພວກເຮົາຈະກ່າວເຖິງການເປັນໄປໂດຍທົ່ວໄປໃນເພດຍິງແລະເພດຊາຍ ໃນບາງສະຖານທີ່ ຂອງສັບເຫຼົ່ານີ້ ຄື “ຄາວີ” (gāvī) ແລະ “ຄາວິງ” (gāviṃ) ໃນພາຍຫຼັງ. ສ່ວນຕາຕະລາງການແຈກວິພັດ (ປະທະມາລາ) ຂອງອົດກາຣັນອິດຖີລີງ ທີ່ພວກເຮົາໄດ້ເຮັດໄວ້ ໂດຍນັຍມີອາທິວ່າ “ໂຄ, ຄາວີ, ຄaໂວ, ຄາວີ, ຄະໂວ. ຄາວັງ, ຄະວັງ, ຄາວິງ” (go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo. gāvaṃ, gavaṃ, gāviṃ) ນັ້ນ, ໃນຕາຕະລາງນັ້ນ ມີການແປງ ສິ (Si) ແລະ ໂຍ (Yo) ວິພັດ ຫຼັງຈາກ ໂຄສັບ (go-sadda) ເປັນ ອີກາຣະ (īkāra) ແລະແປງ ອັງ (Aṃ) ວິພັດ ເປັນ ອິງກາຣະ (iṃkāra), ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງໄດ້ສະແດງຮູບຂອງອົດກາຣັນອິດຖີລີງ ເປັນ “ຄາວີ, ຄາວີ, ຄາວິງ” (gāvī, gāvī, gāviṃ). ດ້ວຍວ່າ ພະອາຈານວະຊິຣະພຸດທິ ຜູ້ຊ່ຽວຊານດ້ານຄຳສັບ ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີມຸຂະມັດຕະທີປະນີ ໂດຍຄວາມສະຫຼາດໃນທາງນິຣຸດຕິນັຍ ວ່າ ມີການແປງ ໂຍ ວິພັດ ຫຼັງຈາກ ໂຄສັບ ເປັນ ອີກາຣະ. ການແປງ ສິ ວິພັດ ເປັນ ອີກາຣະ ແລະແປງ ອັງ ວິພັດ ເປັນ ອິງກາຣະ ຍ່ອມມີໄດ້ ຢ່າງໃດ, ການແປງ ໂຍ ວິພັດ ຫຼັງຈາກ ໂຄສັບ ເປັນ ອີກາຣະ ກໍຍ່ອມມີໄດ້ ຢ່າງນັ້ນ. ໃນເລື່ອງນີ້ ມີຄາຖາສະແດງແນວທາງການກຳນົດນັຍ ດັ່ງນີ້:


Īpaccayā siddhesvapi, ‘‘gāvī gāvī’’tiādisu;

Paṭhamekavacanādi-antesu jinasāsane.

ແມ່ນໃນຄຳທັງຫຼາຍ ມີ “ຄາວີ, ຄາວີ” ເປັນຕົ້ນ ທີ່ສຳເລັດຮູບມາຈາກ ອີ ປັດໄຈ (ī-paccaya) ໃນພະສາສະໜາຂອງພະຊິນະເຈົ້າ, ໃນທີ່ສຸດແຫ່ງປະຖົມມາວິພັດເອກະວະຈະນະເປັນຕົ້ນ.


Vadatā yonamīkāraṃ, gosaddassitthiyaṃ pana;

Avisadattamakkhātuṃ, nayo dinnoti no ruci.

ແຕ່ເມື່ອກ່າວເຖິງການແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ອີກາຣະ ຫຼັງຈາກ ໂຄສັບ ໃນອິດຖີລີງ, ພະອາຈານໄດ້ສະແດງນັຍໄວ້ ເພື່ອບອກຄວາມບໍ່ຈະແຈ້ງ (ແຫ່ງລີງ), ນີ້ເປັນຄວາມພໍໃຈຂອງພວກເຮົາ.


Kiñca bhiyyo aṭṭhakathāsu ca –

ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ ໃນອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍ ກໍມີວ່າ -


‘‘Gāvo’’ti vatvā ‘‘gāvi’’nti-vacanena panitthiyaṃ;

Avisadattamakkhātuṃ, nayo dinnoti no ruci.

“ເມື່ອກ່າວວ່າ ‘ຄາໂວ’ (gāvo) ແລ້ວ ກໍກ່າວດ້ວຍຄຳວ່າ ‘ຄາວິງ’ (gāviṃ) ໃນອິດຖີລີງ, ພະອາຈານໄດ້ສະແດງນັຍໄວ້ ເພື່ອບອກຄວາມບໍ່ຈະແຈ້ງ (ແຫ່ງລີງ), ນີ້ເປັນຄວາມພໍໃຈຂອງພວກເຮົາ.”


Tathā hi samantapāsādikādīsu aṭṭhakathāsu ‘‘cheko hi gopālako sakkharāyo ucchaṅgena gahetvā rajjudaṇḍahattho pātova vajaṃ gantvā gāvo piṭṭhiyaṃ paharitvā palighathambhamatthake [Pg.278] nisinno dvāraṃ pattaṃ pattaṃ gāviṃ ‘eko dve’ti sakkharaṃ khipitvā gaṇetī’’ti imasmiṃ padese ‘‘gāvo’’ti vatvā ‘‘gāvi’’nti vacanena itthipumavācakassa okārantitthiliṅgassa gosaddassa avisadākāravohāratā vihitā. ‘‘Gāvo’’ti hi iminā sāmaññato itthipumabhūtā goṇā gahitā, tathā ‘‘gāvi’’nti imināpi itthibhūto pumabhūto ca goṇo. Evaṃ ‘‘gāvo’’ti ca ‘‘gāvi’’nti ca ime saddā saddasatthavidūhi aṭṭhakathācariyehi niruttinayakusalatāya samānaliṅgavasena ekasmiṃyeva pakaraṇe ekasmiṃyeva vākye piṇḍīkatā. Yadi hi itthiliṅge vattamānassa itthipumavācakassa okārantitthiliṅgassa gosaddassa padamālāyaṃ ‘‘gāvī gāvi’’miccetāni rūpāni na labbheyyuṃ, aṭṭhakathāyaṃ ‘‘gāvo’’ti vatvā ‘‘gāva’’nticceva vattabbaṃ siyā, ‘‘gāvi’’nti pana na vattabbaṃ. Yathā ca pana aṭṭhakathācariyehi ‘‘gāvo’’ti itthipumavasena sabbesaṃ gunnaṃ saṅgāhakavacanaṃ vatvā teyeva gāvo sandhāya puna ‘‘dvāraṃ pattaṃ pattaṃ gāvi’’nti saddaracanaṃ kubbiṃsu, tasmā ‘‘gāvi’’nti idampi sabbasaṅgāhakavacanamevāti daṭṭhabbaṃ. Asabbasaṅgāhakavacanaṃ idaṃ gāvīsaddena itthiyāyeva gahetabbattāti ce? Na, pakaraṇavasena atthantarassa viditattā. Na hi sabbavajesu ‘‘itthiyoyeva vasanti, na pumāno’’ti ca, ‘‘pumānoyeva vasanti, na itthiyo’’ti ca sakkā vattuṃ. Apica ‘‘gāvimpi disvā palāyanti ‘bhikkhū’ti maññamānā’’ti pāḷi dissati, etthāpi ‘‘gāvi’’nti vacanena itthibhūto pumabhūto ca sabbo go gahitoti daṭṭhabbaṃ. Itarathā ‘‘itthibhūtoyeva go bhikkhūti maññitabbo’’ti āpajjati. Iti pāḷinayena itthiliṅge vattamānamhā itthipumavācakasmā gosaddato aṃvacanassa iṃkārādeso hotīti viññāyati.

ດ້ວຍວ່າ ໃນອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍ ມີຄຳພີສະມັນຕະປາສາດິກາເປັນຕົ້ນ ວ່າ: “ຄົນລ້ຽງງົວຜູ້ສະຫຼາດ ເອົາຫີນໃສ່ໄວ້ໃນພົກຜ້າ ຖືເຊືອກແລະຄ້ອນແຕ່ເຊົ້າຕຣູ່ ໄປສູ່ຄອກ ແລ້ວຕີຫຼັງງົວທັງຫຼາຍ (gāvo) ໃຫ້ອອກໄປ ຕົນເອງນັ່ງຢູ່ເທິງຍອດເສົາຄ້າຍ ເມື່ອງົວ (gāviṃ) ແຕ່ລະໂຕໆ ມາຮອດປະຕູ ກໍແກວ່ງຫີນລົງໄປແລ້ວນັບວ່າ ‘ໜຶ່ງ ສອງ’” ດັ່ງນີ້. ໃນຂໍ້ຄວາມນີ້ ເມື່ອກ່າວວ່າ “ຄາໂວ” (gāvo) ແລ້ວ ກໍກ່າວດ້ວຍຄຳວ່າ “ຄາວິງ” (gāviṃ) ເພື່ອສະແດງເຖິງການໃຊ້ໂວຫານທີ່ມີລັກສະນະບໍ່ຈະແຈ້ງ ແຫ່ງໂຄສັບອົດກາຣັນອິດຖີລີງ ທີ່ສະແດງເຖິງເພດຍິງແລະເພດຊາຍ. ເພາະວ່າ ດ້ວຍບົດວ່າ “ຄາໂວ” (gāvo) Nີ້ ໝາຍເຖິງງົວທັງເພດຍິງແລະເພດຊາຍໂດຍທົ່ວໄປ, ແລະດ້ວຍບົດວ່າ “ຄາວິງ” (gāviṃ) ນີ້ ກໍໝາຍເຖິງງົວທັງເພດຍິງແລະເພດຊາຍເຊັ່ນກັນ. ຢ່າງນີ້ ບົດວ່າ “ຄາໂວ” (gāvo) ແລະ “ຄາວິງ” (gāviṃ) ເຫຼົ່ານີ້ ຈຶ່ງຖືກພະອັດຖະກະຖາຈານຜູ້ຊ່ຽວຊານດ້ານຄຳສັບ ແລະສະຫຼາດໃນທາງນິຣຸດຕິນັຍ ຮວບຮວມໄວ້ໃນຄຳພີດຽວກັນ ແລະໃນປະໂຫຍກດຽວກັນ ໂດຍຄວາມເປັນລີງສະເໝີກັນ. ຖ້າຫາກວ່າ ໃນຕາຕະລາງການແຈກວິພັດ (ປະທະມາລາ) ຂອງໂຄສັບອົດກາຣັນອິດຖີລີງ ທີ່ສະແດງເຖິງເພດຍິງແລະເພດຊາຍ ເຊິ່ງເປັນໄປໃນອິດຖີລີງ ບໍ່ມີຮູບເຫຼົ່ານີ້ ຄື “ຄາວີ, ຄາວິງ” (gāvī, gāviṃ), ໃນອັດຖະກະຖາ ເມື່ອກ່າວວ່າ “ຄາໂວ” (gāvo) ແລ້ວ ກໍຄວນກ່າວວ່າ “ຄາວັງ” (gāvaṃ) ເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ “ຄາວິງ” (gāviṃ). ແລະອີກປະການໜຶ່ງ ພະອັດຖະກະຖາຈານທັງຫຼາຍ ໄດ້ກ່າວຄຳທີ່ຮວບຮວມງົວທັງໝົດ ໂດຍຄວາມເປັນເພດຍິງແລະເພດຊາຍວ່າ “ຄາໂວ” (gāvo) ແລ້ວ ໝາຍເຖິງງົວເຫຼົ່ານັ້ນນັ້ນເອງ ຈຶ່ງໄດ້ແຕ່ງຄຳສັບອີກວ່າ “ເມື່ອງົວ (gāviṃ) ແຕ່ລະໂຕໆ ມາຮອດປະຕູ”, ເພາະສະນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ບົດວ່າ “ຄາວິງ” (gāviṃ) ນີ້ ກໍເປັນຄຳທີ່ຮວບຮວມທັງໝົດເຊັ່ນກັນ. ຫາກມີຄຳຖາມວ່າ ‘ບົດນີ້ ບໍ່ແມ່ນຄຳທີ່ຮວບຮວມທັງໝົດ ເພາະຄວນຖືເອົາສະເພາະເພດຍິງ ດ້ວຍຄຳວ່າ ຄາວີ (gāvī) ບໍ່ແມ່ນຫຼື?’ ຕອບວ່າ ‘ບໍ່ແມ່ນ, ເພາະຮູ້ຄວາມໝາຍອື່ນໄດ້ ໂດຍອາໄສບໍລິບົດ. ເພາະວ່າ ໃນຄອກທັງປວງ ບໍ່ສາມາດກ່າວໄດ້ວ່າ “ມີແຕ່ເພດຍິງອາໄສຢູ່ ບໍ່ມີເພດຊາຍ” ຫຼື “ມີແຕ່ເພດຊາຍອາໄສຢູ່ ບໍ່ມີເພດຍິງ”. ອີກປະການໜຶ່ງ ພະບາລີປາກົດມີວ່າ “ແມ່ນແຕ່ເຫັນງົວ (gāvimpi) ກໍແລ່ນໜີ ເພາະສຳຄັນວ່າ ‘ແມ່ນພິກຂຸ’” ດັ່ງນີ້, ໃນທີ່ນີ້ກໍເຊັ່ນກັນ ພຶງຊາບວ່າ ດ້ວຍຄຳວ່າ “ຄາວິງ” (gāviṃ) ໝາຍເຖິງງົວທັງໝົດ ທັງເພດຍິງແລະເພດຊາຍ. ຖ້າບໍ່ດັ່ງນັ້ນ ກໍຈະກາຍເປັນວ່າ “ງົວທີ່ເປັນເພດຍິງເທົ່ານັ້ນ ທີ່ພຶງສຳຄັນວ່າເປັນພິກຂຸ”. ດ້ວຍເຫດນີ້ ໂດຍນັຍແຫ່ງພະບາລີ ຈຶ່ງຊາບວ່າ ມີການແປງ ອັງ ວິພັດ ເປັນ ອິງກາຣະ ຫຼັງຈາກ ໂຄສັບ ທີ່ສະແດງເຖິງເພດຍິງແລະເພດຊາຍ ເຊິ່ງເປັນໄປໃນອິດຖີລີງ.’


Vajirabuddhācariyenapi [Pg.279] gosaddato īpaccaye kātabbepi akatvā yonamīkārādeso kato. Tassādhippāyo evaṃ siyā gosaddato īpaccaye kate sati īpaccayavasena ‘‘gāvī’’ti nipphannasaddo yattha katthaci visaye ‘‘migī morī kukkuṭī’’iccādayo viya itthivācakoyeva siyā, na katthacipi itthipumavācako, tasmā sāsanānukūlappayogavasena yonamīkārādeso kātabboti. Iti vajirabuddhācariyamate gosaddato yonaṃ īkārādeso hotīti ñāyati.

ແມ່ນແຕ່ພະອາຈານວະຊິຣະພຸດທິ ເມື່ອຄວນເຮັດ ອີ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ໂຄສັບ ກໍບໍ່ໄດ້ເຮັດ ແຕ່ໄດ້ເຮັດການແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ອີກາຣະ. ອະທິບາຍຂອງພະອາຈານນັ້ນ ພຶງມີຢ່າງນີ້ວ່າ: ເມື່ອເຮັດ ອີ ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກ ໂຄສັບ ແລ້ວ, ສັບທີ່ສຳເລັດຮູບວ່າ “ຄາວີ” (gāvī) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງ ອີ ປັດໄຈ ຍ່ອມເປັນຄຳສະແດງເຖິງເພດຍິງເທົ່ານັ້ນ ໃນທຸກບ່ອນ ເໝືອນຄຳວ່າ “ມິກີ (ນາງຟານ), ໂມຣີ (ນາງນົກຍູງ), ກຸກກຸຕີ (ແມ່ໄກ່)” ເປັນຕົ້ນ, ບໍ່ເປັນຄຳສະແດງເຖິງເພດຍິງແລະເພດຊາຍໃນທີ່ໃດເລີຍ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນເຮັດການແປງ ໂຍ ວິພັດ ເປັນ ອີກາຣະ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການໃຊ້ທີ່ຄ່ອງແຄ້ວຕາມພະສາສະໜາ. ດ້ວຍເຫດນີ້ ໂດຍມະຕິຂອງພະອາຈານວະຊິຣະພຸດທິ ຈຶ່ງຊາບວ່າ ມີການແປງ ໂຍ ວິພັດ ຫຼັງຈາກ ໂຄສັບ ເປັນ ອີກາຣະ.


Kiñca bhiyyo – yasmā aṭṭhakathācariyehi ‘‘gāvo piṭṭhiyaṃ paharitvā’’tiādinā nayena racitāya ‘‘dvāraṃ pattaṃ pattaṃ gāviṃ ‘eko dve’ti sakkharaṃ khipitvā gaṇetī’’ti vacanapariyosānāya saddaracanāyaṃ ‘‘eko gāvī, dve gāvī’’ti atthayojanānayo vattabbo hoti, ‘‘gāvi’’nti upayogavacanañca dissati. Iti aṭṭhakathācariyānaṃ mate gosaddato siyonamīkārādeso aṃvacanassa iṃkārādeso hotīti ñāyati. Tasmāyevamhehi yā sā okārantatāpakatikassa itthiliṅgassa gosaddassa ‘‘go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo, gāvaṃ, gāvi’’ntiādinā nayena padamālā ṭhapitā, sā pāḷinayānukūlā aṭṭhakathānayānukūlā kaccāyanācariyamataṃ gahetvā padanipphattijanakassa garuno ca matānukūlā, ‘‘gāvī’’ti padassa catukkhattuṃ āgatattā pana okārantitthiliṅgassa gosaddassa avisadākāravohārattañca sādheti. Iccesā pāḷinayādīsu ñāṇena sammā upaparikkhiyamānesu atīva yujjati, natthettha appamattakopi doso. Ettha pana paccattopayogālapanānaṃ bahuvacanaṭṭhāne ‘‘gāviyo’’ti padañca karaṇasampadānanissakkasāmīnamekavacanaṭṭhāne ‘‘gāviyā’’ti padañca karaṇanissakkānaṃ bahuvacanaṭṭhāne ‘‘gāvīhi gāvībhī’’ti padāni ca sampadānasāmīnaṃ [Pg.280] bahuvacanaṭṭhāne ‘‘gāvīna’’nti padañca bhummavacanaṭṭhāne ‘‘gāviyā, gāviyaṃ, gāvīsū’’ti padāni cāti imāni vitthārato soḷasa padāni ekantena īpaccayavasena siddhattā ekantitthivācakattā ca na vuttānīti daṭṭhabbaṃ.

ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ ເພາະເຫດທີ່ ໃນການແຕ່ງຄຳສັບຂອງພະອັດຖະກະຖາຈານທັງຫຼາຍ ທີ່ຮຽບຮຽງໄວ້ໂດຍນັຍມີອາທິວ່າ “ຕີຫຼັງງົວທັງຫຼາຍ (gāvo)...” ແລະມີຄຳລົງທ້າຍວ່າ “ເມື່ອງົວ (gāviṃ) ແຕ່ລະໂຕໆ ມາຮອດປະຕູ ກໍແກວ່ງຫີນລົງໄປແລ້ວນັບວ່າ ‘ໜຶ່ງ ສອງ’” ນັ້ນ, ຍ່ອມມີນັຍແຫ່ງການແປຄວາມໝາຍວ່າ “ງົວໂຕໜຶ່ງ (eko gāvī), ງົວສອງໂຕ (dve gāvī)” ແລະປາກົດມີ “ຄາວິງ” (gāviṃ) ເປັນອຸປະໂຍຄະວິພັດ (ທຸຕິຍາວິພັດ). ດ້ວຍເຫດນີ້ ໂດຍມະຕິຂອງພະອັດຖະກະຖາຈານທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງຊາບວ່າ ມີການແປງ ສິ ແລະ ໂຍ ວິພັດ ຫຼັງຈາກ ໂຄສັບ ເປັນ ອີກາຣະ ແລະແປງ ອັງ ວິພັດ ເປັນ ອິງກາຣະ. ເພາະສະນັ້ນ ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດ (ປະທະມາລາ) ຂອງໂຄສັບອົດກາຣັນອິດຖີລີງ ທີ່ພວກເຮົາໄດ້ຕັ້ງໄວ້ ໂດຍນັຍມີອາທິວ່າ “ໂຄ, ຄາວີ, ຄາໂວ, ຄາວີ, ຄະໂວ, ຄາວັງ, ຄະວັງ, ຄາວິງ” (go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo, gāvaṃ, gavaṃ, gāviṃ) ນັ້ນ, ຈຶ່ງເປັນໄປຕາມນັຍແຫ່ງພະບາລີ, ເປັນໄປຕາມນັຍແຫ່ງອັດຖະກະຖາ, ແລະເປັນໄປຕາມມະຕິຂອງພະອາຈານຜູ້ໃຫ້ກຳເນີດການສຳເລັດຮູບຄຳສັບ ໂດຍຖືເອົາມະຕິຂອງພະກັດຈາຍະນະອາຈານ, ແລະເພາະຄວາມທີ່ບົດວ່າ “ຄາວີ” (gāvī) ມາເຖິງ 4 ເທື່ອ ຈຶ່ງສະແດງເຖິງການໃຊ້ໂວຫານທີ່ມີລັກສະນະບໍ່ຈະແຈ້ງ ແຫ່ງໂຄສັບອົດກາຣັນອິດຖີລີງ. ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນີ້ ຍ່ອມສົມຄວນຢ່າງຍິ່ງ ເມື່ອພິຈາລະນາເບິ່ງດ້ວຍປັນຍາໂດຍຖີ່ຖ້ວນ ໃນນັຍແຫ່ງພະບາລີເປັນຕົ້ນ, ບໍ່ມີຂໍ້ບົກພ່ອງແມ່ນແຕ່ໜ້ອຍດຽວໃນທີ່ນີ້. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ບົດວ່າ “ຄາວິໂຍ” (gāviyo) ໃນຕຳແໜ່ງພະຫຸວະຈະນະແຫ່ງປະຖະມາ, ทຸຕິຍາ ແລະ ອາໂລປະນະ, ບົດວ່າ “ຄາວິຍາ” (gāviyā) ໃນຕຳແໜ່ງເອກະວະຈະນະແຫ່ງຕະຕິຍາ, ຈະຕຸດຖີ, ປັນຈະມີ ແລະ ຈັດຖີ, ບົດວ່າ “ຄາວີຫິ, ຄາວີພິ” (gāvīhi, gāvībhi) ໃນຕຳແໜ່ງພະຫຸວະຈະນະແຫ່ງຕະຕິຍາ ແລະ ປັນຈະມີ, ບົດວ່າ “ຄາວີນັງ” (gāvīnaṃ) ໃນຕຳແໜ່ງພະຫຸວະຈະນະແຫ່ງຈະຕຸດຖີ ແລະ ຈັດຖີ, ແລະບົດວ່າ “ຄາວິຍາ, ຄາວິຍັງ, ຄາວີສຸ” (gāviyā, gāviyaṃ, gāvīsū) ໃນຕຳແໜ່ງສັດຕະມີວິພັດ, ບົດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ 16 ບົດ ໂດຍພິສະດານ ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ ເພາະສຳເລັດຮູບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງ ອີ ປັດໄຈ ໂດຍສ່ວນດຽວ ແລະເປັນຄຳສະແດງເຖິງເພດຍິງໂດຍສ່ວນດຽວ.


Ayaṃ panettha nicchayo vuccate sotūnaṃ nikkaṅkhabhāvāya – itthiliṅgapadesu hi ‘‘gāvī gāvi’’nti imāni īpaccayavasena vā īkāriṃkārādesavasena vā sijjhanti. Etesu pacchimanayo idhādhippeto, pubbanayo aññattha. Tathā ‘‘gāvī gāvi’’nti imāni īpaccayavasenapi siddhattā yebhuyyena itthivācakāni bhavanti īkāriṃkārādesavasenapi siddhattā. Katthaci ekakkhaṇeyeva sabbasaṅgāhakavasena itthipumavācakāni bhavanti. Etesupi pacchimoyeva nayo idhādhippeto, pubbanayo aññattha. ‘‘Gāviyo. Gāviyā, gāvīhi, gāvībhi. Gāvīnaṃ. Gāviyaṃ, gāvīsū’’ti etāni pana īpaccayavaseneva siddhattā sabbathāpi itthīnaṃyeva vācakāni bhavanti. Itthibhūtesveva godabbesu lokasaṅketavasena visesato pavattattā ekantato itthidabbesu pavattāni ‘‘migī morī kukkuṭī’’iccādīni padāni viya. Kiñcāpi pana ‘‘nadī mahī’’iccādīnipi itthiliṅgāni īpaccayavaseneva siddhāni, tathāpi tāni aviññāṇakattā tadatthānaṃ itthidabbesu vattantīti vattuṃ na yujjati. Itthipumanapuṃsakabhāvarahitā hi tadatthā. Yasmā pana itthiliṅge gosadde enayogo esukāro ca na labbhati, tasmā ‘‘gāvena gavena gāvesu gavesū’’ti padāni na vuttāni. Yasmā ca itthiliṅgena gosaddena saddhiṃ sasmāsmiṃvacanāni sarūpato parattaṃ na yanti, tasmā ‘‘gāvassa gavassa gāvasmā gavasmā gāvasmiṃ gavasmi’’nti padāni na vuttāni. Yasmā ca tattha smāvacanassa ādesabhūto ākāro ca mhākāro ca na labbhati, tasmā ‘‘gāvā gavā gāvamhā gavamhā’’ti padāni na vuttāni. Yasmā ca smiṃvacanassa ādesabhūto ekāro [Pg.281] ca mhikāro ca na labbhati, tasmā ‘‘gāve gave gāvamhi gavamhī’’ti padāni na vuttāni. Apica ‘‘yāya tāyā’’tiādīhi samānādhikaraṇapadehi yojetuṃ ayuttattāpi ‘‘gāvena gavenā’’tiādīni itthiliṅgaṭṭhāne na vuttāni. Tathā hi ‘‘yāya tāya’’iccādīhi saddhiṃ ‘‘gāvena gavenā’’tiādīni na yojetabbāni ekantapulliṅgarūpattā.

ໃນເລື່ອງນີ້ ຂໍ້ວິນິດໄສນີ້ ຈະກ່າວໄວ້ ເພື່ອຄວາມໝົດຄວາມສົງໄສຂອງຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍ: ເພາະວ່າ ໃນບົດອິດຖີລີງທັງຫຼາຍ ບົດວ່າ “ຄາວີ, ຄາວິງ” (gāvī, gāviṃ) ເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມສຳເລັດຮູບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງ ອີ ປັດໄຈ ຫຼືດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການແປງເປັນ ອີກາຣະ ແລະ ອິງກາຣະ. ໃນນັຍເຫຼົ່ານັ້ນ ນັຍຫຼັງເປັນສິ່ງທີ່ປະສົງໃນທີ່ນີ້, ນັຍກ່ອນເປັນສິ່ງທີ່ປະສົງໃນທີ່ອື່ນ. ອີກປະການໜຶ່ງ ບົດວ່າ “ຄາວີ, ຄາວິງ” (gāvī, gāviṃ) ເຫຼົ່ານີ້ ເພາະສຳເລັດຮູບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງ ອີ ປັດໄຈ ນຳ ຍ່ອມເປັນຄຳສະແດງເຖິງເພດຍິງໂດຍສ່ວນຫຼາຍ, ແລະເພາະສຳເລັດຮູບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການແປງເປັນ ອີກາຣະ ແລະ ອິງກາຣະ ນຳ. ໃນບາງບ່ອນ ຍ່ອມເປັນຄຳສະແດງເຖິງເພດຍິງແລະເພດຊາຍ ໂດຍຄວາມເປັນຄຳຮວບຮວມທັງໝົດໃນຂະນະດຽວກັນ. ໃນນັຍເຫຼົ່ານັ້ນກໍເຊັ່ນກັນ ນັຍຫຼັງເທົ່ານັ້ນເປັນສິ່ງທີ່ປະສົງໃນທີ່ນີ້, ນັຍກ່ອນເປັນສິ່ງທີ່ປະສົງໃນທີ່ອື່ນ. ສ່ວນບົດວ່າ “ຄາວິໂຍ, ຄາວິຍາ, ຄາວີຫິ, ຄາວີພິ, ຄາວີນັງ, ຄາວິຍັງ, ຄາວີສຸ” (gāviyo, gāviyā, gāvīhi, gāvībhi, gāvīnaṃ, gāviyaṃ, gāvīsū) ເຫຼົ່ານີ້ ເພາະສຳເລັດຮູບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງ ອີ ປັດໄຈ ເທົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງເປັນຄຳສະແດງເຖິງເພດຍິງໂດຍປະການທັງປວງ. ເພາະເປັນໄປໂດຍພິເສດໃນສິ່ງຂອງທີ່ເປັນງົວເພດຍິງເທົ່ານັ້ນ ໂດຍສົມມຸດຕິຂອງໂລກ ເໝືອນບົດວ່າ “ມິກີ, ໂມຣີ, ກຸກກຸຕີ” ເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນໄປໃນສິ່ງຂອງທີ່ເປັນເພດຍິງໂດຍສ່ວນດຽວ. ເຖິງແມ່ນວ່າ ບົດວ່າ “ນະທີ (ແມ່ນ້ຳ), ມະຮີ (ແຜ່ນດິນ)” ເປັນຕົ້ນ ຈະເປັນອິດຖີລີງ ທີ່ສຳເລັດຮູບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງ ອີ ປັດໄຈ ເທົ່ານັ້ນກໍຕາມ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ກໍບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ ບົດເຫຼົ່ານັ້ນເປັນໄປໃນສິ່ງຂອງທີ່ເປັນເພດຍິງ ເພາະບໍ່ມີວິນຍານ. ເພາະວ່າ ສິ່ງຂອງເຫຼົ່ານັ້ນ ປາສະຈາກຄວາມເປັນເພດຍິງ, ເພດຊາຍ ແລະ ນະປຸງສະກະລີງ. ແຕ່ເພາະເຫດທີ່ ໃນໂຄສັບອິດຖີລີງ ບໍ່ມີການລົງ ເອ ປັດໄຈ (e-nayoga) ແລະ ເອສຸ ກາຣະ (esukāra), ເພາະສະນັ້ນ ບົດວ່າ “ຄາເວນະ, ຄະເວນະ, ຄາເວສຸ, ຄະເວສຸ” (gāvena, gavena, gāvesu, gavesu) ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້. ແລະເພາະເຫດທີ່ ວິພັດທັງຫຼາຍ ມີ ສະ (Sa), ສະມາ (Smā), ສະມິງ (Smiṃ) ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ເປັນໄປໃນທີ່ອື່ນໂດຍມີຮູບຄືກັນກັບໂຄສັບອິດຖີລີງ, ເພາະສະນັ້ນ ບົດວ່າ “ຄາວັດສະ, ຄະວັດສະ, ຄາວັສມາ, ຄະວັສມາ, ຄາວັສມິງ, ຄະວັສມິງ” (gāvassa, gavassa, gāvasmā, gavasmā, gāvasmiṃ, gavasmiṃ) ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້. ແລະເພາະເຫດທີ່ ໃນໂຄສັບນັ້ນ ບໍ່ມີການແປງ ສະມາ ວິພັດ ເປັນ ອາ (ā) ແລະ ມຫາ (mhā), ເພາະສະນັ້ນ ບົດວ່າ “ຄາວາ, ຄະວາ, ຄາວັມຫາ, ຄະວັມຫາ” (gāvā, gavā, gāvamhā, gavamhā) ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້. ແລະເພາະເຫດທີ່ ບໍ່ມີການແປງ ສະມິງ ວິພັດ ເປັນ ເອ (e) ແລະ ມຫິ (mhi), ເພາະສະນັ້ນ ບົດວ່າ “ຄaເວ, ຄະເວ, ຄາວັມຫິ, ຄະວັມຫິ” (gāve, gave, gāvamhi, gavamhi) ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້. ອີກປະການໜຶ່ງ ເພາະບໍ່ຄວນປະກອບຮ່ວມກັບບົດທີ່ມີວິພັດແລະລີງສະເໝີກັນ ມີ “ຍາຍະ, ຕາຍະ” (yāya, tāya) ເປັນຕົ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ບົດວ່າ “ຄaເວນະ, ຄະເວນະ” ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນຕຳແໜ່ງອິດຖີລີງ. ດ້ວຍວ່າ ບົດວ່າ “ຄາເວນະ, ຄະເວນະ” ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ຄວນປະກອບຮ່ວມກັບບົດວ່າ “ຍາຍະ, ຕາຍະ” ເປັນຕົ້ນ ເພາະເປັນຮູບປຸລລິງໂດຍສ່ວນດຽວ.


Keci panettha vadeyyuṃ – yā tumhehi okārantatāpakatikassa itthiliṅgassa gosaddassa ‘‘go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo’’tiādinā nayena padamālā ṭhapitā, sā ‘‘mātugāmo itthī mātugāmā itthiyo’’ti vuttasadisā ca hotīti? Tanna. Mātugāmaitthīsaddā hi nānāliṅgā pumitthiliṅgabhāvena, nānādhātukā ca gamu isudhātuvasena, imasmiṃ pana ṭhāne go gāvīsaddā ekaliṅgā itthi liṅgabhāvena, ekadhātukā ca gamudhātuvasenāti. Yajjevaṃ goṇasaddassa gosaddassādesavasena kaccāyanena vuttattā tadādesattaṃ ekadhātukattañcāgamma tenāpi saddhiṃ missetvā padamālā vattabbāti? Na, goṇasaddassa accantapulliṅgattā akārantatāpakatikattā ca. Tathā hi so visuṃ pulliṅgaṭṭhāne uddiṭṭho. Ayaṃ pana ‘‘go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo’’tiādikā padamālā okārīkārantapadāni missetvā katāti na sallakkhetabbā, atha kho vikappena gosaddato paresaṃ si yo aṃvacanānaṃ īkāriṃkārādesavasena vuttapadavantattā okārantitthiliṅgapadamālā icceva sārato paccetabbā.

ໃນເລື່ອງນີ້ ບາງຄົນອາດຈະກ່າວວ່າ: ‘ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດ (ປະທະມາລາ) ຂອງໂຄສັບອົດກາຣັນອິດຖີລີງ ທີ່ພວກທ່ານໄດ້ຕັ້ງໄວ້ ໂດຍນັຍມີອາທິວ່າ “ໂຄ, ຄາວີ, ຄາໂວ, ຄາວີ, ຄະໂວ” (go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo) ນັ້ນ, ຍ່ອມເປັນເໝືອນຄຳທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ມາຕຸຄາໂມ ອິດຖີ, ມາຕຸຄາມາ ອິດຖິໂຍ” (mātugāmo itthī mātugāmā itthiyo) ບໍ່ແມ່ນຫຼື?’ ຕອບວ່າ: ‘ບໍ່ແມ່ນຢ່າງນັ້ນ. ເພາະວ່າ ມາຕຸຄາມະສັບ ແລະ ອິດຖີສັບ ເປັນຕ່າງລີງກັນ ໂດຍຄວາມເປັນປຸລລິງແລະອິດຖີລີງ, ແລະມີທາດຕ່າງກັນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງ ຄມຸ ທາດ (Gamu-dhātu) ແລະ ອິສຸ ທາດ (Isu-dhātu). ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ໂຄສັບ ແລະ ຄາວີສັບ ເປັນລີງດຽວກັນ ໂດຍຄວາມເປັນອິດຖີລີງ, ແລະມີທາດດຽວກັນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງ ຄມຸ ທາດ.’ ຫາກມີຄຳຖາມວ່າ: ‘ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ເພາະເຫດທີ່ພະກັດຈາຍະນະອາຈານກ່າວວ່າ ໂຄນະສັບ (goṇa-sadda) ເປັນຕົວແທນ (ອາເທດ) ຂອງໂຄສັບ, ເມື່ອຖືເອົາຄວາມເປັນຕົວແທນນັ້ນ ແລະຄວາມເປັນທາດດຽວກັນ, ຄວນກ່າວຕາຕະລາງການແຈກວິພັດປົນກັບໂຄນະສັບນັ້ນນຳບໍ່?’ ຕອບວ່າ: ‘ບໍ່ຄວນ, ເພາະ ໂຄນະສັບ ເປັນປຸລລິງໂດຍສ່ວນດຽວ ແລະເປັນອະກາຣັນໂດຍທຳມະຊາດ. ດ້ວຍວ່າ ໂຄນະສັບນັ້ນ ຖືກສະແດງໄວ້ຕ່າງຫາກໃນຕຳແໜ່ງປຸລລິງ. ແຕ່ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດມີອາທິວ່າ “ໂຄ, ຄາວີ, ຄາໂວ, ຄາວີ, ຄະໂວ” ນີ້ ບໍ່ພຶງກຳນົດວ່າ ເຮັດຂຶ້ນໂດຍການປະສົມຄຳອົດກາຣັນແລະອີກາຣັນເຂົ້າກັນ, ແຕ່ໂດຍແທ້ຈິງແລ້ວ ພຶງເຊື່ອໂດຍເນື້ອແທ້ວ່າ ເປັນຕາຕະລາງການແຈກວິພັດຂອງອົດກາຣັນອິດຖີລີງ ເພາະມີບົດທີ່ກ່າວໄວ້ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການແປງ ສິ, ໂຍ ແລະ ອັງ ວິພັດ ຫຼັງຈາກ ໂຄສັບ ເປັນ ອີກາຣະ ແລະ ອິງກາຣະ ໂດຍວິຕົກ (ທາງເລືອກ).’


Idāni gosaddassa itthiliṅgabhāvasādhakāni suttapadāni lokikappayogāni ca kathayāma – ‘‘seyyathāpi bhikkhave vassānaṃ pacchime māse saradasamaye kiṭṭhasambādhe gopālako [Pg.282] gāvo rakkheyya, tā gāvo tato tato daṇḍena ākoṭeyya.

ບັດນີ້ ພວກເຮົາຈະກ່າວເຖິງສູດ (ຂໍ້ຄວາມ) ແລະການໃຊ້ທາງໂລກ ທີ່ເປັນເຄື່ອງພິສູດຄວາມເປັນອິດຖີລີງຂອງໂຄສັບ: “ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ປຽບເໝືອນໃນເດືອນສຸດທ້າຍແຫ່ງລະດູຝົນ ໃນລະດູໃບໄມ້ຫຼົ່ນ (ສາຣະທະສະໄໝ) ເມື່ອເຂົ້າກ້າໜາແໜ້ນ ຄົນລ້ຽງງົວພຶງຮັກສາງົວທັງຫຼາຍ (gāvo), ເຂົາພຶງຕີງົວທັງຫຼາຍ (gāvo) ເຫຼົ່ານັ້ນ ຈາກບ່ອນນັ້ນໆ ດ້ວຍຄ້ອນ.


Annadā baladā cetā, vaṇṇadā sukhadā ca tā;

Etamatthaṃ vasaṃ ñatvā, nāssu gāvo haniṃsu te.

ງົວເຫຼົ່ານີ້ ເປັນຜູ້ໃຫ້ອາຫານ, ໃຫ້ກຳລັງ, ໃຫ້ວັນນະ ແລະໃຫ້ຄວາມສຸກ; ພວກເຂົາຮູ້ອຳນາດແຫ່ງປະໂຫຍດນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ຂ້າງົວທັງຫຼາຍ (gāvo) ເຫຼົ່ານັ້ນເລີຍ.


Sabbā gāvo samāharati. Gamissanti bhante gāvo vacchagiddhiniyo’’ti imāni suttapadāni. ‘‘Gosu duyhamānāsu gato’’tiādīni pana lokikappayogāni. Iti gosaddassa itthiliṅgabhāvopi pulliṅgabhāvo viya sārato paccetabbo.

“ສັບພາ ຄາໂວ ສະມາຫະຣะຕິ. ຄະມິດສັນຕິ ພັນເຕ ຄາໂວ ວັດສະຄິດທິນິໂຍ” ເຫຼົ່ານີ້ຄືບົດພະສູດ. ສ່ວນບົດວ່າ “ໂຄສຸ ທຸຍຫະມານາສຸ ຄະໂຕ” ເປັນຕົ້ນ ເປັນອຸທາຫອນທາງໂລກ (ໂລກິກະປະໂຍກ). ດັ່ງນັ້ນ ຄວາມເປັນອິດຖີລີງຂອງ ໂຄສັບ ກໍພຶງເຊື່ອຖືໂດຍເນື້ອແທ້ ເໝືອນກັບຄວາມເປັນປຸລີງ.


Tatra ‘‘go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo’’tiādīni kiñcāpi itthiliṅgabhāvena vuttāni, tathāpi yathāpayogaṃ ‘‘pajā devatā’’tipadāni viya itthipurisavācakāneva bhavanti, tasmā itthiliṅgavasena ‘‘sā go’’ti vā ‘‘tā gāvo’’ti vā vutte itthipumabhūtā sabbepi goṇā gahitāti veditabbā. Na hi īdise ṭhāne ekantato liṅgaṃ padhānaṃ, atthoyeva padhāno. ‘‘Vajegāvo duhantī’’ti vutte kiñcāpi ‘‘gāvo’’ti ayaṃ saddo pumepi vattati, tathāpi duhanakriyāya pume asambhavato atthavasena itthiyo ñāyante. ‘‘Gāvī duhantī’’ti vutte pana liṅgavasena atthavasena ca vacanato ko saṃsayamāpajjissati viññū. ‘‘Tā gāvo carantī’’ti vutte itthiliṅgavasena vacanato kadāci kassaci saṃsayo siyā ‘‘nanu itthiyo’’ti, pulliṅgavasena pana ‘‘te gāvo carantī’’ti vutte saṃsayo natthi, itthiyo ca pumāno ca ñāyante pulliṅgabahuvacanena katthaci itthipumassa gahitattā. ‘‘Athettha sīhā byagghā cā’’tiādīsu viya ‘‘gāvī caratī’’ti ca ‘‘gāviṃ passatī’’ti ca vutte itthī viññāyate gāvīsaddena itthiyā gahetabbattā[Pg.283]. Lokikappayogesu hi sāsanikappayogesu ca gāvīsaddena itthī gayhati. Ekaccaṃ pana sāsanikappayogaṃ sandhāya ‘‘gāvī’’ti, ‘‘gāvi’’nti ca ‘‘itthipurisasādhāraṇavacanamavocumha. Tathā hi ‘‘seyyathāpi bhikkhave dakkho goghātako vā goghātakantevāsī vā gāviṃ vadhitvā catumahāpathe bilaso vibhajitvā nisinno assā’’ti pāḷi dissati. Aṭṭhakathāsu ca ‘‘gāvo’’ti itthipumasādhāraṇaṃ saddaracanaṃ katvā puna tadeva itthipumaṃ sandhāya ‘‘dvāraṃ pattaṃ pattaṃ gāvi’’nti racitā saddaracanā dissati.

ໃນບັນດາຄໍາເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ “ໂຄ, ຄາວີ, ຄາໂວ, ຄາວີ, ຄະໂວ” ເປັນຕົ້ນ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະກ່າວໄວ້ໂດຍຄວາມເປັນອິດຖີລີງ, ແຕ່ກໍຍັງເປັນຄໍາບອກໄດ້ທັງເພດຍິງແລະເພດຊາຍ ຕາມການໃຊ້ ເໝືອນກັບບົດວ່າ “ປະຊາ, ເທວະຕາ”, ດັ່ງນັ້ນ ເມື່ອກ່າວໂດຍອໍານາດແຫ່ງອິດຖີລີງວ່າ “ສາ ໂຄ” ຫຼື “ຕາ ຄາໂວ” ພຶງຊາບວ່າ ໝາຍເອົາງົວທັງປວງ ບໍ່ວ່າຈະເປັນຕົວແມ່ຫຼືຕົວຜູ້. ເພາະວ່າໃນທີ່ເຊັ່ນນີ້ ລີງບໍ່ໄດ້ເປັນໃຫຍ່ (ປະທານ) ໂດຍສ່ວນດຽວ, ແຕ່ເນື້ອຄວາມ (ອັດຖະ) ເທົ່ານັ້ນເປັນໃຫຍ່. ເມື່ອກ່າວວ່າ “ວະເຊ ຄາໂວ ທຸຫັນຕິ” ເຖິງແມ່ນວ່າສັບວ່າ “ຄາໂວ” ນີ້ຈະໃຊ້ໃນເພດຜູ້ໄດ້ຄືກັນ, ແຕ່ເພາະການຮີດນົມບໍ່ມີໃນງົວຕົວຜູ້ ດັ່ງນັ້ນ ໂດຍອໍານາດແຫ່ງເນື້ອຄວາມ ຈຶ່ງໝາຍເຖິງງົວຕົວແມ່. ແຕ່ເມື່ອກ່າວວ່າ “ຄາວີ ທຸຫັນຕິ” ເພາະເປັນການກ່າວໂດຍອໍານາດແຫ່ງລີງແລະເນື້ອຄວາມ ຜູ້ຮູ້ (ວິນຍູຊົນ) ໃຜເລີຍຈະສົງໄສ. ເມື່ອກ່າວວ່າ “ຕາ ຄາໂວ ຈະຣັນຕິ” ເພາະເປັນການກ່າວໂດຍອໍານາດແຫ່ງອິດຖີລີງ ບາງຄັ້ງບາງຄົນອາດຈະສົງໄສວ່າ “ແມ່ນງົວຕົວແມ່ບໍ່?”, ແຕ່ເມື່ອກ່າວໂດຍອໍານາດແຫ່ງປຸລີງວ່າ “ເຕ ຄາໂວ ຈະຣັນຕິ” ກໍບໍ່ມີຄວາມສົງໄສ, ຍ່ອມເປັນທີ່ຮູ້ກັນທັງງົວຕົວແມ່ແລະງົວຕົວຜູ້ ເພາະໃນບາງບ່ອນ ປຸລີງພະຫຸວະຈະນະຍ່ອມກວມເອົາທັງເພດຍິງແລະເພດຊາຍ. ເໝືອນກັບໃນບົດວ່າ “ອະເຖດຖະ ສີຫາ ພະຍັກຄາ ຈະ” ເປັນຕົ້ນ, ເມື່ອກ່າວວ່າ “ຄາວີ ຈະຣະຕິ” ແລະ “ຄາວິງ ປັດສະຕິ” ຍ່ອມເປັນທີ່ຮູ້ກັນວ່າໝາຍເຖິງງົວຕົວແມ່ ເພາະຄໍາວ່າ ຄາວີ ໝາຍເອົາງົວຕົວແມ່. ເພາະວ່າໃນອຸທາຫອນທາງໂລກແລະໃນພະສາສະໜາ ຍ່ອມຖືເອົາງົວຕົວແມ່ດ້ວຍສັບວ່າ ຄາວີ. ແຕ່ພວກຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວວ່າ ບົດວ່າ “ຄາວີ” ແລະ “ຄາວິງ” ເປັນຄໍາທົ່ວໄປທັງເພດຍິງແລະເພດຊາຍ ໂດຍໝາຍເຖິງອຸທາຫອນບາງບ່ອນໃນພະສາສະໜາ. ດ້ວຍວ່າ ມີພະບາລີປາກົດວ່າ “ເສຍຍະຖາປິ ພິກຂะເວ ທັກໂຄ ໂຄຄາຕະໂກ ວາ ໂຄຄາຕະກັນເຕວາສີ ວາ ຄາວິງ ວະທິຕວາ ຈະຕຸມະຫາປະເຖ ພິລະໂສ ວິພະຊິຕວາ ນິສິນໂນ ອັດສາ”. ແລະໃນອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍ ກໍປາກົດການແຕ່ງຄໍາວ່າ “ຄາໂວ” ເປັນຄໍາທົ່ວໄປທັງເພດຍິງແລະເພດຊາຍ ແລ້ວແຕ່ງຄໍາໂດຍໝາຍເຖິງເພດຍິງແລະເພດຊາຍນັ້ນອີກວ່າ “ທວາຣັງ ປັດຕັງ ປັດຕັງ ຄາວິງ”.


Ettha hi gojātiyaṃ ṭhitā itthīpi pumāpi ‘‘gāvī’’ti saṅkhaṃ gacchati. Visesato pana ‘‘gāvī’’ti idaṃ itthiyā adhivacanaṃ. Tathā hi tattha tattha pāḷippadesādīsu ‘‘acirapakkantassa bhagavato bāhiyaṃ dārucīriyaṃ gāvī taruṇavacchā adhipatitvā jīvitā voropesī’’ti, ‘‘gāvuṃ vā te demi, gāviṃ vā te demī’’ti ca ‘‘tiṇasīho kapotavaṇṇagāvīsadiso’’ti ca payogadassanato itthī kathiyatīti vattabbaṃ. Gosaddena pana ‘‘goduhanaṃ. Gadduhanaṃ. Gokhīraṃ godhano gorūpāni cā’’ti dassanato itthīpi pumāpi kathiyatīti vattabbaṃ.

ເພາະວ່າໃນທີ່ນີ້ ງົວທີ່ຢູ່ໃນຕະກູນງົວ ບໍ່ວ່າຈະເປັນຕົວແມ່ຫຼືຕົວຜູ້ ຍ່ອມເຖິງການນັບວ່າ “ຄາວີ”. ແຕ່ໂດຍສະເພາະແລ້ວ ຄໍາວ່າ “ຄາວີ” ນີ້ ເປັນຊື່ເອີ້ນ (ອະທິວະຈະນະ) ຂອງງົວຕົວແມ່. ດ້ວຍວ່າ ໃນພະບາລີບາງບ່ອນ ເຊັ່ນ “ອະຈິຣະພັກກັນຕັດສະ ພະຄະວະໂຕ ພາຫິຍັງ ດາຣູຈີຣິຍັງ ຄາວີ ຕະຣຸນາວັດສາ ອະທິປະຕິຕວາ ຊີວິຕາ ໂວໂຣເປສິ”, “ຄາວຸມ ວາ ເຕ ເທມິ, ຄາວິງ ວາ ເຕ ເທມິ” ແລະ “ຕິນະສີໂຫ ກะໂປຕະວັນນະຄາວີສະທິໂສ” ເປັນຕົ້ນ ເພາະເຫດທີ່ເຫັນອຸທາຫອນເຫຼົ່ານີ້ ຈຶ່ງກ່າວໄດ້ວ່າ ໝາຍເຖິງງົວຕົວແມ່. ສ່ວນດ້ວຍ ໂຄສັບ ເພາະເຫດທີ່ເຫັນອຸທາຫອນ ເຊັ່ນ “ໂຄທຸຫະນັງ, ຄັດທຸຫະນັງ, ໂຄຂີຣັງ, ໂຄທะໂນ, ໂຄຣູປານິ ຈະ” ຈຶ່ງກ່າວໄດ້ວ່າ ໝາຍເຖິງທັງງົວຕົວແມ່ແລະງົວຕົວຜູ້.


Idāni okārantassa itthiliṅgassa gosaddassa padamālāyaṃ pāḷinayādinissito atthayuttinayo vuccate viññūnaṃ kosallajananatthaṃ –

ບັດນີ້ ເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມສະຫຼາດແກ່ຜູ້ຮູ້ (ວິນຍູຊົນ) ຈຶ່ງຈະກ່າວເຖິງແນວທາງແຫ່ງເນື້ອຄວາມແລະເຫດຜົນ ອັນອາໄສແນວທາງແຫ່ງພະບາລີເປັນຕົ້ນ ໃນຕາຕະລາງວິພັດນາມ (ປະທະມາລາ) ຂອງ ໂຄສັບ ທີ່ເປັນອິດຖີລີງ ໂອ-ກາຣັນ –


Sā go gacchati, sā gāvī gacchati, tā gāvo, gāvī, gavo gacchanti. Taṃ gāvaṃ, gāviṃ, gavaṃ passati, tā gāvo, gāvī, gavo passati. Tāhi gohi, gobhi kataṃ. Tāsaṃ gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ deti. Tāhi gohi, gobhi apeti. Tāsaṃ gavaṃ[Pg.284], gunnaṃ, gonaṃ siṅgāni. Tāsu gosu patiṭṭhitaṃ. Bhoti go tvaṃ tiṭṭha, bhotiyo gāvo gāvī, gavā tumhe tiṭṭhatha.

ສາ ໂຄ ຄັດສະຕິ, ສາ ຄາວີ ຄັດສະຕິ, ຕາ ຄາໂວ, ຄາວີ, ຄະໂວ ຄັດສັນຕິ. ຕັງ ຄາວັງ, ຄາວິງ, ຄະວັງ ປັດສະຕິ, ຕາ ຄາໂວ, ຄາວີ, ຄະໂວ ປັດສະຕິ. ຕາຫິ ໂຄຫິ, ໂຄພິ ກะຕັງ. ຕາສັງ ຄະວັງ, ຄຸນນັງ, ໂຄນັງ ເທຕິ. ຕາຫິ ໂຄຫິ, ໂຄພິ ອະເປຕິ. ຕາສັງ ຄະວັງ, ຄຸນນັງ, ໂຄນັງ ສິງຄານິ. ຕາສຸ ໂຄສຸ ປະຕິຕຖິຕັງ. ໂພຕິ ໂຄ ຕວັງ ຕິຕຖະ, ໂພຕິໂຍ ຄາໂວ ຄາວີ, ຄະວາ ຕຸມເຫ ຕິຕຖະຖາ.


Aparopi vuccate –

ຈະກ່າວແນວທາງອື່ນອີກ –


Sā go nadiṃ tarantī gacchati, sā gāvī nadiṃ tarantī gacchati, tā gāvo, gāvī, gavo nadiṃ tarantīyo gacchanti. Taṃ gāvaṃ, gāviṃ, gavaṃ nadiṃ tarantiṃ passati, tā gāvo, gāvī, gavo nadiṃ tarantiyo passati. Tāhi gohi, gobhi nadiṃ tarantīhi kataṃ. Tāsaṃ gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ nadiṃ tarantīnaṃ deti. Tāhi gohi, gobhi nadiṃ tarantīhi apeti. Tāsaṃ gavaṃ, gunnaṃ, gonaṃ nadiṃ tarantīnaṃ santakaṃ. Tāsu gosu nadiṃ tarantīsu patiṭṭhitanti.

ສາ ໂຄ ນะທິງ ຕະຣັນຕີ ຄັດສະຕິ, ສາ ຄາວີ ນະທິງ ຕະຣັນຕີ ຄັດສະຕິ, ຕາ ຄາໂວ, ຄາວີ, ຄະໂວ ນະທິງ ຕະຣັນຕີໂຍ ຄັດສັນຕິ. ຕັງ ຄາວັງ, ຄາວິງ, ຄະວັງ ນະທິງ ຕະຣັນຕິງ ປັດສະຕິ, ຕາ ຄາໂວ, ຄາວີ, ຄະໂວ ນະທິງ ຕະຣັນຕິໂຍ ປັດສະຕິ. ຕາຫິ ໂຄຫິ, ໂຄພິ ນະທິງ ຕະຣັນຕີຫິ ກະຕັງ. ຕາສັງ ຄະວັງ, ຄຸນນັງ, ໂຄນັງ ນະທິງ ຕະຣັນຕີນັງ ເທຕິ. ຕາຫິ ໂຄຫິ, ໂຄພິ ນະທິງ ຕະຣັນຕີຫິ ອະເປຕິ. ຕາສັງ ຄະວັງ, ຄຸນນັງ, ໂຄນັງ ນະທິງ ຕະຣັນຕີນັງ ສັນຕະກັງ. ຕາສຸ ໂຄສຸ ນະທິງ ຕະຣັນຕີສຸ ປະຕິຕຖິຕັງ.


Tatra yā sā ‘‘go, gāvī, gāvo, gāvī, gavo’’tiādinā okārantassitthiliṅgassa gosaddassa padamālā ṭhapitā, sā ‘‘go, gāvo gavo’’tiādinā vuttassa okārantapulliṅgassa gosaddassa padamālāto savisesā paccattopayogālapanaṭṭhāne catunnaṃ kaññāsaddānaṃ viya gāvīsaddānaṃ vuttattā. Yasmā panāyaṃ viseso, tasmā imassa okārantitthiliṅgassa gosaddassa aññesamitthiliṅgānaṃ viya avisadākāravohāratā sallakkhetabbā, na pulliṅgānaṃ viya visadākāravohāratā, nāpi napuṃsakaliṅgānaṃ viya ubhayamuttākāravohāratā sallakkhetabbā. Ettha nicchayakaraṇī gāthā vuccati –

ໃນບັນດາຄໍາເຫຼົ່ານັ້ນ ຕາຕະລາງວິພັດນາມ (ປະທະມາລາ) ຂອງ ໂຄສັບ ທີ່ເປັນອິດຖີລີງ ໂອ-ກາຣັນ ທີ່ຕັ້ງໄວ້ວ່າ “ໂຄ, ຄາວີ, ຄາໂວ, ຄາວີ, ຄະໂວ” ເປັນຕົ້ນ, ຍ່ອມມີຄວາມພິເສດກວ່າຕາຕະລາງວິພັດນາມ ຂອງ ໂຄສັບ ທີ່ເປັນປຸລີງ ໂອ-ກາຣັນ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ໂຄ, ຄາໂວ, ຄະໂວ” ເປັນຕົ້ນ, ເພາະໃນຕໍາແໜ່ງປະຖະມາ (ປັດຈັດຕະ), ທຸຕິຍາ (ອຸປະໂຍຄະ) ແລະອາລັປພະນະວິພັດ ໄດ້ກ່າວບົດວ່າ ຄາວີ ເໝືອນກັບ ກັນຍາສັບ ທັງສີ່. ແລະເພາະເຫດທີ່ມີຄວາມພິເສດນີ້, ດັ່ງນັ້ນ ຂອງ ໂຄສັບ ທີ່ເປັນອິດຖີລີງ ໂອ-ກາຣັນ ນີ້ ພຶງກຳນົດໝາຍຄວາມເປັນໂວຫານທີ່ມີຮູບບໍ່ຈະແຈ້ງ ເໝືອນກັບອິດຖີລີງອື່ນໆ, ບໍ່ແມ່ນຄວາມເປັນໂວຫານທີ່ມີຮູບຈະແຈ້ງ ເໝືອນກັບປຸລີງທັງຫຼາຍ, ແລະບໍ່ພຶງກຳນົດໝາຍຄວາມເປັນໂວຫານທີ່ມີຮູບພົ້ນຈາກທັງສອງ ເໝືອນກັບນະປຸງສະກະລີງທັງຫຼາຍ. ໃນທີ່ນີ້ ມີຄາຖາຕັດສິນກ່າວໄວ້ວ່າ –


Duvinnaṃ dhātusaddānaṃ, yathā dissati nānatā;

Gosaddānaṃ tathā dvinnaṃ, icchitabbāva nānatā.

ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງ ທາຕຸສັບ ທັງສອງ ຍ່ອມປາກົດຢ່າງໃດ; ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງ ໂຄສັບ ທັງສອງ ກໍພຶງປາດຖະໜາ (ຍອມຮັບ) ຢ່າງນັ້ນ.


Tathā hi pumitthiliṅgavasena dvinnaṃ dhātusaddānaṃ viseso dissati. Taṃ yathā?

ດ້ວຍວ່າ ຄວາມພິເສດ (ຄວາມຕ່າງກັນ) ແຫ່ງ ທາຕຸສັບ ທັງສອງ ໂດຍອໍານາດແຫ່ງປຸລີງແລະອິດຖີລີງ ຍ່ອມປາກົດ. ຄວາມຕ່າງກັນນັ້ນ ເປັນຢ່າງໃດ?


Dhātu[Pg.285], dhātū, dhātavo. Dhātuṃ, dhātū, dhātavo. Dhātunā, dhātūhi, dhātūbhi. Dhātussa, dhātūnaṃ. Dhātusmā, dhātumhā, dhātūhi, dhātūbhi. Dhātussa, dhātūnaṃ. Dhātusmiṃ, dhātumhi, dhātūsu. Ayaṃ pulliṅgaviseso.

ທາຕຸ, ທາຕູ, ທາຕະໂວ. ທາຕຸງ, ທາຕູ, ທາຕະໂວ. ທາຕຸນາ, ທາຕູຫິ, ທາຕູພິ. ທາຕຸດສະ, ທາຕູນັງ. ທາຕຸດສະມາ, ທາຕຸມຫາ, ທາຕູຫິ, ທາຕູພິ. ທາຕຸດສະ, ທາຕູນັງ. ທາຕຸດສະມິງ, ທາຕຸມຫິ, ທາຕູສຸ. ນີ້ຄືຄວາມພິເສດແຫ່ງປຸລີງ.


Dhātu, dhātū, dhātuyo. Dhātuṃ, dhātū, dhātuyo. Dhātuyā, dhātūhi, dhātūbhi. Dhātuyā, dhātūnaṃ. Dhātuyā, dhātūhi, dhātūbhi. Dhātuyā, dhātūnaṃ. Dhātuyā, dhātuyaṃ, dhātūsu. Ayaṃ itthiliṅgassa viseso.

ທາຕຸ, ທາຕູ, ທາຕຸໂຍ. ທາຕຸໍ, ທາຕູ, ທາຕຸໂຍ. ທາຕຸຍາ, ທາຕູຫິ, ທາຕູພິ. ທາຕຸຍາ, ທາຕູນໍ. ທາຕຸຍາ, ທາຕູຫິ, ທາຕູພິ. ທາຕຸຍາ, ທາຕູນໍ. ທາຕຸຍາ, ທາຕຸຍໍ, ທາຕູສຸ. ນີ້ແມ່ນຄວາມແຕກຕ່າງຂອງອິຕຖີລີງ.


Yathā ca dvinnaṃ dhātusaddānaṃ viseso paññāyati, tathā dvinnampi gosaddānaṃ viseso paññāyateva. Yathā ca punnapuṃsakaliṅgānaṃ dvinnaṃ āyusaddānaṃ ‘‘āyu, āyū, āyavo’’tiādinā, ‘‘āyu, āyū, āyūnī’’tiādinā ca viseso paññāyati, yathā dvinnampi gosaddānaṃ viseso paññāyateva. Tathā hi visadākāravohāro pulliṅgaṃ, avisadākāravohāro itthiliṅgaṃ, ubhayamuttākāravohāro napuṃsakaliṅgaṃ.

ແລະຄວາມແຕກຕ່າງຂອງທາຕຸສັບທັງສອງ ຍ່ອມປາກົດມີສັນໃດ, ຄວາມແຕກຕ່າງຂອງໂຄສັບທັງສອງ ຍ່ອມປາກົດມີສັນນັ້ນແທ້. ແລະຄວາມແຕກຕ່າງຂອງອາຍຸສັບທັງສອງ ທີ່ເປັນປຸລີງແລະນະປຸງສະກະລີງ ຍ່ອມປາກົດດ້ວຍຄຳວ່າ “ອາຍຸ, ອາຍູ, ອາຍໂວ” ເປັນຕົ້ນ ແລະ “ອາຍຸ, ອາຍູ, ອາຍູນິ” ເປັນຕົ້ນ ສັນໃດ, ຄວາມແຕກຕ່າງຂອງໂຄສັບທັງສອງ ຍ່ອມປາກົດມີສັນນັ້ນແທ້. ດ້ວຍວ່າ ໂວຫານທີ່ມີອາການຈະແຈ້ງ ເປັນປຸລີງ, ໂວຫານທີ່ມີອາການບໍ່ຈະແຈ້ງ ເປັນອິຕຖີລີງ, ໂວຫານທີ່ມີອາການພົ້ນຈາກທັງສອງ ເປັນນະປຸງສະກະລີງ.


Idāni imamevatthaṃ pākaṭataraṃ katvā saṅkhepato kathayāma – purisoti visadākāravohāro, kaññāti avisadākāravohāro, rūpanti ubhayamuttākāravohāro. Puriso tiṭṭhati, kaññā tiṭṭhati, kaññā tiṭṭhanti, kaññā passati, bhotiyo kaññā tiṭṭhatha, etthekapadamasamaṃ, cattāri samāni. Purisā tiṭṭhanti, purisā nissaṭaṃ, bhavanto purisā gacchatha. Kaññāyo tiṭṭhanti, kaññāyo passati, bhotiyo kaññāyo gacchatha, tīṇi tīṇi samāni. Purisaṃ passati, kaññaṃ passati, dve asamāni. Purise passati, purise patiṭṭhitaṃ, dve samāni. Tena purisena kataṃ, tāya kaññāya kataṃ, tāya kaññāya deti, tāya kaññāya [Pg.286] apeti, tāya kaññāya santakaṃ, tāya kaññāya patiṭṭhitaṃ, ekamasamaṃ, pañca samāni. Evaṃ pulliṅgassa visadākāravohāratā dissati, itthiliṅgassa avisadākāravohāratā dissati. Napuṃsakaliṅgassa pana ‘‘rūpaṃ, rūpāni, rūpā. Rūpaṃ, rūpāni, rūpe. Bho rūpa, bhavanto rūpāni, rūpā’’ti evaṃ tīsu paccattopayogālapanaṭṭhānesu sanikārāya visesāya rūpamālāya vasena ubhayamuttākāravohāratā dissati, pumitthiliṅgānaṃ tīsu ṭhānesu sanikārāni rūpāni sabbadā na santi, iti visadākāravohāro pulliṅgaṃ, avisadākāravohāro itthiliṅgaṃ, ubhayamuttākāravohāro napuṃsakaliṅganti veditabbaṃ.

ບັດນີ້ ເພື່ອເຮັດໃຫ້ເນື້ອຄວາມນີ້ຈະແຈ້ງຍິ່ງຂຶ້ນ ຈະກ່າວໂດຍຫຍໍ້ຄື: ຄຳວ່າ 'ປຸຣິໂສ' ເປັນໂວຫານທີ່ມີອາການຈະແຈ້ງ, ຄຳວ່າ 'ກັນຍາ' ເປັນໂວຫານທີ່ມີອາການບໍ່ຈະແຈ້ງ, ຄຳວ່າ 'ຣູປັງ' ເປັນໂວຫານທີ່ມີອາການພົ້ນຈາກທັງສອງ. Puriso tiṭṭhati, kaññā tiṭṭhati, kaññā tiṭṭhanti, kaññā passati, bhotiyo kaññā tiṭṭhatha, ໃນທີ່ນີ້ ມີບົດໜຶ່ງທີ່ບໍ່ຄືກັນ, ແລະມີສີ່ບົດທີ່ຄືກັນ. Purisā tiṭṭhanti, purisā nissaṭaṃ, bhavanto purisā gacchatha. Kaññāyo tiṭṭhanti, kaññāyo passati, bhotiyo kaññāyo gacchatha, ມີຢ່າງລະສາມບົດທີ່ຄືກັນ. Purisaṃ passati, kaññaṃ passati, ທັງສອງບົດນີ້ບໍ່ຄືກັນ. Purise passati, purise patiṭṭhitaṃ, ທັງສອງບົດນີ້ຄືກັນ. Tena purisena kataṃ, tāya kaññāya kataṃ, tāya kaññāya deti, tāya kaññāya apeti, tāya kaññāya santakaṃ, tāya kaññāya patiṭṭhitaṃ, ມີບົດໜຶ່ງທີ່ບໍ່ຄືກັນ, ແລະມີຫ້າບົດທີ່ຄືກັນ. ຢ່າງນີ້ ຄວາມເປັນໂວຫານທີ່ມີອາການຈະແຈ້ງຂອງປຸລີງ ຍ່ອມປາກົດ, ຄວາມເປັນໂວຫານທີ່ມີອາການບໍ່ຈະແຈ້ງຂອງອິຕຖີລີງ ຍ່ອມປາກົດ. ສ່ວນນະປຸງສະກະລີງ ຍ່ອມປາກົດຄວາມເປັນໂວຫານທີ່ມີອາການພົ້ນຈາກທັງສອງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຮູບມາລາທີ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນດ້ວຍການປ່ຽນແປງຮູບ ໃນຖານະທັງສາມ ຄື ປັດຈັດຕະ, ອຸປະໂຍຄະ ແລະ ອາລັປະນະ ຢ່າງນີ້ວ່າ: “rūpaṃ, rūpāni, rūpā. Rūpaṃ, rūpāni, rūpe. Bho rūpa, bhavanto rūpāni, rūpā”. ສ່ວນຮູບທີ່ມີການປ່ຽນແປງໃນຖານະທັງສາມຂອງປຸລີງແລະອິຕຖີລີງ ຍ່ອມບໍ່ມີໃນການທຸກເມື່ອ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ໂວຫານທີ່ມີອາການຈະແຈ້ງ ເປັນປຸລີງ, ໂວຫານທີ່ມີອາການບໍ່ຈະແຈ້ງ ເປັນອິຕຖີລີງ, ໂວຫານທີ່ມີອາການພົ້ນຈາກທັງສອງ ເປັນນະປຸງສະກະລີງ.


Ayaṃ nayo ‘‘saddhā sati hirī, yā itthī saddhā pasannā, te manussā saddhā pasannā, pahūtaṃ saddhaṃ paṭiyattaṃ, saddhaṃ kula’’ntiādīsu samānasutikasaddesupi padamālāvasena labbhateva. Yā ca pana itthiliṅgassa avisadākāravohāratā vuttā, sā ekaccesupi saṅkhyāsaddesu labbhati. Tathā hi vīsatiādayo navutipariyantā saddā ekavacanantā itthiliṅgāti vuttā, ettha ‘‘vīsatiyā’’ti pañcakkhattuṃ vattabbaṃ, tathā ‘‘tiṃsāyā’’tiādīnaṃ ‘‘navutiyā’’ti padapariyantānaṃ, evaṃ vīsatiādīnaṃ kaññāsaddasseva avisadākāravohāratā labbhatīti avagantabbaṃ. Yadi evaṃ ticatusaddesu kathanti? Ticatusaddā pana yasmā ‘‘tayo tisso tīṇi, cattāro caturo catasso cattārī’’ti attano attano rūpāni abhidheyyaliṅgānugabhattā yathāsakaliṅgavasena ‘‘purisā kaññāyo cittānī’’tiādīhi visadāvisadobhayarahitākāravohārasaṅkhātehi saddehi yogaṃ gacchanti, tasmā paccekaliṅgavasena visadāvisadobhayarahitākāravohārāti vattumarahanti.

ແນວທາງນີ້ ຍ່ອມໄດ້ຮັບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປະທະມາລາ ແມ່ນແຕ່ໃນສັບທີ່ມີສຽງຄືກັນ ເຊັ່ນ “saddhā sati hirī, yā itthī saddhā pasannā, te manussā saddhā pasannā, pahūtaṃ saddhaṃ paṭiyattaṃ, saddhaṃ kulaṃ” ເປັນຕົ້ນ. ແລະຄວາມເປັນໂວຫານທີ່ມີອາການບໍ່ຈະແຈ້ງຂອງອິຕຖີລີງໃດທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ, ຄວາມເປັນໂວຫານນັ້ນ ຍ່ອມໄດ້ຮັບແມ່ນແຕ່ໃນສັງຂຍາສັບບາງຕົວ. ດ້ວຍວ່າ ສັບທັງຫຼາຍມີ ວີສະຕິ ເປັນຕົ້ນ ຈົນເຖິງ ນະວຸຕິ ທີ່ເປັນເອກະວະຈະນະ ທ່ານກ່າວວ່າເປັນອິຕຖີລີງ, ໃນສັງຂຍານັ້ນ ຄຳວ່າ “vīsatiyā” ພຶງກ່າວເຖິງຫ້າເທື່ອ, ແລະຄຳວ່າ “tiṃsāya” ເປັນຕົ້ນ ຈົນເຖິງບົດສຸດທ້າຍຄື “navutiyā” ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ, ພຶງຊາບວ່າ ຄວາມເປັນໂວຫານທີ່ມີອາການບໍ່ຈະແຈ້ງຂອງສັບມີວີສະຕິເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມໄດ້ຮັບເໝືອນກັບກັນຍາສັບ. ຖ້າເປັນຢ່າງນັ້ນ, ໃນ ຕິ ແລະ ຈະຕຸ ສັບ ຈະເປັນແນວໃດ? ສ່ວນ ຕິ ແລະ ຈະຕຸ ສັບ ເພາະເຫດທີ່ມີຮູບຂອງຕົນໆ ຄື “tayo tisso tīṇi, cattāro caturo catasso cattārī” ຄ້ອຍຕາມລີງຂອງສິ່ງທີ່ຖືກກ່າວເຖິງ ຍ່ອມເຂົ້າປະກອບກັບສັບທັງຫຼາຍມີ “purisā kaññāyo cittāni” ເປັນຕົ້ນ ທີ່ເອີ້ນວ່າໂວຫານທີ່ມີອາການຈະແຈ້ງ, ບໍ່ຈະແຈ້ງ ແລະປາສະຈາກທັງສອງ ຕາມລີງຂອງຕົນໆ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນກ່າວວ່າ ເປັນໂວຫານທີ່ມີອາການຈະແຈ້ງ, ບໍ່ຈະແຈ້ງ ແລະປາສະຈາກທັງສອງ ຕາມແຕ່ລະລີງ.


Sabbanāmesupi [Pg.287] ayaṃ tividho ākāro labbhati rūpavisesayogato. Kathaṃ? Punnapuṃsakavisaye ‘‘tassa kassa’’ iccādīni sabbāni sabbanāmikarūpāni catutthīchaṭṭhiyantāni bhavanti, itthiliṅgavisaye ‘‘tassā kassā’’ iccādīni sabbanāmikarūpāni tatiyācatutthīpañcamīchaṭṭhīsattamiyantāni bhavanti, tasmā sabbanāmattepi itthiliṅgassa avisadākāravohāratā ekantato sampaṭicchitabbā. Ettha pana sulabhāni catutthīchaṭṭhīrūpāni anāharitvā sudullabhabhāvena tatiyāpañcamīsattamīrūpāni sāsanato āharitvā dassessāma bhagavato pāvacane nikkaṅkhabhāvena sotūnaṃ paramasaṇhasukhumañāṇādhigamatthaṃ. Taṃ yathā? ‘‘Āyasmā udāyī yena sā kumārikā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā tassā kumārikāya saddhiṃ eko ekāya raho paṭicchanne āsane alaṃkammanīye nisajjaṃ kappesī’’ti. Ettha ‘‘tassā’’ti tatiyāya rūpaṃ, ‘‘tassā’’ti tatiyāya rūpe diṭṭheyeva ‘‘sabbassā katarissā’’tiādīni tatiyārūpāni pāḷiyaṃ anāgatānipidiṭṭhāniyeva nāma tesaṃ aññamaññasamānagatikattā, diṭṭhena ca adiṭṭhassapi yuttassa gahetabbattā. ‘‘Kassāhaṃ kena hāyāmī’’ti ettha ‘‘kassā’’ti pañcamiyā rūpaṃ, ‘‘kassā’’ti pañcamiyā rūpe diṭṭheyeva ‘‘sabbassā katarissā’’tiādīni pañcamiyā rūpāni pāḷiyaṃ anāgatānipi diṭṭhāniyeva nāma. ‘‘Aññataro bhikkhu vesāliyaṃ mahāvane makkaṭiṃ āmisena upalāpetvā tassā methunaṃ dhammaṃ paṭisevati. Aññataro bhikkhu aññatarissā itthiyā paṭibaddhacitto hotī’’ti ca ettha ‘‘tassā aññatarissā’’ti ca sattamiyā rūpaṃ, tasmiṃ diṭṭheyeva ‘‘sabbassā katarissā’’tiādīni sattamiyā rūpāni pāḷiyaṃ anāgatānipi diṭṭhāniyeva nāmāti.

ແມ່ນແຕ່ໃນສັບພະນາມທັງຫຼາຍ ອາການ ໓ ປະການນີ້ ກໍຍ່ອມໄດ້ຮັບເພາະການປະກອບຮູບວິເສດ. ຈະເປັນແນວໃດ? ໃນວິໄສແຫ່ງປຸລີງແລະນະປຸງສະກະລີງ ຮູບສັບພະນາມທັງໝົດມີ “tassa kassa” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມລົງທ້າຍດ້ວຍຈະຕຸດຖີແລະຈະຖີວິພັດ, ໃນວິໄສແຫ່ງອິຕຖີລີງ ຮູບສັບພະນາມທັງໝົດມີ “tassā kassā” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມລົງທ້າຍດ້ວຍຕະຕິຍາ, ຈະຕຸດຖີ, ປັນຈະມີ, ຈະຖີ ແລະສັດຕະມີວິພັດ, ດັ່ງນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ໃນຄວາມເປັນສັບພະນາມ ຄວາມເປັນໂວຫານທີ່ມີອາການບໍ່ຈະແຈ້ງຂອງອິຕຖີລີງ ກໍພຶງຍອມຮັບໂດຍສ່ວນດຽວ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ຈະບໍ່ນຳເອົາຮູບຈະຕຸດຖີແລະຈະຖີວິພັດທີ່ຫາໄດ້ງ່າຍມາສະແດງ, ແຕ່ຈະນຳເອົາຮູບຕະຕິຍາ, ປັນຈະມີ ແລະສັດຕະມີວິພັດທີ່ຫາໄດ້ຍາກຍິ່ງ ຈາກພຣະສາສະນາມາສະແດງ ເພື່ອໃຫ້ຜູ້ຟັງໄດ້ບັນລຸພຣະຍານອັນລະອຽດອ່ອນຢ່າງຍິ່ງ ໂດຍປາສະຈາກຄວາມສົງໄສໃນພຣະທຳວິນັຍຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນໃດ? “Āyasmā udāyī yena sā kumārikā tenupasaṅkami, upasaṅkamitvā tassā kumārikāya saddhiṃ eko ekāya raho paṭicchanne āsane alaṃkammanīye nisajjaṃ kappesī” (ພຣະອຸທາຍີຜູ້ມີອາຍຸ ເຂົ້າໄປຫາທຳມະຈາຣິນີກຸມາຣີຜູ້ນັ້ນເຖິງທີ່ຢູ່, ຄັນເຂົ້າໄປຫາແລ້ວ ໄດ້ນັ່ງໃນທີ່ລັບ ບ່ອນກຳບັງ ບົນອາສະນະທີ່ຄວນແກ່ການງານ ກັບກຸມາຣີຜູ້ນັ້ນ ສອງຕໍ່ສອງ). ໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ “tassā” ເປັນຮູບຂອງຕະຕິຍາວິພັດ, ເມື່ອເຫັນຮູບຕະຕິຍາວິພັດວ່າ “tassā” ນີ້ແລ້ວ ຮູບຕະຕິຍາວິພັດອື່ນໆ ມີ “sabbassā katarissā” ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນແຕ່ທີ່ບໍ່ປາກົດໃນພຣະບາລີ ກໍຊື່ວ່າປາກົດແລ້ວແທ້ໆ ເພາະຮູບເຫຼົ່ານັ້ນມີແນວທາງສະເໝີກັນ, ແລະເພາະສິ່ງທີ່ບໍ່ປາກົດກໍຄວນຖືເອົາຕາມທີ່ປາກົດແລ້ວ. ໃນຄຳວ່າ “Kassāhaṃ kena hāyāmī” ນີ້ ຄຳວ່າ “kassā” ເປັນຮູບຂອງປັນຈະມີວິພັດ, ເມື່ອເຫັນຮູບປັນຈະມີວິພັດວ່າ “kassā” ນີ້ແລ້ວ ຮູບປັນຈະມີວິພັດອື່ນໆ ມີ “sabbassā katarissā” ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນແຕ່ທີ່ບໍ່ປາກົດໃນພຣະບາລີ ກໍຊື່ວ່າປາກົດແລ້ວແທ້ໆ. ແລະໃນຄຳວ່າ “Aññataro bhikkhu vesāliyaṃ mahāvane makkaṭiṃ āmisena upalāpetvā tassā methunaṃ dhammaṃ paṭisevati. Aññataro bhikkhu aññatarissā itthiyā paṭibaddhacitto hotī” ນີ້ ຄຳວ່າ “tassā” ແລະ “aññatarissā” ເປັນຮູບຂອງສັດຕະມີວິພັດ, ເມື່ອເຫັນຮູບນັ້ນແລ້ວ ຮູບສັດຕະມີວິພັດອື່ນໆ ມີ “sabbassā katarissā” ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນແຕ່ທີ່ບໍ່ປາກົດໃນພຣະບາລີ ກໍຊື່ວ່າປາກົດແລ້ວແທ້ໆ.


Nanu [Pg.288] ca bho ‘‘tassā kumārikāya saddhi’’nti ettha ‘‘tassā’’ti idaṃ vibhattivipallāsena vuttaṃ, ‘‘tāyā’’ti hissa attho, tathā ‘‘kassāhaṃ kena hāyāmī’’ti idampi vibhattivipallāsena vuttaṃ. ‘‘Kāyā’’ti hissa attho. ‘‘Aññatarissā itthiyā paṭibaddhacitto’’ti etthāpi ‘‘aññatarissā’’ti idaṃ vibhattivipallāsena vuttaṃ. ‘‘Aññatarissa’’nti hissa atthoti? Tanna, īdisesu cuṇṇiyapadavisayesu vibhattivipallāsassa anicchitabbattā. Nanu ca bho cuṇṇiyapadavisayepi ‘‘saṅghe gotami dehī’’tiādīsu ‘‘saṅghassā’’ti vibhattivipallāsatthaṃ vadanti garūti? Saccaṃ, tathāpi tādisesu ṭhānesu dve adhippāyā bhavanti ādhārapaṭiggāhakabhāvena bhummasampadānānamicchitabbattā. Tathā hi ‘‘saṅghassa dethā’’ti vattukāmassa sato ‘‘saṅghe dethā’’ti vacanaṃ na virujjhati, yujjatiyeva. Tathā ‘‘saṅghe dethā’’ti vattukāmassapi sato ‘‘saṅghassa dethā’’ti vacanampi na virujjhati, yujjatiyeva, yathā pana alābu lābusaddesu visuṃ visuṃ vijjamānesupi ‘‘lābūni sīdanti silā plavantī’’ti ettha chandānurakkhaṇatthaṃ akāralopo hotīti akkharalopo buddhiyā kariyati. Tathā ‘‘saṅghe gotami dehī’’tiādīsupi buddhiyā vibhattivipallāsassa parikappanaṃ katvā ‘‘saṅghassā’’ti vipallāsatthamicchanti ācariyā. Tasmā ‘‘saṅghe gotami dehi. Vessantare varaṃ datvā’’tiādīsu vibhattivipallāso yutto ‘‘tassā kumārikāyā’’tiādīsu pana na yutto, vibhattivipallāso ca nāma yebhuyyena ‘‘neva dānaṃ viramissa’’ntiādīsu gāthāsu icchitabbo.

ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ! ຄຳວ່າ “tassā” ໃນຄຳວ່າ “tassā kumārikāya saddhiṃ” (ກັບດ້ວຍກຸມາຣີນັ້ນ) ນີ້ ກ່າວໄວ້ດ້ວຍການສະຫຼັບວິບັດ (ວິບັດຕິວິປັນລາສ), ເພາະວ່າອັດຖະຂອງມັນຄື “tāyā” (ດ້ວຍນາງນັ້ນ). ເຊັ່ນດຽວກັນ, ຄຳວ່າ “kassāhaṃ kena hāyāmi” ນີ້ ກໍກ່າວໄວ້ດ້ວຍການສະຫຼັບວິບັດ, ເພາະວ່າອັດຖະຂອງມັນຄື “kāyā” (ດ້ວຍຍິງໃດ). ແມ່ນແຕ່ໃນຄຳວ່າ “aññatarissā itthiyā paṭibaddhacitto” (ຜູ້ມີຈິດຜູກພັນໃນຍິງຄົນໃດຄົນໜຶ່ງ) ນີ້, ຄຳວ່າ “aññatarissā” ກໍກ່າວໄວ້ດ້ວຍການສະຫຼັບວິບັດ, ເພາະວ່າອັດຖະຂອງມັນຄື “aññatarissā” (ດ້ວຍຍິງຄົນໃດຄົນໜຶ່ງ) ບໍ່ແມ່ນຫຼື? ຂໍ້ຄວາມນັ້ນບໍ່ຖືກຕ້ອງ, ເພາະວ່າໃນຂໍ້ຄວາມທີ່ເປັນຈຸນນິຍະປະທະ (ຮ້ອຍແກ້ວ) ເຊັ່ນນີ້ ບໍ່ຄວນປາດຖະໜາການສະຫຼັບວິບັດ. ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ! ແມ່ນແຕ່ໃນຂໍ້ຄວາມທີ່ເປັນຈຸນນິຍະປະທະ ເຊັ່ນໃນຄຳວ່າ “saṅghe gotami dehi” (ດູກ່ອນໂຄຕະມີ ຈົ່ງຖວາຍໃນສົງ) ເປັນຕົ້ນ, ພະອາຈານທັງຫຼາຍກໍກ່າວວ່າ ເປັນການສະຫຼັບວິບັດເພື່ອອັດຖະແຫ່ງ “saṅghassa” (ແກ່ສົງ) ບໍ່ແມ່ນຫຼື? ຈິງຢູ່, ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍຕາມ ໃນສະຖານທີ່ເຊັ່ນນັ້ນ ຍ່ອມມີຄວາມມຸ່ງໝາຍ ໒ ປະການ ເພາະຄວນປາດຖະໜາພູມມະວິບັດ (ສັດຕະມີວິບັດ) ແລະ ສັມປະທານະວິບັດ (ຈະຕຸດຖີວິບັດ) ໂດຍຄວາມເປັນອາທາຣະ (ທີ່ຮອງຮັບ) ແລະ ປະຕິຄຄາຫະກະ (ຜູ້ຮັບ). ດ້ວຍວ່າ ເມື່ອມີຄວາມປະສົງຈະກ່າວວ່າ “saṅghassa detha” (ຈົ່ງຖວາຍແກ່ສົງ), ຄຳກ່າວວ່າ “saṅghe detha” (ຈົ່ງຖວາຍໃນສົງ) ກໍບໍ່ຂັດກັນ, ຍ່ອມສົມຄວນແທ້. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ເມື່ອມີຄວາມປະສົງຈະກ່າວວ່າ “saṅghe detha”, ຄຳກ່າວວ່າ “saṅghassa detha” ກໍບໍ່ຂັດກັນ, ຍ່ອມສົມຄວນແທ້. ແຕ່ທວ່າ ປຽບເໝືອນເມື່ອຄຳວ່າ alābu ແລະ lābu ມີຢູ່ຕ່າງຫາກ, ໃນຄຳວ່າ “lābūni sīdanti silā plavanti” (ນ້ຳເຕົ້າຈົມ ຫີນຟູ) ນີ້, ເພື່ອຮັກສາສັນທະ ຍ່ອມມີການລຶບອັກສອນ ‘ອະ’ ໂດຍການກຳນົດດ້ວຍປັນຍາ. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ແມ່ນແຕ່ໃນຄຳວ່າ “saṅghe gotami dehi” ເປັນຕົ້ນ, ພະອາຈານທັງຫຼາຍກຳນົດການສະຫຼັບວິບັດດ້ວຍປັນຍາ ແລ້ວປາດຖະໜາອັດຖະທີ່ສະຫຼັບເປັນ “saṅghassa”. ເພາະສະນັ້ນ, ການສະຫຼັບວິບັດໃນຄຳວ່າ “saṅghe gotami dehi”, “vessantare varaṃ datvā” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມສົມຄວນ, ແຕ່ໃນຄຳວ່າ “tassā kumārikāya” ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ສົມຄວນ. ແລະການສະຫຼັບວິບັດນັ້ນ ໂດຍສ່ວນຫຼາຍຄວນປາດຖະໜາໃນຄາຖາທັງຫຼາຍ ເຊັ່ນ “neva dānaṃ viramissaṃ” ເປັນຕົ້ນ.


Tathāpi vadeyya yā sā tumhehi ‘‘tassā methunaṃ dhammaṃ paṭisevatī’’ti pāḷi ābhatā, na sā sattamīpayogā. ‘‘Tassā’’ti [Pg.289] hi idaṃ chaṭṭhiyantapadaṃ ‘‘tassāmakkaṭiyāaṅgajāte methunaṃ dhammaṃ paṭisevatī’’ti atthasambhavatoti? Tanna, aṭṭhakathāyaṃ ‘‘tassāti bhummavacana’’nti vuttattā. Kiñca bhiyyo – aṭṭhakathāyaṃyeva ‘‘tassā ca sikkhāya sikkhaṃ paripūrento sikkhati, tasmiñca sikkhāpade avītikkamanto sikkhatī’’ti imasmiṃ padese ‘‘tassā’’ti bhummavacanaṃ niddeso katoti. Nanu ca bho tatthāpi ‘‘tassā’’ti idaṃ vibhattivipallāsavasena bhummatthe sāmivacananti? ‘‘Ativiya tvaṃ vibhattivipallāsanaye kusalosi, vibhattivipallāsiko nāmā’’ti bhavaṃ vattabbo. Yo tvaṃ dhammasaṅgāhakattherehi vuttapāḷimpi ullaṅghasi, aṭṭhakathāvacanampi ullaṅghasi, aparampi te niddesapāḷiṃ āharissāma. Sace tvaṃ paṇḍitajātiko, saññattiṃ gamissasi. Sace apaṇḍitajātiko, attano gāhaṃ amuñcantoyeva saññattiṃ na gamissati, sāsane cittiṃ katvā suṇohīti. ‘‘Tasmā hi sikkhetha idheva jantū’’ti imissā pāḷiyā atthaṃ niddisantena pabhinnapaṭisambhidena satthukappena aggasāvakena dhammasenāpatinā āyasmatā sāriputtena ‘‘idhāti imissā diṭṭhiyā imissā khantiyā imissā ruciyā imasmiṃ ādāye imasmiṃ dhamme’’ti evaṃ ‘‘imissā’’ti padaṃ bhummavacanavasena vuttaṃ. Tañhi ‘‘idhā’’ti padassa atthavācakattā sattamiyā rūpanti viññāyati. Iti ‘‘imissā’’ti sattamiyā rūpe diṭṭheyeva ‘‘sabbassā katarissā’’tiādīni sattamiyā rūpāni pāḷiyaṃ anāgatānipi diṭṭhāniyeva nāma.

ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ເຈົ້າກໍອາດຈະກ່າວວ່າ: ພະບາລີທີ່ທ່ານຍົກຂຶ້ນມາອ້າງວ່າ “tassā methunaṃ dhammaṃ paṭisevati” (ເສບເມຖຸນທຳກັບນາງນັ້ນ) ນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນການໃຊ້ສັດຕະມີວິບັດ, ເພາະວ່າຄຳວ່າ “tassā” ນີ້ ເປັນບົດທີ່ລົງສັດຖີວິບັດ ໂດຍມີອັດຖະທີ່ເປັນໄປໄດ້ວ່າ “tassā makkaṭiyā aṅgajāte methunaṃ dhammaṃ paṭisevati” (ເສບເມຖຸນທຳໃນອະໄວຍະວະເພດຂອງລິງໂຕນັ້ນ) ບໍ່ແມ່ນຫຼື? ຂໍ້ຄວາມນັ້ນບໍ່ຖືກຕ້ອງ, ເພາະໃນອັດຖະກະຖາກ່າວໄວ້ວ່າ “ຄຳວ່າ tassā ເປັນພູມມະວະຈະນະ (ສັດຕະມີວິບັດ)”. ອີກປະການໜຶ່ງ, ໃນອັດຖະກະຖາ ນັ້ນເອງ ກໍໄດ້ສະແດງຄຳວ່າ “tassā” ໄວ້ໃນຄວາມໝາຍຂອງພູມມະວະຈະນະ ໃນຕອນທີ່ວ່າ “tassā ca sikkhāya sikkhaṃ paripūrento sikkhati, tasmiñca sikkhāpade avītikkamanto sikkhati” (ແລະເມື່ອຕື່ມເຕັມສິກຂາໃຫ້ບໍລິບູນໃນສິກຂານັ້ນ ຍ່ອມສຶກສາ, ແລະເມື່ອບໍ່ລ່ວງລະເມີດໃນສິກຂາບົດນັ້ນ ຍ່ອມສຶກສາ). ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ! ແມ່ນແຕ່ໃນບ່ອນນັ້ນ ຄຳວ່າ “tassā” ນີ້ ກໍເປັນສາມີວະຈະນະ (ສັດຖີວິບັດ) ໃນອັດຖະຂອງພູມມະວະຈະນະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະຫຼັບວິບັດ ບໍ່ແມ່ນຫຼື? ທ່ານຄວນຖືກກ່າວຫາວ່າ “ທ່ານເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນໄນແຫ່ງການສະຫຼັບວິບັດເກີນໄປ, ເປັນຜູ້ມັກສະຫຼັບວິບັດແທ້ໆ”. ທ່ານຜູ້ໃດທີ່ລະເມີດແມ່ນແຕ່ພະບາລີທີ່ພະເຖລະຜູ້ສັງຄາຍະນາທຳກ່າວໄວ້ ແລະລະເມີດແມ່ນແຕ່ຄຳອັດຖະກະຖາ, ພວກເຮົາຈະນຳພະບາລີທີ່ເປັນນິດເທສະ (ຄຳອະທິບາຍ) ອື່ນມາສະແດງແກ່ທ່ານອີກ. ຖ້າທ່ານເປັນຄົນສະຫຼາດ ທ່ານກໍຈະເຂົ້າໃຈ. ຖ້າທ່ານເປັນຄົນບໍ່ສະຫຼາດ ທ່ານກໍຈະບໍ່ຍອມລະຖິ້ມຄວາມເຫັນຂອງຕົນ ແລະຈະບໍ່ເຂົ້າໃຈເລີຍ, ຈົ່ງຕັ້ງໃຈຟັງໃນພະສາສະໜານີ້ເຖີດ. ພະສາຣີບຸດຜູ້ມີອາຍຸ ຜູ້ເປັນທຳມະເສນາບໍດີ ຜູ້ເປັນພະອັກຄະສາວົກ ຜູ້ປຽບເໝືອນພະສາດສະດາ ຜູ້ມີປະຕິສັມພິທາອັນແຕກສານ ເມື່ອຈະສະແດງອັດຖະແຫ່ງພະບາລີນີ້ວ່າ “tasmā hi sikkhetha idheva jantū” (ເພາະສະນັ້ນ ສັດໂລກຄວນສຶກສາໃນພະສາສະໜານີ້ແທ້) ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວບົດວ່າ “imissā” ໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພູມມະວະຈະນະ ວ່າ “idhāti imissā diṭṭhiyā imissā khantiyā imissā ruciyā imasmiṃ ādāye imasmiṃ dhamme” (ຄຳວ່າ idha ຄື ໃນທິດຖິນີ້, ໃນຂັນຕິນີ້, ໃນຣຸຈິນີ້, ໃນຄວາມຍຶດຖືນີ້, ໃນທຳນີ້). ເພາະວ່າ ບົດນັ້ນຍ່ອມເປັນທີ່ຮູ້ກັນວ່າ ເປັນຮູບຂອງສັດຕະມີວິບັດ ເພາະເປັນຕົວບອກອັດຖະຂອງບົດວ່າ “idha”. ເມື່ອເຫັນຮູບສັດຕະມີວິບັດຂອງບົດວ່າ “imissā” ຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ແມ່ນແຕ່ຮູບສັດຕະມີວິບັດທັງຫຼາຍ ເຊັ່ນ “sabbassā”, “katarissā” ເປັນຕົ້ນ ເຖິງວ່າຈະບໍ່ມີມາໃນພະບາລີ ກໍຊື່ວ່າໄດ້ເຫັນແລ້ວຢ່າງແນ່ນອນ.


Aparampi te sabbalokānukampakena sabbaññunā āhaccabhāsitaṃ pāḷiṃ āharissāma, cittiṃ katvā suṇohi, ‘‘aṭṭhānametaṃ bhikkhave anavakāso, yaṃ ekissā lokadhātuyā [Pg.290] apubbaṃ acarimaṃ dve arahanto sammāsambuddhā uppajjeyyu’’nti ettha ‘‘ekissā’’ti idaṃ sattamiyā rūpaṃ. Evaṃ ‘‘ekissā’’ti sattamiyā rūpe diṭṭheyeva ‘‘sabbassā katarissā’’tiādīni sattamiyā rūpāni pāḷiyaṃ anāgatānipi diṭṭhāniyeva nāma. Na hi sabbathāpi vohārā sarūpato pāḷiādīsu dissanti, ekacce dissanti, ekacce na dissantiyeva. Atridaṃ vuccati –

ພວກເຮົາຈະນຳພະບາລີທີ່ພະສັບພັນຍູຜູ້ອະນຸເຄາະໂລກທັງປວງໄດ້ຕັດໄວ້ໂດຍກົງ ມາສະແດງແກ່ທ່ານອີກ, ຈົ່ງຕັ້ງໃຈຟັງເຖີດ: “aṭṭhānametaṃ bhikkhave anavakāso, yaṃ ekissā lokadhātuyā apubbaṃ acarimaṃ dve arahanto sammāsambuddhā uppajjeyyuṃ” (ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ! ຂໍ້ນີ້ບໍ່ແມ່ນຖານະ ບໍ່ແມ່ນໂອກາດ ທີ່ພະອໍຣະຫັນສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ໒ ພະອົງ ຈະບັງເກີດຂຶ້ນພ້ອມກັນໃນໂລກທາດດຽວ), ໃນພະບາລີນີ້ ຄຳວ່າ “ekissā” ນີ້ ເປັນຮູບຂອງສັດຕະມີວິບັດ. ເມື່ອເຫັນຮູບສັດຕະມີວິບັດຂອງບົດວ່າ “ekissā” ຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ແມ່ນແຕ່ຮູບສັດຕະມີວິບັດທັງຫຼາຍ ເຊັ່ນ “sabbassā”, “katarissā” ເປັນຕົ້ນ ເຖິງວ່າຈະບໍ່ມີມາໃນພະບາລີ ກໍຊື່ວ່າໄດ້ເຫັນແລ້ວຢ່າງແນ່ນອນ. ເພາະວ່າ ໂວຫານທັງຫຼາຍໂດຍປະການທັງປວງ ຍ່ອມບໍ່ປາກົດໂດຍຮູບຮ່າງໃນພະບາລີເປັນຕົ້ນ, ບາງສ່ວນກໍປາກົດ, ບາງສ່ວນກໍບໍ່ປາກົດເລີຍ. ໃນເລື່ອງນີ້ ມີຄຳກ່າວໄວ້ດັ່ງນີ້:


‘‘Tassā’’iccādayo saddā, ‘‘tāya’’iccādayo viya;

Ñeyyā pañcasu ṭhānesu, tatiyādīsu dhīmatā.

“ສັບທັງຫຼາຍມີ ‘tassā’ ເປັນຕົ້ນ, ຜູ້ມີປັນຍາພຶງຊາບວ່າ ເປັນໄປໃນສະຖານທີ່ ໕ ມີຕະຕິຍາວິບັດເປັນຕົ້ນ, ເໝືອນກັບສັບທັງຫຼາຍມີ ‘tāya’ ເປັນຕົ້ນ.”


Tiṇṇannaṃ pana nādīnaṃ, hoti sabyapadesato;

‘‘Tassā kassā’’tiādīni, bhavanti tatiyādisu.

“ແຕ່ເພາະການກ່າວອ້າງເຖິງສັບ ໓ ຕົວ ມີ ‘ນະ’ ອັກສອນເປັນຕົ້ນ, ສັບທັງຫຼາຍມີ ‘tassā’, ‘kassā’ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີໃນຕະຕິຍາວິບັດເປັນຕົ້ນ.”


Atra panāyaṃ pāḷinayavibhāvanā aṭṭhakathānayavibhāvanā ca – tassā kaññāya saddhiṃ gacchati, tassā kaññāya kataṃ, tassā kaññāya deti, tassā kaññāya apeti, tassā kaññāya ayaṃ kaññā hīnā, tassā kaññāya ayaṃ kaññā adhikā, tassā kaññāya santakaṃ, tassā kaññāya patiṭṭhitanti. Dullabhāyaṃ nīti sādhukaṃ cittiṃ katvā pariyāpuṇitabbā sāsanassa ciraṭṭhitatthaṃ. Evaṃ sabbathāpi pāḷiaṭṭhakathānayānusārena itthiliṅgassa avisadākāravohāratā ñātabbā.

ໃນເລື່ອງນີ້ ນີ້ຄືການສະແດງໄນແຫ່ງພະບາລີ ແລະໄນແຫ່ງອັດຖະກະຖາ: tassā kaññāya saddhiṃ gacchati (ຍ່ອມໄປກັບດ້ວຍນາງກຸມາຣີນັ້ນ), tassā kaññāya kataṃ (ອັນນາງກຸມາຣີນັ້ນເຮັດແລ້ວ), tassā kaññāya deti (ຍ່ອມໃຫ້ແກ່ນາງກຸມາຣີນັ້ນ), tassā kaññāya apeti (ຍ່ອມຫຼີກໄປຈາກນາງກຸມາຣີນັ້ນ), tassā kaññāya ayaṃ kaññā hīnā (ນາງກຸມາຣີນີ້ເລວກວ່ານາງກຸມາຣີນັ້ນ), tassā kaññāya ayaṃ kaññā adhikā (ນາງກຸມາຣີນີ້ຍິ່ງກວ່ານາງກຸມາຣີນັ້ນ), tassā kaññāya santakaṃ (ຂອງທີ່ມີຢູ່ຂອງນາງກຸມາຣີນັ້ນ), tassā kaññāya patiṭṭhitaṃ (ຕັ້ງຢູ່ແລ້ວໃນນາງກຸມາຣີນັ້ນ). ປັດສະຍາ (ນີຕິ) ນີ້ຫາໄດ້ຍາກ, ພຶງຕັ້ງໃຈຮຽນຮູ້ໃຫ້ດີ ເພື່ອຄວາມດຳລົງຢູ່ສິ້ນກາລະນານແຫ່ງພະສາສະໜາ. ພຶງຊາບຄວາມເປັນອະວິສະທາການະໂວຫານ (ໂວຫານທີ່ມີຮູບບໍ່ຈະແຈ້ງ) ແຫ່ງອິດຖີລີງ ໂດຍປະການທັງປວງ ຕາມໄນແຫ່ງພະບາລີ ແລະອັດຖະກະຖາ ດ້ວຍປະການສະນີ.


Evaṃ pana ñatvā viññujātinā ‘‘dvinnaṃ gosaddānaṃ rūpamālāvisesena liṅganānattaṃ hotī’’ti niṭṭhametthāvagantabbaṃ. Gosaddo hi ‘‘puriso mātugāmo orodho āpo satthā’’tiādayo viya na niyogā visadākāravohāro, nāpi ‘‘kaññā ratti itthī’’tiādayo viya niyogā avisadākāravohāro. Tathā hi ayaṃ pulliṅgabhāve dhātusaddo viya visadākāravohāro, itthiliṅgabhāve avisadākāravohāro[Pg.291]. Iti imassa atthassa sotūnaṃ ñāpanena paramasaṇhasukhumañāṇappaṭilābhattaṃ ‘‘go, gāvī gāvo. Gāviṃ, gavo’’tiādinā okārantassa itthiliṅgassa gosaddassa āveṇikā nāmikapadamālā vuttā. Ettha pana ‘‘gāvi’’nti ekakkhattumāgataṃ, ‘‘go gohī’’tiādīni dvikkhattuṃ, ‘‘gāvo gāvī gāva’’nti tikkhattuṃ, ‘‘gāviyā’’ti pañcakkhattuṃ, evamettha pañcakkhattuṃ āgatapadānaṃ vasena avisadākāro dissatīti idaṃ itthiliṅganti gahetabbaṃ. Imañhi nayaṃ muñcitvā natthi añño nayo yena gosaddo itthiliṅgo siyā. Tasmā idameva amhākaṃ mataṃ sārato paccetabbaṃ. Pumitthiliṅgasaṅkhātānaṃ dvinnaṃ gosaddānaṃ rūpamālāya nibbisesataṃ vadantānaṃ pana ācariyānaṃ mataṃ pulliṅge vattamānena gosaddeni’tthiliṅge vattamānassa gosaddassa rūpamālāya sadisatte sati mātugāmasaddassa nāmikapadamālāyo samaṃ yojetvā pumitthiliṅgabhāvaparikappanaṃ viya hotīti na sārato paccetabbaṃ.

ເມື່ອຮູ້ຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ວິນຍູຊົນພຶງເຖິງຂໍ້ສະຫຼຸບໃນເລື່ອງນີ້ວ່າ “ຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງລີງ ຍ່ອມມີໄດ້ດ້ວຍຄວາມພິເສດແຫ່ງຕາຕະລາງການແຈກຮູບ (ຮູປະມາລາ) ຂອງໂຄສັບທັງສອງ”. ເພາະວ່າ ໂຄສັບ ບໍ່ແມ່ນວິສະທາການະໂວຫານ (ໂວຫານທີ່ມີຮູບຈະແຈ້ງ) ໂດຍແນ່ນອນ ເໝືອນກັບສັບທັງຫຼາຍມີ “puriso, mātugāmo, orodho, āpo, satthā” ເປັນຕົ້ນ, ແລະບໍ່ແມ່ນອະວິສະທາການະໂວຫານ (ໂວຫານທີ່ມີຮູບບໍ່ຈະແຈ້ງ) ໂດຍແນ່ນອນ ເໝືອນກັບສັບທັງຫຼາຍມີ “kaññā, ratti, itthī” ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ໂຄສັບນີ້ ເມື່ອຢູ່ໃນຄວາມເປັນປຸລລີງ ຍ່ອມເປັນວິສະທາການະໂວຫານ ເໝືອນກັບທາຕຸສັບ, ແຕ່ເມື່ອຢູ່ໃນຄວາມເປັນອິດຖີລີງ ຍ່ອມເປັນອະວິສະທາການະໂວຫານ. ເພື່ອໃຫ້ຜູ້ຟັງໄດ້ຮັບປັນຍາອັນລະອຽດອ່ອນຢ່າງຍິ່ງ ດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ຮູ້ອັດຖະນີ້, ພະອາຈານຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຕາຕະລາງການແຈກນາມສັບ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ສະເພາະຂອງໂຄສັບໃນອິດຖີລີງ ທີ່ມີສະຫຼະ ‘ໂອ’ ເປັນທີ່ສຸດ ໄວ້ວ່າ “go, gāvī, gāvo. gāviṃ, gavo” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຕາຕະລາງນັ້ນ, ບົດວ່າ “gāviṃ” ປາກົດພຽງຄັ້ງດຽວ, ບົດທັງຫຼາຍມີ “go, gohī” ເປັນຕົ້ນ ປາກົດ ໒ ຄັ້ງ, ບົດວ່າ “gāvo, gāvī, gāvaṃ” ປາກົດ ໓ ຄັ້ງ, ບົດວ່າ “gāviyā” ປາກົດ ໕ ຄັ້ງ, ເມື່ອປາກົດຄວາມບໍ່ຈະແຈ້ງ (ອະວິສະທາການ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບົດທັງຫຼາຍທີ່ປາກົດເຖິງ ໕ ຄັ້ງ ຢ່າງນີ້, ພຶງຖືເອົາວ່າ ໂຄສັບນີ້ເປັນອິດຖີລີງ. ເພາະວ່າ ຫາກເວັ້ນໄນນີ້ແລ້ວ ກໍບໍ່ມີໄນອື່ນໃດທີ່ຈະເຮັດໃຫ້ໂຄສັບເປັນອິດຖີລີງໄດ້. ເພາະສະນັ້ນ, ຄວາມເຫັນນີ້ຂອງພວກເຮົາເທົ່ານັ້ນ ທີ່ພຶງຍຶດຖືໂດຍຄວາມເປັນສາລະ. ສ່ວນຄວາມເຫັນຂອງພະອາຈານທັງຫຼາຍ ທີ່ກ່າວເຖິງຄວາມບໍ່ແຕກຕ່າງກັນໃນຕາຕະລາງການແຈກຮູບຂອງໂຄສັບທັງສອງ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ປຸມລີງ ແລະ ອິດຖີລີງ ນັ້ນ, ເມື່ອຕາຕະລາງການແຈກຮູບຂອງໂຄສັບທີ່ເປັນອິດຖີລີງ ຄືກັນກັບໂຄສັບທີ່ເປັນປຸລລີງ, ຍ່ອມເປັນເໝືອນການສົມມຸດຄວາມເປັນປຸມລີງ ແລະ ອິດຖີລີງ ໂດຍການນຳເອົາຕາຕະລາງການແຈກນາມສັບຂອງມາຕຸຄາມສັບມາປະກອບເຂົ້າກັນ, ດັ່ງນັ້ນ ຄວາມເຫັນນັ້ນຈຶ່ງບໍ່ພຶງຍຶດຖືໂດຍຄວາມເປັນສາລະ.


Ettha pana kiñci liṅgasaṃsandanaṃ kathayāma – heṭṭhā niddiṭṭhassa okārantapulliṅgassa gosaddassa nāmikapadamālāyaṃ ‘‘gāvuṃ gāvaṃ gāvenā’’tiādīni ekakkhattumāgatāni, ‘‘go gohī’’tiādīni dvikkhattuṃ, ‘‘gāvo gavo gava’’nti imāni pana ‘‘satthā rājā’’tiādīni viya tikkhattuṃ, catukkhattuṃ vā panettha pañcakkhattuṃ vā āgatapadāni na santi. Tadabhāvato visadākāro dissati. Purisasaddassa nāmikapadamālāyampi ‘‘puriso purisa’’ntiādīni ekakkhattumāgatāni, ‘‘purise’’tiādīni dvikkhattuṃ, ‘‘purisā’’ti tikkhattuṃ. Evaṃ visadākāro dissati. Ākārantitthiliṅgassa pana ‘‘kañña’’ntiādīni ekakkhattumāgatāni, ‘‘kaññāhī’’tiādīni dvikkhattuṃ, ‘‘kaññāyo’’tiādīni tikkhattuṃ, ‘‘kaññā’’ti idaṃ catukkhattuṃ, ‘‘kaññāyā’’ti idaṃ pana pañcakkhattuṃ. Evaṃ avisadākāro dissati. Ākārantapulliṅgassatu ‘‘sattharī’’tiādīni ekakkhattumāgatāni, ‘‘satthū’’tiādīni [Pg.292] dvikkhattuṃ, ‘‘satthā’’tiādīni tikkhattuṃ, evaṃ visadākāro dissati. Iminā nayena sabbāsupi pumitthiliṅgapadamālāsu visadākāro ca avisadākāro ca veditabbo. Napuṃsakaliṅgassa pana nāmikapadamālāyaṃ ‘‘cittenā’’tiādīni ekakkhattumāgatāni, ‘‘citta’’ntiādīni dvikkhattuṃ, ‘‘cittānī’’ti idaṃ tikkhattuṃ āgataṃ. Aṭṭhi āyusaddādīsupi eseva nayo. Ettha ubhayamuttākāro dissati. Kiñcāpettha catukkhattuṃ pañcakkhattuṃ vā āgatapadānaṃ abhāvato visadākāro upalabbhamāno viya dissati, tathāpi yasmā ‘‘cittaṃ aṭṭhi āyū’’tiādīni napuṃsakāni ‘‘gacchaṃ aggi bhikkhū’’tiādīnaṃ pulliṅgānaṃ nayena appavattanato visadākārañca, ‘‘ratti yāgū’’tiādīnaṃ itthiliṅgānaṃ nayena appavattanato avisadākārañca ubhayamanupagamma visesato ‘‘cittaṃ, cittāni, cittā. Cittaṃ, cittāni, citte’’tiādinā sanikārāya rūpamālāya rūpavantāni bhavanti, tasmā tesamākāro ubhayamuttoti daṭṭhabbo.

ໃນເລື່ອງນີ້ ພວກເຮົາຈະກ່າວເຖິງການປຽບທຽບລີງບາງປະການ: ໃນຕາຕະລາງການແຈກນາມສັບຂອງໂຄສັບໃນປຸລລີງ ທີ່ມີສະຫຼະ ‘ໂອ’ ເປັນທີ່ສຸດ ທີ່ສະແດງໄວ້ຂ້າງເທິງນັ້ນ, ບົດທັງຫຼາຍມີ “gāvuṃ, gāvaṃ, gāvena” ເປັນຕົ້ນ ປາກົດພຽງຄັ້ງດຽວ, ບົດທັງຫຼາຍມີ “go, gohī” ເປັນຕົ້ນ ປາກົດ ໒ ຄັ້ງ, ສ່ວນບົດທັງຫຼາຍມີ “gāvo, gavo, gavaṃ” ເປັນຕົ້ນ ປາກົດ ໓ ຄັ້ງ, ແຕ່ບົດທີ່ປາກົດ ໔ ຄັ້ງ ຫຼື ໕ ຄັ້ງ ເໝືອນກັບສັບທັງຫຼາຍມີ “satthā, rājā” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີໃນໂຄສັບນັ້ນ. ເພາະບໍ່ມີບົດເຊັ່ນນັ້ນ ຄວາມຈະແຈ້ງ (ວິສະທາການ) ຈຶ່ງປາກົດ. ແມ່ນແຕ່ໃນຕາຕະລາງການແຈກນາມສັບຂອງປຸຣິສສັບ, ບົດທັງຫຼາຍມີ “puriso, purisa” ເປັນຕົ້ນ ກໍປາກົດພຽງຄັ້ງດຽວ, ບົດທັງຫຼາຍມີ “purise” ເປັນຕົ້ນ ປາກົດ ໒ ຄັ້ງ, ບົດວ່າ “purisā” ປາກົດ ໓ ຄັ້ງ. ຄວາມຈະແຈ້ງຍ່ອມປາກົດຢ່າງນີ້. ສ່ວນໃນອິດຖີລີງ ທີ່ມີສະຫຼະ ‘ອາ’ ເປັນທີ່ສຸດ, ບົດທັງຫຼາຍມີ “kaññaṃ” ເປັນຕົ້ນ ປາກົດພຽງຄັ້ງດຽວ, ບົດທັງຫຼາຍມີ “kaññāhi” ເປັນຕົ້ນ ປາກົດ ໒ ຄັ້ງ, ບົດທັງຫຼາຍມີ “kaññāyo” ເປັນຕົ້ນ ປາກົດ ໓ ຄັ້ງ, ບົດວ່າ “kaññā” ນີ້ ປາກົດ ໔ ຄັ້ງ, ສ່ວນບົດວ່າ “kaññāyā” ນີ້ ປາກົດເຖິງ ໕ ຄັ້ງ. ຄວາມບໍ່ຈະແຈ້ງຍ່ອມປາກົດຢ່າງນີ້. ແຕ່ສ່ວນປຸລລີງ ທີ່ມີສະຫຼະ ‘ອາ’ ເປັນທີ່ສຸດ (ເຊັ່ນ ສັດຖຸສັບ), ບົດທັງຫຼາຍມີ “satthari” ເປັນຕົ້ນ ປາກົດພຽງຄັ້ງດຽວ, ບົດທັງຫຼາຍມີ “satthu” ເປັນຕົ້ນ ປາກົດ ໒ ຄັ້ງ, ບົດທັງຫຼາຍມີ “satthā” ເປັນຕົ້ນ ປາກົດ ໓ ຄັ້ງ, ຄວາມຈະແຈ້ງຍ່ອມປາກົດຢ່າງນີ້. ໂດຍໄນນີ້ ພຶງຊາບຄວາມຈະແຈ້ງ ແລະຄວາມບໍ່ຈະແຈ້ງ ໃນຕາຕະລາງການແຈກບົດຂອງປຸມລີງ ແລະອິດຖີລີງທັງປວງ. ສ່ວນໃນຕາຕະລາງການແຈກນາມສັບຂອງນະປຸງສະກະລີງ, ບົດທັງຫຼາຍມີ “cittena” ເປັນຕົ້ນ ປາກົດພຽງຄັ້ງດຽວ, ບົດທັງຫຼາຍມີ “cittaṃ” ເປັນຕົ້ນ ປາກົດ ໒ ຄັ້ງ, ບົດວ່າ “cittāni” ນີ້ ປາກົດ ໓ ຄັ້ງ. ໃນສັບທັງຫຼາຍມີ aṭṭhi ແລະ āyu ເປັນຕົ້ນ ກໍມີໄນນີ້ເຊັ່ນກັນ. ໃນນະປຸງສະກະລີງນີ້ ຍ່ອມປາກົດຮູບແບບທີ່ພົ້ນຈາກລີງທັງສອງ (ອຸພະຍະມຸດຕາການ). ເຖິງແມ່ນວ່າ ໃນນະປຸງສະກະລີງນີ້ ຈະປາກົດເໝືອນມີຄວາມຈະແຈ້ງ ເພາະບໍ່ມີບົດທີ່ປາກົດ ໔ ຄັ້ງ ຫຼື ໕ ຄັ້ງ ກໍຕາມ, ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ ເພາະສັບທີ່ເປັນນະປຸງສະກະລີງມີ “cittaṃ, aṭṭhi, āyu” ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ເປັນໄປຕາມໄນແຫ່ງປຸລລີງທັງຫຼາຍມີ “gacchaṃ, aggi, bhikkhū” ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ມີຄວາມຈະແຈ້ງ, ແລະເພາະບໍ່ເປັນໄປຕາມໄນແຫ່ງອິດຖີລີງທັງຫຼາຍມີ “ratti, yāgū” ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ມີຄວາມບໍ່ຈະແຈ້ງ, ແຕ່ຍ່ອມບໍ່ເຂົ້າເຖິງທັງສອງຢ່າງ ແລະມີຮູບເປັນພິເສດດ້ວຍຕາຕະລາງການແຈກຮູບທີ່ມີການປ່ຽນແປງ ເຊັ່ນ “cittaṃ, cittāni, cittā. cittaṃ, cittāni, citte” ເປັນຕົ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ຮູບແບບຂອງນະປຸງສະກະລີງເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງເຫັນວ່າເປັນອຸພະຍະມຸດຕະ (ພົ້ນຈາກລີງທັງສອງ).


Tividhopāyaṃ ākāro sakkaṭabhāsāsu na labbhati. Tenesa sabbesupi byākaraṇasatthesu na vutto. Sabbasattānaṃ pana mūlabhāsābhūtāya jineritāya māgadhikāya sabhāvaniruttiyā labbhati. Tathā hi ayaṃ niruttimañjūsāyaṃ vutto –

ຮູບແບບ (ອາການ) ທີ່ເຂົ້າເຖິງທາງ ໓ ປະການນີ້ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ໃນພາສາສັນສະກິດ. ເພາະສະນັ້ນ ຮູບແບບນີ້ຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີໄວຍາກອນທັງປວງ. ແຕ່ຍ່ອມໄດ້ໃນພາສາມະຄົດອັນເປັນສະພາວະນິຣຸດຕິ ທີ່ພະຊິນະເຈົ້າຕັດໄວ້ ເຊິ່ງເປັນພາສາດັ້ງເດີມຂອງສັດທັງຫຼາຍ. ດ້ວຍວ່າ ຮູບແບບນີ້ມີກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີ ນິຣຸດຕິມັນຊູສາ ດັ່ງນີ້:


Kiṃ panetaṃ liṅgaṃ nāma? Keci tāva vadanti –

“ກໍສິ່ງທີ່ຊື່ວ່າ ລີງ ນີ້ຄືຫຍັງ? ກ່ອນອື່ນ ອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ:”


‘‘Thanakesavatī itthī, massuvā puriso siyā. Ubhinnamantaraṃ etaṃ, itaro’bhayamuttako’ti

“‘ຜູ້ມີຖັນແລະຜົມຍາວ ພຶງເປັນຍິງ, ຜູ້ມີໜວດ ພຶງເປັນຊາຍ. ສິ່ງທີ່ຢູ່ລະຫວ່າງກາງຂອງທັງສອງນັ້ນ (ຄືມີທັງສອງຢ່າງ) ກໍມີຢູ່, ສ່ວນນອກຈາກນັ້ນ ພຶງເປັນອຸພະຍະມຸດຕະກະ (ພົ້ນຈາກລີງທັງສອງ).’ ດັ່ງນີ້”


Vuttattā visiṭṭhā thanakesādayo liṅga’’nti, etaṃ na sabbattha, gaṅgāsālārukkhādīnaṃ thanādinā sambandhābhāvato.

“ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ ລັກສະນະພິເສດມີຖັນແລະຜົມເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ລີງ”, ຂໍ້ຄວາມນັ້ນບໍ່ຖືກຕ້ອງໃນທຸກບ່ອນ, ເພາະແມ່ນ້ຳຄົງຄາ, ຕົ້ນຮັງ ແລະຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ມີຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັບຖັນເປັນຕົ້ນ.


Apare [Pg.293] vadanti – ‘‘na liṅgaṃ nāma paramatthato kiñci atthi, lokasaṅketarūḷho pana vohāro liṅgaṃ nāmā’’ti. Idamettha sanniṭṭhānaṃ. Sabbaliṅgikopi saddo hoti taṭaṃ taṭī taṭoti. Yadi ca paramatthato liṅgaṃ nāma siyā, kathaṃ aññamaññaviruddhānaṃ tesaṃ ekattha samāveso bhavati, tasmā yassa kassaci atthassa avisadākāravohāro itthiliṅgaṃ, visadākāravohāro pulliṅgaṃ, ubhayamuttākāravohāro napuṃsakaliṅganti veditabbanti.

ອາຈານພວກອື່ນກ່າວວ່າ: “ສິ່ງທີ່ຊື່ວ່າ ລີງ ໂດຍປໍຣະມັດ ຍ່ອມບໍ່ມີຢູ່ເລີຍ, ແຕ່ໂວຫານທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນຕາມສົມມຸດຂອງໂລກ ເທົ່ານັ້ນ ທີ່ຊື່ວ່າ ລີງ”. ນີ້ຄືຂໍ້ສະຫຼຸບໃນເລື່ອງນີ້. ແມ່ນແຕ່ສັບທີ່ເປັນໄປໄດ້ໃນທຸກລີງ ກໍມີຢູ່ ເຊັ່ນ taṭaṃ (ນະປຸງສະກະລີງ), taṭī (ອິດຖີລີງ), taṭo (ປຸລລີງ). ແລະຖ້າຫາກວ່າ ລີງ ຈະມີຢູ່ໂດຍປໍຣະມັດແທ້, ການປະຊຸມກັນແຫ່ງລີງທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນທີ່ຂັດກັນເອງໃນເນື້ອຄວາມດຽວກັນ ຈະມີໄດ້ແນວໃດ? ເພາະສະນັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ໂວຫານທີ່ມີຮູບບໍ່ຈະແຈ້ງ (ອະວິສະທາການະໂວຫານ) ແຫ່ງເນື້ອຄວາມໃດໜຶ່ງ ເປັນອິດຖີລີງ, ໂວຫານທີ່ມີຮູບຈະແຈ້ງ (ວິສະທາການະໂວຫານ) ເປັນປຸລລີງ, ໂວຫານທີ່ມີຮູບແບບພົ້ນຈາກລີງທັງສອງ (ອຸພະຍະມຸດຕາການະໂວຫານ) ເປັນນະປຸງສະກະລີງ ດັ່ງນີ້.


Ettha pana nāmikapadamālāsaṅkhātapabandhavaseneva avisadākāravohārāditā gahetabbā, na ekekapadavasena. Tathā hi ‘‘kaññā puriso citta’’nti ca, ‘‘kaññāyo purisā cittānī’’ti ca evamādikassa ekekapadassa avisadākāravohārāditā na dissati. Yasmā pana pabandhavasena visadākāravohārādibhāve siddheyeva samudāyāvayavattā ekekapadassapi avisadākāravohārāditā sijjhateva.

ແຕ່ໃນເລື່ອງນີ້ ພຶງຖືເອົາຄວາມເປັນອະວິສະທາການະໂວຫານເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຂໍ້ຄວາມທີ່ຮ້ອຍຮຽງກັນ (ປະພັນທະ) ທີ່ເອີ້ນວ່າ ຕາຕະລາງການແຈກນາມສັບ ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງແຕ່ລະບົດ. ດ້ວຍວ່າ ຄວາມເປັນອະວິສະທາການະໂວຫານເປັນຕົ້ນ ແຫ່ງແຕ່ລະບົດ ເຊັ່ນ “kaññā, puriso, cittaṃ” ແລະ “kaññāyo, purisā, cittāni” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ປາກົດ. ແຕ່ເພາະເມື່ອຄວາມເປັນວິສະທາການະໂວຫານເປັນຕົ້ນ ສຳເລັດແລ້ວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຂໍ້ຄວາມທີ່ຮ້ອຍຮຽງກັນ, ຄວາມເປັນອະວິສະທາການະໂວຫານເປັນຕົ້ນ ແຫ່ງແຕ່ລະບົດ ກໍຍ່ອມສຳເລັດໄດ້ເຊັ່ນກັນ ເພາະຄວາມເປັນສ່ວນປະກອບຂອງສ່ວນລວມ.


Keci pana nāmikapadamālāsaṅkhātaṃ pabandhaṃ aparāmasitvā ekekapadavaseneva avisadākāravohārādikaṃ icchanti, te vattabbā ‘‘yadi ekekapadasseva avisadākāravohārāditā siyā, evaṃ sante ‘kaññā purisā satthā guṇavā rājā’tiādīnaṃ padānaṃ ākārasutivasena, ‘puriso satthāro kaññāyo’tiādīnaṃ pana okārasutivasena, ‘cittaṃ purisaṃ kañña’ntiādīnaṃ anusārasutivasena aññamaññaṃ samānasutisambhavā kathaṃ avisadākāravohārāditā siyā’’ti? Kiñcāpi te evaṃ vadeyyuṃ ‘‘siyā eva, nānattaṃ pana tesaṃ duppaṭivedha’’nti. Te vattabbā ‘‘mā tumhe evamavacuttha, dujjānatarampi nibbānaṃ kathanasamatthaṃ puggalaṃ nissāya jānanti, tasmā suṭṭhu upaparikkhitvā vadethā’’ti. Evañca pana vatvā [Pg.294] tato uttari te pañhaṃ pucchitabbā ‘‘bodhisaddo āyusaddo ca kataraliṅgo’’ti. Te jānantā evaṃ vakkhanti ‘‘bodhisaddo itthiliṅgo ceva pulliṅgo ca, āyusaddo ca pana napuṃsakaliṅgo ca pulliṅgo cāti dviliṅgā ete saddā’’ti. Te vattabbā ‘‘yadi bodhisaddo ca āyusaddo ca dviliṅgā ete saddā, evaṃ sante dvinnaṃ bodhisaddānaṃ ekapadabhāvena vavatthitānaṃ accantasamānasutikānaṃ kathaṃ avisadākāravohāratā ca visadākāravohāratā ca siyā, kathañca pana dvinnaṃ āyusaddānaṃ ekapadabhāvena vavatthitānaṃ accantasamānasutikānaṃ ubhayamuttākāravohāratā ca visadākāravohāratā ca siyā’’ti? Evaṃ vuttā te addhā kiñci uttari apassantā niruttarā bhavissanti. Saddasatthavidū pana saddasatthato nayaṃ gahetvā vadanti –

ສ່ວນບາງພວກ ບໍ່ໄດ້ພິຈາລະນາເຖິງຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນທີ່ເອີ້ນວ່າ ນາມິກະປະທະມາລາ (ຕາຕະລາງການແຈກຮູບຄຳນາມ) ປາຖະໜາຄວາມເປັນໂວຫານທີ່ມີອາການບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງເປັນຕົ້ນ ໂດຍອາໄສພຽງແຕ່ແຕ່ລະບົດເທົ່ານັ້ນ. ພວກເຂົາຄວນຖືກໂຕ້ຕອບວ່າ ‘ຖ້າຫາກຄວາມເປັນໂວຫານທີ່ມີອາການບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງເປັນຕົ້ນ ຈະມີແກ່ແຕ່ລະບົດເທົ່ານັ້ນ, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ເພາະຄວາມມີສຽງສະເໝີກັນລະຫວ່າງບົດທັງຫຼາຍ ມີ “ກັນຍາ, ປຸຣິສາ, ສັດຖາ, ຄຸນວາ, ຣາຊາ” ເປັນຕົ້ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການໄດ້ຍິນສຽງສະຫຼະ ອາ, ແລະ ບົດທັງຫຼາຍ ມີ “ປຸຣິໂສ, ສັດຖາໂຣ, ກັນຍາໂຍ” ເປັນຕົ້ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການໄດ້ຍິນສຽງສະຫຼະ ໂອ, ແລະ ບົດທັງຫຼາຍ ມີ “ຈິດຕັງ, ປຸຣິສັງ, ກັນຍັງ” ເປັນຕົ້ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການໄດ້ຍິນສຽງອະນຸສານ (ນິກຄະຫິດ), ຄວາມເປັນໂວຫານທີ່ມີອາການບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງເປັນຕົ້ນ ຈະມີໄດ້ແນວໃດ?’ ເຖິງແມ່ນວ່າພວກເຂົາຈະກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ ‘ມີໄດ້ແນ່ນອນ, ແຕ່ຄວາມຕ່າງກັນຂອງບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຮູ້ໄດ້ຍາກ.’ ພວກເຂົາຄວນຖືກໂຕ້ຕອບວ່າ ‘ພວກທ່ານຢ່າໄດ້ກ່າວຢ່າງນັ້ນເລີຍ, ເຖິງແມ່ນວ່າພະນິພານຈະເປັນສິ່ງທີ່ຮູ້ໄດ້ຍາກຍິ່ງກວ່ານັ້ນ, ຜູ້ຄົນກໍຍັງຮູ້ໄດ້ໂດຍອາໄສບຸກຄົນຜູ້ສາມາດສະແດງໄດ້, ເພາະສະນັ້ນ ພວກທ່ານຈົ່ງພິຈາລະນາໃຫ້ດີເສຍກ່ອນແລ້ວຈຶ່ງກ່າວ.’ ແລະຄັນກ່າວຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ຖັດຈາກນັ້ນໄປ ຄວນຖາມບັນຫາກັບພວກເຂົາວ່າ ‘ສັບວ່າ ໂພທິ ແລະ ສັບວ່າ ອາຍຸ ເປັນລິງໃດ?’ ພວກເຂົາເມື່ອຮູ້ຢູ່ ກໍຈະກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ ‘ສັບວ່າ ໂພທິ ເປັນທັງອິດຖີລິງ ແລະ ປຸລລິງ, ສ່ວນສັບວ່າ ອາຍຸ ເປັນທັງນະປຸງສະກະລິງ ແລະ ປຸລລິງ, ສັບເຫຼົ່ານີ້ເປັນສອງລິງ.’ ພວກເຂົາຄວນຖືກໂຕ້ຕອບວ່າ ‘ຖ້າຫາກສັບວ່າ ໂພທິ ແລະ ສັບວ່າ ອາຍຸ ເປັນສັບທີ່ມີສອງລິງ, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ສັບວ່າ ໂພທິ ທັງສອງ ທີ່ກຳນົດໄວ້ໂດຍຄວາມເປັນບົດດຽວກັນ ມີສຽງຄືກັນຢ່າງຍິ່ງ, ຈະມີຄວາມເປັນໂວຫານທີ່ມີອາການບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງ ແລະ ຄວາມເປັນໂວຫານທີ່ມີອາການແຈ່ມແຈ້ງໄດ້ແນວໃດ? ແລະ ສັບວ່າ ອາຍຸ ທັງສອງ ທີ່ກຳນົດໄວ້ໂດຍຄວາມເປັນບົດດຽວກັນ ມີສຽງຄືກັນຢ່າງຍິ່ງ, ຈະມີຄວາມເປັນໂວຫານທີ່ມີອາການພົ້ນຈາກອາການທັງສອງ ແລະ ຄວາມເປັນໂວຫານທີ່ມີອາການແຈ່ມແຈ້ງໄດ້ແນວໃດ?’ ເມື່ອຖືກກ່າວຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ພວກເຂົາຈະບໍ່ເຫັນຄຳຕອບໃດໆ ຕໍ່ໄປອີກ ແລະ ຈະກາຍເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄຳຕອບຢ່າງແນ່ນອນ. ສ່ວນຜູ້ຮູ້ຄຳພີໄວຍາກອນ (ສັດທະສາດ) ຖືເອົານິຍາຍຈາກຄຳພີໄວຍາກອນແລ້ວ ກ່າວວ່າ—


‘‘Ese’sā eta’miti ca,Pasiddhi atthesu yesu lokassa;

‘Thīpumanapuṃsakānī’ti,Vuccante tāni nāmānī’’ti.

“ຄຳວ່າ ເອໂສ, ເອສາ, ແລະ ເອຕັງ ນີ້, ປາກົດຊັດເຈນໃນອັດຖະ (ເນື້ອຄວາມ) ໃດໆ ຂອງຊາວໂລກ; ນາມທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງຮຽກວ່າ ‘ອິດຖີ, ປຸມະ, ແລະ ນະປຸງສະກະ’ (ລິງ).”


Tesaṃ kira ayamadhippāyo – ‘‘eso puriso, eso mātugāmo, eso rājā, esā itthī, esā latā, etaṃ napuṃsakaṃ, etaṃ citta’’nti evaṃ purisādīsu yesu atthesu lokassa ‘‘eso esā eta’’nti ca pasiddhi hoti, tesu atthesu tāni nāmāni ‘‘pumitthinapuṃsakaliṅgānī’’ti vuccanti, taṃdvārena aññānipīti. Evaṃ vadantehi tehi ‘‘iminā nāma ākārena ‘eso esā eta’nti nāmāni aññāni ca pulliṅgādināmaṃ labhantī’’ti ayaṃ viseso na dassito, saddhammanayaññūhi pana neruttikehi dassito ‘‘yassa kassaci atthassa avisadākāravohāro itthiliṅga’’ntiādinā.

ໄດ້ຍິນວ່າ ຄວາມປະສົງຂອງພວກເຂົາມີດັ່ງນີ້—‘ຄຳວ່າ “ເອໂສ ປຸຣິໂສ (ນີ້ຄືບຸລຸດ), ເອໂສ ມាតុຄາໂມ (ນີ້ຄືສະຕີ), ເອໂສ ຣາຊາ (ນີ້ຄືພຣະຣາຊາ), ເອສາ ອິດຖີ (ນີ້ຄືສະຕີ), ເອສາ ລຕາ (ນີ້ຄືເຄືອໄມ້), ເອຕັງ ນະປຸງສະກັງ (ນີ້ຄືນະປຸງສະກະ), ເອຕັງ ຈິດຕັງ (ນີ້ຄືຈິດ)” ດັ່ງນີ້ ຄວາມປາກົດຊັດເຈນວ່າ “ເອໂສ, ເອສາ, ເອຕັງ” ມີຢູ່ໃນອັດຖະທັງຫຼາຍ ມີບຸລຸດເປັນຕົ້ນໃດໆ ຂອງຊາວໂລກ, ນາມທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ໃນອັດຖະເຫຼົ່ານັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງຮຽກວ່າ “ປຸມລິງ, ອິດຖີລິງ, ແລະ ນະປຸງສະກະລິງ”, ແລະ ນາມອື່ນໆ ກໍຮຽກວ່າຢ່າງນັ້ນ ໂດຍຜ່ານທາງນາມເຫຼົ່ານັ້ນ.’ ເມື່ອພວກເຂົາກ່າວຢ່າງນີ້, ຄວາມພິເສດນີ້ທີ່ວ່າ ‘ໂດຍອາການຊື່ນີ້ ນາມທັງຫຼາຍວ່າ “ເອໂສ, ເອສາ, ເອຕັງ” ແລະ ນາມອື່ນໆ ຈຶ່ງໄດ້ຊື່ວ່າ ປຸລລິງ ເປັນຕົ້ນ’ ພວກເຂົາບໍ່ໄດ້ສະແດງໄວ້, ແຕ່ພວກນັກໄວຍາກອນ (ເນຣຸດຕິກະ) ຜູ້ຮູ້ແນວທາງແຫ່ງພຣະສັດທຳ ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ ‘ໂວຫານທີ່ມີອາການບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງ ແຫ່ງເນື້ອຄວາມໃດໜຶ່ງ ເປັນອິດຖີລິງ’.


Keci [Pg.295] pana ‘‘avisadākārānaṃ atthānaṃ vācako vohāro itthiliṅga’’ntiādīni vadanti, taṃ na gahetabbaṃ. Yadi hi avisadākārānaṃ atthānaṃ vācako vohāro itthiliṅgaṃ, evaṃ sante mātugāmakalattakantakaṇṭakagumbādayopi vohārā itthiliṅgāni siyuṃ avisadākārattā tadatthānaṃ. Yadi pana visadākārānaṃ atthānaṃ vācako vohāro pulliṅgaṃ, evaṃ sante ‘‘devatā saddhā ñāṇa’’miccādayopi vohārā pulliṅgāni siyuṃ visadākārattā tadatthānaṃ. Atha vā yadi avisadākārānaṃ atthānaṃ vācako vohāro itthiliṅgaṃ, visadākārānaṃ panatthānaṃ vācako vohāro pulliṅgaṃ, evaṃ sante ekassevatthassa ekakkhaṇe dvīhi liṅgehi na vattabbatā siyā –

ສ່ວນບາງພວກກ່າວວ່າ ‘ໂວຫານທີ່ກ່າວເຖິງເນື້ອຄວາມທີ່ມີອາການບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງ ເປັນອິດຖີລິງ’ ເປັນຕົ້ນ, ຄຳນັ້ນບໍ່ຄວນຖືເອົາ. ເພາະວ່າ ຖ້າຫາກໂວຫານທີ່ກ່າວເຖິງເນື້ອຄວາມທີ່ມີອາການບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງ ເປັນອິດຖີລິງ, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ໂວຫານທັງຫຼາຍ ມີ ‘ມាតុຄາມະ (ສະຕີ), ກະລັດຕະ (ພັນລະຍາ), ກັນຕະກະ (ໜາມ), ກັນຕະກະກຸມພະ (ກໍໜາມ)’ ເປັນຕົ້ນ ກໍຄວນເປັນອິດຖີລິງ ເພາະເນື້ອຄວາມຂອງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນມີອາການບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງ. ແຕ່ຖ້າຫາກໂວຫານທີ່ກ່າວເຖິງເນື້ອຄວາມທີ່ມີອາການແຈ່ມແຈ້ງ ເປັນປຸລລິງ, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ໂວຫານທັງຫຼາຍ ມີ ‘ເທວະຕາ (ເທວະດາ), ສັດທາ (ຄວາມເຊື່ອ), ຍານະ (ຄວາມຮູ້)’ ເປັນຕົ້ນ ກໍຄວນເປັນປຸລລິງ ເພາະເນື້ອຄວາມຂອງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນມີອາການແຈ່ມແຈ້ງ. ອີກປະການໜຶ່ງ, ຖ້າຫາກໂວຫານທີ່ກ່າວເຖິງເນື້ອຄວາມທີ່ມີອາການບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງ ເປັນອິດຖີລິງ, ສ່ວນໂວຫານທີ່ກ່າວເຖິງເນື້ອຄວາມທີ່ມີອາການແຈ່ມແຈ້ງ ເປັນປຸລລິງ, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ເນື້ອຄວາມດຽວກັນ ກໍບໍ່ຄວນກ່າວດ້ວຍສອງລິງໃນຂະນະດຽວກັນ ດັ່ງຄຳວ່າ—


‘‘Atthakāmosi me yakkha, hitakāmāsi devate;

Karomi te taṃ vacanaṃ, tvaṃsi ācariyo mamā’’ti.

“ທ່ານເປັນຜູ້ປາຖະໜາປະໂຫຍດແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ, ແນ່ຍັກ! ທ່ານເປັນຜູ້ປາຖະໜາສິ່ງເກື້ອກູນ, ແນ່ເທວະດາ! ຂ້າພະເຈົ້າຈະເຮັດຕາມຄຳຂອງທ່ານ, ທ່ານເປັນອາຈານຂອງຂ້າພະເຈົ້າ.”


Yadi ca ubhayamuttākārānaṃ atthānaṃ vācako vohāro napuṃsakaliṅgaṃ, evaṃ sante ubhayamuttākārānaṃ atthānaṃ tiṇarukkhādīsu ‘‘idaṃ nāmā’’ti niyamābhāvato liṅgavacanaṃ viruddhaṃ siyā. Apica ‘‘paññāratanaṃ. Sāriputtamoggallānaṃ sāvakayuga’’nti ca ādinā napuṃsakaliṅgavacanena tadatthānampi ubhayamuttākāratā vuttā siyā. Apica ekampi tīraṃ ‘‘taṭaṃ taṭī taṭo’’ti tīhi liṅgehi na vattabbaṃ siyā. Ekampi ca ñāṇaṃ ‘‘paññāṇaṃ paññā pajānanā amoho’’tiādinā tīhi liṅgehi na vattabbaṃ siyā, tasmā taṃ nayaṃ aggahetvā yathāvuttoyeva nayo gahetabbo.

ແລະຖ້າຫາກໂວຫານທີ່ກ່າວເຖິງເນື້ອຄວາມທີ່ມີອາການພົ້ນຈາກອາການທັງສອງ ເປັນນະປຸງສະກະລິງ, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ເພາະຄວາມບໍ່ມີຂໍ້ກຳນົດວ່າ ‘ຊື່ນີ້’ ໃນເນື້ອຄວາມທີ່ມີອາການພົ້ນຈາກອາການທັງສອງ ມີຫຍ້າ ແລະ ຕົ້ນໄມ້ ເປັນຕົ້ນ, ລິງ ແລະ ວະຈະນະ ກໍຈະຂັດແຍ້ງກັນ. ອີກປະການໜຶ່ງ, ດ້ວຍຄຳນະປຸງສະກະລິງ ມີ ‘ປັນຍາຣະຕະນັງ (ປັນຍາແກ້ວ), ສາຣິປຸດຕະໂມກຄັລລານັງ ສາວະກະຍຸກັງ (ຄູ່ສາວົກຄືພຣະສາຣີບຸດແລະພຣະໂມກຄັລລານະ)’ ເປັນຕົ້ນ, ຄວາມເປັນອາການພົ້ນຈາກອາການທັງສອງ ແຫ່ງເນື້ອຄວາມເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍຈະຖືກກ່າວເຖິງດ້ວຍ. ອີກປະການໜຶ່ງ, ເຖິງແມ່ນຝັ່ງດຽວ ກໍບໍ່ຄວນກ່າວດ້ວຍສາມລິງວ່າ ‘ຕະຕັງ (ນະປຸງສະກະລິງ), ຕະຕີ (ອິດຖີລິງ), ຕະໂຕ (ປຸລລິງ)’. ແລະເຖິງແມ່ນຍານະ (ຄວາມຮູ້) ດຽວ ກໍບໍ່ຄວນກ່າວດ້ວຍສາມລິງ ມີ ‘ປັນຍານັງ, ປັນຍາ, ປະຊານະນາ, ອະໂມໂຫ’ ເປັນຕົ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ບໍ່ຄວນຖືເອົາແນວທາງນັ້ນ, ຄວນຖືເອົາແຕ່ແນວທາງຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວເທົ່ານັ້ນ.


Lokasmiñhi itthīnaṃ heṭṭhimakāyo visado hoti, uparimakāyo avisado, uramaṃsaṃ avisadaṃ, gamanādīnipi avisadāni[Pg.296]. Itthiyo hi gacchamānā avisadaṃ gacchanti, tiṭṭhamānā nipajjamānā nisīdamānā khādamānā bhuñjamānā avisadaṃ bhuñjanti. Purisampi hi avisadaṃ disvā ‘‘mātugāmo viya gacchati tiṭṭhati nipajjati nisīdati khādati bhuñjatī’’ti vadanti. Iti yathā itthiyo yebhuyyena avisadākārā, tathā yassa kassaci saviññāṇakassa vā aviññāṇakassa vā atthassa ye vohārā yebhuyyena avisadākārā, teyeva itthiliṅgāni nāma bhavanti. Taṃ yathā? ‘‘Kaññā devatā dhītalikā dubbā saddhā ratti itthī yāgu vadhū’’ iccevamādīni. Purisānaṃ pana heṭṭhimakāyo avisado hoti, uparimakāyo visado, uramaṃsaṃ visadaṃ, gamanādīnipi visadāni honti. Purisā hi gacchamānā visadaṃ gacchanti, tiṭṭhamānā nipajjamānā nisīdamānā khādamānā bhuñjamānā visadaṃ bhuñjanti. Itthimpi hi gamanādīni visadāni kurumānaṃ disvā ‘‘puriso viya gacchatī’’tiādīni vadanti. Iti yathā purisā yebhuyyena visadākārā, tathā yassa kassaci saviññāṇakassa vā aviññāṇakassa vā atthassa ye vohārā yebhuyyena visadākārā, teyeva pulliṅgāni nāma bhavanti. Taṃ yathā? ‘‘Puriso mātugāmo orodho āpo rukkho moho satthā’’ iccevamādīni. Yathā ca pana napuṃsakā ubhayamuttākārā, tathā yassa kassaci saviññāṇakassa vā aviññāṇakassa vā atthassa ye vohārā ubhayamuttākārā, teyeva napuṃsakaliṅgāni nāma bhavanti. Taṃ yathā? ‘‘Cittaṃ rūpaṃ itthāgāraṃ kalattaṃ nāṭakaṃ ratanaṃ ñāṇaṃ aṭṭhi āyu’’iccevamādīni. Iccevaṃ nāmikānaṃ sabbesampi vohārānaṃ –

ເພາະວ່າ ໃນໂລກ, ກາຍສ່ວນລຸ່ມຂອງສະຕີທັງຫຼາຍ ເປັນສິ່ງແຈ່ມແຈ້ງ, ກາຍສ່ວນເທິງ ບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງ, ເນື້ອເອິກ ບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງ, ແມ່ນແຕ່ການຍ່າງເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງ. ດ້ວຍວ່າ ສະຕີທັງຫຼາຍ ເມື່ອຍ່າງ ກໍຍ່າງຢ່າງບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງ, ເມື່ອຢືນ, ນອນ, ນັ່ງ, ຄ້ຽວ, ກິນ ກໍກິນຢ່າງບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງ. ເພາະເຖິງແມ່ນເຫັນບຸລຸດຜູ້ມີອາການບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງ ພວກເຂົາກໍກ່າວວ່າ ‘ຍ່າງ, ຢືນ, ນອນ, ນັ່ງ, ຄ້ຽວ, ກິນ ຄືກັນກັບສະຕີ’. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ສະຕີທັງຫຼາຍມີອາການບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງໂດຍສ່ວນຫຼາຍຢ່າງໃດ, ໂວຫານທັງຫຼາຍໃດໆ ແຫ່ງເນື້ອຄວາມທີ່ມີວິນຍານ ຫຼື ບໍ່ມີວິນຍານກໍຕາມ ທີ່ມີອາການບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງໂດຍສ່ວນຫຼາຍ, ໂວຫານເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ຊື່ວ່າເປັນອິດຖີລິງ ຢ່າງນັ້ນ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນໃດ? ຄື ‘ກັນຍາ (ນາງສາວ), ເທວະຕາ (ເທວະດາ), ທິຕະລິກາ (ຕຸກກະຕາ), ທຸບພາ (ຫຍ້າແພກ), ສັດທາ (ຄວາມເຊື່ອ), ຣັດຕີ (ກາງຄືນ), ອິດຖີ (ສະຕີ), ຍາຄູ (ເຂົ້າຕົ້ມ), ວະທູ (ຍິງສາວ)’ ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນບຸລຸດທັງຫຼາຍ, ກາຍສ່ວນລຸ່ມ ບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງ, ກາຍສ່ວນເທິງ ແຈ່ມແຈ້ງ, ເນື້ອເອິກ ແຈ່ມແຈ້ງ, ແມ່ນແຕ່ການຍ່າງເປັນຕົ້ນ ກໍແຈ່ມແຈ້ງ. ດ້ວຍວ່າ ບຸລຸດທັງຫຼາຍ ເມື່ອຍ່າງ ກໍຍ່າງຢ່າງແຈ່ມແຈ້ງ, ເມື່ອຢືນ, ນອນ, ນັ່ງ, ຄ້ຽວ, ກິນ ກໍກິນຢ່າງແຈ່ມແຈ້ງ. ເພາະເຖິງແມ່ນເຫັນສະຕີຜູ້ເຮັດການຍ່າງເປັນຕົ້ນໃຫ້ແຈ່ມແຈ້ງ ພວກເຂົາກໍກ່າວວ່າ ‘ຍ່າງຄືກັນກັບບຸລຸດ’ ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ບຸລຸດທັງຫຼາຍມີອາການແຈ່ມແຈ້ງໂດຍສ່ວນຫຼາຍຢ່າງໃດ, ໂວຫານທັງຫຼາຍໃດໆ ແຫ່ງເນື້ອຄວາມທີ່ມີວິນຍານ ຫຼື ບໍ່ມີວິນຍານກໍຕາມ ທີ່ມີອາການແຈ່ມແຈ້ງໂດຍສ່ວນຫຼາຍ, ໂວຫານເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ຊື່ວ່າເປັນປຸລລິງ ຢ່າງນັ້ນ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນໃດ? ຄື ‘ປຸຣິໂສ (ບຸລຸດ), ມាតុຄາໂມ (ສະຕີ), ໂອໂຣໂທ (ນາງສະໜົມ), ອາໂປ (ນ້ຳ), ຣຸກໂຂ (ຕົ້ນໄມ້), ໂມໂຫ (ຄວາມຫຼົງ), ສັດຖາ (ພຣະศาสດາ)’ ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ແລະນະປຸງສະກະທັງຫຼາຍ ມີອາການພົ້ນຈາກອາການທັງສອງຢ່າງໃດ, ໂວຫານທັງຫຼາຍໃດໆ ແຫ່ງເນື້ອຄວາມທີ່ມີວິນຍານ ຫຼື ບໍ່ມີວິນຍານກໍຕາມ ທີ່ມີອາການພົ້ນຈາກອາການທັງສອງ, ໂວຫານເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ຊື່ວ່າເປັນນະປຸງສະກະລິງ ຢ່າງນັ້ນ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນໃດ? ຄື ‘ຈິດຕັງ (ຈິດ), ຣູປັງ (ຮູບ), ອິດຖາຄາຣັງ (ເຮືອນຍິງ), ກະລັດຕັງ (ພັນລະຍາ), ນາຕະກັງ (ລະຄອນ), ຣະຕະນັງ (ແກ້ວ), ຍານັງ (ຄວາມຮູ້), ອັດຖິ (ກະດູກ), ອາຍຸ (ອາຍຸ)’ ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍເຫດນີ້, ແຫ່ງໂວຫານທັງໝົດທີ່ເປັນນາມ—


Visadāvisadākārā, ākāro’bhayamuttako;

Liṅgassa lakkhaṇaṃ etaṃ, ñeyyaṃ syādippabandhato.

“ອາການແຈ່ມແຈ້ງ, ອາການບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງ, ແລະ ອາການພົ້ນຈາກອາການທັງສອງ; ນີ້ຄືລັກສະນະແຫ່ງລິງ, ທີ່ຄວນຮູ້ຈາກຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນແຫ່ງວິພັດ ມີ ‘ສິ’ ເປັນຕົ້ນ.”


Idaṃ [Pg.297] ṭhānaṃ dubbinivijjhaṃ mahāvanagahanaṃ niggumbaṃ nijjaṭaṃ katvā dassitaṃ sādhukaṃ manasi kātabbaṃ. Iti sabbesaṃ nāmikapadānaṃ pabandhanissitena avisadākāravohārādibhāvena itthiliṅgādibhāvassa sambhavato dvinnampi gosaddānaṃ pabandhanissitena avisadākāravohārādibhāvena yathāsakaṃ itthiliṅgādibhāvo veditabbo.

ຖານະ (ຫົວຂໍ້) ນີ້ ທີ່ຮູ້ໄດ້ຍາກ ປຽບເໝືອນປ່າໃຫຍ່ທີ່ຮົກຊັດ ໄດ້ຖືກເຮັດໃຫ້ປາສະຈາກກໍໄມ້ ແລະ ປາສະຈາກເຄືອຮົກແລ້ວສະແດງໄວ້, ຄວນໃສ່ໃຈໄວ້ໃຫ້ດີ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ເພາະຄວາມບັງເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຄວາມເປັນອິດຖີລິງເປັນຕົ້ນ ໂດຍຄວາມເປັນໂວຫານທີ່ມີອາການບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງເປັນຕົ້ນ ທີ່ອາໄສຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນແຫ່ງບົດນາມທັງປວງ, ຄວາມເປັນອິດຖີລິງເປັນຕົ້ນ ຕາມສ່ວນຂອງຕົນ ແຫ່ງໂຄສັບ (ສັບວ່າ ໂຄ) ທັງສອງ ກໍຄວນຊາບໂດຍຄວາມເປັນໂວຫານທີ່ມີອາການບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງເປັນຕົ້ນ ທີ່ອາໄສຄວາມກ່ຽວຂ້ອງກັນນັ້ນເອງ.


Savinicchayoyaṃ okārantitthiliṅgassa nāmikapadamālāvibhāgo.

ນີ້ຄືການຈຳແນກຕາຕະລາງການແຈກຮູບຄຳນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ແຫ່ງອິດຖີລິງ ທີ່ມີ ໂອ ເປັນອັກສອນສຸດທ້າຍ ພ້ອມທັງການວິນິດໄສ.


Okārantatāpakatikaṃ okārantitthiliṅgaṃ niṭṭhitaṃ.

ອິດຖີລິງ ທີ່ມີ ໂອ ເປັນອັກສອນສຸດທ້າຍ ເຊິ່ງມີປົກກະຕິເປັນ ໂອ-ກາຣັນຕະ ຈົບແລ້ວ.


Evaṃ sabbathāpi ākāranta ivaṇṇanta uvaṇṇantokārantavasena chabbidhāni itthiliṅgāni niravasesato gahitāni bhavanti. Etesu pana kesañci ākārantānaṃ īkārantānañca katthaci paccattekavacanassa ekārādesavasena yo pabhedo dissati, so idāni vuccati. Tathā hi –

ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ໂດຍປະການທັງປວງ, ອິດຖີລິງ ໖ ປະເພດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງ ອາ-ກາຣັນຕະ, ອິ-ວັນນັນຕະ (ອິ, ອີ), ອຸ-ວັນນັນຕະ (ອຸ, ອູ), ແລະ ໂອ-ກາຣັນຕະ ຈຶ່ງເປັນອັນຖືເອົາແລ້ວໂດຍບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ. ແຕ່ໃນລິງເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄວາມຕ່າງກັນໃດ ທີ່ປາກົດໃນບາງແຫ່ງ ແຫ່ງສັບທີ່ມີ ອາ-ກາຣັນຕະ ແລະ ອີ-ກາຣັນຕະ ບາງສັບ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການແປງ ປັດຈັດຕະເອກະວະຈະນະ (ປະຖົມມາເອກະວັດຈະນະ) ເປັນ ເອ, ຄວາມຕ່າງກັນນັ້ນ ຈະກ່າວເຖິງໃນບັດນີ້. ດັ່ງທີ່ປາກົດວ່າ—


‘‘Na tvaṃ rādha vijānāsi, aḍḍharatte anāgate;

Abyayataṃ vilapasi, viratte kosiyāyane’’ti

“ແນ່ຣາທະ! ທ່ານຍັງບໍ່ຮູ້, ເມື່ອເວລາເຄິ່ງຄືນຍັງມາບໍ່ເຖິງ; ທ່ານຍ່ອມຈົ່ມເພີ້ຢ່າງບໍ່ມີປະໂຫຍດ, ແນ່ນາງໂກສິຍາຍະນີ ຜູ້ປາສະຈາກຄວາມຮັກ!”


Imasmiṃ rādhajātake ‘‘virattā’’ti ākārantavasena vattabbe paccattavacanassa ekārādesavasena ‘‘viratte’’ti vuttaṃ. Tathā ‘‘kosiyāyanī’’ti īkārantavasena vattabbe paccattavacanassa ekārādesavasena ‘‘kosiyāyane’’ti vuttaṃ. Tena aṭṭhakathācariyo ‘‘viratte kosiyāyaneti mātā no kosiyāyanī brāhmaṇī virattā amhākaṃ pitari nippemā jātā’’ti atthaṃ saṃvaṇṇesi. Nanu ca bho pāḷiyaṃ ‘‘viratte’’ti, ‘‘kosiyāyane’’ti ca paccattavacanassa dassanato ‘‘ekārantampi itthiliṅgaṃ atthī’’ti vattabbanti? Na vattabbaṃ ākārīkārantogadharūpavisesattā tesaṃ rūpānaṃ. Ādesavasena [Pg.298] hi siddhattā visuṃ ekārantaṃ itthiliṅgaṃ nāma natthi, tasmā itthiliṅgānaṃ yathāvuttā chabbidhatāyeva gahetabbā.

ໃນຣາທະຊາດົກນີ້, ເມື່ອຄວນກ່າວໂດຍຄວາມເປັນ ອາ-ກາຣັນຕະ ວ່າ ‘ວິຣັດຕາ’, ແຕ່ເພາະການແປງປັດຈັດຕະວັດຈະນະ ເປັນ ເອ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ ‘ວິຣັດເຕ’. ແລະ ເມື່ອຄວນກ່າວໂດຍຄວາມເປັນ ອີ-ກາຣันຕະ ວ່າ ‘ໂກສິຍາຍະນີ’, ແຕ່ເພາະການແປງປັດຈັດຕະວັດຈະນະ ເປັນ ເອ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ ‘ໂກສິຍາຍະເນ’. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ, ພຣະອັດຖະກະຖາຈານ ຈຶ່ງໄດ້ອະທິບາຍເນື້ອຄວາມໄວ້ວ່າ ‘ຄຳວ່າ ວິຣັດເຕ ໂກສິຍາຍະເນ ໝາຍເຖິງ ມານດາຂອງພວກເຮົາ ເປັນພຣາມມະນີ ຊື່ວ່າ ໂກສິຍາຍະນີ ຜູ້ປາສະຈາກຄວາມຮັກ ຄືເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມຮັກໃນບິດາຂອງພວກເຮົາ’. ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ! ບໍ່ແມ່ນວ່າ ເພາະຄວາມປາກົດແຫ່ງປັດຈັດຕະວັດຈະນະ ວ່າ “ວິຣັດເຕ” ແລະ “ko-si-ya-ya-ne” ໃນພຣະບາລີ, ຄວນກ່າວວ່າ “ອິດຖີລິງ ທີ່ມີ ເອ ເປັນອັກສອນສຸດທ້າຍ ກໍມີຢູ່” ບໍ່ແມ່ນຫຼື? ບໍ່ຄວນກ່າວຢ່າງນັ້ນ, ເພາະຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນຮູບພິເສດທີ່ສົງເຄາະເຂົ້າໃນ ອາ-ກາຣັນຕະ ແລະ ອີ-ກາຣັນຕະ. ເພາະວ່າ ເພາະຄວາມສຳເລັດຮູບໂດຍອຳນາດແຫ່ງການແປງ (ອາເທສະ), ອິດຖີລິງ ທີ່ມີ ເອ ເປັນອັກສອນສຸດທ້າຍ ໂດຍສະເພາະ ຈຶ່ງບໍ່ມີ, ເພາະສະນັ້ນ ຄວນຖືເອົາຄວາມເປັນ ໖ ປະເພດ ແຫ່ງອິດຖີລິງທັງຫຼາຍ ຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວເທົ່ານັ້ນ.


Iccevaṃ itthiliṅgānaṃ, pakiṇṇanayasālinī;

Padamālā vibhattā me, sāsanatthaṃ sayambhuno.

“ຕາຕະລາງການແຈກຮູບຄຳ (ປະທະມາລາ) ແຫ່ງອິດຖີລິງທັງຫຼາຍ ທີ່ງົດງາມດ້ວຍແນວທາງອັນຫຼាកຫຼາຍ ຢ່າງນີ້, ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຈຳແນກໄວ້ແລ້ວ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພຣະສາສະໜາ ຂອງພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ຊົງອຸບັດຂຶ້ນເອງ.”


Saddanītisūriyoyaṃ,Anekasuvinicchayarasmikalāpo;

Saṃsayandhakāranudo,Kassa matipadumaṃ na vikāse.

“ພຣະອາທິດຄືຄຳພີສັດທະນີຕິນີ້, ມີກຸ່ມລັງສີຄືການວິນິດໄສອັນດີງາມຫຼាកຫຼາຍ; ກຳຈັດຄວາມມືດຄືຄວາມສົງໄສ, ຈະບໍ່ເຮັດໃຫ້ດອກບົວຄືປັນຍາຂອງໃຜເບັ່ງບານໄດ້ແນວໃດ?”


Iti navaṅge sāṭṭhakathe piṭakattaye byappathagatīsu viññūnaṃ

ດັ່ງນີ້, ເພື່ອຄວາມສະຫຼາດຂອງນັກປາດທັງຫຼາຍ ໃນແນວທາງແຫ່ງພຣະໄຕປິໂດກ ພ້ອມທັງອັດຖະກະຖາ ອັນມີອົງ ໙


Kosallatthāya kate saddanītippakaraṇe

ໃນຄຳພີສັດທະນີຕິ ທີ່ແຕ່ງຂຶ້ນ


Itthiliṅgānaṃ nāmikapadamālāvibhāgo

La ການຈຳແນກຕາຕະລາງການແຈກຮູບຄຳນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ແຫ່ງອິດຖີລິງທັງຫຼາຍ


Aṭṭhamo paricchedo.

ປະຣິດເສດ (ບົດ) ທີ ໘.


9. Napuṃsakaliṅganāmikapadamālā

໙. ຕາຕະລາງການແຈກຮູບຄຳນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ແຫ່ງນະປຸງສະກະລິງ


Atha pubbācariyamataṃ purecaraṃ katvā niggahītantanapuṃsakaliṅgānaṃ ‘‘bhūtaṃ’’iccādikassa pakatirūpassa nāmikapadamālaṃ vakkhāma –

ລຳດັບນັ້ນ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວຕາຕະລາງການແຈກຮູບຄຳນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ແຫ່ງຮູບປົກກະຕິ ມີ ‘ພູຕັງ’ ເປັນຕົ້ນ ແຫ່ງນະປຸງສະກະລິງ ທີ່ມີນິກຄະຫິດເປັນອັກສອນສຸດທ້າຍ ໂດຍກະທຳມະຕິຂອງພຣະບູຮານາຈານໄວ້ໃນເບື້ອງໜ້າ—


Cittaṃ, cittāni. Cittaṃ, cittāni. Cittena, cittehi, cittebhi. Cittassa, cittānaṃ. Cittā, cittasmā, cittamhā, cittehi, cittebhi. Cittassa, cittānaṃ. Citte, cittasmiṃ, cittamhi, cittesu. Bho citta, bho cittā, bhavanto cittāni. Yamakamahātheramataṃ.

ຈິດຕັງ, ຈິດຕານິ. ຈິດຕັງ, จິດຕານິ. ຈິດຕເຕນະ, ຈິດຕເຕຫິ, ຈິດຕເຕພິ. ຈິດຕັດສະ, ຈິດຕານັງ. ຈິດຕາ, ຈິດຕັສມາ, ຈິດຕັມຫາ, ຈິດຕເຕຫິ, ຈິດຕເຕພິ. ຈິດຕັດສະ, ຈິດຕານັງ. ຈິດຕເຕ, ຈິດຕັສມິງ, ຈິດຕັມຫິ, ຈິດຕເຕສຸ. ໂພ ຈິດຕະ, ໂພ ຈິດຕາ, ພະວັນໂຕ ຈິດຕານິ. ນີ້ຄືມະຕິຂອງພຣະມະຫາເຖຣະ ຜູ້ຊື່ວ່າ ຍະມະກະ.


Ettha kiñcāpi ‘‘cittā’’ti paccattabahuvacanaṃ ‘‘citte’’ti upayogabahuvacanañca anāgataṃ, tathāpi tattha tattha aññesampi tādisānaṃ niggahītantanapuṃsakarūpānaṃ dassanato vibhaṅgapāḷiyañca ‘‘cha cittā abyākatā’’tiādidassanato gahetabbameva[Pg.299], tasmā ‘‘cittaṃ, cittāni, cittā. Cittaṃ, cittāni, citte’’ti kamo veditabbo. Niggahītantānañhi napuṃsakaliṅgānaṃ katthaci okārantapulliṅgānaṃ viya paccattopayogabahuvacanāni bhavanti. Tāni ca pulliṅgena vā saliṅgena vā aliṅgena vā saddhiṃ samānādhikaraṇāni hutvā kevalāni vā pāvacane sañcaranti. Atra ‘‘cattāro satipaṭṭhānā. Cattāro sammappadhānā. Sabbe mālā upentimaṃ. Yassa ete dhanā atthi. Cattāro mahābhūtā. Tīṇindriyā. Dve indriyā. Dasindriyā. Dve mahābhūte nissāya dve mahābhūtā, pañca viññāṇā, caturo aṅge adhiṭṭhāya, semi vammikamatthake, rūpā saddā rasā gandhā. Rūpe ca sadde ca atho rase ca. Cakkhuñca paṭicca rūpe ca uppajjati cakkhuviññāṇa’’nti evamādayo anekasatā pāḷippadesā daṭṭhabbā.

ໃນຕາຕະລາງນີ້, ເຖິງແມ່ນວ່າ ‘ຈິດຕາ’ ເຊິ່ງເປັນປັດຈັດຕະພະຫຸວັດຈະນະ (ປະຖົມມາພະຫຸວັດຈະນະ) ແລະ ‘ຈິດຕເຕ’ ເຊິ່ງເປັນອຸປະໂຍຄະພະຫຸວັດຈະນະ (ທຸຕິຍາພະຫຸວັດຈະນະ) ຈະບໍ່ໄດ້ມາເຖິງ (ບໍ່ໄດ້ສະແດງໄວ້), ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ເພາະຄວາມປາກົດແຫ່ງຮູບນະປຸງສະກະລິງ ທີ່ມີນິກຄະຫິດເປັນອັກສອນສຸດທ້າຍ ແມ້ນອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນັ້ນ ໃນທີ່ນັ້ນໆ ແລະ ເພາະຄວາມປາກົດໃນວິພັງຄະປາລີ ວ່າ ‘ຊະ ຈິດຕາ ອະພະຍາກະຕາ’ (ຈິດ ໖ ເປັນອະພະຍາກິດ) ເປັນຕົ້ນ, ຈຶ່ງຄວນຖືເອົາຢ່າງແທ້ຈິງ, ເພາະສະນັ້ນ ຄວນຊາບລຳດັບວ່າ ‘ຈິດຕັງ, ຈິດຕານິ, ຈິດຕາ. ຈິດຕັງ, ຈິດຕານິ, จິດຕເຕ’ ດັ່ງນີ້. ເພາະວ່າ ແຫ່ງນະປຸງສະກະລິງທັງຫຼາຍ ທີ່ມີນິກຄະຫິດເປັນອັກສອນສຸດທ້າຍ, ປັດຈັດຕະພະຫຸວັດຈະນະ ແລະ ອຸປະໂຍຄະພະຫຸວັດຈະນະ ທັງຫຼາຍ ຍ່ອມມີໃນບາງແຫ່ງ ເໝືອນກັບປຸລລິງ ທີ່ມີ ໂອ ເປັນອັກສອນສຸດທ້າຍ. ແລະ ບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ມີວິພັດສະເໝີກັນ (ສະມານາທິກະຣະນະ) ກັບປຸລລິງກໍດີ, ກັບລິງຂອງຕົນກໍດີ, ກັບອະລິງກໍດີ ຫຼື ເປັນບົດດ່ຽວໆ ກໍດີ ຍ່ອມທ່ອງທ່ຽວໄປ (ປາກົດ) ໃນພຣະປາພົດ (ພຣະທຳວິນັຍ). ໃນເລື່ອງນີ້, ພຣະປາລີຫຼາຍຮ້ອຍບົດ ມີ ‘ຈັດຕາໂຣ ສະຕິປັດຖານາ (ສະຕິປັດຖານ ໔), ຈັດຕາໂຣ ສັມມັບປະທານາ (ສັມມັບປະທານ ໔), ສັບເພ ມາລາ ອຸເປນຕິມັງ, ຍັດສະ ເອເຕ ທະນາ ອັດຖິ, ຈັດຕາໂຣ ມະຫາພູຕາ (ມະຫາພູດ ໔), ຕີນິນທຣิຍາ (ອິນຊີ ໓), ທເວ ອິນທຣິຍາ (ອິນຊີ ໒), ທະສິນທຣິຍາ (ອິນຊີ ໑໐), ทເວ ມະຫາພູເຕ ນິສສາຍະ ທເວ ມະຫາພູຕາ (ອາໄສມະຫາພູດ ໒ ແລ້ວ ມະຫາພູດ ໒), ປັນຈະ ວິນຍານາ (ວິນຍານ ໕), ຈະຕຸໂຣ ອັງເຄ ອະທິສຖານຍະ (ຕັ້ງໝັ້ນໃນອົງ ໔), ເສມິ ວັມມິກະມັດຖະເກ (ນອນເທິງຍອດຈອມປວກ), ຮູປາ ສັດທາ ຣະສາ ຄັນທາ (ຮູບ ສຽງ ລົດ ກິ່ນ), ຮູເປ ຈະ ສັດເທ ຈະ ອະໂທ ຣະເສ ຈະ (ທັງໃນຮູບ ທັງໃນສຽງ ແລະໃນລົດ), ຈັກຂຸນຈະ ປະຕິດຈະ ຮູເປ ຈະ ອຸບປັດຊະຕິ ຈັກຂຸວິນຍານັງ (ເພາະອາໄສຈັກຂຸແລະຮູບ ຈັກຂຸວິນຍານຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ)’ ເປັນຕົ້ນ ພຶງເຫັນໄດ້.


Ettha pana ‘‘satipaṭṭhānā’’tiādīni padāni liṅgavipallāsavasena vuttānīti na gahetabbāni satipaṭṭhānasaddādīnaṃ paṭhamekavacanaṭṭhāne okārantapulliṅgabhāvena ṭhitabhāvassa adassanato. ‘‘Cattāro’’tiādīniyeva pana padāni liṅgavipallāsavasena vuttānīti gahetabbāni niyogā niggahītantehi napuṃsakaliṅgehi satipaṭṭhānasaddādīhi saddhiṃ tesaṃ samānādhikaraṇabhāvassa dassanatoti.

ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ບໍ່ຄວນຖືວ່າ ບົດທັງຫຼາຍມີ “ສຕິປຏ຺ຎ຺ຫານາ” (ສະຕິປັດຖານ) ເປັນຕົ້ນ ເປັນບົດທີ່ກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະຫຼັບລິງ (ລິງຄະວິປັລລາດ) ເພາະບໍ່ປາກົດຄວາມເປັນໂອການຕະປຸລລິງ (ຄຳລົງທ້າຍດ້ວຍສະຫຼະ ໂອ ໃນປຸລລິງ) ໃນຕຳແໜ່ງປະຖົມມາພິບັດ ເອກະວະຈະນະ ແຫ່ງສະຕິປັດຖານະສັບເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ຄວນຖືວ່າ ບົດທັງຫຼາຍມີ “ຈຕ຺ຕາໂຣ” (ຈັດຕາໂຣ) ເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ ທີ່ກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະຫຼັບລິງ ເພາະປາກົດຄວາມເປັນສະມານາທິກະຣະນະ (ມີວິບັດແລະລິງສະເໝີກັນ) ແຫ່ງບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ກັບສະຕິປັດຖານະສັບເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນນະປຸງສະກະລິງ ມີນິກຄະຫິດເປັນທີ່ສຸດ ໂດຍຄວາມຈຳເປັນ.


Kecettha vadeyyuṃ – nanu ‘‘satipaṭṭhāno dhammo, citto dhammo, cittā dhammā’’tiādippayogadassanato satipaṭṭhānasaddādīnaṃ [Pg.300] okārantapulliṅgabhāvo labbhati. Evaṃ sante kasmā tumhehi ‘‘satipaṭṭhānasaddādīnaṃ paṭhamekavacanaṭṭhāne okārantapulliṅgabhāvena ṭhitabhāvassa adassanato’’ti vuttaṃ, kasmā ca ekantato satipaṭṭhānasaddādīnaṃ niggahītantanapuṃsakaliṅgatā anumatā, nanu ‘‘satipaṭṭhāno dhammo, citto dhammo, cittā dhammā’’tiādidassanato ‘‘cattāro satipaṭṭhānā’’tiādīsupi ‘‘satipaṭṭhānasaddādayo liṅgavipallāsavasena vuttā’’ti vattabbāti? Na vattabbā, kasmāti ce? ‘‘Satipaṭṭhāno dhammo, citto dhammo, cittā dhammā’’tiādīsupi satipaṭṭhānacittasaddādīnaṃ liṅgavipallāsavasena anicchitabbato. Tattha hi pulliṅgena dhammasaddena yojetuṃ dhammissaro bhagavā dhammāpekkhaṃ katvā ‘‘satipaṭṭhāno, citto, cittā’’ti ca abhāsi. Kevalā hi satipaṭṭhāna cittasaddādayo okārantapulliṅgabhāvena katthacipi yojitā na santi, niggahītantanapuṃsakabhāvena pana yojitā santi.

ໃນຂໍ້ນີ້ ບາງທ່ານອາດຈະກ່າວວ່າ: “ບໍ່ແມ່ນຫຼືວ່າ ເພາະເຫັນການໃຊ້ງານ ເຊັ່ນ “ສຕິປຏ຺ຎ຺ຫາໂນ ທມ຺ໂມ, ຈິຕ຺ໂຕ ທມ຺ໂມ, ຈິຕ຺ຕາ ທມ຺ມາ” ຄວາມເປັນໂອການຕະປຸລລິງ ແຫ່ງສະຕິປັດຖານະສັບເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງມີໄດ້. ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເປັນຫຍັງພວກທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ ‘ເພາະບໍ່ປາກົດຄວາມເປັນໂອການຕະປຸລລິງ ໃນຕຳແໜ່ງປະຖົມມາພິບັດ ເອກະວະຈະນະ ແຫ່ງສະຕິປັດຖານະສັບເປັນຕົ້ນ’ ແລະເປັນຫຍັງຈຶ່ງຍອມຮັບຄວາມເປັນນະປຸງສະກະລິງ ມີນິກຄະຫິດເປັນທີ່ສຸດ ແຫ່ງສະຕິປັດຖານະສັບເປັນຕົ້ນ ໂດຍສ່ວນດຽວ, ບໍ່ແມ່ນຫຼືວ່າ ເພາະເຫັນການໃຊ້ງານ ເຊັ່ນ “ສຕິປຏ຺ຎ຺ຫາໂນ ທມ຺ໂມ, ຈິຕ຺ໂຕ ທມ຺ໂມ, ຈິຕ຺ຕາ ທມ຺ມາ” ເປັນຕົ້ນ ແມ່ນແຕ່ໃນບົດທັງຫຼາຍມີ “ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຎ຺ຫານາ” ເປັນຕົ້ນ ກໍຄວນກ່າວວ່າ ‘ສະຕິປັດຖານະສັບເປັນຕົ້ນ ກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະຫຼັບລິງ’?” ບໍ່ຄວນກ່າວເຊັ່ນນັ້ນ. ຖ້າຖາມວ່າ ເພາະເຫດໃດ? ເພາະວ່າ ແມ່ນແຕ່ໃນບົດທັງຫຼາຍມີ “ສຕິປຏ຺ຎ຺ຫາໂນ ທມ຺ໂມ, ຈິຕ຺ໂຕ ທມ຺ໂມ, ຈິຕ຺ຕາ ທມ຺ມາ” ເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ມີຄວາມປະສົງຈະໃຫ້ສະຕິປັດຖານະສັບ ແລະຈິດຕະສັບເປັນຕົ້ນ ເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະຫຼັບລິງ. ເພາະວ່າ ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ເປັນອິດສະຫຼະແຫ່ງທຳ ເມື່ອຈະຊົງປະກອບກັບທຳມະສັບ ທີ່ເປັນປຸລລິງ ຈຶ່ງຊົງເພັ່ງເລັງເຖິງທຳມະສັບ ແລ້ວຊົງຕັດວ່າ “ສຕິປຏ຺ຎ຺ຫາໂນ, ຈິຕ຺ໂຕ, ຈິຕ຺ຕາ”. ດ້ວຍວ່າ ສະຕິປັດຖານະສັບ ແລະຈິດຕະສັບເປັນຕົ້ນ ໂດຍລຳພັງ ທີ່ປະກອບເປັນໂອການຕະປຸລລິງ ຍ່ອມບໍ່ມີປາກົດໃນທີ່ໃດໆ ເລີຍ, ແຕ່ທີ່ປະກອບເປັນນະປຸງສະກະລິງ ມີນິກຄະຫິດເປັນທີ່ສຸດນັ້ນ ຍ່ອມມີປາກົດຢູ່.


Tathā hi ‘‘citto gahapatī’’ti etthāpi pulliṅgagahapatisaddaṃ apekkhitvā viññāṇe pavattaṃ cittanāmaṃ paṇṇattivasena puggale āropetvā puggalavācakaṃ katvā ‘‘citto’’ti vuttaṃ. Yadi pana viññāṇasaṅkhātaṃ cittamadhippetaṃ siyā, ‘‘citta’’micceva vucceyya. Tasmā ‘‘citto gahapati, cittā itthī’’tiādīsu liṅgavipallāso na icchitabbo sāpekkhattā cittasaddādīnaṃ. Yathā ca ettha, evaṃ ‘‘satipaṭṭhāno dhammo, citto dhammo, cittā dhammā’’tiādīsupi liṅgavipallāso na icchitabbo. ‘‘Cattāro satipaṭṭhānā’’tiādīsu pana satipaṭṭhānasaddādīnaṃ apekkhitabbāni padāni na santi, yehi te pulliṅgāni siyuṃ, tasmā ‘‘cattāro’’tiādīniyeva padāni parivattetvā ‘‘cattāri, sabbāni, etānī’’ti napuṃsakaliṅgavasena gahetvā ‘‘satipaṭṭhānā[Pg.301], sammappadhānā’’tiādīhi padehi yojetabbāni. Īdisesu ṭhānesu keci aṭṭhakathācariyā nikāralopaṃ icchanti ‘‘yā pubbe bodhisattānaṃ, pallaṅkavaramābhuje, nimittāni padissantī’’ti ettha viya. Adassanañhi lopo, tasmā ‘‘cattāri satipaṭṭhānāni, cattāri sammappadhānāni, sabbāni mālānī’tiādikā yojanā kātabbā.

ເພາະວ່າ ແມ່ນແຕ່ໃນຄຳວ່າ “ຈິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕິ” (ຈິດຕະຄະຫະບໍດີ) ນີ້ ພຣະອົງຊົງເພັ່ງເລັງເຖິງຄະຫະປະຕິສັບ ທີ່ເປັນປຸລລິງ ແລ້ວຊົງນ້ອມນຳເອົາຈິດຕະນາມ ທີ່ເປັນໄປໃນວິຍານ ມາຕັ້ງໄວ້ໃນບຸກຄົນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງບັນຍັດ ເຮັດໃຫ້ເປັນຄຳກ່າວເຖິງບຸກຄົນ ແລ້ວຈຶ່ງຕັດວ່າ “ຈິຕ຺ໂຕ”. ແຕ່ຖ້າຫາກຊົງໝາຍເອົາຈິດ ທີ່ນັບເນື່ອງໃນວິຍານ ກໍຄົງຈະຕັດວ່າ “ຈິຕ຺ຕໍ” ເທົ່ານັ້ນ. ເພາະສະນັ້ນ ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ “ຈິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕິ, ຈິຕ຺ຕາ ອິຕ຺ຖີ” ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ຄວນປາຖະໜາການສະຫຼັບລິງ ເພາະຈິດຕະສັບເປັນຕົ້ນ ຍັງຕ້ອງເພັ່ງເລັງເຖິງບົດອື່ນ. ແລະໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ “ສຕິປຏ຺ຎ຺ຫາໂນ ທມ຺ໂມ, ຈິຕ຺ໂຕ ທມ຺ໂມ, ຈິຕ຺ຕາ ທມ຺ມາ” ເປັນຕົ້ນ ກໍບໍ່ຄວນປາຖະໜາການສະຫຼັບລິງ ເຊັ່ນດຽວກັບໃນທີ່ນີ້. ແຕ່ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ “ຈຕ຺ຕາໂຣ ສຕິປຏ຺ຎ຺ຫານາ” ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ມີບົດທີ່ສະຕິປັດຖານະສັບເປັນຕົ້ນ ຈະຕ້ອງເພັ່ງເລັງເຖິງ ເພື່ອໃຫ້ບົດເຫຼົ່ານັ້ນເປັນປຸລລິງ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນປ່ຽນແປງບົດທັງຫຼາຍມີ “ຈຕ຺ຕາໂຣ” ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຖືເອົາໂດຍຄວາມເປັນນະປຸງສະກະລິງ ວ່າ “ຈຕ຺ຕາຣິ, ສພ຺ພານι, ເອຕານິ” ແລ້ວປະກອບເຂົ້າກັບບົດທັງຫຼາຍມີ “ສຕິປຏ຺ຎ຺ຫານາ, ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຫານາ” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຕຳແໜ່ງເຊັ່ນນີ້ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານບາງທ່ານ ປາຖະໜາການລຶບນິກຄະຫິດ ເໝືອນໃນຄຳວ່າ “ຍາ ປຸພ຺ເພ ໂພທິສຕ຺ຕານໍ, ປລ຺ລງ຺ກວຣມາພຸເຊ, ນິມິຕ຺ຕານິ ປທິສ຺ສນ຺ຕິ” ນີ້. ເພາະວ່າ ການບໍ່ປາກົດ ກໍຄືການລຶບ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນເຮັດການປະກອບ ໃຫ້ເປັນ “ຈຕ຺ຕາຣິ ສຕິປຏ຺ຎ຺ຫານານິ, จຕ຺ຕາຣິ ສມ຺ມປ຺ປຎ຺ຫານານິ, ສພ຺ພານິ ມາລານິ” ເປັນຕົ້ນ.


Keci pana ‘‘sabbe mālā upenti ma’’nti ettha mālāsaddaṃ itthiliṅganti maññitvā pulliṅgabhūtaṃ sabbesaddaṃ itthiliṅgavasena parivattetvā ‘‘sabbā mālā’’ti atthaṃ kathenti. Taṃ kiñcāpi yuttataraṃ viya dissati, tathāpi na gahetabbaṃ. Na hi so bhagavā liṅgaṃ naññāsi, na ca ‘‘sabbā mālā upenti ma’’nti dve padāni itthiliṅgāni katvā vattuṃ na sakkhi. Yo evaṃ visadisaliṅgāni padāni uccāresi. Jānantoyeva pana bhagavā vattuṃ sakkontoyeva ca ‘‘sabbe mālā upenti ma’’nti visadisaliṅgāni padāni uccāresi, tasmā pulliṅgabhūtaṃ sabbesaddaṃ ‘‘sabbānī’’ti napuṃsakaliṅgavasena parivattetvā vibhaṅgapāḷiyaṃ ‘‘tīṇindriyā’’ti padaṃ viya luttanikārena napuṃsakaliṅgena mālāsaddena yojetvā ‘‘sabbāni mālānī’’ti attho gahetabbo katthaci ‘‘yassa ete dhanā atthī’’ti ettha viya. Ettha hi yassa etāni dhanānīti attho. Idampettha sallakkhitabbaṃ. Mālāsaddo dviliṅgo itthinapuṃsakavasena. Tiṭṭhatu tassitthiliṅgattaṃ suviññeyyattā, napuṃsakatte pana tīṇi mālāni. ‘‘Mālehi ca gandhehi ca bhagavato sarīraṃ pūjentī’’tiādayo napuṃsakappayogānipi bahū sandissantīti.

ແຕ່ບາງທ່ານ ເຂົ້າໃຈວ່າ ມາລາສັບ ໃນຄຳວ່າ “ສພ຺ເພ ມາລາ ອຸເປນ຺ຕິ ມໍ” ນີ້ ເປັນອິດຖີລິງ ແລ້ວປ່ຽນແປງ ສັບເພສັບ ທີ່ເປັນປຸລລິງ ໃຫ້ເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອິດຖີລິງ ແລ້ວສະແດງອັດວ່າ “ສພ຺ພາ ມາລາ”. ຄຳອະທິບາຍນັ້ນ ເຖິງວ່າຈະເບິ່ງຄືວ່າສົມຄວນກວ່າ ກໍຕາມ, ແຕ່ກໍບໍ່ຄວນຖືເອົາ. ເພາະວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງນັ້ນ ບໍ່ແມ່ນວ່າຈະບໍ່ຊົງຮູ້ລິງ, ແລະບໍ່ແມ່ນວ່າຈະບໍ່ສາມາດຕັດບົດທັງສອງໃຫ້ເປັນອິດຖີລິງ ວ່າ “ສພ຺ພາ ມາລາ ອຸເປນ຺ຕິ ມໍ” ໄດ້, ພຣະອົງຜູ້ຊົງອອກພຣະວາຈາຕັດບົດທີ່ມີລິງບໍ່ຕົງກັນເຊັ່ນນີ້. ແຕ່ເພາະພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຊົງຮູ້ຢູ່ ແລະຊົງສາມາດຢູ່ ຈຶ່ງຊົງອອກພຣະວາຈາຕັດບົດທີ່ມີລິງບໍ່ຕົງກັນ ວ່າ “ສພ຺ເພ ມາລາ ອຸເປນ຺ຕິ ມໍ”, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນປ່ຽນແປງ ສັບເພສັບ ທີ່ເປັນປຸລລິງ ໃຫ້ເປັນ “ສພ຺ພານິ” ໂດຍອຳນາດແຫ່ງນະປຸງສະກະລິງ ແລ້ວປະກອບເຂົ້າກັບມາລາສັບ ທີ່ເປັນນະປຸງສະກະລິງ ໂດຍການລຶບນິກຄະຫິດ ເໝືອນບົດວ່າ “ຕີຓິນ຺ທ຺ຣິຍາ” (ຕີນິນທຣິຍາ) ໃນວິພັງຄະປາລີ ແລ້ວຖືເອົາອັດວ່າ “ສພ຺ພານິ ມາລານິ” ເໝືອນໃນບາງແຫ່ງ ເຊັ່ນ “ຍສ຺ສ ເອເຕ ທນາ ອຕ຺ຖິ” ນີ້. ເພາະວ່າ ໃນຄຳນີ້ ມີອັດວ່າ “ຍສ຺ສ ເອຕານິ ທນານິ”. ຂໍ້ນີ້ກໍຄວນກຳນົດໝາຍໄວ້ໃນທີ່ນີ້. ມາລາສັບ ເປັນສອງລິງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອິດຖີລິງແລະນະປຸງສະກະລິງ. ຄວາມເປັນອິດຖີລິງຂອງມາລາສັບນັ້ນ ຈົ່ງຍົກໄວ້ກ່ອນ ເພາະຮູ້ໄດ້ງ່າຍ, ແຕ່ໃນຄວາມເປັນນະປຸງສະກະລິງ ຍ່ອມເປັນ “ຕີຓິ ມາລານິ”. ແມ່ນແຕ່ການໃຊ້ງານໃນນະປຸງສະກະລິງ ເຊັ່ນ “ມາເລຫິ ຈ ຄນ຺ເດຫິ ຈ ຠຄວໂຕ ສຣີຣໍ ປູເຊນ຺ຕິ” ເປັນຕົ້ນ ກໍຍັງປາກົດຢູ່ເປັນຈຳນວນຫຼາຍ.


Yadi pana bho mālasaddo itthinapuṃsakavasena dviliṅgo, ‘‘sabbe mālā upenti ma’’nti ettha mālāsaddassa itthiliṅgabhāvaparikappane ko doso atthīti? Attheva itthiliṅgasaddassa [Pg.302] pulliṅgabhūtena sabbanāmikapadena saddhiṃ samānādhikaraṇabhāvassābhāvato, napuṃsakaliṅgassa pana pulliṅgabhūtena sabbanāmikapadena saddhiṃ samānādhikaraṇabhāvassa upalabbhanato. Teneva ca ‘‘ete dhanā’’tiādayo payogā pāvacane bahudhā diṭṭhā. Etthāpi pana vadeyyuṃ ‘‘dhanātiādīni vipallāsavasena pulliṅgāniyeva ‘‘ete’’tiādīhi samānādhikaraṇapadehi yojitattā’’ti. Na, napuṃsakāniyevetāni. Yadi hi ‘‘dhanā’’tiādīni pulliṅgāni siyuṃ, katthaci paccattekavacanaṭṭhāne ‘‘eso’’tiādīhi okārantasamānādhikaraṇapadehi yojitā okārantadhanasaddādayo siyuṃ. Tathārūpānaṃ abhāvato pana ‘‘dhanā indriyā viññāṇā’’tiādayo saddā napuṃsakaliṅgāniyeva honti. Ayaṃ nayo paccattabahuvacanaṭṭhāneyeva labbhati. Napuṃsakaliṅgāni hi visadākārāni pulliṅgarūpāni viya hutvā pulliṅgehipi saddhiṃ caranti, napuṃsakā viya purisavesadhārino purisehīti niṭṭhametthāvagantabbaṃ.

ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ! ຖ້າຫາກມາລາສັບ ເປັນສອງລິງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອິດຖີລິງແລະນະປຸງສະກະລິງ, ໃນຄຳວ່າ “ສພ຺ເພ ມາລາ ອຸເປນ຺ຕິ ມໍ” ນີ້ ຈະມີໂທດຫຍັງໃນການກຳນົດຄວາມເປັນອິດຖີລິງ ແຫ່ງມາລາສັບ? ມີຢູ່, ເພາະບໍ່ມີຄວາມເປັນສະມານາທິກະຣະນະ ແຫ່ງອິດຖີລິງສັບ ກັບສັບພະນາມບົດ ທີ່ເປັນປຸລລິງ, ແຕ່ປາກົດຄວາມເປັນສະມານາທິກະຣະນະ ແຫ່ງນະປຸງສະກະລິງ ກັບສັບພະນາມບົດ ທີ່ເປັນປຸລລິງ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ການໃຊ້ງານ ເຊັ່ນ “ເອເຕ ທນາ” ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງປາກົດຢູ່ເປັນຈຳນວນຫຼາຍໃນພຣະປາພົດ. ແຕ່ໃນຂໍ້ນີ້ ບາງທ່ານອາດຈະກ່າວວ່າ: “ທະນາສັບເປັນຕົ້ນ ເປັນປຸລລິງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະຫຼັບລິງນັ້ນເອງ ເພາະປະກອບເຂົ້າກັບບົດທີ່ມີວິບັດສະເໝີກັນ ເຊັ່ນ “ເອເຕ” ເປັນຕົ້ນ”. ບໍ່ແມ່ນເຊັ່ນນັ້ນ, ບົດເຫຼົ່ານີ້ເປັນນະປຸງສະກະລິງແທ້ໆ. ເພາະວ່າ ຖ້າຫາກທະນາສັບເປັນຕົ້ນ ເປັນປຸລລິງ, ໃນບາງແຫ່ງ ຕຳແໜ່ງປະຖົມມາພິບັດ ເອກະວະຈະນະ ກໍຄົງຈະມີທະນາສັບເປັນຕົ້ນ ທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍສະຫຼະ ໂອ ທີ່ປະກອບເຂົ້າກັບບົດທີ່ມີວິບັດສະເໝີກັນ ທີ່ລົງທ້າຍດ້ວຍສະຫຼະ ໂອ ເຊັ່ນ “ເອໂສ” ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ເພາະບໍ່ມີຮູບແບບເຊັ່ນນັ້ນ, ສັບທັງຫຼາຍມີ “ທນາ, ອິນ຺ທ຺ຣິຍາ, ວິຎ຺ຎາຓາ” ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງເປັນນະປຸງສະກະລິງແທ້ໆ. ວິທີການນີ້ ຍ່ອມໄດ້ສະເພາະໃນຕຳແໜ່ງປະຖົມມາພິບັດ ພະຫຸວະຈະນະ ເທົ່ານັ້ນ. ເພາະວ່ານະປຸງສະກະລິງທັງຫຼາຍ ມີຮູບຮ່າງແປກປະຫຼາດ ຄືກັບມີຮູບເປັນປຸລລິງ ແລ້ວທ່ຽວໄປຮ່ວມກັບປຸລລິງທັງຫຼາຍ ເໝືອນພວກນະປຸງສັກ (ກະເທີຍ) ທີ່ແຕ່ງກາຍເປັນຊາຍ ທ່ຽວໄປຮ່ວມກັບຊາຍທັງຫຼາຍ, ຄວາມຈິງໃນຂໍ້ນີ້ ຄວນຊາບໂດຍປະການທັງປວງ.


Athāpi te pubbe vuttavacanaṃ puna parivattetvā evaṃ vadeyyuṃ ‘‘citto gahapati, cittā itthī’’tiādīsu cittaṃ etassa atthīti citto, cittaṃ etissā atthīti cittā yathā ‘‘saddho, saddhā’’ti evaṃ assatthīti atthavasena gahetabbato liṅgavipallāso nicchitabbo, ‘‘satipaṭṭhāno dhammo, citto dhammo, cittā dhammā’’tiādīni pana evarūpassa atthassa aggahetabbato ‘‘satipaṭṭhānaṃ dhammo, cittaṃ dhammo, cittāni dhammā’’ti vattabbe liṅgavipallāsena ‘‘satipaṭṭhāno dhammo, citto dhammo, cittā dhammā’’tiādi vuttanti liṅgavipallāso icchitabbo’’ti? Tanna, ‘‘citto gahapatī’’tiādīsu pana ‘‘satipaṭṭhāno dhammo’’tiādīsu ca cittasatipaṭṭhānasaddādīnaṃ gahapati dhammādīnaṃ apekkhanavasena niccaṃ pulliṅgabhāvassa icchitattā.

ອີກປະການໜຶ່ງ ຖ້າຫາກພວກເຂົາຈະກັບຄຳເວົ້າທີ່ກ່າວໄວ້ກ່ອນ ແລ້ວກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ: “ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ “ຈິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕິ, ຈິຕ຺ຕາ ອິຕ຺ຖີ” ເປັນຕົ້ນ, ຈິດມີແກ່ຜູ້ນີ້ ຊື່ວ່າ ຈິຕ຺ໂຕ, ຈິດມີແກ່ນາງນີ້ ຊື່ວ່າ ຈິຕ຺ຕາ, ເໝືອນຄຳວ່າ “ສທ຺ໂຘ, ສທ຺ຘາ” (ຜູ້ມີສັດທາ), ເມື່ອຕ້ອງຖືເອົາໂດຍອຳນາດແຫ່ງອັດວ່າ ‘ມີແກ່ຜູ້ນັ້ນ’ ເຊັ່ນນີ້ ບໍ່ຄວນກຳນົດການສະຫຼັບລິງ, ແຕ່ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ “ສຕິປຏ຺ຎ຺ຫາໂນ ທມ຺ໂມ, ຈິຕ຺ໂຕ ທມ຺ໂມ, ຈິຕ຺ຕາ ທມ຺ມາ” ເປັນຕົ້ນ ເພາະບໍ່ຄວນຖືເອົາອັດມີຮູບແບບເຊັ່ນນັ້ນ, ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ “ສຕິປຏ຺ຎ຺ຫານໍ ທມ຺ໂມ, ຈິຕ຺ຕໍ ທມ຺ໂມ, ຈິຕ຺ຕານິ ທມ຺ມາ” ແຕ່ກັບກ່າວວ່າ “ສຕິປຏ຺ຎ຺ຫາໂນ ທມ຺ໂມ, ຈິຕ຺ໂຕ ທມ຺ໂມ, ຈິຕ຺ຕາ ທມ຺ມາ” ເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະຫຼັບລິງ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນປາຖະໜາການສະຫຼັບລິງ”? ຄຳເວົ້ານັ້ນບໍ່ຖືກຕ້ອງ, ເພາະວ່າ ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ “ຈິຕ຺ໂຕ ຄຫປຕິ” ເປັນຕົ້ນ ແລະໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ “ສຕິປຏ຺ຎ຺ຫາໂນ ທມ຺ໂມ” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມປາຖະໜາຄວາມເປັນປຸລລິງສະເໝີ ແຫ່ງຈິດຕະສັບແລະສະຕິປັດຖານະສັບເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເພັ່ງເລັງເຖິງຄະຫະປະຕິສັບແລະທຳມະສັບເປັນຕົ້ນ.


Tathā [Pg.303] hi ekantanapuṃsakaliṅgopi puññasaddo abhisaṅkhārāpekkhanavasena ‘‘puñño abhisaṅkhāro’’ti pulliṅgo jāto, tathā ekantanapuṃsakaliṅgāpi paduma maṅgalasaddādayo aññassatthassāpekkhanavasena ‘‘padumo bhagavā, padumā devī, maṅgalo bhagavā, maṅgalā itthī’’ti ca pumitthiliṅgā jātā. Ekantapulliṅgāpi hatthivisesavācakā kālāvaka gaṅgeyyasaddādayo kulāpekkhanavasena ‘‘kālāvakañca gaṅgeyya’’ntiādinā napuṃsakaliṅgā jātā. Tadapekkhanavasena hi aṭṭhakathāyaṃ ‘‘kālāvako ca gaṅgeyyo’’tiādi pulliṅganiddeso dissati. Evaṃ taṃtadatthānamapekkhanavasena taṃtaṃpakatiliṅgaṃ nāsetvā aparaṃ liṅgaṃ patiṭṭhāpetvā niddeso dissati, na ca tāni sabbānipi liṅgāni taddhitavasena aññaliṅgāni jātāni, atha kho gahapatidhammādīnaṃ apekkhanavaseneva aññaliṅgāni jātāni, tasmā ‘‘petāni bhoti puttāni, khādamānā tuvaṃ pure. Siviputtāni cavhaya. Evaṃ dhammāni sutvāna, vippasīdanti paṇḍitā’’tiādīsuyeva liṅgavipallāso icchitabbo anaññāpekkhakattā vuttadhammasaddādīnaṃ, na pana ‘‘citto gahapati, cittā itthī, satipaṭṭhāno dhammo, citto dhammo, cittā dhammā’’tiādīsu cittasaddādīnaṃ vipallāso icchitabbo gahapati dhammādīnaṃ apekkhakattā tesanti niṭṭhametthāvagantabbaṃ, idañca ekaccānaṃ sammohaṭṭhānaṃ, tasmā saddhammaṭṭhitiyā ayaṃ nīti saddhāsampannehi kulaputtehi sādhukaṃ manasi kātabbā.

ເພາະວ່າ ແມ່ນແຕ່ປຸນຍະສັບ ທີ່ເປັນນະປຸງສະກະລິງໂດຍສ່ວນດຽວ ກໍຍັງກາຍເປັນປຸລລິງ ວ່າ “ປຸຎ຺ໂຎ ອຠິສງ຺ຂາໂຣ” (ປຸນໂຍ ອະພິສັງຂາໂຣ) ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເພັ່ງເລັງເຖິງອະພິສັງຂານ, ເຊັ່ນດຽວກັນ ປະທຸມະສັບແລະມັງຄະລະສັບເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນນະປຸງສະກະລິງໂດຍສ່ວນດຽວ ກໍຍັງກາຍເປັນປຸລລິງແລະອິດຖີລິງ ວ່າ “ປທຸໂມ ຠຄວາ, ປທຸມາ ເທວີ, ມງ຺ຄໂລ ຠຄວາ, ມງ຺ຄລາ ອิຕ຺ຖີ” ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເພັ່ງເລັງເຖິງອັດອື່ນ. ກາລາວະກະສັບແລະຄັງເຄຍຍະສັບເປັນຕົ້ນ ທີ່ບອກຊ້າງຊະນິດພິເສດ ເຊິ່ງເປັນປຸລລິງໂດຍສ່ວນດຽວ ກໍຍັງກາຍເປັນນະປຸງສະກະລິງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເພັ່ງເລັງເຖິງຕະກູນ (ກຸລະ) ເຊັ່ນ “ກາລາວກຎ຺ຈ ຄງ຺ເຄຍ຺ຍໍ” ເປັນຕົ້ນ. ເພາະການເພັ່ງເລັງເຖິງຕະກູນນັ້ນເອງ ໃນອັດຖະກະຖາຈຶ່ງປາກົດການສະແດງເປັນປຸລລິງ ວ່າ “ກາລາວໂກ ຈ ຄງ຺ເຄຍ຺ໂຍ” ເປັນຕົ້ນ. ການສະແດງອອກໂດຍການລະເສຍເຊິ່ງປົກກະຕິລິງນັ້ນໆ ແລ້ວຕັ້ງລິງອື່ນໄວ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເພັ່ງເລັງເຖິງອັດນັ້ນໆ ຍ່ອມປາກົດຢ່າງນີ້, ແລະລິງທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍບໍ່ແມ່ນວ່າຈະກາຍເປັນລິງອື່ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕັດທິດ, ແຕ່ທີ່ແທ້ກໍກາຍເປັນລິງອື່ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເພັ່ງເລັງເຖິງຄະຫະປະຕິສັບແລະທຳມະສັບເປັນຕົ້ນນັ້ນເອງ, ເພາະສະນັ້ນ ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ “ເປຕານິ ໂຠຕິ ປຸຕ຺ຕານິ, ຂາທມານາ ຕຸວໍ ປຸເຣ. ສິວິປຸຕ຺ຕານິ ຈວ຺ຫຍ. ເອວໍ ຘມ຺ມານິ ສຸຕ຺ວານ, ວິປ຺ປສີທນ຺ຕິ ປຓ຺ຎิຕາ” ເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ ທີ່ຄວນປາຖະໜາການສະຫຼັບລິງ ເພາະທຳມະສັບເປັນຕົ້ນທີ່ກ່າວໄວ້ ບໍ່ຕ້ອງເພັ່ງເລັງເຖິງບົດອື່ນ, ແຕ່ບໍ່ຄວນປາຖະໜາການສະຫຼັບລິງແຫ່ງຈິດຕະສັບເປັນຕົ້ນ ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ “ຈิຕ຺ໂຕ ຄຫປຕິ, ຈິຕ຺ຕາ ອິຕ຺ຖີ, ສຕິປຏ຺ຎ຺ຫາໂນ ທມ຺ໂມ, ຈິຕ຺ໂຕ ທມ຺ໂມ, ຈິຕ຺ຕາ ທມ຺ມາ” ເປັນຕົ້ນ ເພາະບົດເຫຼົ່ານັ້ນຕ້ອງເພັ່ງເລັງເຖິງຄະຫະປະຕິສັບແລະທຳມະສັບເປັນຕົ້ນ, ຄວາມຈິງໃນຂໍ້ນີ້ ຄວນຊາບໂດຍປະການທັງປວງ, ແລະຂໍ້ນີ້ກໍເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມຫຼົງຜິດຂອງບາງຄົນ, ເພາະສະນັ້ນ ກຸນລະບຸດຜູ້ສົມບູນດ້ວຍສັດທາ ຄວນໃສ່ໃຈໃນລະບຽບວິທີນີ້ໃຫ້ດີ ເພື່ອຄວາມດຳລົງໝັ້ນແຫ່ງພຣະສັດທຳ.


Badaratitthavihāravāsī ācariyadhammapālo pana ‘‘aparimāṇā padā aparimāṇā akkharā aparimāṇā byañjanāti pāḷippadese [Pg.304] ‘padā akkharā byañjanā’ti liṅgavipallāso katoti daṭṭhabba’’nti āha. Etthāpi mayaṃ ‘‘padā’’ti idaṃ ‘‘indriyā rūpā’’tiādīni viya napuṃsakaliṅgamevāti vadāma okārantavasena paṭhamekavacanantabhāvābhāvato, itaradvayaṃ pana napuṃsakaliṅgantipi pulliṅgantipi gahetabbaṃ niggahītantokārantavasena paṭhamekavacanantabhāvassūpalabbhanato. Tathā hi ‘‘puttāni latāni pabbatāni dhammānī’’tiādīnaṃyeva liṅgavipallāsāni icchitabbāni niggahītantavasena paṭhamekavacanantatāya anupaladdhito, tesañcokārantākārantavasena paṭhamekavacanantatādassanato. ‘‘Jarādhammaṃ mā jīrī’’ti idaṃ pana aññapadatthavasena napuṃsakaṃ jātanti daṭṭhabbaṃ.

ສ່ວນພຣະອາຈານທຳມະປາລະ ຜູ້ສະຖິດຢູ່ທີ່ພັດທະຣະຕິດຖະວິຫານ ກ່າວວ່າ: “ໃນພຣະປາລີວ່າ ‘ອປຣິມາຓາ ປທາ ອປຣິມາຓາ ອຄ຺ຂຣາ ອປຣິມາຓາ ພ຺ຍຎ຺ຊນາ’ ພຶງເຫັນວ່າ ເຮັດການສະຫຼັບລິງ ວ່າ ‘ປທາ ອຄ຺ຂຣາ ພ຺ຍຎ຺ຊນາ’”. ແມ່ນແຕ່ໃນຂໍ້ນີ້ ພວກຂ້າພະເຈົ້າກໍກ່າວວ່າ ບົດວ່າ “ປທາ” ນີ້ ເປັນນະປຸງສະກະລິງແທ້ໆ ເໝືອນບົດວ່າ “ອິນ຺ທ຺ຣິຍາ, ຣູປາ” ເປັນຕົ້ນ ເພາະບໍ່ມີຄວາມເປັນບົດລົງທ້າຍດ້ວຍວິບັດປະຖົມມາພິບັດ ເອກະວະຈະນະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໂອການຕະ, ສ່ວນບົດທີ່ເຫຼືອທັງສອງ ພຶງຖືເອົາທັງເປັນນະປຸງສະກະລິງແລະປຸລລິງ ເພາະປາກົດຄວາມເປັນບົດລົງທ້າຍດ້ວຍວິບັດປະຖົມມາພິບັດ ເອກະວະຈະນະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງນິກຄະຫິດແລະໂອການຕະ. ເພາະວ່າ ຍ່ອມປາຖະໜາການສະຫຼັບລິງແຫ່ງບົດທັງຫຼາຍມີ “ປຸຕ຺ຕານິ, ລຕານິ, ປພ຺ພຕານິ, ຘມ຺ມານິ” ເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ ເພາະບໍ່ປາກົດຄວາມເປັນບົດລົງທ້າຍດ້ວຍວິບັດປະຖົມມາພິບັດ ເອກະວະຈະນະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງນິກຄະຫິດ, ແຕ່ປາກົດຄວາມເປັນບົດລົງທ້າຍດ້ວຍວິບັດປະຖົມມາພິບັດ ເອກະວະຈະນະ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໂອການຕະແລະອາການຕະ ແຫ່ງບົດເຫຼົ່ານັ້ນ. ສ່ວນບົດວ່າ “ຊຣາຘມ຺ມໍ ມາ ຊີຣິ” ນີ້ ພຶງເຫັນວ່າ ກາຍເປັນນະປຸງສະກະລິງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອັດຂອງບົດອື່ນ.


Bhūtaṃ, bhūtāni, bhūtā. Bhūtaṃ, bhūtāni, bhūte. Bhūtena, bhūtehi, bhūtebhi. Bhūtassa, bhūtānaṃ. Bhūtā, bhūtasmā, bhūtamhā, bhūtehi, bhūtebhi. Bhūtassa, bhūtānaṃ. Bhūte, bhūtasmiṃ, bhūtamhi, bhūtesu. Bho bhūta, bhavanto bhūtāni, bhavanto bhūtā. Evaṃ cittanayena nāmikapadamālā bhavati.

ພູຕໍ, ພູຕານິ, ພູຕາ. ພູຕໍ, ພູຕານິ, ພູເຕ. ພູເຕນ, ພູເຕຫິ, ພູເຕຠິ. ພູຕສ຺ສ, ພູຕານໍ. ພູຕາ, ພູຕສ຺ມາ, ພູຕມ຺ຫາ, ພູເຕຫິ, ພູເຕຠິ. ພູຕສ຺ສ, ພູຕານໍ. ພູເຕ, ພູຕສ຺ມິໍ, ພູຕມ຺ຫິ, ພູເຕສຸ. ໂຠ ພູຕ, ຠວນ຺ໂຕ ພູຕານິ, ຠວນ຺ໂຕ ພູຕາ. ຕາຕະລາງການແຈກວິບັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຍ່ອມມີດ້ວຍໄນແຫ່ງຈິດຕະສັບ ຢ່າງນີ້.


Iminā nayena ‘‘mahābhūtaṃ bhavittaṃ bhūnaṃ bhavana’’miccādīnaṃ bhūdhātumayānaṃ niggahītantapadānaṃ aññesañca ‘‘vatta’’miccādīnaṃ niggahītantapadānaṃ nāmikapadamālā veditabbā.

ດ້ວຍໄນນີ້ ພຶງຊາບບົດແຈກວິບັດນາມ ແຫ່ງບົດທີ່ມີນິກຄະຫິດເປັນທີ່ສຸດ ເຊິ່ງສຳເລັດມາຈາກພູທາດ ມີ “ມຫາຠູຕໍ, ຠວິຕ຺ຕໍ, ຠູນໍ, ຠວນໍ” ເປັນຕົ້ນ ແລະແຫ່ງບົດທີ່ມີນິກຄະຫິດເປັນທີ່ສຸດອື່ນໆ ມີ “ວຕ຺ຕໍ” ເປັນຕົ້ນ.


Vattaṃ rūpaṃ sotaṃ ghānaṃ, dukkhaṃ pupphaṃ jhānaṃ ñāṇaṃ;

Dānaṃ sīlaṃ puññaṃ pāpaṃ, vajjaṃ saccaṃ yānaṃ chattaṃ.

ວັດຕະ (ວັດ), ຮູບ, ໂສຕະ (ຫູ), ຄານະ (ດັງ), ທຸກ, ບຸບຜາ (ດອກໄມ້), ຊານ, ປັນຍາ (ຄວາມຮູ້); ທານ, ສິນ, ບຸນ, ບາບ, ວັດຊະ (ໂທດ), ສັດຈະ (ຄວາມຈິງ), ຍານ (ພາຫະນະ), ສັດ (ຄັນຮົ່ມ).


Sakaṭaṃ kanakaṃ tagaraṃ nagaraṃ, taraṇaṃ caraṇaṃ dharaṇaṃ maraṇaṃ;

Nayanaṃ vadanaṃ karaṇaṃ lavanaṃ, vasanaṃ pavanaṃ bhavanaṃ gaganaṃ.

ສະກະຕະ (ກວຽນ), ກະນະກະ (ທອງຄຳ), ຕະຄະຣະ (ກິດສະໜາ), ນະຄອນ, ຕະຣະນະ (ການຂ້າມ), ຈະຣະນະ (ຄວາມປະພຶດ), ທະຣະນະ (ການຊົງໄວ້), ມະຣະນະ (ຄວາມຕາຍ); ນະຍະນະ (ດວງຕາ), ວະທະນະ (ໃບໜ້າ), ກະຣະນະ (ການເຮັດ), ລະວະນະ (ການກ່ຽວ), ວະສະນະ (ເຄື່ອງນຸ່ງ), ປະວະນະ (ລົມ), ພະວະນະ (ພົບ/ເຮືອນ), ຄະຄະນະ (ທ້ອງຟ້າ).


Amataṃ puḷinaṃ mālaṃ, āsanaṃ savanaṃ mukhaṃ;

Padumaṃ uppalaṃ vassaṃ, locanaṃ sādhanaṃ sukhaṃ.

ອະມະຕະ (ຄວາມບໍ່ຕາຍ), ປຸລິນະ (หาດຊາຍ), ມາລາ (ພວງມາໄລ), ອາສະນະ (ທີ່ນັ່ງ), ສະວະນະ (ການຟັງ), ມຸຂະ (ປາກ/ໃບໜ້າ); ປະທຸມະ (ດອກບົວຫຼວງ), ອຸບປະລະ (ດອກບົວຂຽວ), ວັດສະ (ຝົນ/ປີ), ໂລຈະນະ (ດວງຕາ), ສາທະນະ (ການເຮັດໃຫ້ສຳເລັດ), ສຸຂະ (ຄວາມສຸກ).


Tāṇaṃ [Pg.305] mūlaṃ dhanaṃ kūlaṃ, maṅgalaṃ naḷinaṃ phalaṃ;

Hiraññaṃ ambujaṃ dhaññaṃ, jālaṃ liṅgaṃ padaṃ jalaṃ.

ຕານະ (ທີ່ເພິ່ງ), ມູລະ (ຮາກ/ມູນຄ່າ), ທະນະ (ຊັບ), ກູລະ (ຝັ່ງ), ມັງຄະລະ (ມຸງຄຸນ), ນະລິນະ (ດອກບົວ), ຜະລະ (ຜົນໄມ້/ຜົນ); ຫິຣັນຍະ (ເງິນ/ຄຳ), ອຳພຸຊະ (ດອກບົວ), ທັນຍະ (ເຂົ້າເປືອກ), ຊາລະ (ຕາໜ່າງ), ລິງຄະ (ເພດ/ເຄື່ອງໝາຍ), ປະທະ (ບົດ/ຮອຍຕີນ), ຈະລະ (ນ້ຳ).


Aṅgaṃ paṇṇaṃ susānaṃ saṃ, āvudhaṃ hadayaṃ vanaṃ;

Sopānaṃ cīvaraṃ pāṇaṃ, alātaṃ indriyaṃ kulaṃ.

ອັງຄະ (ອະໄວຍະວະ/ສ່ວນ), ປັນນະ (ໃບໄມ້/ໜັງສື), ສຸສານະ (ປ່າຊ້າ), ສັງ (ຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງ), ອາວຸດທະ (ອາວຸດ), ຫະທະຍະ (ຫົວໃຈ), ວະນະ (ປ່າ); ໂສປານະ (ຂັ້ນໄດ), ຈີວະຣະ (ຈີວອນ), ປານະ (ຊີວິດ/ສັດມີຊີວິດ), ອະລາຕະ (ດຸ້ນຟືນມີໄຟ), ອິນຊີ (ອິນທຣິຍະ), ກຸລະ (ຕະກູນ).


Lohaṃ kaṇaṃ balaṃ pīṭhaṃ, aṇḍaṃ ārammaṇaṃ puraṃ;

Araññaṃ tīramassattha-miccādīni samuddhare.

ຄວນຍົກຂຶ້ນສະແດງ (ຄຳສັບທັງຫຼາຍມີ) ໂລຫະ, ກະນະ (ແກບ), ພະລະ (ກຳລັງ), ພີຖະ (ຕັ່ງ), ອັນດະ (ໄຂ່), ອາຣຳມະນະ (ອາລົມ), ປຸຣະ (ເມືອງ), ອະຣັນຍະ (ປ່າ), ຕີຣະ (ຝັ່ງ), ອັດສັດຖະ (ຕົ້ນໂພ) ເປັນຕົ້ນ.


Imāni cittasaddena sabbathāpi sadisāni, imāni pana visadisāni. Seyyathidaṃ –

ຄຳເຫຼົ່ານີ້ຄືກັນກັບ "ຈິດຕະ" ສັບ ໂດຍປະການທັງປວງ, ແຕ່ຄຳເຫຼົ່ານີ້ຕ່າງກັນ. ດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້ -


‘‘Cammaṃ vesma’’ntiādīni, ekadhāyeva bhijjare;

‘‘Kammaṃ thāmaṃ guṇava’’nti-ādīni tu anekadhā.

ຄຳທັງຫຼາຍມີ "ຈຳມະ" (ໜັງ) ແລະ "ເວສມະ" (ເຮືອນ) ເປັນຕົ້ນ ແຈກວິພັດໂດຍວິທີດຽວເທົ່ານັ້ນ; ສ່ວນຄຳທັງຫຼາຍມີ "ກຳມະ" (ກຳ), "ຖາມະ" (ກຳລັງ) ແລະ "ຄຸນະວັນຕຸ" (ຜູ້ມີຄຸນ) ເປັນຕົ້ນ ແຈກວິພັດໂດຍຫຼາຍວິທີ.


Kathaṃ?

ແນວໃດ?


Camme, cammasmiṃ, cammamhi, cammani, vesme, vesmasmiṃ, vesmamhi, vesmani, ghamme, ghammasmiṃ, ghammamhi, ghammani. Evaṃ aññānipi yojetabbāni.

(ແຈກວິພັດດັ່ງນີ້) Camme, cammasmiṃ, cammamhi, cammani, vesme, vesmasmiṃ, vesmamhi, vesmani, ghamme, ghammasmiṃ, ghammamhi, ghammani. ຄຳອື່ນໆ ກໍຄວນປະກອບຢ່າງນີ້ຄືກັນ.


Kammaṃ, kammāni, kammā. Kammaṃ, kammāni, kamme. Kammena, kammunā, kammanā, kammehi, kammebhi. Kammassa, kammuno, kammānaṃ. Kammasmā, kammamhā, kammunā, kammehi, kammebhi. Kammassa, kammuno, kammānaṃ. Kamme, kammasmiṃ, kammamhi, kammani, kammesu. Bho kamma, bhavanto kammāni, bhavanto kammā.

Kammaṃ, kammāni, kammā. Kammaṃ, kammāni, kamme. Kammena, kammunā, kammanā, kammehi, kammebhi. Kammassa, kammuno, kammānaṃ. Kammasmā, kammamhā, kammunā, kammehi, kammebhi. Kammassa, kammuno, kammānaṃ. Kamme, kammasmiṃ, kammamhi, kammani, kammesu. Bho kamma, bhavanto kammāni, bhavanto kammā.


Thāmasaddassa pana tatiyekavacanaṭṭhānādīsu ‘‘thāmena, thāmunā, thāmassa, thāmuno’’ti ca, ‘‘thāmā, thāmasmā, thāmamhā, thāmunā’’ti ca yojetabbaṃ.

ສ່ວນ "ຖາມະ" ສັບ ໃນຕຳແໜ່ງຕະຕິຍາວິພັດ ເອກະວະຈະນະ ເປັນຕົ້ນ ຄວນປະກອບເປັນ "thāmena, thāmunā, thāmassa, thāmuno" ແລະ "thāmā, thāmasmā, thāmamhā, thāmunā".


Vantu mantu imantupaccayavataṃ pana niggahītantasaddānaṃ ‘‘guṇavaṃ cittaṃ, rucimaṃ pupphaṃ, pāpimaṃ kulaṃ’’ iccādipayogavasena –

ສ່ວນຄຳສັບທີ່ມີ ນິກຄະຫິດ ເປັນທີ່ສຸດ ທີ່ລົງ ວັນຕຸ, ມັນຕຸ ແລະ ອິມັນຕຸ ປັດໄຈ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການໃຊ້ ເຊັ່ນ "guṇavaṃ cittaṃ" (ຈິດທີ່ມີຄຸນ), "rucimaṃ pupphaṃ" (ດອກໄມ້ທີ່ມີຄວາມຮຸ່ງເຮືອງ), "pāpimaṃ kulaṃ" (ຕະກູນທີ່ມີບາບ) ເປັນຕົ້ນ -


Guṇavaṃ[Pg.306], guṇavantāni, guṇavantā, guṇavanti. Guṇavantaṃ, guṇavantāni, guṇavante guṇavanti. Guṇavatā, guṇavantena, guṇavantehi, guṇavantebhi. Guṇavato, guṇavantassa, guṇavataṃ, guṇavantānaṃ. Guṇavatā, guṇavantā, guṇavantasmā, guṇavantamhā, guṇavantehi, guṇavantebhi. Guṇavato, guṇavantassa, guṇavataṃ, guṇavantānaṃ. Guṇavati, guṇavante, guṇavantasmiṃ, guṇavantamhi, guṇavantesu. Bho guṇava, bhavanto guṇavantāni, guṇavanti.

Guṇavaṃ, guṇavantāni, guṇavantā, guṇvanti. Guṇvantaṃ, guṇavantāni, guṇvante guṇvanti. Guṇavatā, guṇvantena, guṇvantehi, guṇvantebhi. Guṇvato, guṇvantassa, guṇvataṃ, guṇvantānaṃ. Guṇavatā, guṇvantā, guṇvantasmā, guṇvantamhā, guṇvantehi, guṇvantebhi. Guṇvato, guṇvantassa, guṇvataṃ, guṇvantānaṃ. Guṇavati, guṇvante, guṇvantasmiṃ, guṇvantamhi, guṇvantesu. Bho guṇava, bhavanto guṇavantāni, guṇvanti.


Evaṃ ‘‘rucimaṃ, rucimantāni, rucima’’ntiiccādinā, ‘‘pāpimaṃ, pāpimantāni, pāpima’’nti iccādinā ca yojetabbaṃ. Apicettha ‘‘guṇavaṃ balavaṃ yasavaṃ satimaṃ gatimaṃ’’iccādinā payogā vitthāretabbā.

ຄວນປະກອບຢ່າງນີ້ ດ້ວຍຄຳວ່າ "rucimaṃ, rucimantāni, rucima" ເປັນຕົ້ນ ແລະ "pāpimaṃ, pāpimantāni, pāpima" ເປັນຕົ້ນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໃນທີ່ນີ້ ຄວນຂະຫຍາຍການໃຊ້ ດ້ວຍຄຳວ່າ "guṇavaṃ balavaṃ yasavaṃ satimaṃ gatimaṃ" ເປັນຕົ້ນ.


Karontasaddassa ‘‘karontaṃ cittaṃ, karontaṃ kula’’nti payogavasena –

ສ່ວນ "ກະຣົນຕະ" ສັບ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການໃຊ້ ເຊັ່ນ "karontaṃ cittaṃ" (ຈິດທີ່ກຳລັງເຮັດ), "karontaṃ kula" (ຕະກູນທີ່ກຳລັງເຮັດ) -


Karontaṃ, karontāni, karontā, karonti. Karontaṃ, karontāni, karonte, karonti. Karotā, karontena, karontehi, karontebhi. Karoto, karato, karontassa, karontānaṃ, karotaṃ. Karotā, karontā, karontasmā, karontamhā, karontehi, karontebhi. Karoto, karato, karontassa, karontānaṃ, karotaṃ. Karoti, karonte, karontasmiṃ, karontamhi, karontesu. Bho karonta, bhavanto, karontāni, karontā, karontīti yojetabbaṃ.

Karontaṃ, karontāni, karontā, karonti. Karontaṃ, karontāni, karonte, karonti. Karotā, karontena, karontehi, karontebhi. Karoto, karato, karontassa, karontānaṃ, karotaṃ. Karotā, karontā, karontasmā, karontamhā, karontehi, karontebhi. Karoto, karato, karontassa, karontānaṃ, karotaṃ. Karoti, karonte, karontasmiṃ, karontamhi, karontesu. Bho karonta, bhavanto, karontāni, karontā, karontī ຄວນປະກອບຢ່າງນີ້.


Gacchantasaddassa tu ‘‘gacchantaṃ cittaṃ, gacchantaṃ kula’’nti payogavasena –

ສ່ວນ "ຄັດສັນຕະ" ສັບ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການໃຊ້ ເຊັ່ນ "gacchantaṃ cittaṃ" (ຈິດທີ່ກຳລັງໄປ), "gacchantaṃ kula" (ຕະກູນທີ່ກຳລັງໄປ) -


Gacchantaṃ, gacchantāni, gacchantā. Gacchantaṃ, gacchantāni, gacchante. Gacchatā, gacchantena, gacchantehi, gacchantebhi. Gacchato, gacchantassa, gacchantānaṃ, gacchataṃ. Gacchatā, gacchantā, gacchantasmā, gacchantamhā, gacchantehi[Pg.307], gacchantebhi. Gacchato, gacchantassa, gacchantānaṃ, gacchataṃ. Gacchati, gacchante, gacchantasmiṃ, gacchantamhi, gacchantesu. Bho gacchaṃ, bho gacchantā, bhavanto gacchantāni, gacchantāti yojetabbaṃ.

Gacchantaṃ, gacchantāni, gacchantā. Gacchantaṃ, gacchantāni, gacchante. Gacchatā, gacchantena, gacchantehi, gacchantebhi. Gacchato, gacchantassa, gacchantānaṃ, gacchataṃ. Gacchatā, gacchantā, gacchantasmā, gacchantamhā, gacchantehi, gacchantebhi. Gacchato, gacchantassa, gacchantānaṃ, gacchataṃ. Gacchati, gacchante, gacchantasmiṃ, gacchantamhi, gacchantesu. Bho gacchaṃ, bho gacchantā, bhavanto gacchantāni, gacchantā ຄວນປະກອບຢ່າງນີ້.


Evaṃ ‘‘carantaṃ dadantaṃ tiṭṭhantaṃ cintayanta’’ntiādīsupi nāmikapadamālā yojetabbā.

ແມ້ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ "carantaṃ dadantaṃ tiṭṭhantaṃ cintayanta" ເປັນຕົ້ນ ກໍຄວນປະກອບຕາຕະລາງການແຈກນາມຢ່າງນີ້ຄືກັນ.


Mahantasaddassa pana koci bhedo, tathā hi ‘‘bārāṇasirajjaṃ nāma mahā’’ti evaṃ ‘‘mahā’’iti napuṃsakapayogadassanato ‘‘mahantaṃ, mahā, mahantāni, mahantā. Mahantaṃ, mahantāni, mahante. Mahatā’’ti kamo veditabbo. Sabbānetāni cittasaddena visadisāni.

ສ່ວນ "ມະຫັນຕະ" ສັບ ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນບາງຢ່າງ, ດ້ວຍວ່າ ເພາະເຫັນການໃຊ້ໃນນະປຸງສະກະລິງຢ່າງນີ້ວ່າ "bārāṇasirajjaṃ nāma mahā" (ຣາຊະອານາຈັກພາຣານະສີ ຊື່ວ່າໃຫຍ່), ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຊາບລຳດັບ (ການແຈກວິພັດ) ວ່າ "mahantaṃ, mahā, mahantāni, mahantā. Mahantaṃ, mahantāni, mahante. Mahatā" ເປັນຕົ້ນ. ຄຳທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ຕ່າງກັນກັບ "ຈິດຕະ" ສັບ.


Savinicchayoyaṃ niggahītantanapuṃsakaliṅgānaṃ pakatirūpassa nāmikapadamālāvibhāgo.

ນີ້ຄືການຈຳແນກຕາຕະລາງການແຈກນາມແຫ່ງປົກກະຕິຮູບ ຂອງນະປຸງສະກະລິງທີ່ມີນິກຄະຫິດເປັນທີ່ສຸດ ພ້ອມທັງການວິນິດໄສ.


Avaṇṇukārantatāpakatikaṃ niggahītantaṃ

ນະປຸງສະກະລິງ ທີ່ມີນິກຄະຫິດເປັນທີ່ສຸດ ມີປົກກະຕິເປັນອະວັນນະ ແລະ ອຸການັນ


Napuṃsakaliṅgaṃ niṭṭhitaṃ.

ນະປຸງສະກະລິງ ຈົບແລ້ວ.


Idāni tassīlatthassa katarassassa atthavibhāvi iccetassa saddassa nāmikapadamālaṃ vakkhāma pubbācariyamataṃ purecaraṃ katvā –

ບັດນີ້ ເຮົາຈະກ່າວຕາຕະລາງການແຈກນາມ ຂອງ "ອັດຖະວິພາວີ" ສັບ ນີ້ ເຊິ່ງມີລັດສະສະຫຼະ (ອິ) ໃນອັດຕະສີລະ ໂດຍເຮັດມະຕິຂອງພະບູຮານາຈານໃຫ້ເປັນເບື້ອງຕົ້ນ -


Aṭṭhi, aṭṭhī, aṭṭhīni. Aṭṭhiṃ, aṭṭhī, aṭṭhīni. Aṭṭhinā, aṭṭhīhi, aṭṭhībhi. Aṭṭhissa, aṭṭhino, aṭṭhīnaṃ. Aṭṭhinā, aṭṭhīhi, aṭṭhībhi. Aṭṭhissa, aṭṭhino, aṭṭhīnaṃ. Aṭṭhismiṃ, aṭṭhimhi, aṭṭhīsu. Bho aṭṭhi, bhavanto aṭṭhī, bhavanto aṭṭhīni. Yamakamahātheramataṃ.

Aṭṭhi, aṭṭhī, aṭṭhīni. Aṭṭhiṃ, aṭṭhī, aṭṭhīni. Aṭṭhinā, aṭṭhīhi, aṭṭhībhi. Aṭṭhissa, aṭṭhino, aṭṭhīnaṃ. Aṭṭhinā, aṭṭhīhi, aṭṭhībhi. Aṭṭhissa, aṭṭhino, aṭṭhīnaṃ. Aṭṭhismiṃ, aṭṭhimhi, aṭṭhīsu. Bho aṭṭhi, bhavanto aṭṭhī, bhavanto aṭṭhīni. ນີ້ເປັນມະຕິຂອງພະຍາມະກະມະຫາເຖຣະ.


Kiñcāpettha nissakkavacanaṭṭhāne ‘‘aṭṭhismā, aṭṭhimhā’’ti padāni anāgatāni, tathāpi tattha tattha taṃsadisappayogadassanā gahetabbāni. Yathā pana aṭṭhisaddassa, evaṃ ‘‘satthi dadhi vāri akkhi acchi’’iccādīnampi rūpāni bhavanti.

ເຖິງແມ່ນວ່າໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ "aṭṭhismā, aṭṭhimhā" ຈະບໍ່ປາກົດໃນຕຳແໜ່ງປັນຈະມີວິພັດ (ນິດສັກກະວະຈະນະ), ແຕ່ກໍຄວນຖືເອົາ ເພາະເຫັນການໃຊ້ທີ່ຄ້າຍຄືກັນໃນທີ່ນັ້ນໆ. ຮູບ (ການແຈກວິພັດ) ຂອງຄຳທັງຫຼາຍມີ "satthi dadhi vāri akkhi acchi" ເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມມີ ເໝືອນກັບ "ອັດຖິ" ສັບ ນັ້ນແລ.


Atthavibhāvi[Pg.308], atthavibhāvī, atthavibhāvīni. Atthavibhāviṃ, atthavibhāvī, atthavibhāvīni. Atthavibhāvinā, atthavibhāvīhi, atthavibhāvībhi. Atthavibhāvissa, atthavibhāvino, atthavibhāvīnaṃ. Atthavibhāvinā, atthavibhāvismā atthavibhāvimhā, atthavibhāvīhi, atthavibhāvībhi. Atthavibhāvissa, atthavibhāvino, atthavibhāvīnaṃ. Atthavibhāvismiṃ, atthavibhāvimhi, atthavibhāvīsu. Bho atthavibhāvi, bhavanto atthavibhāvī, bhavanto atthavibhāvīni.

Atthavibhāvi, atthavibhāvī, atthavibhāvīni. Atthavibhāviṃ, atthavibhāvī, atthavibhāvīni. Atthavibhāvinā, atthavibhāvīhi, atthavibhāvībhi. Atthavibhāvissa, atthavibhāvino, atthavibhāvīnaṃ. Atthavibhāvinā, atthavibhāvismā atthavibhāvimhā, atthavibhāvīhi, atthavibhāvībhi. Atthavibhāvissa, atthavibhāvino, atthavibhāvīnaṃ. Atthavibhāvismiṃ, atthavibhāvimhi, atthavibhāvīsu. Bho atthavibhāvi, bhavanto atthavibhāvī, bhavanto atthavibhāvīni.


Evaṃ ‘‘dhammavibhāvi, cittānuparivatti, sukhakāri’’iccādīnipi. Tattha aṭṭhi satthiādīni padhānaliṅgāni anaññāpekkhakattā, atthavibhāvi dhammavibhāviādīni appadhānaliṅgāni aññāpekkhakattā.

ແມ້ຄຳທັງຫຼາຍມີ "dhammavibhāvi, cittānuparivatti, sukhakāri" ເປັນຕົ້ນ ກໍແຈກຢ່າງນີ້. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ aṭṭhi satthi ເປັນຕົ້ນ ເປັນປະທານະລິງ (ລິງຫຼັກ) ເພາະບໍ່ຕ້ອງອາໄສຄຳອື່ນ, ສ່ວນຄຳວ່າ atthavibhāvi dhammavibhāvi ເປັນຕົ້ນ ເປັນອັບປະທານະລິງ (ລິງຮອງ) ເພາະຕ້ອງອາໄສຄຳອື່ນ.


Savinicchayoyaṃ ikārantanapuṃsakaliṅgānaṃ pakatirūpassa nāmikapadamālāvibhāgo.

ນີ້ຄືການຈຳແນກຕາຕະລາງການແຈກນາມແຫ່ງປົກກະຕິຮູບ ຂອງນະປຸງສະກະລິງທີ່ມີ ອິ ກາຣັນ ພ້ອມທັງການວິນິດໄສ.


Ivaṇṇantatāpakatikaṃ ikārantanapuṃsakaliṅgaṃ niṭṭhitaṃ.

ນະປຸງສະກະລິງທີ່ມີ ອິ ກາຣັນ ມີປົກກະຕິເປັນອິວັນນະ ເປັນທີ່ສຸດ ຈົບແລ້ວ.


Idāni katarassassa gotrabhu iccetassa saddassa nāmikapadamālaṃ vakkhāma pubbācariyamataṃ purecaraṃ katvā –

ບັດນີ້ ເຮົາຈະກ່າວຕາຕະລາງການແຈກນາມ ຂອງ "ໂຄຕຣະພູ" ສັບ ນີ້ ເຊິ່ງມີລັດສະສະຫຼະ (ອຸ) ໂດຍເຮັດມະຕິຂອງພະບູຮານາຈານໃຫ້ເປັນເບື້ອງຕົ້ນ -


Āyu, āyū, āyūni. Āyuṃ, āyū, āyūni. Āyunā, āyūhi, āyūbhi. Āyussa, āyuno, āyūnaṃ. Āyunā, āyūhi, āyūbhi. Āyussa, āyuno, āyūnaṃ. Āyusmiṃ, āyumhi, āyūsu. Bho āyu, bhavanto āyū, bhavanto āyūni. Yamakamahātheramataṃ.

Āyu, āyū, āyūni. Āyuṃ, āyū, āyūni. Āyunā, āyūhi, āyūbhi. Āyussa, āyuno, āyūnaṃ. Āyunā, āyūhi, āyūbhi. Āyussa, āyuno, āyūnaṃ. Āyusmiṃ, āyumhi, āyūsu. Bho āyu, bhavanto āyū, bhavanto āyūni. ນີ້ເປັນມະຕິຂອງພະຍາມະກະມະຫາເຖຣະ.


Kiñcāpettha nissakkavacanaṭṭhāne ‘‘āyusmā, āyumhā’’ti padāni anāgatāni, tathāpi tattha tattha taṃsadisappayogadassanato gahetabbāni. Ettha ca āyusaddo puṃnapuṃsakaliṅgo daṭṭhabbo. Tathā hi pāḷiyaṃ aṭṭhakathāsu ca tassa dviliṅgatā [Pg.309] dissati. ‘‘Punarāyu ca me laddho, evaṃ jānāhi mārisa. Āyu cassā parikkhīṇo ahosī’’tiādīsu hi āyusaddo pulliṅgo, tabbasena ‘‘āyu, āyū, āyavo’’tiādinā bhikkhunayena yathāsambhavaṃ nāmikapadamālā yojetabbā. ‘‘Aggaṃ āyu ca vaṇṇo ca. Kittakaṃ panassa āyū’’tiādīsu pana napuṃsakaliṅgo, tabbasena ‘‘āyu, āyū, āyūnī’’ti yojitā.

ເຖິງແມ່ນວ່າໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ "āyusmā, āyumhā" ຈະບໍ່ປາກົດໃນຕຳແໜ່ງປັນຈະມີວິພັດ, ແຕ່ກໍຄວນຖືເອົາ ເພາະເຫັນການໃຊ້ທີ່ຄ້າຍຄືກັນໃນທີ່ນັ້ນໆ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ພຶງເຫັນວ່າ "ອາຍຸ" ສັບ ເປັນປຸງນະປຸງສະກະລິງ (ມີສອງລິງ). ດ້ວຍວ່າ ຄວາມເປັນສອງລິງຂອງສັບນັ້ນ ປາກົດໃນພະບາລີ ແລະ ອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍ. ດ້ວຍວ່າ ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ "Punarāyu ca me laddho, evaṃ jānāhi mārisa" (ອາຍຸຂອງເຮົາກັບໄດ້ຄືນມາແລ້ວ ທ່ານຜູ້ມີນິທຸກ ພຶງຊາບຢ່າງນີ້) ແລະ "Āyu cassā parikkhīṇo ahosī" (ແລະອາຍຸຂອງນາງນັ້ນສິ້ນໄປແລ້ວ) ເປັນຕົ້ນ "ອາຍຸ" ສັບ ເປັນປຸລລິງ, ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປຸລລິງນັ້ນ ຄວນປະກອບຕາຕະລາງການແຈກນາມຕາມສົມຄວນ ໂດຍວິທີແຫ່ງ "ພິກຂຸ" ສັບ ເຊັ່ນ "āyu, āyū, āyavo" ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ "Aggaṃ āyu ca vaṇṇo ca" (ອາຍຸ ແລະ ວັນນະ ອັນເລີດ) ແລະ "Kittakaṃ panassa āyū" (ກໍອາຍຸຂອງຜູ້ນັ້ນມີປະມານເທົ່າໃດ) ເປັນຕົ້ນ ເປັນນະປຸງສະກະລິງ, ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງນະປຸງສະກະລິງນັ້ນ ຈຶ່ງປະກອບເປັນ "āyu, āyū, āyūni".


Gotrabhu, gotrabhū, gotrabhūni. Gotrabhuṃ, gotrabhū, gotrabhūni. Gotrabhunā, gotrabhūhi, gotrabhūbhi. Gotrabhussa, gotrabhuno, gotrabhūnaṃ. Gotrabhunā, gotrabhusmā, gotrabhumhā, gotrabhūhi, gotrabhūbhi. Gotrabhussa, gotrabhuno, gotrabhūnaṃ. Gotrabhusmiṃ, gotrabhumhi, gotrabhūsu. Bho gotrabhu, bhavanto gotrabhū, bhavanto gotrabhūni. Bho gotrabhū, bho gotrabhūni, evaṃ bahuvacanaṃ vā. Ayamamhākaṃ mataṃ, evaṃ ‘‘cittasahabhu’’iccādīnaṃ bhūdhātumayānaṃ ukārantasaddānaṃ aññesampi taṃsadisānaṃ nāmikapadamālā yojetabbā. Puggalavācako pana ūkāranto gotrabhūsaddo pulliṅgapariyāpannattā sabbaññūnaye paviṭṭho. Tatraññe saddā nāma ‘‘cakkhu vasu dhanu dāru tipu madhu siṅgu hiṅgu cittagu’’iccādayo.

Gotrabhu, gotrabhū, gotrabhūni. Gotrabhuṃ, gotrabhū, gotrabhūni. Gotrabhunā, gotrabhūhi, gotrabhūbhi. Gotrabhussa, gotrabhuno, gotrabhūnaṃ. Gotrabhunā, gotrabhusmā, gotrabhumhā, gotrabhūhi, gotrabhūbhi. Gotrabhussa, gotrabhuno, gotrabhūnaṃ. Gotrabhusmiṃ, gotrabhumhi, gotrabhūsu. Bho gotrabhu, bhavanto gotrabhū, bhavanto gotrabhūni. ຫຼືເປັນພະຫຸວະຈະນະຢ່າງນີ້ວ່າ Bho gotrabhū, bho gotrabhūni. ນີ້ເປັນມະຕິຂອງພວກເຮົາ, ຄວນປະກອບຕາຕະລາງການແຈກນາມ ຂອງ "ຈິດຕະສະຫະພູ" ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນອຸການັນຕະສັບ ທີ່ສຳເລັດມາຈາກ ພູ ທາດ ແລະ ສັບອື່ນໆ ທີ່ຄ້າຍຄືກັນນັ້ນຄືກັນ. ສ່ວນ "ໂຄຕຣະພູ" ສັບ ທີ່ເປັນອູການັນ ບອກບຸກຄົນ ເພາະນັບເນື່ອງໃນປຸລລິງ ຈຶ່ງເຂົ້າເຖິງໃນວິທີແຫ່ງສັບພັນຍູ (ແຈກຢ່າງສັບພັນຍູ). ສັບອື່ນໆ ໃນນະປຸງສະກະລິງນັ້ນ ຄື "cakkhu vasu dhanu dāru tipu madhu siṅgu hiṅgu cittagu" ເປັນຕົ້ນ.


Savinicchayoyaṃ ukārantanapuṃsakaliṅgānaṃ pakatirūpassa nāmikapadamālāvibhāgo.

ນີ້ຄືການຈຳແນກຕາຕະລາງການແຈກນາມແຫ່ງປົກກະຕິຮູບ ຂອງນະປຸງສະກະລິງທີ່ມີ ອຸ ກາຣັນ ພ້ອມທັງການວິນິດໄສ.


Uvaṇṇokārantatāpakatikaṃ

ນະປຸງສະກະລິງທີ່ມີ ອຸ ກາຣັນ ມີປົກກະຕິເປັນອຸວັນນະ ແລະ ໂອການັນ


Ukārantanapuṃsakaliṅgaṃ niṭṭhitaṃ.

ນະປຸງສະກະລິງທີ່ມີ ອຸ ກາຣັນ ຈົບແລ້ວ.


Evaṃ niggahītanta ikāranta ukārantavasena tividhāni napuṃsakaliṅgāni niravasesato gahitāneva honti. Tesu kesañci [Pg.310] niggahītantānaṃ kvaci paccattekavacanassa bahuvacanassa ekārādesavasena bhedo dissati. Seyyathidaṃ? ‘‘Sukhe dukkhe. Ekūnapaññāsa ājīvakasate ekūnapaññāsa paribbājakasate’’iccevamādi. Nanu bho evaṃvidhānaṃ rūpānaṃ pāḷiyaṃ dassanato ‘‘ekārantampi napuṃsakaliṅgaṃ atthī’’ti vattabbanti? Na vattabbaṃ niggahītantogadharūpavisesattā tesaṃ rūpānaṃ. Ādesavasena hi siddhattā visuṃ ekārantaṃ napuṃsakaliṅgaṃ nāma natthi. Tasmā napuṃsakaliṅgānaṃ yathāvuttā tividhatāyeva gahetabbāti.

ດ້ວຍເຫດນີ້ ນະປຸງສະກະລິງ 3 ປະເພດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງ ນິກຄະຫິຕັນຕະ (ມີນິກຄະຫິດເປັນທີ່ສຸດ), ອິກາຣັນຕະ (ມີ ອິ ເປັນທີ່ສຸດ) ແລະ ອຸການັນຕະ (ມີ ອຸ ເປັນທີ່ສຸດ) ຈຶ່ງເປັນອັນຖືເອົາໂດຍບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອເລີຍ. ໃນນະປຸງສະກະລິງເຫຼົ່ານັ້ນ ຄວາມແຕກຕ່າງແຫ່ງສັບທີ່ມີນິກຄະຫິດເປັນທີ່ສຸດບາງສັບ ຍ່ອມປາກົດໃນບາງບ່ອນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການແປງເປັນ ເອ-ກາຣະ ຂອງປະຖະມາວິພັດ ເອກະວະຈະນະ ແລະ ພະຫຸວະຈະນະ. ດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້ - "Sukhe dukkhe" (ສຸກ ແລະ ທຸກ), "Ekūnapaññāsa ājīvakasate ekūnapaññāsa paribbājakasate" (ອາຊີວົກ 49 ຮ້ອຍ, ປະຣິພາຊົກ 49 ຮ້ອຍ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ຖ້າຖາມວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ເພາະເຫັນຮູບຢ່າງນີ້ໃນພະບາລີ ຄວນກ່າວວ່າ "ນະປຸງສະກະລິງ ທີ່ມີ ເອ ກາຣັນ ກໍມີຢູ່" ບໍ່ແມ່ນບໍ?' ຕອບວ່າ 'ບໍ່ຄວນກ່າວ ເພາະຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ ເປັນຮູບພິເສດທີ່ສົງເຄາະເຂົ້າໃນນິກຄະຫິຕັນຕະ. ເພາະວ່າ ນະປຸງສະກະລິງ ທີ່ມີ ເອ ກາຣັນ ຕ່າງຫາກນັ້ນບໍ່ມີ ເພາະສຳເລັດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການແປງ (ອາເທດ). ເພາະສະນັ້ນ ຄວນຖືເອົາຄວາມເປັນ 3 ປະເພດ ຂອງນະປຸງສະກະລິງ ຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວເທົ່ານັ້ນ'.


Napuṃsakānamiccevaṃ, liṅgānaṃ nayasālinī;

Padamālā vibhattā me, sāsanatthaṃ mahesino.

ຕາຕະລາງການແຈກນາມ (ປະທະມາລາ) ຂອງນະປຸງສະກະລິງທັງຫຼາຍ ອັນປະກອບດ້ວຍໄນຍະຢ່າງນີ້ ເຮົາໄດ້ຈຳແນກໄວ້ແລ້ວ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພະສາສະໜາ ຂອງພະມະເຫສີເຈົ້າ.


Yassesā paguṇā sadda-nītiresā subhāvitā;

Sāsane kulaputtānaṃ, saraṇaṃ so parāyaṇaṃ.

ຄຳພີສັດທານີຕິນີ້ ອັນຜູ້ໃດອົບຮົມດີແລ້ວ ແລະ ຄ່ອງແຄ້ວແລ້ວ, ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມເປັນທີ່ເພິ່ງ ແລະ ເປັນທີ່ໄປໃນເບື້ອງໜ້າ ຂອງເຫຼົ່າກຸນລະບຸດໃນພະສາສະໜາ.


Iti navaṅge sāṭṭhakathe piṭakattaye byappathagatīsu viññūnaṃ

ດັ່ງນີ້ ໃນພະໄຕປິໂດກ ພ້ອມທັງອັດຖະກະຖາ ອັນມີອົງ 9 ເຊິ່ງເປັນທາງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳ ຂອງຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ


Kosallatthāya kate saddanītippakaraṇe

ໃນຄຳພີສັດທານີຕິປາກອນ ອັນເຮັດຂຶ້ນເພື່ອຄວາມສະຫຼາດຮອບຮູ້


Napuṃsakaliṅgānaṃ pakatirūpassa nāmikapadamālāvibhāgo

ການຈຳແນກຕາຕະລາງການແຈກນາມແຫ່ງປົກກະຕິຮູບ ຂອງນະປຸງສະກະລິງທັງຫຼາຍ


Navamo paricchedo.

ປະຣິເສດທີ 9.


10. Liṅgattayamissakanāmikapadamālā

໑໐. ຕາຕະລາງການແຈກນາມ ປະສົມລິງທັງສາມ (ລິງຄັດຕະຍະມິດສະກະນາມິກະປະທະມາລາ)


Adhikūnakato ceka-kkharato ca ito paraṃ;

Tīṇi liṅgāni missetvā, padamālamanākulaṃ.

ຕັ້ງແຕ່ນີ້ໄປ ເຮົາຈະກ່າວຕາຕະລາງການແຈກນາມ ອັນບໍ່ສັບສົນ ໂດຍປະສົມລິງທັງສາມ ເຂົ້າກັນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອັກສອນທີ່ຍິ່ງ ແລະ ຫຍ່ອນ ແລະ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອັກສອນດຽວ.


Nānāsukhumasaṅketa-gatesvatthesu viññunaṃ;

Gambhīrabuddhicāratthaṃ, pavakkhāmi yathābalaṃ.

ເຮົາຈະກ່າວຕາມກຳລັງ ເພື່ອຄວາມທ່ຽວໄປແຫ່ງປັນຍາອັນເລິກເຊິ່ງ ຂອງຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ ໃນອັດທັງຫຼາຍ ອັນເຖິງແລ້ວເຊິ່ງເຄື່ອງໝາຍອັນລະອຽດຕ່າງໆ.


Itthī thī ca pabhā bhā ca, girā rā pavanaṃ vanaṃ;

Udakañca dakaṃ kañca, vitakko iti cādayo.

(ຄຳສັບທັງຫຼາຍມີ) Itthī (ຍິງ) ແລະ thī (ຍິງ), pabhā (ແສງສະຫວ່າງ) ແລະ bhā (ແສງສະຫວ່າງ), girā (ວາຈາ) ແລະ rā (ວາຈາ), pavanaṃ (ປ່າ) ແລະ vanaṃ (ປ່າ), udakaṃ (ນ້ຳ), dakaṃ (ນ້ຳ) ແລະ kaṃ (ນ້ຳ), vitakko (ຄວາມຕຶກ) ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.


Bhū [Pg.311] bhūmi ceva araññaṃ, araññānīti cādayo;

Paññā paññāṇaṃ ñāṇañca, iccādī ca tidhā siyuṃ.

(ຄຳສັບທັງຫຼາຍມີ) Bhū (ແຜ່ນດິນ), bhūmi (ແຜ່ນດິນ) ແລະ araññaṃ (ປ່າ), araññānī (ປ່າໃຫຍ່) ເປັນຕົ້ນ; ແລະ paññā (ປັນຍາ), paññāṇaṃ (ຄວາມຮູ້ຮອບ), ñāṇaṃ (ຄວາມຮູ້) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີເປັນ 3 ຢ່າງ.


Ko vi sā ceva bhā rā ca, thī dhī ku bhū tatheva kaṃ;

Khaṃ go mo mā ca saṃ yaṃ taṃ, kimiccādī ca ekikāti.

ແລະຄຳສັບທັງຫຼາຍມີ ko (ໃຜ), vi (ນົກ), sā (ໝາ), bhā (ແສງສະຫວ່າງ), rā (ວາຈາ), thī (ຍິງ), dhī (ປັນຍາ), ku (ແຜ່ນດິນ), bhū (ແຜ່ນດິນ), kaṃ (ນ້ຳ), khaṃ (ອາກາດ), go (ງົວ), mo (ພະສິວະ), mā (ພະສີ), saṃ (ຄວາມສະຫງົບ), yaṃ (ໃດ), taṃ (ນັ້ນ), kiṃ (ຫຍັງ) ເປັນຕົ້ນ ເປັນຄຳທີ່ມີອັກສອນດຽວ.


Ayaṃ liṅgattayamissako nāmikapadamālāuddeso. Tatra itthī, itthī, itthiyo. Itthiṃ…pe… bhotiyo itthiyo.

ນີ້ຄືອຸເທດ (ຫົວຂໍ້) ແຫ່ງຕາຕະລາງການແຈກນາມປະສົມລິງທັງສາມ. ໃນອຸເທດນັ້ນ (ແຈກດັ່ງນີ້) Itthī, itthī, itthiyo. Itthiṃ...ລະ... bhotiyo itthiyo.


Thī thī, thiyo. Thiṃ, thī, thiyo. Thiyā, thīhi, thībhi. Thiyā, thīnaṃ. Thiyā, thīhi, thībhi. Thiyā, thīnaṃ. Thiyā, thiyaṃ, thīsu. Bhoti thi, bhotiyo thī, bhotiyo thiyo. Ettha –

Thī thī, thiyo. Thiṃ, thī, thiyo. Thiyā, thīhi, thībhi. Thiyā, thīnaṃ. Thiyā, thīhi, thībhi. Thiyā, thīnaṃ. Thiyā, thiyaṃ, thīsu. Bhoti thi, bhotiyo thī, bhotiyo thiyo. ໃນທີ່ນີ້ -


‘‘Kukkuṭā maṇayo daṇḍā, thiyo ca puññalakkhaṇā;

Uppajjanti apāpassa, katapuññassa jantuno;

Thiyā guyhaṃ na saṃseyya;

Thīnaṃ bhāvo durājāno’’ti

"ໄກ່ທັງຫຼາຍ, ແກ້ວມະນີທັງຫຼາຍ, ໄມ້ຄ້ອນທັງຫຼາຍ ແລະ ຍິງທັງຫຼາຍ ຜູ້ມີລັກສະນະແຫ່ງບຸນ ຍ່ອມເກີດມີແກ່ສັດຜູ້ບໍ່ມີບາບ ຜູ້ມີບຸນອັນເຮັດໄວ້ແລ້ວ; ບໍ່ຄວນບອກຄວາມລັບແກ່ຍິງ; ສະພາວະຂອງຍິງທັງຫຼາຍ ຮູ້ໄດ້ຍາກ" ດັ່ງນີ້


Ādīni nidassanapadāni.

ເປັນຕົ້ນ ເປັນບົດຕົວຢ່າງ.


Pabhā, pabhā, pabhāyo. Pabhaṃ…pe… bhotiyo pabhāyo.

Pabhā, pabhā, pabhāyo. Pabhaṃ...ລະ... bhotiyo pabhāyo.


Bhā, bhā, bhāyo. Bhaṃ, bhā, bhāyo. Bhāya, bhāhi, bhābhi. Bhāya, bhānaṃ. Bhāya, bhāhi, bhābhi. Bhāya, bhānaṃ. Bhāya, bhāyaṃ, bhāsu. Bhoti bhe, bhotiyo bhā, bhotiyo bhāyo. Ettha ca ‘‘bhākaro bhānu’’iccādīni nidassanapadāni.

ພາ, ພາ, ພາໂຍ. ພັງ, ພາ, ພາໂຍ. ພາຢະ, ພາຫິ, ພາພິ. ພາຢະ, ພານັງ. ພາຢະ, ພາຫິ, ພາພິ. ພາຢະ, ພານັງ. ພາຢະ, ພາຢັງ, ພາສຸ. ໂພຕິ ເພ, ໂພຕິໂຍ ພາ, ໂພຕິໂຍ ພາໂຍ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ມີຄຳຕົວຢ່າງ ເຊັ່ນ 'ພາກະໂຣ' (ພະອາທິດ), 'ພານຸ' (ແສງສະຫວ່າງ) ເປັນຕົ້ນ.


Girā[Pg.312], girā, girāyo. Giraṃ…pe… bhotiyo girāyo. ‘‘Vācā girā byappatho. Ye vohaṃ kittayissāmi, girāhi anupubbaso’’ti imāni girāsaddassa itthiliṅgabhāve nidassanapadāni.

ກິຣາ, ກິຣາ, ກິຣາໂຍ. ກິຣັງ...ເປ... ໂພຕິໂຍ ກິຣາໂຍ. ຄຳເຫຼົ່ານີ້ ຄື 'Vācā girā byappatho' (ວາຈາ ຄື ກິຣາ ຄື ວາຈາທີ່ເປັ່ງອອກ) ແລະ 'Ye vohaṃ kittayissāmi, girāhi anupubbaso' (ເຮົາຈະກ່າວສັນລະເສີນຄຸນເຫຼົ່ານັ້ນ ດ້ວຍວາຈາທັງຫຼາຍ ຕາມລຳດັບ) ເປັນຄຳຕົວຢ່າງໃນຄວາມເປັນອິດຖີລີງຂອງ ກິຣາສັບ.


Suvaṇṇavācako rāsaddo pulliṅgo, idha pana saddavācako rāsaddo itthiliṅgo.

ຣາສັບ ທີ່ກ່າວເຖິງຄຳວ່າ ຄຳ (ຄຳສີເຫຼືອງ) ເປັນປຸລີງ, ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ຣາສັບ ທີ່ກ່າວເຖິງສຽງ ເປັນອິດຖີລີງ.


Rā, rā, rāyo. Raṃ, rā, rāyo. Rāya, rāhi, rābhi. Rāya, rānaṃ. Rāya, rāhi, rābhi. Rāya, rānaṃ. Rāya, rāyaṃ, rāsu. Bhoti re, bhotiyo rā, bhotiyo rāyo.

ຣາ, ຣາ, ຣາໂຍ. ຣັງ, ຣາ, ຣາໂຍ. ຣາຢະ, ຣາຫິ, ຣາພິ. ຣາຢະ, ຣານັງ. ຣາຢະ, ຣາຫິ, ຣາພິ. ຣາຢະ, ຣານັງ. ຣາຢະ, ຣາຢັງ, ຣາສຸ. ໂພຕິ ເຣ, ໂພຕິໂຍ ຣາ, ໂພຕິໂຍ ຣາໂຍ.


Rā vuccati saddo. Aggaññasuttaṭīkāyañhi ‘‘rā saddo tiyati chijjati etthāti ratti, sattānaṃ saddassa vūpasamakālo’’ti vuttaṃ. Tasmā rāsaddassa saddavācakatte ‘‘rattī’’ti padaṃ nidassanaṃ.

ຣາສັບ ທ່ານກ່າວວ່າ ໝາຍເຖິງ ສຽງ. ດ້ວຍວ່າ ໃນອັກຄັນຍະສູດຕີກາ ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຣາສັບ ຄື ສຽງ ຍ່ອມໝົດໄປ ຄື ຂາດໄປໃນເວລານີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ເວລານັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຣັດຕິ (ກາງຄືນ) ເປັນເວລາສະຫງົບສຽງຂອງສັດທັງຫຼາຍ'. ເພາະສະນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ຣັດຕິ' ຈຶ່ງເປັນຕົວຢ່າງໃນຄວາມທີ່ ຣາສັບ ໝາຍເຖິງ ສຽງ.


Pavanaṃ, pavanāni, pavanā. Pavanaṃ, pavanāni, pavane.

ປະວະນັງ, ປະວະນານິ, ປະວະນາ. ປະວະນັງ, ປະວະນານິ, ປະວະເນ.


Vanaṃ, vanāni, vanā. Vanaṃ, vanāni, vane. Sesaṃ sabbaṃ neyyaṃ.

ວະນັງ, ວະນານິ, ວະນາ. ວະນັງ, ວະນານິ, ວະເນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອທັງໝົດ ເພິ່ງຊາບຕາມແນວນີ້.


Pavana vanasaddā kadāci samānatthā kadāci bhinnatthā. Te hi araññavācakatte samānatthā ‘‘te dhamme paripūrento, pavanaṃ pāvisiṃ tadā. Saputto pāvisiṃ vana’’ntiādīsu. Yathākkamaṃ pana te vāyutaṇhāvanavācakatte bhinnatthā ‘‘paramaduggandhapavanavicarite. Chetvā vanañca vanathaṃ, nibbanā hotha bhikkhavo’’tiādīsu.

ປະວະນະສັບ ແລະ ວະນະສັບ ບາງຄັ້ງມີເນື້ອຄວາມດຽວກັນ ບາງຄັ້ງມີເນື້ອຄວາມຕ່າງກັນ. ດ້ວຍວ່າ ສັບທັງສອງນັ້ນ ມີເນື້ອຄວາມດຽວກັນໃນຄວາມໝາຍວ່າ ປ່າ ເຊັ່ນໃນຄຳວ່າ 'te dhamme paripūrento, pavanaṃ pāvisiṃ tadā. Saputto pāvisiṃ vanaṃ' (ເມື່ອຈະບຳເພັນທຳເຫຼົ່ານັ້ນໃຫ້ບໍລິບູນ ໃນເວລານັ້ນ ເຮົາໄດ້ເຂົ້າສູ່ປ່າໃຫຍ່. ເຮົາພ້ອມດ້ວຍບຸດ ໄດ້ເຂົ້າສູ່ປ່າ). ແຕ່ສັບທັງສອງນັ້ນ ມີເນື້ອຄວາມຕ່າງກັນຕາມລຳດັບ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ລົມ, ຕັນຫາ ແລະ ປ່າ ເຊັ່ນໃນຄຳວ່າ 'paramaduggandhapavanavicarite' (ໃນສະຖານທີ່ທີ່ລົມມີກິ່ນເໝັນຢ່າງຍິ່ງພັດຜ່ານ) ແລະ 'Chetvā vanañca vanathaṃ, nibbanā hotha bhikkhavo' (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພວກເທີທັງຫຼາຍຈົ່ງຕັດປ່າ (ຕັນຫາ) ແລະເຄື່ອງຮົກຊັດໃນປ່າ ເປັນຜູ້ບໍ່ມີປ່າ (ຕັນຫາ) ເຖີດ) ເປັນຕົ້ນ.


Udakaṃ, udakāni, udakā. Udakaṃ, udakāni, udake.

ອຸທະກັງ, ອຸທະການິ, ອຸທະກາ. ອຸທະກັງ, ອຸທະການິ, ອຸທະເກ.


Dakaṃ, dakāni, dakā. Dakaṃ, dakāni, dake. Sesaṃ sabbaṃ neyyaṃ.

ທະກັງ, ທະການິ, ທະກາ. ທະກັງ, ທະການິ, ທະເກ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອທັງໝົດ ເພິ່ງຊາບຕາມແນວນີ້.


‘‘Ambapakkaṃ [Pg.313] dakaṃ sītaṃ. Thalajā dakajā pupphā’’tiādīnettha nidassanapadāni. ‘‘Nīlodaṃ vanamajjhato. Mahodadhi. Udabindunipātena, udakumbhopi pūratī’’ti pāḷippadesesu pana samāsantagatanāmattā udasaddeneva udakattho vutto ‘‘rittassāda’’nti vattabbaṭṭhāne ‘‘rittassa’’nti saddena rittassādattho viya. Pāḷiyañhi kevalo udasaddo na diṭṭhapubbo. Atthi ce, suṭṭhu manasi kātabbo.

ຄຳເຫຼົ່ານີ້ ຄື 'Ambapakkaṃ dakaṃ sītaṃ' (ໝາກມ່ວງສຸກ ແລະ ນ້ຳເຢັນ), 'Thalajā dakajā pupphā' (ດອກໄມ້ທີ່ເກີດເທິງບົກ ແລະ ດອກໄມ້ທີ່ເກີດໃນນ້ຳ) ເປັນຕົ້ນ ເປັນຄຳຕົວຢ່າງໃນທີ່ນີ້. ສ່ວນໃນບົດບາລີທັງຫຼາຍ ເຊັ່ນ 'Nīlodaṃ vanamajjhato' (ນ້ຳສີຂຽວຈາກທ່າມກາງປ່າ), 'Mahodadhi' (ມະຫາສະໝຸດ), 'Udabindunipātena, udakumbhopi pūratī' (ແມ່ນແຕ່ໝໍ້ນ້ຳ ກໍຍ່ອມເຕັມໄດ້ດ້ວຍການຕົກລົງມາຂອງຢາດນ້ຳ) ເພາະຄວາມທີ່ເປັນນາມສັບທີ່ຢູ່ທ້າຍສະມາດ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວເນື້ອຄວາມຂອງ ອຸທະກະສັບ ດ້ວຍ ອຸທະສັບ ເທົ່ານັ້ນ ເໝືອນກັບໃນບ່ອນທີ່ຄວນກ່າວວ່າ 'rittassāda' ແຕ່ກ່າວດ້ວຍສັບວ່າ 'rittassa' ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມຂອງ rittassāda. ດ້ວຍວ່າ ໃນຄຳບາລີ ບໍ່ເຄີຍເຫັນ ອຸທະສັບ ດ່ຽວໆ ມາກ່ອນເລີຍ. ຫາກມີຢູ່ ກໍເພິ່ງກຳນົດໄວ້ໃນໃຈໃຫ້ດີ.


Kaṃ, kāni, kā. Kaṃ, kāni, ke. Kena, kehi, kebhi. Kassa, kānaṃ. Kā, kasmā, kamhā, kehi, kebhi. Kassa, kānaṃ. Ke, kasmiṃ, kamhi, kesu. Bho ka, bhavanto kā, bhavanto kāni. Bhosaddena vā bahuvacanaṃ yojetabbaṃ ‘‘bho kāni, bho kā’’ti.

ກັງ, ການິ, ກາ. ກັງ, ການິ, ເກ. ເກນະ, ເກຫິ, ເກພິ. ກັດສະ, ການັງ. ກາ, ກັດສະມາ, ກຳຫາ, ເກຫິ, ເກພິ. ກັດສະ, ການັງ. ເກ, ກັດສະມິງ, ກຳຫິ, ເກສຸ. ໂພ ກະ, ພະວັນໂຕ ກາ, ພະວັນໂຕ ການິ. ຫຼື ຄວນປະກອບພະຫຸວັດຈະນະດ້ວຍ ໂພສັບ ວ່າ 'bho kāni, bho kā' (ໂພ ການິ, ໂພ ກາ).


Ettha kaṃ vuccati udakaṃ sīsaṃ sukhañca. Atra ‘‘kantāro kandaro kevaṭṭā kesā karuṇā nāko’’tiādīni payogāni veditabbāni. Tatra kantāroti kaṃ vuccati udakaṃ, tena taritabbo atikkamitabboti kantāro, nirudakappadeso. Corakantārantiādīsu pana rūḷhiyā duggamanaṭṭhānepi kantārasaddo pavattatīti daṭṭhabbaṃ. Kandaroti etthāpi kaṃ vuccati udakaṃ, tena dārito bhinnoti kandaro. Kevaṭṭātiādīsu pana ke udake vattanato gahaṇatthaṃ pavattanato kevaṭṭā. Ke sīse senti uppajjantīti kesā. Kaṃ sukhaṃ rundhatīti karuṇā. Nākoti saggo. Kanti hi sukhaṃ, na kaṃ akaṃ, dukkhaṃ, taṃ natthi etthāti nākoti attho gahetabbo[Pg.314]. Yathettha itthīsaddādīnaṃ nāmikapadamālā yojitā, evaṃ ‘‘vitakko vicāro ābhā padīpo’’tiādīnampi yojetabbā.

ໃນທີ່ນີ້ ກັງສັບ ທ່ານກ່າວວ່າ ໝາຍເຖິງ ນ້ຳ, ຫົວ (ສີສະ) ແລະ ຄວາມສຸກ. ໃນຄຳນັ້ນ ເພິ່ງຊາບການໃຊ້ ເຊັ່ນ 'kantāro' (ກັນດານ), 'kandaro' (ຊອກຜາ), 'kevaṭṭā' (ชາວປະມົງ), 'kesā' (ຜົມ), 'karuṇā' (ຄວາມກະລຸນາ), 'nāko' (ສະຫວັນ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'kantāro' ນັ້ນ ກັງ ໝາຍເຖິງ ນ້ຳ, ສະຖານທີ່ທີ່ຄວນຂ້າມໄປ ຄື ກ້າວລ່ວງໄປດ້ວຍນ້ຳນັ້ນ ຊື່ວ່າ ກັນດານ ຄື ດິນແດນທີ່ບໍ່ມີນ້ຳ. ແຕ່ໃນຄຳ ເຊັ່ນ 'corakantāro' (ທາງກັນດານເພາະໂຈນ) ເພິ່ງຊາບວ່າ ກັນດາຣະສັບ ຍ່ອມໃຊ້ໃນສະຖານທີ່ທີ່ໄປໄດ້ຍາກ ໂດຍຄວາມໝາຍທີ່ໃຊ້ກັນມາ (ຣູຢີ). ຄຳວ່າ 'kandaro' (ຊອກຜາ) ນີ້ກໍເໝືອນກັນ ກັງ ໝາຍເຖິງ ນ້ຳ, ຊ່ອງເຂົາທີ່ຖືກນ້ຳນັ້ນເຊາະ ຄື ເຮັດໃຫ້ແຕກ ຊື່ວ່າ ຄັນທະຣະ (ຊອກຜາ). ສ່ວນໃນຄຳ ເຊັ່ນ 'kevaṭṭā' (ຊາວປະມົງ) ເພາະໝາຍເຖິງການຢູ່ໃນນ້ຳ (ເກ) ແລະການດຳເນີນໄປເພື່ອຈັບ (ປາ) ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເຄວັດຕະ. ສິ່ງທີ່ນອນຢູ່ ຄື ເກີດຂຶ້ນເທິງຫົວ (ເກ) ຊື່ວ່າ ເກສາ (ຜົມ). ທຳທີ່ກີດກັນຄວາມສຸກ (ກັງ) ຊື່ວ່າ ກະລຸນາ. ຄຳວ່າ 'nāko' ໝາຍເຖິງ ສະຫວັນ. ດ້ວຍວ່າ ກັງ ຄື ຄວາມສຸກ, ສ່ວນ ນະກັງ (ອະກັງ) ຄື ຄວາມທຸກ, ຄວາມທຸກນັ້ນບໍ່ມີໃນສະຖານທີ່ນີ້ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ນາກະ (ສະຫວັນ) ເພິ່ງຖືເອົາເນື້ອຄວາມຢ່າງນີ້. ການປະກອບຕາຕະລາງວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຂອງ ອິດຖີສັບ ເປັນຕົ້ນ ໃນທີ່ນີ້ມີສັນໃດ, ກໍເພິ່ງປະກອບຂອງສັບທັງຫຼາຍ ເຊັ່ນ 'vitakko' (ວິຕົກ), 'vicāro' (ວິຈານ), 'ābhā' (ລັດສະໝີ), 'padīpo' (ປະທີບ) ເປັນຕົ້ນ ກໍມີສັນນັ້ນ.


Bhū, bhū, bhuyo. Bhuṃ, bhū, bhuyo. Bhuyā, bhūhi, bhūbhi. Bhuyā, bhūnaṃ. Bhuyā, bhūhi, bhūbhi. Bhuyā, bhūnaṃ. Bhuyā, bhuyaṃ, bhūsu. Bhoti bhu, bhotiyo bhū, bhotiyo bhuyo. Ettha ca ‘‘bhūruho bhūpālo bhūbhujo bhūtala’’nti nidassanapadāni.

ພູ, ພູ, ພູໂຍ. ພຸງ, ພູ, ພູໂຍ. ພູຢາ, ພູຫິ, ພູພິ. ພູຢາ, ພູນັງ. ພູຢາ, ພູຫິ, ພູພິ. ພູຢາ, ພູນັງ. ພູຢາ, ພູຢັງ, ພູສຸ. ໂພຕິ ພຸ, ໂພຕິໂຍ ພູ, ໂພຕິໂຍ ພູໂຍ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ມີຄຳຕົວຢ່າງ ເຊັ່ນ 'bhūruho' (ຕົ້ນໄມ້), 'bhūpālo' (ພະລາຊາ), 'bhūbhujo' (ພະລາຊາ), 'bhūtalaṃ' (ພື້ນແຜ່ນດິນ) ເປັນຕົ້ນ.


Bhūmi, bhūmī, bhūmiyo;

Sesaṃ vitthāretabbaṃ;

Araññaṃ, araññāni, araññā;

Sesaṃ vitthāretabbaṃ.

ພູມิ, ພູມີ, ພູມິໂຍ; ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເພິ່ງຂະຫຍາຍໃຫ້ພິດສະດານ; ອະຣັນຍັງ, ອະຣັນຍານິ, ອະຣັນຍາ; ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ເພິ່ງຂະຫຍາຍໃຫ້ພິດສະດານ.


Araññānī vuccati mahāaraññaṃ, ‘‘gahapatānī’’ti padamiva inīpaccayavasena sādhetabbaṃ padaṃ itthiliṅgañca. ‘‘Araññānī’’ti hi aṭṭhakathāpāṭhopi dissati.

ຄຳວ່າ ອະຣັນຍານີ ທ່ານກ່າວວ່າ ໝາຍເຖິງ ປ່າໃຫຍ່, ເປັນບົດທີ່ສຳເລັດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງ ອິນີປັດໄຈ ເໝືອນກັບບົດວ່າ 'gahapatānī' (ນາງຄະຫະບໍດີ) ແລະເປັນອິດຖີລີງ. ດ້ວຍວ່າ ບົດບາລີໃນອັດຖະກະຖາ ກໍປາກົດຄຳວ່າ 'Araññānī' ນີ້ຄືກັນ.


Araññānī, araññānī, araññāniyo. Araññāniṃ, araññānī, araññāniyo. Araññāniyā, araññānīhi, araññānībhi. Araññāniyā, araññānīnaṃ. Araññāniyā, araññānīhi, araññānībhi. Araññāniyā, araññānīnaṃ. Araññāniyā, araññāniyaṃ, araññānīsu. Bhoti araññāni, bhotiyo araññānī, bhotiyo araññāniyo.

ອະຣັນຍານີ, อະຣັນຍານີ, ອະຣັນຍານິໂຍ. ອະຣັນຍານິງ, ອະຣັນຍານີ, ອະຣັນຍານິໂຍ. ອະຣັນຍານິຢາ, ອະຣັນຍານີຫິ, ອະຣັນຍານີພິ. ອະຣັນຍານິຢາ, ອະຣັນຍານີນັງ. ອະຣັນຍານິຢາ, ອະຣັນຍານີຫິ, ອະຣັນຍານີພິ. ອະຣັນຍານິຢາ, ອະຣັນຍານີນັງ. ອະຣັນຍານິຢາ, ອະຣັນຍານິຢັງ, ອະຣັນຍານີສຸ. ໂພຕິ ອະຣັນຍານິ, ໂພຕິໂຍ ອະຣັນຍານີ, ໂພຕິໂຍ ອະຣັນຍານິໂຍ.


Yathettha uttarādhikavasena yojitā, evaṃ ‘‘sabhā, sabhāya’’ntiādīsupi yojetabbā. Sabhāyanti sabhā eva[Pg.315], liṅgabyattayavasena pana evaṃ vuttaṃ. ‘‘Sabhāye vā dvāramūle vā vatthabba’’nti pāḷi ettha nidassanaṃ.

ການປະກອບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິພັດທີ່ຍິ່ງຂຶ້ນໄປໃນທີ່ນີ້ມີສັນໃດ, ກໍເພິ່ງປະກອບໃນຄຳທັງຫຼາຍ ເຊັ່ນ 'sabhā' (ສະພາ), 'sabhāyaṃ' (ໃນສະພາ) ເປັນຕົ້ນ ກໍມີສັນນັ້ນ. ບົດວ່າ 'sabhāyaṃ' ກໍຄື 'sabhā' ນັ້ນເອງ, ແຕ່ທ່ານກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະຫຼັບລີງ (ລີງຄະວິປະລາດ). ພະບາລີວ່າ 'Sabhāye vā dvāramūle vā vatthabbaṃ' (ຄວນຢູ່ອາໄສໃນສະພາ ຫຼື ທີ່ໃກ້ປະຕູ) ເປັນຕົວຢ່າງໃນທີ່ນີ້.


Paññā, paññā, paññāyo. Paññaṃ, paññā, paññāyo. Paññāya.

ປັນຍາ, ປັນຍາ, ປັນຍາໂຍ. ປັນຍັງ, ປັນຍາ, ປັນຍາໂຍ. ປັນຍາຍະ.


Paññāṇaṃ, paññāṇāni, paññāṇā. Paññāṇaṃ, paññāṇāni, paññāṇe. Paññāṇena.

ປັນຍານັງ, ປັນຍານານິ, ປັນຍານາ. ປັນຍານັງ, ປັນຍານານິ, ປັນຍານີ. ປັນຍາເນນະ.


‘‘Tathā hi bhante bhagavato sīlapaññāṇaṃ. Sādhu paññāṇavā naro’’tiādīnettha nidassanapadāni.

ຄຳເຫຼົ່ານີ້ ຄື 'Tathā hi bhante bhagavato sīlapaññāṇaṃ' (ຂ້າແຕ່ພະອົງຜູ້ຈະເລີນ ເພາະວ່າ ປັນຍາເຄື່ອງຮູ້ໃນສີລຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ເປັນຢ່າງນັ້ນ), 'Sādhu paññāṇavā naro' (ຄົນຜູ້ມີປັນຍາເຄື່ອງຮູ້ ເປັນຄົນດີ) ເປັນຕົ້ນ ເປັນຄຳຕົວຢ່າງໃນທີ່ນີ້.


Ñāṇaṃ, ñāṇāni, ñāṇā. Ñāṇaṃ, ñāṇāni, ñāṇe. Ñāṇena. Sesaṃ sabbaṃ neyyaṃ. ‘‘Aggi aggini gini’’iccādīsupi uttarādhikavasena nāmikapadamālā yojetabbā.

ຍານັງ, ຍານານິ, ຍານາ. ຍານັງ, ຍານານິ, ຍານີ. ຍາເນນະ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອທັງໝົດ ເພິ່ງຊາບຕາມແນວນີ້. ແມ່ນໃນຄຳທັງຫຼາຍ ເຊັ່ນ 'aggi' (ໄຟ), 'aggini' (ໄຟ), 'gini' (ໄຟ) ເປັນຕົ້ນ ກໍເພິ່ງປະກອບຕາຕະລາງວິພັດນາມ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິພັດທີ່ຍິ່ງຂຶ້ນໄປ.


Ko vī sādīsupi ekakkharesu ko vuccati brahmā vāto ca sarīrañca, tassa tabbācakatte ime payogā. Seyyathidaṃ?

ແມ່ນໃນອັກສອນດ່ຽວທັງຫຼາຍ ເຊັ່ນ 'ko' (ໂກະ), 'vī' (ວີ) ເປັນຕົ້ນ, ໂກະສັບ ທ່ານກ່າວວ່າ ໝາຍເຖິງ ພະພົມ, ລົມ ແລະ ຮ່າງກາຍ, ໃນຄວາມທີ່ໂກະສັບນັ້ນ ໝາຍເຖິງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ມີການໃຊ້ດັ່ງນີ້. ຄືແນວໃດ?


‘‘Jinena yena ānītaṃ, lokassa amitaṃ hitaṃ;

Tassa pādambujaṃ vande, kamoḷialisevitaṃ.

'ເຮົາຂໍນອບນົບພະບາດດັ່ງດອກບົວ ຂອງພະຊິນະເຈົ້າພະອົງໃດ ຜູ້ຊົງນຳມາເຊິ່ງປະໂຫຍດເກື້ອກູນອັນຫາປະມານບໍ່ໄດ້ ແກ່ຊາວໂລກ, ພະບາດດັ່ງດອກບົວນັ້ນ ອັນໝູ່ເຜິ້ງ ຄື ມຸງກຸດ (ຂອງພະພົມທັງຫຼາຍ) ຄຸມກັນຢູ່'.


Kakudharukkho. Karajakāyo’’ iccevamādayo. Tattha kamoḷialisevitanti vandantānaṃ anekasatānaṃ brahmānaṃ moḷibhamarasevitanti kavayo icchanti. Kakudharukkhoti ettha pana ko vuccati vāto, tassa yo kujjhati, vātarogāpanayanavasena taṃ nivāreti, tasmā so rukkho kakudhoti vuccatībhi ācariyā. Karajakāyoti ettha tu ko vuccati sarīraṃ, tattha pavatto rajo karajo. Kiṃ taṃ[Pg.316]? Sukkasoṇitaṃ. Tañhi ‘‘rāgo rajo, na ca pana reṇu vuccatī’’ti evaṃ vuttarāgarajaphalattā sarīravācakena kasaddena visesetvā phalavohārena ‘‘karajo’’ti vuccati. Tena sukkasoṇitasaṅkhātena karajena sambhūto kāyo karajakāyoti ācariyā. Tathā hi ‘‘kāyo mātāpettikasambhavo’’ti vutto, mahāassapūrasuttaṭīkāyaṃ pana ‘‘kariyati gabbhāsaye khipiyatīti karo, sambhavo. Karato jātoti karajo, mātāpettikasambhavoti attho. Mātuādīnaṃ saṇṭhāpanavasena karato jātoti apare, ubhayathāpi karajakāyanti catusantatirūpamāhā’’ti vuttaṃ. Ayaṃ panattho idha nādhippeto, purimoyevattho adhippeto kasaddādhikārattā.

ຄຳວ່າ 'Kakudharukkho' (ຕົ້ນກຸມບົກ), 'Karajakāyo' (ກາຍທີ່ເກີດຈາກກະລັດຊະ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'kamoḷialisevitaṃ' ນັ້ນ ພວກກະວີທັງຫຼາຍປະສົງເອົາຄວາມວ່າ 'ອັນໝູ່ເຜິ້ງ ຄື ມຸງກຸດ ຂອງພະພົມທັງຫຼາຍ ຫຼາຍຮ້ອຍອົງ ຜູ້ກຳລັງກາບໄຫວ້ ຄຸມກັນຢູ່'. ສ່ວນໃນຄຳວ່າ 'Kakudharukkho' ນີ້ ໂກະສັບ ທ່ານກ່າວວ່າ ໝາຍເຖິງ ລົມ, ຕົ້ນໄມ້ໃດຍ່ອມກຳຈັດລົມນັ້ນ ຄື ປ້ອງກັນລົມນັ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການບຳບັດໂລກລົມ, ເພາະສະນັ້ນ ພະອາຈານທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ ຕົ້ນໄມ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ກະກຸດທະ. ແຕ່ໃນຄຳວ່າ 'Karajakāyo' ນີ້ ໂກະສັບ ທ່ານກ່າວວ່າ ໝາຍເຖິງ ຮ່າງກາຍ, ທຸລີ (ລະອອງ) ທີ່ເປັນໄປໃນຮ່າງກາຍນັ້ນ ຊື່ວ່າ ກະລັດຊະ. ທຸລີນັ້ນ ຄືຫຍັງ? ຄື ນ້ຳອະສຸຈິແລະເລືອດ. ດ້ວຍວ່າ ທຸລີນັ້ນ ເພາະເປັນຜົນຂອງລາຄະທຸລີ ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ລາຄະ ຊື່ວ່າ ທຸລີ, ແຕ່ຝຸ່ນລະອອງ ຫາຊື່ວ່າ ທຸລີບໍ່' ທ່ານຈຶ່ງຈຳແນກດ້ວຍ ກະສັບ ທີ່ໝາຍເຖິງຮ່າງກາຍ ແລ້ວກ່າວໂດຍໂວຫານແຫ່ງຜົນວ່າ 'karajo' (ກະລັດຊະ). ພະອາຈານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ກາຍທີ່ເກີດຈາກກະລັດຊະ ອັນໄດ້ແກ່ນ້ຳອະສຸຈິແລະເລືອດນັ້ນ ຊື່ວ່າ ກະລັດຊະກາຍ. ດ້ວຍວ່າ ກາຍນີ້ ທ່ານກ່າວວ່າ 'ມີການເກີດຈາກມານດາແລະບິດາເປັນແດນເກີດ', ແຕ່ໃນມະຫາອັດສະປຸຣະສູດຕີກາ ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ສິ່ງທີ່ຖືກເຮັດ ຄື ຖືກຢອດລົງໃນມົດລູກ ຊື່ວ່າ ກະຣະ ຄື ປະຕິສົນທິ. ສິ່ງທີ່ເກີດຈາກກະຣະນັ້ນ ຊື່ວ່າ ກະລັດຊະ ມີເນື້ອຄວາມວ່າ ເກີດຈາກມານດາແລະບິດາ. ອາຈານພວກອື່ນກ່າວວ່າ ເກີດຈາກກະຣະ ເພາະເປັນທີ່ຕັ້ງໝັ້ນຂອງມານດາເປັນຕົ້ນ, ບໍ່ວ່າໂດຍປະການໃດກໍຕາມ ຄຳວ່າ ກະລັດຊະກາຍ ນີ້ ໝາຍເຖິງ ຮູບທີ່ເກີດຈາກສະໝຸດຖານທັງ 4'. ແຕ່ເນື້ອຄວາມນີ້ ບໍ່ເປັນທີ່ປະສົງໃນທີ່ນີ້, ເນື້ອຄວາມຂ້າງຕົ້ນນັ້ນເອງ ເປັນທີ່ປະສົງ ເພາະເປັນອະທິການຂອງ ກະສັບ.


Ko, kā. Kaṃ, ke. Kena, kehi, kebhi. Kassa, kānaṃ. Kā, kasmā, kamhā, kehi, kebhi. Kassa, kānaṃ. Ke, kasmiṃ, kamhi, kesu. Bho ka, bhavanto kā.

ໂກ, ກາ. ກັງ, ເກ. ເກນະ, ເກຫິ, ເກພິ. ກັດສະ, ການັງ. ກາ, ກັດສະມາ, ກຳຫາ, ເກຫິ, ເກພິ. ກັດສະ, ການັງ. ເກ, ກັດສະມິງ, ກຳຫິ, ເກສຸ. ໂພ ກະ, ພະວັນໂຕ ກາ.


Tatra vi vuccati pakkhī. Tathā hi pakkhīnaṃ issaro supaṇṇarājā vindoti kathiyati. Etamatthañhi sandhāya pubbācariyenapi ayaṃ gāthā bhāsitā –

ໃນຄຳນັ້ນ ວີສັບ ທ່ານກ່າວວ່າ ໝາຍເຖິງ ນົກ. ດ້ວຍວ່າ ພະຍາຄຸດ ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ກວ່າພວກນົກ ທ່ານກ່າວວ່າ ວິນທະ. ເພາະໝາຍເອົາເນື້ອຄວາມນີ້ ພະບູຮານາຈານ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄາຖາ ນີ້ໄວ້ວ່າ -


‘‘Saddhānate muddhani saṇṭhapemi, muninda nindāpagataṃ tavaggaṃ;

Devindanāgindanarindavinda-na taṃ vibhinnaṃ caraṇāravinda’’nti.

'ຂ້າແຕ່ພະມຸນີນທ໌ ເຮົາຂໍປະດິດສະຖານພະບາດດັ່ງດອກບົວອັນປະເສີດສຸດຂອງພະອົງ ອັນປາສະຈາກການຕິຕຽນ ໄວ້ເທິງຫົວອັນນ້ອມລົງດ້ວຍຄວາມສັດທາ, ພະບາດດັ່ງດອກບົວນັ້ນ ອັນໝູ່ແຫ່ງຈອມເທບ ຈອມນາກ ແລະຈອມນະລິນທ໌ ບໍ່ເຄີຍລະຖິ້ມເລີຍ'.


Tattha vīnaṃ indoti vindo, pakkhijātiyā jātānaṃ supaṇṇānaṃ rājāti attho.

ໃນຄາຖານັ້ນ ຄຳວ່າ ວິນທະ ຄື ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ກວ່າພວກນົກ (ວີ) ມີເນື້ອຄວາມວ່າ ເປັນພະລາຊາຂອງພວກຄຸດ ທີ່ເກີດໃນກຳເນີດນົກ.


Viṃ, vī, vayo. Viṃ, vī, vayo. Vinā, vīhi, vībhi. Vissa, vino, vīnaṃ. Vinā, vismā, vimhā, vīhi, vībhi. Vissa, vino, vīnaṃ. Vismiṃ, vimhi, vīsu. Bho vi, bhavanto vayo.

ວິງ, ວີ, ວະໂຍ. ວິງ, ວີ, ວະໂຍ. ວິນາ, ວີຫິ, ວີພິ. ວິດສະ, ວິໂນ, ວີນັງ. ວິນາ, ວິດສະມາ, ວິມຫາ, ວີຫິ, ວີພິ. ວິດສະ, ວິໂນ, ວີນັງ. ວິດສະມິງ, ວິມຫິ, ວີສຸ. ໂພ ວິ, ພະວັນໂຕ ວະໂຍ.


Sā [Pg.317] vuccati sunakho, ‘‘mātā me atthi, sā mayā posetabbā’’tiādīsu pana sāsaddo sabbanāmikapariyāpanno parammukhavacano tasaddena sambhūto daṭṭhabbo. Sāsaddassa bhā rā thī bhū kasaddānañca nāmikapadamālā heṭṭhā pakāsitā.

ສາສັບ ທ່ານກ່າວວ່າ ໝາຍເຖິງ ໝາ, ແຕ່ໃນຄຳ ເຊັ່ນ 'mātā me atthi, sā mayā posetabbā' (ມານດາຂອງເຮົາມີຢູ່, ນາງເປັນຜູ້ທີ່ເຮົາຄວນລ້ຽງດູ) ເພິ່ງຊາບວ່າ ສາສັບ ນັ້ນ ນັບເນື່ອງໃນສັບພະນາມ ເປັນຄຳກ່າວເຖິງບຸກຄົນອື່ນ (ປະຖົມບຸລຸດ) ທີ່ເກີດມາຈາກ ຕະສັບ. ຕາຕະລາງວິພັດນາມ ຂອງ ສາສັບ ແລະ ພາ, ຣາ, ທີ, ພູ, ກະສັບ ທ່ານສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນຂ້າງເທິງ.


Dhī vuccati paññā. Ettha ca ‘‘amacce tāta jānāhi, dhīre atthassa kovide’’ti. ‘‘Dhīmā, dhīmati, sudhī, sudhinī, dhīyutta’’nti ca ādīni nidassanapadāni.

ທີສັບ ທ່ານກ່າວວ່າ ໝາຍເຖິງ ປັນຍາ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ມີຄຳຕົວຢ່າງ ເຊັ່ນ 'amacce tāta jānāhi, dhīre atthassa kovide' (ແນ່ພໍ່ ຈົ່ງຮູ້ຈັກອຳມາດທັງຫຼາຍ ຜູ້ມີປັນຍາ ສະຫຼາດໃນປະໂຫຍດ), 'dhīmā' (ຜູ້ມີປັນຍາ), 'dhīmatī' (ຜູ້ມີປັນຍາ - ອິດຖີລີງ), 'sudhī' (ຜູ້ມີປັນຍາດີ), 'sudhinī' (ຜູ້ມີປັນຍາດີ - ອິດຖີລີງ), 'dhīyuttaṃ' (ປະກອບດ້ວຍປັນຍາ) ເປັນຕົ້ນ.


Dhī, dhī, dhiyo. Dhiṃ, dhī, dhiyo. Dhiyā, dhīhi, dhībhi. Dhiyā, dhīnaṃ. Dhiyā, dhīhi, dhībhi. Dhiyā, dhīnaṃ. Dhiyā, dhiyaṃ, dhīsu. Bhoti dhi, bhotiyo dhī, bhotiyo dhiyo.

ທີ, ທີ, ທິໂຍ. ທິງ, ທີ, ທິໂຍ. ທິຢາ, ທີຫິ, ທີພິ. ທິຢາ, ທີນັງ. ທິຢາ, ທີຫິ, ທີພິ. ທິຢາ, ທີນັງ. ທິຢາ, ທິຢັງ, ທີສຸ. ໂພຕິ ທິ, ໂພຕິໂຍ ທີ, ໂພຕິໂຍ ທິໂຍ.


Ku vuccati pathavī. Ettha ca ‘‘kudālo. Kumudaṃ. Kuñjaro’’ti imāni nidassanapadāni. Tatra kuṃ pathaviṃ dālayati padāleti bhindati etenāti kudālo. Kuyaṃ pathaviyaṃ modatīti kumudaṃ. Kuṃ jaratīti kuñjaro. Tathā hi vimānavatthuaṭṭhakathāyaṃ vuttaṃ ‘‘kuṃ pathaviṃ tadabhighātena jarayatīti kuñjaro’’ti.

ກຸສັບ ທ່ານກ່າວວ່າ ໝາຍເຖິງ ແຜ່ນດິນ. ແລະໃນທີ່ນີ້ ມີຄຳຕົວຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ ຄື 'kudālo' (ຈົກ), 'kumudaṃ' (ດອກບົວຂາວ), 'kuñjaro' (ຊ້າງ). ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ເຄື່ອງມືໃດຍ່ອມຂຸດ ຄື ເຈາະ ຄື ທຳລາຍ ແຜ່ນດິນ (ກຸງ) ເພາະສະນັ້ນ ເຄື່ອງມືນັ້ນ ຊື່ວ່າ ກຸດາລະ (ຈົກ). ສິ່ງໃດຍ່ອມຍິນດີໃນແຜ່ນດິນ (ກຸຍັງ) ເພາະສະນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ກຸມຸດະ (ດອກບົວຂາວ). ສິ່ງໃດຍ່ອມເຮັດໃຫ້ແຜ່ນດິນ (ກຸງ) ຫວັ່ນໄຫວ (ຊຸດໂຊມ) ເພາະສະນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ກຸນຊະຣະ (ຊ້າງ). ດ້ວຍວ່າ ໃນອັດຖະກະຖາວິມານວັດຖຸ ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ສິ່ງໃດຍ່ອມເຮັດໃຫ້ແຜ່ນດິນ (ກຸງ) ຫວັ່ນໄຫວ ດ້ວຍການຢຽບຢ່ຳແຜ່ນດິນນັ້ນ ເພາະສະນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນ ຊື່ວ່າ ກຸນຊະຣະ'.


Ku, kū, kuyo. Kuṃ, kū, kuyo. Kuyā, kūhi, kūbhi. Kuyā, kūnaṃ. Kuyā, kūhi, kūbhi. Kuyā, kūnaṃ. Kuyā, kuyaṃ, kūsu. Bhoti ku, bhotiyo kū, bhotiyo kuyo.

ກຸ, ກູ, ກຸໂຍ. ກຸງ, ກູ, ກຸໂຍ. ກຸຢາ, ກູຫິ, ກູພິ. ກຸຢາ, ກູນັງ. ກຸຢາ, ກູຫິ, ກູພິ. ກຸຢາ, ກູນັງ. ກຸຢາ, ກຸຢັງ, ກູສຸ. ໂພຕິ ກຸ, ໂພຕິໂຍ ກູ, ໂພຕິໂຍ ກຸໂຍ.


Kha’mindriyaṃ pakathitaṃ, kha’mākāsamudīritaṃ;

Saggaṭṭhānampi khaṃ vuttaṃ, suññattampi ca khaṃ mataṃ.

ຂະສັບ ທ່ານກ່າວວ່າ ໝາຍເຖິງ ອິນຊີ, ຂະສັບ ທ່ານກ່າວວ່າ ໝາຍເຖິງ ອາກາດ, ແມ່ນສະຖານທີ່ສະຫວັນ ກໍຊື່ວ່າ ຂະ, ແລະຄວາມວ່າງເປົ່າ ກໍຊື່ວ່າ ຂະ ເຊັ່ນກັນ.


Tatrindriyaṃ [Pg.318] cakkhuviññāṇādīnaṃ gatinivāsabhāvato ‘‘kha’’nti vuccati, ākāsaṃ vivittaṭṭhena. Saggo katasucaritehi ekantena gantabbatāya ‘‘kha’’nti saṅkhaṃ gacchati. ‘‘Khago yathā hi rukkhagge, nilīyantova sākhino. Sākhaṃ ghaṭṭetī’’ti ca, ‘‘khe nimmito acari aṭṭhasataṃ sayambhū’’ti ca ādi ettha nidassanaṃ.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ອິນຊີ (ເຊັ່ນ ຕາ) ຊື່ວ່າ ຂະ ເພາະເປັນທີ່ໄປແລະທີ່ອາໄສຂອງຈັກຂຸວິນຍານເປັນຕົ້ນ, ອາກາດ ຊື່ວ່າ ຂະ ເພາະມີເນື້ອຄວາມວ່າ ວ່າງເປົ່າ. ສະຫວັນ ຍ່ອມເຖິງການນັບວ່າ ຂະ ເພາະເປັນສະຖານທີ່ທີ່ຜູ້ເຮັດສຸຈະລິດທັງຫຼາຍ ຕ້ອງໄປໂດຍສ່ວນດຽວ. ຄຳວ່າ 'Khago yathā hi rukkhagge, nilīyantova sākhino. Sākhaṃ ghaṭṭeti' (ນົກ ເມື່ອຈະເກາະຢູ່ເທິງປາຍໄມ້ ຍ່ອມເຮັດໃຫ້ກິ່ງໄມ້ສັ່ນສະເທືອນ) ແລະ 'khe nimmito acari aṭṭhasataṃ sayambhū' (ພະສັມພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ຊົງເນລະມິດພະອົງໃນອາກາດ ໄດ້ສະເດັດໄປຕະຫຼອດຮ້ອຍແປດຄັ້ງ) ເປັນຕົ້ນ ເປັນຕົວຢ່າງໃນທີ່ນີ້.


Khaṃ, khāni, khā. Khaṃ, khāni, khe. Khena, khehi, khebhi. Khassa, khānaṃ. Khā, khasmā, khamhā, khehi, khebhi. Khassa, khānaṃ. Khe, khasmiṃ, khamhi, khesu. Bho kha, bhavanto khāni, bhavanto khā.

ຂັງ, ຂານິ, ຂາ. ຂັງ, ຂານິ, ເຂ. ເຂນະ, ເຂຫິ, ເຂພິ. ຂັດສະ, ຂານັງ. ຂາ, ຂັດສະມາ, ຂຳຫາ, ເຂຫິ, ເຂພິ. ຂັດສະ, ຂານັງ. ເຂ, ຂັດສະມິງ, ຂຳຫິ, ເຂສຸ. ໂພ ຂະ, ພະວັນໂຕ ຂານິ, ພະວັນໂຕ ຂາ.


Gosaddassa atthuddhāro vuccate –

ການສະແດງເນື້ອຄວາມຂອງ ໂຄສັບ ທ່ານກ່າວໄວ້ດັ່ງນີ້ -


Go goṇe cindriye bhūmyaṃ, vacane ceva buddhiyaṃ;

Ādicce rasmiyañceva, pānīyepi ca vattate;

Tesu atthesu goṇe thi-pumā ca itare pumā.

ໂຄສັບ ຍ່ອມໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ງົວ, ອິນຊີ, ແຜ່ນດິນ, ວາຈາ, ປັນຍາ, ພະອາທິດ, ລັດສະໝີ ແລະ ນ້ຳ. ໃນບັນດາເນື້ອຄວາມເຫຼົ່ານັ້ນ ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ງົວ ເປັນໄດ້ທັງອິດຖີລີງແລະປຸລີງ, ສ່ວນໃນເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອ ເປັນປຸລີງ.


Tathā hi ‘‘gosu duyhamānāsu gato. Gopañcamo’’tiādīsu gosaddo goṇe vattati. Gocaroti etthindriyepi vattati gāvo cakkhādīnindriyāni caranti etthāti gocaro. Tathā hi porāṇā kathayiṃsu ‘‘gāvo caranti etthāti gocaro, gocaro viya gocaro, abhiṇhaṃ caritabbaṭṭhānaṃ. Gāvovācakkhādīnindriyāni, tehi caritabbaṭṭhānaṃ gocaro’’ti. ‘‘Gomatiṃ gotamaṃ name’’ti porāṇakaviracanāyaṃ pana pathaviyaṃ vattati. ‘‘Bhūripaññaṃ gotamaṃ sammāsambuddhaṃvandāmī’’ti hi attho. Tathā suttanipātaṭṭhakathāyavāseṭṭhasuttasaṃvaṇṇanappadese ‘‘gorakkhanti khettarakkhaṃ, kasirakkhanti vuttaṃ hoti. Pathavī hi ‘‘go’’ti vuccati, tappabhedo ca khetta’’nti vuttaṃ.

ເພາະວ່າ ຄຳວ່າ 'ໂຄ' (ໂຄສັບ) ໃນປະໂຫຍກທັງຫຼາຍມີອຸທາຫອນເປັນຕົ້ນວ່າ 'gosu duyhamānāsu gato' (ໄປເມື່ອແມ່ໂຄທັງຫຼາຍກຳລັງຖືກຮີດນົມ) ແລະ 'gopañcamo' (ມີໂຄເປັນທີຫ້າ) ຍ່ອມໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ງົວ. ຄຳວ່າ 'ໂຄຈະຣະ' (gocaro) ໃນຄຳນີ້ ຍ່ອມໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ອິນຊີ ຄື 'gāvo cakkhādīnindriyāni caranti etthāti gocaro' (ອິນຊີທັງຫຼາຍມີຈັກຂຸເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ໂຄ ຍ່ອມທ່ຽວໄປໃນອາລົມນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ອາລົມນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ໂຄຈະຣະ). ເພາະວ່າ ພະໂບຮານາຈານທັງຫຼາຍໄດ້ກ່າວໄວ້ວ່າ 'gāvo caranti etthāti gocaro' (ງົວທັງຫຼາຍຍ່ອມທ່ຽວໄປໃນທີ່ນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ທີ່ນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ໂຄຈະຣະ, ທີ່ທ່ຽວໄປເໝືອນທີ່ທ່ຽວຂອງງົວ ຊື່ວ່າ ໂຄຈະຣະ, ຄືສະຖານທີ່ທີ່ຄວນທ່ຽວໄປເນືອງໆ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ອິນຊີທັງຫຼາຍມີຈັກຂຸເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ໂຄ, ສະຖານທີ່ທີ່ຄວນທ່ຽວໄປດ້ວຍອິນຊີທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຊື່ວ່າ ໂຄຈະຣະ). ສ່ວນໃນຄຳປະພັນຂອງກະວີໂບຮານວ່າ 'Gomatiṃ gotamaṃ name' ຄຳວ່າ 'ໂຄ' (ໃນຄຳວ່າ ໂຄມະຕິ) ຍ່ອມໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ແຜ່ນດິນ. ເພາະມີອັດຖະ (ຄວາມໝາຍ) ວ່າ 'ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນອບນ້ອມພະໂຄດົມຜູ້ມີປັນຍາສະເໝີດ້ວຍແຜ່ນດິນ ຜູ້ເປັນພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ'. ເຊັ່ນດຽວກັນ ໃນອັດຖະກະຖາສຸຕຕະນິບາດ ສ່ວນທີ່ເປັນການອະທິບາຍວາເສດຖະສູດ ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຄຳວ່າ gorakkha (ການຮັກສາໂຄ) ໝາຍເຖິງ khettarakkha (ການຮັກສາໄຮ່ນາ) ຄື kasirakkha (ການຮັກສາການເຮັດໄຮ່ໄຖນາ). ເພາະວ່າ ແຜ່ນດິນ ເພິ່ນຮຽກວ່າ ໂຄ, ແລະ ໄຮ່ນາ ກໍເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງແຜ່ນດິນນັ້ນ'.


‘‘Gottavasena [Pg.319] gotamo’’ti ettha tu vacane buddhiyañca vattati. Tenāhu porāṇā ‘‘gaṃ tāyatīti gottaṃ. Gotamoti hi pavattamānaṃ gaṃ vacanaṃ buddhiñca tāyati ekaṃsikavisayatāya rakkhatīti gottaṃ. Yathā hi buddhi ārammaṇabhūtena atthena vinā na vattati, evaṃ abhidhānaṃ abhidheyyabhūtena, tasmā so gottasaṅkhāto attho tāni tāyati rakkhatīti vuccati. Ko pana soti? Aññakulaparamparāsādhāraṇaṃ tassa kulassa ādipurisasamudāgataṃ taṃkulapariyāpannasādhāraṇaṃ sāmaññarūpanti daṭṭhabba’’nti. Tathā hi taṃgottajātā suddhodanamahārājādayopi gotamotveva vuccanti. Bhena bhagavā attano pitaraṃ suddhodanamahārājānaṃ ‘‘atikkantavarā kho gotama tathāgatā’’ti avoca. Vessavaṇopi mahārājā bhagavantaṃ ‘‘vijjācaraṇasampannaṃ, buddhaṃ vandāma gotama’’nti avoca, āyasmāpi vaṅgīso āyasmantaṃ ānandaṃ ‘‘sādhu nibbāpanaṃ brūhi, anukampāya gotamā’’ti avoca. Evaṃ idaṃ sāmaññarūpaṃ gaṃ tāyatīti gottanti vuttaṃ. Taṃ pana gotamagottakassapagottādivasena bahuvidhaṃ.

ສ່ວນໃນຄຳວ່າ 'Gottavasena gotamo' (ຊື່ວ່າ ໂຄຕະມະ ເພາະໂຄດ) ນີ້ ຄຳວ່າ 'ໂຄ' (ໃນຄຳວ່າ ໂຄຕະມະ) ຍ່ອມໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ວາຈາ ແລະ ປັນຍາ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະໂບຮານາຈານທັງຫຼາຍຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'gaṃ tāyatīti gottaṃ' (ທຳມະຊາດໃດຍ່ອມຮັກສາວາຈາ ເພາະເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ໂຄດ. ດ້ວຍວ່າ ຄຳວ່າ ໂຄດົມ ທີ່ເປັນໄປຢູ່ນັ້ນ ຍ່ອມຮັກສາ ຄືປົກປ້ອງວາຈາ ແລະ ປັນຍາ ໂດຍຄວາມເປັນວິໄສທີ່ແນ່ນອນ ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ໂຄດ. ເພາະວ່າ ປັນຍາຍ່ອມບໍ່ເປັນໄປໂດຍປາສະຈາກອັດຖະ (ເນື້ອຄວາມ) ທີ່ເປັນອາລົມ ສັນໃດ, ຊື່ (ອະພິທານ) ກໍບໍ່ເປັນໄປໂດຍປາສະຈາກສິ່ງທີ່ຖືກຮຽກ (ອະພິເທຍຍະ) ສັນນັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ອັດຖະທີ່ກ່າວຄືໂຄດນັ້ນ ຍ່ອມຮັກສາ ຄືປົກປ້ອງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ຈຶ່ງຮຽກວ່າ ໂຄດ. ກໍໂຄດນັ້ນແມ່ນຫຍັງ? ພຶງຊາບວ່າ ໂຄດນັ້ນຄື ສາມັນຍະລູບ (ລັກສະນະທົ່ວໄປ) ທີ່ທົ່ວໄປແກ່ຕະກູນອື່ນໆ ຕາມລຳດັບ ທີ່ສືບທອດມາຈາກຕົ້ນຕະກູນ ແລະ ທົ່ວໄປແກ່ບຸກຄົນຜູ້ເນື່ອງໃນຕະກູນນັ້ນ). ເພາະວ່າ ແມ່ນແຕ່ພະເຈົ້າສຸດໂທທະນະມະຫາຣາດເປັນຕົ້ນ ຜູ້ເກີດໃນໂຄດນັ້ນ ກໍຖືກຮຽກວ່າ ໂຄຕະມະ ເຊັ່ນດຽວກັນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຈຶ່ງໄດ້ຕັດກັບພະ bhena (ເຊິ່ງເປັນຄຳຜິດພາດໃນຕົ້ນສະບັບ ໝາຍເຖິງ ພະບິດາຂອງພະອົງ) ຄືພະເຈົ້າສຸດໂທທະນະມະຫາຣາດວ່າ 'atikkantavarā kho gotama tathāgatā' (ດູກ່ອນໂຄດົມ ພະຕາຖາຄົດທັງຫຼາຍເປັນຜູ້ລ່ວງພົ້ນສິ່ງທີ່ປະເສີດແລ້ວແລ). ແມ່ນແຕ່ທ້າວເວດສຸວັນມະຫາຣາດ ກໍໄດ້ກ່າວກັບພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າວ່າ 'vijjācaraṇasampannaṃ, buddhaṃ vandāma gotama' (ພວກຂ້າພະເຈົ້າຂໍນອບນ້ອມພະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍວິຊາແລະຈະລະນະ ຜູ້ມີໂຄດົມ). ແມ່ນແຕ່ພະອາຍັສມາວກີສະ ກໍໄດ້ກ່າວກັບພະອາຍັສມາອານົນວ່າ 'sādhu nibbāpanaṃ brūhi, anukampāya gotamā' (ດູກ່ອນທ່ານໂຄດົມ ຂໍທ່ານຈົ່ງສະແດງທຳເປັນເຄື່ອງດັບກິເລດ ເພື່ອອະນຸເຄາະແກ່ຂ້າພະເຈົ້າເຖີດ). ດ້ວຍເຫດນີ້ ສາມັນຍະລູບນີ້ ທີ່ຮັກສາວາຈາ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ໂຄດ. ກໍໂຄດນັ້ນມີຫຼາຍປະການ ໂດຍຈຳແນກເປັນ ໂຄຕະມະໂຄດ, ກັດສະປະໂຄດ ເປັນຕົ້ນ.


Tathā gosaddo ādicce vattati. ‘‘Gogottaṃ gotamaṃ name’’ti porāṇakaviracanā ettha nidassanaṃ, ādiccabandhuṃ gotamaṃ sammāsambuddhaṃ vandāmīti attho. Ādiccopi hi gotamagotte jāto bhagavāpi, evaṃ tena samānagottatāya tattha tattha ‘‘ādiccabandhū’’tiādinā bhagavato thomanā dissati ‘‘pucchāmi taṃ ādiccabandhu, vivekaṃ santipadañca mahesī’’ti ca, ‘‘vande jetavanaṃ niccaṃ, vihāraṃ ravibandhuno’’ti ca, ‘‘lokekabandhu’maravindasahāyabandhu’’nti ca. ‘‘Uṇhagū’’ti ettha pana gosaddo rasmiyaṃ [Pg.320] vattati. Uṇhā gāvo rasmiyo etassāti uṇhagū, sūriyo. Pubbācariyāpi hi chandovicitisatthe imamevatthaṃ byākariṃsu.

ເຊັ່ນດຽວກັນ ຄຳວ່າ 'ໂຄ' (ໂຄສັບ) ຍ່ອມໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ພະອາທິດ. ຄຳປະພັນຂອງກະວີໂບຮານວ່າ 'Gogottaṃ gotamaṃ name' ເປັນຕົວຢ່າງໃນຄຳນີ້, ມີອັດຖະ (ຄວາມໝາຍ) ວ່າ 'ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນອບນ້ອມພະໂຄດົມຜູ້ເປັນເຜົ່າພັນແຫ່ງພະອາທິດ ຜູ້ເປັນພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ'. ເພາະວ່າ ແມ່ນແຕ່ພະອາທິດກໍເກີດໃນໂຄຕະມະໂຄດ ແລະ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າກໍເກີດໃນໂຄຕະມະໂຄດ, ເພາະຄວາມທີ່ພະອົງມີໂຄດສະເໝີກັນກັບພະອາທິດນັ້ນ ການສັນເສີນພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າວ່າ 'ādiccabandhu' (ຜູ້ເປັນເຜົ່າພັນແຫ່ງພະອາທິດ) ເປັນຕົ້ນ ຈຶ່ງມີປາກົດໃນທີ່ນັ້ນໆ ວ່າ 'pucchāmi taṃ ādiccabandhu, vivekaṃ santipadañca mahesī' (ຂ້າພະເຈົ້າຂໍທູນຖາມພະອົງຜູ້ເປັນເຜົ່າພັນແຫ່ງພະອາທິດ ຜູ້ເປັນສະແຫວງຫາຄຸນອັນໃຫຍ່ຫຼວງ ເຖິງວິເວກແລະສັນຕິບົດ) ແລະ 'vande jetavanaṃ niccaṃ, vihāraṃ ravibandhuno' (ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນອບນ້ອມພະເຊຕະວັນວິຫານ ອັນເປັນທີ່ປະທັບຂອງພະຜູ້ເປັນເຜົ່າພັນແຫ່ງພະອາທິດເປັນນິດ) ແລະ 'lokekabandhu’maravindasahāyabandhu' (ຜູ້ເປັນມິດຄົນດຽວຂອງໂລກ ຜູ້ເປັນມິດຂອງພະອາທິດຜູ້ເປັນສະຫາຍຂອງດອກບົວ). ສ່ວນໃນຄຳວ່າ 'uṇhagū' ນີ້ ຄຳວ່າ 'ໂຄ' (ໂຄສັບ) ຍ່ອມໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ລັງສີ (ແແສງສະຫວ່າງ). ພະອາທິດມີລັງສີອັນຮ້ອນ ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອາທິດຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'uṇhagū' (ຜູ້ມີລັງສີຮ້ອນ) ຄື ພະອາທິດ. ເພາະວ່າ ພະບຸບພາຈານທັງຫຼາຍກໍໄດ້ອະທິບາຍເນື້ອຄວາມນີ້ໄວ້ໃນຄຳພີສັນໂທວິຈິຕິ (ຕຳລາສັນ).


‘‘Gosītacandana’’nti ettha pānīye vattati. Gosaddena hi jalaṃ vuccati. Go viya sītaṃ candanaṃ, tasmiṃ pana uddhanato uddharitapakkuthitatelamhi pakkhitte taṅkhaṇaññeva taṃ telaṃ susītalaṃ hoti.

ໃນຄຳວ່າ 'gosītacandana' (ແກ່ນຈັນແດງທີ່ມີຄວາມເຢັນດັ່ງນ້ຳ) ນີ້ ຄຳວ່າ 'ໂຄ' (ໂຄສັບ) ຍ່ອມໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ນ້ຳ. ເພາະວ່າ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ໂຄ' ເພິ່ນຮຽກວ່ານ້ຳ. ແກ່ນຈັນທີ່ມີຄວາມເຢັນເໝືອນນ້ຳ ຊື່ວ່າ ໂຄສີຕະຈັນທະນະ, ເພາະວ່າ ເມື່ອໃສ່ແກ່ນຈັນນັ້ນລົງໃນນ້ຳມັນທີ່ເດືອດພ່ານທີ່ຍົກລົງຈາກເຕົາໄຟ ໃນຂະນະນັ້ນເອງ ນ້ຳມັນນັ້ນກໍຈະເຢັນສະໜິດທັນທີ.


Ettheke vadanti ‘‘kasmā bho ‘gopadatthe vattamāno gosaddo itthiliṅgo ceva pulliṅgo cā’ti vadatha, kasmā ca pana ‘indriyapathavīvacanabuddhisūriyarasmipānīyesu vattamāno pulliṅgo’ti vadatha, etesu sūriyatthe vattamāno pulliṅgo hotu, nanu indriyavacanapānīyesu vattamānena pana gosaddena napuṃsakaliṅgena bhavitabbaṃ, pathavībuddhirasmīsu vattamānena itthiliṅgena bhavitabbaṃ indriyādipathavādipadatthesu vattamānānaṃ indriyasaddādipathavīsaddādīnaṃ napuṃsakitthiliṅgavasena niddesassa dassanato’’ti? Tanna, niyamābhāvato. Itthipadatthe vattamānassāpi hi sato kassaci saddassa pulliṅgavasena niddeso dissati yathā ‘‘orodho’’ti. Purisapadatthe vattamānassāpi ca sato kassaci itthiliṅgavasena niddeso dissati, yathā ‘‘atthakāmosi me yakkha, hitakāmāsi devate’’ti. Itthipurisapadatthesu pana avattamānānampi sataṃ kesañci saddānaṃ ekasmiṃyeva ñāṇādiatthe vattamānānaṃ itthipumanapuṃsakaliṅgavasena niddeso dissati yathā ‘‘paññā amoho ñāṇa’’nti, ‘‘taṭaṃtaṭītaṭo’’ti ca. Tathā hi anitthibhūtopi samāno ‘‘mātulā’’ti itthiliṅgavasena rukkhopi [Pg.321] nāmaṃ labhati, tabbasena nagarampi. Tenāha cakkavattisuttaṭīkāyaṃ ‘‘mātulāti itthiliṅgavasena laddhanāmo eko rukkho, tāya āsannappadese māpitattā nagarampi ‘mātulā’tveva paññāyittha. Tena vuttaṃ mātulāyanti evaṃnāmake nagare’’ti.

ໃນຄຳນີ້ ມີອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ເປັນຫຍັງພວກທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ ໂຄສັບ ທີ່ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ງົວ ເປັນໄດ້ທັງອິດຖີລີງ ແລະ ປຸລີງ, ແລະ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງg່າວວ່າ ໂຄສັບ ທີ່ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ອິນຊີ, ແຜ່ນດິນ, ວາຈາ, ປັນຍາ, ພະອາທິດ, ລັງສີ ແລະ ນ້ຳ ເປັນປຸລີງ? ໃນບັນດາຄວາມໝາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ໂຄສັບ ທີ່ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ພະອາທິດ ຈົ່ງເປັນປຸລີງເຖີດ, ແຕ່ໂຄສັບ ທີ່ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ອິນຊີ, ວາຈາ ແລະ ນ້ຳ ຄວນເປັນນະປຸງສະກະລີງ ບໍ່ແມ່ນບໍ? ແລະ ໂຄສັບ ທີ່ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ແຜ່ນດິນ, ປັນຍາ ແລະ ລັງສີ ຄວນເປັນອິດຖີລີງ ບໍ່ແມ່ນບໍ? ເພາະເຫັນການສະແດງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງນະປຸງສະກະລີງ ແລະ ອິດຖີລີງ ຂອງສັບທັງຫຼາຍມີ ອິນຊີສັບ ແລະ ປະຖະວີສັບ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ອິນຊີ ແລະ ແຜ່ນດິນ ເປັນຕົ້ນ'. ຄຳຄັດຄ້ານນັ້ນ ບໍ່ຖືກຕ້ອງ ເພາະບໍ່ມີກົດເກນທີ່ແນ່ນອນ. ເພາະວ່າ ແມ່ນແຕ່ສັບບາງສັບ ທີ່ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຜູ້ຍິງ ກໍຍັງປາກົດການສະແດງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປຸລີງ ເຊັ່ນຄຳວ່າ 'orodho' (ສະໜົມ). ແລະ ສັບບາງສັບ ທີ່ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຜູ້ຊາຍ ກໍຍັງປາກົດການສະແດງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອິດຖີລີງ ເຊັ່ນຄຳວ່າ 'atthakāmosi me yakkha, hitakāmāsi devate' (ດູກ່ອນຍັກ ທ່ານເປັນຜູ້ປາດຖະໜາປະໂຫຍດແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ, ດູກ່ອນເທວະດາ ທ່ານເປັນຜູ້ປາດຖະໜາຄວາມເກື້ອກູນແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ). ສ່ວນສັບບາງສັບ ແມ່ນບໍ່ໄດ້ໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ຜູ້ຍິງ ແລະ ຜູ້ຊາຍ ແຕ່ເມື່ອໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍດຽວກັນ ເຊັ່ນ ປັນຍາ ເປັນຕົ້ນ ກໍຍັງປາກົດການສະແດງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອິດຖີລີງ, ປຸລີງ ແລະ ນະປຸງສະກະລີງ ເຊັ່ນຄຳວ່າ 'paññā' (ອິດຖີລີງ), 'amoho' (ປຸລີງ), 'ñāṇaṃ' (ນະປຸງສະກະລີງ) ແລະ ຄຳວ່າ 'taṭaṃ, taṭī, taṭo' (ຝັ່ງ) ເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ແມ່ນແຕ່ຕົ້ນໄມ້ ເຖິງວ່າຈະບໍ່ແມ່ນຜູ້ຍິງ ກໍຍັງໄດ້ຊື່ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອິດຖີລີງວ່າ 'mātulā' (ຕົ້ນມະຕຸລາ), ແລະ ເມືອງກໍໄດ້ຊື່ຕາມຕົ້ນໄມ້ນັ້ນເຊັ່ນກັນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນດີກາຈັກກະວັດຕິສູດ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຄຳວ່າ mātulā ເປັນຊື່ຂອງຕົ້ນໄມ້ຕົ້ນໜຶ່ງ ທີ່ໄດ້ຊື່ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອິດຖີລີງ, ເພາະເມືອງນັ້ນຖືກສ້າງຂຶ້ນໃນບໍລິເວນໃກ້ຄຽງກັບຕົ້ນໄມ້ນັ້ນ ເມືອງນັ້ນຈຶ່ງປາກົດຊື່ວ່າ mātulā ເຊັ່ນດຽວກັນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ເພິ່ນຈຶ່ງກ່າວວ່າ mātulāyaṃ ຄື ໃນເມືອງທີ່ມີຊື່ຢ່າງນີ້'.


Gosaddassa nāmikapadamālā heṭṭhā pakāsitā.

ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຂອງ ໂຄສັບ ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນຫົວຂໍ້ກ່ອນໜ້ານີ້.


Mo vuccati cando, aṭṭhakathāyaṃ pana ‘‘mā vuccati cando’’ti ākārantapāṭho dissati, okārantapāṭhena tena bhavitabbaṃ sakkaṭabhāsāya ekakkharakosato nayaṃ gahetvā ‘‘mo sivo candimā cevā’’ti okārantavasena vattabbattā. Ettha ca okārantavasena vuttassa masaddassa candavācakatte ‘‘puṇṇamī, puṇṇamā’’ti ca nidassanapadāni. Tattha puṇṇo mo etthāti puṇṇamī, evaṃ puṇṇamā, rattāpekkhaṃ itthiliṅgavacanaṃ. Ettha pana ‘‘visākhapuṇṇamāya rattiyā paṭhamayāmepubbenivāsaṃ anussarī’’ti idaṃ nidassanaṃ. Ettha siyā – yadi ‘‘puṇṇamā’’ti ayaṃsaddo rattāpekkho itthiliṅgo.

ຄຳວ່າ 'ໂມ' (mo) ໝາຍເຖິງ ພະຈັນ, ແຕ່ໃນອັດຖະກະຖາ ປາກົດບົດປາຖະເປັນອາກາຣັນວ່າ 'mā vuccati cando' (ຄຳວ່າ ມາ ໝາຍເຖິງ ພະຈັນ). ບົດປາຖະນັ້ນ ຄວນເປັນໂອກາຣັນ ເພາະຖືເອົາໄນຍະຈາກຄຳພີເອກັກຂະຣະໂກສະ (ພົດຈະນານຸກົມອັກສອນດຽວ) ໃນພາສາສັນສະກິດ ທີ່ຄວນກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໂອກາຣັນວ່າ 'mo sivo candimā cevā' (ຄຳວ່າ ໂມ ໝາຍເຖິງ ພະສิວະ ແລະ ພະຈັນ). ແລະ ໃນຄຳນີ້ ຄຳວ່າ 'ມະ' (ma) ທີ່ກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໂອກາຣັນ ເມື່ອມີຄວາມໝາຍວ່າ ພະຈັນ ມີຄຳຕົວຢ່າງວ່າ 'puṇṇamī' ແລະ 'puṇṇamā'. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ພະຈັນເຕັມດວງໃນຄືນນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ຄືນນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'puṇṇamī' (ຄືນເພັງ), ເຊັ່ນດຽວກັນກັບ 'puṇṇamā', ເປັນອິດຖີລີງເພາະໝາຍເຖິງຄືນ (ຣັດຕິ). ໃນຄຳນີ້ ມີຕົວຢ່າງວ່າ 'visākhapuṇṇamāya rattiyā paṭhamayāmepubbenivāsaṃ anussarī' (ໃນຍາມທຳອິດແຫ່ງຄືນວັນເພັງວິສາຂະ ພະອົງຊົງລະນຶກຊາດໃນຫົນຫຼັງໄດ້). ໃນຄຳນີ້ ຫາກມີຄຳຖາມວ່າ — ຖ້າຄຳວ່າ 'puṇṇamā' ນີ້ ເປັນອິດຖີລີງເພາະໝາຍເຖິງຄືນ.


‘‘Puṇṇamāye yathā cando, parisuddho virocati;

Tatheva tvaṃ puṇṇamano, viroca dasasahassiyaṃ.

'ພະຈັນໃນວັນເພັງ ຍ່ອມສະຫວ່າງສະໄຫວບໍລິສຸດສັນໃດ, ຂໍທ່ານຜູ້ມີໃຈເຕັມປ່ຽມ (ດ້ວຍກຸສົນ) ຈົ່ງສະຫວ່າງສະໄຫວໃນໝື່ນໂລກທາດສັນນັ້ນ.


Anvaddhamāse pannarase, puṇṇamāye uposathe;

Paccayaṃ nāgamāruyha, dānaṃ dātumupāgami’’nti

ໃນວັນອຸໂປສົດ ໑໕ ຄ່ຳ ແຫ່ງກຶ່ງເດືອນ, ໃນວັນເພັງ, ພະອົງຊົງຊ້າງປັດຈະຍະ ເສດັດໄປເພື່ອປະທານທານ'.


Ādīsu kathaṃ ‘‘puṇṇamāye’’ti padasiddhīti? Yakārassa yekārādesavasena. Dhammissarena hi bhagavatā ‘‘puṇṇamāyā’’ti vattabbe ‘‘puṇṇamāye’’ti vadatā yakārassa ṭhāne yekāro paṭhito itthiliṅgavisaye ttākārassa ṭhāne ttekāro [Pg.322] viya, nīkārassa ṭhāne nekāro viya ca. Tathā hi yathā ‘‘abyayataṃ vilapasi viratte kosiyāyane’’ti imasmiṃ rādhajātake ‘‘virattā’’ti vattabbe ‘‘viratte’’ti vadantena ttākārassa ṭhāne ttekāro paṭhito, ‘‘kosiyāyanī’’ti ca vattabbe ‘‘kosiyāyane’’ti vadantena nīkārassa ṭhāne nekāro paṭhito. Evaṃ ‘‘puṇṇamāyā’’ti vattabbe ‘‘puṇṇamāye’’ti vadatā yakārassa ṭhāne yekāro paṭhito. Yathā ca ‘‘dakkhitāye aparājitasaṅgha’’nti imasmiṃ mahāsamayasuttappadese ‘‘dakkhitāyā’’ti vattabbe ‘‘dakkhitāye’’ti vadatā yakārassa ṭhāne yekāro paṭhito, evamidhāpi. Yathā pana ‘‘sabhāye vā dvāramūle vā’’ti ettha ‘‘sabhāya’’nti liṅgabyattayavasena sabhā vuttā, na tathā idha ‘‘puṇṇamāya’’nti liṅgabyattayena puṇṇamā vuttā, atha kho ‘‘puṇṇamā’’ti ākārantitthiliṅgavasena vuttā. Tathā hi ‘‘puṇṇamāyo’’ti padaṃ yakāraṭṭhāne yekāruccāraṇavasena sambhūtaṃ bhummavacananti daṭṭhabbaṃ.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານີ້ເປັນຕົ້ນ ຄຳວ່າ 'puṇṇamāye' ສຳເລັດຮູບໄດ້ແນວໃດ? ສຳເລັດຮູບໄດ້ດ້ວຍການແປງ ຍະ ອັກສອນ ເປັນ ເຍ ອັກສອນ. ເພາະວ່າ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຜູ້ເປັນເຈົ້າແຫ່ງທຳ ເມື່ອຄວນຈະຕັດວ່າ 'puṇṇamāyā' ແຕ່ກັບຕັດວ່າ 'puṇṇamāye' ກໍຄືຊົງສະແດງ ເຍ ອັກສອນ ໃນບ່ອນຂອງ ຍະ ອັກສອນ, ເໝືອນການສະແດງ ເຕ ອັກສອນ ໃນບ່ອນຂອງ ຕາ ອັກສອນ ແລະ ເນ ອັກສອນ ໃນບ່ອນຂອງ ນີ ອັກສອນ ໃນອິດຖີລີງ. ເພາະວ່າ ໃນຣາທະຊາດົກນີ້ວ່າ 'abyayataṃ vilapasi viratte kosiyāyane' ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ 'virattā' ແຕ່ກັບກ່າວວ່າ 'viratte' ກໍຄືຊົງສະແດງ ເຕ ອັກສອນ ໃນບ່ອນຂອງ ຕາ ອັກສອນ, ແລະ ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ 'kosiyāyanī' ແຕ່ກັບກ່າວວ່າ 'kosiyāyane' ກໍຄືຊົງສະແດງ ເນ ອັກສອນ ໃນບ່ອນຂອງ ນີ ອັກສອນ ສັນໃດ. ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ 'puṇṇamāyā' ແຕ່ກັບກ່າວວ່າ 'puṇṇamāye' ກໍຄືຊົງສະແດງ ເຍ ອັກສອນ ໃນບ່ອນຂອງ ຍະ ອັກສອນ ສັນນັ້ນ. ແລະ ໃນມະຫາສະມະຍະສູດນີ້ວ່າ 'dakkhitāye aparājitasaṅgha' ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ 'dakkhitāyā' ແຕ່ກັບກ່າວວ່າ 'dakkhitāye' ກໍຄືຊົງສະແດງ ເຍ ອັກສອນ ໃນບ່ອນຂອງ ຍະ ອັກສອນ ສັນໃດ, ໃນທີ່ນີ້ກໍສັນນັ້ນ. ສ່ວນໃນຄຳວ່າ 'sabhāye vā dvāramūle vā' ນີ້ ຄຳວ່າ 'sabhāyaṃ' ທີ່ກ່າວວ່າ 'sabhā' ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະຫຼັບລີງ (ລິງຄະວິປະລາດ) ສັນໃດ, ໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ 'puṇṇamāya' ທີ່g່າວວ່າ 'puṇṇamā' ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະຫຼັບລີງ ກໍບໍ່ແມ່ນສັນນັ້ນ, ແຕ່ກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອາກາຣັນອິດຖີລີງວ່າ 'puṇṇamā'. ເພາະວ່າ ພຶງຊາບວ່າ ບົດວ່າ 'puṇṇamāyo' ນີ້ ເປັນພູມມະວິພັດ (ສັດຕະມີວິພັດ) ທີ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍການອອກສຽງ ເຍ ອັກສອນ ໃນບ່ອນຂອງ ຍະ ອັກສອນ.


Mā vuccati sirī. Tathā hi vidvamukhamaṇḍanaṭīkāyaṃ ‘‘mālinī’’ti padassatthaṃ vadatā ‘‘mā vuccati lakkhī, alinī bhamarī’’ti vuttaṃ. Lakkhīsaddo ca sirīsaddena samānattho, tena ‘‘mā vuccati sirī’’ti attho amhehi anumato, tathā porāṇehipi ‘‘maṃ siriṃ dhāreti vidadhāti cāti mandhātā’’ti attho pakāsito, tasmā ‘‘mālinī mandhātā’’ti ca imānettha nidassanapadāni. Tatra pulliṅgassa tāva masaddassa ayaṃ nāmikapadamālā –

ຄຳວ່າ 'ມາ' (mā) ໝາຍເຖິງ ພະສິຣິ. ເພາະວ່າ ໃນດີກາວິດວະມຸຂະມະນທະນະ ເມື່ອກ່າວອັດຖະແຫ່ງບົດວ່າ 'mālinī' ໄດ້ກ່າວໄວ້ວ່າ 'mā vuccati lakkhī, alinī bhamarī' (ຄຳວ່າ ມາ ໝາຍເຖິງ ພະລັກສະໝີ, ຄຳວ່າ ອະລິນີ ໝາຍເຖິງ ແມງເຜິ້ງ). ແລະ ລັກຂີສັບ ກໍມີອັດຖະສະເໝີກັນກັບສິຣິສັບ, ເພາະເຫດນັ້ນ ອັດຖະວ່າ 'mā vuccati sirī' (ຄຳວ່າ ມາ ໝາຍເຖິງ ພະສິຣິ) ຈຶ່ງເປັນອັດຖະທີ່ພວກເຮົາເຫັນພ້ອງນຳ, ເຊັ່ນດຽວກັນ ພະໂບຮານາຈານທັງຫຼາຍກໍໄດ້ສະແດງອັດຖະໄວ້ວ່າ 'maṃ siriṃ dhāreti vidadhāti cāti mandhātā' (ຜູ້ໃດຍ່ອມຊົງໄວ້ ແລະ ຈັດແຈງເຊິ່ງພະສິຣິ ເພາະເຫດນັ້ນ ຜູ້ນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມັນທາຕາ). ເພາະສະນັ້ນ ຄຳວ່າ 'mālinī' ແລະ 'mandhātā' ເຫຼົ່ານີ້ ຈຶ່ງເປັນຕົວຢ່າງໃນຄຳນີ້. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຂອງ ມະສັບ ທີ່ເປັນປຸລີງ ມີດັ່ງນີ້ —


Mo, mā. Maṃ, me. Mena, mehi, mebhi. Massa, mānaṃ. Mā, masmā, mamhā, mehi, mebhi. Massa, mānaṃ. Me, masmiṃ, mamhi, mesu. Bho ma, bhavanto mā.

ໂມ, ມາ. ມັງ, ເມ. ເມນະ, ເມຫິ, ເມພິ. ມັດສະ, ມານັງ. ມາ, ມັດສະມາ, ມັມຫາ, ເມຫິ, ເມພິ. ມັດສະ, ມານັງ. ເມ, ມັດສະມິງ, ມັມຫິ, ເມສຸ. ໂພ ມະ, ພະວັນໂຕ ມາ.


Ayaṃ [Pg.323] pana itthiliṅgassa māsaddassa nāmikapadamālā –

ສ່ວນນີ້ຄື ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຂອງ ມາສັບ ທີ່ເປັນອິດຖີລີງ —


Mā, mā, māyo. Maṃ, mā, māyo. Māya, māhi, mābhi. Māya, mānaṃ. Māya, māhi, mābhi. Māya, mānaṃ. Māya, māyaṃ, māsu. Bhoti me, bhotiyo māyo.

ມາ, ມາ, ມາໂຍ. ມັງ, ມາ, ມາໂຍ. ມາຍະ, ມາຫິ, ມາພິ. ມາຍະ, ມານັງ. ມາຍະ, ມາຫິ, ມາພິ. ມາຍະ, ມານັງ. ມາຍະ, ມາຍັງ, ມາສຸ. ໂພຕິ ເມ, ໂພຕິໂຍ ມາໂຍ.


Ettha pana sirīvācako māsaddo ca saddavācako rāsaddo cāti ime samānagatikā ekakkharattā niccamākārantapakatikattā itthiliṅgattā ca.

ກໍໃນຄຳນີ້ ມາສັບ ທີ່ກ່າວເຖິງພະສິຣິ ແລະ ຣາສັບ ທີ່ກ່າວເຖິງສຽງ ທັງສອງນີ້ ມີວິທີການແຈກວິພັດສະເໝີກັນ ເພາະເປັນອັກສອນດຽວ (ເອກັກຂະຣະ), ມີປົກກະຕິເປັນອາກາຣັນສະເໝີ ແລະ ເປັນອິດຖີລີງ.


Tatra saṃ vuccati santacitto puriso. Yaṃ loke ‘‘sappuriso’’ti ca, ‘‘ariyo’’ti ca, ‘‘paṇḍito’’ti ca vadanti, tassetaṃ adhivacanaṃ yadidaṃ ‘‘sa’’nti. Evaṃ sappurisāriyapaṇḍitavācakassa saṃsaddassa paccattavacanavasena atthibhāve ‘‘sameti asatā asa’’nti idaṃ payoganidassanaṃ. Ettha hi ‘‘na saṃ asa’’nti samāsacintāya sappurisāsappurisapadatthā saṃ asaṃsaddehi vuttāti ñāyanti, tasmā ‘‘sappurisapadattho paccattavacanena saṃsaddena vutto natthī’’ti vacanaṃ na vattabbaṃ. Ye ‘‘natthī’’ti vadanti, tesaṃ vacanaṃ na gahetabbaṃ. Nāmikapadamālā panassa ‘‘saṃ, santaṃ, sante’’tiādinā heṭṭhā pakāsitā. Napuṃsakaliṅgatte saṃ vuccati dhanaṃ, ‘‘manussassaṃ. Parassaṃ. Sabbassaṃ. Sabbassaharaṇaṃ. Parassaharaṇa’’ntiādīnettha nidassanapadāni. Tattha manussassa saṃ manussassaṃ. Evaṃ parassa saṃ parassaṃ. Sabbassa saṃ sabbassaṃ. Tassa haraṇaṃ parassaharaṇaṃ sabbassaharaṇanti samāso. Tathā saṃ vuccati sukhaṃ santi ca. Vuttañhi tabbācakattaṃ porāṇakaviracanāyaṃ –

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'ສັງ' (saṃ) ໝາຍເຖິງ ບຸກຄົນຜູ້ມີຈິດສະຫງົບ. ຄຳວ່າ 'ສັງ' ນີ້ ເປັນຊື່ຮຽກ (ອະທິວະຈະນະ) ຂອງບຸກຄົນທີ່ຊາວໂລກຮຽກວ່າ 'ສັດບຸລຸດ' ແດ່, 'ພະອະລິຍະ' ແດ່, 'ບັນດິດ' ແດ່. ຕົວຢ່າງການໃຊ້ ຄຳວ່າ 'ສັງ' ທີ່ກ່າວເຖິງສັດບຸລຸດ, ພະອະລິຍະ ແລະ ບັນດິດ ໃນຄວາມມີຢູ່ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປະຖົມມະວິພັດ (ປັດຈັດຕະວະຈະນະ) ຄື 'sameti asatā asa' (ຄົນດີຍ່ອມບໍ່ເຂົ້າກັນໄດ້ກັບຄົນບໍ່ດີ). ເພາະວ່າ ໃນຄຳນີ້ ໂດຍການພິຈາລະນາສະມາດວ່າ 'na saṃ asa' (ຄົນດີບໍ່ແມ່ນຄົນບໍ່ດີ) ຍ່ອມຮູ້ໄດ້ວ່າ ອັດຖະແຫ່ງບົດວ່າ ສັດບຸລຸດ ແລະ ອະສັດບຸລຸດ ຖືກກ່າວດ້ວຍ ສັງສັບ ແລະ ອະສັງສັບ, ເພາະສະນັ້ນ ຄຳກ່າວວ່າ 'ອັດຖະແຫ່ງບົດວ່າ ສັດບຸລຸດ ທີ່ກ່າວດ້ວຍ ສັງສັບ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປະຖົມມະວິພັດ ບໍ່ມີ' ຈຶ່ງບໍ່ຄວນກ່າວ. ຜູ້ໃດກ່າວວ່າ 'ບໍ່ມີ' ຄຳກ່າວຂອງຜູ້ນັ້ນ ບໍ່ຄວນຖືເອົາ. ສ່ວນຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຂອງ ສັງສັບ ນັ້ນ ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນຫົວຂໍ້ກ່ອນໜ້ານີ້ ໂດຍມີ 'saṃ, santaṃ, sente' ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄວາມເປັນນະປຸງສະກະລີງ ຄຳວ່າ 'ສັງ' ໝາຍເຖິງ ຊັບ, ມີຄຳຕົວຢ່າງໃນທີ່ນີ້ວ່າ 'manussassaṃ' (ຊັບຂອງມະນຸດ), 'parassaṃ' (ຊັບຂອງບຸກຄົນອື່ນ), 'sabbassaṃ' (ຊັບທັງປວງ), 'sabbassaharaṇaṃ' (ການລັກຊັບທັງປວງ), 'parassaharaṇaṃ' (ການລັກຊັບຂອງບຸກຄົນອື່ນ) ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຊັບຂອງມະນຸດ ຊື່ວ່າ manussassaṃ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ຊັບຂອງບຸກຄົນອື່ນ ຊື່ວ່າ parassaṃ. ຊັບຂອງທຸກຄົນ ຊື່ວ່າ sabbassaṃ. ການລັກຊັບນັ້ນ ຊື່ວ່າ parassaharaṇaṃ ແລະ sabbassaharaṇaṃ ເປັນສະມາດ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ຄຳວ່າ 'ສັງ' ໝາຍເຖິງ ຄວາມສຸກ ແລະ ຄວາມສະຫງົບ (ສັນຕິ). ເພາະວ່າ ຄວາມທີ່ ສັງສັບ ນັ້ນກ່າວເຖິງສິ່ງເຫຼົ່ານັ້ນ ພະໂບຮານາຈານໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນຄຳປະພັນວ່າ —


‘‘Devadevo [Pg.324] saṃdehī no, hīno devātidehato;

Hatopapātasaṃsāro, sāro saṃ detu dehina’’nti.

'ຂໍພະເທວະຕິເທບ ຜູ້ເປັນສາລະແກ່ນສານ ຜູ້ຊົງທຳລາຍການເກີດໃນສັງສານວັດແລ້ວ ຈົ່ງປະທານຄວາມສຸກ (ສັງ) ແກ່ສັດທັງຫຼາຍຜູ້ມີຮ່າງກາຍ, ຂໍພະອົງຈົ່ງປະທານຄວາມສຸກແກ່ພວກຂ້າພະເຈົ້າ'.


Tasmā ayamettha gāthā, ‘‘sakalalokasaṅkaro dīpaṅkaro’’ti ettha ‘‘saṅkaro’’ti padañcanidassanaṃ. ‘‘Saṃ, sāni, sā. Saṃ, sāni, se. Sena’’iccādi pubbe pakāsitanayena ñeyyaṃ. Ettha ca sotūnaṃ sugatamatavare kosallajananatthaṃ samāsantagatassa saṃsaddassa nāmikapadamālaṃ paripuṇṇaṃ katvā kathayāma –

ເພາະສະນັ້ນ ນີ້ຈຶ່ງເປັນຄາຖາໃນທີ່ນີ້, ແລະ ບົດວ່າ 'saṅkaro' ໃນຄຳວ່າ 'sakalalokasaṅkaro dīpaṅkaro' (ພະທີປັງກອນຜູ້ຊົງເຮັດຄວາມສຸກແກ່ໂລກທັງປວງ) ກໍເປັນຕົວຢ່າງໃນຄຳນີ້. ພຶງຊາບການແຈກວິພັດວ່າ 'saṃ, sāni, sā. saṃ, sāni, se. sena' ເປັນຕົ້ນ ໂດຍໄນຍະທີ່ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວໃນຫົນຫຼັງ. ແລະ ໃນທີ່ນີ້ ເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມສະຫຼາດໃນພະທຳວິນັຍອັນປະເສີດຂອງພະສຸຄົດແກ່ຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍ ພວກເຮົາຈະກ່າວຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຂອງ ສັງສັບ ທີ່ຢູ່ທ້າຍສະມາດ ໃຫ້ບໍລິບູນ —


Manussassaṃ, manussassāni, manussassā. Manussassaṃ, manussassāni, manussasse. Manussassena, manussassehi, manussassebhi. Manussassassa, manussassānaṃ. Manussassā, manussassasmā, manussassamhā, manussassehi, manussassebhi. Manussassassa, manussassānaṃ. Manussasse, manussassasmiṃ, manussassamhi, manussassesu. Bho manussassa, bhonto manussassāni, manussassā. Esa nayo ‘‘parassaṃ sabbassa’’ntiādīsupi, sabbānetāni padāni abhidheyyaliṅgānīti gahetabbāni.

ມະນຸດສັດສັງ, ມະນຸດສັດສານິ, ມະນຸດສັດສາ. ມະນຸດສັດsັງ, ມະນຸດສັດສານິ, ມະນຸດສັດເສ. ມະນຸດສັດເສນະ, ມະນຸດສັດເສຫິ, ມະນຸດສັດເສພິ. ມະນຸດສັດສັດສະ, ມະນຸດສັດສານັງ. ມະນຸດສັດສາ, ມະນຸດສັດສັດສະມາ, ມະນຸດສັດສັມຫາ, ມະນຸດສັດເສຫິ, ມະນຸດສັດເສພິ. ມະນຸດສັດສັດສະ, ມະນຸດສັດສານັງ. ມະນຸດສັດເສ, ມະນຸດສັດສັດສະມິງ, ມະນຸດສັດສັມຫິ, ມະນຸດສັດເສສຸ. ໂພ ມະນຸດສັດສະ, ໂພນໂຕ ມະນຸດສັດສານິ, ມະນຸດສັດສາ. ໄນຍະນີ້ ກໍມີໃນຄຳວ່າ 'parassaṃ' ແລະ 'sabbassaṃ' ເປັນຕົ້ນເຊັ່ນກັນ, ພຶງຊາບວ່າ ບົດທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ມີລີງຕາມຄຳທີ່ຖືກຮຽກ (ອະພິເທຍຍະລີງ).


Yaṃ taṃ kimitisaddānaṃ, nāmamālaṃ panattari;

Sabbanāmaparicchede, pakāsissaṃ tiliṅgato.

ຂ້າພະເຈົ້າຈະສະແດງຕາຕະລາງວິພັດນາມ (ນາມະມາລາ) ຂອງສັບທັງຫຼາຍ ມີ ຍໍ, ຕໍ, ກິໍ ເປັນຕົ້ນ ໃນກັນວ່າດ້ວຍສັບພະນາມທັງປວງ ໂດຍຈຳແນກຕາມລິງທັງສາມ.


Iccevaṃ heṭṭhā uddiṭṭhānaṃ ko vi sādīnaṃ nāmikapadamālā saddhiṃ atthantaranidassanapadehi vibhattā. Tatridaṃ liṅgavavatthānaṃ –

ຕາຕະລາງວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຂອງສັບທັງຫຼາຍ ມີ ໂກ, ວິ, ສາ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ໄດ້ລະບຸໄວ້ຂ້າງເທິງນັ້ນ ພ້ອມທັງບົດທີ່ສະແດງເນື້ອຄວາມຕ່າງໆ ໄດ້ຮັບການຈຳແນກໄວ້ແລ້ວຢ່າງນີ້. ໃນເລື່ອງນັ້ນ, ນີ້ຄືການກຳນົດລິງ (ເພດຂອງຄຳ) —


Ko vi sā honti pulliṅge, bhā rā thī dhī ku bhū thiyaṃ;

Kaṃ khaṃ napuṃsake go tu, pume cevitthiliṅgake.

ສັບວ່າ ໂກ, ວິ, ສາ ເປັນປຸລລິງ (ເພດຊາຍ); ສັບວ່າ ພາ, ຣາ, ຖີ, ທີ, ກຸ, ພູ ເປັນອິດຖີລິງ (ເພດຍິງ); ສັບວ່າ ກໍ, ຂໍ ເປັນນະປຸງສະກະລິງ (ບໍ່ແມ່ນເພດຊາຍຫຼືເພດຍິງ); ສ່ວນສັບວ່າ ໂຄ ເປັນໄດ້ທັງປຸລລິງແລະອິດຖີລິງ.


Mo pume itthiliṅge mā, saṃ pume ca napuṃsake;

Yaṃ taṃ kimiti sabbatra, liṅgesveva pavattare.

ສັບວ່າ ໂມ ເປັນປຸລລິງ, ສັບວ່າ ມາ ເປັນອິດຖີລິງ; ສັບວ່າ ສໍ ເປັນໄດ້ທັງປຸລລິງແລະນະປຸງສະກະລິງ; ສ່ວນສັບວ່າ ຍໍ, ຕໍ, ກິໍ ຍ່ອມເປັນໄປໃນລິງທັງປວງ (ທັງສາມລິງ).


Ito aññānipi ekakkharāni upaparikkhitvā gahetabbāni.

ແມ້ແຕ່ອັກສອນດ່ຽວ (ສັບພະຍາງດຽວ) ອື່ນໆ ນອກຈາກນີ້ ກໍຄວນພິຈາລະນາແລ້ວຖືເອົາ (ກຳນົດຈົດຈຳໄວ້).


Evaṃ [Pg.325] viññūnaṃ nayaññūnaṃ saddaracanāvisaye paramavisuddhavipulabuddhipaṭilābhatthaṃ paramasaṇhasukhumatthesu payogesu asammohatthaṃ suvaṇṇatale sīhavijambhanena kesarīsīhassa vijambhanamiva tepiṭake buddhavacane ñāṇavijambhanena vijambhanatthañca adhikūnekakkharavasena liṅgattayaṃ missetvā nāmikapadamālā vibhattā.

ຕາຕະລາງວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ທີ່ປະສົມປະສານລິງທັງສາມ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອັກສອນດ່ຽວທີ່ມີຈຳນວນຫຼາຍແລະໜ້ອຍ ໄດ້ຮັບການຈຳແນກໄວ້ແລ້ວຢ່າງນີ້ ເພື່ອໃຫ້ຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ ຜູ້ເຂົ້າໃຈໃນແນວທາງ ໄດ້ຮັບປັນຍາອັນກວ້າງຂວາງແລະບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງ ໃນຂອບເຂດແຫ່ງການແຕ່ງຄຳສັບ, ເພື່ອຄວາມບໍ່ຫຼົງລືມໃນການໃຊ້ຄຳສັບທີ່ມີເນື້ອຄວາມອັນລະອຽດອ່ອນແລະເລິກເຊິ່ງຢ່າງຍິ່ງ, ແລະເພື່ອຄວາມອົງອາດດ້ວຍການສະແດງພະລັງແຫ່ງຍານໃນພະພຸດທະພົດຄືພະໄຕປິດົກ ປຽບເໝືອນການຢຽດກາຍຢ່າງອົງອາດຂອງພະຍາສີຫະຣາຊເທິງແຜ່ນຄຳ.


Sadde bhavanti kusalā na tu keci atthe,Atthe bhavanti kusalā na tu keci sadde.

ບາງຄົນເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນຖ້ອຍຄຳ ແຕ່ບໍ່ສະຫຼາດໃນເນື້ອຄວາມ; ບາງຄົນເປັນຜູ້ສະຫຼາດໃນເນື້ອຄວາມ ແຕ່ບໍ່ສະຫຼາດໃນຖ້ອຍຄຳ.


Kosallameva paramaṃ dubhayattha tasmā,Yogaṃ kareyya satataṃ matimā varanti.

ເພາະເຫດນັ້ນ ຄວາມສະຫຼາດໃນທັງສອງຢ່າງ (ທັງຖ້ອຍຄຳແລະເນື້ອຄວາມ) ຈຶ່ງເປັນສິ່ງປະເສີດສຸດ; ຜູ້ມີປັນຍາຄວນປະກອບຄວາມພຽນຢູ່ສະເໝີ ເພື່ອບັນລຸຄວາມສະຫຼາດອັນປະເສີດນັ້ນ.


Iti navaṅge sāṭṭhakathe piṭakattaye byappathagatīsu

ດັ່ງນັ້ນ ໃນແນວທາງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳໃນພະໄຕປິດົກອັນມີອົງເກົ້າ ພ້ອມທັງອັດຖະກະຖາ


Viññūnaṃ kosallatthāya kate saddanītippakaraṇe

ໃນຄຳພີສັດທານີຕິ ທີ່ແຕ່ງຂຶ້ນເພື່ອຄວາມສະຫຼາດຮອບຮູ້ຂອງຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ


Liṅgattayamissako nāmikapadamālāvibhāgo

ການຈຳແນກຕາຕະລາງວິພັດນາມ ທີ່ປະສົມປະສານລິງທັງສາມ


Dasamo paricchedo.

ເປັນປະຣິເສດ (ບົດ) ທີສິບ.


11. Vāccābhidheyyaliṅgādiparidīpananāmikapadamālā

໑໑. ຕາຕະລາງວິພັດນາມທີ່ສະແດງລິງຂອງຄຳຄຸນນາມ (ວັດຈະລິງ) ແລະຄຳນາມ (ອະພິເທຍຍະລິງ) ເປັນຕົ້ນ


Vāccābhidheyyaliṅgādi-vasenapi ito paraṃ;

Bhāsissaṃ padamālāyo, bhāsitassānurūpato.

ຕັ້ງແຕ່ນີ້ໄປ ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວເຖິງຕາຕະລາງວິພັດນາມ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງລິງຂອງຄຳຄຸນນາມແລະຄຳນາມເປັນຕົ້ນ ໃຫ້ເໝາະສົມກັບຖ້ອຍຄຳທີ່ໄດ້ກ່າວໄວ້.


Tattha vāccaliṅgānīti appadhānaliṅgāni, guṇanāmasaṅkhātāni vā liṅgāni. Abhidheyyaliṅgānīti padhānaliṅgāni, guṇīpadasaṅkhātāni vā liṅgāni. Yasmā pana tesu vāccaliṅgāni nāma abhidheyyaliṅgānuvattakāni bhavanti, tasmā sabbāni bhūdhātumayāni ca vāccaliṅgāni abhidheyyaliṅgānurūpato yojetabbāni. Tesaṃ bhūdhātumayāni vāccaliṅgāni sarūpato nāmikapadamālāya ayojitānipi tattha tattha nayato yojitāni[Pg.326], tasmā na dāni dassessāma. Abhūdhātumayānipi kiñcāpi nayato yojitāni, tathāpi sotārānaṃ payogesu kosallajananatthaṃ kathayāma, nāmikapadamālañca nesaṃ dassessāma kiñci payogaṃ vadantā.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'ວັດຈະລິງ' (ລິງຂອງຄຳຄຸນນາມ) ໝາຍເຖິງລິງທີ່ບໍ່ເປັນປະທານ (ລິງຮອງ) ຫຼືລິງທີ່ເອີ້ນວ່າ ຄຸນນາມ. ຄຳວ່າ 'ອະພິເທຍຍະລິງ' (ລິງຂອງຄຳນາມ) ໝາຍເຖິງລິງທີ່ເປັນປະທານ (ລິງຫຼັກ) ຫຼືລິງທີ່ເອີ້ນວ່າ ຄຸນີບົດ (ຄຳນາມທີ່ມີຄຸນນາມມາຂະຫຍາຍ). ແຕ່ເນື່ອງຈາກວ່າ ໃນບັນດາລິງເຫຼົ່ານັ້ນ ວັດຈະລິງຍ່ອມຄ້ອຍຕາມອະພິເທຍຍະລິງ, ເພາະສະນັ້ນ ວັດຈະລິງທັງປວງ ແມ້ແຕ່ຄຳທີ່ສຳເລັດມາຈາກພູທາດ ກໍຕ້ອງປະກອບໃຫ້ເໝາະສົມກັບອະພິເທຍຍະລິງ. ໃນບັນດາວັດຈະລິງເຫຼົ່ານັ້ນ ແມ້ວ່າວັດຈະລິງທີ່ສຳເລັດມາຈາກພູທາດ ຈະບໍ່ໄດ້ປະກອບໄວ້ໂດຍກົງໃນຕາຕະລາງວິພັດນາມນີ້, ແຕ່ກໍໄດ້ປະກອບໄວ້ຕາມແນວທາງໃນບ່ອນນັ້ນໆແລ້ວ, ດັ່ງນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈະບໍ່ສະແດງໃນຕອນນີ້. ສ່ວນວັດຈະລິງທີ່ບໍ່ໄດ້ສຳເລັດມາຈາກພູທາດ ແມ້ວ່າຈະໄດ້ປະກອບໄວ້ຕາມແນວທາງແລ້ວ, ແຕ່ເພື່ອສ້າງຄວາມສະຫຼາດຮອບຮູ້ໃນການໃຊ້ຄຳສັບໃຫ້ແກ່ຜູ້ຟັງ, ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງຈະກ່າວເຖິງ ແລະຈະສະແດງຕາຕະລາງວິພັດນາມຂອງຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ພ້ອມທັງຍົກຕົວຢ່າງການນຳໃຊ້ບາງປະການ.


Dīgho rasso nīlo pīto,Sukko kaṇho seṭṭho pāpo;

Saddho suddho ucco nīco,Katotīto iccādīni.

ສັບວ່າ ທີໂຄ (ຍາວ), ຣັດໂສ (ສັ້ນ), นີໂລ (ຂຽວ/ຟ້າ), ປີໂຕ (ເຫຼືອງ), ສຸກໂກ (ຂາວ), ກັນໂຫ (ດຳ), ເສດໂຖ (ປະເສີດ), ປາໂປ (ຊົ່ວ), ສັດໂທ (ມີສັດທາ), ສຸດໂທ (ບໍລິສຸດ), ອຸດໂຈ (ສູງ), ນີໂຈ (ຕ່ຳ), ກະໂຕ (ອັນເຮັດແລ້ວ), ອະຕີໂຕ (ລ່ວງໄປແລ້ວ) ເປັນຕົ້ນ.


Dīghā jāgarato ratti, dīghaṃ santassa yojanaṃ;

Dīgho bālāna saṃsāro, saddhammaṃ avijānataṃ.

ຣາຕີ (ກາງຄືນ) ຍ່ອມຍາວນານສຳລັບຜູ້ຕື່ນຢູ່, ໂຍດຍ່ອມຍາວນານສຳລັບຜູ້ເມື່ອຍລ້າ; ສັງສານວັດຍ່ອມຍາວນານສຳລັບຄົນພານທັງຫຼາຍ ຜູ້ບໍ່ຮູ້ແຈ້ງພະສັດທຳ.


Dīgho, dīghā. Dīghaṃ, dīghe. Dīghena, dīghehi, dīghebhi. Dīghassa, dīghānaṃ. Dīghā, dīghasmā, dīghamhā, dīghehi, dīghebhi. Dīghassa, dīghānaṃ. Dīghe, dīghasmiṃ, dīghamhi, dīghesu. Bho dīgha, bhavanto dīghā. ‘‘Dīghāti maṃ pakkoseyyāthā’’ti idamettha nidassanaṃ.

ທີໂຄ, ທີຄາ. ທີຄັງ, ທີເຄ. ທີເຄນະ, ທີເຄຫິ, ທີເຄພິ. ທີຄັດສະ, ທີຄານັງ. ທີຄາ, ທີຄັສມາ, ທີຄັມຫາ, ທີເຄຫິ, ທີເຄພິ. ທີຄັດສະ, ທີຄານັງ. ທີເຄ, ທີຄັສມິງ, ທີຄັມຫິ, ທີເຄສຸ. ໂພ ທີຄະ, ພະວັນໂຕ ທີຄາ. ປະໂຫຍກວ່າ 'ທີຄາຕິ ມັງ ປັກໂກເສຍຍາຖະ' (ພວກທ່ານຈົ່ງຮ້ອງເອີ້ນຂ້ອຍວ່າ ທີຄະ ເຖີດ) ນີ້ຄືຕົວຢ່າງໃນບ່ອນນີ້.


Dīghā, dīghā, dīghāyo. Dīghaṃ, dīghā, dīghāyo. Dīghāya. Sesaṃ kaññānayena ñeyyaṃ.

ທີຄາ, ທີຄາ, ທີຄາໂຍ. ທີຄັງ, ທີຄາ, ທີຄາໂຍ. ທີຄາຍະ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ພຶງຊາບຕາມແນວທາງຂອງສັບວ່າ ກັນຍາ.


Dīghaṃ, dīghāni, dīghā. Dīghaṃ, dīghāni, dīghe. Dīghena. Sesaṃ cittanayena ñeyyaṃ. Rassādīni ca evameva vitthāretabbāni. Ayaṃ vāccaliṅgānaṃ nāmikapadamālā, ‘‘guṇanāmānaṃ nāmikapadamālā’’ti vattuṃ vaṭṭati.

ທີຄັງ, ທີຄານິ, ທີຄາ. ທີຄັງ, ທີຄານິ, ທີເຄ. ທີເຄນະ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ພຶງຊາບຕາມແນວທາງຂອງສັບວ່າ ຈິດຕະ. ແລະສັບທັງຫຼາຍ ມີ ຣັດສະ ເປັນຕົ້ນ ກໍພຶງຂະຫຍາຍອອກໄປໃນທຳນອງດຽວກັນນີ້. ນີ້ຄືຕາຕະລາງວິພັດນາມຂອງວັດຈະລິງ, ເເຊິ່ງຄວນຈະເອີ້ນວ່າ 'ຕາຕະລາງວິພັດນາມຂອງຄຸນນາມ'.


Abhidheyyakaliṅgesu, savisesāni yāni hi;

Tesaṃ dāni yathāpāḷiṃ, padamālaṃ kathessahaṃ.

ບັດນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວເຖິງຕາຕະລາງວິພັດນາມ ຂອງສັບທັງຫຼາຍທີ່ມີລັກສະນະພິເສດ ໃນບັນດາອະພິເທຍຍະລິງ ຕາມແນວທາງແຫ່ງພະບາລີ.


Katamāni tāni padāni, yāni savisesāni?

ບົດ (ຄຳສັບ) ທັງຫຼາຍທີ່ມີລັກສະນະພິເສດນັ້ນ ຄືບົດໃດແດ່?


Bhavābhavādikaṃ laṅkā-dīpo iccādikāni ca;

Bodhi sandhīti cādīni, savisesāni honti tu.

ບົດທັງຫຼາຍ ມີ ພວາພວະ (ພົບນ້ອຍພົບໃຫຍ່) ເປັນຕົ້ນ, ລັງກາທີປະ (ເກາະລັງກາ) ເປັນຕົ້ນ, ແລະ ໂພທິ, ສັນທິ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນບົດທີ່ມີລັກສະນະພິເສດ.


Etesu [Pg.327] hi –

ໃນບັນດາບົດເຫຼົ່ານັ້ນ:


Bhavābhavapadaṃ deka-vaco bahuvaco kvaci;

Samāse asamāsepi, sambhavo tassa icchito.

ບົດວ່າ ພວາພວະ ບາງເທື່ອກໍເປັນເອກະວະຈະນະ ບາງເທື່ອກໍເປັນພະຫຸວະຈະນະ; ຄວາມເປັນໄປຂອງບົດນັ້ນ ຍ່ອມເປັນທີ່ປາດຖະໜາ (ຍອມຮັບ) ທັງໃນສະມາດແລະບໍ່ແມ່ນສະມາດ.


Viggahañca padatthañca, vatvā padassimassa me;

Vuccamānamavikkhittā, padamālaṃ nibodhatha.

ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວຄຳວິເຄາະ (ວິຄະຫະ) ແລະເນື້ອຄວາມຂອງບົດ (ປະທັດຖະ) ຂອງບົດນີ້ແລ້ວ, ພວກທ່ານຈົ່ງມີຈິດໃຈຕັ້ງໝັ້ນ ຕັ້ງໃຈຟັງຕາຕະລາງວິພັດນາມທີ່ກຳລັງຈະກ່າວເຖີດ.


Bhavo ca abhavo ca bhavābhavaṃ. Atha vā bhavo ca abhavo ca bhavābhavāni, ayaṃ viggaho. Tatra bhavoti khuddako bhavo. Abhavoti mahanto bhavo. Vuddhatthavācako hettha akāro. Ettha ca sugatiduggativasena hīnapaṇītavasena ca khuddakamahantatā veditabbā. Atha vā bhavoti vuddhi. Abhavoti avuddhi. Ayaṃ padattho. Ayaṃ pana nāmikapadamālā –

ຄຳວິເຄາະວ່າ 'ພະໂວ ຈະ ອະພະໂວ ຈະ ພວາພະວັງ' (ພົບແລະອະພົບ ຊື່ວ່າ ພວາພວະ). ຫຼືວ່າ 'ພະໂວ ຈະ ອະພະໂວ ຈະ ພວາພະວານິ', ນີ້ຄືຄຳວິເຄາະ. ໃນຄຳວິເຄາະນັ້ນ, ຄຳວ່າ 'ພະໂວ' ໝາຍເຖິງ ພົບນ້ອຍ. ຄຳວ່າ 'ອະພະໂວ' ໝາຍເຖິງ ພົບໃຫຍ່. ອັກສອນ 'ອະ' (ອະກາຣະ) ໃນບ່ອນນີ້ ເປັນຕົວສະແດງເນື້ອຄວາມວ່າ ຈະເລີນ (ໃຫຍ່). ແລະໃນບ່ອນນີ້, ຄວາມເປັນພົບນ້ອຍແລະພົບໃຫຍ່ ພຶງຊາບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສຸຄະຕິແລະທຸຄະຕິ ແລະດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມຊົ່ວ (ຊາມ) ແລະຄວາມປະເສີດ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຄຳວ່າ 'ພະໂວ' ໝາຍເຖິງ ຄວາມຈະເລີນ. ຄຳວ່າ 'ອະພະໂວ' ໝາຍເຖິງ ຄວາມບໍ່ຈະເລີນ. ນີ້ຄືເນື້ອຄວາມຂອງບົດ. ສ່ວນນີ້ຄືຕາຕະລາງວິພັດນາມ —


Bhavābhavaṃ, bhavābhavaṃ, bhavābhavena, bhavābhavassa, bhavābhavā, bhavābhavasmā, bhavābhavamhā, bhavābhavassa, bhavābhave, bhavābhavasmiṃ, bhavābhavamhi, bho bhavābhava. Iti bhavābhavapadaṃ ekavacanakaṃ bhavati. Dissati ca tassekavacanatā pāḷiyaṃ aṭṭhakathāyañca –

ພວາພະວັງ, ພວາພະວັງ, ພວາພະເວນະ, ພວາພະວັດສະ, ພວາພະວາ, ພວາພະວັສມາ, ພວາພະວັມຫາ, ພວາພະວັດສະ, ພວາພະເວ, ພວາພະວັສມິງ, ພວາພະວັມຫິ, ໂພ ພວາພະວະ. ດັ່ງນັ້ນ ບົດວ່າ ພວາພະວະ ຈຶ່ງເປັນເອກະວະຈະນະ. ແລະຄວາມເປັນເອກະວະຈະນະຂອງບົດນັ້ນ ຍ່ອມປາກົດໃນພະບາລີແລະອັດຖະກະຖາວ່າ —


‘‘Atītakappe caritaṃ, ṭhapayitvā bhavābhave;

Imasmiṃ kappe caritaṃ, pavakkhissaṃ suṇohi me’’

'ເວັ້ນໄວ້ແຕ່ຈະຣິຍາ (ຄວາມປະພຶດ) ໃນກັປທີ່ລ່ວງມາແລ້ວ ໃນພົບນ້ອຍພົບໃຫຍ່; ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວເຖິງຈະຣິຍາໃນກັປນີ້, ທ່ານຈົ່ງຟັງຂ້າພະເຈົ້າເຖີດ'


Iti vā,

ຫຼືດັ່ງນີ້ວ່າ,


‘‘Evaṃ bahuvidhaṃ dukkhaṃ, sampattiñca bahūvidhaṃ;

Bhavābhave anubhavitvā, patto sambodhimuttamaṃ’’

'ເຮົາໄດ້ສະເຫວີຍທຸກຫຼາຍປະການ ແລະສົມບັດຫຼາຍປະການຢ່າງນີ້ ໃນພົບນ້ອຍພົບໃຫຍ່ ແລ້ວຈຶ່ງໄດ້ບັນລຸພະອະນຸດຕະຣະສັມມາສັມໂພທິຍານ'


Iti vā evaṃ pāḷiyaṃ bhavābhava padassa ekavacanatā diṭṭhā.

ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ຄວາມເປັນເອກະວະຈະນະຂອງບົດວ່າ ພວາພວະ ຍ່ອມເຫັນໄດ້ໃນພະບາລີຢ່າງນີ້.


Aṭṭhakathāyampi [Pg.328] –

ແມ້ໃນອັດຖະກະຖາກໍປາກົດວ່າ —


‘‘Asambudhaṃ buddhanisevitaṃ yaṃ,Bhavābhavaṃ gacchati jīvaloko;

Namo avijjādikilesajāla-Viddhaṃsino dhammavarassa tassā’’ti

'ສັດຕະໂລກຍ່ອມທ່ອງທ່ຽວໄປສູ່ພົບນ້ອຍພົບໃຫຍ່ ອັນເປັນສິ່ງທີ່ຕົນບໍ່ຮູ້ແຈ້ງ ແຕ່ເປັນສິ່ງທີ່ພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍຊົງຄຸ້ນເຄີຍ; ຂອນອບນ້ອມແດ່ພະທຳອັນປະເສີດນັ້ນ ຜູ້ທຳລາຍຂ່າຍແຫ່ງກິເລດມີອະວິຊາເປັນຕົ້ນ'


Evaṃ tassekavacanatā diṭṭhā.

ຄວາມເປັນເອກະວະຈະນະຂອງບົດນັ້ນ ຍ່ອມເຫັນໄດ້ຢ່າງນີ້.


Bhavābhavāni, bhavābhavā, bhavābhavāni, bhavābhave, bhavābhavehi, bhavābhavebhi, bhavābhavānaṃ, bhavābhavehi, bhavābhavebhi, bhavābhavānaṃ, bhavābhavesu, bhavanto bhavābhavāni. Iti bhavābhavapadaṃ bahuvacanakampi bhavati. Dissati ca tassa bahuvacanakatā pāḷiyaṃ ‘‘dhonassa hi natthi kuhiñci loke. Pakappikā diṭṭhi bhavābhavesū’’ti. Ubhayampi nayaṃ vomissetvā nāmikapadamālā yojetabbā. Kathaṃ? ‘‘Bhavābhavaṃ, bhavābhavāni. Bhavābhavaṃ, bhavābhavāni. Bhavābhavena, bhavābhavehi, bhavābhavebhi’’iccevamādinā cittanayena yojetabbā.

ພວາພະວານິ, ພວາພະວາ, ພວາພະວານິ, ພວາພະເວ, ພວາພະເວຫິ, ພວາພະເວພິ, ພວາພະວານັງ, ພວາພະເວຫິ, ພວາພະເວພິ, ພວາພະວານັງ, ພວາພະເວສຸ, ພະວັນໂຕ ພວາພະວານິ. ດັ່ງນັ້ນ ບົດວ່າ ພວາພະວະ ຈຶ່ງເປັນພະຫຸວະຈະນະໄດ້ຄືກັນ. ແລະຄວາມເປັນພະຫຸວະຈະນະຂອງບົດນັ້ນ ຍ່ອມປາກົດໃນພະບາລີວ່າ 'ໂທນັດສະ ຫິ ນັດຖິ ກຸຫິໍຈິ ໂລເກ, ປະກັບປິກາ ທິດຖິ ພວາພະເວສຸ' (ເພາະວ່າ ທິດຖິທີ່ປຸງແຕ່ງຂຶ້ນໃນພົບນ້ອຍພົບໃຫຍ່ທັງຫຼາຍ ຍ່ອມບໍ່ມີແກ່ພະຂີນາສົບຜູ້ກຳຈັດກິເລດແລ້ວ ໃນທີ່ໃດໆໃນໂລກ). ພຶງປະສົມປະສານທັງສອງແນວທາງນີ້ ແລ້ວປະກອບຕາຕະລາງວິພັດນາມ. ປະກອບແນວໃດ? ພຶງປະກອບຕາມແນວທາງຂອງສັບວ່າ ຈິດຕະ ດັ່ງນີ້ຄື: 'ພວາພະວັງ, ພວາພະວານິ. ພວາພະວັງ, ພວາພະວານິ. ພວາພະເວນະ, ພວາພະເວຫິ, ພວາພະເວພິ' ເປັນຕົ້ນ.


Napuṃsakekavacana-bahuvacanakā imā;

Padamālā samāsatte, katāti paridīpaye.

ພຶງສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ຕາຕະລາງວິພັດນາມເຫຼົ່ານີ້ ເປັນນະປຸງສະກະລິງ ທັງເອກະວະຈະນະແລະພະຫຸວະຈະນະ ທີ່ເຮັດຂຶ້ນໃນສະຖານະທີ່ເປັນສະມາດ.


Samāsakapadañceva, asamāsakameva ca;

Bhavābhavapadaṃ dvedhā, iti vidvā vibhāvaye.

ຜູ້ຮູ້ພຶງຈຳແນກວ່າ ບົດວ່າ ພວາພວະ ນີ້ ມີສອງຢ່າງ ຄື: ບົດທີ່ເປັນສະມາດ ແລະບົດທີ່ບໍ່ເປັນສະມາດ.


Napuṃsakaṃ samāsatte, pulliṅgamitarattane;

Napuṃsakaṃ tu pāyena, ekavacanakaṃ vade.

ບົດນັ້ນເປັນນະປຸງສະກະລິງໃນສະຖານະທີ່ເປັນສະມາດ, ແລະເປັນປຸລລິງໃນສະຖານະອື່ນ (ທີ່ບໍ່ເປັນສະມາດ); ແຕ່ໃນຄວາມເປັນນະປຸງສະກະລິງນັ້ນ ໂດຍທົ່ວໄປຍ່ອມກ່າວເປັນເອກະວະຈະນະ.


‘‘Bhavo ca abhavo cā’’ti, samāsatthaṃ vade budho;

‘‘Bhavato bhava’’miccatthaṃ, asamāsassa bhāsaye.

ຜູ້ຮູ້ພຶງກ່າວເນື້ອຄວາມຂອງບົດສະມາດວ່າ 'ພະໂວ ຈະ ອະພະໂວ ຈະ' (ພົບແລະອະພົບ); ແລະພຶງກ່າວເນື້ອຄວາມຂອງບົດທີ່ບໍ່ເປັນສະມາດວ່າ 'ພະວະໂຕ ພະວັງ' (ພົບຈາກພົບ).


Pulliṅgattamhi so ñeyyo, nissakkaupayogato;

Evaṃ visesato jaññā, bhavābhavapadaṃ vidū.

ໃນຄວາມເປັນປຸລລິງນັ້ນ ພຶງຊາບບົດນັ້ນໂດຍອຳນາດແຫ່ງປັນຈະມີວິພັດ (ນິດສັກກະ) ແລະທຸຕິຍາວິພັດ (ອຸປະໂຍຄະ); ຜູ້ຮູ້ພຶງຊາບບົດວ່າ ພວາພວະ ໂດຍລັກສະນະພິເສດຢ່າງນີ້.


Yathā [Pg.329] cettha bhavābhavapadassa nāmikapadamālā yojitā, evaṃ ‘‘kammākammaṃ phalāphala’’ntiādīnampi nāmikapadamālā yojetabbā. Atthopi nesaṃ yathārahaṃ vattabbo. Yebhuyyenetāni ekavacanakāni bhavanti. Evaṃ tāva bhavābhavapadādīnaṃ visesavantatā daṭṭhabbā.

ຕາຕະລາງວິພັດນາມຂອງບົດວ່າ ພວາພວະ ໄດ້ປະກອບໄວ້ໃນບ່ອນນີ້ສັນໃດ, ຕາຕະລາງວິພັດນາມຂອງສັບທັງຫຼາຍ ມີ 'ກັມມາກັມມັງ' (ກຳນ້ອຍກຳໃຫຍ່), 'ຜະລາຜະລັງ' (ຜົນນ້ອຍຜົນໃຫຍ່) ເປັນຕົ້ນ ກໍພຶງປະກອບສັນນັ້ນ. ແລະພຶງກ່າວເນື້ອຄວາມຂອງສັບເຫຼົ່ານັ້ນຕາມຄວາມເໝາະສົມ. ໂດຍສ່ວນໃຫຍ່ແລ້ວ ສັບເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມເປັນເອກະວະຈະນະ. ພຶງເຫັນຄວາມມີລັກສະນະພິເສດຂອງບົດ ມີ ພວາພວະ ເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍປະການສະນີກ່ອນ.


Laṅkādīpo, laṅkādīpaṃ, laṅkādīpena, laṅkādīpassa, laṅkādīpā, laṅkādīpasmā, laṅkādīpamhā, laṅkādīpassa, laṅkādīpe, laṅkādīpasmiṃ, laṅkādīpamhi, bho laṅkādīpa. Ayaṃ samāsatte nāmikapadamālā. Asamāsattepi pana yojetabbā.

ລັງກາທີໂປ, ลັງກາທີປັງ, ລັງກາທີເປນະ, ລັງກາທີປັດສະ, ລັງກາທີປາ, ລັງກາທີປັສມາ, ລັງກາທີປັມຫາ, ລັງກາທີປັດສະ, ລັງກາທີເປ, ລັງກາທີປັສມິງ, ລັງກາທີປັມhi, ໂພ ລັງກາທີປະ. ນີ້ຄືຕາຕະລາງວິພັດນາມໃນສະຖານະທີ່ເປັນສະມາດ. ແຕ່ກໍພຶງປະກອບໃນສະຖານະທີ່ບໍ່ເປັນສະມາດດ້ວຍ.


Laṅkā dīpo, laṅkaṃ dīpaṃ, laṅkāya dīpena, laṅkāya dīpassa, laṅkāya dīpā, laṅkāya dīpasmā, laṅkāya dīpamhā, laṅkāya dīpassa, laṅkāya dīpe, laṅkāya dīpasmiṃ, laṅkāya dīpamhi, bhoti laṅke dīpa. Ayaṃ byāse nāmikapadamālā. Ayaṃ nayo ‘‘jambudīpo’’ti ettha na labbhati kevalena jambūsaddena jambudīpassa akathanato, yathā kevalena laṅkāsaddena laṅkādīpo kathiyati. Ayaṃ pana byāse padamālānayo visesato kabbaracanāyaṃ kavīnaṃ upakārāya saṃvattati sāsanassāpi. Tathā hi byāsavasena porāṇakaviracanā dissati –

ລັງກາ ທີໂປ, ລັງກັງ ທີປັງ, ລັງກາຍະ ທີເປນະ, ລັງກາຍະ ທີປັດສະ, ລັງກາຍະ ທີປາ, ລັງກາຍະ ທີປັສມາ, ລັງກາຍະ ທີປັມຫາ, ລັງກາຍະ ທີປັດສະ, ລັງກາຍະ ທີເປ, ລັງກາຍະ ທີປັສມິງ, ລັງກາຍະ ທີປັມຫິ, ໂພຕິ ລັງເກ ທີປະ. ນີ້ຄືຕາຕະລາງວິພັດນາມໃນແບບແຍກບົດ (ວິຍາສະ). ແນວທາງນີ້ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ໃນສັບວ່າ 'ຊັມພູທີໂປ' (ຊົມພູທະວີບ) ເພາະວ່າລຳພັງສັບວ່າ ຊັມພູ ຢ່າງດຽວ ບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງຊົມພູທະວີບ, ເໝືອນຢ່າງທີ່ລຳພັງສັບວ່າ ລັງກາ ຢ່າງດຽວ ຍ່ອມກ່າວເຖິງເກາະລັງກາໄດ້. ແຕ່ແນວທາງຕາຕະລາງວິພັດນາມໃນແບບແຍກບົດນີ້ ຍ່ອມເປັນໄປເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ກະວີທັງຫຼາຍໃນການແຕ່ງຄຳກອນໂດຍສະເພາະ ແລະແກ່ພະສາສະໜານຳອີກ. ດ້ວຍວ່າ ງານປະພັນຂອງກະວີບູຮານໂດຍອຳນາດແຫ່ງການແຍກບົດ ຍ່ອມປາກົດມີຢູ່ ດັ່ງນີ້ —


‘‘Vandāmi selamhi samantakūṭe,Laṅkāya dīpassa sikhāyamāne;

Āvāsabhūte sumanāmarassa,Buddhassa taṃ pādavaḷañjamagga’’nti.

'ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນອບນ້ອມຮອຍພະພຸດທະບາດອັນປະເສີດນັ້ນ ຂອງພະພຸດທະເຈົ້າ ເທິງຍອດເຂົາສະມັນຕະກູດ ອັນປຽບເໝືອນມຸງກຸດແຫ່ງເກາະລັງກາ ເຊິ່ງເປັນທີ່ສະຖິດຂອງສຸມະນະເທວະດາ'


Sāsanepi byāsavasena ‘‘dibbo ratho pāturahu, vedehassa yasassino’’tiādikā pāḷi dissati.

ແມ້ໃນພະສາສະໜາ ກໍມີພະບາລີປາກົດໂດຍອຳນາດແຫ່ງການແຍກບົດ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ທິບໂພ ຣະໂຖ ປາຕຸຣະຫຸ, ເວເທຫັສສະ ຍະສັສສິໂນ' (ລົດທິບໄດ້ປາກົດຂຶ້ນແລ້ວ ແກ່ພະຍາເວເທຫະຜູ້ມີຍົດຊື່ສຽງ).


Yathā [Pg.330] pana ‘‘jambudīpo’’ti ettha ayaṃ nayo na labbhati, tathā ‘‘nāgadīpo’’tiādīsupi kevalena jambūsaddena jambudīpassa akathanamiva kevalena nāgasaddādinā nāgadīpādīnaṃ akathanatoti. Nanu ca bho ‘‘buddhassa jambunadaraṃsino taṃ, dāṭhaṃ mayaṃ jambunarā namāmā’’ti porāṇakaviracanāyaṃ jambūsaddena jambudīpo vutto ‘‘jambudīpanarā’’ti atthasambhavatoti? Saccaṃ ‘‘jambudīpanarā’’ti attho sambhavati, kevalena pana jambūsaddena jambudīpatthaṃ na vadati, kintu ‘‘jambudīpanarā’’ti vattabbe gāthāvisayattā adhikakkharadosaṃ parivajjantena dīpasaddalopaṃ katvā ‘‘jambunarā’’ti vuttaṃ, evaṃ uttarapadalopavasena vutto jambusaddo narasaddaṃ paṭicca samāsabalena ‘‘jambudīpanarā’’ti atthappakāsane samattho hoti, na kevalo byāsakāle, tathā hi ‘‘jambū’’ti vutte jambudīpo na ñāyati, atha kho jamburukkhoyeva ñāyati.

ແຕ່ແນວທາງນີ້ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ໃນສັບວ່າ 'ຊັມພູທີໂປ' ສັນໃດ, ໃນສັບທັງຫຼາຍ ມີ 'ນາກະທີໂປ' ເປັນຕົ້ນ ກໍຍ່ອມບໍ່ໄດ້ສັນນັ້ນ ເພາະວ່າລຳພັງສັບວ່າ ນາກະ ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງນາກະທະວີບ ເໝືອນຢ່າງທີ່ລຳພັງສັບວ່າ ຊັມພູ ບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງຊົມພູທະວີບ. ຖ້າຖາມວ່າ: 'ທ່ານເອີຍ, ໃນງານປະພັນຂອງກະວີບູຮານວ່າ "ພຸດທັສສະ ຊັມພູນະທະຣັງສິໂນ ຕັງ, ທາຖັງ ມະຍັງ ຊັມພູນະລາ ນະມາມະ" (ພວກເຮົາຜູ້ເປັນມະນຸດໃນຊົມພູທະວີບ ຂໍນອບນ້ອມພະເຂ້ຽວແກ້ວນັ້ນ ຂອງພະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ມີລັດສະໝີເໝືອນຄຳຊົມພູນຸດ), ສັບວ່າ ຊັມພູ ໄດ້ກ່າວເຖິງຊົມພູທະວີບ ເພາະມີເນື້ອຄວາມວ່າ "ຊັມພູທີປະນະຣາ" (ມະນຸດໃນຊົມພູທະວີບ) ປາກົດຢູ່ ບໍ່ແມ່ນບໍ?' ຕອບວ່າ: ຈິງຢູ່ ເນື້ອຄວາມວ່າ 'ຊັມພູທີປະນະຣາ' ນັ້ນຍ່ອມເປັນໄປໄດ້, ແຕ່ລຳພັງສັບວ່າ ຊັມພູ ຢ່າງດຽວ ບໍ່ໄດ້ສະແດງເນື້ອຄວາມວ່າ ຊົມພູທະວີບ, ທັງນີ້ ເພາະໃນເວລາທີ່ຄວນຈະກ່າວວ່າ 'ຊັມພູທີປະນະຣາ' ແຕ່ເນື່ອງຈາກເປັນຂອບເຂດແຫ່ງຄຳກອນ (ຄາຖາ) ເພື່ອຫຼີກເວັ້ນໂທດແຫ່ງອັກສອນເກີນ (ຄຳເກີນວັກ) ຈຶ່ງໄດ້ລຶບສັບວ່າ ທີປະ ເສຍ ແລ້ວກ່າວວ່າ 'ຊັມພູນະລາ'. ດັ່ງນັ້ນ ສັບວ່າ ຊັມພູ ທີ່ກ່າວໂດຍອຳນາດແຫ່ງການລຶບບົດຫຼັງ (ອຸດຕະຣະປະທະໂລປະ) ເມື່ອອາໄສສັບວ່າ ນະຣະ ຈຶ່ງມີຄວາມສາມາດສະແດງເນື້ອຄວາມວ່າ 'ຊັມພູທີປະນະຣາ' ໄດ້ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງສະມາດ, ແຕ່ບໍ່ແມ່ນໃນເວລາແຍກບົດ, ເພາະວ່າເມື່ອກ່າວວ່າ 'ຊັມພູ' ຢ່າງດຽວ ຍ່ອມບໍ່ເຂົ້າໃຈວ່າເປັນຊົມພູທະວີບ, ແຕ່ຍ່ອມເຂົ້າໃຈວ່າເປັນຕົ້ນຫວ້າ (ຊັມພຸຣຸກຂະ) ເທົ່ານັ້ນ.


Kiṃ pana bho ‘‘kāko dāso, kākaṃ dāsaṃ, kākena dāsenā’’ti ayaṃ nayo labbhati, na labbhatīti? Labbhati, kākasaddena kākanāmakassa dāsassa kathanaṃ hoti. Yadi evaṃ ‘‘jambudīpo’’ti etthāpi ‘‘jambunāmako dīpo’’ti atthaṃ gahetvā ‘‘jambū dīpo, jambuṃ dīpaṃ, jambuyā dīpenā’’ti ayaṃ nayo labbhatīti? Na labbhati jambūsaddassa paṇṇattivasena dīpe appavattanato. Jambūsaddo hi rukkheyeva paṇṇattivasena pavattati, na dīpe. Yathā pana cittavohāro cittanāmake gahapatimhipi manepi pavattati ‘‘citto gahapati. Cittaṃ mano mānasa’’ntiādīsu. Yathā ca kusavohāro kusanāmake raññepi kusatiṇepi pavattati –

ທ່ານເອີຍ, ຖ້າຖາມວ່າ: 'ແນວທາງວ່າ ກາໂກ ທາໂສ (ທາດຊື່ວ່າກາ), ກາກັງ ທາສັງ, ກາເກນະ ທາເສນະ ນີ້ ຍ່ອມໄດ້ຫຼືບໍ່ໄດ້?' ຕອບວ່າ: ຍ່ອມໄດ້, ເພາະສັບວ່າ ກາກະ ຍ່ອມກ່າວເຖິງທາດທີ່ມີຊື່ວ່າ ກາກະ ໄດ້. ຖ້າເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ໃນສັບວ່າ 'ຊັມພູທີໂປ' ນີ້ກໍຄືກັນ ຫາກຖືເອົາເນື້ອຄວາມວ່າ 'ເກາະທີ່ມີຊື່ວ່າ ຊັມພູ' ແລ້ວປະກອບວ່າ 'ຊັມພູ ທີໂປ, ຊັມພຸງ ທີປັງ, ຊັມພຸຍາ ທີເປນະ' ແນວທາງນີ້ຍ່ອມໄດ້ຫຼືບໍ່? ຕອບວ່າ: ບໍ່ໄດ້, ເພາະສັບວ່າ ຊັມພູ ບໍ່ໄດ້ເປັນໄປໃນເກາະ (ທະວີບ) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງບັນຍັດ (ການຕັ້ງຊື່). ເພາະວ່າສັບວ່າ ຊັມພູ ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍອຳນາດແຫ່ງບັນຍັດໃນຕົ້ນໄມ້ (ຕົ້ນຫວ້າ) ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນໃນເກາະ. ແຕ່ປຽບເໝືອນຄຳວ່າ 'ຈິດຕະ' ຍ່ອມເປັນໄປທັງໃນຄະຫະບໍດີທີ່ມີຊື່ວ່າ ຈິດຕະ ແລະໃນຈິດ ດັ່ງໃນປະໂຫຍກວ່າ 'ຈິດຕໍ ຄະຫະປະຕິ' (ຈິດຕະຄະຫະບໍດີ), 'ຈິດຕັງ ມະໂນ ມານະສັງ' (ຈິດ, ໃຈ, ມະໂນ) ເປັນຕົ້ນ. ແລະປຽບເໝືອນຄຳວ່າ 'ກຸສະ' ຍ່ອມເປັນໄປທັງໃນພະຍາທີ່ມີຊື່ວ່າ ກຸສະ ແລະໃນຫຍ້າຄາ ດັ່ງໃນຄາຖາວ່າ —


‘‘Pabhāvatiñca [Pg.331] ādāya, maṇiṃ verocanaṃ kuso;

Kusāvatiṃ kusarājā, agamāsi mahabbalo;

Kuso yathā duggahito, hatthamevānukantatī’’ti

'ພະຍາກຸສະຜູ້ມີກຳລັງຫຼາຍ ຊົງພາພານາງປະພາວະດີ ແລະຊົງຖືເອົາແກ້ວມະນີອັນຮຸ່ງເຮືອງ ສະເດັດໄປສູ່ເມືອງກຸສາວະດີ' ແລະ 'ຫຍ້າຄາທີ່ບຸກຄົນຈັບບໍ່ດີ ຍ່ອມບາດມືນັ້ນເອງ' ດັ່ງນີ້


Ādīsu, tathā kākasaddopi vāyase, evaṃnāmake dāsepi pavattati ‘‘kāko ravati, kāko nāma dāso saṭṭhiyojanāni gacchatī’’tiādīsu. Jambūsaddo pana gahapatimanādīsu citta kusa kākasaddā viya paṇṇattivasena dīpasmiṃ na pavattati, tasmā yathāvuttoyeva nayo manasikaraṇīyo.

ໃນປະໂຫຍກເຫຼົ່ານີ້ເປັນຕົ້ນ, ສັນໃດກໍດີ ແມ້ແຕ່ສັບວ່າ 'ກາກະ' ກໍຍ່ອມເປັນໄປທັງໃນກາ (ນົກກາ) ແລະໃນທາດທີ່ມີຊື່ຢ່າງນັ້ນ ດັ່ງໃນປະໂຫຍກວ່າ 'ກາໂກ ຣະວະຕິ' (ກາຮ້ອງ), 'ກາໂກ ນາມະ ທາໂສ ສັດຖິໂຍຊະນານι ຄັດສະຕິ' (ທາດຊື່ວ່າ ກາ ເດີນທາງໄປຫົກສິບໂຍດ) ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນສັບວ່າ 'ຊັມພູ' ບໍ່ໄດ້ເປັນໄປໃນເກາະ (ທະວີບ) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງບັນຍັດ ເໝືອນຢ່າງສັບວ່າ ຈິດຕະ, ກຸສະ, ກາກະ ທີ່ເປັນໄປໃນຄະຫະບໍດີ, ຈິດ, ແລະທາດ ເປັນຕົ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ແນວທາງຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວນັ້ນແລ້ວ ທີ່ຄວນໃສ່ໃຈໄວ້.


Yathā panettha ‘‘laṅkādīpo’’ti saddassa nāmikapadamālā samāsavasena byāsavasena ca yojitā, evaṃ ‘‘pubbavidehadīpo, aparagoyānadīpo, uttarakurudīpo, assayujanakkhattaṃ, citramāso, vessantararājā, setavatthaṃ, dibbaratho’’tiādīnampi nāmikapadamālā samāsavasena byāsavasena ca yojetabbā. Pubbavidehādisaddehi pubbavidehadīpādīnaṃ kathanañca veditabbaṃ. ‘‘Dibbaratho’’tiādīnaṃ samāsagatapadānaṃ payojane sati byāsavasena visuṃ kattabbatā ca veditabbā. Tathā hi byāsavasena ‘‘dibbo ratho’’tiādinā dvinnaṃ dvinnaṃ padānaṃ samānādhikaraṇavasena paccekavibhattiyuttabhāve sati gāthāsu vuttipālanasukhuccāraṇaguṇo bhavati. So ca sāsanānukūlo hi ayaṃ nayo ṭhapito. Tathā hi pāvacane ‘‘dibbo ratho pāturahu, vedehassa yasassino’’tiādikā pāḷiyo bahū dissanti, evaṃ laṅkādīpādisaddānaṃ visesavantatā bhavati.

ໃນອະທິບາຍນີ້ ການແຈກວິພັດນາມສັບຂອງສັບວ່າ “ລັງກາທີໂປ” (ເກາະລັງກາ) ທີ່ປະກອບເຂົ້າດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະມາດ (ຄຳປະສົມ) ແລະວິຍາດ (ຄຳແຍກ) ໄວ້ຢ່າງໃດ, ການແຈກວິພັດນາມສັບຂອງສັບທັງຫຼາຍມີ “ປຸບພະວິເທຫະທີໂປ, ອະປະຣະໂຄຍານະທີໂປ, ອຸດຕະຣະກຸຣຸທີໂປ, ອັດສະຍຸຊະນັກຂັດຕັງ, ຈິຕຣະມາໂສ, ເວສສັນຕະຣະຣາຊາ, ເສຕະວັດຖັງ, ທິບພະຣະໂຖ” ເປັນຕົ້ນ ກໍພຶງປະກອບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະມາດ ແລະວິຍາດ ຢ່າງນັ້ນຄືກັນ. ແລະພຶງຊາບການກ່າວເຖິງປຸບພະວິເທຫະທະວີບເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍສັບມີປຸບພະວິເທຫະເປັນຕົ້ນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ເມື່ອມີຄວາມຈຳເປັນໃນບົດສະມາດທັງຫຼາຍມີ “ທິບພະຣະໂຖ” ເປັນຕົ້ນ, ພຶງຊາບຄວາມທີ່ບົດເຫຼົ່ານັ້ນຕ້ອງເຮັດແຍກກັນອອກໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິຍາດ. ດ້ວຍວ່າ ເມື່ອແຍກອອກເປັນ “ທິບໂພ ຣະໂຖ” ເປັນຕົ້ນ, ຄວາມທີ່ບົດທັງສອງມີວິພັດສະເພາະຕົນໆ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະມານາທິກະຣະນະ (ມີວິພັດແລະລິງຄືກັນ) ຍ່ອມມີຄຸນຄືການຮັກສາຄະນະສັນແລະການອອກສຽງງ່າຍໃນຄາຖາທັງຫຼາຍ. ແລະໄນຍະນີ້ທີ່ຕັ້ງໄວ້ກໍເພື່ອໃຫ້ສອດຄ່ອງກັບພະສາສະໜາ. ດ້ວຍວ່າ ໃນພະປາລີຍ່ອມປະກົດມີພະປາລີເປັນອັນຫຼາຍ ເປັນຕົ້ນວ່າ “ທິບໂພ ຣະໂຖ ປາຕຸຣະຫຸ, ເວເທຫັດສະ ຍະສັດສິໂນ” (ລົດທິບໄດ້ປະກົດຂຶ້ນແລ້ວ ແກ່ພະເຈົ້າວິເທຫະຜູ້ມີຍົດ), ຄວາມມີລັກສະນະພິເສດແຫ່ງສັບທັງຫຼາຍມີລັງກາທີປະເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີດ້ວຍປະການສະນີ.


Idāni bodhisandhiādīnaṃ visesavantatā vuccati –

ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງຄວາມມີລັກສະນະພິເສດຂອງສັບທັງຫຼາຍມີ ໂພທິ ແລະ ສັນທິ ເປັນຕົ້ນ —


Bodhi sandhi vibhattā’yu, dhātuyeva pajāpati;

Dāmā dāmaṃ tathā saddhā, saddhaṃ taṭaṃ taṭī taṭo.

ໂພທິ, ສັນທິ, ວິພັດຕິ, ອາຍຸ, ທາຕຸ, ປະຊາປະຕິ, ທາມາ, ທາມັງ, ແລະ ເຊັ່ນດຽວກັນ ສັດທາ, ສັດທັງ, ຕະຕັງ, ຕະຕີ, ຕະໂຕ.


Byañjanaṃ [Pg.332] byañjano attho, atthamakkharamakkharo;

Ajjavaṃ ajjavo ceva, tathā maddavagāravā.

ພະຍັນຊະນັງ, ພະຍັນຊະໂນ, ອັດໂຖ, ອັດຖັງ, ອັກຂະຣັງ, ອັກຂະໂຣ, ອັດຊະວັງ, ອັດຊະໂວ, ແລະ ເຊັ່ນດຽວກັນ ມັດທະວະ ແລະ ຄາຣະວະ.


Vaco vacīti cādīni, samarūpā sarūpato;

Dvittiliṅgāni sambhonti, yathāsambhavamuddise.

ສັບທັງຫຼາຍມີ ວະໂຈ ແລະ ວະຈີ ເປັນຕົ້ນ ເຫຼົ່ານີ້ ມີຮູບສະເໝີກັນໂດຍຮູບ, ຍ່ອມມີສອງລິງ ຫຼືສາມລິງ, ພຶງສະແດງຕາມຄວາມຄວນຈະເປັນໄປໄດ້.


Etesu hi bodhisaddassa tāva ‘‘bodhi rājakumāro’’ti ca, ‘‘ariyasāvako ‘bodhī’ti vuccati, tassa bodhissa aṅgoti bojjhaṅgo’’ti ca evaṃ puggalavacanassa ‘‘bodhi, bodhī, bodhayo. Bodhiṃ, bodhī, bodhayo. Bodhinā’’ti pulliṅge agginayena nāmikapadamālā bhavati.

ໃນສັບເຫຼົ່ານັ້ນ, ກ່ອນອື່ນໝົດ ສຳລັບ “ໂພທິ” ສັບ ທີ່ກ່າວເຖິງບຸກຄົນ ເຊັ່ນ “ໂພທິ ຣາຊະກຸມາໂຣ” (ພະໂພທິຣາຊະກຸມານ) ແລະ “ພະອະລິຍະສາວົກ ທ່ານກ່າວວ່າ ‘ໂພທິ’, ອົງຄະຂອງພະໂພທິນັ້ນ ຊື່ວ່າ ໂພດຊົງ” ດັ່ງນີ້, ຍ່ອມມີຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມສັບໃນປຸລລິງ (ເພດຊາຍ) ຕາມແບບ “ອັກຄິ” ສັບ ດັ່ງນີ້: “ໂພທິ, ໂພທີ, ໂພທະໂຍ. ໂພທິງ, ໂພທີ, ໂພທະໂຍ. ໂພທິນາ”.


Rukkhamagganibbānasabbaññutaññāṇavacanassa pana ‘‘bodhi, bodhī, bodhiyo. Bodhiṃ, bodhī, bodhiyo. Bodhiyā’’ti itthiliṅge rattinayena nāmikapadamālā bhavati.

ສ່ວນ “ໂພທິ” ສັບ ທີ່ກ່າວເຖິງຕົ້ນໄມ້ (ຕົ້ນໂພ), ມັກ, ນິບພານ ແລະ ສັບພັນຍຸຕັນຍານ ຍ່ອມມີຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມສັບໃນອິດຖີລິງ (ເພດຍິງ) ຕາມແບບ “ຣັດຕິ” ສັບ ດັ່ງນີ້: “ໂພທິ, ໂພທີ, ໂພທິໂຍ. ໂພທິງ, ໂພທີ, ໂພທິໂຍ. ໂພທິຍາ”.


Keci pana ‘‘rukkhavacano bodhisaddo pulliṅgo’’ti vadanti, taṃ āgamena viruddhaṃ viya dissanato vicāretabbaṃ. Na hi āgame rukkhavacanassa bodhisaddassa pulliṅgabhāvo dissati, puggalavacanassa pana dissati. Yadi ca ‘‘sālo dhavo khadīro’’tiādīnaṃ viya rukkhavacanassa bodhisaddassa pulliṅgattaṃ siyā, jambū simbalī pāṭalīsaddādīnaṃ rukkhavācakattā pulliṅgattaṃ siyā, na tesaṃ imassa ca rukkhavācakattepi pulliṅgabhāvo upalabbhati. Yadi hi rukkhavacano bodhisaddo pulliṅgo, evaṃ sante nibbānavacano sabbaññutaññāṇavacano ca bodhisaddo napuṃsakaliṅgo siyā ‘‘nibbāna’’ntiādinā napuṃsakaliṅgavasena niddiṭṭhassa nibbānādino atthassa kathanato.

ແຕ່ບາງທ່ານກ່າວວ່າ “ໂພທິສັບ ທີ່ກ່າວເຖິງຕົ້ນໄມ້ ເປັນປຸລລິງ”, ຄຳນັ້ນພຶງພິຈາລະນາ ເພາະປະກົດເຫັນວ່າຂັດກັບພະຄຳພີ (ອາຄົມ). ດ້ວຍວ່າ ໃນພະຄຳພີ ບໍ່ປະກົດຄວາມເປັນປຸລລິງຂອງໂພທິສັບທີ່ກ່າວເຖິງຕົ້ນໄມ້ເລີຍ, ແຕ່ປະກົດເຫັນໃນສ່ວນທີ່ກ່າວເຖິງບຸກຄົນ. ແລະຫາກວ່າ ໂພທິສັບທີ່ກ່າວເຖິງຕົ້ນໄມ້ ຈະເປັນປຸລລິງ ເໝືອນກັບສັບທັງຫຼາຍມີ “ສາໂລ” (ຕົ້ນຮັງ), “ທະໂວ” (ຕົ້ນຕະແບກ), “ຂະທີໂຣ” (ຕົ້ນເຄັງ) ເປັນຕົ້ນ, ສັບທັງຫຼາຍມີ “ຊັມພູ” (ຕົ້ນຫວ້າ), “ສິມພະລີ” (ຕົ້ນງິ້ວ), “ปາຕະລີ” (ຕົ້ນແຄຝອຍ) ເປັນຕົ້ນ ກໍຄວນເປັນປຸລລິງ ເພາະເປັນສັບບອກຕົ້ນໄມ້, ແຕ່ກໍບໍ່ພົບຄວາມເປັນປຸລລິງໃນສັບເຫຼົ່ານັ້ນ ແລະໃນສັບ (ໂພທິ) ນີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນສັບບອກຕົ້ນໄມ້ກໍຕາມ. ຫາກວ່າ ໂພທິສັບທີ່ກ່າວເຖິງຕົ້ນໄມ້ ເປັນປຸລລິງ, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ໂພທິສັບທີ່ກ່າວເຖິງພະນິບພານ ແລະທີ່ກ່າວເຖິງສັບພັນຍຸຕັນຍານ ກໍຄວນເປັນນະປຸງສະກະລິງ ເພາະກ່າວເຖິງອັດຖະມີພະນິບພານເປັນຕົ້ນ ທີ່ສະແດງໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງນະປຸງສະກະລິງ ເຊັ່ນ “ນິບພານັງ”.


Ye evaṃ vadanti ‘‘rukkhavacano bodhisaddo pulliṅgo’’ti, te ‘‘bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇaṃ, taṃ ettha bhagavā pattoti [Pg.333] rukkhopi bodhicceva vuccatī’’ti vuttamatthaṃ cetasi sannidhāya ‘‘bujjhati etthāti bodhī’’ti nibbacanavasena ‘‘kiṃ rukkhavacano bodhisaddo pulliṅgo na bhavissatī’’ti maññamānā vadanti maññe. Nevaṃ daṭṭhabbaṃ, evañca pana daṭṭhabbaṃ, ‘‘bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇaṃ, taṃ ettha bhagavā pattoti rukkhopi bodhicceva vuccatī’’ti vadantehi garūhi ñāṇavacanaṃ itthi liṅgabhūtaṃ bodhīti ñāṇassa nāmaṃ paṇṇattiantaraparikappanenatthaṃ parikappentena bujjhanaṭṭhānabhūte rukkhe āropetvā rukkho ‘‘bodhī’’ti vutto, tasmā īdisesu ṭhānesu nibbacane ādaro na kātabbo. Na hi ‘‘bujjhati etthāti bodhī’’ti nibbacanakaraṇaṃ rukkhavacanassa bodhisaddassa pulliṅgattaṃ kātuṃ sakkoti saṅketasiddhattā vohārassa, tasmā rukkhaṃ sayaṃ abodhimpi samānaṃ bodhiyā paṭilābhaṭṭhānattā saṅketasiddhena ‘‘bodhī’’ti itthiliṅgavohārena voharanti sāsanikā, bodhiyā vā kāraṇattā phalavohārena. Etamatthaṃyeva hi sandhāya ‘‘bodhi vuccati catūsu maggesu ñāṇaṃ, taṃ ettha bhagavā pattoti rukkhopi bodhicceva vuccatī’’ti vuttanti daṭṭhabbaṃ, evaṃ ‘‘bodhī’’ti itthiliṅgavasena rukkhanāmaṃ pavattatīti. Tenāha āyasmā sāriputto dhammasenāpati anudhammacakkavattī vohārakusalo itthiliṅgavohārena ‘‘buddhānaṃ bhagavantānaṃ bodhiyā mūle saha sabbaññutaññāṇappaṭilābhā sacchikā paññatti yadidaṃ buddho’’ti. Apica tattha tattha ‘‘bodhiyā sākhā’’ti ca, ‘‘kenaṭṭhena mahābodhi, kassa sambandhinī ca sā’’ti ca,

ພວກຊົນທີ່ກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ “ໂພທິສັບ ທີ່ກ່າວເຖິງຕົ້ນໄມ້ ເປັນປຸລລິງ”, ຂ້າພະເຈົ້າເຂົ້າໃຈວ່າ ພວກເຂົາຄົງຈະນຶກເຖິງເນື້ອຄວາມທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ “ຍານໃນມັກທັງສີ່ ທ່ານຮຽກວ່າ ໂພທິ, ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໄດ້ບັນລຸຍານນັ້ນ ທີ່ຕົ້ນໄມ້ນີ້ ເພາະສະນັ້ນ ຕົ້ນໄມ້ຈຶ່ງຮຽກວ່າ ໂພທິ ເໝືອນກັນ” ແລ້ວຄິດວ່າ “ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິເຄາະ (ນິບພະຈະນະ) ວ່າ ‘ບຸກຄົນຍ່ອມຕັດສະຮູ້ ທີ່ຕົ້ນໄມ້ນີ້ ເພາະສະນັ້ນ ຕົ້ນໄມ້ນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ໂພທິ’ ເປັນຫຍັງ ໂພທິສັບ ທີ່ກ່າວເຖິງຕົ້ນໄມ້ ຈະບໍ່ເປັນປຸລລິງເລົ່າ” ຈຶ່ງກ່າວໄປ. ແຕ່ບໍ່ພຶງເຫັນຢ່າງນັ້ນ, ແຕ່ພຶງເຫັນຢ່າງນີ້ວ່າ: ພະອາຈານທັງຫຼາຍ ເມື່ອກ່າວວ່າ “ຍານໃນມັກທັງສີ່ ທ່ານຮຽກວ່າ ໂພທິ, ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໄດ້ບັນລຸຍານນັ້ນ ທີ່ຕົ້ນໄມ້ນີ້ ເພາະສະນັ້ນ ຕົ້ນໄມ້ຈຶ່ງຮຽກວ່າ ໂພທິ ເໝືອນກັນ” ໄດ້ນ້ອມນຳເອົາຄຳກ່າວເຖິງຍານ ເຊິ່ງເປັນອິດຖີລິງ ຄື “ໂພທິ” ອັນເປັນຊື່ຂອງຍານ ໂດຍການກຳນົດຄວາມໝາຍດ້ວຍການສົມມຸດບັນຍັດອື່ນ ມາຕັ້ງໄວ້ໃນຕົ້ນໄມ້ອັນເປັນສະຖານທີ່ຕັດສະຮູ້ ແລ້ວຮຽກຕົ້ນໄມ້ນັ້ນວ່າ “ໂພທິ”, ເພາະສະນັ້ນ ໃນສະຖານທີ່ເຊັ່ນນີ້ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນໃສ່ໃຈໃນວິເຄາະ (ນິບພະຈະນະ). ດ້ວຍວ່າ ການເຮັດວິເຄາະວ່າ “ບຸກຄົນຍ່ອມຕັດສະຮູ້ ທີ່ຕົ້ນໄມ້ນີ້ ເພາະສະນັ້ນ ຕົ້ນໄມ້ນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ໂພທິ” ບໍ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ໂພທິສັບທີ່ກ່າວເຖິງຕົ້ນໄມ້ ເປັນປຸລລິງໄດ້ ເພາະໂວຫານ (ພາສາ) ນັ້ນສຳເລັດດ້ວຍການສົມມຸດ (ສັນເກດ), ເພາະສະນັ້ນ ພຸດທະບໍລິສັດທັງຫຼາຍ ຈຶ່ງຮຽກຕົ້ນໄມ້ ເຖິງແມ່ນວ່າໂດຍຕົນເອງຈະບໍ່ແມ່ນຄວາມຕັດສະຮູ້ກໍຕາມ ວ່າ “ໂພທິ” ດ້ວຍໂວຫານອິດຖີລິງທີ່ສຳເລັດດ້ວຍການສົມມຸດ ເພາະເປັນສະຖານທີ່ໄດ້ຮັບຄວາມຕັດສະຮູ້, ຫຼືຮຽກໂດຍຜົນໂວຫານ ເພາະເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມຕັດສະຮູ້. ພຶງຊາບວ່າ ທ່ານກ່າວໝາຍເຖິງເນື້ອຄວາມນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ “ຍານໃນມັກທັງສີ່ ທ່ານຮຽກວ່າ ໂພທິ, ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໄດ້ບັນລຸຍານນັ້ນ ທີ່ຕົ້ນໄມ້ນີ້ ເພາະສະນັ້ນ ຕົ້ນໄມ້ຈຶ່ງຮຽກວ່າ ໂພທິ ເໝືອນກັນ” ດັ່ງນີ້, ຊື່ຂອງຕົ້ນໄມ້ຈຶ່ງເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອິດຖີລິງວ່າ “ໂພທິ” ຢ່າງນີ້. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະສາຣີບຸດຜູ້ມີອາຍຸ ຜູ້ເປັນທຳມະເສນາບໍດີ ຜູ້ເປັນພະອະນຸທຳມະຈັກກະວັດ ຜູ້ສະຫຼາດໃນໂວຫານ ຈຶ່ງກ່າວໄວ້ດ້ວຍໂວຫານອິດຖີລິງວ່າ “ບັນຍັດທີ່ປະກົດຂຶ້ນວ່າ ‘ພຸດໂທ’ ນີ້ ຍ່ອມມີ ເພາະການບັນລຸສັບພັນຍຸຕັນຍານ ຮ່ວມກັນ ທີ່ໂຄນແຫ່ງໂພທິ (ຕົ້ນໂພ) ຂອງພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຜູ້ມີພະພາກ”. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໃນທີ່ນັ້ນໆ ຍ່ອມປະກົດມີຄຳວ່າ “ໂພທິຍາ ສາຂາ” (ກິ່ງແຫ່ງຕົ້ນໂພ) ແລະ “ມະຫາໂພທິ ຊື່ວ່າ ມະຫາໂພທິ ເພາະອັດຖະໃດ, ແລະ ມະຫາໂພທິນັ້ນ ກ່ຽວຂ້ອງກັບໃຜ” ແລະ


‘‘Hatthato muttamattā sā, asītiratanaṃ nabhaṃ;

Uggantvāna tadā muñci, chabbaṇṇā rasmiyo subhā’’ti ca

“ພໍຫຼຸດພົ້ນຈາກພະຫັດ, ຕົ້ນມະຫາໂພທິນັ້ນ ກໍລອຍຂຶ້ນສູ່ທ້ອງຟ້າ ສູງແປດສິບສອກ ໃນເວລານັ້ນ ກໍເປັ່ງລັງສີມີລັດສະໝີຫົກປະການ ອັນງົດງາມອອກມາ” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ


Evamādayo [Pg.334] rukkhavācakassa bodhisaddassa itthiliṅgabhāve payogā dissanti.

ຄຳເຫຼົ່ານີ້ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມປະກົດເປັນອຸທາຫອນໃນຄວາມເປັນອິດຖີລິງ ຂອງໂພທິສັບ ທີ່ກ່າວເຖິງຕົ້ນໄມ້.


Atha vā rukkhavācako bodhisaddo dviliṅgo pumitthiliṅgavasena. Tathā hi samantapāsādikāyaṃ vinayasaṃvaṇṇanāyaṃ mahāveyyākaraṇassa pāḷinayaviduno buddhaghosācariyassa evaṃ saddaracanā dissati ‘‘sakkhissasi tvaṃ tāta pāṭaliputtaṃ gantvā mahābodhinā saddhiṃ ayyaṃ saṅghamittattheriṃ ānetu’’nti ca, ‘‘sāpi kho mahābodhisamārūḷhā nāvā passato mahārājassa mahāsamuddatalaṃ pakkhandā’’ti ca tassa rukkhavācakassa bodhisaddassa ‘‘bujjhati etthāti bodhī’’ti nibbacanavasena ‘‘bodhi, bodhī, bodhayo. Bodhiṃ, bodhī, bodhayo. Bodhinā’’tiādinā padamālā veditabbā. Rukkhavācakasseva pana tassa ñāṇe pavattitthiliṅgavohārena saṅketasiddhena rūḷhatthadīpakena ‘‘bodhi, bodhī, bodhiyo. Bodhiṃ, bodhī, bodhiyo. Bodhiyā’’tiādinā padamālā veditabbā. Iccevaṃ –

ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໂພທິສັບ ທີ່ກ່າວເຖິງຕົ້ນໄມ້ ມີສອງລິງ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງປຸລລິງແລະອິດຖີລິງ. ດ້ວຍວ່າ ໃນຄຳພີສະມັນຕະປາສາດິກາ ອັດຖະກະຖາວິໄນ ຂອງພະພຸດທະໂຄສາຈານ ຜູ້ເປັນມະຫາໄວຍາກອນ ຜູ້ຮູ້ໄນຍະແຫ່ງພະປາລີ ຍ່ອມປະກົດການຮຽບຮຽງຖ້ອຍຄຳຢ່າງນີ້ວ່າ “ລູກເອີຍ ເຈົ້າຈະສາມາດໄປສູ່ເມືອງປາຕະລີບຸດ ແລ້ວນຳພາພະນາງສັງຄະມິດຕາເຖຣີ ມາພ້ອມກັບມະຫາໂພທິ (ຕົ້ນມະຫາໂພ) ໄດ້ຫຼືບໍ່” ແລະ “ເຮືອລຳທີ່ພະມະຫາໂພທິປະດິດສະຖານຢູ່ ກໍແລ່ນລົງສູ່ທ້ອງມະຫາສະໝຸດ ຕໍ່ໜ້າພະເນດຂອງພະມະຫາຣາຊາ” ດັ່ງນີ້, ພຶງຊາບຕາຕະລາງການແຈກວິພັດ (ປະທະມາລາ) ຂອງໂພທິສັບ ທີ່ກ່າວເຖິງຕົ້ນໄມ້ນັ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິເຄາະວ່າ “ບຸກຄົນຍ່ອມຕັດສະຮູ້ ທີ່ຕົ້ນໄມ້ນີ້ ເພາະສະນັ້ນ ຕົ້ນໄມ້ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ໂພທິ” ດັ່ງນີ້: “ໂພທິ, ໂພທີ, ໂພທະໂຍ. ໂພທິງ, ໂພທີ, ໂພທະໂຍ. ໂພທິນາ” ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ພຶງຊາບຕາຕະລາງການແຈກວິພັດ ຂອງໂພທິສັບ ທີ່ກ່າວເຖິງຕົ້ນໄມ້ນັ້ນເອງ ດ້ວຍໂວຫານອິດຖີລິງ ທີ່ເປັນໄປໃນຍານ ອັນສຳເລັດດ້ວຍການສົມມຸດ ເຊິ່ງສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່ຮູ້ກັນທົ່ວໄປ (ຣູລະຫັດຖະ) ດັ່ງນີ້: “ໂພທິ, ໂພທີ, ໂພທິໂຍ. ໂພທິງ, ໂພທີ, ໂພທິໂຍ. ໂພທິຍາ” ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍປະການສະນີ —


Puggalavācako bodhi-saddo pulliṅgiko bhave;

Ñāṇādivācako itthi-liṅgoyeva siyā sadā.

ໂພທິສັບ ທີ່ກ່າວເຖິງບຸກຄົນ ພຶງເປັນປຸລລິງ; ສ່ວນໂພທິສັບ ທີ່ກ່າວເຖິງຍານເປັນຕົ້ນ ພຶງເປັນອິດຖີລິງສະເໝີ.


Bodhipādapavacano, pumitthiliṅgiko bhave;

Evaṃ santepi etassa, itthiliṅgattameva tu;

Icchitabbataraṃ yasmā, dhammasenāpatīritaṃ.

ໂພທິສັບ ທີ່ກ່າວເຖິງຕົ້ນໂພ ພຶງເປັນໄດ້ທັງປຸລລິງແລະອິດຖີລິງ; ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຢ່າງນັ້ນກໍຕາມ, ແຕ່ຄວາມເປັນອິດຖີລິງຂອງໂພທິສັບນັ້ນແລ ຍ່ອມເປັນທີ່ປາດຖະໜາຫຼາຍກວ່າ ເພາະເປັນຄຳທີ່ພະທຳມະເສນາບໍດີກ່າວໄວ້.


Sandhisaddādīnampi nayānusārena nāmikapadamālā yojetabbā. Sandhisaddo hi sarasandhiādivācako pulliṅgo, paṭisandhiyādivācako itthiliṅgo ‘‘sandhino. Sandhiyā’’tiādidassanato. Vibhattisaddo vibhajanavācako itthiliṅgo[Pg.335], syādivācako pulliṅgo ceva itthiliṅgo ca ‘‘vibhattissa. Vibhattiyā’’tiādidassanato.

ພຶງປະກອບຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມສັບ ຂອງສັບທັງຫຼາຍມີ ສັນທິສັບ ເປັນຕົ້ນ ຕາມໄນຍະນີ້. ດ້ວຍວ່າ ສັນທິສັບ ທີ່ກ່າວເຖິງສະຣະສັນທິເປັນຕົ້ນ ເປັນປຸລລິງ, ທີ່ກ່າວເຖິງປະຕິສັນທິເປັນຕົ້ນ ເປັນອິດຖີລິງ ເພາະປະກົດເຫັນຄຳວ່າ “ສັນທິໂນ, ສັນທິຍາ” ເປັນຕົ້ນ. ວິພັດຕິສັບ ທີ່ກ່າວເຖິງການແບ່ງປັນ ເປັນອິດຖີລິງ, ທີ່ກ່າວເຖິງວິພັດມີ ສິ (ສິ-ໂຍ) ເປັນຕົ້ນ ເປັນທັງປຸລລິງແລະອິດຖີລິງ ເພາະປະກົດເຫັນຄຳວ່າ “ວິພັດຕິດສະ, ວິພັດຕິຍາ” ເປັນຕົ້ນ.


Āyusaddo pana jīvitindriyavācakoyeva hutvā punnapuṃsakaliṅgo, ‘‘punarāyu ca me laddho, evaṃ jānāhi mārisā’’ti ‘‘ettakaṃyeva te āyu, cavanakālo bhavissatī’’ti ca dassanato.

ສ່ວນ ອາຍຸສັບ ທີ່ກ່າວເຖິງຊີວິຕິນຊີເທົ່ານັ້ນ ເປັນໄດ້ທັງປຸລລິງແລະນະປຸງສະກະລິງ ເພາະປະກົດເຫັນຄຳວ່າ “ແນ່ທ່ານຜູ້ສະເໝີດ້ວຍຂ້າພະເຈົ້າ ທ່ານຈົ່ງຊາບຢ່າງນີ້ວ່າ ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ອາຍຸກັບຄືນມາອີກແລ້ວ” ແລະ “ອາຍຸຂອງເຈົ້າມີພຽງເທົ່ານີ້, ຈະເປັນເວລາຈຸຕິແລ້ວ” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.


Dhātusaddo sabhāvādivācako itthiliṅgo, karapacādivācako pumitthiliṅgo ‘‘cakkhudhātuyā. Karotissa dhātussa. Dhātuyo dhātuyā’’ti dassanato.

ທາຕຸສັບ ທີ່ກ່າວເຖິງສະພາວະເປັນຕົ້ນ ເປັນອິດຖີລິງ, ທີ່ກ່າວເຖິງທາດມີ ກະຣະ (ທຳ) ແລະ ປະຈະ (ຫຸງຕົ້ມ) ເປັນຕົ້ນ ເປັນທັງປຸລລິງແລະອິດຖີລິງ ເພາະປະກົດເຫັນຄຳວ່າ “ຈັກຂຸທາຕຸຍາ, ກະໂຣຕິດສະ ທາຕຸດສະ, ທາຕຸໂຍ, ທາຕຸຍາ” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.


Pajāpatisaddo devavisesavācako pulliṅgo, kalattajinamātucchāvācako itthiliṅgo ‘‘pajāpatissa devarājassa dhajaggaṃ ullokeyyātha’’, ‘‘attano pajāpatiyā saddhiṃ mahāpajāpatiyā’’ti ca dassanato.

ປະຊາປະຕິສັບ ທີ່ກ່າວເຖິງເທວະດາຜູ້ພິເສດ ເປັນປຸລລິງ, ທີ່ກ່າວເຖິງພັນລະຍາແລະພະມາຕຸດສາຂອງພະຊິນະເຈົ້າ ເປັນອິດຖີລິງ ເພາະປະກົດເຫັນຄຳວ່າ “ພວກທ່ານພຶງແນມເບິ່ງຍອດທຸງຂອງພະຍາເທວະຣາດຊື່ວ່າ ປະຊາປະຕິ”, “ຮ່ວມກັບພັນລະຍາຂອງຕົນ” ແລະ “ຮ່ວມກັບພະນາງມະຫາປະຊາປະຕິ” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.


Dāmā dāmaṃ saddā mālatīdāmādibhedabhinnassa ekassa vatthussa yathākkamaṃ itthinapuṃsakaliṅgā. Tathā hi ‘‘mālatīdāmā lolāḷiṅgalīlā. Mālatīdāmaṃ. Siṅghitaṃ dāmaṃ bhamarehi. Ratanadāmā. Ratanadāma’’nti ca dviliṅgabhāve lokikappayogā dissanti sāsanānukūlā.

ທາມາ ແລະ ທາມັງ ສັບ ຍ່ອມເປັນອິດຖີລິງແລະນະປຸງສະກະລິງ ຕາມລຳດັບ ແກ່ວັດຖຸດຽວກັນ ທີ່ແຕກຕ່າງກັນມີພວງມະລິເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ຍ່ອມປະກົດມີການໃຊ້ໃນທາງໂລກທີ່ສອດຄ່ອງກັບພະສາສະໜາ ໃນຄວາມເປັນສອງລິງ ດັ່ງນີ້: “ມາລະຕີທາມາ ໂລລາລິງຄະລີລາ, ມາລະຕີທາມັງ, ສິງຄິຕັງ ທາມັງ ພະມະເຣຫິ, ຣະຕະນະທາມາ, ຣະຕະນະທາມັງ” ດັ່ງນີ້.


Saddhaṃ saddhāsaddā pana bhinnavatthūnaṃ vācakā itthinapuṃsakaliṅgā, saddhāsaddo pasādalakkhaṇavācako itthiliṅgo, saddhaṃsaddo matakabhattavācako napuṃsakaliṅgo ‘‘saddhā saddahanā. Mayamassubho gotamabrāhmaṇā nāma dānāni dema saddhāni karomā’’ti dassanato. Imasmiṃ pana ṭhāne ‘‘saddho puriso[Pg.336], saddhā itthī, saddhaṃ kula’’nti imāni vāccaliṅgattā saṅgahaṃ na gacchantīti daṭṭhabbāni.

ສ່ວນ ສັດທັງ ແລະ ສັດທາ ສັບ ຍ່ອມເປັນນະປຸງສະກະລິງແລະອິດຖີລິງ ທີ່ກ່າວເຖິງວັດຖຸທີ່ຕ່າງກັນ, ສັດທາສັບ ທີ່ກ່າວເຖິງລັກສະນະແຫ່ງຄວາມເຫຼື້ອມໃສ ເປັນອິດຖີລິງ, ສັດທັງສັບ ທີ່ກ່າວເຖິງອາຫານອຸທິດແກ່ຜູ້ຕາຍ ເປັນນະປຸງສະກະລິງ ເພາະປະກົດເຫັນຄຳວ່າ “ສັດທາ ຄືຄວາມເຊື່ອ”, “ແນ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ພວກຂ້າພະເຈົ້າຊື່ວ່າພາມຜູ້ມີຄວາມເຊື່ອ ຍ່ອມຖວາຍທານທັງຫຼາຍ ແລະເຮັດການອຸທິດແກ່ຜູ້ຕາຍທັງຫຼາຍ” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ພຶງຊາບວ່າ ບົດທັງຫຼາຍມີ “ສັດໂທ ປຸຣິໂສ” (ບຸລຸດຜູ້ມີສັດທາ), “ສັດທາ ອິດຖີ” (ສະຕີຜູ້ມີສັດທາ), “ສັດທັງ ກຸລັງ” (ຕະກູນຜູ້ມີສັດທາ) ເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ເຂົ້າເຖິງການສົງເຄາະ (ໃນທີ່ນີ້) ເພາະເປັນວັດຈະລິງ (ລິງຕາມນາມທີ່ຕົນຂະຫຍາຍ).


Taṭaṃ taṭī taṭotime saddā tīrasaṅkhāte ekasmiṃyevatthe thīpunnapuṃsakaliṅgā.

ສັບທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື ຕະຕັງ, ຕະຕີ, ຕະໂຕ ຍ່ອມເປັນນະປຸງສະກະລິງ, ອິດຖີລິງ ແລະ ປຸລລິງ ໃນເນື້ອຄວາມດຽວກັນ ຄືຝັ່ງ.


Byañjanasaddo upasecanaliṅgavākyāveṇikasarīrāvayavavācako napuṃsakaliṅgo, akkharavācako punnapuṃsakaliṅgo. Tatrupasecane ‘‘sūpaṃ vā byañjanaṃ vā’’ti napuṃsakaniddeso dissati. Tathā liṅge ‘‘itthibyañjanaṃ purisabyañjana’’nti napuṃsakaniddeso. Vākye ‘‘padabyañjanāni sādhukaṃ uggahetvā’’ti napuṃsakaliṅganiddeso. Āveṇike ‘‘asīti anubyañjanānī’’ti napuṃsakaniddeso. Sarīrāvayave ‘‘kilesānaṃ anu anu byañjanato pākaṭabhāvakaraṇato anubyañjana’’nti evaṃ napuṃsakaniddeso. Ettha hi anubyañjanaṃ nāma hatthapādasitahasitakathitavilokitādibhedo ākāro. So eva ‘‘sarīrāvayavo’’ti vuccatīti. Akkhare ‘‘byañjano. Byañjana’’nti ca punnapuṃsakaniddeso.

ພະຍັນຊະນະສັບ ທີ່ກ່າວເຖິງກັບເຂົ້າ (ເຄື່ອງຄຽງ), ເດດ, ປະໂຫຍກ, ຄຸນລັກສະນະພິເສດ (ອະເວນິກະ) ແລະ ອະໄວຍະວະຮ່າງກາຍ ເປັນນະປຸງສະກະລິງ, ທີ່ກ່າວເຖິງຕົວອັກສອນ ເປັນທັງປຸລລິງແລະນະປຸງສະກະລິງ. ໃນຄຳວ່າກັບເຂົ້າ (ເຄື່ອງຄຽງ) ນັ້ນ ຍ່ອມປະກົດການສະແດງເປັນນະປຸງສະກະລິງວ່າ “ແກງ ຫຼືກັບເຂົ້າ (ພະຍັນຊະນະ)”. ໃນຄຳວ່າເພດ ກໍມີການສະແດງເປັນນະປຸງສະກະລິງວ່າ “ອິດຖີພະຍັນຊະນັງ (ເພດຍິງ), ປຸຣິສະພະຍັນຊະນັງ (ເພດຊາຍ)”. ໃນຄຳວ່າປະໂຫຍກ ກໍມີການສະແດງເປັນນະປຸງສະກະລິງວ່າ “ຮຽນເອົາບົດແລະພະຍັນຊະນະທັງຫຼາຍເປັນຢ່າງດີ”. ໃນຄຳວ່າຄຸນລັກສະນະພິເສດ ກໍມີການສະແດງເປັນນະປຸງສະກະລິງວ່າ “ອະນຸພະຍັນຊະນະແປດສິບ”. ໃນຄຳວ່າອະໄວຍະວະຮ່າງກາຍ ກໍມີການສະແດງເປັນນະປຸງສະກະລິງຢ່າງນີ້ວ່າ “ຊື່ວ່າ ອະນຸພະຍັນຊະນະ ເພາະເຮັດໃຫ້ກິເລດທັງຫຼາຍປະກົດຂຶ້ນຕາມໆ ກັນ”. ດ້ວຍວ່າ ໃນທີ່ນີ້ ທີ່ຊື່ວ່າ ອະນຸພະຍັນຊະນະ ໄດ້ແກ່ ອາການມີມື, ເທົ້າ, ການຍິ້ມ, ການຫົວ, ການເວົ້າ, ການແນມເບິ່ງ ເປັນຕົ້ນ. ອາການນັ້ນເອງ ທ່ານຮຽກວ່າ “ອະໄວຍະວະຮ່າງກາຍ”. ໃນຄຳວ່າຕົວອັກສອນ ກໍມີການສະແດງເປັນທັງປຸລລິງແລະນະປຸງສະກະລິງວ່າ “ພະຍັນຊະໂນ, ພະຍັນຊະນັງ”.


Atthasaddo nibbānavacano napuṃsakaliṅgo, abhidheyyadhanakāraṇapayojananivatyābhisandhānādivacano pana pulliṅgo. Tathā hi kathāvatthumhi ‘‘atthatthamhī’’ti imissā pāḷiyā atthasaṃvaṇṇanāyaṃ ‘‘atthaṃ vuccati nibbāna’’nti napuṃsakaliṅganiddesena atthasaddo vutto. Iti atthasaddo dviliṅgo.

ອັດຖະສັບ ທີ່ກ່າວເຖິງພະນິບພານ ເປັນນະປຸງສະກະລິງ, ສ່ວນທີ່ກ່າວເຖິງເນື້ອຄວາມ, ຊັບ, ເຫດ, ປະໂຫຍດ, ຄວາມຫຼຸດພົ້ນ ແລະ ຄວາມປະສົງ ເປັນຕົ້ນ ເປັນປຸລລິງ. ດ້ວຍວ່າ ໃນຄຳພີກະຖາຫົວຂໍ້ (ກະຖາວັດຖຸ) ໃນການອະທິບາຍເນື້ອຄວາມແຫ່ງພະປາລີນີ້ວ່າ “ອັດຖັດຖັມຫິ”, อັດຖະສັບ ທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍການສະແດງເປັນນະປຸງສະກະລິງວ່າ “ອັດຖັງ ທ່ານກ່າວວ່າ ພະນິບພານ”. ດັ່ງນັ້ນ ອັດຖະສັບ ຈຶ່ງມີສອງລິງ.


Akkharasaddo ca ‘‘yo pubbo akkharo akkharānī’’ti ca dassanato. Apica akkharasaddo nibbānavacano nāmapaṇṇattivacano ca sabbadānapuṃsakaliṅgo bhavati ‘‘padamaccutamakkharaṃ, mahājanasammatoti [Pg.337] kho vāseṭṭha ‘mahāsammato’tveva paṭhamaṃ akkharaṃ nibbatta’’nti evamādīsu. ‘‘Akkharāya deseti, akkharakkharāya āpatti pācittiyassā’’ti ettha pana pulliṅgotipi napuṃsakaliṅgotipi vattabbo, itthiliṅgoti pana na vattabbo. Ayañhi ‘‘asakkatā casma dhanañcayāya. Viramathāyasmanto mamavacanāyā’’tiādīsu ‘‘dhanañcayāya, vacanāyā’’ti saddā viya vibhattivipallāsena vutto, na liṅgavipallāsavasenāti.

ແລະ ອັກຂະຣະສັບ ກໍປະກົດເຫັນຄຳວ່າ “ອັກສອນໃດມີໃນກ່ອນ, ອັກສອນທັງຫຼາຍ” ເປັນຕົ້ນ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ອັກຂະຣະສັບ ທີ່ກ່າວເຖິງພະນິບພານ ແລະທີ່ກ່າວເຖິງນາມບັນຍັດ ຍ່ອມເປັນນະປຸງສະກະລິງສະເໝີ ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ “ບົດອັນບໍ່ເຄື່ອນຄ້ອຍ ເປັນອັກສອນ (ອັກຂະຣະ)”, “ແນ່ວາເສດຖະ ຄຳທຳອິດວ່າ ‘ມະຫາສົມມຸດ’ ນັ້ນແລ ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ ເພາະເປັນທີ່ສົມມຸດຂອງມະຫາຊົນ” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນໃນຄຳວ່າ “ສະແດງທຳໂດຍອັກສອນ, ຕ້ອງອາບັດປາຈິດຕີ ເພາະອັກສອນແຕ່ລະຕົວ” ນີ້ ພຶງກ່າວວ່າເປັນໄດ້ທັງປຸລລິງແລະນະປຸງສະກະລິງ, ແຕ່ບໍ່ພຶງກ່າວວ່າເປັນອິດຖີລິງ. ດ້ວຍວ່າ ຄຳນີ້ ທ່ານກ່າວໄວ້ດ້ວຍຄວາມຜິດພ້ຽນແຫ່ງວິພັດ (ວິພັດຕິວິປັນລາດ) ເໝືອນກັບສັບວ່າ “ທະນັນຊະຍາຍະ, ວະຈະນາຍະ” ໃນຄຳທັງຫຼາຍມີ “ພວກຂ້າພະເຈົ້າເປັນຜູ້ທີ່ນາງທະນັນຊະຍາບໍ່ສັກກາລະແລ້ວ, ທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງງົດເວັ້ນຈາກຄຳເວົ້າຂອງຂ້າພະເຈົ້າ” ເປັນຕົ້ນ, ບໍ່ແມ່ນກ່າວໄວ້ດ້ວຍຄວາມຜິດພ້ຽນແຫ່ງລິງ (ລິງຄະວິປັນລາດ) ເລີຍ.


Ajjava maddava gāravasaddā pana punnapuṃsakaliṅgā. ‘‘Ajjavo ca maddavo ca. Ajjavamaddavaṃ. Gāravo ca nivāto ca. Saha āvajjite thūpe, gāravaṃ hoti me tadā’’ti ca ādidassanato.

ສ່ວນ ອັດຊະວະ (ຄວາມຊື່ກົງ), ມັດທະວະ (ຄວາມອ່ອນໂຍນ) ແລະ ຄາຣະວະ (ຄວາມເຄົາລົບ) ສັບ ຍ່ອມເປັນທັງປຸລລິງແລະນະປຸງສະກະລິງ ເພາະປະກົດເຫັນຄຳວ່າ “ຄວາມຊື່ກົງ ແລະຄວາມອ່ອນໂຍນ”, “ຄວາມຊື່ກົງແລະຄວາມອ່ອນໂຍນ”, “ຄວາມເຄົາລົບ ແລະຄວາມອ່ອນນ້ອມຖ່ອມຕົນ”, “ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້ານຶກເຖິງພະສະຖູບ, ຄວາມເຄົາລົບຍ່ອມເກີດຂຶ້ນແກ່ຂ້າພະເຈົ້າໃນເວລານັ້ນ” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.


Vacovacīsaddā pana ghaṭoghaṭīsaddā viya pumitthiliṅgā, tattha vacīsaddassa ‘‘vacī, vacī, vaciyo. Vaciṃ, vacī, vaciyo. Vaciyā’’ti nāmikapadamālā yojetabbā. Keci ‘‘duccaritapayogaviññattisaddādīsu paresu vacasaddassanto īkāro hoti, tena ‘‘vacīduccarita’’ntiādīni rūpāni dissantī’’ti vadanti, taṃ na gahetabbaṃ vacasaddato visuṃ vacīsaddassa dassanato. Atrimāni pāḷito ca aṭṭhakathāto ca nidassanapadāni. ‘‘Vacī vacīsaṅkhāro, vacīsaṅkhāro vacī, vaciñca vacīsaṅkhāre ca ṭhapetvā avasesā na ceva vacī, na ca vacīsaṅkhāro. Gadito vacībhi satimābhinande’’ti imāni pāḷito nidassanapadāni. ‘‘Copanasaṅkhātā vacī eva viññatti vacīviññatti, vaciyā bhedo vacībhedo’’ti imāni aṭṭhakathāto nidassanapadāni. Iminā nayena aññesampi sarūpāsarūpapadānaṃ [Pg.338] yathārahaṃ dvitiliṅgatā vavatthapetabbā. Evaṃ abhidheyyakaliṅgesu savisesāni abhidheyyaliṅgāni veditabbāni.

ສ່ວນວ່າ ສັບ 'ວະຈະ' ແລະ 'ວະຈີ' ເປັນປຸມລີງ ແລະ ອິດຖີລີງ ເໝືອນກັບສັບ 'ຄະຕະ' ແລະ 'ຄະຕີ', ໃນສັບທັງສອງນັ້ນ, ຕາຕະລາງວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຂອງສັບ 'ວະຈີ' ຄວນປະກອບດັ່ງນີ້: 'ວະຈີ, ວະຈີ, ວະຈິໂຍ. ວະຈິງ, ວະຈີ, ວະຈິໂຍ. ວະຈິຍາ' ເປັນຕົ້ນ. ບາງທ່ານກ່າວວ່າ 'ເມື່ອມີສັບອື່ນ ເຊັ່ນ ທຸດຈະຣິຕະ, ປະໂຍຄະ, ວິນຍັດຕິ ເປັນຕົ້ນ ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ສະຫຼະອະ ທີ່ສຸດຂອງສັບ 'ວະຈະ' ຍ່ອມເປັນ ອີ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງປາກົດຮູບ ເຊັ່ນ 'ວະຈີທຸດຈະຣິຕະ' ເປັນຕົ້ນ', ຄຳກ່າວນັ້ນບໍ່ຄວນຖືເອົາ ເພາະເຫັນສັບ 'ວະຈີ' ແຍກຕ່າງຫາກຈາກສັບ 'ວະຈະ'. ຕໍ່ໄປນີ້ແມ່ນຕົວຢ່າງຈາກພະບາລີ ແລະ ອັດຖະກະຖາ. ຕົວຢ່າງຈາກພະບາລີ ຄື: 'ວະຈີ ວະຈີສັງຂາໂຣ, ວະຈີສັງຂາໂຣ ວະຈີ, ວະຈິງຈະ ວະຈີສັງຂາເຣ ຈະ ຖະເປດວາ ອະວະເສສາ ນະ ເຈວະ ວະຈີ, ...' ຕົວຢ່າງຈາກອັດຖະກະຖາ ຄື: 'ໂຈປະນະສັງຂາຕາ ວະຈີ ເອວະ ວິນຍັດຕິ ວະຈີວິນຍັດຕິ, ວະຈິຍາ ເພໂທ ວະຈີເພໂທ'. ດ້ວຍວິທີນີ້, ຄວາມເປັນສອງລີງຂອງສັບອື່ນໆ ທີ່ມີຮູບເໝືອນກັນ ແລະ ຕ່າງກັນ ກໍຄວນກຳນົດຕາມຄວາມເໝາະສົມ. ດ້ວຍເຫດນີ້, ລີງຂອງສັບທີ່ຖືກສະແດງ (ອະພິເທຍຍະລີງ) ພ້ອມທັງຂໍ້ກຳນົດພິເສດ ໃນລີງຂອງສັບທີ່ຖືກສະແດງທັງຫຼາຍ ຄວນຊາບດັ່ງນີ້.


Idāni katthaci vāccaliṅgabhūtānaṃ abhidheyyaliṅgānañca taddhibhantaliṅgānañca dhammādivasena nāmikapadamālā vuccate. Tathā hi –

ບັດນີ້, ຕາຕະລາງວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຂອງສັບທີ່ມີລີງຕາມນາມນາມ (ວັດຈະລີງ) ໃນບາງແຫ່ງ, ສັບທີ່ມີລີງຕາມສິ່ງທີ່ຖືກສະແດງ (ອະພິເທຍຍະລີງ) ແລະ ສັບທີ່ມີລີງເປັນຕັດທິຕັນຕະ ຈະຖືກກ່າວເຖິງ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງທຳ ແລະ ບຸກຄົນ ເປັນຕົ້ນ. ດັ່ງນີ້ -


Dhammabho puggalā ceva, dhammapuggalatopi ca;

Ekantadhammato ceva, tathevekantapuggalā.

ໂດຍອຳນາດແຫ່ງທຳ ແລະ ບຸກຄົນ, ໂດຍອຳນາດແຫ່ງທຳແລະບຸກຄົນຮ່ວມກັນ, ໂດຍອຳນາດແຫ່ງທຳໂດຍສ່ວນດຽວ, ແລະ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງບຸກຄົນໂດຍສ່ວນດຽວ.


Padamālā siyuṃ tāsu, paccattādivasena tu;

Padaṃ samaṃ visamañca, jaññā sabbasamampi ca.

ຕາຕະລາງວິພັດນາມ (ປະທະມາລາ) ໃນສັບເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງມີໂດຍອຳນາດແຫ່ງວິພັດ ມີປະຖະມາ (ປັດຈັດຕະ) ເປັນຕົ້ນ; ພຶງຊາບບົດທີ່ເໝືອນກັນ, ຕ່າງກັນ ແລະ ເໝືອນກັນທັງໝົດ.


Kathaṃ? ‘‘Micchādiṭṭhi, micchāsaṅkappo, micchāvācā, micchāvāco, micchādiṭṭhiko, micchāsaṅkappī’’ iccetesaṃ nāmikapadamālā evaṃ veditabbā.

ແນວໃດ? ຕາຕະລາງວິພັດນາມ ຂອງສັບເຫຼົ່ານີ້ ຄື: 'ມິດສາທິດຖິ, ມິດສາສັງກັບໂປ, ມິດສາວາຈາ, ມິດສາວາໂຈ, ມິດສາທິດຖิໂກ, ມິດສາສັງກັບປີ' ພຶງຊາບດັ່ງນີ້.


‘‘Micchādiṭṭhi, micchādiṭṭhī, micchādiṭṭhiyo. Micchādiṭṭhiṃ, micchādiṭṭhī, micchādiṭṭhiyo. Micchādiṭṭhiyā’’ti evaṃ dhammato, ‘‘micchādiṭṭhi, micchādiṭṭhī, micchādiṭṭhino. Micchādiṭṭhiṃ, micchādiṭṭhī, micchādiṭṭhino. Micchādiṭṭhinā’’ti evaṃ puggalato, ‘‘micchāsaṅkappo, micchāsaṅkappā. Micchāsaṅkappa’’nti evaṃ dhammapuggalato, ‘‘micchāvācā, micchāvācā, micchāvācāyo. Micchāvācaṃ, micchāvācā micchāvācāyo. Micchāvācāya’’ evaṃ ekantadhammato, ‘‘micchāvāco, micchāvācā. Micchāvācaṃ, micchāvāce. Micchāvācena’’ evaṃ ekantapuggalato, ‘‘micchādiṭṭhiko. Micchādiṭṭhikā. Micchādiṭṭhika’’nti evampi ekantapuggalato, ‘‘micchāsaṅkappī, micchāsaṅkappino. Micchāsaṅkappi’’nti evampi ekantapuggalato nāmikapadamālā bhavati. Paccattopayogavacanādivasena pana padaṃ sadisaṃ visadisaṃ sabbathā sadisampi ca bhavati. Esa nayo sammādiṭṭhisammāsaṅkappādīsupi.

'ມິດສາທິດຖິ, ມິດສາທິດຖີ, ມິດສາທິດຖິໂຍ. ມິດສາທິດຖິງ, ມິດສາທິດຖີ, ມິດສາທິດຖິໂຍ. ມິດສາທິດຖິຍາ' ດັ່ງນີ້ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງທຳ; 'ມິດສາທິດຖິ, ມິດສາທິດຖີ, ມິດສາທິດຖິໂນ. ມິດສາທິດຖິງ, ມິດສາທິດຖີ, ມິດສາທິດຖິໂນ. ມິດສາທິດຖິນາ' ດັ່ງນີ້ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງບຸກຄົນ; 'ມິດສາສັງກັບໂປ, ມິດສາສັງກັບປາ. ມິດສາສັງກັບປັງ' ດັ່ງນີ້ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງທຳແລະບຸກຄົນ; 'ມິດສາວາຈາ, ມິດສາວາຈາ, ມິດສາວາຈາໂຍ. ມິດສາວາຈັງ, ມິດສາວາຈາ, ມິດສາວາຈາໂຍ. ມິດສາວາຈາຍະ' ດັ່ງນີ້ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງທຳໂດຍສ່ວນດຽວ; 'ມິດສາວາໂຈ, ມິດສາວາຈາ. ມິດສາວາຈັງ, ມິດສາວາເຈ. ມິດສາວາເຈນະ' ດັ່ງນີ້ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງບຸກຄົນໂດຍສ່ວນດຽວ; 'ມິດສາທິດຖິໂກ, ມິດສາທິດຖິກາ, ມິດສາທິດຖິກັງ' ດັ່ງນີ້ ກໍເປັນໂດຍອຳນາດແຫ່ງບຸກຄົນໂດຍສ່ວນດຽວ; 'ມິດສາສັງກັບປີ, ມິດສາສັງກັບປິໂນ, ມິດສາສັງກັບປິ' ດັ່ງນີ້ ກໍເປັນຕາຕະລາງວິພັດນາມ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງບຸກຄົນໂດຍສ່ວນດຽວ. ແຕ່ໂດຍອຳນາດແຫ່ງວິພັດ ມີປັດຈັດຕະ (ປະຖະມາ) ແລະ ອຸປະໂຍຄະ (ທຸຕິຍາ) ເປັນຕົ້ນ, ບົດຍ່ອມເໝືອນກັນ, ຕ່າງກັນ ແລະ ເໝືອນກັນໂດຍປະການທັງປວງ. ແນວທາງນີ້ ກໍມີໃນສັບ 'ສຳມາທິດຖິ, ສຳມາສັງກັບປະ' ເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນດຽວກັນ.


Atrime [Pg.339] āhaccabhāsitā payogā – avijjāgatassa bhikkhave aviddasuno micchādiṭṭhi pahoti. Micchādiṭṭhissa micchāsaṅkappo pahoti. Micchāsaṅkappassa micchāvācā pahoti. Micchāvācassa micchākammanto pahoti. Micchākammantassa micchāājīvo pahoti. Micchāājīvassa micchāvāyāmo pahoti. Micchāvāyāmassa micchāsati pahoti. Micchāsatissa micchāsamādhi pahotīti. Vijjāgatassa bhikkhave viddasuno sammādiṭṭhi pahoti. Sammādiṭṭhissa sammāsaṅkappo pahotīti vitthāro, evaṃ katthaci vāccaliṅgabhūtānaṃ abhidheyyaliṅgānañca taddhitantaliṅgānañca nāmikapadamālā sappayogā kathitā.

ໃນເລື່ອງນີ້ ມີອຸທາຫອນທີ່ມາໃນພະສູດໂດຍກົງ ດັ່ງນີ້: 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ! ເມື່ອບຸກຄົນຜູ້ຕົກຢູ່ໃນອະວິຊາ ບໍ່ຮູ້ແຈ້ງ, ມິດສາທິດຖິຍ່ອມຈະເລີນ. ເມື່ອມີມິດສາທິດຖິ, ມິດສາສັງກັບປະຍ່ອມຈະເລີນ. ເມື່ອມີມິດສາສັງກັບປະ, ມິດສາວາຈາຍ່ອມຈະເລີນ. ເມື່ອມີມິດສາວາຈາ, ມິດສາກຳມັນຕະຍ່ອມຈະເລີນ. ເມື່ອມີມິດສາກຳມັນຕະ, ມິດສາອາຊີວະຍ່ອມຈະເລີນ. ເມື່ອມີມິດສາອາຊີວະ, ມິດສາວາຍາມະຍ່ອມຈະເລີນ. ເມື່ອມີມິດສາວາຍາມະ, ມິດສາສະຕິຍ່ອມຈະເລີນ. ເມື່ອມີມິດສາສະຕິ, ມິດສາສະມາທິຍ່ອມຈະເລີນ. ພິກຂຸທັງຫຼາຍ! ເມື່ອບຸກຄົນຜູ້ເຂົ້າເຖິງວິຊາ ຮູ້ແຈ້ງ, ສຳມາທິດຖິຍ່ອມຈະເລີນ. ເມື່ອມີສຳມາທິດຖິ, ສຳມາສັງກັບປະຍ່ອມຈະເລີນ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ຕາຕະລາງວິພັດນາມ ຂອງສັບທີ່ມີລີງຕາມນາມນາມ (ວັດຈະລີງ) ໃນບາງແຫ່ງ, ສັບທີ່ມີລີງຕາມສິ່ງທີ່ຖືກສະແດງ (ອະພິເທຍຍະລີງ) ແລະ ສັບທີ່ມີລີງເປັນຕັດທິຕັນຕະ ພ້ອມທັງອຸທາຫອນ ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວດ້ວຍປະການສະນີ.


Idāni nevābhidheyyaliṅgassa bhavitabbasaddassa ca abhidheyyaliṅgānaṃ sotthi suvatthi saddānañca vāccaliṅgābhidheyyaliṅgassa abbhutasaddassa ca vāccaliṅgassa abhūtasaddassacāti imesaṃ kiñci visesaṃ kathayāma, nāmikapadamālañca yathārahaṃ yojessāma. Etesu hi bhavitabbasaddo ekantabhāvavācako napuṃsakaliṅgo ekavacanantoyeva hoti. Tatiyantapadehi evaṃsadda nasaddādīhi ca yojetabbo ca hoti. Nāssa nāmikapadamālā labbhati, atrime ca payogā ‘‘saddhammagarukena bhavitabbaṃ, no āmisagarukena, iminā corena bhavitabbaṃ, imehi corehi bhavitabbaṃ, imāya coriyā bhavitabbaṃ, imāhi corīhi bhavitabbaṃ, anena cittena bhavitabbaṃ, imehi cittehi bhavitabbaṃ, evaṃ bhavitabbaṃ, aññathā bhavitabba’’nti. Atridaṃ vuccati –

ບັດນີ້, ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວເຖິງຂໍ້ພິເສດບາງປະການ ແລະ ຈະປະກອບຕາຕະລາງວິພັດນາມ ຕາມຄວາມເໝາະສົມ ຂອງສັບເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ສັບ 'ພະວິດຕັບພະ' ເຊິ່ງບໍ່ແມ່ນອະພິເທຍຍະລີງ, ສັບ 'ໂສດຖິ' ແລະ 'ສຸວັດຖິ' ເຊິ່ງເປັນອະພິເທຍຍະລີງ, ສັບ 'ອັບພຸຕະ' ເຊິ່ງເປັນທັງວັດຈະລີງແລະອະພິເທຍຍະລີງ, ແລະ ສັບ 'ອະພູຕະ' ເຊິ່ງເປັນວັດຈະລີງ. ໃນສັບເຫຼົ່ານັ້ນ, ສັບ 'ພະວິດຕັບພະ' ບອກສະພາວະໂດຍສ່ວນດຽວ (ເອກັນຕະພາວະວາຈົກ), ເປັນນະປຸງສະກະລີງ ແລະ ເປັນເອກະວະຈະນະເທົ່ານັ້ນ. ແລະ ຕ້ອງປະກອບຮ່ວມກັບບົດທີ່ມີວິພັດທີສາມ (ຕະຕິຍາວິພັດ) ແລະ ສັບ ເຊັ່ນ 'ເອວັງ' ແລະ 'ນະ' ເປັນຕົ້ນ. ສັບນີ້ບໍ່ມີຕາຕະລາງວິພັດນາມ, ແລະ ມີອຸທາຫອນໃນເລື່ອງນີ້ ດັ່ງນີ້: 'ສັດທັມມະຄະຣຸເກນະ ພະວິດຕັບພັງ, ໂນ ອາມິສະຄະຣຸເກນະ, ອິມິນາ ໂຈເຣນະ ພະວິດຕັບພັງ, ອິເມຫິ ໂຈເຣຫິ ພະວິດຕັບພັງ, ອິມາຍະ ໂຈຣິຍາ ພະວິດຕັບພັງ, ອິມາຫິ ໂຈຣີຫິ ພະວິດຕັບພັງ, ອະເນນະ ຈິດຕະນະ ພະວິດຕັບພັງ, ອิເມຫິ ຈິດຕෙහි ພະວິດຕັບພັງ, ເອວັງ ພະວິດຕັບພັງ, ອັນຍະຖາ ພະວິດຕັບພັງ'. ໃນເລື່ອງນີ້ ມີຄຳກ່າວດັ່ງນີ້ -


Bhavitabbapadaṃ niccaṃ, sabbaññuvarasāsane;

Paṭhamekavaco bhāva-vācakañca napuṃsakaṃ.

ບົດ 'ພະວິດຕັບພະ' ໃນພະສາສະໜາຂອງພະສັບພັນຍູຜູ້ປະເສີດ ຍ່ອມເປັນນະປຸງສະກະລີງ, ບອກສະພາວະ (ພາວະວາຈົກ) ແລະ ເປັນປະຖະມາວິພັດ ເອກະວະຈະນະ ເປັນນິດ.


Tatiyantapadehevaṃ-saddādīhi [Pg.340] ca dhīmatā;

Yojetabbaṃva sambhoti, iti vidvā vibhāvaye.

ຜູ້ມີປັນຍາ ພຶງປະກອບບົດນັ້ນ ກັບບົດທີ່ມີວິພັດທີສາມ ແລະ ສັບ ເຊັ່ນ 'ເອວັງ' ເປັນຕົ້ນເທົ່ານັ້ນ, ຜູ້ຮູ້ພຶງຈຳແນກດັ່ງນີ້.


Ayaṃ ‘‘bhavitabba’’nti padassa viseso.

ນີ້ແມ່ນຂໍ້ພິເສດຂອງບົດ 'ພະວິດຕັບພະ'.


Sotthi bhaddante hotu rañño, sotthiṃ gacchati nhāpito. Sotthināmhi samuṭṭhito. Suvatthi, suvatthiṃ, suvatthinā, ayaṃ dhasātthisaddādīnaṃ viseso.

'ໂສດຖິ ພັດທັນເຕ ໂຫຕຸ ຣັນໂຍ, ໂສດຖິງ ຄັດສະຕິ ນຫາປິໂຕ. ໂສດຖິນາມຫິ ສະມຸດຖິໂຕ'. 'ສຸວັດຖິ, ສຸວັດຖິງ, ສຸວັດຖິນາ', ນີ້ແມ່ນຂໍ້ພິເສດຂອງສັບ 'ໂສດຖິ' ແລະ 'ສຸວັດຖິ' ເປັນຕົ້ນ.


Ayaṃ pana ‘‘abbhutaṃ abhūta’’nti dvinnaṃ viseso. Bhūsaddassa bbhū, saṃyogapare paṭisedhatthavati aitinipāte upapade sati ekantena rassattamupayāti. Kvatthe? ‘‘Abhūtapubbaṃ bhūta’’ntiādīsvatthesu. Tathāvidhe asaññogapare rassattaṃ na upayāti. Kvatthe? ‘‘Asacca’’ntiādīsvatthesu. Tathā hi ‘‘abbhuta’’nti padassa ‘‘abhūtapubbaṃ bhūta’’ntipi attho bhavati, ‘‘abbhutakaraṇa’’ntipi attho bhavati. ‘‘Abhūta’’nti padassa pana ‘‘asacca’’ntipi attho bhavati, ‘‘ajāta’’ntipi attho bhavati. Tatra ‘‘acchariyaṃ vata bho abbhutaṃ vata bho. Accheraṃ vata lokasmiṃ, abbhutaṃ lomahaṃsanaṃ’’ iccevamādayo ‘‘abhūtapubbaṃ bhūta’’nti atthe payogā.

ສ່ວນນີ້ແມ່ນຂໍ້ພິເສດຂອງສັບທັງສອງ ຄື 'ອັບພຸຕະ' ແລະ 'ອະພູຕະ'. ເມື່ອມີອຸປະບົດ ຄື ນິບາດ 'ອະ' ທີ່ມີອັດປະຕິເສດ ຢູ່ເບື້ອງໜ້າ, ແລະ ມີສັງໂຍກ (ພະຍັນຊະນະຊ້ອນ) ຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ, ທາດ 'ພູ' ຍ່ອມແປງເປັນ 'ພູ' (ມີ ພ ຊ້ອນ) ແລະ ເຖິງຄວາມເປັນລັດສະ (ສຽງສັ້ນ) ໂດຍສ່ວນດຽວ. ໃນອັດໃດ? ໃນອັດ ເຊັ່ນ 'ສິ່ງທີ່ບໍ່ເຄີຍມີ ກໍມີຂຶ້ນ' ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ເມື່ອບໍ່ມີສັງໂຍກຢູ່ເບື້ອງຫຼັງ ຍ່ອມບໍ່ເຖິງຄວາມເປັນລັດສະ. ໃນອັດໃດ? ໃນອັດ ເຊັ່ນ 'ບໍ່ຈິງ' ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ສັບ 'ອັບພຸຕະ' ຍ່ອມມີອັດວ່າ 'ສິ່ງທີ່ບໍ່ເຄີຍມີ ກໍມີຂຶ້ນ' ແດ່, ມີອັດວ່າ 'ການເຮັດໃຫ້ອັດສະຈັນ' ແດ່. ສ່ວນສັບ 'ອະພູຕະ' ຍ່ອມມີອັດວ່າ 'ບໍ່ຈິງ' ແດ່, ມີອັດວ່າ 'ບໍ່ເກີດ' ແດ່. ໃນອັດທັງສອງນັ້ນ, ອຸທາຫອນໃນອັດວ່າ 'ສິ່ງທີ່ບໍ່ເຄີຍມີ ກໍມີຂຶ້ນ' ເຊັ່ນ: 'ອັດສະຈັນຈິງໜໍທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ບໍ່ເຄີຍມີມີຂຶ້ນຈິງໜໍທ່ານຜູ້ຈະເລີນ. ເປັນໜ້າອັດສະຈັນໃນໂລກ, ບໍ່ເຄີຍມີມີຂຶ້ນ ເຮັດໃຫ້ຂົນລຸກຊູ' ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ.


‘‘Tvaṃ maṃ nāgena ālampa,Ahaṃ maṇḍūkachāpiyā;

Hotu no abbhutaṃ tattha,Āsahassehi pañcahī’’ti

'ທ່ານຈົ່ງກອດຂ້າພະເຈົ້າດ້ວຍພະຍານາກ, ສ່ວນຂ້າພະເຈົ້າຈະກອດດ້ວຍລູກຂຽດ; ຂໍຄວາມອັດສະຈັນຈົ່ງມີແກ່ພວກເຮົາໃນທີ່ນັ້ນ ດ້ວຍພັນທັງຫຼາຍຫ້າ (ຫ້າພັນຄົນ)' ດັ່ງນີ້.


Iccevamādayo abbhutakaraṇatthe payogā. Evaṃ rassavasena, dīghavasena pana nissaṃyoge ‘‘abhūtaṃ atacchaṃ. Atathaṃ’’iccevamādayo [Pg.341] asaccatthe payogā, ‘‘abhūtaṃ ajātaṃ asañjāta’’nti iccevamādayo ajātatthe payogā. Bhavanti catra –

ອຸທາຫອນເຫຼົ່ານີ້ເປັນຕົ້ນ ເປັນການໃຊ້ໃນອັດ 'ການເຮັດໃຫ້ອັດສະຈັນ'. ການໃຊ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງລັດສະ (ສຽງສັ້ນ) ເປັນຢ່າງນີ້, ສ່ວນການໃຊ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງທີຄະ (ສຽງຍາວ) ເມື່ອບໍ່ມີສັງໂຍກ ເຊັ່ນ 'ອະພູຕັງ ອະຕັດສັງ, ອະຕະຖັງ' ເປັນຕົ້ນ ເປັນການໃຊ້ໃນອັດ 'ບໍ່ຈິງ', ແລະ 'ອະພູຕັງ ອະຊາຕັງ ອະສັນຊາຕັງ' ເປັນຕົ້ນ ເປັນການໃຊ້ໃນອັດ 'ບໍ່ເກີດ'. ໃນເລື່ອງນີ້ ມີຄຳປະພັນດັ່ງນີ້ -


‘‘Abhūtapubbaṃ bhūta’’nti, atthasmiṃ abbhutantidaṃ;

Padaṃ viññūhi viññeyyaṃ, rassabhāvena saṇṭhitaṃ.

ບົດ 'ອັບພຸຕະ' ນີ້ ໃນອັດວ່າ 'ສິ່ງທີ່ບໍ່ເຄີຍມີ ກໍມີຂຶ້ນ' ຕັ້ງຢູ່ດ້ວຍຄວາມເປັນລັດສະ (ສຽງສັ້ນ), ຜູ້ຮູ້ພຶງຊາບດັ່ງນີ້.


Abbhutakaraṇatthepi, abbhutanti padaṃ tathā;

Saṇṭhitaṃ rassabhāvena, iti vidvā vibhāvaye.

ແມ່ນແຕ່ໃນອັດ 'ການເຮັດໃຫ້ອັດສະຈັນ', ບົດ 'ອັບພຸຕະ' ກໍຕັ້ງຢູ່ດ້ວຍຄວາມເປັນລັດສະ ເຊັ່ນດຽວກັນ, ຜູ້ຮູ້ພຶງຈຳແນກດັ່ງນີ້.


Abhūtamiti dīghatta-vasena kathitaṃ pana;

Padaṃ samadhigantabba-masaccājātavācakaṃ.

ສ່ວນບົດທີ່ກ່າວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມເປັນທີຄະ (ສຽງຍາວ) ວ່າ 'ອະພູຕະ' ນັ້ນ, ພຶງເຂົ້າໃຈວ່າເປັນສັບບອກອັດ 'ບໍ່ຈິງ' ແລະ 'ບໍ່ເກີດ'.


Abbhutaṃ, abbhutāni. Cittanayena, abbhuto, abbhutā. Abbhutaṃ, purisanayena, abbhutā, abbhutā, abbhutāyo. Abbhutaṃ. Kaññānayena ñeyyaṃ. Evaṃ bhūtasaddassapi nāmikapadamālā tidhā gahetabbā. Atra ‘‘abbhuta’’miti padaṃ vāccaliṅgampi bhavati abhidheyyaliṅgampi. ‘‘Abhūta’’miti padaṃ pana vāccaliṅgaṃ abhidheyyaliṅgampi vā saccasaddo viya katthaci. Itissa yathārahaṃ ayampi sappayogā nāmikapadamālā kathitā.

'ອັບພຸຕັງ, ອັບພຸຕານິ' ພຶງຊາບຕາມແນວທາງຂອງສັບ 'ຈິດຕະ' (ນະປຸງສະກະລີງ); 'ອັບພຸໂຕ, ອັບພຸຕາ. ອັບພຸຕັງ' ຕາມແນວທາງຂອງສັບ 'ປຸຣິສະ' (ປຸມລີງ); 'ອັບພຸຕາ, ອັບພຸຕາ, ອັບພຸຕາໂຍ. ອັບພຸຕັງ' ຕາມແນວທາງຂອງສັບ 'ກັນຍາ' (ອິດຖີລີງ). ຕາຕະລາງວິພັດນາມ ຂອງສັບ 'ພູຕະ' ກໍພຶງຖືເອົາໂດຍສາມທາງ ເຊັ່ນດຽວກັນ. ໃນທີ່ນີ້, ບົດ 'ອັບພຸຕະ' ເປັນທັງວັດຈະລີງ ແລະ ອະພິເທຍຍະລີງ. ສ່ວນບົດ 'ອະພູຕະ' ເປັນວັດຈະລີງ ຫຼື ເປັນອະພິເທຍຍະລີງ ໃນບາງແຫ່ງ ເໝືອນກັບສັບ 'ສັດຈະ'. ຕາຕະລາງວິພັດນາມ ພ້ອມທັງອຸທາຫອນນີ້ ກໍໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວ ຕາມຄວາມເໝາະສົມ ດ້ວຍປະການສະນີ.


Idāni āgamikānaṃ kosallajananatthaṃ padasamodhānavasena nāmikapadamālā vuccate – buddho bhagavā, buddhā bhagavanto. Buddhaṃ bhagavantaṃ, buddhe bhagavante. Buddhena bhagavatā, sesaṃ vitthāretabbaṃ. Ayaṃ padamālā ekavacanabahuvacanavasena ñeyyā.

ບັດນີ້, ເພື່ອສ້າງຄວາມສະຫຼາດໃຫ້ແກ່ຜູ້ສຶກສາຄຳພີ, ຕາຕະລາງວິພັດນາມ ໂດຍການປະສົມຄຳ ຈະຖືກກ່າວເຖິງ ຄື: 'ພຸດໂທ ພະຄະວາ, ພຸດທາ ພະຄະວັນໂຕ. ພຸດທັງ ພະຄະວັນຕັງ, ພຸດເທ ພະຄະວັນເຕ. ພຸດເທນະ ພະຄະວະຕາ', ສ່ວນທີ່ເຫຼືອພຶງຂະຫຍາຍອອກໄປ. ຕາຕະລາງວິພັດນາມນີ້ ພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງເອກະວະຈະນະ ແລະ ພະຫຸວະຈະນະ.


Devā tāvatiṃsā. Deve tāvatiṃse. Devehi tāvatiṃsehi. Sesaṃ vitthāretabbaṃ. Bahuvacanavasena ñeyyā padamālā.

'ເທວາ ຕາວະຕິງສາ, ເທເວ ຕາວະຕິງເສ, ເທເວຫິ ຕາວະຕິງເສຫິ', ສ່ວນທີ່ເຫຼືອພຶງຂະຫຍາຍອອກໄປ. ຕາຕະລາງວິພັດນາມນີ້ ພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງພະຫຸວະຈະນະ.


So [Pg.342] bhagavā jānaṃ passaṃ arahaṃ sammāsambuddho, taṃ bhagavantaṃ jānantaṃ passantaṃ arahantaṃ sammāsambuddhaṃ, tena bhagavatā jānatā passatā arahatā sammāsambuddhena, tassa bhagavato jānato passato arahato sammāsambuddhassa. Sesaṃ vitthāretabbaṃ. Ekavacanavasena ñeyyā padamālā.

'ໂສ ພະຄະວາ ຊານັງ ປັດສັງ ອະຣະຫັງ ສຳມາສຳພຸດໂທ, ຕັງ ພະຄະວັນຕັງ ຊານັນຕັງ ປັດສັນຕັງ ອະຣະຫັນຕັງ ສຳມາສຳພຸດທັງ, ເຕນະ ພະຄະວະຕາ ຊານະຕາ ປັດສະຕາ ອະຣະຫະຕາ ສຳມາສຳພຸດເທນະ, ຕັດສະ ພະຄະວະໂຕ ຊານະໂຕ ປັດສະໂຕ ອະຣະຫະໂຕ ສຳມາສຳພຸດທັດສະ', ສ່ວນທີ່ເຫຼືອພຶງຂະຫຍາຍອອກໄປ. ຕາຕະລາງວິພັດນາມນີ້ ພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງເອກະວະຈະນະ.


Rājā suddhodano, rājānaṃ suddhodanaṃ, raññā suddhodanena. Sesaṃ vitthāretabbaṃ.

'ຣາຊາ ສຸດໂທທະໂນ, ຣາຊານັງ ສຸດໂທທະນັງ, ຣັນຍາ ສຸດໂທທະເນນະ', ສ່ວນທີ່ເຫຼືອພຶງຂະຫຍາຍອອກໄປ.


Rājā passenadī kosalo, rājānaṃ passenadiṃ kosalaṃ, raññā passenadinā kosalena. Sesaṃ vitthāretabbaṃ.

'ຣາຊາ ປັດເສນະທີ ໂຄສະໂລ, ຣາຊານັງ ປັດເສນະທິງ ໂຄສະລັງ, ຣັນຍາ ປັດເສນະທິນາ ໂຄສະເລນະ', ສ່ວນທີ່ເຫຼືອພຶງຂະຫຍາຍອອກໄປ.


Rājā māgadho seniyo bimbisāro, rājānaṃ māgadhaṃ seniyaṃ bimbisāraṃ, raññā māgadhena seniyena bimbisārena. Sesaṃ vitthāretabbaṃ.

'ຣາຊາ ມາຄະໂທ ເសນິໂຍ ພິມພິສາໂຣ, ຣາຊານັງ ມາຄະທັງ ເສນິຍັງ ພິມພິສາຣັງ, ຣັນຍາ ມາຄະເທນະ ເສນິເຍນະ ພິມພິສາເຣນະ', ສ່ວນທີ່ເຫຼືອພຶງຂະຫຍາຍອອກໄປ.


Rājā māgadho ajātasattu vedehiputto, rājānaṃ māgadhaṃ ajātasattuṃ vedehiputtaṃ, raññā māgadhena ajātasattunā vedehiputtena. Sesaṃ vitthāretabbaṃ.

'ຣາຊາ ມາຄະໂທ ອະຊາຕະສັດຕຸ ເວເທຫິປຸດໂຕ, ຣາຊານັງ ມາຄະທັງ ອະຊາຕະສັດຕຸງ ເວເທຫິປຸດຕັງ, ຣັນຍາ ມາຄະເທນະ ອະຊາຕະສັດຕຸນາ ເວເທຫິປຸດເຕນະ', ສ່ວນທີ່ເຫຼືອພຶງຂະຫຍາຍອອກໄປ.


Mahāpajāpatī gotamī, mahāpajāpatiṃ gotamiṃ, mahāpajāpatiyā gotamiyāti pañcakkhattuṃ vattabbaṃ. Mahāpajāpatiyaṃ gotamiyaṃ, bhoti mahāpajāpati gotami.

'ມະຫາປະຊາປະຕີ ໂຄຕະມີ, ມະຫາປະຊາປະຕິງ ໂຄຕະມິງ', ສ່ວນວິພັດທີສາມ (ຕະຕິຍາ) ເຖິງ ວິພັດທີເຈັດ (ສັດຕະມີ) ພຶງກ່າວຫ້າເທື່ອວ່າ 'ມະຫາປະຊາປະຕິຍາ ໂຄຕະມິຍາ'. ສ່ວນວິພັດທີເຈັດ (ສັດຕະມີ) ອີກຮູບໜຶ່ງ ຄື 'ມະຫາປະຊາປະຕິຍັງ ໂຄຕະມິຍັງ', ແລະ ອາລົບປະນະ ຄື 'ໂພຕິ ມະຫາປະຊາປະຕິ ໂຄຕະມິ'.


Makkhali gosālo. Makkhaliṃ gosālaṃ. Makkhalinā gosālena. Sesaṃ vitthāretabbaṃ.

'ມັກຂະລິ ໂຄສາໂລ, ມັກຂະລິງ ໂຄສາລັງ, ມັກຂະລິນາ ໂຄສາເລນະ', ສ່ວນທີ່ເຫຼືອພຶງຂະຫຍາຍອອກໄປ.


Sāriputtamoggallānaṃ sāvakayugaṃ. Sāriputtamoggallānaṃ sāvakayugaṃ, sāriputtamoggallānena sāvakayugena, sāriputtamoggallānassa [Pg.343] sāvakayugassa. Sesaṃ vitthāretabbaṃ. Sabbāpetā padamālā ekavacanavasena ñeyyā. Sāriputtamoggallānā aggasāvakā, sāriputtamoggallāne aggasāvake, sāriputtamoggallānehi aggasāvakehi. Sesaṃ vitthāretabbaṃ. Bahuvacanavasena ñeyyā. Ito aññesupi eseva nayo.

'ສາຣິປຸດຕະມົກຄັນລານັງ ສາວະກະຍຸຄັງ, ສາຣິປຸດຕະມົກຄັນລານັງ ສາວະກະຍຸຄັງ, ສາຣິປຸດຕະມົກຄັນລານະນະ ສາວະກະຍຸເຄນະ, ສາຣິປຸດຕະມົກຄັນລານັດສະ ສາວະກະຍຸຄັດສະ', ສ່ວນທີ່ເຫຼືອພຶງຂະຫຍາຍອອກໄປ. ຕາຕະລາງວິພັດນາມທັງໝົດນີ້ ພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງເອກະວະຈະນະ. ສ່ວນ 'ສາຣິປຸດຕະມົກຄັນລານາ ອັກຄະສາວະກາ, ສາຣິປຸດຕະມົກຄັນລານເຣ ອັກຄະສາວະເກ, ສາຣິປຸດຕະມົກຄັນລານເຣຫິ ອັກຄະສາວະເກຫິ', ສ່ວນທີ່ເຫຼືອພຶງຂະຫຍາຍອອກໄປ. ພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງພະຫຸວະຈະນະ. ແມ່ນແຕ່ໃນສັບອື່ນໆ ນອກຈາກນີ້ ກໍມີແນວທາງນີ້ເຊັ່ນດຽວກັນ.


So dāro, sā dārā. Saṃ dāraṃ, se dāre. Sena dārena. Sesaṃ vitthāretabbaṃ. Sā nārī, sā nāriyo. Saṃ nāriṃ, sā nāriyo. Sāya nāriyā. Sesaṃ vitthāretabbaṃ. Saṃ kammaṃ, sāni kammāni. Sena kammena. Saṃ phalaṃ, sāni phalāni. Sena phalena. Sesaṃ vitthāretabbaṃ.

'ໂສ ທາໂຣ, ສາ ທາຣາ. ສັງ ທາຣັງ, ເສ ທາເຣ. ເສນະ ທາເຣນະ', ສ່ວນທີ່ເຫຼືອພຶງຂະຫຍາຍອອກໄປ. 'ສາ ນາຣີ, ສາ ນາຣิໂຍ. ສັງ ນາຣິງ, ສາ ນາຣิໂຍ. ສາຍະ ນາຣิຍາ', ສ່ວນທີ່ເຫຼືອພຶງຂະຫຍາຍອອກໄປ. 'ສັງ ກຳມັງ, ສານິ ກຳມານິ. ເສນະ ກຳເມນະ'. 'ສັງ ຜະລັງ, ສານິ ຜະລານິ. ເສນະ ຜະເລນະ', ສ່ວນທີ່ເຫຼືອພຶງຂະຫຍາຍອອກໄປ.


Paṭhamaṃ jhānaṃ, paṭhamaṃ jhānaṃ, paṭhamena jhānena, paṭhamassa jhānassa. Sesaṃ vitthāretabbaṃ.

'ປະຖະມັງ ຊານັງ, ປະຖະມັງ ຊານັງ, ປະຖະເມນະ ຊາເນນະ, ປະຖະມັດສະ ຊານັດສະ', ສ່ວນທີ່ເຫຼືອພຶງຂະຫຍາຍອອກໄປ.


Catutthī disā, catutthiṃ disaṃ, catutthiyā disāya.

'ຈະຕຸດຖີ ທິສາ, ຈະຕຸດຖິງ ທິສັງ, ຈະຕຸດຖິຍາ ທິສາຍະ'.


Dhammī kathā, dhammiṃ kathaṃ, dhammiyā kathāya, dhammiyaṃ kathāyaṃ. Evaṃ anupubbī kathā, evarūpī kathā. Iminā nayena aññesupi ṭhānesu padasamodhānavasena liṅgato ca antato ca vacanato ca apekkhitabbaṃ. Padato ca nānappakārā nāmikapadamālā yojetabbā.

'ທັມມີ ຄະຖາ, ทັມມິງ ຄະຖັງ, ທັມມິຍາ ຄະຖາຍະ, ທັມມິຍັງ ຄະຖາຍັງ'. 'ອະນຸປຸບພີ ຄະຖາ, ເອວະຣູປີ ຄະຖາ' ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ. ດ້ວຍວິທີນີ້, ແມ່ນແຕ່ໃນບ່ອນອື່ນໆ ກໍພຶງພິຈາລະນາໂດຍການປະສົມຄຳ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງລີງ, ການລົງທ້າຍ (ອັນຕະ) ແລະ ວະຈະນະ. ແລະ ພຶງປະກອບຕາຕະລາງວິພັດນາມ ຫຼາຍປະການ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງບົດ.


Idāni ekappakārānaṃ saddānaṃ liṅgaantavasena nānattaṃ veditabbaṃ. Kathaṃ? Yādiso, yādisī, yādisaṃ. Tādiso, tādisī, tādisaṃ. Etādiso, etādisī, etādisaṃ. Kīdiso, kīdisī, kīdisaṃ. Īdiso, īdisī, īdisaṃ. Ediso[Pg.344], edisī, edisaṃ. Sadiso, sadisī, sadisaṃ. Kadāci pana ‘‘yādisā tādisā’’ti evamādīni itthiliṅgarūpānipi bhavanti. Nāmikapadamālā nesaṃ purisa itthī cittanayena yojetabbā.

ບັດນີ້, ຄວາມຕ່າງກັນໂດຍອຳນາດແຫ່ງລີງ ແລະ ການລົງທ້າຍ ຂອງສັບທີ່ມີປະເພດດຽວກັນ ຄວນຊາບດັ່ງນີ້. ແນວໃດ? 'ຍາທິໂສ, ຍາທິສີ, ຍາທິສັງ. ຕາທິໂສ, ຕາທິສີ, ຕາທິສັງ. ເອຕາທິໂສ, ເອຕາທິສີ, ເອຕາທິສັງ. ຄີທິໂສ, ຄີທິສີ, ຄີທິສັງ. ອີທິໂສ, ອີທິສີ, ອີທິສັງ. ເອທິໂສ, ເອທິສີ, ເອທິສັງ. ສະທິໂສ, ສະທິສີ, ສະທິສັງ'. ແຕ່ໃນບາງຄັ້ງ ຮູບອິດຖີລີງ ເຊັ່ນ 'ຍາທິສາ, ຕາທິສາ' ເປັນຕົ້ນ ກໍມີຢູ່. ຕາຕະລາງວິພັດນາມ ຂອງສັບເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງປະກອບຕາມແນວທາງຂອງສັບ '...'


Idāni samāsataddhitapadabhūtānaṃ amamasaddādīnaṃ nāmikapadamālā vuccate – amamo, amamā, amamaṃ, amame. Amamena. Sesaṃ vitthāretabbaṃ.

ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຂອງອະມະມະສັບເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງເປັນບົດສະມາດແລະຕັດທິຕະ ຄື: ອະມະໂມ, ອະມະມາ, ອະມະມັງ, ອະມະເມ. ອະມະເມນະ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເພິ່ງຂະຫຍາຍໃຫ້ພິສະດານ.


Mayhako, mayhakā. Mayhakaṃ, mayhake. Mayhakena. Sesaṃ vitthāretabbaṃ.

ມັຍຫະໂກ, ມັຍຫະກາ. ມັຍຫະກັງ, ມັຍຫະເກ. ມັຍຫະເກນະ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເພິ່ງຂະຫຍາຍໃຫ້ພິສະດານ.


Āmā, āmā, āmāyo. Āmaṃ, āmā, āmāyo. Sesaṃ vitthāretabbaṃ.

ອາມາ, ອາມາ, ອາມາໂຍ. ອາມັງ, ອາມາ, ອາມາໂຍ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເພິ່ງຂະຫຍາຍໃຫ້ພິສະດານ.


Tatra amamoti natthi taṇhāmamattaṃ diṭṭhimamattañca etassāti amamo, ko so, arahāyevāti vattuṃ vaṭṭati. Apica yesataṇhāpi sadiṭṭhīpi ‘‘mama ida’’nti mamattaṃ na karonti, tepi amamāyeva. Ettha ca ‘‘manussā tattha jāyanti, amamā apariggahā’’ti idaṃ sāsanato nidassanaṃ. ‘‘Amamo nirahaṅkāro’’ti idaṃ pana lokato nidassanaṃ. Itthiliṅge vattabbe ‘‘amamā, amamā, amamāyo’’ti padamālā. Napuṃsake vattabbe ‘‘amamaṃ, amamānī’’ti padamālā. Tatra mayhakoti ‘‘idampi mayhaṃ idampi mayha’’nti vippalapatīti mayhako, eko pakkhiviseso. Vuttañhetaṃ jātake –

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ "ອະມະໂມ" ໝາຍເຖິງ ຜູ້ທີ່ບໍ່ມີຄວາມຖືວ່າເປັນຂອງຕົນດ້ວຍຕັນຫາ (ຕັນຫາໝະມັດຕະ) ແລະຄວາມຖືວ່າເປັນຂອງຕົນດ້ວຍທິດຖິ (ທິດຖິໝະມັດຕະ) ຊື່ວ່າ ອະມະໂມ. ຜູ້ນັ້ນແມ່ນໃຜ? ຄວນກ່າວວ່າ ແມ່ນພະອໍຣະຫັນນັ້ນເອງ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຊົນເຫຼົ່າໃດ ເຖິງວ່າຈະມີຕັນຫາແລະທິດຖິຢູ່ ກໍບໍ່ເຮັດຄວາມຖືວ່າເປັນຂອງຕົນວ່າ "ນີ້ຂອງເຮົາ", ຊົນເຫຼົ່ານັ້ນກໍຊື່ວ່າ "ອະມະມະ" ເຊັ່ນກັນ. ແລະໃນບົດນີ້, ຄຳວ່າ "ມະນຸດສາ ຕັດຖະ ຊາຍັນຕິ, ອະມະມາ ອະປະຣິກຄະຫາ" (ມະນຸດທັງຫຼາຍເກີດໃນທີ່ນັ້ນ ເປັນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມຖືວ່າເປັນຂອງຕົນ ບໍ່ມີຄວາມຍຶດຄອງ) ນີ້ເປັນຕົວຢ່າງຈາກພະສາສະໜາ. ສ່ວນຄຳວ່າ "ອະມະໂມ ນิຣະຫັງກາໂຣ" (ຜູ້ບໍ່ມີຄວາມຖືວ່າເປັນຂອງຕົນ ບໍ່ມີຄວາມຖືຕົວ) ນີ້ເປັນຕົວຢ່າງຈາກທາງໂລກ. ເມື່ອກ່າວໃນອິດຖີລີງ (ເພດຍິງ) ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດ ຄື "ອະມະມາ, ອະມະມາ, ອະມະມາໂຍ". ເມື່ອກ່າວໃນນະປຸງສະກະລີງ (ເພດກາງ) ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດ ຄື "ອະມະມັງ, ອະມະມານິ". ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ "ມັຍຫະໂກ" ໝາຍເຖິງ ຜູ້ທີ່ຮ້ອງເພີ້ເຈີ້ວ່າ "ນີ້ກໍຂອງເຮົາ ນີ້ກໍຂອງເຮົາ" ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມັຍຫະໂກ, ຄືນົກຊະນິດໜຶ່ງ. ດັ່ງທີ່ມີກ່າວໄວ້ໃນຊາດົກວ່າ:


‘‘Sakuṇo mayhako nāma, girisānudarīcaro;

Pakkaṃ pipphalimāruyha, ‘mayhaṃ mayha’nti kandatī’’ti.

"ນົກຊື່ວ່າ ມັຍຫະກະ ທ່ຽວໄປຕາມຊອກເຂົາແລະຊອກຜາ, ຂຶ້ນສູ່ຕົ້ນໝາກເດື່ອທີ່ສຸກແລ້ວ ຮ້ອງຮ້ອງຄາງວ່າ 'ຂອງເຮົາ, ຂອງເຮົາ'."


Itthiliṅge vattabbe ‘‘mayhakī, mayhakī, mayhakiyo’’ti padamālā. Tatra āmāti ‘‘āma ahaṃ tumhākaṃ dāsī’’ti evaṃ dāsibhāvaṃ paṭijānātīti āmā. Gehadāsī. Vuttañhetaṃ jātakesu [Pg.345] ‘‘yattha dāso āmajāto, ṭhito thullāni gacchatī’’ti ca, ‘‘āmāya dāsāpi bhavanti loke’’ti ca, tasmā imānevettha nidassanapadāni.

ເມື່ອກ່າວໃນອິດຖີລີງ ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດ ຄື "ມັຍຫະກີ, ມັຍຫະກີ, ມັຍຫະກິໂຍ". ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ "ອາມາ" ໝາຍເຖິງ ຜູ້ທີ່ຍອມຮັບຄວາມເປັນທາດີ (ຄົນຮັບໃຊ້ຍິງ) ວ່າ "ເຈົ້າຂ້າ, ຂ້ານ້ອຍເປັນທາດີຂອງທ່ານ" ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ອາມາ, ຄື ທາດີໃນເຮືອນ. ດັ່ງທີ່ມີກ່າວໄວ້ໃນຊາດົກທັງຫຼາຍວ່າ "ໃນທີ່ໃດ ທາດຜູ້ເກີດໃນເຮືອນ (ອາມະຊາດ) ຢືນຢູ່ ຍ່ອມເຖິງຄວາມຜິດພາດອັນໃຫຍ່ຫຼວງ..." ແລະ "ແມ່ນແຕ່ທາດຂອງນາງທາດີ (ອາໝາຍະ) ກໍມີຢູ່ໃນໂລກ", ເພາະສະນັ້ນ ຄຳເຫຼົ່ານີ້ເອງຈຶ່ງເປັນບົດຕົວຢ່າງໃນທີ່ນີ້.


Idāni kati katipaya katimīsaddānaṃ viseso vuccate yathārahaṃ nāmikapadamālā ca. Tatra katimīsaddassa nāmikapadamālā na labbhati ‘‘ajja bhante katimī’’ti evaṃ pucchāvasena āgatamattato. Kati katipayasaddānaṃ pana labbhateva, sā ca bahuvacanikā. Visuddhimaggaṭīkāyaṃ pana katipayasaddo ekavacaniko vutto. Kati purisā tiṭṭhanti, kati purise passati. Kati itthiyo, kati kulāni. Kati lokasmiṃ chiddāni yattha cittaṃ na tiṭṭhati. Kati kusalā. Kati dhātuyo. Kati āyatanāni. Katihi khandhehi katihāyatanehi katihi dhātūhi saṅgahitaṃ. Katibhi rajamāneti, katibhi parisujjhati. Katipayā purisā, katipayā itthiyo, katipayāni cittāni. Imā pana nāmikapadamālā.

ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງຄວາມແຕກຕ່າງກັນຂອງ ກະຕິ, ກະຕິປະຍະ, ແລະ ກະຕິມີສັບ ແລະຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມຕາມສົມຄວນ. ໃນສັບເຫຼົ່ານັ້ນ, ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດຂອງ "ກະຕິມີ" ສັບ ຍ່ອມບໍ່ມີ ເພາະປາກົດພຽງແຕ່ໃນຖານະເປັນຄຳຖາມ ເຊັ່ນ "ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ມື້ນີ້ເປັນວັນຖ້ວນເທົ່າໃດ (ກະຕິມີ)?". ແຕ່ສ່ວນ "ກະຕິ" ແລະ "ກະຕິປະຍະ" ສັບ ຍ່ອມມີແນ່ນອນ, ແລະການແຈກນັ້ນເປັນພະຫຸວະຈົນ. ແຕ່ໃນວິສຸດທິມັກຄະຕີກາ ກ່າວວ່າ "ກະຕິປະຍະ" ສັບ ເປັນເອກະວະຈົນ. ເຊັ່ນ: "ຜູ້ຊາຍຈັກຄົນຢືນຢູ່, ເຫັນຜູ້ຊາຍຈັກຄົນ. ຜູ້ຍິງຈັກຄົນ, ຕະກູນຈັກຕະກູນ. ຊ່ອງຫວ່າງໃນໂລກມີເທົ່າໃດ ທີ່ຈິດບໍ່ຕັ້ງຢູ່. ກຸສົນມີເທົ່າໃດ. ທາດມີເທົ່າໃດ. ອາຍະຕະນະມີເທົ່າໃດ. ສົງເຄາະດ້ວຍຂັນເທົ່າໃດ ດ້ວຍອາຍະຕະນະເທົ່າໃດ ດ້ວຍທາດເທົ່າໃດ. ຍ່ອມເສົ້າໝອງດ້ວຍກິເລດເທົ່າໃດ, ຍ່ອມບໍລິສຸດດ້ວຍທຳເທົ່າໃດ. ຜູ້ຊາຍສອງສາມຄົນ (ເລັກນ້ອຍ), ຜູ້ຍິງສອງສາມຄົນ, ຈິດສອງສາມດວງ." ເຫຼົ່ານີ້ຄືຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມ.


Kati. Katihi, katibhi. Katinaṃ. Katisu.

ກະຕິ. ກະຕິຫິ, ກະຕິພິ. ກະຕິນັງ. ກະຕິສຸ.


Katipayā. Katipayehi, katipayebhi. Katipayānaṃ. Katipayesu. Katipayāyo. Katipayāhi, katipayābhi. Katipayānaṃ. Katipayāsu. Katipayāni. Katipaye. Katipayehi, katipayebhi. Katipayānaṃ. Katipayesūti. Sabbāpetā sattannaṃ vibhattīnaṃ vasena ñeyyā, samāsavidhimhipi kati [Pg.346] katipayasaddā bahuvacanavaseneva yojetabbā. ‘‘Katisaṅgātigo bhikkhu, oghatiṇṇoti vuccati. Katipayajanakata’’ntiādīsu hi ‘‘kati kittakā saṅgā katisaṅgā’’tiādinā sabbadā bahuvacanasamāso daṭṭhabbo.

ກະຕິປະຍາ. ກະຕິປະເຍຫິ, ກະຕິປະເຍພິ. ກະຕິປະຍານັງ. ກະຕິປະເຍສຸ. ກະຕິປະຍາໂຍ. ກະຕິປະຍາຫິ, ກະຕິປະຍາພິ. ກະຕິປະຍານັງ. ກະຕິປະຍາສຸ. ກະຕິປະຍານິ. ກະຕິປະເຍ. ກະຕິປະເຍຫິ, ກະຕິປະເຍພິ. ກະຕິປະຍານັງ. ກະຕິປະເຍສູຕິ. ທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ເພິ່ງຊາບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງວິພັດທັງເຈັດ, ແມ່ນແຕ່ໃນວິທີສະມາດ ກໍເພິ່ງປະກອບ "ກະຕິ" ແລະ "ກະຕິປະຍະ" ສັບ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພະຫຸວະຈົນເທົ່ານັ້ນ. ເພາະວ່າ ໃນບົດເປັນຕົ້ນວ່າ "ກະຕິສັງຄາຕິໂກ ພິກຂຸ, ໂອຄະຕິນໂນຕິ ວຸດຈະຕິ" (ພິກຂຸຜູ້ກ້າວລ່ວງເຄື່ອງຂ້ອງໄດ້ເທົ່າໃດ ທ່ານກ່າວວ່າເປັນຜູ້ຂ້າມຫ້ວງນ້ຳໄດ້ແລ້ວ) ແລະ "ກະຕິປະຍະຊະນະກະຕັງ" (ອັນຊົນສອງສາມຄົນເຮັດແລ້ວ), ເພິ່ງເຫັນວ່າເປັນພະຫຸວະຈົນສະມາດສະເໝີ ໂດຍວິເຄາະວ່າ "ກະຕິ ກິດຕະກາ ສັງຄາ ກະຕິສັງຄາ" (ເຄື່ອງຂ້ອງທັງຫຼາຍມີເທົ່າໃດ ມີປະມານເທົ່າໃດ ຊື່ວ່າ ກະຕິສັງຄະ).


Idāni rūḷhīsaddānaṃ nāmikapadamālā vuccate – idha rūḷhīsaddā nāma yevāpanakasaddādayo. Yevāpanako, yevāpanakā. Yevāpanakaṃ. Yevāpano, yevāpanā. Yevāpanaṃ. Yaṃvāpanakaṃ, yaṃvāpanakāni. Sesaṃ sabbattha vitthāretabbaṃ. Tatra yevāpanakoti ‘‘phasso hoti vedanā hotī’’tiādinā vuttā phassādayo viya sarūpato avatvā ‘‘ye vā pana tasmiṃ samaye aññepi atthi paṭiccasamuppannā arūpino dhammā’’ti evaṃ ‘‘yevāpanā’’ti padena vutto yevāpanako, evaṃ ‘‘yevāpano’’ti etthāpi. Tathā ‘‘yaṃ vā panaññampi atthi rūpa’’nti evaṃ ‘‘yaṃvāpanā’’ti padena vuttaṃ yaṃvāpanakaṃ. Esa nayo yathārahaṃ yassakaṃ yatthakantiādīsupi netabbo.

ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມຂອງຣູຬີສັບ (ຄຳທີ່ໃຊ້ຕາມຄວາມນິຍົມ). ໃນທີ່ນີ້ ຣູຬີສັບ ໄດ້ແກ່ ເຍວາປະນະກະສັບ ເປັນຕົ້ນ. ຄື: ເຍວາປະນະໂກ, ເຍວາປະນະກາ. ເຍວາປະນະກັງ. ເຍວາປະໂນ, ເຍວາປະນາ. ເຍວາປະນັງ. ຍັງວາປະນະກັງ, ຍັງວາປະນະການິ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເພິ່ງຂະຫຍາຍໃຫ້ພິສະດານໃນທຸກບ່ອນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ "ເຍວາປະນະໂກ" ໝາຍເຖິງ ທຳທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງໂດຍສະເພາະຕົວ ເຊັ່ນ ຜັດສະ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ "ຜັດສະມີຢູ່, ເວດທະນາມີຢູ່" ເປັນຕົ້ນ, ແຕ່ກ່າວໄວ້ດ້ວຍບົດວ່າ "ເຍ ວາ ປະນະ" ວ່າ "ຫຼືວ່າ ທຳທີ່ບໍ່ມີຮູບອື່ນໆ ທີ່ອາໄສກັນເກີດຂຶ້ນ ເຊິ່ງມີຢູ່ໃນສະໄໝນັ້ນ" ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເຍວາປະນະໂກ, ແມ່ນແຕ່ໃນຄຳວ່າ "ເຍວາປະໂນ" ນີ້ກໍເຊັ່ນກັນ. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ຄຳວ່າ "ຍັງວາປະນະກັງ" ຄືສິ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ດ້ວຍບົດວ່າ "ຍັງ ວາ ປະນະ" ວ່າ "ຫຼືວ່າ ຮູບອື່ນໃດທີ່ມີຢູ່". ແນວທາງນີ້ ເພິ່ງນຳໄປໃຊ້ໃນຄຳວ່າ ຍັສສະກະ, ຍັດຖະກະ ເປັນຕົ້ນ ຕາມສົມຄວນ.


Ettha siyā – nanu ca bho panasaddo nipāto, nipātānañca abyayabhāvo siddho tīsu liṅgesu sabbavibhattivacanesu ca vayābhāvato, so kasmā ‘‘yevāpano’’ti okāranto jātoti? Saccaṃ panasaddo nipāto, so ca kho ‘‘ye vā pana tasmiṃ samaye’’ti vā, ‘‘yaṃ vā panaññampī’’ti vā, ‘‘brāhmaṇā panā’’ti vā evamādīsu nipāto, ‘‘yevāpanako’’ti vā, ‘‘yevāpano’’ti vā evamādīsu nipāto nāma na hoti. Anukaraṇamattañhetaṃ, tasmā īdisesu panasaddasahitā payogā rūḷhīsaddāti gahetabbā. Yajjevaṃ kasmā nibbacanamudāhaṭanti? Atthassa pākaṭīkaraṇatthaṃ.

ໃນບົດນີ້ ອາດມີຄຳຖາມວ່າ: "ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ກໍສັບວ່າ 'ປະນະ' ເປັນນິບາດບໍ່ແມ່ນບໍ? ແລະຄວາມເປັນອັບຍະຍະສັບຂອງນິບາດທັງຫຼາຍກໍສຳເລັດແລ້ວ ເພາະບໍ່ມີຄວາມປ່ຽນແປງໃນລີງທັງສາມ, ວິພັດແລະວະຈົນທັງປວງ, ແລ້ວເປັນຫຍັງມັນຈຶ່ງກາຍເປັນຄຳລົງທ້າຍດ້ວຍສະຫຼະໂອ ຄື 'ເຍວາປະໂນ'?" ຕອບວ່າ: ຈິງຢູ່, 'ປະນະ' ສັບ ເປັນນິບາດ, ແລະມັນເປັນນິບາດໃນບົດເປັນຕົ້ນວ່າ "ເຍ ວາ ປະນະ ຕັສມິງ ສະມະເຍ", "ຍັງ ວາ ປະນະຍັມປິ", "ພຣາມະນາ ປະນາ", ແຕ່ໃນບົດເປັນຕົ້ນວ່າ "ເຍວາປະນະໂກ" ຫຼື "ເຍວາປະໂນ" ມັນບໍ່ໄດ້ຊື່ວ່ານິບາດ. ເພາະນີ້ເປັນພຽງການຮຽນແບບ (ອະນຸກະຣະນະ) ເທົ່ານັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ໃນບົດເຊັ່ນນີ້ ການໃຊ້ງານທີ່ມີ 'ປະນະ' ສັບ ຮ່ວມຢູ່ດ້ວຍ ເພິ່ງຖືວ່າເປັນຣູຬີສັບ. ຖ້າເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງຍົກຕົວຢ່າງນີ້ຂຶ້ນມາ? ກໍເພື່ອເຮັດໃຫ້ເນື້ອຄວາມຈະແຈ້ງຂຶ້ນ.


Tayodhammajātakaṃ[Pg.347]. Tayodhammajātakaṃ. Tayodhammajātakena. Tayodhammajātakassa. Tayodhammajātakā, tayodhammajātakasmā. Sesaṃ vitthāretabbaṃ.

ຕະໂຍທັມມະຊາຕະກັງ. ຕະໂຍທັມມະຊາຕະກັງ. ຕະໂຍທັມມະຊາຕະເກນະ. ຕະໂຍທັມມະຊາຕະກັສສະ. ຕະໂຍທັມມະຊາຕະກາ, ຕະໂຍທັມມະຊາຕະກັສມາ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເພິ່ງຂະຫຍາຍໃຫ້ພິສະດານ.


Tayosaṅkhārā. Tayosaṅkhāre. Tayosaṅkhārehi, tayosaṅkhārebhi. Tayosaṅkhārānaṃ. Sesaṃ vitthāretabbaṃ.

ຕະໂຍສັງຂາຣາ. ຕະໂຍສັງຂາເຣ. ຕະໂຍສັງຂາເຣຫິ, ຕະໂຍສັງຂາເຣພິ. ຕະໂຍສັງຂາຣານັງ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເພິ່ງຂະຫຍາຍໃຫ້ພິສະດານ.


Cattāripurisayugo saṅgho. Cattāripurisayugaṃ saṅghaṃ. Cattāripurisayugena saṅghena. Cattāripurisayugassa saṅghassa. Sesaṃ vitthāretabbaṃ.

ຈັດຕາຣິປຸຣິສະຍຸໂກ ສັງໂຄ. ຈັດຕາຣິປຸຣິສະຍຸກັງ ສັງຄັງ. ຈັດຕາຣິປຸຣິສະຍຸເກນະ ສັງເຄນະ. ຈັດຕາຣິປຸຣິສະຍຸກັສສະ ສັງຄັສສະ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເພິ່ງຂະຫຍາຍໃຫ້ພິສະດານ.


Satokārī, satokārī, satokārino. Satokāriṃ, satokārī, satokārino. Satokārinā, satokārīhi, satokārībhi. Satokārissa. Sesaṃ vitthāretabbaṃ. Ettha satokārīti saratīti sato, sato eva hutvā karaṇasīloti satokārī.

ສະໂຕກາຣີ, ສະໂຕກາຣີ, ສະໂຕກາຣιໂນ. ສະໂຕກາຣິງ, ສະໂຕກາຣີ, ສະໂຕກາຣິໂນ. ສະໂຕກາຣິນາ, ສະໂຕກາຣີຫິ, ສະໂຕກາຣີພິ. ສະໂຕກາຣິສສະ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເພິ່ງຂະຫຍາຍໃຫ້ພິສະດານ. ໃນບົດນີ້, ຄຳວ່າ "ສະໂຕກາຣີ" ໝາຍເຖິງ ຜູ້ທີ່ລະນຶກໄດ້ ຊື່ວ່າ ສະໂຕ, ຜູ້ມີປົກກະຕິເຮັດໂດຍເປັນຜູ້ມີສະຕິ (ສະໂຕ) ນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ສະໂຕກາຣີ.


Aparesampi rūḷhīsaddānaṃ nāmikapadamālā vuccate saddhimatthavibhāvanāya. Aṅgā. Aṅge. Aṅgehi, aṅgebhi. Aṅgānaṃ. Aṅgehi, aṅgebhi. Aṅgānaṃ. Aṅgesu. Bhonto aṅgā.

ຈະກ່າວເຖິງຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມຂອງຣູຬີສັບອື່ນໆ ພ້ອມທັງການສະແດງເນື້ອຄວາມ ຄື: ອັງຄາ. ອັງເຄ. ອັງເຄຫິ, ອັງເຄພິ. ອັງຄານັງ. ອັງເຄຫິ, ອັງເຄພິ. ອັງຄານັງ. ອັງເຄສຸ. ພົນໂຕ ອັງຄາ.


Aṅgā janapado. Aṅge janapadaṃ. Aṅgehi, aṅgebhi janapadena. Aṅgānaṃ janapadassa. Aṅgehi, aṅgebhi janapadasmā. Aṅgānaṃ janapadassa. Aṅgesu janapade. Bhonto aṅgā janapada. Evaṃ magadhakosalādīnampi yojetabbā.

ອັງຄາ ຊະນະປະໂທ (ແຄວ້ນອັງຄະ). ອັງເຄ ຊະນະປະທັງ. ອັງເຄຫິ, ອັງເຄພິ ຊະນະປະເທນະ. ອັງຄານັງ ຊະນະປະທັສສະ. ອັງເຄຫິ, ອັງເຄພິ ຊະນະປະທັສມາ. ອັງຄານັງ ຊະນະປະທັສສະ. ອັງເຄສຸ ຊະນະປະເທ. ພົນໂຕ ອັງຄາ ຊະນະປະທະ. ເຖິງແມ່ນແຄວ້ນມະຄົດ, ໂກສົນ ເປັນຕົ້ນ ກໍເພິ່ງປະກອບຢ່າງນີ້ເຊັ່ນກັນ.


Itthiliṅge kāsī, kāsiyo, kāsī, kāsiyo. Kāsīhi, kāsībhi. Kāsīnaṃ. Kāsīhi, kāsībhi. Kāsīnaṃ. Kāsīsu. Bhotiyo kāsiyo. Atrāyamatthavibhāvanā – kāsī, kāsiyo janapado. Kāsī, kāsiyo janapadaṃ[Pg.348]. Kāsīhi, kāsībhi janapadena. Kāsīnaṃ janapadassa. Kāsīhi, kāsībhi janapadasmā. Kāsīnaṃ janapadassa. Kāsīsu janapade. Bhotiyo kāsiyo janapada. Evaṃ avantīcetī vajjī iccetesampi padānaṃ yojetabbā. Tenāhu aṭṭhakathācariyā ‘‘kurūsu janapade’’ti. Evaṃ aṅgādīni atthassa ekattepi janapadanāmattā rūḷhīvasena bahuvacanāneva bhavanti. Tathā hi tattha tattha ‘‘aṅgesu viharati. Magadhesu cārikaṃ caramāno’’tiādinā, ‘‘aṅgānaṃ magadhānaṃ kāsīnaṃ kosalāna’’ntiādinā ca bahuvacanapāḷiyo dissanti. Evaṃ rūḷhīsaddānaṃ nāmikapadamālā bhavanti.

ໃນອິດຖີລີງ: ຄາສີ, ຄາສິໂຍ, ຄາສີ, ຄາສິໂຍ. ຄາສີຫິ, ຄາສີພິ. ຄາສີນັງ. ຄາສີຫິ, ຄາສີພິ. ຄາສີນັງ. ຄາສີສຸ. ໂພຕິໂຍ ຄາສິໂຍ. ໃນບົດນີ້ ມີການສະແດງເນື້ອຄວາມດັ່ງນີ້: ຄາສີ, ຄາສິໂຍ ຊະນະປະໂທ (ແຄວ້ນກາສີ). ຄາສີ, ຄາສິໂຍ ຊະນະປະທັງ. ຄາສີຫິ, ຄາສີພິ ຊະນະປະເທນະ. ຄາສີນັງ ຊະນະປະທັສສະ. ຄາສີຫິ, ຄາສີພິ ຊະນະປະທັສມາ. ຄາສີນັງ ຊະນະປະທັສສະ. ຄາສີສຸ ຊະນະປະເທ. ໂພຕິໂຍ ຄາສິໂຍ ຊະນະປະທະ. ເຖິງແມ່ນບົດວ່າ ອະວັນຕີ, ເຈຕີ, ວັດຊີ ເຫຼົ່ານີ້ ກໍເພິ່ງປະກອບຢ່າງນີ້ເຊັ່ນກັນ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ກຸຣູສຸ ຊະນະປະເທ" (ໃນແຄວ້ນກຸຣຸ). ຢ່າງນີ້ ບົດມີອັງຄະເປັນຕົ້ນ ເຖິງວ່າເນື້ອຄວາມຈະເປັນເອກະວະຈົນ (ແຄວ້ນດຽວ) ແຕ່ເພາະເປັນຊື່ຂອງແຄວ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຣູຬີ (ຄວາມນິຍົມ) ຈຶ່ງເປັນພະຫຸວະຈົນເທົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ໃນທີ່ນັ້ນໆ ຍ່ອມປາກົດພະບາລີທີ່ເປັນພະຫຸວະຈົນ ເຊັ່ນ "ອັງເຄສຸ ວິຫະຣະຕິ" (ຍ່ອມຢູ່ອາໄສໃນແຄວ້ນອັງຄະ), "ມະຄະເທສຸ ຈາຣິກັງ ຈະຣະມາໂນ" (ທ່ຽວຈາຣິກໄປໃນແຄວ້ນມະຄົດ) ແລະ "ອັງຄານັງ ມະຄະທານັງ ຄາສີນັງ ໂກສະລານັງ" (ຂອງແຄວ້ນອັງຄະ, ມະຄົດ, ກາສີ, ໂກສົນ) ເປັນຕົ້ນ. ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມຂອງຣູຬີສັບ ຍ່ອມມີດ້ວຍປະການສະນີ.


Idāni aparāpi ito savisesatarā saddabhede sammohaviddhaṃsanakārikā paramasukhumañāṇāvahā nāmikapadamālāyo kathayāma sotūnaṃ atthabyañjanaggahaṇe paramakosallasampādanatthaṃ. Tā ca kho ‘‘sambuddho paṭijānāsi. Kassako paṭijānāsi. Upāsako paṭijānāsi. Sammāsambuddhassa te paṭijānato ime dhammā anabhisambuddhā’’tiādayo pāḷinaye nissāyeva. Tattha sambuddhopaṭijānāsīti ‘‘tvaṃ ‘ahaṃ sammāsambuddho’ti paṭijānāsī’’ti itisaddalopavasena attho gahetabbo. Esa nayo ‘‘kassako paṭijānāsī’’tiādīsupi. ‘‘Sammāsambuddhassa te paṭijānato’’ti ettha pana ‘‘ahaṃ sammāsambuddho’’ti paṭijānantassa tavāti evaṃ itisaddalopayojanāvasena añño saddasanniveso teneva añño atthapaṭivedho ca bhavati. ‘‘Khīṇāsavassa te paṭijānatoti’’ādīsupi eseva nayo. Aṭṭhakathāyaṃ pana sammāsambuddhassa te paṭijānatoti ‘‘ahaṃ sammāsambuddho, sabbe dhammā mayā abhisambuddhā’’ti [Pg.349] evaṃ paṭijānato tavāti yo attho vutto, sopi yathādassito atthoyeva. Evaṃpakāraṃ ñatvā paṇḍitajātiyena kulaputtena amhehi vuccamānā ‘‘ahaṃ sammāsambuddho’ti tvaṃ paṭijānāsī’’ti etasmiṃ atthe sakriyāpadā ayaṃ padamālā vavatthapetabbā –

ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມອື່ນໆ ທີ່ມີຄວາມພິເສດຍິ່ງກວ່ານີ້ ເຊິ່ງເປັນເຄື່ອງກຳຈັດຄວາມຫຼົງຜິດໃນຄວາມແຕກຕ່າງຂອງສັບ ແລະນຳມາເຊິ່ງຄວາມຮູ້ອັນລະອຽດອ່ອນຢ່າງຍິ່ງ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການສ້າງຄວາມຊ່ຽວຊານຢ່າງຍິ່ງໃນການກຳນົດເນື້ອຄວາມແລະພະຍັນຊະນະໃຫ້ແກ່ຜູ້ຟັງ. ຕາຕະລາງເຫຼົ່ານັ້ນ ອາໄສແນວທາງພະບາລີ ເຊິ່ງມີບົດເປັນຕົ້ນວ່າ "ສັມພຸດໂທ ປະຕິຊານາສິ" (ທ່ານປະຕິຍານຕົນວ່າເປັນພະສຳພຸດທະເຈົ້າ), "ກັສສະໂກ ປະຕິຊານາສິ" (ທ່ານປະຕິຍານຕົນວ່າເປັນຊາວນາ), "ອຸປາສະໂກ ປະຕິຊານາສິ" (ທ່ານປະຕິຍານຕົນວ່າເປັນອຸປາສົກ), "ສັມມາສັມພຸດທັສສະ ເຕ ປະຕິຊານະໂຕ ອิເມ ທັມມາ ອະນະພິສັມພຸດທາ" (ເມື່ອທ່ານປະຕິຍານຕົນວ່າເປັນພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ທຳເຫຼົ່ານີ້ທ່ານກໍຍັງບໍ່ໄດ້ຕັດສະຮູ້ສະເພາະແລ້ວ). ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ບົດວ່າ "ສັມພຸດໂທ ປະຕິຊານາສິ" ເພິ່ງຖືເອົາເນື້ອຄວາມໂດຍການລຶບບົດວ່າ "ອິຕິ" ວ່າ "ທ່ານປະຕິຍານວ່າ 'ເຮົາເປັນພະສຳພຸດທະເຈົ້າ'". ແນວທາງນີ້ ກໍມີໃນບົດວ່າ "ກັສສະໂກ ປະຕິຊານາສິ" ເປັນຕົ້ນເຊັ່ນກັນ. ສ່ວນໃນບົດວ່າ "ສັມມາສັມພຸດທັສສະ ເຕ ປະຕິຊານະໂຕ" ນີ້, ດ້ວຍການປະກອບການລຶບບົດວ່າ "ອິຕິ" ວ່າ "ແກ່ທ່ານຜູ້ປະຕິຍານວ່າ 'ເຮົາເປັນພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ'" ດັ່ງນີ້ ຍ່ອມມີການຈັດວາງສັບເປັນຢ່າງອື່ນ ແລະຍ່ອມມີການເຂົ້າເຖິງເນື້ອຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນດ້ວຍການຈັດວາງສັບນັ້ນ. ແມ່ນແຕ່ໃນບົດວ່າ "ຂີນາສະວັສສະ ເຕ ປະຕິຊານະໂຕ" ເປັນຕົ້ນ ກໍມີແນວທາງນີ້ເຊັ່ນກັນ. ສ່ວນໃນອັດຖະກະຖາ ກ່າວເນື້ອຄວາມຂອງບົດວ່າ "ສັມມາສັມພຸດທັສສະ ເຕ ປະຕິຊານະໂຕ" ວ່າ "ແກ່ທ່ານຜູ້ປະຕິຍານວ່າ 'ເຮົາເປັນພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ, ທຳທັງປວງເຮົາຕັດສະຮູ້ສະເພາະແລ້ວ'" ດັ່ງນີ້ ເນື້ອຄວາມນັ້ນກໍຄືເນື້ອຄວາມຕາມທີ່ສະແດງໄວ້ນັ້ນເອງ. ເມື່ອຊາບປະການນີ້ແລ້ວ ກຸນລະບຸດຜູ້ມີກຳເນີດແຫ່ງບັນດິດ ເພິ່ງກຳນົດຕາຕະລາງການແຈກວິພັດທີ່ມີກິຣິຍາຮ່ວມດ້ວຍ (ສະກິຣິຍາປະທາ) ໃນເນື້ອຄວາມວ່າ "ທ່ານປະຕິຍານວ່າ 'ເຮົາເປັນພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ'" ຕາມທີ່ພວກເຮົາກ່າວໄວ້ ດັ່ງນີ້:


Sammāsambuddho tvaṃ paṭijānaṃ tiṭṭhasi. Sammāsambuddhaṃ taṃ paṭijānantaṃ passati. Sammāsambuddhena te paṭijānatā dhammo desito. Sammāsambuddhassa te paṭijānato dīyate. Sammāsambuddhasmā tayā paṭijānatā apeti. Sammāsambuddhassa te paṭijānato dhammo. Sammāsambuddhasmiṃ tayi paṭijānante patiṭṭhitanti. Tathā ‘‘khīṇāsavo tvaṃ paṭijānāsī’’tiādināpi vitthāretabbaṃ.

ສັມມາສັມພຸດໂທ ຕວັງ ປະຕິຊານັງ ຕິດຖະສິ. ສັມມາສັມພຸດທັງ ຕັງ ປະຕິຊານັນຕັງ ປັສສະຕິ. ສັມມາສັມພຸດເທນະ ເຕ ປະຕິຊານະຕາ ທັມໂມ ເທສິໂຕ. ສັມມາສັມພຸດທັສສະ ເຕ ປະຕິຊານະໂຕ ທິຍະເຕ. ສັມມາສັມພຸດທັສມາ ຕະຍາ ປະຕິຊານະຕາ ອະເປຕິ. ສັມມາສັມພຸດທັສສະ ເຕ ປະຕິຊານະໂຕ ທັມໂມ. ສັມມາສັມພຸດທັສມິງ ຕະຍິ ປະຕິຊານັນເຕ ປະຕິຕຖິຕັງ. ແລະເພິ່ງຂະຫຍາຍດ້ວຍບົດວ່າ "ຂີນາສະໂວ ຕວັງ ປະຕິຊານາສິ" ເປັນຕົ້ນ ຢ່າງນີ້ເຊັ່ນກັນ.


Iddhimā bhikkhu ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti. Iddhimanto bhikkhū ekopi hutvā bahudhā honti, bahudhāpi hutvā eko hontīti imasmiṃ panatthe ayampi sakriyāpadā padamālā vavatthapetabbā –

"ພິກຂຸຜູ້ມີລິດ ເຖິງວ່າເປັນຜູ້ດຽວ ກໍເຮັດໃຫ້ເປັນຫຼາຍຄົນໄດ້, ເຖິງວ່າເປັນຫຼາຍຄົນ ກໍເຮັດໃຫ້ເປັນຄົນດຽວໄດ້. ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ມີລິດ ເຖິງວ່າເປັນຜູ້ດຽວ ກໍເຮັດໃຫ້ເປັນຫຼາຍຄົນໄດ້, ເຖິງວ່າເປັນຫຼາຍຄົນ ກໍເຮັດໃຫ້ເປັນຄົນດຽວໄດ້." ໃນເນື້ອຄວາມນີ້ ເພິ່ງກຳນົດຕາຕະລາງການແຈກວິພັດທີ່ມີກິຣິຍາຮ່ວມດ້ວຍນີ້ເຊັ່ນກັນ ຄື:


Ekopi hutvā bahudhā honto bahudhāpi hutvā eko honto bhikkhu tiṭṭhati, ekopi hutvā bahudhā hontā bahudhāpi hutvā eko hontā bhikkhū tiṭṭhanti. Ekopi hutvā bahudhā hontaṃ bahudhāpi hutvā eko hontaṃ bhikkhuṃ passati, ekopi hutvā bahudhā honte bahudhāpi hutvā eko honte bhikkhū passati. Ekopi hutvā bahudhā hontena bahudhāpi hutvā eko hontena bhikkhunā dhammo desito, ekopi hutvā bahudhā hontehi bahudhāpi hutvā eko hontehi bhikkhūhi dhammo desito. Ekopi hutvā bahudhā hontassa bahudhāpi hutvā eko hontassa bhikkhuno dīyate. Sesaṃ [Pg.350] vitthāretabbaṃ. Bho ekopi hutvā bahudhā honta bahudhāpi hutvā eko honta bhikkhu tvaṃ dhammaṃ desehi, bhonto ekopi hutvā bahudhā hontā bahudhāpi hutvā eko hontā tumhe dhammaṃ desethāti. Imasmiṃ ṭhāne kevaṭṭasuttaṃ sādhakaṃ. ‘‘Idha kevaṭṭa bhikkhu anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhoti. Ekopi hutvā bahudhā hoti, bahudhāpi hutvā eko hoti, āvibhāvaṃ…pe… tamenaṃ aññataro saddho pasanno passati taṃ bhikkhuṃ anekavihitaṃ iddhividhaṃ paccanubhontaṃ ekopi hutvā bahudhā hontaṃ bahudhāpi hutvā eko honta’’nti idaṃ kevaṭṭasuttaṃ.

ເອໂກປິ ຫຸຕວາ ພະຫຸທາ ໂຫນໂຕ ພະຫຸທາປິ ຫຸຕວາ ເອໂກ ໂຫນໂຕ ພິກຂຸ ຕິດຖະຕິ, ເອໂກປິ ຫຸຕວາ ພະຫຸທາ ໂຫນຕາ ພະຫຸທາປິ ຫຸຕວາ ເອໂກ ໂຫນຕາ ພິກຂູ ຕິດຖັນຕິ. ເອໂກປິ ຫຸຕວາ ພະຫຸທາ ໂຫນຕັງ ພະຫຸທາປິ ຫຸຕວາ ເອໂກ ໂຫນຕັງ ພິກຂຸງ ປັສສະຕິ, ເອໂກປິ ຫຸຕວາ ພະຫຸທາ ໂຫນເຕ ພະຫຸທາປິ ຫຸຕວາ ເອໂກ ໂຫນເຕ ພິກຂູ ປັສສະຕິ. ເອໂກປິ ຫຸຕວາ ພະຫຸທາ ໂຫນເຕນະ ພະຫຸທາປິ ຫຸຕວາ ເອໂກ ໂຫນເຕນະ ພິກຂຸນາ ທັມໂມ ເທສິໂຕ, ເອໂກປິ ຫຸຕວາ ພະຫຸທາ ໂຫນເຕຫິ ພະຫຸທາປິ ຫຸຕວາ ເອໂກ ໂຫນເຕຫິ ພິກຂູຫິ ທັມໂມ ເທສິໂຕ. ເອໂກປິ ຫຸຕວາ ພະຫຸທາ ໂຫນຕັສສະ ພະຫຸທາປິ ຫຸຕວາ ເອໂກ ໂຫນຕັສສະ ພິກຂຸໂນ ທິຍະເຕ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອເພິ່ງຂະຫຍາຍໃຫ້ພິສະດານ. ໂພ ເອໂກປິ ຫຸຕວາ ພະຫຸທາ ໂຫນຕະ ພະຫຸທາປິ ຫຸຕວາ ເອໂກ ໂຫນຕະ ພິກຂຸ ຕວັງ ທັມມັງ ເທເສຫິ, ພົນໂຕ ເອໂກປິ ຫຸຕວາ ພະຫຸທາ ໂຫນຕາ ພະຫຸທາປິ ຫຸຕວາ ເອໂກ ໂຫນຕາ ຕຸມເຫ ທັມມັງ ເທເສຖາຕິ. ໃນບ່ອນນີ້ ມີເກວັດຕະສູດເປັນຫຼັກຖານອ້າງອີງ ຄື: "ດູກ່ອນເກວັດຕະ, ພິກຂຸໃນພະສາສະໜານີ້ ຍ່ອມສະແດງລິດໄດ້ຫຼາຍປະການ ຄື ເປັນຜູ້ດຽວເຮັດໃຫ້ເປັນຫຼາຍຄົນກໍໄດ້, ເປັນຫຼາຍຄົນເຮັດໃຫ້ເປັນຄົນດຽວກໍໄດ້, ປາກົດຕົວ... ເປ... ຄົນໃດຄົນໜຶ່ງທີ່ມີຄວາມເຊື່ອ ຄວາມເຫຼື້ອມໃສ ຍ່ອມເຫັນພິກຂຸນັ້ນຜູ້ສະແດງລິດໄດ້ຫຼາຍປະການ ເປັນຜູ້ດຽວເຮັດໃຫ້ເປັນຫຼາຍຄົນ ເປັນຫຼາຍຄົນເຮັດໃຫ້ເປັນຄົນດຽວ" ນີ້ຄືເກວັດຕະສູດ.


Ekoekāya mātugāmena saddhiṃ raho nisajjaṃ kappento bhikkhu evaṃ vadati, ekoekāya mātugāmena saddhiṃ raho nisajjaṃ kappentā bhikkhū evaṃ vadanti. Ekoekāya mātugāmena saddhiṃ raho nisajjaṃ kappentaṃ bhikkhuṃ passati, ekoekāya mātugāmena saddhiṃ raho nisajjaṃ kappente bhikkhū passati. Sabbaṃ vitthāretabbaṃ. Ettha pana ‘‘na tveva ekoekāya, mātugāmena sallape’’tiādikaṃ pāḷipadaṃ sādhakaṃ. Ettha hi ekoekāyāti idaṃ abyayapadasadisaṃ rūḷhīpadanti gahetabbaṃ, aññamaññanti saddassa viya ca ekapadattūpagamanañcassa veditabbaṃ. Bhikkhu vinā dutiyena sayaṃ eko hutvā ekāya itthiyā saddhinti imasmiṃ atthe ‘‘ekoekāyā’’ti idaṃ padaṃ na rūḷhīpadanti daṭṭhabbaṃ. Evaṃ santepi na ‘‘eko’’ti saddo ‘‘bhikkhū’’ti padena samānādhikaraṇo. Yadi samānādhikaraṇo siyā, ‘‘nisajjaṃ kappenta’’ntiādi na vattabbaṃ siyā. ‘‘Ekāyā’’ti saddopi na ajjhāharitabbena ‘‘itthiyā’’ti padena samānādhikaraṇo. Yadi samānādhikaraṇo siyā, ‘‘mātugāmenā’’ti [Pg.351] na vattabbaṃ siyā visesābhāvato dviruttabhāvāpajjanato ca. Kiñca bhiyyo ‘‘mātugāmenā’’ti vuttattā ‘‘ekenā’’ti vattabbaṃ siyā, ekantato pana ‘‘ekoekāyā’’ti idaṃ padaṃ pumitthisaṅkhātaṃ atthaṃ apekkhati, na samānādhikaraṇapadaṃ, tasmā ‘‘dve jānipatayo aññamaññaṃ sallapentī’’tiādīsu ‘‘aññamañña’’nti padassa viya ca ‘‘ekoekāyā’’ti imassa ekapadattañca nisajjaṃ kappentassa bhikkhuno visesanattañca veditabbaṃ. Atha vā yassaṃ nisajjakriyāyaṃ bhikkhupi ekova hoti, itthīpi ekāva. Sā kriyā rūḷhīvasena ‘‘ekoekāyā’’ti vuccati, tādisāya ekoekāya nisajjakriyāya bhikkhu mātugāmena saddhintipi attho gahetabbo. Iminā nayena aññesampi rūḷhīsaddānaṃ nāmikapadamālā yathāpayogaṃ ekavacanabahuvacanavasena yojetabbā. Iccevaṃ vāccābhidheyyaliṅgādīnaṃ nāmikapadamālā nānappakārato pakāsitā.

ພິກຂຸຜູ້ສໍາເລັດການນັ່ງໃນທີ່ລັບກັບມາຕຸຄາມຕົວຕໍ່ຕົວ ກ່າວຢ່າງນີ້, ພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ສໍາເລັດການນັ່ງໃນທີ່ລັບກັບມາຕຸຄາມຕົວຕໍ່ຕົວ ກ່າວຢ່າງນີ້. ຍ່ອມເຫັນພິກຂຸຜູ້ສໍາເລັດການນັ່ງໃນທີ່ລັບກັບມາຕຸຄາມຕົວຕໍ່ຕົວ, ຍ່ອມເຫັນພິກຂຸທັງຫຼາຍຜູ້ສໍາເລັດການນັ່ງໃນທີ່ລັບກັບມາຕຸຄາມຕົວຕໍ່ຕົວ. ພຶງຂະຫຍາຍຄວາມທັງໝົດ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ບົດບາລີມີອາທິວ່າ 'na tveva ekoekāya, mātugāmena sallape' (ແຕ່ບໍ່ພຶງເຈລະຈາກັບມາຕຸຄາມຕົວຕໍ່ຕົວເລີຍ) ເປັນເຄື່ອງສາທົກ. ດ້ວຍວ່າ ໃນທີ່ນີ້ ບົດວ່າ 'ekoekāya' ນີ້ ພຶງຖືວ່າເປັນຣູລີບົດ (ຄໍາສະເພາະທີ່ໃຊ້ກັນມາ) ທີ່ຄ້າຍຄືກັບອັພຍະຍະບົດ, ແລະພຶງຊາບຄວາມເປັນບົດດຽວຂອງບົດນັ້ນ ເໝືອນກັບຄໍາວ່າ 'aññamaññaṃ' (ເຊິ່ງກັນແລະກັນ). ໃນຄວາມໝາຍນີ້ວ່າ ພິກຂຸເປັນຜູ້ດຽວ ບໍ່ມີຄົນທີສອງ ຢູ່ຮ່ວມກັບສະຕີຜູ້ດຽວ, ບົດວ່າ 'ekoekāya' ນີ້ ບໍ່ພຶງເຫັນວ່າເປັນຣູລີບົດ. ເຖິງແມ່ນເປັນຢ່າງນັ້ນ ຄໍາວ່າ 'eko' ກໍບໍ່ແມ່ນບົດສະມານາທິກະຣະນະກັບບົດວ່າ 'bhikkhu'. ຫາກເປັນບົດສະມານາທິກະຣະນະ, ກໍບໍ່ພຶງກ່າວຄໍາວ່າ 'nisajjaṃ kappentaṃ' ເປັນຕົ້ນ. ແມ່ນແຕ່ຄໍາວ່າ 'ekāya' ກໍບໍ່ແມ່ນບົດສະມານາທິກະຣະນະກັບບົດວ່າ 'itthiyā' ທີ່ພຶງນໍາມາໃສ່ເອງ. ຫາກເປັນບົດສະມານາທິກະຣະນະ, ກໍບໍ່ພຶງກ່າວວ່າ 'mātugāmena' ເພາະບໍ່ມີຄວາມພິເສດ ແລະເພາະຈະຕົກຢູ່ໃນພາວະທີ່ຊໍ້າຊ້ອນກັນ. ອີກປະການໜຶ່ງ ເພາະກ່າວໄວ້ວ່າ 'mātugāmena' ຈຶ່ງພຶງກ່າວວ່າ 'ekenā' ແຕ່ໂດຍສ່ວນດຽວ ບົດວ່າ 'ekoekāya' ນີ້ ຍ່ອມເພັ່ງເລັງເຖິງອັດຖະທີ່ກ່າວເຖິງຊາຍແລະຍິງ ບໍ່ແມ່ນບົດສະມານາທິກະຣະນະ, ເພາະສະນັ້ນ ພຶງຊາບຄວາມເປັນບົດດຽວຂອງບົດວ່າ 'ekoekāya' ນີ້ ແລະຄວາມເປັນບົດວິເສດສະນະຂອງພິກຂຸຜູ້ສໍາເລັດການນັ່ງ ເໝືອນກັບບົດວ່າ 'aññamaññaṃ' ໃນປະໂຫຍກມີອາທິວ່າ 'dve jānipatayo aññamaññaṃ sallapenti' (ສາມີພັນລະຍາທັງສອງເຈລະຈາກັນແລະກັນ). ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໃນກິຣິຍາການນັ່ງໃດ ພິກຂຸກໍເປັນຜູ້ດຽວເທົ່ານັ້ນ, ສະຕີກໍເປັນຜູ້ດຽວເທົ່ານັ້ນ. ກິຣິຍານັ້ນ ຍ່ອມຮຽກໂດຍອໍານາດແຫ່ງຣູລີວ່າ 'ekoekāya', ພຶງຖືເອົາອັດຖະວ່າ ພິກຂຸກັບມາຕຸຄາມ ດ້ວຍກິຣິຍາການນັ່ງຕົວຕໍ່ຕົວປານນັ້ນ. ດ້ວຍເນຍະນີ້ ຕາຕະລາງວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຂອງຣູລີສັບອື່ນໆ ກໍພຶງປະກອບຕາມການໃຊ້ ໂດຍອໍານາດແຫ່ງເອກະວະຈະນະແລະພະຫຸວະຈະນະ. ຕາຕະລາງວິພັດນາມມີວັດຈະ, ອະພິເທຍຍະ ແລະລິງ ເປັນຕົ້ນ ໄດ້ສະແດງໄວ້ໂດຍປະການຕ່າງໆ ດ້ວຍປະການສະນີ.


Sumadhuratarasaddanitiṃ imaṃ,Paṭutaramatitaṃ susikhe varaṃ;

Viduvimatitamopahariṃ raviṃ,Matikumudapabodhinisāpatiṃ.

ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ນໍາສະເໜີຄໍາພີສັດທານີຕິອັນມີສຽງອັນໄພເລາະຍິ່ງນີ້, ເປັນຄໍາພີອັນປະເສີດ ທີ່ຜູ້ມີປັນຍาອັນສະຫຼາດສຶກສາເປັນຢ່າງດີແລ້ວ; ເປັນເຄື່ອງກໍາຈັດຄວາມສົງໄສຂອງນັກປາດ ເໝືອນດັ່ງພະອາທິດ, ແລະເປັນດັ່ງພະຈັນຜູ້ເຮັດໃຫ້ດອກບົວຄືສະຕິປັນຍາເບັ່ງບານ.


Kataviññūjanassāsa-sāsanassābhivuddhiyā;

Dhiyā nītimimaṃ sādhu, sādhukaññeva lakkhaye.

ເພື່ອຄວາມເບີກບານໃຈຂອງວິນຍູຊົນ ແລະເພື່ອຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງແຫ່ງພະສາສະໜາ; ພຶງກໍານົດໝາຍຄໍາພີສັດທານີຕິນີ້ ດ້ວຍປັນຍາໃຫ້ດີ, ໃຫ້ດີແທ້ໆ ເທີ້ນ.


Iti navaṅge sāṭṭhakathe piṭakattaye byappathagatīsu viññūnaṃ

ດ້ວຍປະການສະນີ ເພື່ອຄວາມສະຫຼາດຂອງວິນຍູຊົນທັງຫຼາຍ ໃນທາງແຫ່ງຖ້ອຍຄໍາໃນພະໄຕປິດົກອັນມີອົງເກົ້າ ພ້ອມທັງອັດຖະກະຖา


Kosallatthāya kate saddanītippakaraṇe

ໃນຄໍາພີສັດທານີຕິປາກອນ ທີ່ແຕ່ງຂຶ້ນເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ຄວາມສະຫຼາດ


Vāccābhidheyyaliṅgādiparidīpano nāmikapadamālāvibhāgo

ການຈໍາແນກຕາຕະລາງວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ທີ່ສະແດງເຖິງວັດຈະ, ອະພິເທຍຍະ ແລະລິງ ເປັນຕົ້ນ


Ekādasamo paricchedo.

ປະຣິເສດທີສิບເອັດ.


Ettāvatā [Pg.352] bhūdhātumayānaṃ pulliṅgānaṃ itthiliṅgānaṃ napuṃsakaliṅgānañca nāmikapadamālā yathārahaṃ liṅgantarehi saddantarehi atthantarehi ca saddhiṃ nānappakārato dassitā. Sabbanāmāni hi ṭhapetvā nayato aññāni kānici nāmāni aggahitāni nāma natthi.

ພຽງເທົ່ານີ້ ຕາຕະລາງວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຂອງປຸລລິງ, ອິດຖີລິງ ແລະນະປຸງສະກະລິງ ທີ່ສໍາເລັດມາຈາກພູທາດ ໄດ້ສະແດງໄວ້ໂດຍປະການຕ່າງໆ ຕາມສົມຄວນ ຮ່ວມກັບລິງອື່ນ, ສັບອື່ນ ແລະອັດຖະອື່ນ. ເພາະວ່າ ເວັ້ນເສຍແຕ່ສັບພະນາມແລ້ວ ໂດຍເນຍະ ຍ່ອມບໍ່ມີນາມສັບໃດໆ ເລີຍທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງ.


12. Sabbanāmataṃsadisanāmanāmikapadamālā

໑໒. ຕາຕະລາງວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຂອງສັບພະນາມ ແລະນາມສັບທີ່ຄ້າຍຄືກັບສັບພະນາມ


Ito paraṃ pavakkhāmi, sabbanāmañca tassamaṃ;

Nāmañca yojitaṃ nānā-nāmeheva visesato.

ຕໍ່ຈາກນີ້ໄປ ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວເຖິງສັບພະນາມ ແລະສັບທີ່ສະເໝີດ້ວຍສັບພະນາມນັ້ນ; ແລະນາມສັບທີ່ປະກອບຮ່ວມກັບນາມຕ່າງໆ ໂດຍວິເສດ.


Yāni honti tiliṅgāni, anukūlāni yāni ca;

Tiliṅgānaṃ visesena, padānetāni nāmato.

ບົດເຫຼົ່ານີ້ ໂດຍນາມ ຍ່ອມເປັນໄປໃນສາມລິງ, ແລະເປັນໄປຕາມສົມຄວນ ແກ່ສາມລິງ ໂດຍວິເສດ.


‘‘Sabbasādhāraṇakāni, nāmāni’’cceva atthato;

Sabbanāmāni vuccanti, sattavīsati saṅkhato.

ໂດຍອັດຖະ ຍ່ອມຮຽກວ່າ 'ສັບພະນາມ' (ນາມທົ່ວໄປແກ່ສິ່ງທັງປວງ) ເພາະມີຄວາມໝາຍວ່າ 'ນາມທີ່ທົ່ວໄປແກ່ສັບພະສິ່ງທັງປວງ', ເຊິ່ງມີຈໍານວນ ໒໗ ສັບ.


Tesu kānici rūpehi, sesāññehi ca yujjare;

Kānici pana saheva, etesaṃ lakkhaṇaṃ idaṃ.

In 1694, there are some words: 'tesu kānici rūpehi...' -> 'ໃນສັບພະນາມເຫຼົ່ານັ້ນ ບາງສັບຍ່ອມປະກອບດ້ວຍຮູບ ແລະດ້ວຍສັບທີ່ເຫຼືອອື່ນໆ; ແຕ່ບາງສັບຍ່ອມປະກອບຮ່ວມກັນ, ນີ້ຄືລັກສະນະຂອງສັບພະນາມເຫຼົ່ານັ້ນ.'


Etasmā lakkhaṇā muttaṃ, na padaṃ sabbanāmikaṃ;

Tasmātītādayo saddā, guṇanāmāni vuccare.

ບົດໃດທີ່ພົ້ນຈາກລັກສະນະນີ້ ບົດນັ້ນບໍ່ຊື່ວ່າເປັນສັບພະນາມ; ເພາະສະນັ້ນ ສັບມີອາທິວ່າ 'atīta' (ອະດີດ) ຈຶ່ງຮຽກວ່າ ຄຸນນາມ.


Sabbanāmāni nāma – sabba katara katama ubhaya itaraañña aññatara aññatama pubba para apara dakkhiṇa uttara adharayata eta ima amukiṃ eka ubha dviti catu tumha amha iccetāni sattavīsa.

ສັບພະນາມ ຄື: sabba (ທັງປວງ), katara (ໃດ), katama (ໃດ), ubhaya (ທັງສອງ), itara (ນອກນີ້), añña (ອື່ນ), aññatara (ໃດໜຶ່ງ), aññatama (ໃດໜຶ່ງ), pubba (ກ່ອນ, ຕາເວັນອອກ), para (ອື່ນ, ເບື້ອງໜ້າ), apara (ອື່ນອີກ, ຕາເວັນຕົກ), dakkhiṇa (ຂວາ, ໃຕ້), uttara (ເໜືອ, ເບື້ອງບົນ), adhara (ພາຍໃຕ້), ya (ໃດ), ta (ນັ້ນ), eta (ນັ້ນ, ນີ້), ima (ນີ້), amu (ໂນ້ນ), kiṃ (ຫຍັງ, ໃຜ), eka (ໜຶ່ງ), ubha (ທັງສອງ), dvi (ສອງ), ti (ສາມ), catu (ສີ່), tumha (ທ່ານ), amha (ຂ້າພະເຈົ້າ) ເຫຼົ່ານີ້ທັງໝົດມີ ໒໗ ສັບ.


Etesu sabbasaddo sakalattho, so ca sabbasabbādivasena ñeyyo. Katara katamasaddā pucchanatthā. Ubhayasaddo dviavayavasamudāyavacano. Itarasaddo vuttapaṭiyogīvacano. Aññasaddo adhigatāparavacano. Aññatara aññatamasaddā aniyamatthā. Pubbādayo uttarapariyantā disākālādivavatthāvacanā. Tathā hi pubba [Pg.353] parā para dakkhiṇuttarasaddā pulliṅgatte yathārahaṃ kāladesādivacanā, itthiliṅgatte disādivacanā, napuṃsakaliṅgatte ṭhānādivacanā. Adharasaddopi heṭṭhimatthavācako vavatthāvacanoyeva, so ca tiliṅgo ‘‘adharo patto. Adharā araṇī, adharaṃ bhājana’’miti, yaṃsaddo aniyamattho. Taṃsaddo parammukhāvacano. Etasaddo samīpavacano. Imasaddo accantasamīpavacano. Amusaddo dūravacano. Kiṃsaddo pucchanattho. Ekasaddo saṅkhādivacano. Vuttañhi –

ໃນສັບພະນາມເຫຼົ່ານັ້ນ, 'sabba' ສັບ ມີອັດຖະວ່າ ທັງໝົດ (ທັງປວງ), ແລະສັບນັ້ນພຶງຊາບໂດຍອໍານາດແຫ່ງສັບພະທັງປວງເປັນຕົ້ນ. 'katara' ແລະ 'katama' ສັບ ມີອັດຖະໃນການຖາມ. 'ubhaya' ສັບ ກ່າວເຖິງການປະຊຸມກັນແຫ່ງສ່ວນປະກອບທັງສອງ. 'itara' ສັບ ກ່າວເຖິງສິ່ງທີ່ກົງກັນຂ້າມກັບສິ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວ. 'añña' ສັບ ກ່າວເຖິງສິ່ງອື່ນທີ່ໄດ້ຮັບແລ້ວ. 'aññatara' ແລະ 'aññatama' ສັບ ມີອັດຖະບໍ່ແນ່ນອນ. ສັບທັງຫຼາຍມີ 'pubba' ເປັນຕົ້ນ ຈົນເຖິງ 'uttara' ເປັນທີ່ສຸດ ກ່າວເຖິງການກໍານົດທິດແລະການເວລາເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ສັບວ່າ 'pubba, para, apara, dakkhiṇa, uttara' ເຫຼົ່ານີ້ ເມື່ອເປັນປຸລລິງ ຍ່ອມກ່າວເຖິງການເວລາແລະສະຖານທີ່ເປັນຕົ້ນຕາມສົມຄວນ, ເມື່ອເປັນອິດຖີລິງ ຍ່ອມgກ່າວເຖິງທິດເປັນຕົ້ນ, ເມື່ອເປັນນະປຸງສະກະລິງ ຍ່ອມgກ່າວເຖິງສະຖານທີ່ເປັນຕົ້ນ. ແມ່ນແຕ່ 'adhara' ສັບ ກໍກ່າວເຖິງອັດຖະເບື້ອງຕໍ່າ ເປັນຄໍາກໍານົດຄືກັນ, ແລະສັບນັ້ນມີສາມລິງ ເຊັ່ນ 'adharo patto' (ບາດໃບລຸ່ມ), 'adharā araṇī' (ໄມ້ສີໄຟອັນລຸ່ມ), 'adharaṃ bhājanaṃ' (ພາຊະນະອັນລຸ່ມ). 'ya' ສັບ ມີອັດຖະບໍ່ແນ່ນອນ. 'ta' ສັບ ກ່າວເຖິງສິ່ງທີ່ລັບຫຼັງ (ບຸກຄົນທີສາມ). 'eta' ສັບ ກ່າວເຖິງສິ່ງທີ່ຢູ່ໃກ້. 'ima' ສັບ ກ່າວເຖິງສິ່ງທີ່ຢູ່ໃກ້ທີ່ສຸດ. 'amu' ສັບ ກ່າວເຖິງສິ່ງທີ່ຢູ່ໄກ. 'kiṃ' ສັບ ມີອັດຖະໃນການຖາມ. 'eka' ສັບ ກ່າວເຖິງຈໍານວນ (ສັງຂະຍາ) ເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ —


Ekasaddo aññatthaseṭṭhaasahāyasaṅkhādīsu dissati. Tathā hesa ‘‘sassato attā ca loko ca, idameva saccaṃ moghamaññanti, ittheke abhivadantī’’tiādīsu aññatthe dissati. ‘‘Cetaso ekodibhāva’’ntiādīsu seṭṭhe. ‘‘Eko vūpakaṭṭho’’tiādīsu asahāye. ‘‘Ekova kho bhikkhave khaṇo ca samayo ca brahmacariyavāsāyā’’tiādīsu saṅkhāyanti.

'eka' ສັບ ຍ່ອມປາກົດໃນອັດຖະອື່ນ, ປະເສີດ, ບໍ່ມີເພື່ອນ (ຜູ້ດຽວ) ແລະຈໍານວນ (ສັງຂະຍາ) ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍວ່າ 'eka' ສັບນັ້ນ ຍ່ອມປາກົດໃນອັດຖະອື່ນ ໃນປະໂຫຍກມີອາທິວ່າ 'sassato attā ca loko ca, idameva saccaṃ moghamaññanti, ittheke abhivadanti' (ບາງພວກກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ ອັດຕາແລະໂລກທ່ຽງ, ນີ້ເທົ່ານັ້ນຈິງ ຄໍາອື່ນເປັນໂມຄະ). ປາກົດໃນອັດຖະວ່າ ປະເສີດ ໃນປະໂຫຍກມີອາທິວ່າ 'cetaso ekodibhāvaṃ' (ຄວາມມີທໍາອັນເອກອຸບັດຂຶ້ນໃນໃຈ). ປາກົດໃນອັດຖະວ່າ ບໍ່ມີເພື່ອນ ໃນປະໂຫຍກມີອາທິວ່າ 'eko vūpakaṭṭho' (ເປັນຜູ້ດຽວຫຼີກອອກແລ້ວ). ປາກົດໃນອັດຖະວ່າ ຈໍານວນ ໃນປະໂຫຍກມີອາທິວ່າ 'ekova kho bhikkhave khaṇo ca samayo ca brahmacariyavāsāya' (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຂະນະແລະສະໄໝເພື່ອການຢູ່ປະພຶດພົມມະຈັນ ມີພຽງໜຶ່ງດຽວເທົ່ານັ້ນ).


Yatthesa saṅkhāvacano, tatthekavacanantova. Ubhasaddo dvisaddapariyāyo. Dviticatusaddā saṅkhāvacanā, sabbakālaṃ bahuvacanantāva. Tumhasaddo yena katheti, tasmiṃ vattabbavacanaṃ. Amhasaddo attani vattabbavacanaṃ.

ໃນບ່ອນໃດທີ່ 'eka' ສັບນີ້ ກ່າວເຖິງຈໍານວນ, ໃນບ່ອນນັ້ນ ຍ່ອມມີແຕ່ເອກະວະຈະນະເທົ່ານັ້ນ. 'ubha' ສັບ ເປັນໄວພົດຂອງ 'dvi' ສັບ. 'dvi, ti, catu' ສັບ ກ່າວເຖິງຈໍານວນ, ຍ່ອມມີແຕ່ພະຫຸວະຈະນະຕະຫຼອດການ. 'tumha' ສັບ ເປັນຄໍາທີ່ພຶງgກ່າວກັບບຸກຄົນທີ່ກໍາລັງເວົ້ານໍາ (ບຸກຄົນທີສອງ). 'amha' ສັບ ເປັນຄໍາທີ່ພຶງgກ່າວເຖິງຕົນເອງ (ບຸກຄົນທີໜຶ່ງ).


Idāni tesaṃ nāmikapadamālaṃ kathayāma –

ບັດນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວຕາຕະລາງວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຂອງສັບພະນາມເຫຼົ່ານັ້ນ —


Sabbo, sabbe. Sabbaṃ, sabbe. Sabbena, sabbehi, sabbebhi. Sabbassa, sabbesaṃ, sabbesānaṃ. Sabbasmā, sabbamhā, sabbehi, sabbebhi. Sabbassa, sabbesaṃ, sabbesānaṃ. Sabbasmiṃ, sabbamhi, sabbesu. Bho sabba, bhavanto sabbe.

sabbo, sabbe. sabbaṃ, sabbe. sabbena, sabbehi, sabbebhi. sabbassa, sabbesaṃ, sabbesānaṃ. sabbasmā, sabbamhā, sabbehi, sabbebhi. sabbassa, sabbesaṃ, sabbesānaṃ. sabbasmiṃ, sabbamhi, sabbesu. bho sabba, bhavanto sabbe.


Tatra [Pg.354] ‘‘sabbo bhūto, sabbe bhūtā’’tiādinā, ‘‘sabbo puriso, sabbe purisā’’tiādinā ca nayena sabbāni pulliṅganāmehi saddhiṃ yojetabbāni. Yāni pana yamakamahātherena punnapuṃsakavisaye sabba katara katamādīnaṃ aññānipi rūpāni vuttāni. Taṃ yathā?

ໃນຕາຕະລາງວິພັດນາມນັ້ນ ພຶງປະກອບສັບພະນາມທັງໝົດຮ່ວມກັບປຸລລິງນາມ ໂດຍເນຍະມີອາທິວ່າ 'sabbo bhūto, sabbe bhūtā' (ສັດທັງປວງ, ສັດທັງຫຼາຍທັງປວງ), 'sabbo puriso, sabbe purisā' (ບຸລຸດທັງປວງ, ບຸລຸດທັງຫຼາຍທັງປວງ). ສ່ວນຮູບອື່ນໆ ຂອງ 'sabba, katara, katama' ເປັນຕົ້ນ ໃນວິໄສແຫ່ງປຸລລິງແລະນະປຸງສະກະລິງ ທີ່ພະມະຫາເຖຣະຍະມະກະກ່າວໄວ້ແລ້ວ, ເປັນແנວໃດ?


‘‘Sabbā’’ iccādikaṃ rūpaṃ, nissakke bhummake pana;

‘‘Sabbe’’ iccādikaṃ rūpaṃ, yamakena pakāsitaṃ.

ຮູບມີອາທິວ່າ 'sabbā' ໃນອະປາດານະວິພັດ (ນິສສັກກະ), ແລະຮູບວ່າ 'sabbe' ໃນສັດຕະມີວິພັດ (ພູມມະກະ) ພະມະຫາເຖຣະຍະມະກະໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວ.


Tañce upaparikkhitvā, yuttaṃ gaṇhantu yogino;

Sabbanāmikarūpañhi, vividhaṃ dubbudhaṃ yato.

ຜູ້ບໍາເພັນພຽນ (ໂຍຄີ) ພິຈາລະນາຮູບນັ້ນແລ້ວ ພຶງຖືເອົາຮູບທີ່ສົມຄວນ; ເພາະວ່າ ຮູບຂອງສັບພະນາມ ຍ່ອມມີຫຼາກຫຼາຍ ແລະເຂົ້າໃຈໄດ້ຍາກ.


Sabbā, sabbā, sabbāyo. Sabbaṃ, sabbā, sabbāyo. Sabbāya, sabbassā, sabbāhi, sabbābhi. Sabbāya, sabbassā, sabbāsaṃ. Sabbāya, sabbassā, sabbāhi, sabbābhi. Sabbāya, sabbassā, sabbāsaṃ. Sabbāyaṃ, sabbassā, sabbassaṃ, sabbāsu. Bhoti sabbe, bhotiyo sabbā, sabbāyo. Itthiliṅgatte nāmikapadamālā.

sabbā, sabbā, sabbāyo. sabbaṃ, sabbā, sabbāyo. sabbāya, sabbassā, sabbāhi, sabbābhi. sabbāya, sabbassā, sabbāsaṃ. sabbāya, sabbassā, sabbāhi, sabbābhi. sabbāya, sabbassā, sabbāsaṃ. sabbāyaṃ, sabbassā, sabbassaṃ, sabbāsu. bhoti sabbe, bhotiyo sabbā, sabbāyo. ນີ້ຄືຕາຕະລາງວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ໃນອິດຖີລິງ.


Ettha ‘‘sabbā bhāvikā, sabbā bhāvikāyo’’ti, ‘‘sabbā kaññā, sabbā kaññāyo’’ti ca ādinā itthiliṅgasabbanāmāni sabbehi itthiliṅgehi saddhiṃ yojetabbāni. Ettha ca ‘‘sabbassā’’ti padaṃ tatiyācatutthīpañcamīchaṭṭhīsattamīvasena pañcadhā vibhattaṃ ‘‘tassā kumārikāya saddhi’’nti karaṇappayogādidassanato. Sabbassā kaññāya kataṃ. Sabbassā kaññāya deti. Ayaṃ kaññā sabbassā kaññāya hīnā virūpā. Ayaṃ kaññā sabbassā kaññāya uttamā abhirūpā. Sabbassā kaññāya apeti, sabbassā kaññāya dhanaṃ. Sabbassā kaññāya patiṭṭhitaṃ.

ໃນຕາຕະລາງວິພັດນາມນີ້ ພຶງປະກອບອິດຖີລິງສັບພະນາມຮ່ວມກັບອິດຖີລິງທັງໝົດ ໂດຍເນຍະມີອາທິວ່າ 'sabbā bhāvikā, sabbā bhāvikāyo' (ຍິງຜູ້ຈະເລີນທັງປວງ, ຍິງຜູ້ຈະເລີນທັງຫຼາຍທັງປວງ), 'sabbā kaññā, sabbā kaññāyo' (ນາງກັນຍາທັງປວງ, นາງກັນຍາທັງຫຼາຍທັງປວງ). ແລະໃນທີ່ນີ້ ບົດວ່າ 'sabbassā' ຍ່ອມແບ່ງອອກເປັນ ໕ ຢ່າງ ໂດຍອໍານາດແຫ່ງຕະຕິຍາວິພັດ, ຈະຕຸດຖີວິພັດ, ປັນຈະມີວິພັດ, ຈະຖີວິພັດ ແລະສັດຕະມີວິພັດ ເພາະເຫັນການໃຊ້ໃນກະລານະວິພັດເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນ 'tassā kumārikāya saddhiṃ' (ຮ່ວມກັບກຸມານີຜູ້ນັ້ນ). 'sabbassā kaññāya kataṃ' (ອັນນາງກັນຍາທັງປວງເຮັດແລ້ວ). 'sabbassā kaññāya deti' (ຍ່ອມໃຫ້ແກ່ນາງກັນຍາທັງປວງ). 'ayaṃ kaññā sabbassā kaññāya hīnā virūpā' (ນາງກັນຍານີ້ ເປັນຜູ້ຕໍ່າຊ້າ ມີຮູບຊົ່ວ ກວ່ານາງກັນຍາທັງປວງ). 'ayaṃ kaññā sabbassā kaññāya uttamā abhirūpā' (ນາງກັນຍານີ້ ເປັນຜູ້ເລີດ ມີຮູບງາມ ກວ່ານາງກັນຍາທັງປວງ). 'sabbassā kaññāya apeti' (ຍ່ອມຫຼີກໄປຈາກນາງກັນຍາທັງປວງ), 'sabbassā kaññāya dhanaṃ' (ຊັບຂອງນາງກັນຍາທັງປວງ). 'sabbassā kaññāya patiṭṭhitaṃ' (ຕັ້ງຢູ່ແລ້ວໃນນາງກັນຍາທັງປວງ).


Sabbaṃ, sabbāni. Sabbaṃ, sabbāni. Sabbena, sabbehi, sabbebhi. Sabbassa, sabbesaṃ, sabbesānaṃ. Sabbasmā, sabbamhā, sabbehi, sabbebhi[Pg.355]. Sabbassa, sabbesaṃ, sabbesānaṃ. Sabbasmiṃ, sabbamhi, sabbesu. Bho sabba, bhavanto sabbāni. Napuṃsakaliṅgatte nāmikapadamālā.

sabbaṃ, sabbāni. sabbaṃ, sabbāni. sabbena, sabbehi, sabbebhi. sabbassa, sabbesaṃ, sabbesānaṃ. sabbasmā, sabbamhā, sabbehi, sabbebhi. sabbassa, sabbesaṃ, sabbesānaṃ. sabbasmiṃ, sabbamhi, sabbesu. bho sabba, bhavanto sabbāni. ນີ້ຄືຕາຕະລາງວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ໃນນະປຸງສະກະລິງ.


Ettha ‘‘sabbaṃ bhūtaṃ, sabbāni bhūtāni. Sabbaṃ cittaṃ, sabbāni cittānī’’ti ca ādinā napuṃsakaliṅgasabbanāmāni sabbehi napuṃsakaliṅgehi saddhiṃ yojetabbāni. Evaṃ sabbasaddassa liṅgattayavasena padamālā bhavati.

ໃນຕາຕະລາງວິພັດນາມນີ້ ພຶງປະກອບນະປຸງສະກະລິງສັບພະນາມຮ່ວມກັບນະປຸງສະກະລິງທັງໝົດ ໂດຍເນຍະມີອາທິວ່າ 'sabbaṃ bhūtaṃ, sabbāni bhūtāni' (ສິ່ງຂອງທັງປວງ, ສິ່ງຂອງທັງຫຼາຍທັງປວງ), 'sabbaṃ cittaṃ, sabbāni cittāni' (ຈິດທັງປວງ, ຈິດທັງຫຼາຍທັງປວງ). ຕາຕະລາງວິພັດ (ປະທະມາລາ) ຂອງ 'sabba' ສັບ ໂດຍອໍານາດແຫ່ງສາມລິງ ຍ່ອມມີດ້ວຍປະການສະນີ.


Idānissa parapadena saddhiṃ samāso veditabbo ‘‘sabbasādhāraṇo sabbaverī’’iti. Tattha sabbesaṃ sādhāraṇo sabbasādhāraṇo. Sabbesaṃ verī, sabbe vā verino yassa soyaṃ sabbaverīti samāsaviggaho. Yathā pana sabbasaddassa padamālā liṅgattayavasena yojitā, evaṃ katarasaddādīnampi adharasaddapariyantānaṃ yojetabbā.

ບັດນີ້ ພຶງຊາບສະມາດຂອງສັບພະນາມນັ້ນຮ່ວມກັບບົດອື່ນ ເຊັ່ນ 'sabbasādhāraṇo' (ທົ່ວໄປແກ່ທັງປວງ), 'sabbaverī' (ມີເວນກັບທັງປວງ). ໃນສອງບົດນັ້ນ ບົດວ່າ 'sabbasādhāraṇo' ວິເຄາະວ່າ 'sabbesaṃ sādhāraṇo' (ທົ່ວໄປແກ່ຊົນທັງປວງ). ບົດວ່າ 'sabbaverī' ວິເຄາະວ່າ 'sabbesaṃ verī' (ມີເວນກັບຊົນທັງປວງ) ຫຼື 'sabbe vā verino yassa so' (ຊົນທັງປວງເປັນເວນຂອງບຸກຄົນໃດ ບຸກຄົນນັ້ນ). ອະນຶ່ງ ຕາຕະລາງວິພັດ (ປະທະມາລາ) ຂອງ 'sabba' ສັບ ປະກອບໄວ້ໂດຍອໍານາດແຫ່ງສາມລິງຢ່າງໃດ, ຕາຕະລາງວິພັດຂອງສັບມີ 'katara' ເປັນຕົ້ນ ຈົນເຖິງ 'adhara' ສັບ ເປັນທີ່ສຸດ ກໍພຶງປະກອບຢ່າງນັ້ນ.


Tatrāyaṃ ubhayasaddavajjito pulliṅgapeyyālo –

ໃນຕາຕະລາງວິພັດນັ້ນ ນີ້ຄືໄປຍານໃຫຍ່ (ຄໍາຫຍໍ້) ໃນປຸລລິງ ທີ່ເວັ້ນ 'ubhaya' ສັບ —


Kataro, katare. Kataraṃ…pe… bho katara, bhavanto katare. Katamo, katame. Itaro, itare. Añño, aññe. Aññataro, aññatare. Aññatamo, aññatame. Pubbo, pubbe. Paro, pare. Aparo, apare. Dakkhiṇo, dakkhiṇe. Uttaro, uttare. Adharo, adhare…pe… bho adhara, bhavanto adhareti.

kataro, katare. kataraṃ... ລະ... bho katara, bhavanto katare. katamo, katame. itaro, itare. añño, aññe. aññataro, aññatare. aññatamo, aññatame. pubbo, pubbe. paro, pare. aparo, apare. dakkhiṇo, dakkhiṇe. uttaro, uttare. adharo, adhare... ລະ... bho adhara, bhavanto adhare.


Ayaṃ pana ubhayasaddasahito napuṃsakaliṅgapeyyālo –

ສ່ວນນີ້ຄືໄປຍານໃຫຍ່ (ຄໍາຫຍໍ້) ໃນນະປຸງສະກະລິງ ທີ່ຮ່ວມກັບ 'ubhaya' ສັບ —


Kataraṃ, katarāni. Kataraṃ…pe… bho katara, bhavanto katarāni. Katamaṃ. Ubhayaṃ. Itaraṃ. Aññaṃ. Aññataraṃ. Aññatamaṃ. Pubbaṃ. Paraṃ. Aparaṃ. Dakkhiṇaṃ. Uttaraṃ. Adharaṃ, adharāni. Adharaṃ…pe… bho adhara, bhavanto adharānīti.

kataraṃ, katarāni. kataraṃ... ລະ... bho katara, bhavanto katarāni. katamaṃ. ubhayaṃ. itaraṃ. aññaṃ. aññataraṃ. aññatamaṃ. pubbaṃ. paraṃ. aparaṃ. dakkhiṇaṃ. uttaraṃ. adharaṃ, adharāni. adharaṃ... ລະ... bho adhara, bhavanto adharāni.


Idāni [Pg.356] punnapuṃsakaliṅgānaṃ parasaddādīnaṃ rūpantaraniddeso vuccati. Kaccāyanasmiñhi ‘‘purisā’’ti viya ‘‘parā’’ti paṭhamābahuvacanaṃ dissati. Evarūpo nayo aparasabbakatarādīsu aññatamapariyosānesu navasu appasiddho, labbhamāno pubbadakkhiṇuttarādharesu catūsu labbheyya. Tathā ‘‘purise’’ti viya pāḷiādīsu ‘‘pubbe’’ti saccasaṅkhepe ‘‘itare’’ti, kaccāyane ca ‘‘pare’’ti sattamīekavacanaṃ dissati. Evarūpo nayo sabba aññasaddesu appasiddho, labbhamāno katarakatamādīsu sesesu adharapariyosānesu dvādasasu labbheyya. Tathā ‘‘purisā’’ti viya sabbā katarā iccādi pañcamīekavacananayo pāḷiādīsu appasiddho. Evaṃ santepi ayaṃ nayo punappunaṃ upaparikkhitvā yutto ce, gahetabbo.

ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງການສະແດງຮູບອື່ນຂອງສັບມີ 'para' ສັບ ເປັນຕົ້ນ ໃນປຸລລິງແລະນະປຸງສະກະລິງ. ດ້ວຍວ່າ ໃນຄໍາພີກັດຈາຍະນະ ຍ່ອມປາກົດປະຖົມມາວິພັດ ພະຫຸວະຈະນະ ເປັນ 'parā' ເໝືອນກັບ 'purisā'. ເນຍະທີ່ມີຮູບຢ່າງນີ້ ບໍ່ປາກົດໃນສັບ ໙ ສັບ ມີ 'apara, sabba, katara' ເປັນຕົ້ນ ຈົນເຖິງ 'aññatama' ເປັນທີ່ສຸດ, ແຕ່ເມື່ອມີຢູ່ ກໍພຶງໄດ້ໃນສັບ ໔ ສັບ ມີ 'pubba, dakkhiṇa, uttara, adhara'. ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນພະບາລີເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມປາກົດສັດຕະມີວິພັດ ເອກະວະຈະນະ ເປັນ 'pubbe' ເໝືອນກັບ 'purise', ໃນຄໍາພີສັດຈະສັງເຂບ ປາກົດເປັນ 'itare', ແລະໃນຄໍາພີກັດຈາຍະນະ ປາກົດເປັນ 'pare'. ເນຍະທີ່ມີຮູບຢ່າງນີ້ ບໍ່ປາກົດໃນ 'sabba' ແລະ 'añña' ສັບ, ແຕ່ເມື່ອມີຢູ່ ກໍພຶງໄດ້ໃນສັບທີ່ເຫຼືອ ໑໒ ສັບ ມີ 'katara, katama' ເປັນຕົ້ນ ຈົນເຖິງ 'adhara' ເປັນທີ່ສຸດ. ອີກປະການໜຶ່ງ ເນຍະແຫ່ງປັນຈະມີວິພັດ ເອກະວະຈະນະ ເປັນ 'sabbā, katarā' ເປັນຕົ້ນ ເໝືອນກັບ 'purisā' ກໍປາກົດໃນພະບາລີເປັນຕົ້ນ. ເຖິງແມ່ນເປັນຢ່າງນັ້ນ ເນຍະນີ້ ພິຈາລະນາຊໍ້າໆ ແລ້ວ ຫາກສົມຄວນ ກໍພຶງຖືເອົາເທີ້ນ.


Ayaṃ pana ubhayasaddasahito itthiliṅgapeyyālo –

ສ່ວນນີ້ຄືໄປຍານໃຫຍ່ (ຄໍາຫຍໍ້) ໃນອິດຖີລິງ ທີ່ຮ່ວມກັບ 'ubhaya' ສັບ —


Katarā, katarā, katarāyo. Kataraṃ…pe… bhoti katare, bhotiyo katarā, katarāyo. Katamā. Ubhayā. Itarā. Aññatarā. Aññatamā. Pubbā. Parā. Aparā. Dakkhiṇā. Uttarā. Adharā, adharā, adharāyo. Adharaṃ…pe… bhoti adhare, bhotiyo adharā, adharāyoti.

katarā, katarā, katarāyo. kataraṃ... ລະ... bhoti katare, bhotiyo katarā, katarāyo. katamā. ubhayā. itarā. aññatarā. aññatamā. pubbā. parā. aparā. dakkhiṇā. uttarā. adharā, adharā, adharāyo. adharaṃ... ລະ... bhoti adhare, bhotiyo adharā, adharāyo.


Yasmā panetesu itara añña aññatara aññatamānaṃ pāḷiyādīsu ‘‘itarissā’’tiādidassanato koci bhedo vattabbo[Pg.357], tasmā catutthīchaṭṭhīnaṃ ekavacanaṭṭhāne ‘‘itarissā, itarāya, aññissā, aññāya. Aññatarissā, aññatarāya, aññatamissā, aññatamāyā’’ti yojetabbaṃ. Tathā tatiyāpañcamīnamekavacanaṭṭhāne ‘‘tassā kumārikāya saddhiṃ. Kassāhaṃ kena hāyāmī’’ti karaṇanissakkappayogadassanato sattamiyā panekavacanaṭṭhāne ‘‘itarissā, itarissaṃ, itarāya, itarāyaṃ, aññissā, aññissaṃ, aññāya, aññāyaṃ, aññatarissā, aññatarissaṃ, aññatarāya, aññatarāyaṃ, aññatamissā, aññatamissaṃ, aññatamāya, aññatamāya’’nti yojetabbaṃ ‘‘aññataro bhikkhu aññatarissā itthiyā paṭibaddhacitto hotī’’ti pāḷidassanato.

ແຕ່ເພາະວ່າ ໃນບັນດາສັບເຫຼົ່ານີ້ ຄື ອິຕຣະ, ອັນຍະ, ອັນຍະຕະຣະ, ອັນຍະຕະມະ ເຫຼົ່ານີ້ ຄວນກ່າວເຖິງຄວາມແຕກຕ່າງກັນບາງຢ່າງ ເພາະປາກົດໃນພຣະບາລີເປັນຕົ້ນວ່າ “itarissā” ດັ່ງນັ້ນ ໃນຕຳແໜ່ງເອກະວະຈະນະຂອງຈະຕຸດຖີ ແລະ ສັດຖີວິບັດ ພຶງປະກອບວ່າ “itarissā, itarāya, aññissā, aññāya. Aññatarissā, aññatarāya, aññatamissā, aññatamāyā”. ເຊັ່ນດຽວກັນ ໃນຕຳແໜ່ງເອກະວະຈະນະຂອງຕະຕິຍາ ແລະ ປັນຈະມີວິບັດ ເພາະປາກົດການໃຊ້ໃນອັດກະຣະນະ (ເຄື່ອງມື) ແລະ ນິດສັກກະ (ແດນຫຼີກອອກ) ວ່າ “tassā kumārikāya saddhiṃ” (ກັບດ້ວຍກຸມາຣີຜູ້ນັ້ນ), “kassāhaṃ kena hāyāmī” (ຂ້າພະເຈົ້າຈະເສື່ອມຈາກໃຜ ດ້ວຍເຫດໃດ). ສ່ວນໃນຕຳແໜ່ງເອກະວະຈະນະຂອງສັດຕະມີວິບັດ ພຶງປະກອບວ່າ “itarissā, itarissaṃ, itarāya, itarāyaṃ, aññissā, aññissaṃ, aññāya, aññāyaṃ, aññatarissā, aññatarissaṃ, aññatarāya, aññatarāyaṃ, aññatamissā, aññatamissaṃ, aññatamāya, aññatamāya” ເພາະປາກົດໃນພຣະບາລີວ່າ “aññataro bhikkhu aññatarissā itthiyā paṭibaddhacitto hotī” (ພິກຂຸຮູບໃດຮູບໜຶ່ງ ເປັນຜູ້ມີຈິດຜູກພັນໃນສະຕີຄົນໃດຄົນໜຶ່ງ).


Tatra sabbasaddo sabbasabbaṃ, padesasabbaṃ, āyatanasabbaṃ, sakkāyasabbanti catūsu visayesu diṭṭhappayogo. Tathā hesa ‘‘sabbe dhammā sabbākārena buddhassa bhagavato ñāṇamukhe āpāthamāgacchantī’’tiādīsu sabbasabbasmiṃ āgato. ‘‘Sabbesaṃ vo sāriputtā subhāsitaṃ pariyāyenā’’tiādīsu padesasabbasmiṃ. ‘‘Sabbaṃ vo bhikkhave desessāmi, taṃ suṇātha sādhukaṃ manasi karotha, bhāsissāmi…pe… katamañca bhikkhave sabbaṃ cakkhuñceva rūpā ca…pe… mano ceva dhammā cā’’ti ettha āyatanasabbasmiṃ. ‘‘Sabbaṃ sabbato sañjānātī’’tiādīsu sakkāyasabbasmiṃ. Tattha sabbasabbasmiṃ āgato nippadeso, itaresu tīsu sappadesoti veditabbo. Iccevaṃ –

ໃນບັນດາສັບເຫຼົ່ານັ້ນ ສັບວ່າ “ສັບພະ” (ທັງປວງ) ປາກົດການໃຊ້ໃນ 4 ຂອບເຂດ (ວິໄສ) ຄື: ສັບພະສັບພະ (ທັງປວງໂດຍປະການທັງປວງ), ປະເທສະສັບພະ (ທັງປວງບາງສ່ວນ), ອາຍະຕະນະສັບພະ (ທັງປວງຄືອາຍະຕະນະ), ແລະ ສັກກາຍະສັບພະ (ທັງປວງຄືສັກກາຍະ). ດ້ວຍວ່າ ສັບພະສັບນັ້ນ ມາໃນອັດ ສັບພະສັບພະ ໃນພຣະບາລີເປັນຕົ້ນວ່າ “sabbe dhammā sabbākārena buddhassa bhagavato ñāṇamukhe āpāthamāgacchantī” (ທຳທັງປວງ ຍ່ອມມາສູ່ຄອງແຫ່ງພຣະຢານຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ໂດຍອາການທັງປວງ). ມາໃນອັດ ປະເທສະສັບພະ ໃນພຣະບາລີເປັນຕົ້ນວ່າ “sabbesaṃ vo sāriputtā subhāsitaṃ pariyāyenā” (ດູກ່ອນສາຣີບຸດ ຄຳສຸພາສິດຂອງພວກທ່ານທັງໝົດ ແມ່ນມີເຫດຜົນໂດຍປະຍາຍ). ມາໃນອັດ ອາຍະຕະນະສັບພະ ໃນພຣະບາລີນີ້ວ່າ “sabbaṃ vo bhikkhave desessāmi, taṃ suṇātha sādhukaṃ manasi karotha, bhāsissāmi…pe… katamañca bhikkhave sabbaṃ cakkhuñceva rūpā ca…pe… mano ceva dhammā cā” (ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາຈັກສະແດງສິ່ງທັງປວງແກ່ພວກເທີ ພວກເທີຈົ່ງຟັງສິ່ງນັ້ນ ຈົ່ງມະນະສິການໃຫ້ດີ ເຮົາຈັກກ່າວ... ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ກໍສິ່ງທັງປວງນັ້ນແມ່ນຫຍັງ ຄື ຈັກຂຸແລະຮູບ... ມະໂນແລະທຳ). ມາໃນອັດ ສັກກາຍະສັບພະ ໃນພຣະບາລີເປັນຕົ້ນວ່າ “sabbaṃ sabbato sañjānātī” (ຍ່ອມຮູ້ຍິ່ງຊຶ່ງສິ່ງທັງປວງ ໂດຍຄວາມເປັນສິ່ງທັງປວງ). ໃນບັນດາອັດເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງຊາບວ່າ ສັບພະສັບທີ່ມາໃນອັດ ສັບພະສັບພະ ເປັນນິບປະເທສະ (ບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ), ສ່ວນໃນ 3 ອັດທີ່ເຫຼືອ ເປັນສັບປະເທສະ (ມີສ່ວນເຫຼືອ). ດັ່ງນີ້—


Sabbasabbapadesesu[Pg.358], atho āyatanepi ca;

Sakkāye cāti catūsu, sabbasaddo pavattati.

ສັບວ່າ “ສັບພະ” ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດທັງ 4 ຄື: ສັບພະສັບພະ, ປະເທສະສັບພະ, ອາຍະຕະນະສັບພະ, ແລະ ສັກກາຍະສັບພະ.


Katara katamasaddesu katarasaddo appesu ekaṃ vā dve vā tīṇi vā bhiyyo vā appamupādāya vattati. Katamasaddo bahūsu ekaṃ vā dve vā tīṇi vā bahuṃ vā upādāya vattati. Katarasaddo hi appavisayo, katamasaddo bahuvisayo. Tatrime payogā ‘‘katarena maggena gantabbaṃ. Samuddo kataro ayaṃ. Katamo tasmiṃ samaye phasso hoti. Katame dhammā kusalā. Disā catasso vidisā catasso, uddhaṃ adho dasa disatā, imāyo, katamaṃ disaṃ tiṭṭhati nāgarājā’’. Iccevamādayo bhavanti. Ubhayo. Ubhayaṃ. Ubhayo. Ubhayena. Sesaṃ pulliṅge sabbasaddasamaṃ. Ubhayo janā tiṭṭhanti. Ubhayo jane passati. Yathā ubho puttā. Ubho putteti. ‘‘Ubhayo’’ti hi padaṃ ‘‘ubho’’ti padamiva bahuvacanantabhāvena pasiddhaṃ, na tvekavacanantabhāvena. Ettha hi –

ໃນບັນດາສັບວ່າ ກະຕະຣະ ແລະ ກະຕະມະ, ສັບວ່າ “ກະຕະຣະ” ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍອາໄສສິ່ງໜ້ອຍ ຄື ໜຶ່ງ ຫຼື ສອງ ຫຼື ສາມ ຫຼື ຫຼາຍກວ່ານັ້ນເລັກນ້ອຍ. ສັບວ່າ “ກະຕະມະ” ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍອາໄສສິ່ງຫຼາຍ ຄື ໜຶ່ງ ຫຼື ສອງ ຫຼື ສາມ ຫຼື ຫຼາຍ. ດ້ວຍວ່າ ກະຕະຣະສັບ ມີຂອບເຂດນ້ອຍ (ອັບປະວິໄສ), ກະຕະມະສັບ ມີຂອບເຂດຫຼາຍ (ພະຫຸວິໄສ). ໃນສັບທັງສອງນັ້ນ ມີຕົວຢ່າງການໃຊ້ດັ່ງນີ້: “katarena maggena gantabbaṃ” (ຄວນໄປດ້ວຍທາງໃດ), “samuddo kataro ayaṃ” (ມະຫາສະໝຸດນີ້ແມ່ນແຫ່ງໃດ), “katamo tasmiṃ samaye phasso hoti” (ຜັດສະໃນສະໄໝນັ້ນແມ່ນຫຍັງ), “katame dhammā kusalā” (ທຳເຫຼົ່າໃດເປັນກຸສົນ), “disā catasso vidisā catasso, uddhaṃ adho dasa disatā, imāyo, katamaṃ disaṃ tiṭṭhati nāgarājā” (ທິດໃຫຍ່ສີ່ ທິດນ້ອຍສີ່ ເບື້ອງເທິງ ເບື້ອງລຸ່ມ ລວມເປັນສິບທິດເຫຼົ່ານີ້ ພະຍານາກສະຖິດຢູ່ທິດໃດ). ຕົວຢ່າງເຫຼົ່ານີ້ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີ. ສ່ວນສັບວ່າ ອຸພະຍະ (ທັງສອງ) ມີຮູບເປັນ: Ubhayo, Ubhayaṃ, Ubhayo, Ubhayena. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃນປຸລລິງ ຄືກັນກັບ ສັບພະສັບ. ເຊັ່ນ: “ubhayo janā tiṭṭhanti” (ຊົນທັງສອງຍ່ອມຢືນຢູ່), “ubhayo jane passati” (ຍ່ອມເຫັນຊົນທັງສອງ). ເໝືອນກັບ “ubho puttā” (ບຸດທັງສອງ), “ubho putte” (ຊຶ່ງບຸດທັງສອງ). ເພາະວ່າ ບົດວ່າ “ubhayo” ນີ້ ຍ່ອມປາກົດໂດຍຄວາມເປັນບົດມີພະຫຸວະຈະນະເປັນທີ່ສຸດ ເໝືອນກັບບົດວ່າ “ubho”, ແຕ່ບໍ່ແມ່ນໂດຍຄວາມເປັນບົດມີເອກະວະຈະນະເປັນທີ່ສຸດ. ເພາະວ່າ ໃນທີ່ນີ້—


‘‘Ekarattena ubhayo, tuvañca dhanusekha ca;

Annamevābhinandanti, ubhayo devamānusā’’

“ພາຍໃນຄືນດຽວ ທັງສອງຄົນ ຄື ທ່ານ ແລະ ຜູ້ເຝິກຫັດຍິງທະນູ, ທັງເທວະດາ ແລະ ມະນຸດທັງສອງ ຕ່າງກໍຍິນດີໃນອາຫານນັ້ນເອງ”


‘‘Ubhayo te pitābhātaro’’ti tadatthasādhakāni nidassanapadāni veditabbāni. Yadā panāyasmanto ‘‘ubhayo’’ti ekavacanantaṃ passeyyātha, tadā sādhukaṃ manasi karotha. Ko hi samattho anantanayapaṭimaṇḍite sāṭṭhakathe tepiṭake jinasāsane niravasesato nayaṃ daṭṭhuṃ [Pg.359] dassetuñca aññatra āgamādhigamasampannena pabhinnapaṭisambhidena. Idañcetthupalakkhitabbaṃ –

ພຶງຊາບຕົວຢ່າງບົດທີ່ສະແດງອັດນັ້ນ ດັ່ງນີ້: “ubhayo te pitābhātaro” (ທັງສອງຄົນນັ້ນ ຄື ບິດາ ແລະ ພີ່ຊາຍນ້ອງຊາຍຂອງເຈົ້າ). ແຕ່ເມື່ອທ່ານຜູ້ມີອາຍຸທັງຫຼາຍ ໄດ້ເຫັນບົດວ່າ “ubhayo” ທີ່ມີເອກະວະຈະນະເປັນທີ່ສຸດ, ເມື່ອນັ້ນ ພຶງມະນະສິການໃຫ້ດີ. ເພາະວ່າ ໃຜເລົ່າຈະສາມາດເຫັນ ແລະ ສະແດງແນວທາງໄດ້ຢ່າງບໍ່ມີສ່ວນເຫຼືອ ໃນພຣະຊິນະສາສະໜາ ອັນປະດັບດ້ວຍແນວທາງອັນຫາທີ່ສຸດບໍ່ໄດ້ ພ້ອມທັງອັດຖະກະຖາ ແລະ ພຣະໄຕປິດົກ, ນອກຈາກຜູ້ທີ່ເຖິງພ້ອມດ້ວຍຄຳພີ (ອາຄົມ) ແລະ ຄຸນວິເສດທີ່ບັນລຸ (ອະທິຄົມ) ຜູ້ມີປະຕິສຳພິທາອັນແຕກສານແລ້ວ. ແລະ ສິ່ງນີ້ ພຶງກຳນົດໝາຍໄວ້ໃນທີ່ນີ້—


Aññasaddo pubbasaddo, dakkhiṇo cuttaro paro;

Sabbanāmesu gayhanti, asabbanāmikesupi.

ອັນຍະສັບ, ປຸບພະສັບ, ທັກຂິນະສັບ, ອຸດຕະຣะສັບ, ແລະ ປະຣະສັບ ຍ່ອມຖືກຖືເອົາໃນບັນດາສັບພະນາມ ແລະ ໃນບັນດາອະສັບພະນາມ (ນາມແທ້) ນຳອີກ.


Etesañhi sabbanāmesu saṅgaho vibhāvitova.

ເພາະວ່າ ການສົງເຄາະສັບເຫຼົ່ານີ້ ເຂົ້າໃນບັນດາສັບພະນາມ ແມ່ນໄດ້ສະແດງໃຫ້ຈະແຈ້ງແລ້ວ.


Idāni asabbanāmesu saṅgaho vuccate – tattha aññasaddo tāva yadā bālavācako, tadā sabbanāmaṃ nāma na hoti. Asabbanāmattā ca sabbathāpi purisa kaññā cittanayeneva yojetabbo. Tathā hi na jānātīti añño, bālo puriso. Na jānātīti aññā, bālā itthī. Na jānātīti aññaṃ, bālaṃ kulanti vacanattho. Evaṃ viditvā pulliṅgaṭṭhāne ‘‘añño, aññā. Aññaṃ, aññe’’tiādinā purisanayeneva nāmikapadamālā yojetabbā. Itthiliṅgaṭṭhāne ‘‘aññā, aññā, aññāyo’’tiādinā kaññānayeneva, napuṃsakaliṅgaṭṭhāne ‘‘aññaṃ, aññānī’’tiādinā cittanayeneva yojetabbā.

ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງການສົງເຄາະເຂົ້າໃນອະສັບພະນາມ: ໃນບັນດາສັບເຫຼົ່ານັ້ນ ກ່ອນອື່ນໝົດ ອັນຍະສັບ ເມື່ອເປັນສັບກ່າວເຖິງຄົນພານ (ຄົນເຂົາ) ຍ່ອມບໍ່ຊື່ວ່າເປັນສັບພະນາມ. ແລະ ເພາະຄວາມເປັນອະສັບພະນາມ ພຶງປະກອບຕາມແນວທາງຂອງ ປຸຣິສະ, ກັນຍາ, ແລະ ຈິດຕະ ໂດຍປະການທັງປວງ. ດ້ວຍວ່າ ມີວິເຄາະວ່າ: “na jānātīti añño” (ຜູ້ໃດບໍ່ຮູ້ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ອັນຍະ ຄື ບຸຣຸດຜູ້ພານ), “na jānātīti aññā” (ຜູ້ໃດບໍ່ຮູ້ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ ອັນຍາ ຄື ສະຕີຜູ້ພານ), “na jānātīti aññaṃ” (ຕະກູນໃດບໍ່ຮູ້ ຕະກູນນັ້ນຊື່ວ່າ ອັນຍະ ຄື ຕະກູນຜູ້ພານ). ເມື່ອຊາບຢ່າງນີ້ແລ້ວ ໃນຕຳແໜ່ງປຸລລິງ ພຶງປະກອບຕາຕະລາງແຈກວິບັດ (ປະທະມາລາ) ຕາມແນວທາງຂອງ ປຸຣິສະສັບ ເປັນຕົ້ນວ່າ “añño, aññā. Aññaṃ, aññe”. ໃນຕຳແໜ່ງອິດຖີລິງ ພຶງປະກອບຕາມແນວທາງຂອງ ກັນຍາສັບ ເປັນຕົ້ນວ່າ “aññā, aññā, aññāyo”. ໃນຕຳແໜ່ງນະປຸງສະກະລິງ ພຶງປະກອບຕາມແນວທາງຂອງ ຈິດຕະສັບ ເປັນຕົ້ນວ່າ “aññaṃ, aññānī”.


Imasmiñhi atthavisese bālajane vattukāmena ‘‘aññā janā’’ti avatvā ‘‘aññe janā’’ti vutte tassa taṃ vacanaṃ adhippetatthaṃ na sādheti aññathā atthassa gahetabbattā. Tathā ‘‘aññānaṃ janāna’’nti avatvā ‘‘aññesaṃ janānaṃ, aññesānaṃ janāna’’nti vā vutte tassa taṃ vacanaṃ adhippetatthaṃ na sādheti. Tathā ‘‘aññānaṃ itthīna’’nti avatvā ‘‘aññāsaṃ itthīna’’nti vuttepi, ‘‘aññānaṃ kulāna’’nti avatvā ‘‘aññesaṃ kulānaṃ, aññesānaṃ kulāna’’nti vā vuttepi. Sabbanāmikavasena pana adhigatāparavacanicchāyaṃ ‘‘aññe janā’’tiādinā vattabbaṃ, na ‘‘aññā janā’’tiādinā. Tathā hi ‘‘aññā janā’’tiādinā vuttavacanaṃ adhippetatthaṃ na sādheti aññathā atthassa [Pg.360] gahetabbattā. Iti yattha ‘‘aññā janā’’tiādivacanaṃ upapajjati, ‘‘aññe janā’’tiādivacanaṃ nupapajjati, yattha pana ‘‘aññe janā’’tiādivacanaṃ upapajjati, ‘‘aññā janā’’tiādivacanaṃ nupapajjati. Yā etasmiṃ atthavisese sallakkhaṇā paññā, ayaṃ nītiyā maggo yuttāyuttivicāraṇe hetuttā, lokasmiñhi yuttāyuttivicāraṇā nītīti vuttā. Sā ca vinā paññāya na sijjhati. Evaṃ aññasaddo asabbanāmikopi bhavati.

ດ້ວຍວ່າ ໃນອັດພິເສດນີ້ ເມື່ອມີຄວາມປະສົງຈະກ່າວເຖິງຄົນພານ ຫາກບໍ່ກ່າວວ່າ “aññā janā” (ຊົນຜູ້ເຂົາທັງຫຼາຍ) ແຕ່ກ່າວວ່າ “aññe janā” ຄຳກ່າວນັ້ນຂອງຜູ້ນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ໃຫ້ສຳເລັດປະໂຫຍດຕາມທີ່ຕ້ອງການ ເພາະຈະຕ້ອງຖືເອົາເນື້ອຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ຫາກບໍ່ກ່າວວ່າ “aññānaṃ janānaṃ” ແຕ່ກ່າວວ່າ “aññesaṃ janānaṃ” ຫຼື “aññesānaṃ janānaṃ” ຄຳກ່າວນັ້ນຂອງຜູ້ນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ໃຫ້ສຳເລັດປະໂຫຍດຕາມທີ່ຕ້ອງການ. ເຊັ່ນດຽວກັນ ເຖິງແມ່ນວ່າ ຫາກບໍ່ກ່າວວ່າ “aññānaṃ itthīnaṃ” ແຕ່ກ່າວວ່າ “aññāsaṃ itthīnaṃ”, ຫຼື ຫາກບໍ່ກ່າວວ່າ “aññānaṃ kulānaṃ” ແຕ່ກ່າວວ່າ “aññesaṃ kulānaṃ” ຫຼື “aññesānaṃ kulānaṃ”. ແຕ່ໂດຍຄວາມເປັນສັບພະນາມ ເມື່ອມີຄວາມປະສົງຈະກ່າວເຖິງຄຳອື່ນທີ່ໄດ້ຮັບມາ ພຶງg່າວວ່າ “aññe janā” ເປັນຕົ້ນ, ບໍ່ພຶງກ່າວວ່າ “aññā janā” ເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ຄຳກ່າວເປັນຕົ້ນວ່າ “aññā janā” ນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ໃຫ້ສຳເລັດປະໂຫຍດຕາມທີ່ຕ້ອງການ ເພາະຈະຕ້ອງຖືເອົາເນື້ອຄວາມເປັນຢ່າງອື່ນ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ໃນບ່ອນໃດທີ່ຄຳກ່າວເປັນຕົ້ນວ່າ “aññā janā” ສົມຄວນ, ຄຳກ່າວເປັນຕົ້ນວ່າ “aññe janā” ຍ່ອມບໍ່ສົມຄວນ; ແຕ່ໃນບ່ອນໃດທີ່ຄຳກ່າວເປັນຕົ້ນວ່າ “aññe janā” ສົມຄວນ, ຄຳກ່າວເປັນຕົ້ນວ່າ “aññā janā” ຍ່ອມບໍ່ສົມຄວນ. ປັນຍາທີ່ກຳນົດໝາຍໃນອັດພິເສດນີ້ ນີ້ຄືແນວທາງແຫ່ງນິຕິ (ລະບຽບວິທີ) ເພາະເປັນເຫດໃນການພິຈາລະນາຄວາມສົມຄວນ ແລະ ບໍ່ສົມຄວນ, ເພາະໃນໂລກ ການພິຈາລະນາຄວາມສົມຄວນ ແລະ ບໍ່ສົມຄວນ ເພິ່ນຮຽກວ່າ ນິຕິ. ແລະ ນິຕິນັ້ນ ຫາກປາສະຈາກປັນຍາແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ສຳເລັດ. ດ້ວຍປະການນີ້ ອັນຍະສັບ ຍ່ອມເປັນອະສັບພະນາມໄດ້ຄືກັນ.


Pubba dakkhiṇuttara parasaddesu pubbasaddo yattha padhānavācako, yattha ca ‘‘semhaṃ pubbo’’tiādīsu lohitakopajavācako, tattha asabbanāmiko. Paṭhamatthe tiliṅgo, dutiyatthe ekaliṅgo. Uttamatthavācako pana uttarasaddo ca parasaddo ca asabbanāmiko tiliṅgoyeva. Tathā ‘‘dakkhiṇassā vahantima’’nti ettha viya susikkhitatthacaturatthavācako dakkhiṇasaddo. ‘‘Petānaṃ dakkhiṇaṃ dajjā’’tiādīsu pana deyyadhammavācako dakkhiṇāsaddo niyogā itthiliṅgo asabbanāmikoyeva. Evaṃ añña pubba dakkhiṇuttara parasaddā asabbanāmikāpi santīti tesaṃ sabbanāmesupi asabbanāmesupi saṅgaho veditabbo.

ໃນບັນດາສັບວ່າ ປຸບພະ, ທັກຂິນະ, ອຸດຕະຣະ, ແລະ ປະຣະ, ປຸບພະສັບ ໃນບ່ອນໃດທີ່ກ່າວເຖິງຄວາມເປັນໃຫຍ່ (ປະທານ) ແລະ ໃນບ່ອນໃດທີ່ກ່າວເຖິງນ້ຳໜອງ ດັ່ງໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “semhaṃ pubbo” (ສະເລດ ແລະ ນ້ຳໜອງ), ໃນບ່ອນນັ້ນ ຍ່ອມເປັນອະສັບພະນາມ. ໃນອັດທຳອິດ ມີ 3 ລິງ, ໃນອັດທີສອງ ມີ ລິງດຽວ. ສ່ວນອຸດຕະຣະສັບ ແລະ ປະຣະສັບ ທີ່ກ່າວເຖິງອັດອັນສູງສົ່ງ ຍ່ອມເປັນອະສັບພະນາມ ແລະ ມີ 3 ລິງແທ້. ເຊັ່ນດຽວກັນ ທັກຂິນະສັບ ທີ່ກ່າວເຖິງອັດວ່າ ຜູ້ໄດ້ຮັບການເຝິກຝັນມາດີ ຫຼື ຜູ້ສະຫຼາດ ເໝືອນໃນຄຳວ່າ “dakkhiṇassā vahantimaṃ” (ຜູ້ນຳພາໄປທາງຂວາ). ສ່ວນທັກຂິນາສັບ ທີ່ກ່າວເຖິງໄທຍະທຳ (ຂອງຖວາຍ) ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “petānaṃ dakkhiṇaṃ dajjā” (ພຶງໃຫ້ທັກຂິນາທານແກ່ເຜດທັງຫຼາຍ) ຍ່ອມເປັນອິດຖີລິງໂດຍແທ້ ແລະ ເປັນອະສັບພະນາມແນ່ນອນ. ດ້ວຍປະການນີ້ ອັນຍະສັບ, ປຸບພະສັບ, ທັກຂິນະສັບ, ອຸດຕະຣະສັບ, ແລະ ປະຣະສັບ ຍ່ອມເປັນອະສັບພະນາມໄດ້ຄືກັນ ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຊາບການສົງເຄາະສັບເຫຼົ່ານັ້ນ ທັງໃນບັນດາສັບພະນາມ ແລະ ອະສັບພະນາມ.


Idāni katarasaddādīnaṃ parapadena saddhiṃ samāso nīyate ‘‘kataragāmavāsī katamagāmavāsī. Ubhayagāmavāsino, itaragāmavāsī aññataragāmavāsī, pubbadisā, parajano, dakkhiṇadisā, uttaradisā, adharapatto’’ti. Tatra ‘‘kataro gāmo kataragāmo, katamo gāmo katamagāmo, ubhayo gāmā ubhayagāmā’’tiādinā yathārahaṃ samāsaviggaho, katarasaddassa pana katamasaddena saddhiṃ samāsaṃ icchanti dvidhā ca rūpāni garū ‘‘kataro ca katamo ca katarakatame katarakatamā vā’’ti[Pg.361]. Tasmā sabbanāmikanayena suddhanāmikesu purisanayena ca katara katamasaddassa nāmikapadamālā yojetabbā, tenassa sampadānasāmivacanaṭṭhānesu ‘‘katarakatamesaṃ, katarakatamesānaṃ, katarakatamāna’’nti tīṇi rūpāni siyuṃ ‘‘katarā ca katamā ca katarakatamā’’ti evaṃ itthiliṅgavasena katasamāse pana sabbanāmikanayena, suddhanāmikesu kaññānayena ca yojetabbā. ‘‘Katarañca katamañca katarakatamānī’’ti evaṃ napuṃsakaliṅgavasena katasamāse sabbanāmikanayena, suddhanāmikesu cittanayena ca yojetabbā.

ບັດນີ້ ຈະນຳສະແດງການສະໝາດຂອງກະຕະຣະສັບເປັນຕົ້ນ ກັບບົດອື່ນ ດັ່ງນີ້: “kataragāmavāsī” (ຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນບ້ານໃດ), “katamagāmavāsī” (ຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນບ້ານໃດ), “ubhayagāmavāsino” (ຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນບ້ານທັງສອງ), “itaragāmavāsī” (ຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນບ້ານອື່ນ), “aññataragāmavāsī” (ຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນບ້ານໃດບ້ານໜຶ່ງ), “pubbadisā” (ທິດຕາເວັນອອກ), “parajano” (ຄົນອື່ນ), “dakkhiṇadisā” (ທິດໃຕ້), “uttaradisā” (ທິດເໜືອ), “adharapatto” (ຜ້າສະບົງ/ຜ້າຜືນລຸ່ມ). ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ມີການວິເຄາະສະໝາດຕາມສົມຄວນ ດັ່ງນີ້: “kataro gāmo kataragāmo” (ບ້ານໃດ ຊື່ວ່າ ກະຕະຣະຄາມ), “katamo gāmo katamagāmo” (ບ້ານໃດ ຊື່ວ່າ ກະຕະມະຄາມ), “ubhayo gāmā ubhayagāmā” (ບ້ານທັງສອງ ຊື່ວ່າ ອຸພະຍະຄາມ) ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ອາຈານທັງຫຼາຍ ຍ່ອມປາດຖະໜາການສະໝາດຂອງ ກະຕະຣະສັບ ກັບ ກະຕະມະສັບ ແລະ ຮູບທັງສອງຢ່າງກໍເປັນທີ່ຍອມຮັບ ຄື: “kataro ca katamo ca katarakateme” ຫຼື “katarakatamā”. ດັ່ງນັ້ນ ພຶງປະກອບຕາຕະລາງແຈກວິບັດຂອງ ກະຕະຣະສັບ ແລະ ກະຕະມະສັບ ຕາມແນວທາງສັບພະນາມ ແລະ ຕາມແນວທາງຂອງ ປຸຣິສະສັບ ໃນບັນດານາມແທ້, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ໃນຕຳແໜ່ງສັມປະທານະ (ຈະຕຸດຖີ) ແລະ ສາມີ (ສັດຖີ) ວິບັດ ຍ່ອມມີ 3 ຮູບ ຄື: “katarakatamesaṃ, katarakatamesānaṃ, katarakatamānaṃ”. ສ່ວນໃນການສະໝາດທີ່ເຮັດດ້ວຍອຳນາດອິດຖີລິງ ດັ່ງນີ້: “katarā ca katamā ca katarakatamā” ພຶງປະກອບຕາມແນວທາງສັບພະນາມ ແລະ ຕາມແນວທາງຂອງ ກັນຍາສັບ ໃນບັນດານາມແທ້. ໃນການສະໝາດທີ່ເຮັດດ້ວຍອຳນາດນະປຸງສະກະລິງ ດັ່ງນີ້: “katarañca katamañca katarakatamānī” ພຶງປະກອບຕາມແນວທາງສັບພະນາມ ແລະ ຕາມແນວທາງຂອງ ຈິດຕະສັບ ໃນບັນດານາມແທ້.


Ayaṃ panettha visesopi veditabbo – pubbāparādisaddā dvandasamāsādividhiṃ patvā sehi rūpehi rūpavanto na honti, taṃ yathā? Pubbāparā, adharuttarā, māsapubbā purisā, diṭṭhapubbā purisā, tathāgataṃ diṭṭhapubbā sāvakā, idaṃ pulliṅgatte paṭhamābahuvacanarūpaṃ. Etthekāro ādesabhūto na dissati. Pubbāparānaṃ adharuttarānaṃ, māsapubbānaṃ purisānaṃ, idaṃ pulliṅgatte catutthīchaṭṭhīnaṃ bahuvacanarūpaṃ. Ettha saṃ sānamiccete ādesabhūtā na dissanti. Tathāgataṃ diṭṭhapubbānaṃ sāvakānaṃ, tathāgataṃ diṭṭhapubbānaṃ sāvikānaṃ, kulānaṃ vā, idaṃ tiliṅgatte catutthīchaṭṭhīnaṃ bahuvacanarūpaṃ. Etthāpi saṃ sānamiccete ādesabhūtā na dissanti. Māsapubbāyaṃ māsapubbāya, piyapubbāyaṃ piyapubbāya, idamitthiliṅgatte sattamīcatutthīchaṭṭhīnaṃ ekavacanarūpaṃ. Etthādesabhūtā saṃ sā na dissanti. Māsapubbānaṃ itthīnaṃ, piyapubbānaṃ itthīnaṃ, idamitthiliṅgatte catutthīchaṭṭhībahuvacanarūpaṃ. Ettha panādesabhūto samicceso na dissati. Aññānipi yathāsambhavaṃ yojetabbāni, pubbāparādīnaṃ samāsaviggahaṃ samāsaparicchede pakāsessāma.

ແລະ ໃນທີ່ນີ້ ພຶງຊາບຂໍ້ພິເສດນີ້ອີກ ຄື: ປຸບພະສັບ, ອະປະຣະສັບ ເປັນຕົ້ນ ເມື່ອເຂົ້າສູ່ເກນວິທີແຫ່ງທະວັນທະສະໝາດເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີຮູບຕາມຮູບເດີມຂອງຕົນ, ຈະເປັນແນວໃດ? ຄື: “pubbāparā” (ເບື້ອງຕົ້ນ ແລະ ເບື້ອງປາຍ), “adharuttarā” (ເບື້ອງລຸ່ມ ແລະ ເບື້ອງເທິງ), “māsapubbā purisā” (ບຸຣຸດຜູ້ມີອາຍຸໄດ້ໜຶ່ງເດືອນກ່ອນ), “diṭṭhapubbā purisā” (ບຸຣຸດຜູ້ເຄີຍເຫັນມາກ່ອນ), “tathāgataṃ diṭṭhapubbā sāvakā” (ສາວົກຜູ້ເຄີຍເຫັນພຣະຕະຖາຄົດມາກ່ອນ), ນີ້ຄືຮູບປະຖະມາພະຫຸວະຈະນະ ໃນປຸລລິງ. ໃນທີ່ນີ້ ບໍ່ປາກົດ ເອ-ກາຣະ ທີ່ແປງມາ. “pubbāparānaṃ”, “adharuttarānaṃ”, “māsapubbānaṃ purisānaṃ”, ນີ້ຄືຮູບພະຫຸວະຈະນະຂອງຈະຕຸດຖີ ແລະ ສັດຖີວິບັດ ໃນປຸລລິງ. ໃນທີ່ນີ້ ບໍ່ປາກົດ ສັງ ແລະ ສານັງ ວິບັດ ທີ່ແປງມາ. “tathāgataṃ diṭṭhapubbānaṃ sāvakānaṃ” (ແກ່ສາວົກຜູ້ເຄີຍເຫັນພຣະຕະຖາຄົດມາກ່ອນ), “tathāgataṃ diṭṭhapubbānaṃ sāvikānaṃ” (ແກ່ສາວິກາ...), ຫຼື “kulānaṃ” (ແກ່ຕະກູນ...), ນີ້ຄືຮູບພະຫຸວະຈະນະຂອງຈະຕຸດຖີ ແລະ ສັດຖີວິບັດ ໃນ 3 ລິງ. ໃນທີ່ນີ້ກໍຄືກັນ ບໍ່ປາກົດ ສັງ ແລະ ສານັງ ວິບັດ ທີ່ແປງມາ. “māsapubbāyaṃ, māsapubbāya”, “piyapubbāyaṃ, piyapubbāya”, ນີ້ຄືຮູບເອກະວະຈະນະຂອງສັດຕະມີ, ຈະຕຸດຖີ, ແລະ ສັດຖີວິບັດ ໃນອິດຖີລິງ. ໃນທີ່ນີ້ ບໍ່ປາກົດ ສັງ ແລະ ສາ ວິບັດ ທີ່ແປງມາ. “māsapubbānaṃ itthīnaṃ” (ແກ່ສະຕີຜູ້ມີອາຍຸໄດ້ໜຶ່ງເດືອນກ່ອນ), “piyapubbānaṃ itthīnaṃ” (ແກ່ສະຕີຜູ້ເຄີຍເປັນທີ່ຮັກມາກ່ອນ), ນີ້ຄືຮູບພະຫຸວະຈະນະຂອງຈະຕຸດຖີ ແລະ ສັດຖີວິບັດ ໃນອິດຖີລິງ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ບໍ່ປາກົດ ສັງ ວິບັດ ທີ່ແປງມາ. ພຶງປະກອບຮູບອື່ນໆ ຕາມທີ່ສົມຄວນ, ພວກເຮົາຈັກສະແດງການວິເຄາະສະໝາດຂອງ ປຸບພະສັບ, ອະປະຣະສັບ ເປັນຕົ້ນ ໃນຕອນວ່າດ້ວຍສະໝາດ (ສະໝາສະປະຣິດເສດ).


Idāni [Pg.362] yaṃsaddassa nāmikapadamālā vuccate –

ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງຕາຕະລາງແຈກວິບັດ (ປະທະມາລາ) ຂອງ ຍະສັບ (ຊຶ່ງ, ຜູ້, ໃດ) —


Yo, ye. Yaṃ, ye. Yena, yehi, yebhi. Yassa, yesaṃ, yesānaṃ. Yasmā, yamhā, yehi, yebhi. Yassa, yesaṃ, yesānaṃ. Yasmiṃ, yamhi, yesu. Idaṃ pulliṅgaṃ. Yaṃ, yāni. Yaṃ, yāni. Yena. Sesaṃ pulliṅgasadisaṃ. Atha vā yaṃ, yāni, yā. Yaṃ, yāni, ye. Yena. Sesaṃ pulliṅgasadisaṃ. Katthaci hi nikāralopo bhavati. Atha vā pana nikārassa ākārekārādesāpi gāthāvisaye.

Yo, ye. Yaṃ, ye. Yena, yehi, yebhi. Yassa, yesaṃ, yesānaṃ. Yasmā, yamhā, yehi, yebhi. Yassa, yesaṃ, yesānaṃ. Yasmiṃ, yamhi, yesu. ນີ້ຄື ປຸລລິງ. Yaṃ, yāni. Yaṃ, yāni. Yena. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ຄືກັນກັບປຸລລິງ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ: yaṃ, yāni, yā. yaṃ, yāni, ye. yena. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ຄືກັນກັບປຸລລິງ. ເພາະວ່າ ໃນບາງບ່ອນ ຍ່ອມມີການລົບ ນิ-ກາຣະ (ອັກສອນ ນ). ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຍ່ອມມີການແປງ ນິ-ກາຣະ ເປັນ ອາ-ກາຣະ ແລະ ເອ-ກາຣະ ນຳອີກ ໃນຂອບເຂດແຫ່ງຄາຖາ.


‘‘Yā pubbe bodhisattānaṃ, pallaṅkavaramābhuje;

Nimittāni padissanti, tāni ajja padissare’’ti ca,

“ນິມິດເຫຼົ່າໃດ ທີ່ເຄີຍປາກົດແກ່ພຣະໂພທິສັດທັງຫຼາຍ ຜູ້ປະທັບນັ່ງເໜືອລັດຕະນະບັນລັງອັນປະເສີດໃນກ່ອນ, ນິມິດເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມປາກົດໃນວັນນີ້” ແລະ


‘‘Kiṃ māṇavassa ratanāni atthi, ye taṃ jinanto hare akkhadhutto’’ti ca idamettha pāḷinidassanaṃ. Idaṃ napuṃsakaliṅgaṃ.

“ຣັດຕະນະທັງຫຼາຍຂອງມານົບ ມີຢູ່ຫຼືບໍ່, ຊຶ່ງນັກເລງສະກາ ຜູ້ຊະນະຢູ່ ພຶງນຳເອົາສິ່ງນັ້ນໄປ” ນີ້ຄືຕົວຢ່າງພຣະບາລີໃນທີ່ນີ້. ນີ້ຄື ນະປຸງສະກະລິງ.


Yā, yā, yāyo. Yaṃ, yā, yāyo. Yāya, yāhi, yābhi. Yāya, yassā, yāsaṃ. Yāya, yāhi, yābhi. Yāya, yassā, yāsaṃ. Yassaṃ, yāyaṃ, yāsu. Itthiliṅgaṃ. Evaṃ yaṃsaddassa liṅgattayavasena padamālā bhavati. Etthālapanapadāni na labbhanti. Tathā taṃsaddādīnaṃ padamālādīsupi.

Yā, yā, yāyo. Yaṃ, yā, yāyo. Yāya, yāhi, yābhi. Yāya, yassā, yāsaṃ. Yāya, yāhi, yābhi. Yāya, yassā, yāsaṃ. Yassaṃ, yāyaṃ, yāsu. ນີ້ຄື ອິດຖີລິງ. ຕາຕະລາງແຈກວິບັດຂອງ ຍະສັບ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງ 3 ລິງ ຍ່ອມມີດ້ວຍປະການນີ້. ໃນທີ່ນີ້ ຍ່ອມບໍ່ມີບົດອາລົບປະນະ (ຄຳຮ້ອງເອີ້ນ). ເຊັ່ນດຽວກັນ ໃນຕາຕະລາງແຈກວິບັດຂອງ ຕະສັບ ເປັນຕົ້ນ.


Ettha pana yanti saddassa atthuddhāro vuccate – yanti saddo ‘‘yaṃ me bhante devānaṃ tāvatiṃsānaṃ sammukhā sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ, ārocemi taṃ bhante bhagavato’’tiādīsu paccattavacane dissati. ‘‘Yantaṃ apucchimha akittayī no, aññaṃ taṃ pucchāma tadiṅgha brūhī’’tiādīsu upayogavacane. ‘‘Aṭṭhā nametaṃ bhikkhave anavakāso, yaṃ ekissā lokadhātuyā’’tiādīsu karaṇavacane. ‘‘Yaṃ vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho [Pg.363] loke udapādī’’tiādīsu bhummavacane dissati. Etthedaṃ vuccati –

ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ຈະກ່າວເຖິງການສະແດງອັດ (ຄວາມໝາຍ) ຂອງສັບວ່າ “ຍັງ” (yaṃ): ສັບວ່າ “ຍັງ” ນີ້ ຍ່ອມປາກົດໃນປັດຈັດຕະວະຈະນະ (ປະຖະມາ) ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “yaṃ me bhante devānaṃ tāvatiṃsānaṃ sammukhā sutaṃ sammukhā paṭiggahitaṃ, ārocemi taṃ bhante bhagavato” (ຂ້າແຕ່ພຣະອົງຜູ້ຈະເລີນ ສິ່ງໃດທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຍິນມາສະເພາະໜ້າ ໄດ້ຮັບມາສະເພາະໜ້າ ຂອງເທວະດາຊັ້ນດາວະດິງທັງຫຼາຍ, ຂ້າພະເຈົ້າຂໍກາບທູນສິ່ງນັ້ນແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ). ປາກົດໃນອຸປະໂຍຄວະຈະນະ (ທຸຕິຍາ) ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “yantaṃ apucchimha akittayī no, aññaṃ taṃ pucchāma tadiṅgha brūhī” (ພວກຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຖາມສິ່ງໃດ ພຣະອົງກໍໄດ້ສະແດງສິ່ງນັ້ນແກ່ພວກຂ້າພະເຈົ້າແລ້ວ, ພວກຂ້າພະເຈົ້າຂໍຖາມສິ່ງອື່ນນັ້ນ ເຊີນພຣະອົງກ່າວເຖີດ). ປາກົດໃນກະຣະນະວະຈະນະ (ຕະຕິຍາ) ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “aṭṭhā nametaṃ bhikkhave anavakāso, yaṃ ekissā lokadhātuyā” (ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຫດນັ້ນຍ່ອມບໍ່ມີ ຖານະນັ້ນຍ່ອມບໍ່ມີ ດ້ວຍເຫດທີ່ໃນໂລກທາດດຽວ...). ປາກົດໃນພູມມະວະຈະນະ (ສັດຕະມີ) ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ “yaṃ vipassī bhagavā arahaṃ sammāsambuddho loke udapādī” (ໃນສະໄໝໃດ ພຣະວິປັດສີຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ອໍຣະຫັນ ສັມມາສັມພຸດທະ ອຸບັດຂຶ້ນໃນໂລກ...). ໃນທີ່ນີ້ ເພິ່ນຈຶ່ງກ່າວຄຳນີ້ວ່າ —


‘‘Paccatte upayoge ca, bhumme ca karaṇepi ca;

Catūsvetesu ṭhānesu, yanti saddo pavattatī’’ti.

"ຄຳວ່າ 'ຍັງ' (ຍັງ ສັບ) ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດ (ຄວາມໝາຍ) ທັງ 4 ເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ປັດຈັດຕະ (ປະຖົມມາ), ອຸປະໂຍຄະ (ທຸຕິຍາ), ພູມມະ (ສັດຕະມີ) ແລະ ກະຣະນະ (ຕະຕິຍາ)"


Parapadena saddhiṃ yaṃsaddassa samāsopi veditabbo ‘‘yaṃkhandhādi, yaṃguṇā, yagguṇā’’ti. Tattha yo khandhādi yaṃkhandhādi, ye guṇā yaṃguṇāti samāsaviggaho. Tathā hi visuddhimagge ‘‘yaṃguṇanemittikañcetaṃ nāmaṃ, tesaṃ guṇānaṃ pakāsanatthaṃ imaṃ gāthaṃ vadantī’’ti etasmiṃ pade ‘‘ye guṇā yaṃguṇā, yaṃguṇā eva nimittaṃ yaṃguṇanimittaṃ, tato jātaṃ ‘bhagavā’ti idaṃ nāmanti yaṃguṇanemittika’’nti nibbacanamicchitabbaṃ. Yagguṇāti ettha pana ‘‘yassa guṇā yagguṇā’’ti nibbacanaṃ. Tathā hi –

ພຶງຊາບການສະໝາດຂອງ 'ຍ ສັບ' ກັບບົດອື່ນ (ປະຣະບົດ) ເຊັ່ນ: 'ຍັງຂັນທາທິ', 'ຍັງຄຸນາ', 'ຍັກຄຸນາ'. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ມີຮູບວິເຄາະສະໝາດວ່າ: 'ໂຍ ຂັນທາທິ ຍັງຂັນທາທິ' (ຂັນເປັນຕົ້ນໃດ ຊື່ວ່າ ຍັງຂັນທາທິ), 'ເຍ ຄຸນາ ຍັງຄຸນາ' (ຄຸນທັງຫຼາຍເຫຼົ່າໃດ ຊື່ວ່າ ຍັງຄຸນາ). ດ້ວຍວ່າ ໃນຄຳພີວິສຸດທິມັກ ມີຄຳວ່າ 'ຍັງຄຸນາເນມິດຕິກັນເຈຕັງ ນາມັງ, ເຕສັງ ຄຸນານັງ ປະກາສານັດຖັງ ອິມັງ ຄາຖັງ ວະທັນຕິ' (ກໍຊື່ນີ້ ເປັນຊື່ທີ່ມີຄຸນເປັນນິມິດ, ທ່ານທັງຫຼາຍຍ່ອມກ່າວຄາຖາ ນີ້ ເພື່ອສະແດງຄຸນເຫຼົ່ານັ້ນ). ໃນບົດນັ້ນ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມວ່າ: 'ເຍ ຄຸນາ ຍັງຄຸນາ, ຍັງຄຸນາ ເອວະ ນິມິດຕັງ ຍັງຄຸນານິມິດຕັງ, ຕະໂຕ ຊາຕັງ 'ພະຄະວາ'ຕິ ອິທັງ ນາມັນຕິ ຍັງຄຸນາເນມິດຕິກັງ' (ຄຸນທັງຫຼາຍເຫຼົ່າໃດ ຊື່ວ່າ ຍັງຄຸນາ, ຍັງຄຸນານັ້ນເອງເປັນນິມິດ ຊື່ວ່າ ຍັງຄຸນານິມິດ, ຊື່ວ່າ 'ພະຄະວາ' ນີ້ ເກີດຈາກຍັງຄຸນານິມິດນັ້ນ ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ຍັງຄຸນາເນມິດຕິກະ). ສ່ວນໃນບົດວ່າ 'ຍັກຄຸນາ' ນີ້ ມີວິເຄາະ (ນິບພະຈະນະ) ວ່າ 'ຍັດສະ ຄຸນາ ຍັກຄຸນາ' (ຄຸນທັງຫຼາຍຂອງບຸກຄົນໃດ ຊື່ວ່າ ຍັກຄຸນາ). ດ້ວຍວ່າ -


‘‘Api sabbaññutā paññā, yagguṇantaṃ na jāniyā;

Atha kā tassa vijaññā, taṃ buddhaṃ bhūguṇaṃ name’’ti

"ແມ່ນແຕ່ສັບພັນຍຸຕາປັນຍາ ກໍບໍ່ພຶງຮູ້ຄຸນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນຂອງພະອົງໃດ (ຍັກຄຸນັງ) ໄດ້, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ໃຜເລົ່າຈະພຶງຮູ້ຄຸນຂອງພະອົງໄດ້, ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນອບນ້ອມພະພຸດທະເຈົ້າພະອົງນັ້ນ ຜູ້ມີຄຸນອັນແຜ່ໄປໃນແຜ່ນດິນ"


Porāṇakaviracanāyaṃ ‘‘yassa guṇā yagguṇā’’ti nibbacanamicchitabbaṃ.

ໃນຄຳປະພັນຂອງກະວີບູຮານ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມວ່າ 'ຍັດສະ ຄຸນາ ຍັກຄຸນາ' (ຄຸນທັງຫຼາຍຂອງບຸກຄົນໃດ ຊື່ວ່າ ຍັກຄຸນາ).


Yasaddassa samāsamhi, saddhiṃ parapadehi ve;

Niggahītāgamo vātha, dvibhāvo vā siyā dvidhā.

ໃນການສະໝາດຂອງ 'ຍ ສັບ' ກັບບົດອື່ນ, ຍ່ອມມີວິທີ 2 ຢ່າງ ຄື: ການລົງນິກຄະຫິດຕາຄົມ ຫຼື ການຊ້ອນພະຍັນຊະນະ (ທະວິພາວະ).


Evaṃ yasaddassa samāso sallakkhitabbo.

ພຶງກຳນົດຈົດຈຳການສະໝາດຂອງ 'ຍ ສັບ' ດ້ວຍປະການສະນີ.


Idāni tasaddassa nāmikapadamālā vuccate –

ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຂອງ 'ຕະ ສັບ' -


So, te. Naṃ, taṃ, ne, te. Nena, tena, nehi, tehi, nebhi, tebhi. Assa, nassa, tassa, ‘nesaṃ, tesaṃ (āsaṃ). Asmā, nasmā, tasmā, namhā, tamhā, nehi, tehi, nebhi, tebhi. Assa, nassa, tassa, nesaṃ, tesaṃ (āsaṃ). Asmiṃ, nasmiṃ, tasmiṃ, amhi, namhi, tamhi, tyamhi, nesu, tesu. Idaṃ pulliṅgaṃ. Ettha [Pg.364] ca āsaṃsaddassa atthibhāve ‘‘nevāsaṃ kesā dissanti, hatthapādā ca jālino’’ti gāthā nidassanaṃ, so ca tiliṅgo daṭṭhabbo. Tyamhīti padassa atthibhāve –

ໂສ, ເຕ. ນັງ, ຕັງ, ເນ, ເຕ. ເນນະ, ເຕນະ, ເນຫິ, ເຕຫິ, ເນພິ, ເຕພິ. ອັດສະ, ນັດສະ, ຕັດສະ, ເນສັງ, ເຕສັງ (ອາສັງ). ອັດສະມາ, ນັດສະມາ, ຕັດສະມາ, ນຳຫາ, ຕຳຫາ, ເນຫິ, ເຕຫິ, ເນພິ, ເຕພິ. ອັດສະ, ນັດສະ, ຕັດສະ, ເນສັງ, ເຕສັງ (ອາສັງ). ອັດສະມິງ, ນັດສະມິງ, ຕັດສະມິງ, ອຳຫິ, ນຳຫິ, ຕຳຫິ, ຕຍຳຫິ, ເນສຸ, ເຕສຸ. ນີ້ແມ່ນປຸລລິງ (ເພດຊາຍ). ແລະໃນຕາຕະລາງນີ້, ເພື່ອສະແດງວ່າມີ 'ອາສັງ' ສັບຢູ່, ມີຄາຖາຕົວຢ່າງວ່າ: 'ເນວາສັງ ເກສາ ທິສສັນຕິ, ຫັດຖະປາດາ ຈະ ຊາລິໂນ' (ເສັ້ນຜົມຂອງສັດເຫຼົ່ານັ້ນກໍດີ ມືແລະຕີນທີ່ມີພັງຜືດກໍດີ ຍ່ອມບໍ່ປະກົດເລີຍ), ແລະ 'ອາສັງ' ສັບນັ້ນ ພຶງເຫັນວ່າເປັນໄປໃນສາມລິງ. ເພື່ອສະແດງວ່າມີບົດວ່າ 'ຕຍຳຫິ' ຢູ່ -


‘‘Yadāssa sīlaṃ paññañca, soceyyañcādhigacchati;

Atha vissāsate tyamhi, guyhañcassa na rakkhatī’’ti

"ເມື່ອໃດ ບຸກຄົນຍ່ອມໄດ້ຮັບສິນ ປັນຍາ ແລະຄວາມສະອາດຂອງຜູ້ນັ້ນ; ເມື່ອນັ້ນ ເຂົາຍ່ອມໄວ້ວາງໃຈໃນບຸກຄົນນັ້ນ (ຕຍຳຫິ) ແລະບໍ່ຮັກສາຄວາມລັບຂອງຜູ້ນັ້ນໄວ້ເລີຍ"


Ayaṃ gāthā nidassanaṃ. Ayamettha rūpaviseso sallakkhitabbo – ariyavinayeti vā sappurisavinayeti vā. Ese se eke ekaṭṭheti pāḷippadese paccattekavacanakānameta tasaddānaṃ ekārantaniddesopi dissatīti.

ຄາຖາ ນີ້ເປັນຕົວຢ່າງ. ໃນບົດນີ້ ພຶງກຳນົດຮູບພິເສດນີ້ ຄື: ໃນພະບາລີບາງບ່ອນ ເຊັ່ນ 'ອະລິຍະວິນະເຍ' ຫຼື 'ສັບປຸຣິສະວິນະເຍ', 'ເອເສ', 'ເສ', 'ເອເກ', 'ເອກັດເຖ', ຍ່ອມປະກົດການສະແດງ 'ຕະ ສັບ' ເຫຼົ່ານີ້ ທີ່ມີວິພັດປັດຈັດຕະ ເອກະວະຈະນະ ເປັນ ເອ-ກາຣັນ (ສະຫຼະ ເອ) ນຳດ້ວຍ.


Ettha pana tesaddassa atthuddhāro vuccate – tesaddo ‘‘na te sukhaṃ pajānanti, ye na passanti nandana’’ntiādīsu taṃsaddassa vasena paccattabahuvacane āgato, ‘‘te na passāmi dārake’’tiādīsu upayogabahuvacane. ‘‘Namo te purisājañña, namo te purisuttama. Namo te buddha vīratthū’’ti ca ādīsu tumhasaddassa vasena sampadāne, tuyhanti atthoti vadanti. ‘‘Kinte diṭṭhaṃ kinti te diṭṭhaṃ, upadhī te samatikkantā, āsavā te padālitā’’ti ca ādīsu karaṇe. ‘‘Kinte vataṃ kiṃ pana brahmacariya’’ntiādīsu sāmiatthe, tavāti atthoti vadanti. Etthetaṃ vuccati –

ໃນບົດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງການສະແດງອັດ (ຄວາມໝາຍ) ຂອງ 'ເຕ ສັບ' - 'ເຕ ສັບ' ທີ່ມາໃນຄຳວ່າ 'ນະ ເຕ ສຸຂັງ ປະຊານັນຕິ, ເຍ ນະ ປັດສັນຕິ ນັນທະນັງ' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມາໃນອັດ ປັດຈັດຕະ ພະຫຸວະຈະນະ ດ້ວຍອຳນາດຂອງ 'ຕະ ສັບ'; ທີ່ມາໃນຄຳວ່າ 'ເຕ ນະ ປັດສາມິ ທາຣະເກ' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມາໃນອັດ ອຸປະໂຍຄະ ພະຫຸວະຈະນະ. ສ່ວນໃນຄຳວ່າ 'ນະໂມ ເຕ ປຸຣິສາຊັນຍະ, ນະໂມ ເຕ ປຸຣິສຸດຕະມະ. ນະໂມ ເຕ ພຸດທະ ວີຣັດຖຸ' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມາໃນອັດ ສັມປະທານະ ດ້ວຍອຳນາດຂອງ 'ຕຸມຫະ ສັບ', ທ່ານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ມີອັດວ່າ 'ຕຸຍຫັງ' (ແກ່ທ່ານ). ໃນຄຳວ່າ 'ກິນເຕ ທິດຖັງ ກິນຕິ ເຕ ທິດຖັງ, ອຸປະທີ ເຕ ສະມະຕິກກັນຕາ, ອາສະວາ ເຕ ປະທາລິຕາ' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມາໃນອັດ ກະຣະນະ (ໂດຍທ່ານ). ໃນຄຳວ່າ 'ກິນເຕ ວະຕັງ ກິງ ປະນະ ພຣົຫມະຈະຣິຍັງ' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມາໃນອັດ ສາມີ (ແຫ່ງທ່ານ), ທ່ານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ ມີອັດວ່າ 'ຕະວະ' (ຂອງທ່ານ). ໃນເລື່ອງນີ້ ມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ -


‘‘Paccatte upayoge ca, karaṇe sampadāniye;

Sāmimhi cāti tesaddo, pañcasvatthesu dissatī’’ti.

"'ເຕ ສັບ' ຍ່ອມປະກົດໃນອັດ (ຄວາມໝາຍ) ທັງ 5 ຄື: ປັດຈັດຕະ (ປະຖົມມາ), ອຸປະໂຍຄະ (ທຸຕິຍາ), ກະຣະນະ (ຕະຕິຍາ), ສັມປະທານະ (ຈະຕຸດຖີ) ແລະ ສາມີ (ຈະຖີ)"


Taṃ, tāni. Taṃ, tāni. Nena, tena iccādi. Sesaṃ pulliṅgasadisaṃ. Idaṃ napuṃsakaliṅgaṃ.

ຕັງ, ຕານິ. ຕັງ, ຕານິ. ເນນະ, ເຕນະ ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອຄືກັນກັບປຸລລິງ. ນີ້ແມ່ນນະປຸງສະກະລິງ (ເພດກາງ).


Sā[Pg.365], tā, tāyo. Naṃ, taṃ, nā, tā, nāyo, tāyo. Nāya, tāya, nāhi, tāhi, nābhi, tābhi. Assā, nassā, (tissā,) tassā, nāya, tāya, nāsaṃ, tāsaṃ, sānaṃ, āsaṃ. Assā, nassā, tassā, nāya, tāya, nāhi, tāhi, nābhi, tābhi. Assā, nassā, (tissā,) tassā, nāya, tāya, nāsaṃ, tāsaṃ, sānaṃ, āsaṃ. Nāya, tāya, assaṃ, nassaṃ, tissaṃ, tassaṃ, nāyaṃ, tāyaṃ, nāsu, tāsu, tyāsu. Idaṃ itthiliṅgaṃ.

ສາ, ຕາ, ຕາໂຍ. ນັງ, ຕັງ, ນາ, ຕາ, ນາໂຍ, ຕາໂຍ. ນາຍະ, ຕາຍະ, ນາຫິ, ຕາຫິ, ນາພິ, ຕາພິ. ອັດສາ, ນັດສາ, (ຕິດສາ,) ຕັດສາ, ນາຍະ, ຕາຍະ, ນາສັງ, ຕາສັງ, ສານັງ, ອາສັງ. ອັດສາ, นັດສາ, ຕັດສາ, ນາຍະ, ຕາຍະ, ນາຫິ, ຕາຫິ, นາພິ, ຕາພິ. ອັດສາ, ນັດສາ, (ຕິດສາ,) ຕັດສາ, ນາຍະ, ຕາຍະ, ນາສັງ, ຕາສັງ, ສານັງ, ອາສັງ. ນາຍະ, ຕາຍະ, ອັດສັງ, ນັດສັງ, ຕິດສັງ, ຕັດສັງ, ນາຍັງ, ຕາຍັງ, ນາສຸ, ຕາສຸ, ຕຍາສຸ. ນີ້ແມ່ນອິດຖີລິງ (ເພດຍິງ).


Ettha pana ‘‘abhikkamo sānaṃ paññāyati, nāsaṃ kujjhanti paṇḍitā. Khiḍḍā paṇihitā tyāsu, rati tyāsu patiṭṭhitā. Bījāni tyāsu ruhantī’’ti payogadassanato ‘‘sānaṃ āsaṃ tyāsū’’ti imāni vuttāni akkharacintakānaṃ ñāṇacakkhusammuyhanaṭṭhānabhūtāni. Evaṃ parammukhavacanassa taṃsaddassa nāmikapadamālā bhavati.

ໃນຕາຕະລາງນີ້ ເພາະເຫັນການໃຊ້ງານ ເຊັ່ນ 'ອະພິກກະໂມ ສານັງ ປັນຍາຍະຕິ' (ຄວາມກ້າວໜ້າຂອງນາງທັງຫຼາຍຍ່ອມປະກົດ), 'ນາສັງ ກຸດຊັນຕິ ປັນທິຕາ' (ບັນດິດທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ໂກດເຄືອງຕໍ່ນາງທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ), 'ຂິດດາ ປະນິຫິຕາ ຕຍາສຸ' (ການຫຼິ້ນຖືກຕັ້ງໄວ້ໃນນາງທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ), 'ຣະຕິ ຕຍາສຸ ປະຕິດຖິຕາ' (ຄວາມຍິນດີຕັ້ງໝັ້ນໃນນາງທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ), 'ພີຊານິ ຕຍາສຸ ຣຸຫັນຕິ' (ພືດທັງຫຼາຍຍ່ອມງອກງາມໃນແຜ່ນດິນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ), ບົດເຫຼົ່ານີ້ ຄື 'ສານັງ', 'ອາສັງ', 'ຕຍາສຸ' ທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ຈຶ່ງເປັນສະຖານທີ່ອັນເປັນທີ່ມົວໝອງແຫ່ງຍານຈັກຂຸຂອງນັກຄິດຄົ້ນອັກສອນ (ນັກໄວຍາກອນ). ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມຂອງ 'ຕະ ສັບ' ອັນເປັນປະຣົບພະວະຈະນະ (ຄຳເວົ້າເຖິງຜູ້ອື່ນ) ຍ່ອມມີດ້ວຍປະການສະນີ.


Ettha ca idaṃ vattabbaṃ –

ແລະໃນເລື່ອງນີ້ ມີຄຳທີ່ຈະຕ້ອງກ່າວດັ່ງນີ້ -


‘‘Taṃ tvaṃ gantvāna yācassu’’, iccādīsu padissare;

Ādo taṃ tetiādīni, nantiādīni no tathā.

"ໃນຄຳທັງຫຼາຍ ເຊັ່ນ 'ຕັງ ຕວັງ ຄັນຕວານະ ຍາຈັດສຸ' (ທ່ານຈົ່ງໄປຂໍເອົາສິ່ງນັ້ນ), ບົດທັງຫຼາຍມີ 'ຕັງ' ແລະ 'ເຕ' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມປະກົດຢູ່ຕົ້ນປະໂຫຍກ, ແຕ່ບົດທັງຫຼາຍມີ 'ນັງ' ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ເປັນເຊັ່ນນັ້ນ (ບໍ່ຢູ່ຕົ້ນປະໂຫຍກ)."


Naṃ ne nenātiādīni, vo noiccādayo viya;

Padato parabhāvamhi, diṭṭhāni jinasāsane.

"ບົດທັງຫຼາຍມີ 'ນັງ', 'ເນ', 'ເນນະ' ເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນດຽວກັບ 'ໂວ' ແລະ 'ໂນ' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມປະກົດໃນພະສາສະໜາຂອງພະຊິນະເຈົ້າ ໃນສະຖານະທີ່ຢູ່ຫຼັງຈາກບົດອື່ນ."


‘‘Atha naṃ atha ne āha, na ca naṃ paṭinandati’’;

Iccādīni payogāni, dassetabbāni viññunā.

"ຜູ້ຮູ້ພຶງສະແດງການໃຊ້ງານທັງຫຼາຍ ເຊັ່ນ 'ອະຖະ ນັງ ອະຖະ ເນ ອາຫະ' (ລຳດັບນັ້ນ ໄດ້ກ່າວກັບຜູ້ນັ້ນ ຫຼື ກັບຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ), 'ນະ ຈະ ນັງ ປະຕິນັນທະຕິ' (ແລະຍ່ອມບໍ່ເພີດເພີນກັບສິ່ງນັ້ນ) ເປັນຕົ້ນ."


Ko cettha vadeyya –

ໃນເລື່ອງນີ້ ໃຜຈະພຶງກ່າວວ່າ -


‘‘Yathā nadī ca pantho ca, pānāgāraṃ sabhā papā;

Evaṃ lokitthiyo nāma, nāsaṃ kujjhanti paṇḍitā’’ti

"'ແມ່ນ້ຳ, ຫົນທາງ, ຮ້ານດື່ມສຸລາ, ສາລາ ແລະໂຮງທານ ເປັນຂອງສາທາລະນະແນວໃດ; ຍິງທັງຫຼາຍໃນໂລກກໍເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ບັນດິດທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ໂກດເຄືອງຕໍ່ນາງທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ (ນາສັງ)'"


Ettha [Pg.366] –

ໃນຄາຖາ ນີ້ -


Padato aparattepi, nāsaṃsaddassa dassanā;

Ādopi icchitabbāva, naṃ neiccādayo iti.

"ເພາະເຫັນ 'ນາສັງ' ສັບ ແມ້ໃນບ່ອນທີ່ບໍ່ໄດ້ຢູ່ຫຼັງຈາກບົດອື່ນ (ຄືຢູ່ຕົ້ນປະໂຫຍກ), ບົດທັງຫຼາຍມີ 'ນັງ' ແລະ 'ເນ' ເປັນຕົ້ນ ກໍພຶງປາດຖະໜາໃຫ້ຢູ່ຕົ້ນປະໂຫຍກໄດ້ເຊັ່ນກັນ."


So panevantu vattabbo, ‘‘tava vāde na labbhati;

Nāsaṃsaddo nasaddo ca, āsaṃsaddo ca labbhare.

ແຕ່ຜູ້ກ່າວນັ້ນ ພຶງຖືກໂຕ້ຕອບຢ່າງນີ້ວ່າ: "ໃນວາດະ (ຄຳກ່າວ) ຂອງທ່ານນັ້ນ ບໍ່ໄດ້ (ບໍ່ຖືກຕ້ອງ); 'ນາສັງ' ສັບ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ (ບໍ່ມີ), ແຕ່ 'ນະ' ສັບ ແລະ 'ອາສັງ' ສັບ ຕ່າງຫາກ ຍ່ອມໄດ້ (ປະກົດຢູ່).


Tasmā ‘āsaṃ na kujjhanti, itthīnaṃ paṇḍitā’iti;

Atthova bhavate evaṃ, suṭṭhu dhārehi paṇḍitā’’ti.

ເພາະສະນັ້ນ ເນື້ອຄວາມຈຶ່ງເປັນຢ່າງນີ້ວ່າ 'ອາສັງ (ອິດຖີນັງ) ນະ ກຸດຊັນຕິ ປັນທິຕາ' (ບັນດິດທັງຫຼາຍຍ່ອມບໍ່ໂກດເຄືອງຕໍ່ນາງທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ), ໂອ້ແລ້ວ ທ່ານຜູ້ເປັນບັນດິດ ຈົ່ງຈົດຈຳໄວ້ໃຫ້ດີເຖີດ'".


Atha vā yasmā niruttipiṭake ‘‘naṃ purisaṃ passati, ne purise passatī’’tiādinā padato aparattepi ‘‘naṃ, ne’’ iccādīni padāni vuttāni, tasmā tenāpi nayena padato aparānipi tāni kadāci siyuṃ. Mayaṃ pana pāḷinayānusārena tesaṃ pavattiṃ vadāma, idaṃ ṭhānaṃ suṭṭhu vicāretabbaṃ.

ອີກປະການໜຶ່ງ ເພາະເຫດທີ່ໃນຄຳພີນິຣຸດຕິປິຕະກະ ກ່າວບົດທັງຫຼາຍມີ 'ນັງ' ແລະ 'ເນ' ເປັນຕົ້ນ ແມ້ໃນບ່ອນທີ່ບໍ່ໄດ້ຢູ່ຫຼັງຈາກບົດອື່ນ ເຊັ່ນ 'ນັງ ປຸຣິສັງ ປັດສະຕິ' (ຍ່ອມເຫັນຊາຍຜູ້ນັ້ນ), 'ເນ ປຸຣິເສ ປັດສະຕິ' (ຍ່ອມເຫັນຊາຍທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ), ເພາະສະນັ້ນ ໂດຍນິຍາຍ (ແນວທາງ) ນັ້ນ ບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ແມ້ບໍ່ໄດ້ຢູ່ຫຼັງຈາກບົດອື່ນ ກໍອາດຈະມີໄດ້ໃນບາງຄັ້ງ. ແຕ່ພວກຂ້າພະເຈົ້າກ່າວເຖິງຄວາມເປັນໄປຂອງບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຕາມແນວທາງຂອງພະບາລີ, ເລື່ອງນີ້ ພຶງພິຈາລະນາໃຫ້ດີ.


Ettha pana tasaddassa parapadehi saddhiṃ samāsopi veditabbo ‘‘taṃputto, taṃsadiso, tanninno, tappoṇo, tappabbhāro, tabbhūto, tagguṇo, tassadiso’’ti.

ໃນບົດນີ້ ພຶງຊາບການສະໝາດຂອງ 'ຕະ ສັບ' ກັບບົດອື່ນ (ປະຣະບົດ) ເຊັ່ນ: 'ຕັງປຸດໂຕ' (ບຸດຂອງຜູ້ນັ້ນ), 'ຕັງສະທິໂສ' (ຜູ້ເຊັ່ນດຽວກັບຜູ້ນັ້ນ), 'ຕັນນິນໂນ' (ຜູ້ໂນ້ມໄປສູ່ສິ່ງນັ້ນ), 'ຕັບໂປໂນ' (ຜູ້ຄ້ອມໄປສູ່ສິ່ງນັ້ນ), 'ຕັບປັບພາໂຣ' (ຜູ້ໂນ້ມອຽງໄປສູ່ສິ່ງນັ້ນ), 'ຕັບພູໂຕ' (ຜູ້ເປັນຢ່າງນັ້ນ), 'ຕັກຄຸໂນ' (ຜູ້ມີຄຸນຢ່າງນັ້ນ), 'ຕັດສະທິໂສ' (ຜູ້ເຊັ່ນດຽວກັບຜູ້ນັ້ນ).


Tasaddassa samāsamhi, saddhiṃ parapadehi ve;

Niggahītāgamo pubba-pade dvittantu pacchime.

ໃນການສະໝາດຂອງ 'ຕະ ສັບ' ກັບບົດອື່ນ, ຍ່ອມມີການລົງນິກຄະຫິດຕາຄົມໃນບົດໜ້າ ແລະມີການຊ້ອນພະຍັນຊະນະ (ທະວິດຈະ) ໃນບົດຫຼັງ.


Evaṃ tasaddassa samāso sallakkhitabbo.

ພຶງກຳນົດຈົດຈຳການສະໝາດຂອງ 'ຕະ ສັບ' ດ້ວຍປະການສະນີ.


Idāni etasaddassa nāmikapadamālā vuccate –

ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຂອງ 'ເອຕະ ສັບ' -


Eso, ete. Etaṃ, ete. Etena, etehi, etebhi. Etassa, etesaṃ, etesānaṃ. Etasmā, etamhā, etehi, etebhi. Etassa, etesaṃ, etesānaṃ. Etasmiṃ, etamhi, etesu. Idaṃ pulliṅgaṃ.

ເອໂສ, ເອເຕ. ເອຕັງ, ເອເຕ. ເອເຕນະ, ເອເຕຫິ, ເອເຕພິ. ເອຕັດສະ, ເອເຕສັງ, ເອເຕສານັງ. ເອຕັດສະມາ, ເອຕຳຫາ, ເອເຕຫິ, ເອເຕພິ. ເອຕັດສະ, ເອເຕສັງ, ເອເຕສານັງ. ເອຕັດສະມິງ, ເອຕຳຫິ, ເອເຕສຸ. ນີ້ແມ່ນປຸລລິງ (ເພດຊາຍ).


Etaṃ, etāni. Etaṃ, etāni. Sesaṃ pulliṅgasadisaṃ, idaṃ napuṃsakaliṅgaṃ.

ເອຕັງ, ເອຕານິ. ເອຕັງ, ເອຕານິ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອຄືກັນກັບປຸລລິງ. ນີ້ແມ່ນນະປຸງສະກະລິງ (ເພດກາງ).


Esā[Pg.367], etā, etāyo. Etaṃ, etā, etāyo. Etāya, etāhi, etābhi. Etāya, etissā, etissāya, etāsaṃ. Etāya, etāhi, etābhi. Etāya, etissā, etissāya, etāsaṃ. Etāya, etissaṃ, etāsu. Idaṃ itthiliṅgaṃ. Evaṃ etasaddassa nāmikapadamālā bhavati.

ເອສາ, ເອຕາ, ເອຕາໂຍ. ເອຕັງ, ເອຕາ, ເອຕາໂຍ. ເອຕາຍະ, ເອຕາຫິ, ເອຕາພິ. ເອຕາຍະ, ເອຕິດສາ, ເອຕິດສາຍະ, ເອຕາສັງ. ເອຕາຍະ, ເອຕາຫິ, ເອຕາພິ. ເອຕາຍະ, ເອຕິດສາ, ເອຕິດສາຍະ, ເອຕາສັງ. ເອຕາຍະ, ເອຕິດສັງ, ເອຕາສຸ. ນີ້ແມ່ນອິດຖີລິງ (ເພດຍິງ). ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມຂອງ 'ເອຕະ ສັບ' ຍ່ອມມີດ້ວຍປະການສະນີ.


Parapadenettha saddhiṃ samāsopissa veditabbo ‘‘etadatthāya lokasmiṃ, nidhi nāma nidhiyyati. Etapparamāyeva devatā sannipatitā ahesu’’ntiādīsu.

ພຶງຊາບການສະໝາດຂອງ 'ເອຕະ ສັບ' ນີ້ກັບບົດອື່ນ (ປະຣະບົດ) ໃນຄຳທັງຫຼາຍ ເຊັ່ນ 'ເອຕັດທັດຖາຍະ ໂລກັດສະມິງ, ນິທິ ນາມະ ນິທິຍະຕິ' (ຂຸມຊັບອັນເຂົາຝັງໄວ້ໃນໂລກ ກໍເພື່ອປະໂຫຍດນີ້), 'ເອຕັບປະຣະມາເຍວະ ເທວະຕາ ສັນນິປະຕິຕາ ອະເຫສຸງ' (ເທວະດາທັງຫຼາຍປະຊຸມກັນແລ້ວ ມີສິ່ງນີ້ເປັນຢ່າງຍິ່ງ) ເປັນຕົ້ນ.


Samāse etasaddassa, saddhiṃ parapadehi ve;

Niggahītāgamo pubba-pade hoti na hoti ca.

ໃນການສະໝາດຂອງ 'ເອຕະ ສັບ' ກັບບົດອື່ນ, ຍ່ອມມີການລົງນິກຄະຫິດຕາຄົມໃນບົດໜ້າ ບາງຄັ້ງກໍມີ ບາງຄັ້ງກໍບໍ່ມີ.


Idāni idaṃsaddassa nāmikapadamālā vuccate –

ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຂອງ 'ອິທັງ ສັບ' -


Ayaṃ, ime. Imaṃ, ime. Anena, iminā, ehi, ebhi, imehi, imebhi. Assa, imassa, esaṃ, esānaṃ, imesaṃ, imesānaṃ. Asmā, imasmā, imamhā, ehi, ebhi, imehi, imebhi. Assa, imassa, esaṃ, esānaṃ, imesaṃ, imesānaṃ. Asmiṃ, imasmiṃ, amhi, imamhi, esu, imesu. Idaṃ pulliṅgaṃ.

ອະຍັງ, ອິເມ. ອິມັງ, ອິເມ. ອະເນນະ, ອິມິນา, ເອຫິ, ເອພິ, ອິເມຫິ, ອິເມພິ. ອັດສະ, ອິມັດສະ, ເອສັງ, ເອສານັງ, ອິເມສັງ, ອິເມສານັງ. ອັດສະມາ, ອິມັດສະມາ, ອິມຳຫາ, ເອຫິ, ເອພິ, ອິເມຫິ, ອິເມພິ. ອັດສະ, ອິມັດສະ, ເອສັງ, ເອສານັງ, ອິເມສັງ, ອິເມສານັງ. ອັດສະມິງ, ອິມັດສະມິງ, ອຳຫິ, ອິມຳຫິ, ເອສຸ, ອິເມສຸ. ນີ້ແມ່ນປຸລລິງ (ເພດຊາຍ).


Idaṃ, imāni. Sesaṃ pulliṅgasadisaṃ. Idaṃ napuṃsakaliṅgaṃ.

ອິທັງ, ອິມານິ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອຄືກັນກັບປຸລລິງ. ນີ້ແມ່ນນະປຸງສະກະລິງ (ເພດກາງ).


Ayaṃ, imā, imāyo. Imaṃ, imā, imāyo. Imāya, imāhi, imābhi. Assā, assāya, imissā, imissāya, imāya, imāsaṃ. Assā, imissā, imāya, imāhi, imābhi. Assā, assāya, imissā, imissāya, imāya, imāsaṃ. Assaṃ, imissaṃ, imāya, imāyaṃ, imāsu. Idaṃ itthiliṅgaṃ. Evaṃ idaṃsaddassa nāmikapadamālā bhavati.

ອະຍັງ, ອິມາ, ອິມາໂຍ. ອິມັງ, ອິມາ, ອິມາໂຍ. ອິມາຍະ, ອິມາຫິ, ອິມາພິ. ອັດສາ, ອັດສາຍະ, ອິມິດສາ, ອິມິດສາຍະ, ອິມາຍະ, ອິມາສັງ. ອັດສາ, ອິມິດສາ, ອິມາຍະ, ອິມາຫິ, ອິມາພິ. ອັດສາ, ອັດສາຍະ, ອິມິດສາ, ອິມິດສາຍะ, ອິມາຍະ, ອິມາສັງ. ອັດສັງ, ອິມິດສັງ, ອິມາຍະ, ອິມາຍັງ, ອິມາສຸ. ນີ້ແມ່ນອິດຖີລິງ (ເພດຍິງ). ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມຂອງ 'ອິທັງ ສັບ' ຍ່ອມມີດ້ວຍປະການສະນີ.


Kaccāyane tu ‘‘imassidamaṃsisu napuṃsake’’ti imasaddoyeva pakatibhāvena vutto, idha pana idaṃsaddoyeva ‘‘idappaccayatā’’ti ettha ‘‘ida’’nti pakatiyā dassanato. Tathā [Pg.368] hi ‘‘imesaṃ paccayā idappaccayā, idappaccayā eva idappaccayatā, idappaccayānaṃ vā samūho idappaccayatā’’ti vuttaṃ. Ettha ca idappaccayā eva idappaccayatāti tāsaddena padaṃ vaḍḍhitaṃ na kiñci atthantaraṃ yathā devo eva devatāti. Idappaccayānaṃ samūho idappaccayatāti samūhatthaṃ tāsaddamāha yathā janānaṃ samūho janatāti. Cūḷaniruttiyaṃ niruttipiṭake ca idaṃsaddoyeva pakatibhāvena vutto.

ແຕ່ໃນຄຳພີກັດຈາຍະນະ ດ້ວຍສູດວ່າ 'ອິມັດສິທະມັງສິສຸ ນະປຸງສະເກ' ຍ່ອມກ່າວເຖິງ 'ອິມະ ສັບ' ນັ້ນເອງໂດຍຄວາມເປັນປົກກະຕິ, ແຕ່ໃນຄຳພີນີ້ ກ່າວເຖິງ 'ອິທັງ ສັບ' ນັ້ນເອງ ເພາະກ່າວເຖິງ 'ອິທະ' ໂດຍຄວາມເປັນປົກກະຕິ ໃນຄຳວ່າ 'ອິທັບປັດຈະຍະຕາ'. ດ້ວຍວ່າ ມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ: 'ອິເມສັງ ປັດຈະຍາ ອິທັບປັດຈະຍາ' (ປັດໄຈຂອງທຳທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ອິທັບປັດຈະຍະ), 'ອິທັບປັດຈະຍາ ເອວະ ອິທັບປັດຈະຍະຕາ' (ຄວາມເປັນປັດໄຈຂອງທຳທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ອິທັບປັດຈະຍະຕາ), ຫຼື 'ອິທັບປັດຈະຍານັງ ວາ ສະມູໂຫ ອິທັບປັດຈະຍະຕາ' (ຫຼືວ່າ ປະຊຸມແຫ່ງປັດໄຈຂອງທຳທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ອິທັບປັດຈະຍະຕາ). ແລະໃນຄຳວ່າ 'ອິທັບປັດຈະຍາ ເອວະ ອິທັບປັດຈະຍະຕາ' ນີ້ ບົດຖືກເຮັດໃຫ້ຈະເລີນ (ເພີ່ມຂຶ້ນ) ດ້ວຍ 'ຕາ ສັບ' ໂດຍບໍ່ມີເນື້ອຄວາມອື່ນເລີຍ ເຊັ່ນດຽວກັບຄຳວ່າ 'ເທໂວ ເອວະ ເທວະຕາ' (ເທວະດານັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ ເທວະຕາ). ສ່ວນໃນຄຳວ່າ 'ອິທັບປັດຈະຍານັງ ສະມູໂຫ ອິທັບປັດຈະຍະຕາ' ນີ້ ກ່າວເຖິງ 'ຕາ ສັບ' ໃນອັດສະມູຫະ (ປະຊຸມ) ເຊັ່ນດຽວກັບຄຳວ່າ 'ຊະນານັງ ສະມູໂຫ ຊະນະຕາ' (ປະຊຸມແຫ່ງຊົນທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ ຊະນະຕາ). ໃນຄຳພີຈູລະນິຣຸດຕິ ແລະຄຳພີນິຣຸດຕິປິຕະກະ ກໍກ່າວເຖິງ 'ອິທັງ ສັບ' ນັ້ນເອງໂດຍຄວາມເປັນປົກກະຕິ.


Samāse idaṃsaddassa, saddhiṃ parapadena ve;

Idappaccayatātveva, rūpaṃ dvittaṃ siyuttare.

ໃນການສະໝາດຂອງ 'ອິທັງ ສັບ' ກັບບົດອື່ນ, ຍ່ອມມີຮູບເປັນ 'ອິທັບປັດຈະຍະຕາ' ເທົ່ານັ້ນ ແລະມີການຊ້ອນພະຍັນຊະນະ (ທະວິດຈະ) ໃນບົດຫຼັງ.


Idāni amusaddassa nāmikapadamālā vuccate –

ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຂອງ 'ອະມຸ ສັບ' -


Asu, amu, amū. Amuṃ, amū. Amunā, amūhi, amūbhi. Amussa, dussa, amūsaṃ, amūsānaṃ. Amusmā, amumhā, amūhi, amūbhi. Amussa, dussa, amūsaṃ, amūsānaṃ. Amusmiṃ, amumhi, amūsu. Idaṃ pulliṅgaṃ.

ອະສຸ, ອະມຸ, ອະມູ. ອະມຸງ, ອະມູ. ອະມຸນາ, ອະມູຫິ, ອະມູພິ. ອະມຸດສະ, ທຸດສະ, ອະມູສັງ, ອະມູສານັງ. ອະມຸດສະມາ, ອະມຸມຫາ, ອະມູຫິ, ອະມູພິ. ອະມຸດສະ, ທຸດສະ, ອະມູສັງ, ອະມູສານັງ. ອະມຸດສະມິງ, ອະມຸມຫິ, ອະມູສຸ. ນີ້ແມ່ນປຸລລິງ (ເພດຊາຍ).


Aduṃ, amūni. Sesaṃ pulliṅgasadisaṃ. Idaṃ napuṃsakaliṅgaṃ.

ອະທຸງ, ອະມູນິ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອຄືກັນກັບປຸລລິງ. ນີ້ແມ່ນນະປຸງສະກະລິງ (ເພດກາງ).


Asu, amu, amū, amuyo. Amūṃ, amū, amuyo. Amuyā, amūhi, amūbhi. Amussā, amuyā, amūsaṃ, amūsānaṃ. Amuyā, amūhi, amūbhi. Amussā, amuyā, amūsaṃ, amūsānaṃ. Amuyā, amuyaṃ, amussaṃ, amūsu. Idaṃ itthiliṅgaṃ. Evaṃ amusaddassa nāmikapadamālā bhavati, samāso pana appasiddho.

ອະສຸ, ອະມຸ, ອະມູ, ອະມຸໂຍ. ອະມູງ, ອະມູ, ອະມຸໂຍ. ອະມຸຍະ, ອະມູຫິ, ອະມູພິ. ອະມຸດສາ, ອະມຸຍະ, ອະມູສັງ, ອະມູສານັງ. ອະມຸຍະ, ອະມູຫິ, ອະມູພິ. ອະມຸດສາ, ອະມຸຍະ, ອະມູສັງ, ອະມູສານັງ. ອະມຸຍະ, ອະມຸຍັງ, ອະມຸດສັງ, ອະມູສຸ. ນີ້ແມ່ນອິດຖີລິງ (ເພດຍິງ). ຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມຂອງ 'ອະມຸ ສັບ' ຍ່ອມມີດ້ວຍປະການສະນີ, ສ່ວນການສະໝາດ ພຶງຊາບຕາມແນວທາງນັ້ນ.


Tatra ‘‘dussa me khettapālassa, rattibhattaṃ apābhata’’nti payogadassanato ‘‘dussā’’ti padamamhehi ṭhapitaṃ. Kakārāgamavasena aññānipi asabbanāmikarūpāni bhavanti. Tesaṃ [Pg.369] vasena ayaṃ liṅgattayassa nāmikapadamālā vuccate –

ໃນຕາຕະລາງນັ້ນ ເພາະເຫັນການໃຊ້ງານ ເຊັ່ນ 'ທຸສສະ ເມ ເຂດຕະປາລັດສະ, ຣັດຕິພັດຕັງ ອະປາພະຕັງ' (ອາຫານຄ່ຳ ອັນເຂົານຳມາແລ້ວ ເພື່ອຂ້າພະເຈົ້າ ຜູ້ເປັນຄົນເຝົ້າໄຮ່ຄົນນັ້ນ), ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງໄດ້ຕັ້ງບົດວ່າ 'ທຸສສະ' ໄວ້. ດ້ວຍອຳນາດຂອງ ກະກາຣາຄົມ (ການລົງ ກ ອັກສອນ) ຍ່ອມມີຮູບອື່ນໆ ທີ່ບໍ່ແມ່ນສັບພະນາມນຳດ້ວຍ. ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມຂອງລິງທັງສາມ ດ້ວຍອຳນາດຂອງຮູບເຫຼົ່ານັ້ນ -


‘‘Asuko, asukā. Asukaṃ, asuke’’tiādinā, ‘‘amuko, amukā. Amukaṃ, amuke’’tiādinā ca purisanayopi labbhati. ‘‘Asukā, asukāyo’’tiādinā, ‘‘amukā, amukāyo’’tiādinā ca kaññānayopi labbhati. ‘‘Asukaṃ, asukānī’’tiādinā, ‘‘amukaṃ, amukānī’’tiādinā ca cittanayopi labbhati. Imānettha padāni asabbanāmikānipi kakārāgamavasena nānattadassanatthaṃ vuttāni.

ຍ່ອມໄດ້ແນວທາງຂອງ 'ປຸຣິສະ' (ເພດຊາຍ) ດ້ວຍບົດວ່າ 'ອະສຸໂກ, ອະສຸກາ. ອະສຸກັງ, ອະສຸເກ' ເປັນຕົ້ນ ແລະ 'ອະມຸໂກ, ອະມຸກາ. ອະມຸກັງ, ອະມຸເກ' ເປັນຕົ້ນ. ຍ່ອມໄດ້ແນວທາງຂອງ 'ກັນຍາ' (ເພດຍິງ) ດ້ວຍບົດວ່າ 'ອະສຸກາ, ອະສຸກາໂຍ' ເປັນຕົ້ນ ແລະ 'ອະມຸກາ, ອະມຸກາໂຍ' ເປັນຕົ້ນ. ຍ່ອມໄດ້ແນວທາງຂອງ 'ຈິດຕະ' (ເພດກາງ) ດ້ວຍບົດວ່າ 'ອະສຸກັງ, ອະສຸການິ' ເປັນຕົ້ນ ແລະ 'ອະມຸກັງ, ອະມຸການິ' ເປັນຕົ້ນ. ບົດເຫຼົ່ານີ້ໃນຕາຕະລາງນີ້ ແມ้ຈະບໍ່ແມ່ນສັບພະນາມ ກໍກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງຄວາມຫຼາກຫຼາຍ ດ້ວຍອຳນາດຂອງ ກະກາຣາຄົມ.


Idāni kiṃsaddassa nāmikapadamālā vuccate –

ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຂອງ 'ກິງ ສັບ' -


Ko, ke. Kaṃ, ke. Kena, kehi, kebhi. Kassa, kissa, kesaṃ. Kasmā, kamhā, kehi, kebhi. Kassa, kissa, kesaṃ. Kasmiṃ, kismiṃ, kamhi, kimhi, kesu. Idaṃ pulliṅgaṃ.

ໂກ, ເກ. ກັງ, ເກ. ເກນະ, ເກຫິ, ເກພິ. ກັດສະ, ກິດສະ, ເກສັງ. ກັດສະມາ, ກຳຫາ, ເກຫິ, ເກພິ. ກັດສະ, ກິດສະ, ເກສັງ. ກັດສະມິງ, ກິດສະມິງ, ກຳຫິ, ກິມຫິ, ເກສຸ. ນີ້ແມ່ນປຸລລິງ (ເພດຊາຍ).


Rūpavisesopettha veditabbo ‘‘ke gandhabbe ca rakkhase nāge, ke kimpurise ca mānuse, ke paṇḍite sabbakāmadade, dīghaṃ rattaṃ bhattā me bhavissati, ke ca chave pāthikaputte, kā ca tathāgatānaṃ arahantānaṃ sammāsambuddhānaṃ āsādanā’’ti pāḷidassanato. Yasmā pana ke gandhabbe ca rakkhase nāge itiādīsu pāḷīsu ‘‘ke’’ti paccattavacanaṃ ekārantampi dissati, tasmā ‘‘ke’’ti rūpabhedo cettha ñeyyo. Tathā ‘‘kissassa ekadhammassa, vadhaṃ rocesi gotama. Kismiṃ me sivayo kuddhā. Kamhi kāle tayā vīra, patthitā bodhimuttamā’’tiādīni ca nidassanapadāni ñeyyāni. Apica –

ຮູບວິເສດໃນທີ່ນີ້ ພຶງຊາບຕາມການເຫັນໃນພຣະບາລີວ່າ: “ke gandhabbe ca rakkhase nāge, ke kimpurise ca mānuse, ke paṇḍite sabbakāmadade, dīghaṃ rattaṃ bhattā me bhavissati, ke ca chave pāthikaputte, kā ca tathāgatānaṃ arahantānaṃ sammāsambuddhānaṃ āsādanā”. ແຕ່ເພາະເຫດທີ່ໃນພຣະບາລີທັງຫຼາຍມີ “ke gandhabbe ca rakkhase nāge” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມປາກົດຄຳວ່າ “ke” ເປັນປັດຈັດຕະວະຈະນະ ທີ່ມີສະຫຼະ ເອ ນຳ, ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຊາບຄວາມຕ່າງແຫ່ງຮູບວ່າ “ke” ໃນທີ່ນີ້. ແລະພຶງຊາບບົດຕົວຢ່າງທັງຫຼາຍມີ “kissassa ekadhammassa, vadhaṃ rocesi gotama. Kismiṃ me sivayo kuddhā. Kamhi kāle tayā vīra, patthitā bodhimuttamā” ເປັນຕົ້ນ. ອີກປະການໜຶ່ງ —


‘‘Ko te balaṃ mahārāja’’, itiādīsu pāḷisu;

Kvasaddatthe vattatīti, ñeyyā ko iccayaṃ suti.

ໃນພຣະບາລີທັງຫຼາຍມີ “Ko te balaṃ mahārāja” ເປັນຕົ້ນ; ພຶງຊາບວ່າ ສຽງ “ko” ນີ້ ຍ່ອມໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍຂອງ “kva” ສັບ.


Petaṃ [Pg.370] taṃ sāmamaddakkhiṃ, ko nu tvaṃ sāma jīvasi;

Iti pāṭhe kathaṃsaddā-bhidheyye vattatīti ca.

ແລະໃນບົດພຣະບາລີວ່າ “Petaṃ taṃ sāmamaddakkhiṃ, ko nu tvaṃ sāma jīvasi” ຍ່ອມໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍຂອງ “kathaṃ” ສັບ.


Etesu dvīsu atthesu, diṭṭho ko iccayaṃ ravo;

Nipātoti gahetabbo, sutisāmaññato ruto.

ສຽງ “ko” ນີ້ ທີ່ເຫັນໃນເນື້ອຄວາມທັງສອງນີ້; ພຶງຖືເອົາວ່າເປັນນິບາດ ເພາະມີສຽງສະເໝີກັນ.


Napuṃsakaliṅge kaṃ, kāni. Kaṃ, kāni. Sesaṃ pulliṅgasadisaṃ yojetabbaṃ. Atha vā ‘‘kiṃ cittaṃ. Kiṃ rūpaṃ. Kiṃ parābhavato mukhaṃ. Kiṃ icchasī’’tiādipayogadassanato pana ‘‘kiṃ, kāni. Kiṃ, kānī’’ti vatvā sesaṃ pulliṅgasadisaṃ yojetabbaṃ. Ayaṃ nayo yuttataro, idaṃ napuṃsakaliṅgaṃ.

ໃນນະປຸງສະກະລີງ ເປັນ “kaṃ, kāni. Kaṃ, kāni.” ສ່ວນທີ່ເຫຼືອພຶງປະກອບໃຫ້ເໝືອນກັບປຸລີງ. ຫຼືວ່າ ເພາະເຫດທີ່ເຫັນການໃຊ້ ເຊັ່ນ “kiṃ cittaṃ. Kiṃ rūpaṃ. Kiṃ parābhavato mukhaṃ. Kiṃ icchasī” ເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ພຶງກ່າວວ່າ “kiṃ, kāni. Kiṃ, kāni.” ແລ້ວປະກອບສ່ວນທີ່ເຫຼືອໃຫ້ເໝືອນກັບປຸລີງ. ແນວທາງນີ້ສົມຄວນກວ່າ, ນີ້ຄືນະປຸງສະກະລີງ.


Kā, kā, kāyo. Kaṃ, kā, kāyo. Kāya, kāhi, kābhi. Kāya, kassā, kāsaṃ, kāsānaṃ. Kāya, kassā, kāhi, kābhi. Kāya, kassā, kāsaṃ kāsānaṃ. Kāya, kassā, kāyaṃ, kassaṃ, kāsu.

Kā, kā, kāyo. Kaṃ, kā, kāyo. Kāya, kāhi, kābhi. Kāya, kassā, kāsaṃ, kāsānaṃ. Kāya, kassā, kāhi, kābhi. Kāya, kassā, kāsaṃ kāsānaṃ. Kāya, kassā, kāyaṃ, kassaṃ, kāsu.


Ettha pana kāyoti padassa atthibhāve ‘‘kāyo amoghā gacchantī’’ti nidassanaṃ daṭṭhabbaṃ. Idaṃ itthiliṅgaṃ. Evaṃ kiṃsaddassa nāmikapadamālā bhavati. Etthetassa atthuddhāro vuccate – kiṃ saddo ‘‘kiṃ rājā yo lokaṃ na rakkhati. Kiṃ nu kho nāma tumhe maṃ vattabbaṃ maññathā’’tiādīsu garahane āgato. ‘‘Yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppanna’’ntiādīsu aniyame. ‘‘Kinte vakkali iminā pūtikāyena diṭṭhena, yo kho vakkali dhammaṃ passati, so maṃ passatī’’tiādīsu nippayojanatāyaṃ. ‘‘Kiṃ na kāhāmi te vaco’’tiādīsu sampaṭicchane. ‘‘Kiṃsūdha vittaṃ purisassa seṭṭha’’ntiādīsu pucchāyaṃ, pucchā ca nāma kāraṇapucchādivasena [Pg.371] anekavidhā, ato kāraṇapucchādivasenapi kiṃsaddassa pavatti vitthārato ñeyyā. Tathā hi ayaṃ ‘‘kiṃ nu santaramānova, kāsuṃ khaṇasi sārathi. Kiṃ nu jātiṃ na rocesi. Kena tetādiso vaṇṇo’’tiādīsu kāraṇapucchāyaṃ vattati. ‘‘Kiṃ kāsuyā karissatī’’tiādīsu kiccapucchāyaṃ. ‘‘Kiṃ sīlaṃ. Ko samādhī’’tiādīsu sarūpapucchāyaṃ. ‘‘Kiṃ khādasi. Kiṃ pivasī’’tiādīsu vatthupucchāyaṃ. ‘‘Khādasi kiṃ pivasi ki’’ntiādīsu kriyāpucchāyaṃ vattati. Adiṭṭhajotanāpucchāti evamādikā pana pañcavidhā pucchā kiṃsaddassa atthuddhāre anāharitabbattā anāgatāti daṭṭhabbaṃ. Etthetaṃ vuccati –

ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງບົດວ່າ “kāyo” ພຶງເຫັນຕົວຢ່າງວ່າ “kāyo amoghā gacchantī”. ນີ້ຄືອິຕຖີລີງ. ປະທະມາລາແຫ່ງກິໍສັບ ຍ່ອມມີຢ່າງນີ້. ໃນທີ່ນີ້ ຈະກ່າວເຖິງການສະແດງອັດຂອງກິໍສັບນັ້ນ — ກິໍສັບ ຍ່ອມມາໃນຄວາມໝາຍຕິຕຽນ ເຊັ່ນ “kiṃ rājā yo lokaṃ na rakkhati. Kiṃ nu kho nāma tumhe maṃ vattabbaṃ maññathā” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄວາມໝາຍບໍ່ແນ່ນອນ ເຊັ່ນ “yaṃ kiñci rūpaṃ atītānāgatapaccuppannaṃ” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄວາມໝາຍບໍ່ມີປະໂຫຍດ ເຊັ່ນ “kinte vakkali iminā pūtikāyena diṭṭhena, yo kho vakkali dhammaṃ passati, so maṃ passati” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄວາມໝາຍຮັບຄຳ ເຊັ່ນ “kiṃ na kāhāmi te vaco” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄວາມໝາຍຖາມ ເຊັ່ນ “kiṃsūdha vittaṃ purisassa seṭṭhaṃ” ເປັນຕົ້ນ, ແລະການຖາມນັ້ນມີຫຼາຍປະການ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຖາມຫາເຫດເປັນຕົ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ພຶງຊາບຄວາມເປັນໄປຂອງກິໍສັບ ແມ່ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຖາມຫາເຫດເປັນຕົ້ນໂດຍລະອຽດ. ດ້ວຍວ່າ ກິໍສັບນີ້ ຍ່ອມໃຊ້ໃນການຖາມຫາເຫດ ເຊັ່ນ “kiṃ nu santaramānova, kāsuṃ khaṇasi sārathi. Kiṃ nu jātiṃ na rocesi. Kena tetādiso vaṇṇo” ເປັນຕົ້ນ. ໃນການຖາມຫາກິດຈະການ ເຊັ່ນ “kiṃ kāsuyā karissatī” ເປັນຕົ້ນ. ໃນການຖາມຫາສະພາວະ ເຊັ່ນ “kiṃ sīlaṃ. Ko samādhī” ເປັນຕົ້ນ. ໃນການຖາມຫາວັດຖຸ ເຊັ່ນ “kiṃ khādasi. Kiṃ pivasi” ເປັນຕົ້ນ. ໃນການຖາມຫາກິຣິຍາ ເຊັ່ນ “khādasi kiṃ pivasi kiṃ” ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນການຖາມ ໕ ປະການ ມີອະທິດຖະໂຊຕະນາປຸດﺴາເປັນຕົ້ນ ເພາະບໍ່ຄວນນຳມາສະແດງໃນການສະແດງອັດຂອງກິໍສັບ ພຶງຊາບວ່າບໍ່ໄດ້ນຳມາສະແດງ. ໃນເລື່ອງນີ້ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ —


Garahāyaṃ aniyame, nippayojanatāya ca;

Sampaṭicchanapucchāsu, kiṃsaddo sampavattati.

ກິໍສັບ ຍ່ອມເປັນໄປໃນຄວາມໝາຍຕິຕຽນ, ຄວາມໝາຍບໍ່ແນ່ນອນ, ຄວາມໝາຍບໍ່ມີປະໂຫຍດ, ຄວາມໝາຍຮັບຄຳ ແລະຄວາມໝາຍຖາມ.


Parapadena saddhiṃ samāsopissa veditabbo ‘‘kiṃsamudayo, kiṃvedano, kiṃsaññojano’’ti. Ettha ‘‘ko, ke. Kā, kā, kāyo. Kiṃ, kānī’’ti evaṃ liṅgattayavasena vibhattāni kiṃsaddamayāni padāni samāsapadatte puna kimiti pakatibhāveneva tiṭṭhanti. Nāmasaddena pana samāse tesaṃ dvidhā gati dissati ‘‘kinnāmo, konāmo’’ti. Sabbāni panetāni itthinapuṃsakaliṅgavasena bahuvacanavasena ca yojetabbāni.

ແລະສະມາດຂອງກິໍສັບນັ້ນກັບບົດອື່ນ ພຶງຊາບ ເຊັ່ນ “kiṃsamudayo, kiṃvedano, kiṃsaññojano”. ໃນທີ່ນີ້ ບົດທັງຫຼາຍທີ່ປະກອບດ້ວຍກິໍສັບ ທີ່ແຈກດ້ວຍລີງທັງສາມ ຢ່າງນີ້ວ່າ “ko, ke. Kā, kā, kāyo. Kiṃ, kāni” ເມື່ອເປັນບົດສະມາດ ຍ່ອມຄົງຢູ່ໃນສະພາບເດີມຄື “kiṃ” ອີກ. ແຕ່ໃນສະມາດກັບນາມສັບ ຄວາມເປັນໄປຂອງບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມປາກົດເປັນ ໒ ຢ່າງ ຄື “kinnāmo, konāmo”. ແລະບົດທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ພຶງປະກອບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອິຕຖີລີງ, ນະປຸງສະກະລີງ ແລະພະຫຸວະຈະນະ.


Kiṃsaddassa samāsamhi, saddhiṃ nāmaravena ve;

‘‘Kinnāmo’’ iti ‘‘konāmo’’, iti cevaṃ gati dvidhā.

ໃນສະມາດແຫ່ງກິໍສັບ ກັບນາມສັບແທ້ໆ; ຄວາມເປັນໄປຍ່ອມມີ ໒ ຢ່າງ ຢ່າງນີ້ຄື “kinnāmo” ແລະ “konāmo”.


‘‘Konāmo [Pg.372] te upajjhāyo’’, iccādettha nidassanaṃ;

Sahaññena samāsamhi, ‘‘kiṃ kiṃ’’icceva suyyate.

ຕົວຢ່າງໃນທີ່ນີ້ ເຊັ່ນ “Konāmo te upajjhāyo” ເປັນຕົ້ນ; ໃນສະມາດກັບສັບອື່ນ ຍ່ອມໄດ້ຍິນພຽງແຕ່ “kiṃ kiṃ” ເທົ່ານັ້ນ.


Tathā hi ‘‘kiṃcitto tvaṃ bhikkhu. Kiṃkārapaṭissāvinī’’tiādīsu kiṃsaddo sarūpamavijahanto tiṭṭhati. Tattha hi kiṃcittaṃ yassa so kiṃcitto. ‘‘Kiṃ karomi sāmī’’ti evaṃ kinti kāro karaṇaṃ saddanicchāraṇaṃ kiṃkāro, taṃ paṭissāvetīti kiṃkārapaṭissāvinītiādi nibbacanamicchitabbaṃ. ‘‘Kinnaro. Kiṃpakkamiva bhakkhita’’ntiādīsu pana nibbacanamappasiddhaṃ, kiṃsaddoyeva padāvayavabhāvena suto. Tathā hi so katthaci padāvayavabhāvena katthaci nu su nukho kāraṇādisaddehi sahacāribhāvena ca suyyati. Atrime payogā – esā te itthī kiṃ hoti. Ete manussā tumhākaṃ kiṃ honti. Kimpurisānuciṇṇo. Kiṃ nu bhītova tiṭṭhasi. Kiṃsuchetvā sukhaṃ seti. Kiṃ nukho kāraṇaṃ. Kiṃ kāraṇā amma tuvaṃ pamajjasi, kiñhi nāma cajantassa, vācāya adadamappakanti evamādayo. Atridaṃ vuccati –

ເຊັ່ນດຽວກັນ ຄຳວ່າ “kiṃcitto tvaṃ bhikkhu. Kiṃkārapaṭissāvinī” ເປັນຕົ້ນ ກິໍສັບ ຍ່ອມຄົງຢູ່ໂດຍບໍ່ລະທິ້ມຮູບຂອງຕົນ. ດ້ວຍວ່າ ໃນຄຳນັ້ນ ຈິດຂອງບຸກຄົນໃດມີຢູ່ ບຸກຄົນນັ້ນຊື່ວ່າ “kiṃcitto”. ໃນຄຳວ່າ “Kiṃ karomi sāmī” ຢ່າງນີ້ ຄຳວ່າ “kiṃ” ຄື “kāro” ໝາຍເຖິງການກະທຳ ຫຼືການອອກສຽງວ່າ “kiṃkāro”, ບຸກຄົນໃດຍ່ອມຮັບຄຳນັ້ນ ບຸກຄົນນັ້ນຊື່ວ່າ “kiṃkārapaṭissāvinī” ເປັນຕົ້ນ ພຶງຊາບການວິເຄາະຢ່າງນີ້. ສ່ວນໃນຄຳວ່າ “Kinnaro. Kiṃpakkamiva bhakkhitaṃ” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມປາກົດໂດຍຄວາມເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງບົດຕາມທີ່ສຳເລັດແລ້ວໃນຄຳວິເຄາະ, ກິໍສັບນັ້ນເອງ ຍ່ອມໄດ້ຍິນໂດຍຄວາມເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງບົດ. ດ້ວຍວ່າ ກິໍສັບນັ້ນ ບາງເທື່ອກໍໄດ້ຍິນໂດຍຄວາມເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງບົດ ບາງເທື່ອກໍໄດ້ຍິນໂດຍຄວາມເປັນເພື່ອນຮ່ວມກັບສັບທັງຫຼາຍມີ “su, nu, kho” ແລະ “kāraṇa” ເປັນຕົ້ນ. ໃນເລື່ອງນີ້ ມີການໃຊ້ດັ່ງນີ້ — esā te itthī kiṃ hoti. ete manussā tumhākaṃ kiṃ honti. Kimpurisānuciṇṇo. Kiṃ nu bhītova tiṭṭhasi. Kiṃsuchetvā sukhaṃ seti. Kiṃ nukho kāraṇaṃ. Kiṃ kāraṇā amma tuvaṃ pamajjasi, kiñhi nāma cajantassa, vācāya adadamappakaṃ ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ. ໃນເລື່ອງນີ້ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວໄວ້ວ່າ —


‘‘Visuṃ padāvayavo vā, hutvā nvādīhi vā pana;

Yutto saddehi kiṃsaddo, diṭṭho sugatasāsane.

“ກິໍສັບ ທີ່ເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງບົດຕ່າງຫາກ ຫຼືປະກອບກັບສັບທັງຫຼາຍມີ 'nu' ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມປາກົດມີໃນພຣະສາສະນາຂອງພຣະສຸຄົດ.


Pāḷinayānusārena, sesānaṃ sambhavopi ca;

Ñeyyo viññūhi saddhamma-nayaññūhi pabhedato’’ti.

ແລະຄວາມເປັນໄປໄດ້ແຫ່ງສັບທີ່ເຫຼືອ ພຶງຊາບໂດຍການຈຳແນກ ໂດຍທ່ານຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ ຜູ້ຮູ້ແນວທາງແຫ່ງພຣະສັດທຳ ຕາມແນວທາງແຫ່ງພຣະບາລີ” ດັ່ງນີ້.


Idāni [Pg.373] sabbanāmikabhāve ṭhitehi ko kaṃsaddehi samānasutikānaṃ aññesaṃ ko kaṃsaddānaṃ nāmikapadamālāviseso vattabbo siyā, so heṭṭhā liṅgattayamissakaparicchede vutto. Asabbanāmikattā pana purisa cittanayeneva vibhatto. Tathā hi yadā kosaddo brahmavātakāyatthavācako, kaṃsaddo pana sirojalasukhatthavācako, tadā tāni padāni asabbanāmikāni, kasmā? Akiṃsaddamayattā sabbanāmikarūpasaṅkhātehi asādhāraṇarūpehi virahitattā pucchatthato atthantaravācakattā ca. Ettha pana samānasutivasena atthantaraviññāpanatthaṃ kosaddo kaṃsaddoti ca vuttaṃ, ekantato pana sabbanāmikatte kiṃsaddoyeva, suddhanāmatte kasaddoyevāti gahetabbaṃ. Iccevaṃ –

ບັດນີ້, ເມື່ອຄວາມເປັນສັບພະນາມຄົງຢູ່, ຄວາມແຕກຕ່າງແຫ່ງຕາຕະລາງວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຂອງ "ໂກ" ແລະ "ກໍ" ສັບອື່ນໆ ທີ່ມີສຽງຄືກັນກັບ "ໂກ" ແລະ "ກໍ" ສັບ (ທີ່ເປັນສັບພະນາມ) ຄວນຈະກ່າວໄວ້ແນວໃດ? ຄວາມແຕກຕ່າງນັ້ນ ໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຕອນປະສົມລິງທັງສາມ (ລິງຄັດຕະຍະມິສສະກະປະຣິຈເສທະ) ໃນຫົວຂໍ້ຂ້າງເທິງ. ແຕ່ເພາະຄວາມບໍ່ເປັນສັບພະນາມ, ມັນຈຶ່ງຖືກແຈກວິພັດຕາມແບບຂອງ "ປຸຣິສະ" ແລະ "ຈິດຕະ" ເທົ່ານັ້ນ. ຄວາມຈິງແລ້ວ, ເມື່ອ "ໂກ" ສັບ ໝາຍເຖິງ ພຣົມ, ລົມ, ແລະ ກາຍ, ສ່ວນ "ກໍ" ສັບ ໝາຍເຖິງ ຜົມ (ນ້ຳເທິງຫົວ), ນ້ຳ, ແລະ ຄວາມສຸກ, ໃນເວລານັ້ນ ບົດເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມບໍ່ເປັນສັບພະນາມ. ເພາະເຫດໃດ? ເພາະບໍ່ໄດ້ສຳເລັດມາຈາກ "ກິໍ" ສັບ, ເພາະປາສະຈາກຮູບພິເສດທີ່ເອີ້ນວ່າຮູບສັບພະນາມ, ແລະ ເພາະສະແດງເນື້ອຄວາມອື່ນນອກຈາກເນື້ອຄວາມຖາມ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້, ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່ຕ່າງກັນໂດຍອາໄສສຽງທີ່ຄືກັນ, ຈຶ່ງກ່າວວ່າ "ໂກ" ສັບ ແລະ "ກໍ" ສັບ, ແຕ່ໂດຍສ່ວນດຽວ, ຄວນກຳນົດວ່າ ໃນຄວາມເປັນສັບພະນາມ ມີພຽງ "ກິໍ" ສັບເທົ່ານັ້ນ, ແລະ ໃນຄວາມເປັນນາມແທ້ ມີພຽງ "ກ" ສັບເທົ່ານັ້ນ. ດັ່ງນີ້:


Kāye brahmani vāte ca, sīse jalasukhesu ca;

Kasaddo vattatī tīsu, pumā tīsu napuṃsako.

"ກ" ສັບ ຍ່ອມເປັນໄປໃນກາຍ, ໃນພຣົມ, ແລະ ໃນລົມ (ເປັນປຸລລິງໃນລິງທັງສາມ), ແລະ ໃນຫົວ (ຜົມ), ໃນນ້ຳ, ແລະ ໃນຄວາມສຸກ (ເປັນນະປຸງສະກະລິງໃນລິງທັງສາມ).


Evaṃ sabbanāmabhūtānaṃ kiṃkasaddānaṃ pavatti veditabbā.

ຄວາມເປັນໄປແຫ່ງ "ກິໍ" ແລະ "ກ" ສັບ ທີ່ເປັນສັບພະນາມ ຄວນຊາບດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້.


Idha vuttappakārānaṃ, atthānaṃ dāni saṅgaho;

Paññāvepullakaraṇo, ekadesena vuccate.

ບັດນີ້, ການລວບລວມເນື້ອຄວາມທັງຫຼາຍຕາມທີ່ໄດ້ກ່າວມາແລ້ວໃນທີ່ນີ້, ອັນເຮັດໃຫ້ປັນຍາໄພບູນ, ຈະຖືກກ່າວໄວ້ໂດຍສັງເຂບ.


Kiṃ kiṃpakkena sadisaṃ, kāyo kiṃpabhavo vada;

Kiṃpakkasadiso kāmo, kāyo taṇhādisambhavo.

"ກາມສະເໝີດ້ວຍຫຍັງ? ກາຍມີຫຍັງເປັນແດນເກີດ? ຈົ່ງບອກມາ." "ກາມສະເໝີດ້ວຍໝາກໄມ້ມີພິດ (ກິມປັກກະ), ກາຍມີຕັນຫາເປັນແດນເກີດ."


Uṇhakāle ka’micchanti, ka’micchanti pipāsitā;

Paccāmittā ka’micchanti, ka’micchanti dukhaṭṭitā.

"ໃນລະດູຮ້ອນ ຄົນທັງຫຼາຍຍ່ອມປາດຖະໜາຫຍັງ (ກໍ)? ຄົນຫິວນ້ຳຍ່ອມປາດຖະໜາຫຍັງ (ກໍ)? ພວກສັດຕູຍ່ອມປາດຖະໜາຫຍັງ (ກໍ)? ຄົນທີ່ຖືກຄວາມທຸກບີບຄັ້ນຍ່ອມປາດຖøະໜາຫຍັງ (ກໍ)?" (ໝາຍເຫດ: "ກໍ" ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເຖິງ ລົມ, ນ້ຳ, ຄວາມຕາຍ/ຄວາມເສຍຫາຍ, ແລະ ຄວາມສຸກ ຕາມລໍາດັບ)


Kāyassa kassa ko āyo,Ko nātho kassa bhūtale;

Kassa kaṃ jhānajaṃ sātaṃ,Kassaṅgesu ca kaṃ paranti.

"ຄວາມຈະເລີນ (ອາຍະ) ແຫ່ງກາຍຂອງໃຜ ຄືຫຍັງ (ໂກ)? ໃຜ (ໂກ) ເປັນທີ່ເພິ່ງຂອງໃຜໃນແຜ່ນດິນນີ້? ຄວາມຍິນດີ (ກໍ) ທີ່ເກີດຈາກຊານ ເປັນຂອງໃຜ? ແລະ ຫຍັງ (ກໍ) ທີ່ປະເສີດສຸດໃນອະໄວຍະວະທັງຫຼາຍຂອງໃຜ?"


Yā [Pg.374] pana tā heṭṭhā amhehi liṅgattayavasena kiṃsaddassa sabbanāmikasaññitassa nāmikapadamālā vibhattā, etāsu pulliṅganapuṃsakaliṅgaṭṭhāne ‘‘kebhi, kissa, kasmā, kamhā, kamhī’’ti imāni padāni pahāya itthiliṅgaṭṭhāne ‘‘kāyo, kābhi, kāsānaṃ, kāyaṃ, kassa’’nti imāni ca padāni pahāya tato tato sesapadato yathāsambhavaṃ cisaddaṃ canasaddaṃ canaṃsaddañca nipātetvā evarūpāni rūpāni gahetabbāni. Seyyathidaṃ?

ສ່ວນຕາຕະລາງວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ແຫ່ງ "ກິໍ" ສັບ ທີ່ຊື່ວ່າສັບພະນາມ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງລິງທັງສາມ ທີ່ພວກເຮົາໄດ້ແຈກໄວ້ແລ້ວໃນຫົວຂໍ້ຂ້າງເທິງນັ້ນ, ໃນຕາຕະລາງເຫຼົ່ານັ້ນ, ໃນສ່ວນຂອງປຸລລິງ ແລະ ນະປຸງສະກະລິງ ໃຫ້ລະຖິ້ມບົດເຫຼົ່ານີ້ຄື: "ເກພິ, ກິສສະ, ກັສມາ, ກັມຫາ, ກັມຫິ", ແລະ ໃນສ່ວນຂອງອິດຖີລິງ ໃຫ້ລະຖິ້ມບົດເຫຼົ່ານີ້ຄື: "ກາໂຍ, ກາພິ, ກາສານໍ, ກາຍໍ, ກັສສາ", ແລ້ວປະກອບ "ຈິ" ສັບ, "ຈນະ" ສັບ, ແລະ "ຈນໍ" ສັບ ລົງທ້າຍບົດທີ່ເຫຼືອຈາກບົດນັ້ນໆ ຕາມທີ່ສົມຄວນ, ແລ້ວຖືເອົາຮູບທັງຫຼາຍທີ່ມີລັກສະນະຢ່າງນີ້. ດັ່ງຕໍ່ໄປນີ້:


Koci, keci, kecana. Kiñci, kiñcanaṃ, keci, kecana. Kenaci, kehici. Kassaci, kesañci. Pañcamiyā ekavacanaṃ ūnaṃ pāḷiyaṃ anāgatattā. Kehici. Kassaci, kesañci. Kasmiñci, kismici, kesuci. Pulliṅganapuṃsakaliṅgavasena daṭṭhabbāni. Atra kismicīti anusāralopavasena vuttaṃ.

"ໂກຈິ, ເກຈິ, ເກຈນະ. ກິໍຈິ, ກິໍຈນໍ, ເກຈິ, ເກຈນະ. ເກນຈິ, ເກຫິຈິ. ກັສສຈິ, ເກສັໍຈິ. (ວິພັດທີ ຫ້າ ເອກະວະຈະນະ ນັ້ນຂາດໄປ ເພາະບໍ່ມີປາກົດໃນພຣະບາລີ). ເກຫິຈິ. ກັສສຈິ, ເກສັໍຈິ. ກັສມິໍຈິ, ກິສມິຈິ, ເກສຸຈິ." ພຶງເຫັນໂດຍອຳນາດແຫ່ງປຸລລິງ ແລະ ນະປຸງສະກະລິງ. ໃນທີ່ນີ້, ບົດວ່າ "ກິສມິຈິ" ນັ້ນ ກ່າວໄວ້ໂດຍການລຶບອະນຸສວານ.


Itthiliṅgavasena pana kāci itthī, kāci itthiyo. Kāci, kāci. Kiñci, kāci. Kāyaci, kāhici. Kāyaci, kassāci, kāsañci. Kāyaci, kāhici. Kāyaci, kassāci, kāsañci. Kāyaci, kāsucīti rūpāni.

ສ່ວນໂດຍອຳນາດແຫ່ງອິດຖີລິງ ມີຮູບດັ່ງນີ້: "ກາຈິ ອิຕຖີ, ກາຈິ ອິຕຖິໂຍ. ກາຈິ, ກາຈິ. ກິໍຈິ, ກາຈິ. ກາຍຈິ, ກາຫິຈິ. ກາຍຈິ, ກັສສາຈິ, ກາສັໍຈິ. ກາຍຈິ, ກາຫິຈິ. ກາຍຈິ, ກັສສາຈິ, ກາສັໍຈິ. ກາຍຈິ, ກາສຸຈິ."


Ettha ‘‘iti bhāsanti kecana, na naṃ hiṃsāmi kiñcana’’ntiādayo payogā veditabbā. Iti liṅgattayavasena vuttāni koci kāci kiñcītiādīni appamattakānaṃ saṅgāhakavacanānīti veditabbāni.

ໃນທີ່ນີ້, ພຶງຊາບປະໂຫຍກຕົວຢ່າງທັງຫຼາຍ ມີອານິເປັນຕົ້ນວ່າ "ອິຕິ ພາສັນຕິ ເກຈນະ" (ບາງຄົນຍ່ອມກ່າວຢ່າງນີ້), "ນະ ນໍ ຫິໍສາມິ ກິໍຈນໍ" (ເຮົາຈະບໍ່ບຽດບຽນສິ່ງນັ້ນເລີຍ). ພຶງຊາບວ່າ ບົດທັງຫຼາຍມີ "ໂກຈິ, ກາຈິ, ກິໍຈິ" ເປັນຕົ້ນ ທີ່ກ່າວໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງລິງທັງສາມນີ້ ເປັນຄຳເວົ້າທີ່ສະແດງເຖິງສິ່ງເລັກນ້ອຍ (ອັບປະມັດຕະກະ - ບາງສິ່ງ, ບາງຄົນ).


Punetāniyeva yathārahaṃ yaṃsaddena yojetvā dassessāmi –

ຂ້າພະເຈົ້າຈະສະແດງບົດເຫຼົ່ານັ້ນອີກ ໂດຍປະກອບເຂົ້າກັບ "ຍໍ" ສັບ ຕາມທີ່ສົມຄວນ ດັ່ງນີ້:


Yo koci, ye keci. Yaṃ kiñci, ye keci. Yena kenaci, yehi kehici. Yassa kassaci, yesaṃ kesañci. Yasmā kasmāci, yehi kehici. Yassa kassaci, yesaṃ kesañci. Yasmiṃ kasmiñci, yesu kesuci.

"ໂຍ ໂກຈິ, ເຍ ເກຈິ. ຍໍ ກິໍຈິ, ເຍ ເກຈິ. ເຍນະ ເກນຈິ, ເຍຫິ ເກຫິຈິ. ຍັສສະ ກັສສຈິ, ເຍສໍ ເກສັໍຈິ. ຍັສມາ ກັສມາຈິ, ເຍຫິ ເກຫິຈິ. ຍັສສະ ກັສສຈິ, ເຍສໍ ເກສັໍຈິ. ຍັສມິໍ ກັສມິໍຈິ, ເຍສຸ ເກສຸຈິ."


Ettha [Pg.375] ‘‘yo koci maṃ aṭṭhi katvā suṇeyya. Ye kecime atthi rasā pathabyā, saccaṃ tesaṃ sādhutaraṃ rasāna’’ntiādayo payogā veditabbā. Pulliṅgarūpāni.

ໃນທີ່ນີ້, ພຶງຊາບປະໂຫຍກຕົວຢ່າງທັງຫຼາຍ ມີອານິເປັນຕົ້ນວ່າ "ໂຍ ໂກຈິ ມໍ ອັຕຖິໍ ກັຕວາ ສຸເດຍຍະ" (ໃຜກໍຕາມທີ່ໃສ່ໃຈຟັງເຮົາ), "ເຍ ເກຈິເມ ອັຕຖິ ຣະສາ ປະຖັພຍາ, ສັຈຈໍ ເຕສໍ ສາທຸຕະລໍ ຣະສານໍ" (ລົດຊາດໃດໆ ກໍຕາມທີ່ມີຢູ່ໃນແຜ່ນດິນນີ້, ສັດຈະຍ່ອມເປັນລົດຊາດທີ່ດີເລີດກວ່າລົດຊາດເຫຼົ່ານັ້ນ). ເຫຼົ່ານີ້ຄືຮູບປຸລລິງ.


Yaṃ kiñci, yāni kānici. Yaṃ kiñci, yāni kānici. Sesaṃ pulliṅgasadisaṃ. Ettha ‘‘yaṃ kiñci ratanaṃ atthi, dhataraṭṭhanivesane. Yaṃ kiñci vittaṃ idha vā huraṃ vā. Yāni kānici rūpānī’’tiādayo payogā veditabbā. Napuṃsakaliṅgarūpāni.

"ຍໍ ກິໍຈິ, ຍານິ ການິຈິ. ຍໍ ກິໍຈິ, ຍານິ ການິຈິ." ສ່ວນທີ່ເຫຼືອຄືກັນກັບປຸລລິງ. ໃນທີ່ນີ້, ພຶງຊາບປະໂຫຍກຕົວຢ່າງທັງຫຼາຍ ມີອານິເປັນຕົ້ນວ່າ "ຍໍ ກິໍຈິ ຣະຕນໍ ອັຕຖິ, ທະຕະຣັຕຖະນิເວສເນ" (ລັດຕະນະໃດໆ ກໍຕາມທີ່ມີຢູ່ໃນທີ່ຢູ່ຂອງທ້າວທະຕະຣົດ), "ຍໍ ກິໍຈິ ວິດຕໍ ອິທະ ວາ ຫຸຣໍ ວາ" (ຊັບໃດໆ ກໍຕາມໃນໂລກນີ້ ຫຼື ໃນໂລກອື່ນ), "ຍານິ ການິຈິ ຣູປານິ" (ຮູບໃດໆ ກໍຕາມ). ເຫຼົ່ານີ້ຄືຮູບນະປຸງສະກະລິງ.


Yā kāci itthī, yā kāci itthiyo. Yaṃ kiñci, yā kāci. Yāya kāyaci, yāhi kāhici. Yāya kāyaci, yāsaṃ kāsañci. Yāya kāyaci, yāhi kāhici. Yāya kāyaci, yāsaṃ kāsañci. Yāya kāyaci, yāsu kāsuci.

"ຍາ ກາຈິ ອິຕຖີ, ຍາ ກາຈິ ອິຕຖິໂຍ. ຍໍ ກິໍຈິ, ຍາ ກາຈິ. ຍາຍະ ກາຍຈິ, ຍາຫິ ກາຫິຈິ. ຍາຍະ ກາຍຈິ, ຍາສໍ ກາສັໍຈິ. ຍາຍະ ກາຍຈິ, ຍາຫິ ກາຫິຈິ. ຍາຍະ ກາຍຈິ, ຍາສໍ ກາສັໍຈິ. ຍາຍະ ກາຍຈິ, ຍາສຸ ກາສຸຈິ."


Ettha ‘‘yā kāci vedanā atītānāgatapaccuppannā’’tiādayo payogā veditabbā. Itthiliṅgarūpāni. Iti liṅgattayavasena vuttāni yo koci, yā kāci, yaṃ kiñcītiādīni anavasesapariyādānavacanānīti veditabbāni. Sabbāni cetāni na nipātapadāni, nipātapatirūpakā saddagatiyoti veditabbāni. Yadi nipātapadāni siyuṃ, tīsu liṅgesu sattasu vibhattīsu ekākārena tiṭṭheyyuṃ, na ca tiṭṭhanti, tasmā na nipātapadāni, nipātapatirūpakā saddagatiyoyeva.

ໃນທີ່ນີ້, ພຶງຊາບປະໂຫຍກຕົວຢ່າງທັງຫຼາຍ ມີອານິເປັນຕົ້ນວ່າ "ຍາ ກາຈິ ເວທະນາ ອະຕີຕານາຄະຕະປັຈຈຸປປັນນາ" (ເວທະນາຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ທັງที่เป็นອະດີດ ອະນາຄົດ ແລະ ປັດຈຸບັນ). ເຫຼົ່ານີ້ຄືຮູບອິດຖີລິງ. ພຶງຊາບວ່າ ບົດທັງຫຼາຍມີ "ໂຍ ໂກຈິ, ຍາ ກາຈິ, ຍໍ ກິໍຈິ" ເປັນຕົ້ນ ທີ່ກ່າວໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງລິງທັງສາມນີ້ ເປັນຄຳເວົ້າທີ່ສະແດງເຖິງການກວາດເອົາທັງໝົດໂດຍບໍ່ມີເຫຼືອ (ອະນະເວສະປະຣິຍາທານະ). ແລະ ບົດທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ແມ່ນບົດນິບາດ, ແຕ່ພຶງຊາບວ່າເປັນສັບພະນາມທີ່ມີຮູບຄ້າຍຄືນິບາດ (ນິປາຕະປະຕິຣູປະກະ). ຫາກພວກມັນເປັນບົດນິບາດ, ພວກມັນກໍຄວນຈະຄົງຢູ່ໃນຮູບດຽວກັນໃນລິງທັງສາມ ແລະ ວິພັດທັງເຈັດ, ແຕ່ພວກມັນບໍ່ໄດ້ຄົງຢູ່ຢ່າງນັ້ນ, ດັ່ງນັ້ນ ພວກມັນຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນບົດນິບາດ, ແຕ່ເປັນສັບພະນາມທີ່ມີຮູບຄ້າຍຄືນິບາດເທົ່ານັ້ນ.


Apica ya ta kiṃ etaiccetehi sabbanāmehi liṅgānurūpato ttakattikapaccaye katvā vatticchāyaṃ yāni padāni sijjhanti, tāni paricchedavacanāni asabbanāmikāniyeva bhavanti. Tesaṃ nāmikapadamālā purisa citta kaññānayena yojetabbā. Taṃ yathā?

ອີກປະການໜຶ່ງ, ເມື່ອລົງ "ຕຕະກະ" ແລະ "ຕຕິກະ" ປັດໄຈ ຫຼັງຈາກສັບພະນາມເຫຼົ່ານີ້ຄື: "ຍະ, ຕະ, ກิໍ, ເອຕະ" ຕາມສົມຄວນແກ່ລິງ, ບົດທັງຫຼາຍທີ່ສຳເລັດຮູບຕາມຄວາມປາດຖະໜາທີ່ຈະກ່າວ, ບົດເຫຼົ່ານັ້ນທີ່ສະແດງການກຳນົດຂອບເຂດ (ປະຣິຈເສທະວະຈະນະ) ຍ່ອມບໍ່ເປັນສັບພະນາມເລີຍ. ຕາຕະລາງວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຂອງບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຄວນປະກອບຕາມແບບຂອງ "ປຸຣິສະ", "ຈິດຕະ", ແລະ "ກັນຍາ". ຕົວຢ່າງເຊັ່ນແນວໃດ?


Yattako [Pg.376] jano, yattakaṃ cittaṃ, yattikā itthī. Tattako, tattakaṃ, tattikā. Kittako, kittakaṃ, kittikā. Ettako, ettakaṃ, ettikāti. Imāni padāni asabbanāmikānipi paccayavasena sambhūtatthantaresu viññūnaṃ kosallatthaṃ vuttāni.

"ຍັຕຕະໂກ ຊະໂນ" (ຄົນມີປະມານເທົ່າໃດ), "ຍັຕຕະກໍ ຈິດຕໍ" (ຈິດມີປະມານເທົ່າໃດ), "ຍັຕຕິກາ ອິຕຖີ" (ຍິງມີປະມານເທົ່າໃດ). "ຕັຕຕະໂກ, ຕັຕຕະກໍ, ຕັຕຕິກາ" (ມີປະມານເທົ່ານັ້ນ). "ກິຕຕະໂກ, ກິຕຕະກໍ, ກິຕຕິກາ" (ມີປະມານເທົ່າໃດ?). "ເອັຕຕະໂກ, ເອັຕຕະກໍ, ເອັຕຕິກາ" (ມີປະມານເທົ່ານີ້). ບົດເຫຼົ່ານີ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະບໍ່ເປັນສັບພະນາມ, ແຕ່ກໍກ່າວໄວ້ເພື່ອຄວາມສະຫຼາດຂອງຜູ້ຮູ້ໃນເນື້ອຄວາມຕ່າງໆ ທີ່ເກີດຂຶ້ນໂດຍອຳນາດແຫ່ງປັດໄຈ.


Idāni saṅkhādivacanassa ekasaddassa nāmikapadamālā vuccate –

ບັດນີ້, ຕາຕະລາງວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຂອງ "ເອກະ" ສັບ ທີ່ສະແດງສັງຂຍາ (ຈຳນວນ) ເປັນຕົ້ນ ຈະຖືກກ່າວເຖິງ:


Ekasaddo hi saṅkhāvacano ca hoti asadisavacano ca asahāyavacano ca ekaccavacano ca missībhūtavacano ca. Yadā saṅkhā’sadisā’sahāyavacano, tadā ekavacanako bhavati.

ເພາະວ່າ "ເອກະ" ສັບ ຍ່ອມເປັນໄປໃນຄວາມໝາຍສະແດງສັງຂຍາ (ຈຳນວນໜຶ່ງ), ສະແດງຄວາມບໍ່ມີໃຜສະເໝີ (ຍອດຢ້ຽມ), ສະແດງຄວາມບໍ່ມີເພື່ອນ (ດ່ຽວດາຍ), ສະແດງຄວາມໝາຍວ່າ "ບາງສ່ວນ" (ເອກັຈຈະ), ແລະ ສະແດງຄວາມໝາຍວ່າ "ປະສົມປະສານກັນ" (ມິສສີພູຕະ). ເມື່ອສະແດງສັງຂຍາ, ຄວາມບໍ່ມີໃຜສະເໝີ, ແລະ ຄວາມບໍ່ມີເພື່ອນ, ໃນເວລານັ້ນ ຍ່ອມມີພຽງເອກະວະຈະນະເທົ່ານັ້ນ.


Eko, ekaṃ, ekena, ekassa, ekasmā, ekamhā, ekassa, ekasmiṃ, ekamhīti. Evaṃ saṅkhādivacano ekasaddo ekavacanako. Tathā hi ‘‘eko dve tayo’’ti saṅkhāvisaye ekasaddo ekavacanakova. ‘‘Ekomhi sammāsambuddho. Eko rāja nipajjāmī’’ti asadisāsahāyakathanepi ekavacanakova. Ayaṃ ekavacanikā sabbanāmikapadamālā.

"ເອໂກ, ເອກໍ, ເອເກນະ, ເອກັສສະ, ເອກັສມາ, ເອກັມຫາ, ເອກັສສະ, ເອກັສມິໍ, ເອກັມຫິ." ດັ່ງນີ້, "ເອກະ" ສັບ ທີ່ສະແດງສັງຂຍາເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມີພຽງເອກະວະຈະນະ. ຄວາມຈິງແລ້ວ, ໃນຂອບເຂດຂອງສັງຂຍາ ເຊັ່ນ "ເອໂກ, ທເວ, ຕະໂຍ" (ໜຶ່ງ, ສອງ, ສາມ), "ເອກະ" ສັບ ຍ່ອມມີພຽງເອກະວະຈະນະເທົ່ານັ້ນ. ເຖິງແມ່ນໃນການກ່າວເຖິງຄວາມບໍ່ມີໃຜສະເໝີ ແລະ ຄວາມບໍ່ມີເພື່ອນ ເຊັ່ນ "ເອໂກມຫິ ສັມມາສັມພຸທໂທ" (ເຮົາເປັນພຣະສັມມາສັມພຸດທະເຈົ້າຜູ້ຍອດຢ້ຽມພຣະອົງດຽວ), "ເອໂກ ຣາຊະ ນິປັຈຊາມິ" (ມະຫາຣາດ, ເຮົານອນຜູ້ດຽວ), ກໍຍ່ອມມີພຽງເອກະວະຈະນະເທົ່ານັ້ນ. ນີ້ຄືຕາຕະລາງວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ທີ່ເປັນສັບພະນາມຝ່າຍເອກະວະຈະນະ.


Yadā pana saṅkhatthā ca asahāyā ca bahū vattabbā siyuṃ, tadā ekasaddato kakārāgamaṃ katvā ekakā, ekake, ekakehi, ekakebhi. Purisanaye bahuvacanavasena nāmikapadamālā yojetabbā. Tathā hi saṅkhatthāpi bahū honti. ‘‘Cattāro ekakā siyu’’nti hi vuttaṃ. Asahāyāpi bahū honti. Tathā hi ‘‘ayampi gahapati ekova āgato, ayampi ekova āgato’’ti vattabbe ‘‘ime gahapatayo ekakā āgatā’’ti vattabbatā dissati. Ayaṃ nayo sabbanāmikapakkhaṃ na bhajati asādhāraṇarūpābhāvato, atthantaraviññāpanatthaṃ pana vutto.

ແຕ່ເມື່ອຕ້ອງການກ່າວເຖິງສິ່ງທີ່ມີຈຳນວນໜຶ່ງ ແລະ ບໍ່ມີເພື່ອນ ເປັນຈຳນວນຫຼາຍ (ພະຫຸວະຈະນະ), ໃນເວລານັ້ນ ໃຫ້ລົງ "ກ" ອັກສອນອາຄົມ ຫຼັງຈາກ "ເອກະ" ສັບ ແລ້ວແຈກວິພັດເປັນ "ເອກະກາ, ເອກະເກ, ເອກະເກຫິ, ເອກະເກພິ" ໂດຍປະກອບຕາຕະລາງວິພັດນາມຕາມແບບພະຫຸວະຈະນະຂອງ "ປຸຣິສະ". ຄວາມຈິງແລ້ວ, ເຖິງແມ່ນສິ່ງທີ່ມີຈຳນວນໜຶ່ງກໍມີຫຼາຍໄດ້, ເພາະມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ "ຈັດຕາໂຣ ເອກະກາ ສິຍຸໍ" (ພຶງມີໝວດໜຶ່ງສີ່ໝວດ). ເຖິງແມ່ນຜູ້ບໍ່ມີເພື່ອນກໍມີຫຼາຍໄດ້, ຄວາມຈິງແລ້ວ, ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ "ຄະຫະບໍດີຜູ້ນີ້ກໍມາຄົນດຽວ, ຄະຫະບໍດີຜູ້ນີ້ກໍມາຄົນດຽວ", ກໍປາກົດມີການກ່າວວ່າ "ອິເມ ຄະຫະປະຕະໂຍ ເອກະກາ ອາຄະຕາ" (ຄະຫະບໍດີເຫຼົ່ານີ້ມາຄົນດຽວທັງນັ້ນ). ແນວທາງນີ້ ບໍ່ເຂົ້າເຖິງຝ່າຍສັບພະນາມ ເພາະບໍ່ມີຮູບພິເສດ (ອະສາທາຣະນະຣູບ), ແຕ່ກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່ຕ່າງອອກໄປ.


Yadā [Pg.377] ekaccavacano, tadā ‘‘eke, eke, ekehi, ekebhi ekesaṃ, ekehi, ekebhi, ekesaṃ, ekesū’’ti vattabbaṃ. Ayampi bahuvacanikā sabbanāmikapadamālā. Ettha eketi ekacce. Esa nayo sesesupi. Yadā pana missībhūtavacano, tadā ‘‘ekā, eke, ekehi, ekebhi, ekāna’’nti purisanaye bahuvacanavasena vattabbaṃ. ‘‘Pañcālo ca videho ca, ubho ekā bhavantu te’’ti pāḷi dissati. Ayaṃ nayo sabbanāmikapakkhaṃ na bhajati asādhāraṇarūpābhāvato, atthantaraviññāpanatthaṃ pana vutto. Tattha ekā bhavantūti ekībhavantu missībhavantu, gaṅgodakena yamunodakaṃ viya aññadatthu saṃsandantu samentūti vacanattho.

ເມື່ອສະແດງຄວາມໝາຍວ່າ "ບາງສ່ວນ" (ເອກັຈຈະ), ໃນເວລານັ້ນ ຄວນກ່າວວ່າ "ເອເກ, ເອເກ, ເອເກຫິ, ເອເກພິ, ເອເກສໍ, ເອເກຫິ, ເອເກພິ, ເອເກສໍ, ເອເກສຸ". ນີ້ກໍຄືຕາຕະລາງວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ທີ່ເປັນສັບພະນາມຝ່າຍພະຫຸວະຈະນະ. ໃນທີ່ນີ້, ບົດວ່າ "ເອເກ" ໝາຍເຖິງ "ບາງສ່ວນ" (ເອກັຈຈະ). ແນວທາງນີ້ກໍມີໃນບົດທີ່ເຫຼືອຄືກັນ. ແຕ່ເມື່ອສະແດງຄວາມໝາຍວ່າ "ປະສົມປະສານກັນ" (ມิສສີພູຕະ), ໃນເວລານັ້ນ ຄວນກ່າວວ່າ "ເອກາ, ເອເກ, ເອເກຫິ, ເອເກພິ, ເອການໍ" ໂດຍອຳນາດແຫ່ງພະຫຸວະຈະນະຕາມແບບຂອງ "ປຸຣິສະ". ປາກົດມີພຣະບາລີວ່າ "ປັນຈາໂລ ຈະ ວິເທໂຫ ຈະ, ອຸໂພ ເອກາ ພະວັນຕຸ ເຕ" (ຂໍແຄວ້ນປັນຈາລະ ແລະ ແຄວ້ນວິເທຫະ ທັງສອງຈົ່ງເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນແກ່ທ່ານ). ແນວທາງນີ້ ບໍ່ເຂົ້າເຖິງຝ່າຍສັບພະນາມ ເພາະບໍ່ມີຮູບພິເສດ, ແຕ່ກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມທີ່ຕ່າງອອກໄປ. ໃນຄຳນັ້ນ, ບົດວ່າ "ເອກາ ພະວັນຕຸ" ມີອັດຖະວິເຄາະວ່າ "ຈົ່ງເປັນອັນໜຶ່ງອັນດຽວກັນ ຄື ປະສົມປະສານກັນ, ຈົ່ງເຂົ້າກັນ ແລະ ສະເໝີກັນໂດຍສ່ວນດຽວ ເໝືອນດັ່ງນ້ຳໃນແມ່ນ້ຳຄົງຄາກັບນ້ຳໃນແມ່ນ້ຳຍົມມະນາ".


Ācariyā pana evaṃ vibhāgaṃ adassetvā ekasaddassa sabbanāmattameva gahetvā sabbasaddassa viya nāmikapadamālaṃ yojenti. Kathaṃ?

ສ່ວນພຣະອາຈານທັງຫຼາຍ ບໍ່ໄດ້ສະແດງການແບ່ງແຍກຢ່າງນີ້, ແຕ່ຖືເອົາຄວາມເປັນສັບພະນາມໂດຍສ່ວນດຽວຂອງ "ເອກະ" ສັບ ແລ້ວປະກອບຕາຕະລາງວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ເໝືອນດັ່ງ "ສັບພະ" ສັບ. ປະກອບແນວໃດ?


Eko, eke. Ekaṃ, eke. Ekena, ekehi, ekebhi. Ekassa, ekesaṃ, ekesānaṃ. Ekasmā, ekamhā, ekehi, ekebhi. Ekassa, ekesaṃ, ekesānaṃ. Ekasmiṃ, ekamhi, ekesūti. Ayaṃ sabbanāmikapadamālāti veditabbā.

"ເອໂກ, ເອເກ. ເອກໍ, ເອເກ. ເອເກນະ, ເອເກຫິ, ເອເກພິ. ເອກັສສະ, ເອເກສໍ, ເອເກສານໍ. ເອກັສມາ, ເອກັມຫາ, ເອເກຫິ, ເອເກພິ. ເອກັສສະ, ເອເກສໍ, ເອເກສານໍ. ເອກັສມິໍ, ເອກັມຫິ, ເອເກສຸ." ດັ່ງນີ້, ພຶງຊາບວ່າ ນີ້ຄືຕາຕະລາງວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ທີ່ເປັນສັບພະນາມ.


Keci ‘‘ekasaddo saṅkhyātulyāsahāyaññavacano. Yadā saṅkhyāvacano, tadā sabbatthekavacanantova, aññattha bahuvacanantopi, eko ekā ekaṃ iccādi sabbattha sabbasaddasamaṃ. Saṃsāsveva viseso’’ti liṅgattaye yojanānayaṃ vadanti. Evaṃ vadantā ca te vibhāgaṃ adassetvā vadanti. Mayaṃ pana sotūnaṃ payogesu kosalluppādanatthaṃ vibhāgaṃ dassetvā vadāma.

ອາຈານບາງພວກກ່າວແນວທາງການປະກອບໃນລິງທັງສາມວ່າ "'ເອກະ' ສັບ ສະແດງຄວາມໝາຍຄື ສັງຂຍາ (ຈຳນວນ), ຄວາມສະເໝີກັນ (ຕຸລຍະ), ຄວາມບໍ່ມີເພື່ອນ (ອະສະຫາຍະ), ແລະ ຄວາມໝາຍອື່ນ (ອັນຍະ). ເມື່ອສະແດງສັງຂຍາ ຍ່ອມມີພຽງເອກະວະຈະນະໃນທຸກບ່ອນ, ແຕ່ໃນຄວາມໝາຍອື່ນ ຍ່ອມມີພະຫຸວະຈະນະນຳດ້ວຍ, ມີຮູບວ່າ 'ເອໂກ, ເອກາ, ເອກໍ' ເປັນຕົ້ນ, ເໝືອນກັບ 'ສັບພະ' ສັບ ໃນທຸກບ່ອນ. ຄວາມແຕກຕ່າງມີພຽງໃນສະມາດ (ສໍສາສຸ) ເທົ່ານັ້ນ". ແລະ ອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນ ເມື່ອກ່າວຢ່າງນີ້ ກໍກ່າວໂດຍບໍ່ໄດ້ສະແດງການແບ່ງແຍກ. ສ່ວນພວກເຮົາ ກ່າວໂດຍສະແດງການແບ່ງແຍກ ເພື່ອໃຫ້ເກີດຄວາມສະຫຼາດໃນການໃຊ້ປະໂຫຍກແກ່ຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍ.


Apicettha [Pg.378] ayaṃ visesopi sallakkhitabbo ‘‘eke ekaṭṭhe same samabhāge’ti pāḷippadese paccattekavacanassa ekasaddassa ekārantaniddesopi dissatī’’ti. Pulliṅgarūpāni.

ອີກປະການໜຶ່ງ, ໃນທີ່ນີ້ ພຶງກຳນົດຄວາມພິເສດນີ້ໄວ້ດ້ວຍວ່າ "ໃນຄຳພີພຣະບາລີ ເຊັ່ນ 'ເອເກ ເອກັຕເຖ ສະເມ ສະມະພາເຄ' ປາກົດການສະແດງ 'ເອກະ' ສັບ ທີ່ມີສະຫຼະ ເອ ເປັນທີ່ສຸດ (ເອການຕະ) ໃນຄວາມໝາຍເອກະວະຈະນະສະເພາະແຕ່ລະຢ່າງດ້ວຍ". ເຫຼົ່ານີ້ຄືຮູບປຸລລິງ.


Ekaṃ, ekāni. Ekaṃ, ekāni. Sesaṃ pulliṅgasadisaṃ. Tattha ekānīti ekaccāni. Esa nayo sesabahuvacanesupi, napuṃsakaliṅgarūpāni.

"ເອກໍ, ເອການິ. ເອກໍ, ເອການິ." ສ່ວນທີ່ເຫຼືອຄືກັນກັບປຸລລິງ. ໃນຄຳນັ້ນ, ບົດວ່າ "ເອການິ" ໝາຍເຖິງ "ບາງສ່ວນ" (ເອກັຈຈານິ). ແນວທາງນີ້ກໍມີໃນພະຫຸວະຈະນະທີ່ເຫຼືອຄືກັນ. ເຫຼົ່ານີ້ຄືຮູບນະປຸງສະກະລິງ.


Ekā, ekā, ekāyo. Ekaṃ, ekā, ekāyo. Ekāya, ekāhi, ekābhi. Ekāya, ekissā, ekāsaṃ. Ekāya, ekāhi, ekābhi. Ekāya, ekissā, ekāsaṃ. Ekāya, ekāyaṃ, ekissaṃ, ekāsu. Ettha bahuvacanaṭṭhāne ekāti ekaccā, ekāhīti ekaccāhi, ekāsanti ekaccānaṃ ekāsūti ekaccāsu. Itthiliṅgarūpāni. Sabbānetāni sabbanāmāni ekavacanabahuvacanavasena vuttāni.

"ເອກາ, ເອກາ, ເອກາໂຍ. ເອກໍ, ເອກາ, ເອກາໂຍ. ເອກາຍະ, ເອກາຫິ, ເอกາພິ. ເອກາຍະ, ເອກິສສາ, ເອກາສໍ. ເອກາຍະ, ເອກາຫິ, ເອກາພິ. ເອກາຍະ, ເອກິສສາ, ເອກາສໍ. ເອກາຍະ, ເອກາຍໍ, ເອກິສສໍ, ເອກາສຸ." ໃນທີ່ນີ້, ໃນຕຳແໜ່ງພະຫຸວະຈະນະ, ບົດວ່າ " ເອກາ" ໝາຍເຖິງ "ເອກັຈຈາ" (ບາງຄົນ/ບາງສິ່ງ), "ເອກາຫິ" ໝາຍເຖິງ "ເອກັຈຈາຫິ", " ເອກາສໍ" ໝາຍເຖິງ "ເອກັຈຈານໍ", " ເອກາສຸ" ໝາຍເຖິງ " ເອກັຈຈາສຸ". ເຫຼົ່ານີ້ຄືຮູບອິດຖີລິງ. ບົດທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ເປັນສັບພະນາມ ທີ່ກ່າວໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງເອກະວະຈະນະ ແລະ ພະຫຸວະຈະນະ.


Apica ekasadde vicchāvasena vattabbe liṅgattayarūpāni ekavacanāneva bhavanti. Kathaṃ?

ອີກປະການໜຶ່ງ, ເມື່ອຕ້ອງການກ່າວ "ເອກະ" ສັບ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການກ່າວຊ້ຳ (ວິຈສາ - ແຕ່ລະຢ່າງ, ແຕ່ລະຄົນ), ຮູບໃນລິງທັງສາມ ຍ່ອມມີພຽງເອກະວະຈະນະເທົ່ານັ້ນ. ປະກອບແນວໃດ?


Ekeko, ekekaṃ, ekekena, ekekassa, ekekasmā, ekekamhā, ekekassa, ekekasmiṃ, ekekamhīti pulliṅgarūpāni.

"ເອເກໂກ, ເອເກກໍ, ເອເກເກນະ, ເອເກກັສສະ, ເອເກກັສມາ, ເອເກກັມຫາ, ເອເກກັສສະ, ເອເກກັສມິໍ, ເອເກກັມຫິ." ດັ່ງນີ້, ເຫຼົ່ານີ້ຄືຮູບປຸລລິງ.


Ekekaṃ, ekekaṃ. Sesaṃ pulliṅgasadisaṃ, napuṃsakaliṅgarūpāni. Ekekā, ekekaṃ, ekekāya, ekekissā, ekekāya, ekekissā, ekekāyaṃ, ekekissaṃ. Itthiliṅgarūpāni.

"ເອເກກໍ, ເອເກກໍ." ສ່ວນທີ່ເຫຼືອຄືກັນກັບປຸລລິງ. ເຫຼົ່ານີ້ຄືຮູບນະປຸງສະກະລິງ. "ເອເກກາ, ເອເກກໍ, ເອເກກາຍະ, ເອເກກິສສາ, ເອເກກາຍະ, ເອເກກິສສາ, ເອເກກາຍໍ, ເອເກກິສສໍ." ເຫຼົ່ານີ້ຄືຮູບອິດຖີລິງ.


Sabbānetāni vicchāsabbanāmānīti vattuṃ vaṭṭati. Bahuvacanāni panettha na santi payogābhāvato. Iti imesu vicchāvasena vuttesu liṅgattayarūpesu samāsacintā na uppādetabbā anibbacanīyattā vicchāsaddānaṃ. Tathā hi ‘‘pabbaṃ pabbaṃ [Pg.379] sandhi sandhi odhi odhi hutvā tattakapāle pakkhittatilā viya taṭataṭāyantā saṅkhārā bhijjantī’’tiādīsu pabbapabbasaddādīnaṃ samāsakaraṇavasena nibbacanaṃ pubbācariyehi na dassitaṃ. Yasmā ca vicchāyaṃ vattamānānaṃ dvirutti lokato eva siddhā, na lakkhaṇato, tasmā tattha samāsacintā na uppādetabbā.

ຄວນກ່າວໄດ້ວ່າ ບົດທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ເປັນສັບພະນາມສະແດງການກ່າວຊ້ຳ (ວິຈສາສັບພະນາມ). ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ບໍ່ມີຮູບພະຫຸວະຈະນະ ເພາະບໍ່ມີການໃຊ້ປະໂຫຍກ. ດັ່ງນັ້ນ, ໃນຮູບລິງທັງສາມທີ່ກ່າວໄວ້ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການກ່າວຊ້ຳເຫຼົ່ານີ້, ບໍ່ຄວນໃຫ້ເກີດຄວາມຄິດເລື່ອງສະມາດ (ການວິເຄາະແບບສະມາດ) ເພາະສັບທີ່ສະແດງການກ່າວຊ້ຳ ບໍ່ສາມາດວິເຄາະໄດ້. ຄວາມຈິງແລ້ວ, ໃນປະໂຫຍກມີອານິເປັນຕົ້ນວ່າ " ປັບພໍ ປັບພໍ ສັນທິ ສັນທິ ໂອທິ ໂອທິ ຫຸຕວາ ຕັຕຕະກະປາເລ ປັກຂິຕຕະຕິລາ ວິຍະ ຕະຕະຕາຍັນຕາ ສັງຂາຣາ ພิຊຊັນຕິ" (ສັງຂານທັງຫຼາຍຍ່ອມແຕກທຳລາຍໄປ ເປັນຂໍ້ໆ ເປັນຂໍ້ຕໍ່ໆ ເປັນສ່ວນໆ ສົ່ງສຽງດັງຕັດໆ ເໝືອນດັ່ງງາທີ່ຖືກໃສ່ລົງໃນກະທະທີ່ຮ້ອນ), ພຣະບູຮານາຈານທັງຫຼາຍ ບໍ່ໄດ້ສະແດງອັດຖະວິເຄາະໂດຍອຳນາດແຫ່ງການເຮັດສະມາດຂອງ "ປັບພະປັບພະ" ສັບເປັນຕົ້ນ. ແລະ ເພາະເຫດທີ່ການກ່າວຊ້ຳ (ທວິຣຸດຕິ) ຂອງສັບທັງຫຼາຍທີ່ເປັນໄປໃນຄວາມໝາຍກ່າວຊ້ຳນັ້ນ ສຳເລັດມາຈາກທາງໂລກ (ການໃຊ້ທົ່ວໄປ) ເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ແມ່ນມາຈາກກົດເກນທາງໄວຍາກອນ (ລັກຂະນະ), ດັ່ງນັ້ນ ໃນທີ່ນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນໃຫ້ເກີດຄວາມຄິດເລື່ອງສະມາດ.


Idāni ekacca ekatiya ekacciyasaddānaṃ nāmikapadamālāyo vuccante – pulliṅge tāva ekacco, ekacce. Ekaccaṃ, ekacce. Sesaṃ purisasaddasamaṃ. Ettha ekacceti paccattabahuvacanameva sabbanāmikarūpasamaṃ asādhāraṇarūpattā. ‘‘Idhekacco kulaputto. Idhekacce moghapurisā’’ti nidassanapadāni.

ບັດນີ້, ຕາຕະລາງວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຂອງ "ເອກັຈຈະ", " ເອກະຕິຍະ", ແລະ " ເອກັຈຈິຍະ" ສັບ ຈະຖືກກ່າວເຖິງ: ໃນປຸລລິງກ່ອນ ມີຮູບວ່າ " ເອກັຈໂຈ, ເອກັຈເຈ. ເອກັຈຈໍ, ເອກັຈເຈ." ສ່ວນທີ່ເຫຼືອຄືກັນກັບ "ປຸຣິສະ" ສັບ. ໃນທີ່ນີ້, ບົດວ່າ " ເອກັຈເຈ" ເຊິ່ງເປັນປະຖົມມາພິພັດ ພະຫຸວະຈະນະ (ປັຈຈັຕຕະພະຫຸວະຈະນະ) ເທົ່ານັ້ນ ທີ່ມີຮູບສະເໝີດ້ວຍສັບພະນາມ ເພາະເປັນຮູບພິເສດ (ອະສາທາຣະນະຣູບ). ມີບົດຕົວຢ່າງວ່າ " ອິເດກັຈໂຈ ກຸລະປຸຕໂຕ" (ກຸນລະບຸດບາງຄົນໃນໂລກນີ້), " ອິເດກັຈເຈ ໂມຄະປຸຣິສາ" (ໂມຄະບຸຣຸດບາງຄົນໃນໂລກນີ້).


Ekatiyo, ekatiye. Ekatiyaṃ, ekatiye. Sesaṃ purisasaddasamaṃ. Idhāpi ekatiyeti paccattabahuvacanameva sabbanāmikarūpasamaṃ asādhāraṇarūpattā. Ekatiye manussā.

" ເອກະຕິໂຍ, ເອກະຕິເຍ. ເອກະຕິຍໍ, ເອກະຕິເຍ." ສ່ວນທີ່ເຫຼືອຄືກັນກັບ "ປຸຣິສະ" ສັບ. ໃນທີ່ນີ້ກໍຄືກັນ, ບົດວ່າ " ເອກະຕິເຍ" ເຊິ່ງເປັນປະຖົມມາພິພັດ ພະຫຸວະຈະນະ ເທົ່ານັ້ນ ທີ່ມີຮູບສະເໝີດ້ວຍສັບພະນາມ ເພາະເປັນຮູບພິເສດ. ຕົວຢ່າງເຊັ່ນ " ເອກະຕິເຍ ມະນຸດສາ" (ມະນຸດບາງພວກ).


‘‘Na vissase ekatiyesu eva,Agārisu pabbajitesu cāpi;

Sādhūpi hutvāna asādhu honti;

Asādhu hutvā puna sādhu hontī’’ti

“ບໍ່ຄວນໄວ້ວາງໃຈໃນບຸກຄົນບາງພວກ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຄະລຶຫັດ ຫຼື ບັນພະຊິດກໍຕາມ; ເພາະວ່າ ບາງຄົນເປັນຄົນດີແລ້ວ ກໍກັບເປັນຄົນບໍ່ດີ, ບາງຄົນເປັນຄົນບໍ່ດີແລ້ວ ກໍກັບເປັນຄົນດີອີກ.”


Nidassanapadāni. Ekacciyasaddassa atthitāyaṃ pana –

ເຫຼົ່ານີ້ແມ່ນບົດຕົວຢ່າງ. ແຕ່ສ່ວນຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງສັບວ່າ 'ເອກັຈຈິຍະ' ນັ້ນ -


‘‘Saccaṃ kirevamāhaṃsu, narā ekacciyā idha;

Kaṭṭhaṃ niplavitaṃ seyyo, na tvevekacciyo naro.

“ໄດ້ຍິນວ່າ ມະນຸດບາງພວກໃນໂລກນີ້ ກ່າວໄວ້ເປັນຄວາມຈິງວ່າ: ໄມ້ທີ່ລອຍນ້ຳໄປຍັງດີກວ່າ, ແຕ່ມະນຸດບາງຄົນບໍ່ດີກວ່າເລີຍ.”


Ekacciyaṃ āhāra’’nti nidassanapadāni. Ekacciyo, ekacciyā. Ekacciyaṃ, ekacciyeti sabbathāpi purisanayo. Pulliṅgarūpāni.

ບົດຕົວຢ່າງວ່າ 'ເອກັຈຈິຍັງ ອາຫາຣັງ' (ຈົ່ງນຳອາຫານບາງສ່ວນມາ). ເອກັຈຈິໂຍ, ເອກັຈຈິຍາ. ເອກັຈຈິຍັງ, ເອກັຈຈິເຍ ເຫຼົ່ານີ້ເປັນວິທີແຈກຕາມແບບປຸຣິສສັບໂດຍປະການທັງປວງ. ເປັນຮູບປຸລລິງ.


Ekaccaṃ[Pg.380], ekaccāni. Ekaccaṃ, ekaccāni. Sesaṃ pulliṅgasadisaṃ. Ekatiyaṃ, ekatiyāni. Ekatiyaṃ, ekatiyāni. Sesaṃ pulliṅgasadisaṃ. Ekacciyaṃ, ekacciyāni. Ekacciyaṃ, ekacciyāni. Sesaṃ pulliṅgasadisaṃ. Napuṃsakaliṅgarūpāni.

ເອກັຈຈັງ, ເອກັຈຈານິ. ເອກັຈຈັງ, ເອກັຈຈານິ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອຄືກັນກັບປຸລລິງ. ເອກັຕິຍັງ, ເອກັຕິຍານິ. ເອກັຕິຍັງ, ເອກັຕິຍານິ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອຄືກັນກັບປຸລລິງ. ເອກັຈຈິຍັງ, ເອກັຈຈິຍານິ. ເອກັຈຈິຍັງ, ເອກັຈຈິຍານິ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອຄືກັນກັບປຸລລິງ. ເຫຼົ່ານີ້ເປັນຮູບນະປຸງສະກະລິງ.


‘‘Ekaccā, ekaccā, ekaccāyo’’ti kaññānayena, tathā ‘‘ekatiyā, ekatiyā, ekatiyāyo. Ekatiya’’nti ca, ‘‘ekacciyā, ekacciyā, ekacciyāyo. Ekacciya’’nti ca kaññānayena yojetabbaṃ. Itthiliṅgarūpāni.

ບົດວ່າ 'ເອກັຈຈາ, ເອກັຈຈາ, ເອກັຈຈາໂຍ' ໃຫ້ປະກອບຕາມແບບກັນຍາສັບ, ເຊັ່ນດຽວກັນ ບົດວ່າ 'ເອກັຕິຍາ, ເອກັຕິຍາ, ເອກັຕິຍາໂຍ. ເອກັຕິຍັງ' ແລະ 'ເອກັຈຈິຍາ, ເອກັຈຈິຍາ, ເອກັຈຈິຍາໂຍ. ເອກັຈຈິຍັງ' ກໍໃຫ້ປະກອບຕາມແບບກັນຍາສັບ. ເຫຼົ່ານີ້ເປັນຮູບອິດຖີລິງ.


Idāni ekākī ekākiyasaddavasena nāmikapadamālā vuccante –

ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສັບວ່າ 'ekākī' ແລະ 'ekākĩya' -


Ekākī, ekākī, ekākino. Ekākiṃ, ekākī, ekākino. Daṇḍīnayena ñeyyā. Ekākiyo, ekākiyā. Ekākiyaṃ, ekākiye. Ekākiyena. Purisanayena ñeyyaṃ. Pulliṅgarūpāni.

ເອກາກີ, ເອກາກີ, ເອກາກິໂນ. ເອກາກິງ, ເອກາກີ, ເອກາກิໂນ. ພຶງຊາບຕາມແບບທັນຖີສັບ. ເອກາກິໂຍ, ເອກາກິຍາ. ເອກາກິຍັງ, ເອກາກິເຍ. ເອກາກິເຍນະ. ພຶງຊາບຕາມແບບປຸຣິສສັບ. ເຫຼົ່ານີ້ເປັນຮູບປຸລລິງ.


Ekāki kulaṃ, ekākī, ekākīni. Ekākiṃ, ekākī, ekākīni. Sesaṃ pulliṅgasadisaṃ. Ekākiyaṃ, ekākiyāni. Ekākiyaṃ, ekākiyāni. Sesaṃ pulliṅgasadisaṃ. Napuṃsakaliṅgarūpāni.

ເອກາກິ ກຸລັງ, ເອກາກີ, ເອກາກີນິ. ເອກາກິງ, ເອກາກີ, ເອກາກີນິ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອຄືກັນກັບປຸລລິງ. ເອກາກິຍັງ, ເອກາກິຍານິ. ເອກາກິຍັງ, ເອກາກິຍານິ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອຄືກັນກັບປຸລລິງ. ເຫຼົ່ານີ້ເປັນຮູບນະປຸງສະກະລິງ.


Ekākinī, ekākinī, ekākiniyo. Ekākiniṃ, ekākinī, ekākiniyo. Ekākiniyāti itthīsadisaṃ. Ekākiyā, ekākiyā, ekākiyāyo. Ekākiyaṃ, ekākiyā, ekākiyāyo. Ekākiyāyāti kaññāsadisaṃ. Itthiliṅgarūpāni. Sabbāni panetāni asabbanāmikarūpāni atthantaraviññāpanatthaṃ vuttānīti daṭṭhabbāni.

ເອກາກິນີ, ເອກາກິນີ, ເອກາກິນິໂຍ. ເອກາກິນິງ, ເອກາກິນີ, ເອກາກິນິໂຍ. ບົດວ່າ 'ເອກາກິນິຍາ' ເປັນຕົ້ນ ຄືກັນກັບອິດຖີສັບ. ເອກາກິຍາ, ເອກາກິຍາ, ເອກາກິຍາໂຍ. ເອກາກິຍັງ, ເອກາກິຍາ, ເອກາກิຍາໂຍ. ບົດວ່າ 'ekākĩyāyā' ເປັນຕົ້ນ ຄືກັນກັບກັນຍາສັບ. ເຫຼົ່ານີ້ເປັນຮູບອິດຖີລິງ. ແຕ່ພຶງຊາບວ່າ ຮູບທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ທີ່ບໍ່ແມ່ນສັບພະນາມ ທ່ານກ່າວໄວ້ເພື່ອສະແດງເນື້ອຄວາມອື່ນ.


Idāni dvisaddapariyāyassa sadā bahuvacanantassa sabbanāmikapadassa ubhasaddassa nāmikapadamālā vuccate –

ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມແຫ່ງ 'ອຸພະ' ສັບ ເຊິ່ງເປັນສັບພະນາມ ທີ່ເປັນໄວພົດຂອງ 'ທວິ' ສັບ ແລະ ເປັນພະຫຸວະຈະນະສະເໝີ -


‘‘Ubho[Pg.381], ubho, ubhohi, ubhobhi, ubhinnaṃ, ubhohi, ubhobhi, ubhinnaṃ, ubhosū’’ti ayaṃ pāḷinayānurūpena vuttapadamālā. Atrime payogā – ubho kumārā nikkītā. Ubho itthiyo tiṭṭhanti, ubho cittāni tiṭṭhanti, ubho putte adāsi. Ubho kaññāyo passati. Ubho pādāni bhinditvā, saññamissāmi vo ahaṃ. Ubhohi hatthehi. Ubhohi bāhāhi, ubhohi cittehi, ubhinnaṃ janānaṃ, ubhinnaṃ itthīnaṃ, ubhinnaṃ cittānaṃ, ubhosu purisesu, ubhosu itthīsu, ubhosu passesūti, ayamasmākaṃ ruci. Ācariyā pana ‘‘ubhehi, ubhebhi, ubhesū’’tipi icchanti. Kaccāyanepi hi ‘‘ubhe tappurisā’’ti vuttaṃ. Sabbānipi etāni manasi kātabbāniyeva. Ubhasaddassa samāso appasiddho. Liṅgattayasādhāraṇarūpāni.

“ອຸໂພ, ອຸໂພ, ອຸໂພຫິ, ອຸໂພພິ, ອຸພິນນັງ, ອຸໂພຫິ, ອຸໂພພິ, ອຸພິນນັງ, ອຸໂພສຸ” ນີ້ແມ່ນຕາຕະລາງການແຈກວິພັດທີ່ກ່າວໄວ້ຕາມແນວທາງແຫ່ງພຣະບາລີ. ໃນທີ່ນີ້ ມີຕົວຢ່າງການໃຊ້ດັ່ງນີ້: ubho kumārā nikkītā (ກຸມານທັງສອງຖືກໄຖ່ຕົວແລ້ວ), ubho itthiyo tiṭṭhanti (ສະຕີທັງສອງຢືນຢູ່), ubho cittāni tiṭṭhanti (ຈິດທັງສອງຕັ້ງຢູ່), ubho putte adāsi (ໄດ້ໃຫ້ບຸດທັງສອງ), ubho kaññāyo passati (ຍ່ອມເຫັນນາງກັນຍາທັງສອງ), ubho pādāni bhinditvā, saññamissāmi vo ahaṃ (ເຮົາຫັກເທົ້າທັງສອງແລ້ວ ຈະທໍລະມານພວກເຈົ້າ), ubhohi hatthehi (ດ້ວຍມືທັງສອງ), ubhohi bāhāhi (ດ້ວຍແຂນທັງສອງ), ubhohi cittehi (ດ້ວຍຈິດທັງສອງ), ubhinnaṃ janānaṃ (ແກ່ຊົນທັງສອງ/ຂອງຊົນທັງສອງ), ubhinnaṃ itthīnaṃ (ແກ່ສະຕີທັງສອງ/ຂອງສະຕີທັງສອງ), ubhinnaṃ cittānaṃ (ແກ່ຈິດທັງສອງ/ຂອງຈິດທັງສອງ), ubhosu purisesu (ໃນບຸລຸດທັງສອງ), ubhosu itthīsu (ໃນສະຕີທັງສອງ), ubhosu passesu (ໃນຂ້າງທັງສອງ) ດັ່ງນີ້, ນີ້ແມ່ນຄວາມພໍໃຈຂອງພວກເຮົາ. ສ່ວນພຣະອາຈານທັງຫຼາຍ ຍັງປາດຖະໜາຮູບວ່າ “ubhehi, ubhebhi, ubhesū” ອີກດ້ວຍ. ເພາະວ່າໃນຄຳພີກັດຈາຍະນະກໍກ່າວໄວ້ວ່າ “ubhe tappurisā” (ຕັບປຸຣິສະທັງສອງ). ຮູບທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ພຶງມົນສິການ (ກຳນົດໄວ້ໃນໃຈ) ແທ້ໆ. ການສະມາດແຫ່ງອຸພະສັບກໍພຶງຊາບ. ເຫຼົ່ານີ້ເປັນຮູບທົ່ວໄປໃນລິງທັງສາມ.


Idāni saṅkhāvacanānaṃ dviti catusaddānaṃ sadā bahuvacanantānaṃ sabbanāmānaṃ nāmikapadamālāyo vuccante –

ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມຂອງສັບພະນາມບອກສັງຂະຍາ ຄື 'ທວິ' (ສອງ), 'ຕິ' (ສາມ) ແລະ 'ຈະຕຸ' (ສີ່) ສັບ ເຊິ່ງເປັນພະຫຸວະຈະນະສະເໝີ -


Dve, dve, dvīhi, dvībhi, dvinnaṃ, duvinnaṃ, dvīhi, dvībhi, dvinnaṃ, duvinnaṃ, dvīsu. Cūḷaniruttiyaṃ pana ‘‘dvinnanna’’nti padamālā āgatā. Imāni ahaṃsaddādīni viya itthi liṅgādibhāvavinimuttānipi tīsu liṅgesu yujjante ‘‘dve purisā, dve itthiyo, dve cittāni’’iccevamādinā. Imānipi liṅgattayasādhāraṇāni rūpāni.

ທເວ, ທເວ, ທວີຫິ, ທວີພິ, ທວິນນັງ, ທຸວິນນັງ, ທວີຫິ, ທວີພິ, ທວິນນັງ, ທຸວິນນັງ, ທວີສຸ. ແຕ່ໃນຄຳພີຈູລະນິຣຸດຕິ ມີຮູບແຈກວິພັດວ່າ 'ທວິນນັນນັງ' ປາກົດຢູ່. ຮູບເຫຼົ່ານີ້ ເຖິງວ່າຈະພົ້ນຈາກຄວາມເປັນອິດຖີລິງເປັນຕົ້ນ ເໝືອນກັບອະຫັງສັບເປັນຕົ້ນ ກໍຍັງປະກອບໃນລິງທັງສາມໄດ້ ເຊັ່ນ 'dve purisā' (ບຸລຸດສອງຄົນ), 'dve itthiyo' (ສະຕີສອງຄົນ), 'dve cittāni' (ຈິດສອງດວງ) ເປັນຕົ້ນ. ຮູບເຫຼົ່ານີ້ກໍເປັນຮູບທົ່ວໄປໃນລິງທັງສາມ.


‘‘Dve’’ti rūpaṃ dvisaddassa, yaṃ samāsamhi taṃ bhave;

Dvitippakatikaṃyeva, nānādesehi sā siyā.

“ຮູບວ່າ 'dve' ແຫ່ງທວິສັບໃດ ທີ່ປາກົດໃນສະມາດ, ຮູບນັ້ນມີປົກກະຕິເປັນ 'dvi' ແລະ 'ti' ນັ້ນເອງ, ຍ່ອມມີໄດ້ໃນບ່ອນຕ່າງໆ.”


Dvibhāvo ceva dvebhāvo, dvirattañca duvassako;

Dohaḷinī dupattañca, taddhitatte dvayaṃ dvayaṃ.

“ເຊັ່ນ: ທວິພາໂວ (ຄວາມເປັນສອງສ່ວນ) ແລະ ທເວພາໂວ (ຄວາມເປັນສອງສ່ວນ), ທວິຣັດຕັງ (ລາຕີສອງ) ແລະ ທຸວັດສະໂກ (ມີອາຍຸສອງປີ), ໂດຫະລິນີ (ຍິງມີຄັນແພ້ທ້ອງ) ແລະ ທຸປັດຕັງ (ຜ້າສອງຊັ້ນ), ແລະ ໃນຕັດທິດ ມີຮູບວ່າ ທວະຍັງ (ໝວດສອງ) ແຕ່ລະຢ່າງ.”


Tayo[Pg.382], tayo, tīhi, tībhi, tiṇṇaṃ, tiṇṇannaṃ, tīhi, tībhi, tiṇṇaṃ, tiṇṇannaṃ, tīsu. Imāni pulliṅgarūpāni.

ຕະໂຍ, ຕະໂຍ, ຕີຫິ, ຕີພິ, ຕິນນັງ, ຕິນນັນນັງ, ຕີຫິ, ຕີພິ, ຕິນນັງ, ຕິນນັນນັງ, ຕີສຸ. ເຫຼົ່ານີ້ເປັນຮູບປຸລລິງ.


Tisso, tisso, tīhi, tībhi, tissannaṃ, tīhi, tībhi, tissannaṃ, tīsu. Imāni itthiliṅgarūpāni. Cūḷaniruttiyaṃ ‘‘tissannanna’’nti catutthīchaṭṭhīnaṃ bahuvacanamāgataṃ, niruttipiṭake pana ‘‘tiṇṇanna’’nti. Tāni sāṭṭhakathe tepiṭake buddhavacane punappunaṃ upaparikkhitvā dissanti ce, gahetabbāni.

ຕິດໂສ, ຕິດໂສ, ຕີຫິ, ຕີພິ, ຕິດສັນນັງ, ຕີຫິ, ຕີພິ, ຕິດສັນນັງ, ຕີສຸ. ເຫຼົ່ານີ້ເປັນຮູບອິດຖີລິງ. ໃນຄຳພີຈູລະນິຣຸດຕິ ມີຮູບພະຫຸວະຈະນະແຫ່ງຈະຕຸດຖີວິພັດ ແລະ ຈະຖີວິພັດວ່າ 'tissannannaṃ' ປາກົດຢູ່, ແຕ່ໃນຄຳພີນິຣຸດຕິປິຕະກະ ມີຮູບວ່າ 'tiṇṇannaṃ'. ຫາກພົບເຫັນຮູບເຫຼົ່ານັ້ນໃນພຣະພຸດທະພົດແຫ່ງພຣະໄຕປິໂດກ ພ້ອມທັງອັດຖະກະຖາ ຈາກການພິຈາລະນາຄືນເລື້ອຍໆ ກໍພຶງຮັບເອົາໄດ້.


Tīṇi, tīṇi, tīhi, tībhi, tiṇṇaṃ, tiṇṇannaṃ, tīhi, tībhi, tiṇṇaṃ, tiṇṇannaṃ, tīsu. Imāni napuṃsakaliṅgarūpāni. Katthaci pana pāḷippadese tīṇisaddassa ṇikāralopopi bhavati ‘‘dve vāti vā udakaphusitānī’’ti. ‘‘Tiṇṇannaṃ kho bhikkhave indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā piṇḍolabhāradvājena bhikkhunā aññā byākatā’’ti idaṃ ‘‘tiṇṇanna’’nti padassa atthibhāve nidassanaṃ.

ຕີນິ, ຕີນິ, ຕີຫິ, ຕີພິ, ຕິນນັງ, ຕິນນັນນັງ, ຕີຫິ, ຕີພິ, ຕິນນັງ, ຕິນນັນນັງ, ຕີສຸ. ເຫຼົ່ານີ້ເປັນຮູບນະປຸງສະກະລິງ. ແຕ່ໃນບາງແຫ່ງແຫ່ງພຣະບາລີ ກໍມີການລົບອັກສອນ 'ນິ' ແຫ່ງຕີນິສັບ ເຊັ່ນ 'dve vā tī vā udakaphusitāni' (ຫຍາດນ້ຳສອງຫຼືສາມຫຍາດ). ພຣະພຸດທະພົດວ່າ 'tiṇṇannaṃ kho bhikkhave indriyānaṃ bhāvitattā bahulīkatattā piṇḍolabhāradvājena bhikkhunā aññā byākatā' (ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເພາະອິນຊີສາມປະການທີ່ອົບຮົມແລ້ວ ເຮັດໃຫ້ຫຼາຍແລ້ວ ພິກຂຸຊື່ວ່າປິ່ນໂດລະພາຣະທວາຊະ ຈຶ່ງໄດ້ພະຍາກອນອໍຣະຫັດຕະຜົນ) ນີ້ແມ່ນຕົວຢ່າງສະແດງຄວາມມີຢູ່ແຫ່ງບົດວ່າ 'tiṇṇannaṃ'.


Yāni rūpāni vuttāni, ‘‘tisso tīṇi tayo’’iti;

Samāsavisaye tāni, titippakatikā siyuṃ.

“ຮູບທັງຫຼາຍໃດທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'tisso, tīni, tayo' ດັ່ງນີ້; ໃນວິໄສແຫ່ງສະມາດ ຮູບເຫຼົ່ານັ້ນພຶງມີ 'ti' ເປັນປົກກະຕິ (ເປັນຮູບເດີມ).”


Yasmā tissa samāsamhi, saddhiṃ parapadena ve;

‘‘Tivedanaṃ ticitta’’nti, ‘‘tiloka’’nti ca niddise.

“ເພາະວ່າ ໃນການສະມາດແຫ່ງຕິສັບ ກັບບົດຫຼັງ ຍ່ອມສະແດງຮູບວ່າ 'tivedanaṃ' (ເວທະນາສາມ), 'ticittaṃ' (ຈິດສາມ) ແລະ 'tilokaṃ' (ໂລກສາມ) ເປັນຕົ້ນ.”


Ettha napuṃsakattaṃva, pāsaṃsaṃ pāyavuttito;

Pumattampettha icchanti, ‘‘tibhavo khāyate’’iti.

“ໃນທີ່ນີ້ ຄວາມເປັນນະປຸງສະກະລິງເທົ່ານັ້ນ ທີ່ຄວນສັນເສີນ ເພາະໃຊ້ຫຼາຍໂດຍປົກກະຕິ; ແຕ່ທ່ານກໍປາດຖະໜາຄວາມເປັນປຸລລິງໃນທີ່ນີ້ດ້ວຍ ເຊັ່ນ 'tibhavo khāyate' (ພົບສາມປາກົດຢູ່).”


Cattāro, caturo, cattāro, caturo, catūhi, catūbhi, catubbhi, catunnaṃ, catūhi, catūbhi, catubbhi, catunnaṃ, catūsu. Imāni pulliṅgarūpāni.

ຈັດຕາໂຣ, ຈະຕຸໂຣ, ຈັດຕາໂຣ, ຈະຕຸໂຣ, ຈະຕູຫິ, ຈະຕູພິ, ຈະຕຸພພິ, ຈະຕຸນນັງ, ຈະຕູຫິ, ຈະຕູພິ, ຈະຕຸພພິ, ຈະຕຸນນັງ, ຈະຕູສຸ. ເຫຼົ່ານີ້ເປັນຮູບປຸລລິງ.


Catasso[Pg.383], catasso, catūhi, catūbhi, catubbhi, catassannaṃ, catunnaṃ, catūhi, catūbhi, catubbhi, catassannaṃ, catunnaṃ, catūsu. Imāni itthiliṅgarūpāni. Itthiliṅgaṭṭhāne ‘‘catunna’’nti padaṃ cūḷaniruttiyaṃ niruttipiṭake pāḷiyaṃ aṭṭhakathāsu ca dassanato vuttaṃ. Tathā hi cūḷaniruttiyaṃ itthiliṅgaṭṭhāne ‘‘catunna’’nti āgataṃ, niruttipiṭake ‘‘catunnaṃ kaññāna’’nti āgataṃ. Pāḷiyaṃ pana soṇadantasuttādīsu ‘‘samaṇo gotamo catunnaṃ parisānaṃ piyo manāpo’’ti āgataṃ. Aṭṭhakathāsu ca pana suttantaṭṭhakathāyaṃ ‘‘catūhi acchariyabbhutadhammehi samannāgato catunnaṃ parisānaṃ piyo manāpo’’ti āgataṃ. Sattilaṅghajātakaṭṭhakathāyaṃ ‘‘ācariyo panassa catunnaṃ sattīnaṃ laṅghanaṃ sippaṃ jānātī’’ti āgataṃ.

ຈະຕັສໂສ, ຈະຕັສໂສ, ຈະຕູຫິ, ຈະຕູບິ, ຈະຕຸພພິ, ຈະຕັສສັນນັງ, ຈະຕຸນນັງ, ຈະຕູຫິ, ຈະຕູບິ, ຈະຕຸພພິ, ຈະຕັສສັນນັງ, ຈະຕຸນນັງ, ຈະຕູສຸ. ເຫຼົ່ານີ້ຄືຮູບອິຕຖີລີງ (ເພດຍິງ). ໃນຕຳແໜ່ງອິຕຖີລີງ ມີຄຳວ່າ “ຈະຕຸນນັງ” ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີຈູລະນิຣຸດຕິ, ນິຣຸດຕິປິຕະກະ, ໃນພະບາລີ ແລະໃນອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍ. ດ້ວຍວ່າ ໃນຄຳພີຈູລະນິຣຸດຕິ ມີປາກົດຄຳວ່າ “ຈະຕຸນນັງ” ໃນຕຳແໜ່ງອິຕຖີລີງ, ໃນຄຳພີນິຣຸດຕິປິຕະກະ ມີປາກົດວ່າ “ຈະຕຸນນັງ ກັນຍານັງ” (ແຫ່ງນາງກັນຍາທັງຫຼາຍສີ່). ສ່ວນໃນພະບາລີ ເຊັ່ນໃນໂສນະທັນຕະສູດ ເປັນຕົ້ນ ມີປາກົດວ່າ “ສະມະໂນ ໂຄຕະໂມ ຈະຕຸນນັງ ປະຣິສານັງ ປิໂຍ ມະນາໂປ” (ພະສະມະນະໂຄດົມເປັນທີ່ຮັກທີ່ພໍໃຈຂອງບໍລິສັດທັງສີ່). ແລະໃນອັດຖະກະຖາທັງຫຼາຍ ເຊັ່ນໃນສຸຕຕັນຕະອັດຖະກະຖາ ມີປາກົດວ່າ “ຈະຕູຫິ ອັດຈະຣິຍັບພຸຕະທັມເມຫິ ສະມັນນາຄະໂຕ ຈະຕຸນນັງ ປະຣິສານັງ ປິໂຍ ມະນາໂປ” (ຜູ້ປະກອບດ້ວຍອັດຈະຣິຍັບພຸຕະທຳສີ່ປະການ ເປັນທີ່ຮັກທີ່ພໍໃຈຂອງບໍລິສັດທັງສີ່). ໃນສັດຕິລັງຄະຊາດົກອັດຖະກະຖາ ມີປາກົດວ່າ “ອາຈະຣິໂຍ ປະນັສສະ ຈະຕຸນນັງ ສັດຕີນັງ ລັງຄະນັງ ສິບປັງ ຊານາຕິ” (ສ່ວນອາຈານຂອງເຂົາ ຍ່ອມຮູ້ສິລະປະການໂດດຂ້າມຫອກສີ່ເລັ່ມ).


Cattāri, cattāri, catūhi, catūbhi, catubbhi, catunnaṃ, catūhi, catūbhi, catubbhi, catunnaṃ, catūsu. Imāni napuṃsakaliṅgarūpāni.

ຈັດຕາຣິ, ຈັດຕາຣິ, ຈະຕູຫິ, ຈະຕູບິ, ຈະຕຸພພິ, ຈະຕຸນນັງ, ຈະຕູຫິ, ຈະຕູບິ, ຈະຕຸພພິ, ຈະຕຸນນັງ, ຈະຕູສຸ. ເຫຼົ່ານີ້ຄືຮູບນະປຸງສະກະລີງ (ເພດກາງ).


‘‘Cattāro’’ti ‘‘catasso’’ti, ‘‘cattārī’’ti ca sadditaṃ;

Rūpaṃ samāsabhāvamhi, catuppakatikaṃ bhave.

ຄຳວ່າ “ຈັດຕາໂຣ”, “ຈະຕັສໂສ” ແລະ “ຈັດຕາຣິ” ເມື່ອຢູ່ໃນສະພາວະສະມາດ (ການປະສົມຄຳ) ຍ່ອມມີປົກກະຕິເປັນສີ່ປະການ (ຫຼືມີຮູບສີ່ຢ່າງ).


Nidassanapadānettha, kamato kamakovido;

‘‘Catubbidhaṃ catussālaṃ, catusacca’’nti niddise.

ຜູ້ສະຫຼາດໃນລຳດັບ ພຶງສະແດງອຸທາຫອນໃນທີ່ນີ້ຕາມລຳດັບວ່າ “ຈະຕຸບພິທັງ (ມີສີ່ຢ່າງ), ຈະຕຸສສາລັງ (ສາລາສີ່ຫຼ່ຽມ), ຈະຕຸສັດຈັງ (ສັດຈະສີ່)”.


Imāni dveādikāni sabbanāmikāni bahuvacanāniyeva bhavanti, na ekavacanāni. Cūḷaniruttiyaṃ pana tīsu liṅgesu ‘‘catassanna’’nti vuttaṃ, taṃ anijjhānakkhamaṃ viya dissati.

ສັບພະນາມເຫຼົ່ານີ້ ມີ “ທວິ” (ສອງ) ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເປັນພະຫຸວະຈະນະເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ເປັນເອກະວະຈະນະ. ສ່ວນໃນຄຳພີຈູລະນິຣຸດຕິ ກ່າວຄຳວ່າ “ຈະຕັສສັນນັງ” ໃນລີງທັງສາມ, ເຊິ່ງເບິ່ງຄືວ່າບໍ່ສົມເຫດສົມຜົນ (ບໍ່ໜ້າພິຈາລະນາ).


Idāni tumhaamhasaddānaṃ nāmikapadamālā vuccante, tesu yena katheti, tassālapane tumhavacanāni bhavanti.

ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງຕາຕະລາງການແຈກວິພັດ (ປະທະມາລາ) ຂອງ “ຕຸມຫະ” (ທ່ານ/ເຈົ້າ) ແລະ “ອຳຫະ” (ຂ້ອຍ/ຂ້າພະເຈົ້າ) ສັບ. ໃນສອງສັບນັ້ນ, ຄຳເວົ້າຂອງຕຸມຫະສັບ ຍ່ອມມີໃນການຮ້ອງເອີ້ນ (ອາລົບພະນະ) ບຸກຄົນທີ່ຕົນເວົ້ານຳ.


Tvaṃ, tuvaṃ, tumhe. Taṃ, tuvaṃ, tvaṃ, tavaṃ, tumhe. Tayā, tvayā, tumhehi, tumhebhi. Tuyhaṃ, tava, tumhaṃ, tumhākaṃ. Tayā, tvayā, tumhehi, tumhebhi. Tuyhaṃ, tava, tumhaṃ, tumhākaṃ. Tayi, tvayi, tumhesu[Pg.384]. Tatra ‘‘tvaṃ puriso, tvaṃ itthī, tvaṃ citta’’ntiādinā yojetabbāni.

ຕະວັງ, ຕຸວັງ, ຕຸມເຫ. ຕັງ, ຕຸວັງ, ຕະວັງ, ຕະວັງ, ຕຸມເຫ. ຕະຍາ, ຕະວະຍາ, ຕຸມເຫຫິ, ຕຸມເຫພິ. ຕຸຍຫັງ, ຕະວະ, ຕຸມຫັງ, ຕຸມຫາກັງ. ຕະຍາ, ຕະວະຍາ, ຕຸມເຫຫິ, ຕຸມເຫພິ. ຕຸຍຫັງ, ຕະວະ, ຕຸມຫັງ, ຕຸມຫາກັງ. ຕະຍິ, ຕະວະຍິ, ຕຸມເຫສຸ. ໃນການແຈກນັ້ນ ພຶງປະກອບເຊັ່ນ: “ຕະວັງ ປຸຣິໂສ” (ເຈົ້າເປັນຜູ້ຊາຍ), “ຕະວັງ ອິຕຖີ” (ເຈົ້າເປັນຜູ້ຍິງ), “ຕະວັງ ຈິດຕັງ” (ເຈົ້າເປັນຈິດ) ເປັນຕົ້ນ.


Attayoge amhavacanāni bhavanti.

ໃນການປະກອບກັບຕົນເອງ (ການເວົ້າເຖິງຕົນເອງ) ຍ່ອມມີຄຳເວົ້າຂອງອຳຫະສັບ.


Ahaṃ, ahakaṃ, mayaṃ, amhe. Maṃ, mamaṃ, amhe. Mayā, amhehi, amhebhi. Mayhaṃ, mama, amhaṃ, amhākaṃ, asmākaṃ. Mayā, amhehi, amhebhi. Mayhaṃ, mama, amhaṃ, amhākaṃ, asmākaṃ. Mayi, amhesu, asmesu.

ອະຫັງ, ອະຫະກັງ, ມະຍັງ, ອຳເຫ. ມັງ, ມະມັງ, ອຳເຫ. ມະຍາ, ອຳເຫຫິ, ອຳເຫພິ. ມັຍຫັງ, ມະມະ, ອຳຫັງ, ອຳຫາກັງ, ອັສມາກັງ. ມະຍາ, ອຳເຫຫິ, ອຳເຫພິ. ມັຍຫັງ, ມະມະ, ອຳຫັງ, ອຳຫາກັງ, ອັສມາກັງ. ມະຍິ, ອຳເຫສຸ, ອັສເມສຸ.


Ettha pana ‘‘kathaṃ amhe karomase’’ti pāḷidassanato ‘‘tumhe’’ti paccattavacanassa viya ‘‘amhe’’ti paccattavacanassapi atthitā veditabbā, ‘‘ahaka’’nti rūpantarampi icchitabbaṃ. Tassa atthibhāve ‘‘ahakañca cittavasānugā bhāsissa’’nti esā pāḷi nidassanaṃ. Ettha hi ahakanti ahaṃ iccevattho. Tatra ‘‘ahaṃ puriso, ahaṃ kaññā, ahaṃ citta’’ntiādinā yojetabbāni. Imānipi liṅgattayasādhāraṇarūpāni.

ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ຈາກຂໍ້ຄວາມພະບາລີວ່າ “ກະຖັງ ອຳເຫ ກະໂຣມະເສ” ພຶງຊາບຄວາມມີຢູ່ຂອງ “ອຳເຫ” ທີ່ເປັນປະຖະມາວິພັດ (ປັດຈັດຕະວະຈະນະ) ເຊັ່ນດຽວກັບ “ຕຸມເຫ” ທີ່ເປັນປະຖະມາວິພັດ, ແລະພຶງປາດຖະໜາຮູບອື່ນຄື “ອະຫະກັງ” ນຳອີກ. ໃນຄວາມມີຢູ່ຂອງຮູບນັ້ນ ມີພະບາລີນີ້ເປັນອຸທາຫອນວ່າ “ອະຫະກັນຈະ ຈິດຕະວະສານຸຄາ ພາສິສສັງ”. ເພາະວ່າໃນທີ່ນີ້ ຄຳວ່າ “ອະຫະກັງ” ມີຄວາມໝາຍວ່າ “ອະຫັງ” (ຂ້າພະເຈົ້າ) ນັ້ນເອງ. ໃນການແຈກນັ້ນ ພຶງປະກອບເຊັ່ນ: “ອະຫັງ ປຸຣິໂສ” (ຂ້ອຍເປັນຜູ້ຊາຍ), “ອະຫັງ ກັນຍາ” (ຂ້ອຍເປັນນາງກັນຍາ), “ອະຫັງ ຈິດຕັງ” (ຂ້ອຍເປັນຈິດ) ເປັນຕົ້ນ. ຮູບເຫຼົ່ານີ້ກໍເປັນຮູບທົ່ວໄປໃນລີງທັງສາມ (ເພດທັງສາມ).


Kaccāyanacūḷaniruttiniruttipiṭakesu pana ‘‘tumhākaṃ amhāka’’nti ca dutiyābahuvacanaṃ vuttaṃ. Kaccāyane ‘‘tumhānaṃ amhāna’’nti ca paṭhamādutiyābahuvacanaṃ, ‘‘tumhaṃ amha’’nti ca catutthīchaṭṭhekavacanaṃ, paṭhamādutiyābahuvacanañca vuttaṃ, cūḷaniruttiniruttipiṭake pana ‘‘tumhaṃ amha’’nti ca dutiyekavacanaṃ vuttaṃ, ‘‘tumhe amhe’’ti ca catutthīchaṭṭhībahuvacanaṃ vuttaṃ. Etāni upaparikkhitvā sāṭṭhakathesu suttantesu dissanti ce, gahetabbāni.

ສ່ວນໃນຄຳພີກັດຈາຍະນະ, ຈູລະນິຣຸດຕິ ແລະນິຣຸດຕິປິຕະກະ ກ່າວຄຳວ່າ “ຕຸມຫາກັງ” ແລະ “ອຳຫາກັງ” ເປັນທຸຕິຍາວິພັດ ພະຫຸວະຈະນະ. ໃນຄຳພີກັດຈາຍະນະ ກ່າວຄຳວ່າ “ຕຸມຫານັງ” ແລະ “ອຳຫານັງ” ເປັນປະຖະມາວິພັດ ແລະທຸຕິຍາວິພັດ ພະຫຸວະຈະນະ, ແລະກ່າວຄຳວ່າ “ຕຸມຫັງ” ແລະ “ອຳຫັງ” ເປັນຈະຕຸຕຖີວິພັດ ແລະສັດຖີວິພັດ ເອກະວະຈະນະ, ແລະເປັນປະຖະມາວິພັດ ແລະທຸຕິຍາວິພັດ ພະຫຸວະຈະນະ. ສ່ວນໃນຄຳພີຈູລະນິຣຸດຕິ ແລະນິຣຸດຕິປິຕະກະ ກ່າວຄຳວ່າ “ຕຸມຫັງ” ແລະ “ອຳຫັງ” ເປັນທຸຕິຍາວິພັດ ເອກະວະຈະນະ, ແລະກ່າວຄຳວ່າ “ຕຸມເຫ” ແລະ “ອຳເຫ” ເປັນຈະຕຸຕຖີວິພັດ ແລະສັດຖີວິພັດ ພະຫຸວະຈະນະ. ພຶງພิຈາລະນາຮູບເຫຼົ່ານີ້ ຫາກປາກົດໃນພະສູດພ້ອມທັງອັດຖະກະຖາ ກໍພຶງຮັບເອົາ.


Tumhaamhasaddānaṃ pana parapadehi saddhiṃ samāse ‘‘maṃdīpā’’tiādayo payogā tathāgatādimukhato sambhavanti. ‘‘Ete gāmaṇi maṃdīpā maṃleṇā maṃsaraṇā’’ti hi tathāgatamukhato, ‘‘tayyogo mayyogo’’ti niruttaññumukhato, kābyādāse ca ‘‘tvaṃmukhaṃ kamaleneva, tulyaṃ nāññena [Pg.385] kenacī’’ti ca ‘‘candena tvaṃmukhaṃ tulya’’nti ca kavimukhato.

ສ່ວນການປະສົມ (ສະມາດ) ຂອງ ຕຸມຫະ ແລະ ອຳຫະ ສັບ ກັບບົດຫຼັງ ຍ່ອມມີອຸທາຫອນ ເຊັ່ນ “ມັງທີປາ” ເປັນຕົ້ນ ທີ່ປາກົດຈາກພະໂອດຂອງພະຕະຖາຄົດ ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ຂໍ້ຄວາມວ່າ “ເອເຕ ຄາມະນິ ມັງທີປາ ມັງເລນາ ມັງສະຣະນາ” ປາກົດຈາກພະໂອດຂອງພະຕະຖາຄົດ, ຄຳວ່າ “ຕະໂຍໂຄ ມະໂຍໂຄ” ປາກົດຈາກປາກຂອງຜູ້ຮູ້ໄວຍາກອນ (ນິຣຸດຕິ), ແລະໃນຄຳພີກາບຍາທາດ ມີຂໍ້ຄວາມວ່າ “ຕະວັງມຸຂໍ ຄະມະເລເນວະ, ຕຸລຍັງ ນັນເຍນະ ເກນະຈິ” ແລະ “ຈັນເທນະ ຕະວັງມຸຂໍ ຕຸລຍັງ” ປາກົດຈາກປາກຂອງກະວີ.


Tattha hi ahaṃ dīpo etesanti maṃdīpā, ahaṃ leṇaṃ etesanti maṃleṇā, evaṃ maṃsaraṇā. Tumhena yogo tayyogo, tumhasaddena yogo iccevattho. Amhena yogo mayyogo, amhasaddena yogo iccevattho. Tava mukhaṃ tvaṃmukhaṃ. Bahuvacanavasenapi nibbacanīyaṃ ‘‘tumhākaṃ mukhaṃ tvaṃmukha’’nti. Ettha ca pāḷiyaṃ ‘‘maṃdīpā’’iccādidassanato ‘‘tvaṃdīpā’’tiādīni kābyādāse ca ‘‘tvaṃmukha’’nti dassanato tvaṃvaṇṇo, tvaṃsaro, maṃmukhaṃ, maṃvaṇṇo, maṃsaroādīni gahetabbāni. Tattha tvaṃ dīpo etesanti tvaṃdīpā, tumhe vā dīpā etesanti tvaṃdīpā, tava vaṇṇo tvaṃvaṇṇo. Mama mukhaṃ maṃmukhaṃ, amhākaṃ vā mukhaṃ maṃmukhanti nibbacanāni. Esa nayo aññesupi īdisesu ṭhānesu.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ “ມັງທີປາ” ວິເຄາະວ່າ “ອະຫັງ ທີໂປ ເອເຕສັງ” (ເຮົາເປັນເກາະ/ທີ່ພຶ່ງຂອງຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ), ຄຳວ່າ “ມັງເລນາ” ວິເຄາະວ່າ “ອະຫັງ ເລນັງ ເອເຕສັງ” (ເຮົາເປັນທີ່ຫຼົບໄພຂອງຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ), ໃນຄຳວ່າ “ມັງສະຣະນາ” ກໍມີນັຍດຽວກັນ. ຄຳວ່າ “ຕະໂຍໂຄ” ຄື ການປະກອບກັບຕຸມຫະ (ຕຸມເຫນະ ໂຍໂຄ) ມີຄວາມໝາຍວ່າ ການປະກອບກັບຕຸມຫະສັບ. ຄຳວ່າ “ມະໂຍໂຄ” ຄື ການປະກອບກັບອຳຫະ (ອຳເຫນະ ໂຍໂຄ) ມີຄວາມໝາຍວ່າ ການປະກອບກັບອຳຫະສັບ. ຄຳວ່າ “ຕະວັງມຸຂໍ” ຄື ໃບໜ້າຂອງເຈົ້າ (ຕະວະ ມຸຂໍ). ແມ່ນແຕ່ໂດຍອຳນາດພະຫຸວະຈະນະ ກໍພຶງວິເຄາະວ່າ “ຕຸມຫາກັງ ມຸຂໍ ຕະວັງມຸຂໍ” (ໃບໜ້າຂອງພວກເຈົ້າ). ແລະໃນທີ່ນີ້ ຈາກການປາກົດຄຳວ່າ “ມັງທີປາ” ເປັນຕົ້ນ ໃນພະບາລີ ແລະຄຳວ່າ “ຕະວັງມຸຂໍ” ໃນຄຳພີກາບຍາທາດ ພຶງຮັບເອົາຄຳເຫຼົ່ານີ້ຄື: “ຕະວັງທີປາ”, “ຕະວັງວັນໂນ”, “ຕະວັງສະໂຣ”, “ມັງມຸຂໍ”, “ມັງວັນໂນ”, “ມັງສະໂຣ” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ “ຕະວັງທີປາ” ວິເຄາະວ່າ “ຕະວັງ ທີໂປ ເອເຕສັງ” (ເຈົ້າເປັນເກາະຂອງຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ) ຫຼື “ຕຸມເຫ ວາ ທີປາ ເອເຕສັງ” (ຫຼືພວກເຈົ້າເປັນເກາະຂອງຊົນເຫຼົ່ານັ້ນ), ຄຳວ່າ “ຕະວັງວັນໂນ” ຄື ຜິວພັນຂອງເຈົ້າ (ຕະວະ ວັນໂນ). ຄຳວ່າ “ມັງມຸຂໍ” ຄື ໃບໜ້າຂອງຂ້ອຍ (ມະມະ ມຸຂໍ) ຫຼື “ອຳຫາກັງ ວາ ມຸຂໍ” (ຫຼືໃບໜ້າຂອງພວກຂ້ອຍ). ນັຍນີ້ກໍພຶງໃຊ້ໃນບ່ອນອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້.


Samāse tumhaamhākaṃ, honti parapadehi ve;

‘‘Tvaṃmukha’’nti ca ‘‘maṃdīpā, tayyogo mayyogo’’ti ca.

ໃນສະມາດ ຍ່ອມມີຮູບຂອງ ຕຸມຫະ ແລະ ອຳຫະ ສັບ ກັບບົດຫຼັງຢ່າງແທ້ຈິງ ເຊັ່ນ “ຕະວັງມຸຂໍ”, “ມັງທີປາ”, “ຕະໂຍໂຄ” ແລະ “ມະໂຍໂຄ”.


Etthāha ‘‘kiṃ ettakameva tumhaamhasaddānaṃ rūpaṃ, udāhu aññampi atthī’’ti? Atthi ‘‘te me’’ iccādīni. Yadi evaṃ kasmā padamālā visuṃ na vuttāti? Avacane kāraṇamatthi. Atridaṃ kāraṇaṃ –

ໃນທີ່ນີ້ ມີຄຳຖາມວ່າ “ຮູບຂອງຕຸມຫະ ແລະ ອຳຫະ ສັບ ມີພຽງເທົ່ານີ້ບໍ ຫຼືວ່າມີຮູບອື່ນອີກ?” ຕອບວ່າ: ມີ ເຊັ່ນ “ເຕ”, “ເມ” ເປັນຕົ້ນ. ຖ້າຫາກເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງບໍ່ກ່າວຕາຕະລາງການແຈກວິພັດ (ປະທະມາລາ) ແຍກຕ່າງຫາກ? ມີເຫດຜົນໃນການບໍ່ກ່າວນັ້ນ. ເຫດຜົນໃນເລື່ອງນີ້ມີຢູ່ວ່າ—


‘‘Te me vo no’’ti rūpāni, parāni padato yato;

Tato nāmikapantīsu, na tu vuttāni tāni me.

ເພາະວ່າຮູບທັງຫຼາຍຄື “ເຕ”, “ເມ”, “ໂວ”, “ໂນ” ຍ່ອມຢູ່ຫຼັງຈາກບົດອື່ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງບໍ່ໄດ້ກ່າວຮູບເຫຼົ່ານັ້ນໄວ້ໃນແຖວຂອງນາມມິກະວິພັດ.


Ettha ca mayaṃ me vo nosaddānamatthuddhāro vuccate – tesaddassa pana vuttova. Yasmā aṭṭhakathācariyā mayaṃsaddaṭṭhānepi mayāsaddo, mayāsaddaṭṭhānepi ca mayaṃsaddo icceva vadanti, tasmā mayampi tatheva vadāma. Mayaṃsaddo ‘‘anuññātapaṭiññātā, tevijjāmayamasmubho’’tiādīsu asmadatthe āgato[Pg.386]. ‘‘Mayaṃ nissāya hemāya, jātā mandosisūpagā’’ti ettha paññattiyaṃ. ‘‘Manomayā pītibhakkhā sayaṃpabhā’’tiādīsu nibbattiatthe. Bāhirena paccayena vinā manasāva nibbattāti manomayā. ‘‘Yaṃnūnāhaṃ sabbamattikāmayaṃ kuṭikaṃ kareyya’’ntiādīsu vikāratthe. ‘‘Dānamayaṃ sīlamaya’’ntiādīsu padapūraṇamatte. ‘‘Pīṭhaṃ te sovaṇṇamayaṃ uḷāra’’nti ettha vikāratthe padapūraṇamatte vā daṭṭhabbo. Yadā hi suvaṇṇameva sovaṇṇanti ayamattho, tadā suvaṇṇassa vikāro sovaṇṇamayanti vikāratthe mayasaddo daṭṭhabbo. Nibbattiatthotipi vattuṃ vaṭṭati. Yadā pana suvaṇṇena nibbattaṃ sovaṇṇanti ayamattho, tadā sovaṇṇameva sovaṇṇamayanti padapūraṇamatte mayasaddo daṭṭhabbo.

ແລະໃນທີ່ນີ້ ຈະກ່າວເຖິງການສະແດງຄວາມໝາຍ (ອັດຖຸດທາຣະ) ຂອງສັບທັງຫຼາຍຄື “ມະຍັງ”, “ເມ”, “ໂວ”, “ໂນ”, ສ່ວນ “ເຕ” ສັບນັ້ນ ໄດ້ກ່າວໄປແລ້ວ. ເນື່ອງຈາກພະອັດຖະກະຖາຈານທັງຫຼາຍ ກ່າວຄຳວ່າ “ມະຍາ” ແມ່ນແຕ່ໃນຕຳແໜ່ງຂອງ “ມະຍັງ” ສັບ, ແລະກ່າວຄຳວ່າ “ມະຍັງ” ແມ່ນແຕ່ໃນຕຳແໜ່ງຂອງ “ມະຍາ” ສັບ, ດັ່ງນັ້ນ ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງກ່າວຢ່າງນັ້ນຄືກັນ. ມະຍັງສັບ ໃນຂໍ້ຄວາມວ່າ “ອະນຸຍຍາຕະປະຕິນຍາຕາ, ເຕວິຊຊາມະຍະມັສມຸໂພ” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມາໃນຄວາມໝາຍຂອງອຳຫະສັບ (ພວກເຮົາ). ໃນຂໍ້ຄວາມວ່າ “ມະຍັງ ນິສສາຍະ ເຫມາຍະ, ຊາຕາ ມັນໂທສິສູປະຄາ” ໃນທີ່ນີ້ ມາໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງບັນຍັດ (ປັນຍັດຕິ). ໃນຂໍ້ຄວາມວ່າ “ມະໂນມະຍາ ປີຕິພັກຂາ ສະຍັມປະພາ” ເປັນຕົ້ນ ມາໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງການເກີດຂຶ້ນ (ນິບພັດຕິ). ຄຳວ່າ “ມະໂນມະຍາ” ຄື ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍໃຈເທົ່ານັ້ນ ໂດຍປາສະຈາກປັດໄຈພາຍນອກ. ໃນຂໍ້ຄວາມວ່າ “ຍັງນູນາຫັງ ສັບພະມັດຕິກາມະຍັງ ກຸຕິກັງ ກະເຣຍຍັງ” ເປັນຕົ້ນ ມາໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງການແປຮູບ (ວິກາຣະ). ໃນຂໍ້ຄວາມວ່າ “ທານະມະຍັງ ສີລະມະຍັງ” ເປັນຕົ້ນ ມາໃນຄວາມໝາຍພຽງແຕ່ເປັນຄຳເຕັມບົດ (ປະທະປູຣະນະ). ໃນຂໍ້ຄວາມວ່າ “ປີຖັງ ເຕ ໂສວັນນະມະຍັງ ອຸລາຣັງ” ໃນທີ່ນີ້ ພຶງເຫັນວ່າ ມາໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງການແປຮູບ ຫຼືພຽງແຕ່ເປັນຄຳເຕັມບົດ. ເພາະວ່າ ເມື່ອຄຳວ່າ “ໂສວັນນະ” ໝາຍເຖິງຄຳ (ທອງຄຳ) ນັ້ນເອງ, ໃນເວລານັ້ນ ຄຳວ່າ “ໂສວັນນະມະຍັງ” ທີ່ແປວ່າ ສິ່ງທີ່ແປຮູບມາຈາກຄຳ, ມະຍະສັບ ພຶງເຫັນວ່າ ມາໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງການແປຮູບ. ຫຼືຈະກ່າວວ່າ ມາໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງການເກີດຂຶ້ນ ກໍຄວນ. ແຕ່ເມື່ອຄຳວ່າ “ໂສວັນນະ” ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍຄຳ, ໃນເວລານັ້ນ ຄຳວ່າ “ໂສວັນນະມະຍັງ” ມະຍະສັບ ພຶງເຫັນວ່າ ມາໃນຄວາມໝາຍພຽງແຕ່ເປັນຄຳເຕັມບົດ.


Mesaddo ‘‘kicchena me adhigataṃ, halaṃ dāni pakāsitu’’ntiādīsu karaṇe āgato. Mayāti attho. ‘‘Tassa me bhante bhagavā saṃkhittena dhammaṃ desetū’’tiādīsu sampadāne, mayhanti atthoti vadanti. ‘‘Pubbeva me bhikkhave sambodhā anabhisambuddhassa bodhisattasseva sato’’tiādīsu sāmiatthe, mamāti atthoti ca vadanti. Etthetaṃ vuccati –

ເມສັບ ໃນຂໍ້ຄວາມວ່າ “ກິດເຊນະ ເມ ອະທິຄະຕັງ, ຫະລັງ ທານິ ປະການິຕຸງ” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມາໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງກະຣະນະ (ຕະຕິຍາວິພັດ). ມີຄວາມໝາຍວ່າ “ມະຍາ” (ໂດຍຂ້າພະເຈົ້າ). ໃນຂໍ້ຄວາມວ່າ “ຕັສສະ ເມ ພັນເຕ ພະຄະວາ ສັງຂิຕເຕນະ ທັມມັງ ເທເສຕຸ” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມາໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງສັມປະທານະ (ຈະຕຸຕຖີວິພັດ), ພວກທ່ານກ່າວວ່າ ມີຄວາມໝາຍວ່າ “ມັຍຫັງ” (ແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ). ໃນຂໍ້ຄວາມວ່າ “ປຸບເພວະ ເມ ພິກຂະເວ ສັມໂພທາ ອະນາພິສັມພຸດທັສສະ ໂພທິສັດຕັສເສວະ ສະໂຕ” ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມມາໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງສາມີອັດຖະ (ສັດຖີວິພັດ), ພວກທ່ານກ່າວວ່າ ມີຄວາມໝາຍວ່າ “ມະມະ” (ຂອງຂ້າພະເຈົ້າ). ໃນເລື່ອງນີ້ ມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ—


Karaṇe sampadāne ca, sāmiatthe ca āgato;

Mesaddo iti viññeyyo, viññunā nayadassinā.

ເມສັບ ພຶງຊາບໂດຍຜູ້ສະຫຼາດຜູ້ເຫັນແນວທາງວ່າ ຍ່ອມມາໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງກະຣະນະ, ສັມປະທານະ ແລະສາມີອັດຖະ ດ້ວຍປະການສະນີ.


Ettha [Pg.387] pana ṭhatvā aṭṭhakathācariyehi kate te mesaddānamatthavivaraṇe vinicchayaṃ brūma tesamadhippāyappakāsanavasena sotūnaṃ saṃsayasamugghāṭanatthaṃ. Tathā hi aṭṭhakathācariyā temesaddānaṃ sampadānatthavasena ‘‘tuyhaṃ mayha’’nti atthaṃ saṃvaṇṇesuṃ, sāmiatthavasena pana ‘‘tava mamā’’ti. Evaṃ yvāyaṃ tehi asaṅkarato niyamo dassito, so sāṭṭhakathe tepiṭake buddhavacane kuto labbhā. Tathā hi temesaddatthavācakā tuyhaṃ mayhaṃsaddā tava mamasaddā ca sampadānasāmiatthesu aniyamato pavattanti.

ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ໂດຍອາໄສການອະທິບາຍຄວາມໝາຍຂອງ ເຕ ແລະ ເມ ສັບ ທີ່ພະອັດຖະກະຖາຈານທັງຫຼາຍໄດ້ເຮັດໄວ້, ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວຄຳວິນິດໄສ ໂດຍການສະແດງຄວາມປະສົງຂອງພະອັດຖະກະຖາຈານເຫຼົ່ານັ້ນ ເພື່ອຖອນຄວາມສົງໄສຂອງຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍ. ດ້ວຍວ່າ ພະອັດຖະກະຖາຈານທັງຫຼາຍ ໄດ້ອະທິບາຍຄວາມໝາຍຂອງ ເຕ ແລະ ເມ ສັບ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສັມປະທານະວ່າ “ຕຸຍຫັງ” (ແກ່ເຈົ້າ) ແລະ “ມັຍຫັງ” (ແກ່ຂ້ອຍ), ແລະໂດຍອຳນາດແຫ່ງສາມີອັດຖະວ່າ “ຕະວະ” (ຂອງເຈົ້າ) ແລະ “ມະມະ” (ຂອງຂ້ອຍ). ກົດເກນທີ່ພະອັດຖະກະຖາຈານສະແດງໄວ້ໂດຍບໍ່ປົນເປກັນຢ່າງນີ້ ຈະຫາໄດ້ຈາກໃສໃນພະພຸດທະພົດໄຕປິົກພ້ອມທັງອັດຖະກະຖາ? ເພາະວ່າ ສັບທັງຫຼາຍຄື ຕຸຍຫັງ, ມັຍຫັງ, ຕະວະ, ມະມະ ເຊິ່ງເປັນຕົວສະແດງຄວາມໝາຍຂອງ ເຕ ແລະ ເມ ສັບ ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍບໍ່ກຳນົດແນ່ນອນໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງສັມປະທານະ ແລະສາມີອັດຖະ.


Tatrime payogā – idaṃ tuyhaṃ dadāmi. Tuyhaṃ vikappemi. Tuyhaṃ maṃsena medena, matthakena ca brāhmaṇa, āhutiṃ paggahessāmi. Esa hi tuyhaṃ pitā narasīho. Tuyhaṃ pana mātā kahanti. Mayhameva dānaṃ dātabbaṃ, na aññesaṃ, mayhameva sāvakānaṃ dānaṃ dātabbaṃ, na aññesaṃ. Na mayhaṃ bhariyā esā. Assamo sukato mayhaṃ. Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ. Tāta mayhaṃ mātu mukhaṃ aññādisaṃ, tumhākaṃ aññādisaṃ. Mayhaṃ sāmiko idāni marissati. Tava dīyate, tava silāghate, mama silāghate, pabbajjā mama ruccati. Tava putto. Ubho mātāpitā mamāti evaṃ aniyamato pavattanti.

ໃນເລື່ອງນັ້ນ ມີອຸທາຫອນເຫຼົ່ານີ້ຄື: “ອິທັງ ຕຸຍຫັງ ທະທາມິ” (ເຮົາໃຫ້ສິ່ງນີ້ແກ່ເຈົ້າ), “ຕຸຍຫັງ ວິກັບເປມິ” (ເຮົາສະຫຼະໃຫ້ແກ່ເຈົ້າ), “ຕຸຍຫັງ ມັງເສນະ ເມເທນະ, ມັດຖະເກນະ ຈະ ພຣາມະນະ, ອາຫຸຕິງ ປັກຄະເຫສສາມິ” (ພາມ ເຮົາຈະບູຊາຍັນດ້ວຍເນື້ອ ມັນສະໝອງ ແລະຫົວຂອງເຈົ້າ), “ເອສະ ຫິ ຕຸຍຫັງ ປິຕາ ນະຣະສີໂຫ” (ເພາະວ່າ ຜູ້ນີ້ຄືບິດາຂອງເຈົ້າ ຜູ້ເປັນນະຣະສີຫະ), “ຕຸຍຫັງ ປະນະ ມາຕາ ກະຫັງ” (ສ່ວນມານດາຂອງເຈົ້າຢູ່ໃສ?), “ມັຍຫະເມວະ ທານັງ ທາຕັບພັງ, ນະ ອັນຍາສັງ, ມັຍຫະເມວະ ສາວະການັງ ທານັງ ທາຕັບພັງ, ນະ ອັນຍາສັງ” (ພຶງໃຫ້ທານແກ່ເຮົາເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ພຶງໃຫ້ແກ່ຄົນອື່ນ, ພຶງໃຫ້ທານແກ່ສາວົກຂອງເຮົາເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ພຶງໃຫ້ແກ່ຄົນອື່ນ), “ນະ ມັຍຫັງ ພະຣິຍາ ເອສາ” (ນາງນີ້ບໍ່ແມ່ນພັນລະຍາຂອງຂ້ອຍ), “ອັສສະໂມ ສຸກາໂຕ ມັຍຫັງ” (ອາສົມທີ່ເຮົາສ້າງໄວ້ດີແລ້ວ), “ສັບພັນຍຸຕັງ ປິຍັງ ມັຍຫັງ” (ພະສັບພັນຍຸຕະຍານເປັນທີ່ຮັກຂອງຂ້ອຍ), “ຕາຕະ ມັຍຫັງ ມາຕຸ ມຸຂໍ ອັນຍາທິສັງ, ຕຸມຫາກັງ ອັນຍາທິສັງ” (ພໍ່ເອີຍ ໃບໜ້າຂອງມານດາຂ້ອຍເປັນແບບອື່ນ, ຂອງພວກເຈົ້າເປັນແບບອື່ນ), “ມັຍຫັງ ສາມິໂກ ອິທານິ ມະຣິສສະຕິ” (ສາມີຂອງຂ້ອຍຈະຕາຍໃນຕອນນີ້), “ຕະວະ ທິຍະເຕ” (ຍ່ອມໃຫ້ແກ່ເຈົ້າ), “ຕະວະ ສິລາຄະເຕ” (ຍ່ອມສັນເສີນເຈົ້າ), “ມະມະ ສິລາຄະເຕ” (ຍ່ອມສັນເສີນຂ້ອຍ), “ປັບພັດຊາ ມະມະ ຣຸດຈະຕິ” (ການບວດຍ່ອມເປັນທີ່ພໍໃຈຂອງຂ້ອຍ), “ຕະວະ ປຸດໂຕ” (ລູກຊາຍຂອງເຈົ້າ), “ອຸໂພ ມາຕາປິຕາ ມະມະ” (ມານດາແລະບິດາທັງສອງຂອງຂ້ອຍ) ຍ່ອມເປັນໄປໂດຍບໍ່ກຳນົດແນ່ນອນຢ່າງນີ້.


Cūḷaniruttiyañhi yamakamahātherena catutthīchaṭṭhīnaṃ anaññarūpattaṃ vuttaṃ ‘‘catutthīchaṭṭhīnaṃ sabbattha anaññaṃ, tatiyāpañcamīnaṃ bahuvacanañcā’’ti[Pg.388]. Yadi evaṃ aṭṭhakathācariyā ‘‘namo te purisājañña. Namo te buddha vīratthū’tiādīsu tuyhaṃsaddassa vasena sampadāne, tuyhanti hi attho. ‘Kinte vataṃ kiṃ pana brahmacariya’ntiādīsu sāmiatthe, tavāti hi attho’’tiādīni vadantā ‘‘ayuttaṃ saṃvaṇṇanaṃ saṃvaṇṇesu’’ntipi, ‘‘passitabbaṃ na passiṃsū’’tipi āpajjantīti? Yuttaṃyeva te saṃvaṇṇayiṃsu, passitabbañca passiṃsu. Tathā hi te ‘‘saddasatthampi ekadesato sāsanānukūlaṃ hotī’’ti paresamanukampāya saddasatthato nayaṃ gahetvā sampadānatthavasena te mesaddānaṃ ‘‘tuyhaṃ mayha’’nti atthaṃ saṃvaṇṇayiṃsu, sāmiatthavasena pana ‘‘tava mamā’’ti. Saddasatthe hi catutthīchaṭṭhīrūpāni sabbathā visadisāni, sāsane pana sadisāni. Tasmā sāsane sāmaññena pavattāni catutthīchaṭṭhīrūpāni saddasatthe visesena pavattehi catutthīchaṭṭhīrūpehi samānagatikāni katvā paresamanukampāya sampadānatthe tuyhaṃ mayhaṃsaddānaṃ pavattiniyamo, sāmiatthe ca tava mamasaddānaṃ pavattiniyamo dassito. Yasmā pana paresamanukampāya ayaṃ niyamo, tasmā karuṇāyevāyaṃparādho, na aṭṭhakathācariyānaṃ. Tāya eva hi tehi evaṃ saṃvaṇṇanā katāti.

ດ້ວຍວ່າ ໃນຄຳພີຈູລະນິຣຸດຕິ ພະຍາມະກະມະຫາເຖລະ ໄດ້ກ່າວເຖິງຄວາມບໍ່ຕ່າງກັນຂອງຮູບຈະຕຸຕຖີວິພັດ ແລະສັດຖີວິພັດວ່າ “ຈະຕຸຕຖີວິພັດ ແລະສັດຖີວິພັດ ຍ່ອມບໍ່ຕ່າງກັນໃນທຸກບ່ອນ, ແລະຕະຕິຍາວິພັດ ແລະປັນຈະມີວິພັດ ພະຫຸວະຈະນະ ກໍເຊັ່ນກັນ”. ຖ້າຫາກເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ພະອັດຖະກະຖາຈານທັງຫຼາຍ ເມື່ອກ່າວວ່າ “ນະໂມ ເຕ ປຸຣິສາຊັນຍະ, นະໂມ ເຕ ພຸດທະ ວີຣັດຖຸ” ເປັນຕົ້ນ ໂດຍອຳນາດຂອງຕຸຍຫັງສັບ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງສັມປະທານະ ເພາະມີຄວາມໝາຍວ່າ “ຕຸຍຫັງ”, ແລະເມື່ອກ່າວວ່າ “ກິນເຕ ວະຕັງ ກິງ ປະນະ ພຣົຫມະຈະຣິຍັງ” ເປັນຕົ້ນ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງສາມີອັດຖະ ເພາະມີຄວາມໝາຍວ່າ “ຕະວະ” ດັ່ງນີ້ເປັນຕົ້ນ ຈະກາຍເປັນວ່າ “ພວກເພິ່ນອະທິບາຍບໍ່ຖືກຕ້ອງ” ຫຼື “ບໍ່ເຫັນສິ່ງທີ່ຄວນເຫັນ” ບໍ? ຕອບວ່າ: ພວກເພິ່ນອະທິບາຍຖືກຕ້ອງແລ້ວ ແລະໄດ້ເຫັນສິ່ງທີ່ຄວນເຫັນແລ້ວ. ດ້ວຍວ່າ ພວກເພິ່ນຄິດວ່າ “ແມ່ນແຕ່ຄຳພີໄວຍາກອນ ກໍມີສ່ວນເກື້ອກູນແກ່ພະສາສະໜາໃນບາງສ່ວນ” ດັ່ງນີ້, ດ້ວຍຄວາມອະນຸເຄາະແກ່ຊົນເຫຼົ່າອື່ນ ຈຶ່ງໄດ້ຖືເອົານັຍຈາກຄຳພີໄວຍາກອນ ແລ້ວອະທິບາຍຄວາມໝາຍຂອງ ເຕ ແລະ ເມ ສັບ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສັມປະທານະວ່າ “ຕຸຍຫັງ” ແລະ “ມັຍຫັງ”, ແລະໂດຍອຳນາດແຫ່ງສາມີອັດຖະວ່າ “ຕະວະ” ແລະ “ມະມະ”. ເພາະວ່າ ໃນຄຳພີໄວຍາກອນ ຮູບຂອງຈະຕຸຕຖີວິພັດ ແລະສັດຖີວິພັດ ຍ່ອມຕ່າງກັນໂດຍປະການທັງປວງ, ແຕ່ໃນພະສາສະໜາ ຍ່ອມຄືກັນ. ດັ່ງນັ້ນ ພວກເພິ່ນຈຶ່ງເຮັດໃຫ້ຮູບຈະຕຸຕຖີວິພັດ ແລະສັດຖີວິພັດ ທີ່ເປັນໄປໂດຍທົ່ວໄປໃນພະສາສະໜາ ມີແນວທາງດຽວກັນກັບຮູບຈະຕຸຕຖີວິພັດ ແລະສັດຖີວິພັດ ທີ່ເປັນໄປໂດຍສະເພາະໃນຄຳພີໄວຍາກອນ, ແລ້ວສະແດງກົດເກນການເປັນໄປຂອງ ຕຸຍຫັງ ແລະ ມັຍຫັງ ສັບ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງສັມປະທານະ, ແລະກົດເກນການເປັນໄປຂອງ ຕະວະ ແລະ ມະມະ ສັບ ໃນຄວາມໝາຍແຫ່ງສາມີອັດຖະ ດ້ວຍຄວາມອະນຸເຄາະແກ່ຊົນເຫຼົ່າອື່ນ. ແຕ່ເນື່ອງຈາກກົດເກນນີ້ ເປັນໄປດ້ວຍຄວາມອະນຸເຄາະແກ່ຊົນເຫຼົ່າອື່ນ, ດັ່ງນັ້ນ ຄວາມຜິດພາດນີ້ຈຶ່ງເປັນຄວາມຜິດພາດຂອງຄວາມກະລຸນາເທົ່ານັ້ນ (ເປັນຄວາມຜິດພາດທີ່ເກີດຈາກຄວາມກະລຸນາ), ບໍ່ແມ່ນຄວາມຜິດພາດຂອງພະອັດຖະກະຖາຈານທັງຫຼາຍ. ເພາະວ່າ ພວກເພິ່ນໄດ້ເຮັດການອະທິບາຍໄວ້ຢ່າງນັ້ນ ກໍດ້ວຍຄວາມກະລຸນານັ້ນເອງ.


Keci panettha evaṃ vadeyyuṃ – nanu ca bho aṭṭhakathācariyehi saddanayaṃ nissāya te mesaddānaṃ sāmiatthe vattamānānaṃ ‘‘tava mamā’’ti atthavacanena ‘‘tuyhaṃ maṃsena medena, na mayhaṃ bhariyā esā’’tiādīsu sāmivisayesu vibhattivipallāsanayo dassitoti sakkā vattuṃ, tathā saddanayaññeva nissāya te mesaddānaṃ sampadānatthe vattamānānaṃ [Pg.389] ‘‘tuyhaṃ mayha’’nti atthavacanena ‘‘bhattaṃ tava na ruccati. Pabbajjā mama ruccatī’’tiādīsupi sampadānavisayesu vibhattivipallāsanayo dassitoti sakkā vattunti? Na sakkā, gāthāsu viya cuṇṇiyapadaṭṭhānepi tuyhaṃ mayhaṃ tava mamasaddānaṃ aniyamena dvīsu atthesu pavattanato. Na hi īdise ṭhāne gāthāyaṃ vā cuṇṇiyapadaṭṭhāne vā vibhattivipallāso icchitabbo. ‘‘Tassa rajjassahaṃ bhīto. Kiṃ nu kho ahaṃ tassa sukhassa bhāyāmī’’tiādīsuyeva pana ṭhānesu icchitabbo.

ໃນອະທິບາຍນີ້ ບາງທ່ານອາດຈະກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ: "ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ພຣະອັດຖະກະຖາຈານທັງຫຼາຍ ອາໄສໄວຍາກອນ (ສັດທະໄນ) ແລ້ວ ເມື່ອຈະສະແດງເນື້ອຄວາມຂອງສັບວ່າ 'ເຕ' ແລະ 'ເມ' ທີ່ເປັນໄປໃນສາມີອັດ (ຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງ) ດ້ວຍການກ່າວເນື້ອຄວາມວ່າ 'ຕວະ' (ຂອງເຈົ້າ) ແລະ 'ມມະ' (ຂອງຂ້ອຍ) ຈຶ່ງໄດ້ສະແດງວິທີການສະຫຼັບວິບັດ (ວິບັດຕິວິປັລລາສະ) ໃນວິໄສຂອງສາມີອັດ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຕຸຍຫັງ ມັງເສນະ ເມເທນະ' (ດ້ວຍເນື້ອແລະມັນຂົ້ນຂອງເຈົ້າ) ແລະ 'ນະ ມັຍຫັງ ພະຣິຍາ ເອສາ' (ຍິງນີ້ບໍ່ແມ່ນພັນລະຍາຂອງຂ້ອຍ) ດັ່ງນີ້ ບໍ່ແມ່ນຫຼື? ແລະໃນທຳນອງດຽວກັນ, ອາໄສໄວຍາກອນນັ້ນເອງ ເມື່ອຈະສະແດງເນື້ອຄວາມຂອງສັບວ່າ 'ເຕ' ແລະ 'ເມ' ທີ່ເປັນໄປໃນສຳປະທານອັດ (ເພື່ອ, ແກ່) ດ້ວຍການກ່າວເນື້ອຄວາມວ່າ 'ຕຸຍຫັງ' (ແກ່ເຈົ້າ) ແລະ 'ມັຍຫັງ' (ແກ່ຂ້ອຍ) ຈຶ່ງໄດ້ສະແດງວິທີການສະຫຼັບວິບັດ ໃນວິໄສຂອງສຳປະທານອັດ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ພັດຕັງ ຕວະ ນະ ຣຸຈຈະຕິ' (ເຂົ້າສວຍບໍ່ເປັນທີ່ພໍໃຈແກ່ເຈົ້າ) ແລະ 'ປັບພັດຊາ ມມະ ຣຸຈຈະຕິ' (ການບວດເປັນທີ່ພໍໃຈແກ່ຂ້ອຍ) ດັ່ງນີ້ ບໍ່ແມ່ນຫຼື?" ຕອບວ່າ: ບໍ່ອາດຈະກ່າວຢ່າງນັ້ນໄດ້, ເພາະວ່າ ສັບທັງຫຼາຍຄື 'ຕຸຍຫັງ', 'ມັຍຫັງ', 'ຕວະ', 'ມມະ' ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດທັງສອງຢ່າງບໍ່ມີກຳນົດແນ່ນອນ ແມ່ນແຕ່ໃນສ່ວນຮ້ອຍແກ້ວ (ຈຸນນິຍະບົດ) ເໝືອນດັ່ງໃນຄາຖາທັງຫຼາຍ. ດ້ວຍວ່າ ໃນສະຖານທີ່ເຊັ່ນນີ້ ບໍ່ວ່າຈະໃນຄາຖາ ຫຼືໃນຮ້ອຍແກ້ວ ກໍບໍ່ຄວນປາດຖະໜາການສະຫຼັບວິບັດ. ແຕ່ຄວນປາດຖະໜາການສະຫຼັບວິບັດໃນສະຖານທີ່ເຊັ່ນນີ້ເທົ່ານັ້ນ ຄື 'ຕັສສະ ຣັດຊັສສະຫັງ ພີໂຕ' (ຂ້ອຍຢ້ານຕໍ່ແວ່ນແຄວ້ນນັ້ນ) ແລະ 'ກິງ ນຸ ໂຂ ອະຫັງ ຕັສສະ ສຸຂັສສະ ພາຢາມິ' (ຂ້ອຍຢ້ານຕໍ່ຄວາມສຸກນັ້ນຫຼືໜໍ) ເປັນຕົ້ນ.


Yadi saddanayaṃ nissāya ‘‘tuyhaṃ maṃsena medenā’’tiādīsu vibhattivipallāso icchitabbo siyā, ‘‘brāhmaṇassa piyaputtadānaṃ adāsi. Brāhmaṇassa pitā adāsī’’tiādīsupi saddanayaṃ nissāya ‘‘brāhmaṇāyā’’tiādinā vibhattivipallāsattho vacanīyo siyā catutthīchaṭṭhīrūpānaṃ satthe visuṃ vacanato. Evañca sati ko dosoti ce? Attheva doso, yasmā dānayoge vā namoyoge vā āyādesasahitāni catutthīchaṭṭhīrūpāni sāṭṭhakathe tepiṭake buddhavacane nupalabbhanti, tasmā ‘‘brāhmaṇāyā’’tiādinā vibhattivipallāsatthavacane ayaṃ doso yadidaṃ avijjamānaggahaṇaṃ. Yasmā pana īdisesu ṭhānesu vibhattivipallāsakaraṇaṃ sāvajjaṃ, tasmā ‘‘tuyhaṃ maṃsena medenā’’tiādīsupi vibhattivipallāso na icchitabbo.

ຫາກວ່າ ອາໄສໄວຍາກອນແລ້ວ ຄວນປາດຖະໜາການສະຫຼັບວິບັດໃນບົດເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຕຸຍຫັງ ມັງເສນະ ເມເທນະ' ດັ່ງນັ້ນ, ແມ່ນແຕ່ໃນບົດເປັນຕົ້ນວ່າ 'ພຣາຫມະນັສສະ ປິຍະປຸດຕະທານັງ ອະທາສິ' (ໄດ້ໃຫ້ທານຄືບຸດຜູ້ເປັນທີ່ຮັກແກ່ພຣາມ) ແລະ 'ພຣາຫມະນັສສະ ປິຕາ ອະທາສິ' (ບິດາຂອງພຣາມໄດ້ໃຫ້ແລ້ວ) ກໍຄວນກ່າວເນື້ອຄວາມແຫ່ງການສະຫຼັບວິບັດ ດ້ວຍບົດເປັນຕົ້ນວ່າ 'ພຣາຫມະນາຍະ' ໂດຍອາໄສໄວຍາກອນ ເພາະໃນຄຳພີໄວຍາກອນກ່າວຮູບຈະຕຸດຖີວິບັດ ແລະຈັດຖີວິບັດໄວ້ຕ່າງຫາກກັນ. ຫາກຖາມວ່າ: ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຈະມີໂທດຫຍັງ? ຕອບວ່າ: ມີໂທດແທ້, ເພາະວ່າ ໃນການປະກອບກັບທານສັບ ຫຼືນະໂມສັບ ຮູບຈະຕຸດຖີວິບັດ ແລະຈັດຖີວິບັດ ທີ່ມີການແປງເປັນ 'ອາຍະ' ຍ່ອມບໍ່ມີປາກົດໃນພຣະໄຕປິໂດກພ້ອມທັງອັດຖະກະຖາ, ດັ່ງນັ້ນ ໃນການກ່າວເນື້ອຄວາມແຫ່ງການສະຫຼັບວິບັດ ດ້ວຍບົດເປັນຕົ້ນວ່າ 'ພຣາຫມະນາຍະ' ນີ້ ຈຶ່ງມີໂທດ ຄືການຖືເອົາສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຢູ່. ແຕ່ເພາະເຫດທີ່ການເຮັດການສະຫຼັບວິບັດໃນສະຖານທີ່ເຊັ່ນນີ້ ມີໂທດ, ດັ່ງນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ໃນບົດເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຕຸຍຫັງ ມັງເສນະ ເມເທນະ' ກໍບໍ່ຄວນປາດຖະໜາການສະຫຼັບວິບັດ.


Catutthīchaṭṭhīrūpāni hi anaññāni dissanti ‘‘purisassa adāsi, purisassa dhanaṃ brāhmaṇānaṃ adāsi, brāhmaṇānaṃ santaka’’nti. Tathā hi pāvacane sa naṃsaddā sampadānasāmiatthesu sāmaññena [Pg.390] pavattanti, tappavatti ‘‘aggassa dātā medhāvī’’tiādīhi payogehi dīpetabbā. ‘‘Aggassa dātā medhāvī’’ti ettha hi ‘‘aggassā’’ti ayaṃ saddo yadā kriyāpaṭiggahaṇaṃ paṭicca sampadānatthe pavattati, tadā ‘‘aggassa ratanattayassa dātā’’ti atthavasena pavattati. Yadā pana kriyaṃ paṭicca kammabhūte sāmiatthe pavattati, tadā ‘‘aggassa deyyadhammassa dātā’’ti atthavasena pavattati. Evaṃ sabbathāpi vipallāso tumhākaṃ saraṇaṃ na hotīti. Tathā saddanayaṃ nissāya ‘‘sampadānavacana’’nti tumhehi daḷhaṃ gahitassa mayhaṃsaddassa sāmiatthavasena paṇṇattiyaṃ dassanato vibhattivipallāso tumhākaṃ saraṇaṃ na hoteva. Tathā hi –

ເພາະວ່າ ຮູບຈະຕຸດຖີວິບັດ ແລະຈັດຖີວິບັດ ຍ່ອມປາກົດວ່າບໍ່ຕ່າງກັນ ເຊັ່ນ 'ປຸຣິສັສສະ ອະທາສິ' (ໄດ້ໃຫ້ແກ່ບຸລຸດ), 'ປຸຣິສັສສະ ທະນັງ' (ຊັບຂອງບຸລຸດ), 'ພຣາຫມະນານັງ ອະທາສິ' (ໄດ້ໃຫ້ແກ່ພຣາມທັງຫຼາຍ), 'ພຣາຫມະນານັງ ສັນຕະກັງ' (ຊັບອັນເປັນຂອງພຣາມທັງຫຼາຍ). ດ້ວຍວ່າ ໃນພຣະສາສະໜາ (ປາວະຈະນະ) 'ສະ' ແລະ 'ນັງ' ສັບ ຍ່ອມເປັນໄປໃນສຳປະທານອັດ ແລະສາມີອັດ ໂດຍທົ່ວໄປ, ຄວາມເປັນໄປຂອງສັບນັ້ນ ຄວນສະແດງດ້ວຍປະໂຫຍກທັງຫຼາຍ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ອັກຄັສສະ ทາຕາ ເມທາວີ' (ຜູ້ມີປັນຍາ ຍ່ອມເປັນຜູ້ໃຫ້ແກ່ທ່ານຜູ້ເລີດ). ດ້ວຍວ່າ ໃນບົດວ່າ 'ອັກຄັສສະ ທາຕາ ເມທາວີ' ນີ້, ສັບວ່າ 'ອັກຄັສສະ' ນີ້ ເມື່ອອາໄສການຮັບເອົາກິລິຍາ ແລ້ວເປັນໄປໃນສຳປະທານອັດ, ໃນເວລານັ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເນື້ອຄວາມວ່າ 'ຜູ້ໃຫ້ແກ່ພຣະຣັດຕະນະໄຕອັນເລີດ'. ແຕ່ເມື່ອອາໄສກິລິຍາ ແລ້ວເປັນໄປໃນສາມີອັດ ທີ່ເປັນກຳ, ໃນເວລານັ້ນ ຍ່ອມເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງເນື້ອຄວາມວ່າ 'ຜູ້ໃຫ້ເຊິ່ງໄທຍະທຳອັນເລີດ'. ດ້ວຍປະການທັງປວງຢ່າງນີ້, ການສະຫຼັບວິບັດ ຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນທີ່ເພິ່ງຂອງພວກທ່ານເລີຍ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ, ເພາະມີການສະແດງໄວ້ໃນບັນຍັດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສາມີອັດ ຂອງ 'ມັຍຫັງ' ສັບ ທີ່ພວກທ່ານຍຶດຖືໄວ້ຢ່າງໝັ້ນຄົງ ໂດຍອາໄສໄວຍາກອນວ່າ 'ເປັນສຳປະທານວະຈະນະ', ການສະຫຼັບວິບັດ ຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນທີ່ເພິ່ງຂອງພວກທ່ານຢ່າງແທ້ຈິງ. ດ້ວຍວ່າ -


‘‘Sakuṇo mayhako nāma, girisānudarīcaro;

Pakkaṃ pipphalimāruyha, ‘mayhaṃ mayha’nti kandatī’’ti

"ນົກຊະນິດໜຶ່ງ ຊື່ວ່າ ໄມຫະກະ ຫາກິນຢູ່ຕາມຊອກເຂົາແລະຖ້ຳ, ເມື່ອຂຶ້ນຕົ້ນໝາກເດື່ອທີ່ມີໝາກສຸກແລ້ວ ຍ່ອມຮ້ອງວ່າ 'ໄມຫັງ ໄມຫັງ' (ຂອງຂ້ອຍ, ຂອງຂ້ອຍ) ດັ່ງນີ້".


Ettha mayhakoti ekāya sakuṇajātiyā nāmaṃ. So hi loluppacāritāya ‘‘idampi mayhaṃ, idampi mayha’’nti kāyati ravatīti mayhakoti vuccati mayhasaddūpapadassa ke re ge saddeti dhātussa vasena.

ໃນຄາຖາຮ້ອຍກອງນັ້ນ, ບົດວ່າ 'ໄມຫະໂກ' ເປັນຊື່ຂອງນົກຕະກູນໜຶ່ງ. ເພາະວ່ານົກນັ້ນ ຍ້ອນຄວາມໂລບຫຼາຍ ຈຶ່ງຮ້ອງວ່າ 'ນີ້ກໍຂອງຂ້ອຍ, ນີ້ກໍຂອງຂ້ອຍ' ດັ່ງນີ້, ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'ໄມຫະກະ' ໂດຍອຳນາດແຫ່ງທາດໃນການຮ້ອງ (ເກ, ເຣ, ເຄ) ທີ່ມີ 'ໄມຫະ' ສັບເປັນບົດໜ້າ.


Atrāyaṃ padasodhanā – yadi tuyhaṃ mayhaṃsaddā dhuvaṃ sampadānatthe, tava mamasaddā ca sāmiatthe bhaveyyuṃ, evaṃ sante lokavohārakusalena sabbaññunā tassa sakuṇassa ‘‘mayhako’’ti paṇṇatti na vattabbā siyā anantogadhasampadānatthattā, antogadhasāmyatthattā pana ‘‘mamako’’ icceva paññatti vattabbā siyā. Etthapi ‘‘mayhako’’ti idaṃ vibhattivipallāsavasena vuttanti ce? Na, paṇṇattivisaye vibhattivipariṇāmassa aṭṭhānattā anavakāsattā.

ໃນເລື່ອງນີ້ ມີການຊຳຮະບົດດັ່ງນີ້: ຫາກວ່າ 'ຕຸຍຫັງ' ແລະ 'ມັຍຫັງ' ສັບ ເປັນໄປໃນສຳປະທານອັດໂດຍສ່ວນດຽວ, ແລະ 'ຕວະ' ແລະ 'ມມະ' ສັບ ເປັນໄປໃນສາມີອັດໂດຍສ່ວນດຽວ, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ພຣະສັບພັນຍູຜູ້ສະຫຼາດໃນໂລກໂວຫານ ກໍບໍ່ຄວນກ່າວບັນຍັດຊື່ຂອງນົກນັ້ນວ່າ 'ໄມຫະໂກ' ເພາະບໍ່ມີສຳປະທານອັດຢູ່ພາຍໃນ, ແຕ່ຄວນກ່າວບັນຍັດວ່າ 'ມະມະໂກ' ເທົ່ານັ້ນ ເພາະມີສາມີອັດຢູ່ພາຍໃນ. ຫາກຖາມວ່າ: ແມ່ນແຕ່ໃນບົດນີ້ ບົດວ່າ 'ໄມຫະໂກ' ນີ້ ພຣະອົງກໍກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະຫຼັບວິບັດ ບໍ່ແມ່ນຫຼື? ຕອບວ່າ: ບໍ່ແມ່ນ, ເພາະໃນວິໄສຂອງບັນຍັດ ບໍ່ມີເຫດຜົນ ແລະບໍ່ມີໂອກາດທີ່ຈະມີການປ່ຽນແປງວິບັດ.


Apicettha mayhaṃsaddo sarūpato vibhatyantabhāvena tiṭṭhati kasaddena ekapadattūpagamanato, evaṃ santepi ‘‘mayhako’’ti [Pg.391] ayaṃ sakuṇavisesavācako saddo paccattavacanabhāve ṭhitoyeva īsakaṃ sāmiatthampi jotayati sujampati rājapurisasaddā viya. Imināpi kāraṇena vibhattivipallāso tumhākaṃ saraṇaṃ na hoti. Iti ‘‘mayhako’’ti paṇṇattiyaṃ vattamānassa padāvayavabhūtassa mayhasaddassa avipallāsavacanalesena tuyhaṃ tava mamasaddesupi vibhattivipallāso na icchitabboti siddhaṃ. Tasmā aṭṭhakathācariyehi sampadānasāmiatthesu sāmaññena pavattānampi samānānaṃ tuyhaṃ mayhaṃ tava mamasaddānaṃ saddanayaññeva nissāya paresamanukampāya vuttappakāro niyamo dassitoti avagantabbaṃ. Iccevaṃ –

ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ໃນບົດນີ້ 'ມັຍຫັງ' ສັບ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໂດຍມີວິບັດຢູ່ທ້າຍໂດຍຮູບ ເພາະເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນບົດດຽວກັນກັບ 'ກະ' ສັບ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ສັບວ່າ 'ໄມຫະໂກ' ນີ້ ເຊິ່ງເປັນສັບບອກຊື່ນົກຊະນິດໜຶ່ງ ເມື່ອຕັ້ງຢູ່ໃນສະຖານະຂອງປະຖົມມາ (ປັດຈັດຕະວະຈະນະ) ກໍຍັງສະແດງສາມີອັດໄດ້ເລັກນ້ອຍ ເໝືອນດັ່ງສັບວ່າ 'ສຸຊັມປະຕິ' (ພຣະອິນ) ແລະ 'ຣາຊະປຸຣິສະ' (ຣາຊະບຸລຸດ). ດ້ວຍເຫດຜົນນີ້ແດ່, ການສະຫຼັບວິບັດ ຈຶ່ງບໍ່ແມ່ນທີ່ເພິ່ງຂອງພວກທ່ານ. ດັ່ງນັ້ນ, ຈຶ່ງເປັນອັນສຳເລັດແລ້ວວ່າ ບໍ່ຄວນປາດຖະໜາການສະຫຼັບວິບັດ ແມ່ນແຕ່ໃນສັບທັງຫຼາຍຄື 'ຕຸຍຫັງ', 'ຕວະ', 'ມມະ' ດ້ວຍຂໍ້ອ້າງແຫ່ງການກ່າວໂດຍບໍ່ສະຫຼັບຂອງ 'ມັຍຫັງ' ສັບ ອັນເປັນສ່ວນປະກອບຂອງບົດ ທີ່ເປັນໄປໃນບັນຍັດວ່າ 'ໄມຫະໂກ'. ເພາະສະນັ້ນ, ພຶງຊາບວ່າ ພຣະອັດຖະກະຖາຈານທັງຫຼາຍ ອາໄສໄວຍາກອນນັ້ນເອງ ຈຶ່ງໄດ້ສະແດງກົດເກນຕາມທີ່ກ່າວມາແລ້ວ ເພື່ອອະນຸເຄາະແກ່ຄົນອື່ນ ແກ່ສັບທັງຫຼາຍຄື 'ຕຸຍຫັງ', 'ມັຍຫັງ', 'ຕວະ', 'ມມະ' ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນໄປໃນສຳປະທານອັດແລະສາມີອັດໂດຍທົ່ວໄປກໍຕາມ. ດັ່ງນີ້ -


‘‘Tuyhaṃ mayha’’ntime sadde, sampadāne garū vaduṃ;

‘‘Tava mamā’’ti sāmimhi, nayamādāya satthato.

"ພຣະອາຈານທັງຫຼາຍ ອາໄສແນວທາງຈາກຄຳພີໄວຍາກອນ ຈຶ່ງກ່າວສັບທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ຄື 'ຕຸຍຫັງ' ແລະ 'ມັຍຫັງ' ໃນສຳປະທານອັດ, ແລະກ່າວສັບທັງຫຼາຍຄື 'ຕວະ' ແລະ 'ມມະ' ໃນສາມີອັດ."


Evaṃ santepi etesaṃ, niyamo natthi pāḷiyaṃ;

Koci tesaṃ viseso ca, diṭṭho amhehi taṃ suṇa.

"ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ກົດເກນແນ່ນອນຂອງສັບເຫຼົ່ານີ້ ກໍບໍ່ມີໃນພຣະບາລີ; ແລະຄວາມພິເສດບາງຢ່າງຂອງສັບເຫຼົ່ານັ້ນ ພວກຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເຫັນແລ້ວ, ທ່ານຈົ່ງຟັງຄວາມພິເສດນັ້ນເຖີດ."


Sāmyatthasampadānatthā, sambhavanti yahiṃ duve;

‘‘Tuyhaṃ mayha’’ntime saddā, te payogā na dullabhā.

"ໃນປະໂຫຍກໃດ ທີ່ມີທັງສາມີອັດແລະສຳປະທານອັດທັງສອງຢ່າງປາກົດຢູ່; ສັບທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ຄື 'ຕຸຍຫັງ' ແລະ 'ມັຍຫັງ' ຍ່ອມມີຢູ່, ປະໂຫຍກເຫຼົ່ານັ້ນ ບໍ່ແມ່ນສິ່ງທີ່ຫາໄດ້ຍາກ."


‘‘Tava mamā’’time saddā, pāyā sāmimhi vattare;

Sampadāne yahiṃ honti, te payogā panappakā.

"ສັບທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ຄື 'ຕວະ' ແລະ 'ມມະ' ໂດຍສ່ວນຫຼາຍ ຍ່ອມເປັນໄປໃນສາມີອັດ; ສ່ວນໃນປະໂຫຍກໃດ ທີ່ສັບເຫຼົ່ານັ້ນເປັນໄປໃນສຳປະທານອັດ, ປະໂຫຍກເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມມີໜ້ອຍ."


Tavato mamato tuyhaṃ-mayhaṃsaddāva sāsane;

Pāṭhe nekasahassamhi, sāmiatthe pavattareti.

"ໃນພຣະສາສະໜາ, ສັບທັງຫຼາຍຄື 'ຕຸຍຫັງ' ແລະ 'ມັຍຫັງ' ຍ່ອມເປັນໄປໃນສາມີອັດ ຫຼາຍກວ່າ 'ຕວະ' ແລະ 'ມມະ' ສັບ ເຖິງຫຼາຍພັນບົດ."


Sabbāpi imā nītiyo paramasukhumā sududdasā vīrajātinā sādhukaṃ manasi kātabbā.

ວິທີການທັງປວງເຫຼົ່ານີ້ ລະອຽດອ່ອນຢ່າງຍິ່ງ ແລະເຫັນໄດ້ຍາກຢ່າງຍິ່ງ, ອັນຜູ້ມີປັນຍາ (ວີຣະຊາດ) ພຶງມົນສິການໄວ້ໃຫ້ດີ.


Vo nosaddesu pana vosaddo paccattaupayogakaraṇasampadānasāmivacanapadapūraṇesu dissati. ‘‘Kacci vo [Pg.392] anuruddhā samaggā sammodamānā’’tiādīsu hi paccatte dissati. ‘‘Gacchatha bhikkhave paṇāmemi vo’’tiādīsu upayoge. ‘‘Na vo mama santike vatthabba’’ntiādīsu karaṇe. ‘‘Vanapatthapariyāyaṃ vo bhikkhave desessāmī’’tiādīsu sampadāne. ‘‘Sabbesaṃ vo sāriputtā subhāsita’’ntiādīsu sāmivacane. ‘‘Ye hi voariyā parisuddhā kāyakammantā’’tiādīsu padapūraṇamatte. Etthetaṃ vuccati –

ສ່ວນໃນບັນດາ 'ໂວ' ແລະ 'ໂນ' ສັບ, 'ໂວ' ສັບ ຍ່ອມປາກົດໃນປັດຈັດຕະ (ປະຖົມມາ), ອຸປະໂຍຄະ (ທຸຕິຍາ), ກະຣະນະ (ຕະຕິຍາ), ສຳປະທານະ (ຈະຕຸດຖີ), ສາມີວະຈະນະ (ຈັດຖີ) ແລະບົດປູຣະນະ (ການຕື່ມຄຳໃຫ້ເຕັມ). ດ້ວຍວ່າ 'ໂວ' ສັບ ຍ່ອມປາກົດໃນປັດຈັດຕະ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ກັດຈິ ໂວ ອະນຸຣຸດທາ ສະມັກຄາ ສັມໂມທະມານາ' (ດູກ່ອນອະນຸຣຸດທະທັງຫຼາຍ ພວກທ່ານຍັງພ້ອມພຽງກັນ ບັນເທີງຮ່ວມກັນຢູ່ຫຼື). ປາກົດໃນອຸປະໂຍຄະ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຄັດສະຖະ ພິກຂະເວ ປະນາເມມິ ໂວ' (ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພວກທ່ານຈົ່ງໄປເຖີດ ຂ້າພະເຈົ້າຂໍໄລ່ພວກທ່ານໜີ). ປາກົດໃນກະຣະນະ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ນະ ໂວ ມະມະ ສັນຕິເກ ວັດຖັບພັງ' (ພວກທ່ານບໍ່ຄວນຢູ່ໃນສຳນັກຂອງຂ້ອຍ). ປາກົດໃນສຳປະທານະ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ວະນະປັດຖະປະຣິຍາຍັງ ໂວ ພິກຂະເວ ເທເສສສາມິ' (ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຂ້າພະເຈົ້າຈັກສະແດງວະນະປັດຖະປະຣິຍາຍແກ່ພວກທ່ານ). ປາກົດໃນສາມີວະຈະນະ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ສັບເພສັງ ໂວ ສາຣິປຸດຕາ ສຸພາສິຕັງ' (ດູກ່ອນສາຣີບຸດ ຄຳສຸພາສິດຂອງພວກທ່ານທັງປວງ). ປາກົດໃນບົດປູຣະນະເທົ່ານັ້ນ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ເຢ ຫິ ໂວ ອະຣິຍາ ປະຣິສຸດທາ ກາຍະກັມມັນຕາ' (ດ້ວຍວ່າ ກາຍະກຳທັງຫຼາຍຂອງພຣະອະລິຍະທັງຫຼາຍ ຍ່ອມບໍລິສຸດແທ້). ໃນເລື່ອງນີ້ ມີຄຳກ່າວໄວ້ດັ່ງນີ້ -


‘‘Paccatte upayoge ca, karaṇe sampadāniye;

Sāmissa vacane ceva, tatheva padapūraṇe;

Imesu chasu ṭhānesu, vosaddo sampavattati’’.

"ໂວ ສັບ ຍ່ອມເປັນໄປໃນສະຖານທີ່ 6 ເຫຼົ່ານີ້ ຄື: ໃນປັດຈັດຕະ (ປະຖົມມາ), ໃນອຸປະໂຍຄະ (ທຸຕິຍາ), ໃນກະຣະນະ (ຕະຕິຍາ), ໃນສຳປະທານະ (ຈະຕຸດຖີ), ໃນສາມີວະຈະນະ (ຈັດຖີ) ແລະໃນບົດປູຣະນະ."


Nosaddo paccattopayogakaraṇasampadānasāmivacanāvadhāraṇanusaddatthesu paṭisedhe nipātamatte ca vattati. Ayañhi ‘‘gāmaṃ no gaccheyyāmā’’ti ettha paccatte dissati. ‘‘Mā no ajja vikantiṃsu, rañño sūdā mahānase’’tiādīsu upayoge. ‘‘Na no vivāho nāgehi, katapubbo kudācana’’ntiādīsu karaṇe. ‘‘Saṃvibhajetha no rajjenā’’tiādīsu sampadāne. ‘‘Satthā no bhagavā anuppatto’’tiādīsu sāmivacane. ‘‘Na no samaṃ atthi tathāgatenā’’ti ettha avadhāraṇe. ‘‘Abhijānāsi no tvaṃ mahārājā’’tiādīsu nusaddatthe, pucchāyantipi vattuṃ vaṭṭati. ‘‘Subhāsitaññeva bhāseyya, no ca dubbhāsitaṃ bhaṇe’’tiādīsu paṭisedhe. ‘‘Na no sabhāyaṃ na karonti kiñcī’’tiādīsu nipātamatte. Etthetaṃ vuccati –

'ໂນ' ສັບ ຍ່ອມເປັນໄປໃນປັດຈັດຕະ, ອຸປະໂຍຄະ, ກະຣະນະ, ສຳປະທານະ, ສາມີວະຈະນະ, ອະວະທາຣະນະ (ການກຳນົດແນ່ນອນ), ໃນອັດແຫ່ງ 'ນຸ' ສັບ, ໃນການຫ້າມ (ປະຕິເສດ) ແລະເປັນພຽງນິບາດເທົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍວ່າ 'ໂນ' ສັບນີ້ ຍ່ອມປາກົດໃນປັດຈັດຕະ ເຊັ່ນ 'ຄາມັງ ໂນ ຄັດເສຍຍາມະ' (ພວກຂ້າພະເຈົ້າພຶງໄປສູ່ບ້ານ). ປາກົດໃນອຸປະໂຍຄະ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ມາ ໂນ ອັດຊະ ວິກັນຕິງສຸ, ຣັນໂຍ ສູທາ ມະຫານະເສ' (ພວກພໍ່ຄົວຂອງພຣະຣາຊາໃນໂຮງຄົວ ຢ່າໄດ້ຟັນພວກຂ້າພະເຈົ້າໃນວັນນີ້ເລີຍ). ປາກົດໃນກະຣະນະ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ນະ ໂນ ວິວາໂຫ ນາເຄຫິ, ກະຕະປຸບໂບ ກຸທາຈະນັງ' (ການວິວາຫະກັບພວກນາກ ພວກຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ເຄີຍເຮັດເລີຍໃນການກ່ອນ). ປາກົດໃນສຳປະທານະ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ສັງວິພະເຊຖະ ໂນ ຣັດເຊນະ' (ຂໍທ່ານຈົ່ງແບ່ງປັນແກ່ພວກຂ້າພະເຈົ້າດ້ວຍແວ່ນແຄວ້ນ). ປາກົດໃນສາມີວະຈະນະ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ສັດຖາ ໂນ ພະຄະວາ ອະນຸບປັດໂຕ' (ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ພຣະສາດສະດາຂອງພວກຂ້າພະເຈົ້າ ສະເດັດເຖິງແລ້ວ). ປາກົດໃນອະວະທາຣະນະ ເຊັ່ນ 'ນະ ໂນ ສະມັງ ອັດຖິ ຕະຖາຄະເຕນະ' (ສິ່ງທີ່ສະເໝີດ້ວຍພຣະຕຖາຄົດ ຍ່ອມບໍ່ມີໂດຍແທ້). ປາກົດໃນອັດແຫ່ງ 'ນຸ' ສັບ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ອະພິຊານາສິ ໂນ ຕວັງ ມະຫາຣາຊາ' (ມະຫາຣາຊາ ພຣະອົງຊົງຮູ້ຍິ່ງຢູ່ຫຼື), ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຄຳຖາມ ກໍຄວນກ່າວໄດ້. ປາກົດໃນການຫ້າມ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ສຸພາສິຕັນເຍວະ ພາເສຍຍະ, ໂນ ຈະ ທຸບພາສິຕັງ ພະເນ' (ພຶງກ່າວແຕ່ຄຳສຸພາສິດເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ພຶງກ່າວຄຳທຸບພາສິດ). ປາກົດເປັນພຽງນິບາດເທົ່ານັ້ນ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ນະ ໂນ ສະພາຍັງ ນະ ກະຣົນຕິ ກິນຈິ' (ພວກເຂົາບໍ່ເຮັດສິ່ງໃດໆ ໃນສະພາເລີຍ). ໃນເລື່ອງນີ້ ມີຄຳກ່າວໄວ້ດັ່ງນີ້ -


Paccatte [Pg.393] cupayoge ca, karaṇe sampadāniye;

Sāmyāvadhāraṇe ceva, nusaddatthe nivāraṇe;

Tathā nipātamattamhi, nosaddo sampavattati.

"ໂນ ສັບ ຍ່ອມເປັນໄປໃນປັດຈັດຕະ, ໃນອຸປະໂຍຄະ, ໃນກະຣະນະ, ໃນສຳປະທານະ, ໃນສາມີອັດ, ໃນອະວະທາຣະນະ, ໃນອັດແຫ່ງ 'ນຸ' ສັບ, ໃນການຫ້າມ ແລະໃນພຽງນິບາດເທົ່ານັ້ນ."


Idāni sabbanāmānaṃ yathārahaṃ saṃkhittena missakapadamālā vuccate –

ບັດນີ້ ຈະກ່າວຕາຕະລາງການແຈກວິບັດແບບປະສົມ (ມิສສະກະປະທະມາລາ) ຂອງສັບພະນາມທັງຫຼາຍ ໂດຍຫຍໍ້ຕາມສົມຄວນ -


Yo so, ye te. Yaṃ taṃ, ye te. Yena tena. Sesaṃ vitthāretabbaṃ. Yā sā, yā tā. Yaṃ taṃ, yā tā. Yāya tāya. Sesaṃ vitthāretabbaṃ. Yaṃ taṃ, yāni tāni. Sesaṃ vitthāretabbaṃ. Iminā nayena liṅgattayayojanā kātabbā.

ໂຍ ໂສ, ເຢ ເຕ. ຍັງ ຕັງ, ເຢ ເຕ. ເຢນະ ເຕນະ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ພຶງຂະຫຍາຍຄວາມອອກໄປ. ຍາ ສາ, ຍາ ຕາ. ຍັງ ຕັງ, ຍາ ຕາ. ຍາຍະ ຕາຍະ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ພຶງຂະຫຍາຍຄວາມອອກໄປ. ຍັງ ຕັງ, ຍານິ ຕານິ. ສ່ວນທີ່ເຫຼືອ ພຶງຂະຫຍາຍຄວາມອອກໄປ. ພຶງປະກອບລິງທັງສາມ ດ້ວຍວິທີການນີ້.


‘‘Eso so, ete te. Ayaṃ so, ime te. So ayaṃ te ime’’tiādinā yathāpayogaṃ padamālā yojetabbā. Tathā hi ‘‘yo so bhagavā sayambhū anācariyako. Ete te bhikkhave ubho ante anupagamma majjhimā paṭipadā tathāgatena abhisambuddhā. Ayaṃ so sārathi etī’’ti evamādayo vicittappayogā dissanti. Iti sabbanāmikapadānaṃ missakapadamālā yojetabbā.

ພຶງປະກອບຕາຕະລາງການແຈກວິບັດ ຕາມການໃຊ້ງານ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ເອໂສ ໂສ, ເອເຕ ເຕ. ອະຍັງ ໂສ, ອິເມ ເຕ. ໂສ ອະຍັງ ເຕ ອິເມ'. ດ້ວຍວ່າ ຍ່ອມປາກົດປະໂຫຍກທີ່ຫຼາກຫຼາຍ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ໂຍ ໂສ ພະຄະວາ ສະຍັມພູ ອະນາຈະຣິຍະໂກ' (ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າພຣະອົງໃດ ຜູ້ຊົງຕັດສະຮູ້ໄດ້ດ້ວຍພຣະອົງເອງ ໂດຍບໍ່ມີຄູອາຈານ), 'ເອເຕ ເຕ ພິກຂະເວ ອຸໂພ ອັນເຕ ອະນຸປະຄັມມະ ມັດຊິມາ ປະຕິປະທາ ຕະຖາຄະເຕນະ ອະພິສັມພຸດທາ' (ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຂໍ້ປະຕິບັດອັນເປັນສາຍກາງນັ້ນ ບໍ່ເຂົ້າໃກ້ສ່ວນສຸດທັງສອງເຫຼົ່ານັ້ນ ອັນພຣະຕຖາຄົດໄດ້ຕັດສະຮູ້ແລ້ວ), 'ອະຍັງ ໂສ ສາຣະຖິ ເອຕິ' (ນາຍສານະຖີນັ້ນ ຍ່ອມມາ). ພຶງປະກອບຕາຕະລາງການແຈກວິບັດແບບປະສົມ ຂອງບົດສັບພະນາມທັງຫຼາຍ ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້.


Mayā sabbatthasiddhassa, sāsane sabbadassino;

Sabbattha sāsane suṭṭhu, kosallatthāya sotunaṃ.

"ເພື່ອຄວາມສະຫຼາດຮອບຮູ້ຂອງຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍ ໃນພຣະສາສະໜາຂອງພຣະຜູ້ຊົງເຫັນທຳທັງປວງ ຜູ້ຊົງເຮັດປະໂຫຍດທັງປວງໃຫ້ສຳເລັດ, ຂ້າພະເຈົ້າຈຶ່ງໄດ້ກ່າວໄວ້ເປັນຢ່າງດີ ໃນພຣະສາສະໜາໃນທຸກສະຖານທີ່."


Asabbanāmanāmehi, sabbanāmapadehi ve;

Saha sabbāni vuttāni, sabbanāmāni pantito.

"ສັບພະນາມທັງປວງ ພ້ອມທັງນາມທີ່ບໍ່ແມ່ນສັບພະນາມ ແລະບົດສັບພະນາມທັງຫຼາຍ ໄດ້ຖືກກ່າວໄວ້ແລ້ວຕາມລຳດັບ ຢ່າງແທ້ຈິງ."


Etesu katayogānaṃ, sukhumatthavijānanaṃ;

Akicchapaṭivedhena, bhavissati na saṃsayo.

"ການຮູ້ແຈ້ງເນື້ອຄວາມອັນລະອຽດອ່ອນ ຂອງຜູ້ທີ່ໄດ້ເຮັດການປະກອບໃນສັບເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມມີໄດ້ໂດຍການແທງຕະຫຼອດຢ່າງບໍ່ຍາກ, ບໍ່ມີຄວາມສົງໄສເລີຍ."


Iti navaṅge sāṭṭhakathe piṭakattaye byappathagatīsu viññūnaṃ

ດັ່ງນີ້ ເພື່ອຄວາມສະຫຼາດຮອບຮູ້ຂອງຜູ້ມີປັນຍາທັງຫຼາຍ ໃນແນວທາງແຫ່ງພຣະໄຕປິໂດກ ພ້ອມທັງອັດຖະກະຖາ ອັນມີອົງ 9


Kosallatthāya kate saddanītippakaraṇe

ໃນຄຳພີສັດທະນີຕິ ທີ່ແຕ່ງຂຶ້ນ


Sabbanāmataṃsadisanāmānaṃ nāmikapadamālāvibhāgo nāma

ຊື່ວ່າ ການຈຳແນກຕາຕະລາງການແຈກວິບັດນາມ ຂອງສັບພະນາມແລະນາມທີ່ມີຮູບຄ້າຍຄືກັນ


Dvādasamo paricchedo.

ເປັນປະຣິເສດທີ 12.


13. Savinicchayasaṅkhyānāmanāmikapadamālā

໑໓. ຕາຕະລາງການແຈກວິບັດນາມຂອງສັງຂະຍານາມ ພ້ອມທັງການວິນິດໄສ


Ito [Pg.394] paraṃ pavakkhāmi, saṅkhyānāmikapantiyo;

Bhūdhātujehi rūpehi, aññehi cupayojituṃ.

"ຕໍ່ຈາກນີ້ໄປ ຂ້າພະເຈົ້າຈັກກ່າວລຳດັບຂອງສັງຂະຍານາມທັງຫຼາຍ ເພື່ອປະກອບກັບຮູບທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຈາກພູທາດ ແລະຮູບອື່ນໆ."


Yā hi sā heṭṭhā amhehi eka dviti catuiccetesaṃ saṅkhyāsabbanāmānaṃ nāmikapadamālā kathitā, taṃ ṭhapetvā idha asabbanāmānaṃ pañca cha sattādīnaṃ saṅkhyānāmānaṃ nāmikapadamālā bhūdhātumayehi aññehi ca rūpehi yojanatthaṃ vuccate –

ດ້ວຍວ່າ ຕາຕະລາງການແຈກວິບັດນາມຂອງສັງຂະຍາສັບພະນາມທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ຄື ເອກະ, ທວິ, ຕິ, ຈະຕຸ ທີ່ພວກຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນຫົວຂໍ້ກ່ອນ, ຍົກເວັ້ນຕາຕະລາງນັ້ນໄວ້, ໃນທີ່ນີ້ ຈະກ່າວຕາຕະລາງການແຈກວິບັດນາມຂອງສັງຂະຍານາມທີ່ບໍ່ແມ່ນສັບພະນາມ ຄື ປັນຈະ, ສະ, ສັດຕະ ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການປະກອບກັບຮູບອັນສຳເລັດມາຈາກພູທາດ ແລະຮູບອື່ນໆ -


Pañca, pañcahi, pañcabhi, pañcannaṃ, pañcasu. Sattannaṃ vibhattīnaṃ vasena ñeyyaṃ. ‘‘Pañca bhūtā, pañca abhibhavitāro, pañca purisā, pañca bhūmiyo, pañca kaññāyo, pañca bhūtāni, pañca cittānī’’tiādinā sabbattha yojetabbaṃ. Cha, chahi, chabhi, channaṃ, chasu, chassu itipi. ‘‘Chassu loko samuppanno, chassu krubbati santhava’’nti hi pāḷi. Satta, sattahi, sattabhi, sattannaṃ, sattasu. Aṭṭha, aṭṭhahi, aṭṭhabhi, aṭṭhannaṃ, aṭṭhasu. Nava, navahi, navabhi, navannaṃ, navasu. Dasa, dasahi, dasabhi, dasannaṃ, dasasu. Evaṃ ekādasa. Dvādasa, bārasa. Terasa, tedasa, teḷasa. Catuddasa, cuddasa. Pañcadasa, pannarasa. Soḷasa. Sattarasa. Aṭṭhārasa, aṭṭhārasahi, aṭṭhārasabhi, aṭṭhārasannaṃ, aṭṭhārasasu. Sabbametaṃ bahuvacanavasena gahetabbaṃ.

ປັນຈະ, ປັນຈະຫິ, ປັນຈະພິ, ປັນຈັນນັງ, ປັນຈະສຸ. ພຶງຊາບໂດຍອຳນາດແຫ່ງວິບັດທັງ 7. ພຶງປະກອບໃນທຸກບົດ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ປັນຈະ ພູຕາ' (ມະຫາພູຕະຮູບ 5), 'ປັນຈະ ອະພິພະວິຕາໂຣ' (ຜູ້ຄອບງຳ 5), 'ປັນຈະ ປຸຣິສາ' (ບຸລຸດ 5), 'ປັນຈະ ພູມิໂຍ' (ພູມ 5), 'ປັນຈະ ກັນຍາໂຍ' (ຍິງສາວ 5), 'ປັນຈະ ພູຕານິ' (ສິ່ງມີຊີວິດ 5), 'ປັນຈະ ຈິດຕານິ' (ຈິດ 5). ສະ, ສະຫິ, ສະພິ, ສັນນັງ, ສະສຸ, ສະສຸ (ຂຽນເປັນ ສະສສຸ ກໍໄດ້). ດ້ວຍວ່າ ພຣະບາລີມີວ່າ 'ຊັສສຸ ໂລໂກ ສະມຸບປັນໂນ, ຊັສສຸ ກຸບພະຕິ ສັນຖະວັງ' (ໂລກຍ່ອມເກີດຂຶ້ນໃນທຳ 6 ຢ່າງ, ຍ່ອມເຮັດຄວາມສະໜິດສະໜົມໃນທຳ 6 ຢ່າງ). ສັດຕະ, Sັດຕະຫິ, ສັດຕະພິ, ສັດຕັນນັງ, ສັດຕະສຸ. ອັດຖະ, ອັດຖະຫິ, ອັດຖະພິ, ອັດຖັນນັງ, ອັດຖະສຸ. ນະວະ, ນະວະຫິ, ນະວະພິ, ນະວັນນັງ, ນະວະສຸ. ທະສະ, ທະສະຫິ, ທະສະພິ, ທະສັນນັງ, ທະສະສຸ. ໃນທຳນອງດຽວກັນ ເອກາທະສະ. ທວາທະສະ, ພາຣະສະ. ເຕຣະສະ, ເຕທະສະ, ເຕລະສະ. ຈະຕຸດທະສະ, ຈຸດທະສະ. ປັນຈະທະສະ, ປັນນະຣະສະ. ໂສລະສະ. ສັດຕະຣະສະ. ອັດຖາຣະສະ, ອັດຖາຣະສະຫິ, ອັດຖາຣະສະພິ, ອັດຖາຣະສັນນັງ, ອັດຖາຣະສະສຸ. ທັງໝົດນີ້ ພຶງຖືເອົາໂດຍອຳນາດແຫ່ງພະຫຸວະຈະນະ.


Ekūnavīsati, ekūnavīsaṃ iccādipi. Ekūnavīsāya, ekūnavīsāyaṃ, ekūnavīsa bhikkhū tiṭṭhanti, ekūnavīsaṃ bhikkhū passati, evaṃ ‘‘kaññāyo cittānī’’ti ca ādinā yojetabbaṃ. Ekūnavīsāya bhikkhūhi dhammo desito, ekūnavīsāya kaññāhi kataṃ, ekūnavīsāya cittehi kataṃ, ekūnavīsāya bhikkhūnaṃ cīvaraṃ deti, ekūnavīsāya kaññānaṃ dhanaṃ deti, ekūnavīsāya cittānaṃ ruccati, ekūnavīsāya bhikkhūhi apeti[Pg.395]. Evaṃ kaññāhi cittehi. Ekūnavīsāya bhikkhūnaṃ santakaṃ, evaṃ kaññānaṃ cittānaṃ. Ekūnavīsāyaṃ bhikkhūsu patiṭṭhitaṃ. Evaṃ ‘‘kaññāsu cittesū’’ti yojetabbaṃ. Ekūnavīsati, ekūnavīsatiṃ, ekūnavīsatiyā, ekūnavīsatiyaṃ.

ເອໂກນະວີສະຕິ, ເອໂກນະວີສັງ ເປັນຕົ້ນ. ເອໂກນະວີສາຍະ, ເອໂກນະວີສາຍັງ. 'ekūnavīsa bhikkhū tiṭṭhanti' (ພິກຂຸສິບເກົ້າຮູບຢືນຢູ່), 'ekūnavīsaṃ bhikkhū passati' (ຍ່ອມເຫັນພິກຂຸສິບເກົ້າຮູບ), ແລະ ພຶງປະກອບກັບບົດວ່າ 'kaññāyo' (ນາງກັນຍາທັງຫຼາຍ) ແລະ 'cittāni' (ຈິດທັງຫຼາຍ) ເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນດຽວກັນ. 'ekūnavīsāya bhikkhūhi dhammo desito' (ພຣະທຳອັນພິກຂຸສິບເກົ້າຮູບສະແດງແລ້ວ), 'ekūnavīsāya kaññāhi kataṃ' (ອັນນາງກັນຍາສິບເກົ້າຄົນເຮັດແລ້ວ), 'ekūnavīsāya cittehi kataṃ' (ອັນຈິດສິບເກົ້າດວງເຮັດແລ້ວ), 'ekūnavīsāya bhikkhūnaṃ cīvaraṃ deti' (ຍ່ອມຖວາຍຈີວອນແກ່ພິກຂຸສິບເກົ້າຮູບ), 'ekūnavīsāya kaññānaṃ dhanaṃ deti' (ຍ່ອມໃຫ້ຊັບແກ່ນາງກັນຍາສິບເກົ້າຄົນ), 'ekūnavīsāya cittānaṃ ruccati' (ຍ່ອມພໍໃຈແກ່ຈິດສິບເກົ້າດວງ), 'ekūnavīsāya bhikkhūhi apeti' (ຍ່ອມຫຼີກໄປຈາກພິກຂຸສິບເກົ້າຮູບ). ກັບບົດວ່າ 'kaññāhi' ແລະ 'cittehi' ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ. 'ekūnavīsāya bhikkhūnaṃ santakaṃ' (ຂອງອັນເປັນຂອງພິກຂຸສິບເກົ້າຮູບ), ກັບບົດວ່າ 'kaññānaṃ' ແລະ 'cittānaṃ' ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ. 'ekūnavīsāyaṃ bhikkhūsu patiṭṭhitaṃ' (ຕັ້ງຢູ່ແລ້ວໃນພິກຂຸສິບເກົ້າຮູບ). ກັບບົດວ່າ 'kaññāsu' ແລະ 'cittesu' ກໍພຶງປະກອບເຊັ່ນດຽວກັນ. ເອໂກນະວີສະຕິ, ເອໂກນະວີສະຕິງ, ເອໂກນະວີສະຕິຍາ, ເອໂກນະວີສະຕິຍັງ.


Vīsati, vīsatiṃ, vīsatiyā, vīsatiyaṃ. Vīsa, vīsaṃ, vīsāya, vīsāyaṃ. Tathā ekavīsa dvāvīsa bāvīsa tevīsa catuvīsa iccādīsupi. Tiṃsa, tiṃsaṃ, tiṃsāya, tiṃsāyaṃ. Cattālīsa, cattālīsaṃ, cattālīsāya, cattālīsāyaṃ. Cattārīsa iccādipi. Paññāsa, paññāsaṃ, paññāsāya, paññāsāyaṃ. Paṇṇāsa, paṇṇāsaṃ, paṇṇāsāya, paṇṇāsāyaṃ. Saṭṭhi, saṭṭhiṃ, saṭṭhiyā, saṭṭhiyaṃ. Sattati, sattatiṃ, sattatiyā, sattatiyaṃ. Sattari iccādipi. Asīti, asītiṃ, asītiyā, asītiyaṃ. Navuti. Navutiṃ, navutiyā, navutiyaṃ.

ວີສະຕິ, ວີສະຕິງ, ວີສະຕິຍາ, ວີສະຕິຍັງ. ວີສະ, ວີສັງ, ວີສາຍະ, ວີສາຍັງ. ເຊັ່ນດຽວກັນໃນສັບວ່າ ເອກະວີສະ (ຊາວເອັດ), ທວາວີສະ (ຊາວສອງ), ພາວີສະ (ຊາວສອງ), ເຕວີສະ (ຊາວສາມ), ຈະຕຸວີສະ (ຊາວສີ່) ເປັນຕົ້ນ. ຕິງສະ, ຕິງສັງ, ຕິງສາຍະ, ຕິງສາຍັງ. ຈັດຕາລີສະ, ຈັດຕາລີສັງ, ຈັດຕາລີສາຍະ, ຈັດຕາລີສາຍັງ. ຈັດຕາຣີສະ ເປັນຕົ້ນກໍມີ. ປັນຍາສະ, ປັນຍາສັງ, ປັນຍາສາຍະ, ປັນຍາສາຍັງ. ປັນນາສະ, ປັນນາສັງ, ປັນນາສາຍະ, ປັນນາສາຍັງ. ສັດຖິ, ສັດຖິງ, ສັດຖິຍາ, ສັດຖິຍັງ. ສັດຕະຕິ, ສັດຕະຕິງ, ສັດຕະຕິຍາ, ສັດຕະຕິຍັງ. ສັດຕະຣິ ເປັນຕົ້ນກໍມີ. ອະສີຕິ, ອະສີຕິງ, ອະສີຕິຍາ, ອະສີຕິຍັງ. ນະວຸຕິ, ນະວຸຕິງ, ນະວຸຕິຍາ, ນະວຸຕິຍັງ.


Itthañca aññathāpi saṅkhyārūpāni gahetabbāni. Ekūnavīsehi, ekūnavīsānaṃ, ekūnavīsesu. ‘‘Channavutīna’’nti ca ādināpi saṅkhyārūpānaṃ katthaci dassanato keci saddasatthavidū ūnavīsatisaddaṃ sabbadāpi ekavacanantamitthiliṅgameva payuñjanti. Keci ‘‘vīsatiādayo ānavuti ekavacanantā itthiliṅgā’’ti vadanti. Keci panāhu –

ແລະ ພຶງຮັບເອົາຮູບສັງຂະຍາໂດຍປະການນີ້ ແລະ ໂດຍປະການອື່ນອີກ. ເຊັ່ນ ເອໂກນະວີເສຫິ, ເອໂກນະວີສານັງ, ເອໂກນະວີເສສຸ. ເພາະປາກົດຮູບສັງຂະຍາໃນບາງແຫ່ງ ເຊັ່ນ 'channavutīnaṃ' (ແຫ່ງເກົ້າສິບຫົກ) ເປັນຕົ້ນ, ຜູ້ສະຫຼາດໃນສັບບາງພວກ ຈຶ່ງໃຊ້ 'ອູນະວີສະຕິ' ສັບ ເປັນອິດຖີລິງ ເອກະວະຈະນະສະເໝີ. ບາງພວກກ່າວວ່າ 'ວີສະຕິສັບເປັນຕົ້ນ ຈົນເຖິງນະວຸຕິສັບ ເປັນອິດຖີລິງ ເອກະວະຈະນະ'. ແຕ່ບາງພວກກ່າວວ່າ -


‘‘Saddā saṅkhyeyyasaṅkhāsu, ekatte vīsatādayo;

Saṅkhatthe dvibahuttamhi, tā tu cānavutitthiyo’’ti.

“ສັບທັງຫຼາຍມີວີສະຕິເປັນຕົ້ນ ໃນອັດສັງເຂຍຍະ (ສິ່ງທີ່ຖືກນັບ) ແລະ ສັງຂະຍາ (ຈຳນວນນັບ) ຍ່ອມເປັນເອກະວະຈະນະ; ແຕ່ໃນອັດສິ່ງທີ່ຖືກນັບ ເມື່ອເປັນທວິວະຈະນະ ແລະ ພະຫຸວະຈະນະ, ສັບເຫຼົ່ານັ້ນຈົນເຖິງນະວຸຕິ ຍ່ອມເປັນອິດຖີລິງ” ດັ່ງນີ້.


Ettha dvivacanaṃ chaḍḍetabbaṃ buddhavacane tadabhāvato. Sabbesampi ca tesaṃ yathāvuttavacanaṃ kiñci pāḷippadesaṃ patvā yujjati, kiñci pana patvā na yujjati vīsativīsaṃtiṃsaṃiccādīnañhi saṅkhatthānaṃ saddānaṃ bahuvacanappayogavasenapi pāḷiyaṃ dassanato[Pg.396], kaccāyane ca yovacanasambhūtarūpavantatādassanato. Tasmā yathāsambhavaṃ yathāpāvacanañca itthiliṅgabhāve tesamekavacanantatā veditabbā atthi natthisaddānaṃ viya.

ໃນທີ່ນີ້ ພຶງລະທິ້ມທວິວະຈະນະ ເພາະບໍ່ມີທວິວະຈະນະນັ້ນໃນພຣະພຸດທະພົດ. ແລະ ຖ້ອຍຄຳຕາມທີ່ກ່າວມານັ້ນທັງໝົດ ຍ່ອມສົມຄວນເມື່ອເຖິງບາງພາກສ່ວນແຫ່ງພຣະບາລີ, ແຕ່ເມື່ອເຖິງບາງພາກສ່ວນ ກໍບໍ່ສົມຄວນ; ເພາະວ່າ ສັບທັງຫຼາຍມີ ວີສະຕິ, ວີສັງ, ຕິງສັງ ເປັນຕົ້ນ ເຊິ່ງມີອັດສິ່ງທີ່ຖືກນັບ ກໍປາກົດໃນພຣະບາລີ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການໃຊ້ພະຫຸວະຈະນະຄືກັນ, ແລະ ໃນຄຳພີກັດຈາຍະນະ ກໍປາກົດຄວາມມີຮູບອັນເກີດຈາກໂຍວິພັດ (ພະຫຸວະຈະນະ). ເພາະສະນັ້ນ ພຶງຊາບຄວາມເປັນເອກະວະຈະນະຂອງສັບເຫຼົ່ານັ້ນ ໃນຄວາມເປັນອິດຖີລິງ ຕາມທີ່ສົມຄວນ ແລະ ຕາມພຣະຄຳພີ ເໝືອນກັບ 'ອັດຖິ' ແລະ 'ນັດຖິ' ສັບ.


Atthinatthisaddā hi nipātattā ekattepi bahuttepi pavattanti ‘‘puttā matthi dhanammatthi. Natthi attasamaṃ pemaṃ. Natthi samaṇabrāhmaṇā’’tiādīsu. Aliṅgattepi panetesaṃ katthaci itthiliṅgabhāvo diṭṭho. Abhidhamme hi dhammasenāpatinā anudhammacakkavattinā vohārakusalena vohārakusalasādhakena ‘‘atthiyā nava. Natthiyā navā’’ti ekavacanantaṃ itthiliṅgarūpaṃ dassitaṃ, tasmā vīsativīsatimiccādīnampi yathāsambhavaṃ yathāpāvacanañca itthiliṅgabhāve ekavacanantatā veditabbā.

ເພາະວ່າ 'ອັດຖິ' ແລະ 'ນັດຖິ' ສັບ ເພາະຄວາມເປັນນิບາດ ຍ່ອມເປັນໄປໄດ້ທັງໃນເອກະວະຈະນະ ແລະ ພະຫຸວະຈະນະ ເຊັ່ນໃນປະໂຫຍກວ່າ 'puttā me atthi dhanam me atthi' (ບຸດທັງຫຼາຍຂອງເຮົາມີຢູ່, ຊັບຂອງເຮົາມີຢູ່), 'natthi attasamaṃ pemaṃ' (ຄວາມຮັກສະເໝີດ້ວຍຕົນບໍ່ມີ), 'natthi samaṇabrāhmaṇā' (ສະມະນະແລະພຣາມທັງຫຼາຍບໍ່ມີ) ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ເຖິງແມ່ນວ່າສັບເຫຼົ່ານີ້ຈະບໍ່ມີລິງ (ອະລິງຄະ) ກໍຍັງເຫັນຄວາມເປັນອິດຖີລິງໃນບາງແຫ່ງ. ເພາະໃນພຣະອະພິທຳ ພຣະທັມມະເສນາບໍດີ (ພຣະສາຣີບຸດ) ຜູ້ເປັນພຣະອະນຸທັມມະຈັກກະວັດ ຜູ້ສະຫຼາດໃນໂວຫານ ແລະ ຜູ້ຍັງໂວຫານອັນສະຫຼາດໃຫ້ສຳເລັດ ໄດ້ສະແດງຮູບອິດຖີລິງ ເອກະວະຈະນະໄວ້ວ່າ 'atthiyā nava' (ໃນອັດຖິປັດໄຈມີເກົ້າ), 'natthiyā navā' (ໃນນັດຖິປັດໄຈມີເກົ້າ). ເພາະສະນັ້ນ ພຶງຊາບຄວາມເປັນເອກະວະຈະນະຂອງສັບທັງຫຼາຍມີ ວີສະຕິ, ວີສະຕິງ ເປັນຕົ້ນ ໃນຄວາມເປັນອິດຖີລິງ ຕາມທີ່ສົມຄວນ ແລະ ຕາມພຣະຄຳພີ ເຊັ່ນດຽວກັນ.


Tattheke ‘‘hetuyā adhipatiyā’’ti ca idaṃ liṅgavipallāsavasena gahetabbaṃ maññanti. Tammativasena ‘‘hetumhi adhipatimhī’’ti pulliṅgabhāvo paṭipādetabbo, ‘‘hetupaccaye adhipatipaccaye’’ iccevattho. Atha vā ‘‘hetuyā adhipatiyā’’ti dvayamidaṃ itthiliṅgarūpapaṭibhāgaṃ pulliṅgarūpanti gahetabbaṃ ‘‘hetuyo jantuyo’’tiādīnaṃ itthiliṅgarūpapaṭibhāgānaṃ pulliṅgarūpānampi vijjamānattā, ‘‘atthiyā natthiyā’’ti idaṃ pana liṅgavipallāsavasena vuttanti na gahetabbaṃ atthi natthisaddānaṃ aliṅgabhedattā. Na hi atthi natthisaddā tīsu liṅgesu ekasmimpi antogadhā. Etesu hi atthisaddo ākhyātanipātavasena bhijjati ‘‘atthi santi saṃvijjati. Atthikhīrā brāhmaṇī’’tiādīsu[Pg.397], natthisaddo pana nipātoyeva. Iccevaṃ atthi natthisaddānaṃ nipātānañca liṅgavacanavasena kathanaṃ yujjati itthiliṅgādivasena ekattādivasena ca appavattanato. Vuttañca –

ໃນເລື່ອງນັ້ນ ອາຈານບາງພວກມີຄວາມເຫັນວ່າ ບົດວ່າ 'hetuyā, adhipatiyā' ນີ້ ພຶງຮັບເອົາດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະຫຼັບລິງ (ລິງຄະວິປັລລາດ). ຕາມມະຕິຂອງອາຈານເຫຼົ່ານັ້ນ ພຶງສະແດງຄວາມເປັນປຸລລິງວ່າ 'hetumhi, adhipatimhi' ເຊິ່ງມີອັດວ່າ 'hetupaccaye' (ໃນເຫຕຸປັດໄຈ) ແລະ 'adhipatipaccaye' (ໃນອະທິປະຕິປັດໄຈ). ຫຼືວ່າ ບົດທັງສອງຄື 'hetuyā, adhipatiyā' ນີ້ ເປັນຮູບປຸລລິງທີ່ມີສ່ວນຄ້າຍຄືກັບຮູບອິດຖີລິງ ເພາະວ່າຮູບປຸລລິງທີ່ມີສ່ວນຄ້າຍຄືກັບຮູບອິດຖີລິງ ເຊັ່ນ 'hetuyo, jantuyo' ເປັນຕົ້ນ ກໍມີຢູ່. ສ່ວນບົດວ່າ 'atthiyā, natthiyā' ນີ້ ບໍ່ພຶງຮັບເອົາວ່າກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະຫຼັບລິງ ເພາະ 'ອັດຖິ' ແລະ 'ນັດຖິ' ສັບ ເປັນປະເພດບໍ່ມີລິງ (ອະລິງຄະເພທະ). ເພາະວ່າ 'ອັດຖິ' ແລະ 'ນັດຖິ' ສັບ ບໍ່ໄດ້ຈັດເຂົ້າໃນລິງໃດລິງໜຶ່ງໃນລິງທັງສາມເລີຍ. ໃນສັບເຫຼົ່ານັ້ນ 'ອັດຖິ' ສັບ ຍ່ອມຈຳແນກດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອາຂຍາດແລະນິບາດ ເຊັ່ນໃນບົດວ່າ 'atthi, santi, saṃvijjati' (ມີຢູ່, ມີຢູ່ທັງຫຼາຍ, ປາກົດຢູ່), 'atthikhīrā brāhmaṇī' (ນາງພຣາມມີນ້ຳນົມ) ເປັນຕົ້ນ, ສ່ວນ 'ນັດຖິ' ສັບ ເປັນນິບາດແທ້ໆ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ການກ່າວເຖິງ 'ອັດຖິ' ແລະ 'ນັດຖິ' ສັບ ເຊິ່ງເປັນນິບາດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງລິງແລະວະຈະນະ ຈຶ່ງສົມຄວນ ເພາະບໍ່ເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງອິດຖີລິງເປັນຕົ້ນ ແລະ ເອກະວະຈະນະເປັນຕົ້ນ. ແລະ ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ -


‘‘Sadisaṃ tīsu liṅgesu, sabbāsu ca vibhattisu;

Vacanesu ca sabbesu, yaṃ na byeti tadabyaya’’nti.

“ສິ່ງໃດຄືກັນໃນລິງທັງສາມ, ໃນວິພັດທັງປວງ, ແລະ ໃນວະຈະນະທັງໝົດ, ບໍ່ມີການປ່ຽນແປງ, ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ອັພຍະຍະ (ອັບຍະຍະ)” ດັ່ງນີ້.


Ettha siyā – nanu ca bho ‘‘atthi sakkā labbhā iccete paṭhamāyā’’ti vacanato atthisaddo paṭhamāya vibhattiyā yutto, evaṃ sante kasmā ‘‘sadisaṃ tīsu liṅgesū’’tiādi vuttanti? Saccaṃ atthisaddo paṭhamāya vibhattiyā yutto, tathā natthisaddo atthisaddassa vacanalesena gahetabbattā yugaḷapadattā ca. Idaṃ pana ‘‘sadisaṃ tīsu liṅgesū’’tiādivacanaṃ upasagganipātasaṅkhāte asaṅkhyāsadde sandhāya vuttaṃ, na ekekamasaṅkhyāsaddaṃ sandhāya. Tathā hi ‘‘asaṅkhyā’’ti ca ‘‘abyayā’’ti ca laddhavohāresu upasagganipātesu upasaggā sabbepi sabbavibhattivacanakā. Nipātānaṃ pana ekacce paṭhamādīsu yathārahaṃ vibhattiyuttā, ekacce avibhattiyuttā. Tattha ye yadaggena vibhattiyuttā, te tadaggena tabbacanakā. Upasagganipātesu hi paccekaṃ ‘‘idaṃ nāma vacana’’nti laddhuṃ na sakkā, sabbasaṅgāhakavasena pana ‘‘sadisaṃ tīsu liṅgesū’’tiādi pubbācariyehi vuttaṃ. Kaccāyanācariyenapi imamevatthaṃ sandhāya ‘‘sabbāsamāvusopasagganipātādīhi cā’’ti vuttaṃ. Na hi āvusosaddato sabbāpi vibhattiyo labbhanti, atha kho ālapanatthavācakattā ekavacanikaanekavacanikā paṭhamāvibhattiyoyeva labbhanti. Ayamasmākaṃ khanti.

ໃນທີ່ນີ້ ຄວນມີຄຳຖາມວ່າ— 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ບໍ່ແມ່ນຫຼືວ່າ ເພາະມີຄຳກ່າວວ່າ «atthi sakkā labbhā ເຫຼົ່ານີ້ ປະກອບດ້ວຍປະຖົມມາວິພັດ» ດັ່ງນັ້ນ ສັບວ່າ atthi ຈຶ່ງປະກອບດ້ວຍປະຖົມມາວິພັດ, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ «sadisaṃ tīsu liṅgesu (ຄືກັນໃນລິງທັງສາມ)»?'. ຈິງຢູ່, ສັບວ່າ atthi ປະກອບດ້ວຍປະຖົມມາວິພັດ, ແລະ ສັບວ່າ natthi ກໍເຊັ່ນດຽວກັນ ເພາະຕ້ອງຖືເອົາໂດຍການອ້າງອີງເຖິງສັບວ່າ atthi ແລະ ເພາະເປັນຄູ່ກັນ. ແຕ່ຄຳກ່າວເປັນຕົ້ນວ່າ «sadisaṃ tīsu liṅgesu» ນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງອະສັງຂະຍະສັບ (ສັບທີ່ບໍ່ມີການປ່ຽນແປງ) ທີ່ນັບວ່າເປັນອຸປະສັກ ແລະ ນິບາດ, ບໍ່ແມ່ນກ່າວໝາຍເຖິງອະສັງຂະຍະສັບແຕ່ລະສັບ. ດ້ວຍວ່າ ໃນອຸປະສັກ ແລະ ນິບາດ ທີ່ໄດ້ຮັບໂວຫານວ່າ «ອະສັງຂະຍະ» ແລະ «ອັບພະຍະຍະ» ນັ້ນ, ອຸປະສັກທັງໝົດ ຍ່ອມມີວິພັດ ແລະ ວັດຈະນະທັງປວງ. ສ່ວນໃນບັນດານິບາດທັງຫຼາຍ, ບາງພວກກໍປະກອບດ້ວຍວິພັດມີປະຖົມມາວິພັດເປັນຕົ້ນຕາມສົມຄວນ, ບາງພວກກໍບໍ່ປະກອບດ້ວຍວິພັດ. ໃນບັນດານິບາດເຫຼົ່ານັ້ນ, ນິບາດເຫຼົ່າໃດປະກອບດ້ວຍວິພັດໃດ, ກໍມີວັດຈະນະນັ້ນຕາມວິພັດນັ້ນ. ເພາະວ່າ ໃນອຸປະສັກ ແລະ ນິບາດທັງຫຼາຍ, ບໍ່ສາມາດທີ່ຈະກຳນົດແຕ່ລະສັບໄດ້ວ່າ «ນີ້ແມ່ນວັດຈະນະຊື່ນີ້», ແຕ່ເພື່ອກວາດເອົາທັງໝົດ ພະອາຈານໃນປາງກ່ອນຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ «sadisaṃ tīsu liṅgesu». ແມ່ນແຕ່ພະກັດຈາຍະນະອາຈານ ກໍກ່າວໝາຍເຖິງເນື້ອຄວາມນີ້ເອງວ່າ «sabbāsamāvusopasagganipātādīhi cā». ເພາະວ່າ ຈາກສັບວ່າ āvuso ບໍ່ແມ່ນວ່າຈະໄດ້ວິພັດທັງປວງ, ແຕ່ໄດ້ສະເພາະປະຖົມມາວິພັດ ທີ່ເປັນເອກະວັດຈະນະ ແລະ ອະເນກະວັດຈະນະ ເພາະເປັນຄຳບອກອັດຖະອາລົບພະ (ຄຳຮ້ອງເອີ້ນ). ນີ້ແມ່ນຄວາມເຫັນຂອງພວກເຮົາ.


Keci [Pg.398] pana sabbehipi nipātehi sabbavibhattilopaṃ vadanti, taṃ na gahetabbaṃ. ‘‘Atthi sakkā labbhā iccete paṭhamāya. Divā bhiyyo namo iccete paṭhamāya ca dutiyāya cā’’tiādivacanato, padapūraṇamattānañca avibhattiyuttānaṃ atha khalu vata vatha iccādīnaṃ nipātānaṃ vacanato. Etthāpi siyā ‘‘nanu ca bho avibhattiyuttānampi nipātānaṃ sambhavato atthi natthisaddānaṃ avibhattiko niddeso kātabbo, atha kimatthaṃ ‘atthiyā nava, natthiyā navā’ti savibhattiko niddeso kato’’ti? Sabbathā vibhattīhi vinā atthassa niddisitumasakkuṇeyyattāti.

ແຕ່ມີອາຈານບາງພວກກ່າວວ່າ ຍ່ອມມີການລົບວິພັດທັງປວງຫຼັງຈາກນິບາດທັງປວງ, ຄຳກ່າວນັ້ນບໍ່ຄວນຖືເອົາ. ເພາະມີຄຳກ່າວເປັນຕົ້ນວ່າ «atthi sakkā labbhā ເຫຼົ່ານີ້ ປະກອບດ້ວຍປະຖົມມາວິພັດ. divā bhiyyo namo ເຫຼົ່ານີ້ ປະກອບດ້ວຍປະຖົມມາວິພັດ ແລະ ທຸຕິຍາວິພັດ», ແລະ ເພາະມີຄຳກ່າວເຖິງນິບາດທັງຫຼາຍມີ atha, khalu, vata, vatha ເປັນຕົ້ນ ທີ່ເປັນພຽງຄຳເຕັມບົດ ທີ່ບໍ່ປະກອບດ້ວຍວິພັດ. ໃນທີ່ນີ້ ກໍຄວນມີຄຳຖາມວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ບໍ່ແມ່ນຫຼືວ່າ ເພາະມີນິບາດທີ່ບໍ່ປະກອບດ້ວຍວິພັດຢູ່, ສັບວ່າ atthi ແລະ natthi ຈຶ່ງຄວນສະແດງແບບບໍ່ມີວິພັດ, ແຕ່ເປັນຫຍັງຈຶ່ງສະແດງແບບມີວິພັດວ່າ «atthiyā nava, natthiyā navā»?'. ຕອບວ່າ ເພາະໂດຍປະການທັງປວງ ຫາກປາສະຈາກວິພັດແລ້ວ ກໍບໍ່ສາມາດທີ່ຈະສະແດງເນື້ອຄວາມໄດ້.


Yadi evaṃ ‘‘atthi sakkā labbhā iccete paṭhamāyā’’ti vacanato atthi natthisaddā luttāya paṭhamāya vibhattiyā vasena paṭhamāvibhattikāyeva niddisitabbā, evamakatvā kasmā sattamyantavasena ‘‘atthiyā natthiyā’’ti niddiṭṭhāti? Saccaṃ, atthi natthisaddā paṭhamāvibhattiyuttāyeva niddisitabbā, tathāpi ‘‘atthipaccaye nava, natthipaccaye navā’’ti etassatthassa paridīpane paṭhamāya okāso natthi, sattamiyāyeva pana atthi, tasmā ‘‘atthiyā nava, natthiyā navā’’ti vuttaṃ. Iti atthiyānatthiyāsaddānaṃ sattamyantabhāve siddheyeva tatiyācatutthīpañcamīchaṭṭhiyantabhāvopi siddhoyeva hoti. Tasmā ‘‘atthibhāvo atthitā’’tiādīsupi atthiyā bhāvo atthibhāvo, natthiyā bhāvo natthibhāvo, atthiyā bhāvo atthitābhiādinā samāsataddhitaviggaho avassamicchitabbo. Yadidamamhehi vuttaṃ, taṃ ‘‘pāḷiyā virujjhatī’’ti na vattabbaṃ pāḷinayānusārena vuttattāti.

ຫາກເປັນເຊັ່ນນັ້ນ, ເພາະມີຄຳກ່າວວ່າ «atthi sakkā labbhā ເຫຼົ່ານີ້ ປະກອບດ້ວຍປະຖົມມາວິພັດ», ສັບວ່າ atthi ແລະ natthi ຈຶ່ງຄວນສະແດງດ້ວຍອຳນາດຂອງປະຖົມມາວິພັດທີ່ຖືກລົບໄປແລ້ວ ໃຫ້ເປັນມີປະຖົມມາວິພັດເທົ່ານັ້ນ, ເມື່ອບໍ່ເຮັດເຊັ່ນນັ້ນ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງສະແດງດ້ວຍອຳນາດຂອງສັດຕະມີວິພັດວ່າ «atthiyā natthiyā»? ຈິງຢູ່, ສັບວ່າ atthi ແລະ natthi ຄວນສະແດງດ້ວຍການປະກອບປະຖົມມາວິພັດເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ໃນການສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ວ່າ «atthipaccaye nava, natthipaccaye navā (ໃນອັດຖິປັດໄຈມີ 9, ໃນນັດຖິປັດໄຈມີ 9)» ຍ່ອມບໍ່ມີໂອກາດສຳລັບປະຖົມມາວິພັດ, ແຕ່ມີໂອກາດສຳລັບສັດຕະມີວິພັດເທົ່ານັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ «atthiyā nava, natthiyā navā». ເມື່ອຄວາມເປັນສັດຕະມີວິພັດຂອງສັບວ່າ atthiyā ແລະ natthiyā ສຳເລັດແລ້ວຢ່າງນີ້, ຄວາມເປັນຕະຕິຍາ, ຈະຕຸດຖີ, ປັນຈະມີ ແລະ ຈະຖີວິພັດ ກໍຍ່ອມສຳເລັດເຊັ່ນດຽວກັນ. ເພາະສະນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ «atthibhāvo atthitā» ກໍຄວນປາດຖະໜາການວິເຄາະສະມາດ ແລະ ຕັດທິດ ໂດຍແນວມີເປັນຕົ້ນວ່າ atthiyā bhāvo atthibhāvo (ຄວາມມີຢູ່ ແຫ່ງສິ່ງທີ່ມີຢູ່), natthiyā bhāvo natthibhāvo (ຄວາມບໍ່ມີຢູ່ ແຫ່ງສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຢູ່), atthiyā bhāvo atthitā (ຄວາມເປັນ ແຫ່ງສິ່ງທີ່ມີຢູ່) ໂດຍແທ້ຈິງ. ຄຳໃດທີ່ພວກເຮົາໄດ້ກ່າວໄວ້ນີ້, ຄຳນັ້ນບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ «ຂັດກັບພະບາລີ» ເພາະກ່າວໄວ້ຕາມແນວທາງຂອງພະບາລີ.


Evaṃ hotu, kasmā bho ‘‘atthiyā, natthiyā’’ti itthiliṅganiddeso kato, nanu nipātopasaggā aliṅgabhedāti? Saccaṃ, idaṃ pana ṭhānaṃ atīva sukhumaṃ, tathāpi pubbācariyānubhāvaññeva [Pg.399] nissāya vinicchayaṃ brūma. Yathā hi vīsatiiccādīnaṃ saṅkhyāsaddānaṃ sarūpato adabbavācakattepi dabbavācakānaṃ latāmatirattiitthī yāguvadhūsaddānaṃ viya itthiliṅgabhāvo saddasatthavidūhi anumato, evaṃ adabbavācakattepi atthi natthisaddānaṃ katthaci itthiliṅgabhāvo saddhammavidūhi anumato. Tenāha āyasmā dhammasenāpati ‘‘atthiyā nava, natthiyā navā’’ti. Atha vā ‘‘atthiyā, natthiyā’’ti imāni liṅgabhāvavinimuttāni sattamiyantāni nipātapadānītipi gahetabbāni, na ettha codetabbaṃ, evarūpāni nipātapadāni pubbācariyehi vuttāni na santi, tasmā chaḍḍetabbamidaṃ vacananti.

ໃຫ້ເປັນເຊັ່ນນັ້ນເຖີດ, ແຕ່ເປັນຫຍັງ ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ຈຶ່ງສະແດງເປັນອິດຖີລິງວ່າ «atthiyā, natthiyā», ບໍ່ແມ່ນຫຼືວ່າ ນິບາດ ແລະ ອຸປະສັກ ເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ມີການແບ່ງລິງ? ຈິງຢູ່, ແຕ່ເລື່ອງນີ້ເປັນເລື່ອງທີ່ລະອຽດອ່ອນຍິ່ງນັກ, ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ພວກເຮົາກໍຈະກ່າວຄຳວິນິດໄສໂດຍອາໄສອານຸພາບຂອງພະອາຈານໃນປາງກ່ອນເທົ່ານັ້ນ. ດ້ວຍວ່າ ປຽບເໝືອນສັງຂະຍາສັບມີ vīsati (ຊາວ) ເປັນຕົ້ນ, ເຖິງວ່າໂດຍຮູບສັບຈະບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງສິ່ງຂອງ (ອະທັບພະວาຈະກະ) ກໍຕາມ, ແຕ່ຄວາມເປັນອິດຖີລິງ ເໝືອນກັບສັບທີ່ກ່າວເຖິງສິ່ງຂອງ (ທັບພະວາຈະກະ) ຄື latā, mati, ratti, itthī, yāgu, vadhū ກໍເປັນສິ່ງທີ່ຜູ້ຮູ້ໄວຍາກອນຍອມຮັບແລ້ວ, ເຊັ່ນດຽວກັນ ເຖິງວ່າຈະບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງສິ່ງຂອງກໍຕາມ, ຄວາມເປັນອິດຖີລິງໃນບາງບ່ອນຂອງສັບວ່າ atthi ແລະ natthi ກໍເປັນສິ່ງທີ່ຜູ້ຮູ້ພະສັດທຳຍອມຮັບແລ້ວ. ເພາະເຫດນັ້ນ ພະທຳມະເສນາບໍດີ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ «atthiyā nava, natthiyā navā». ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ຄວນຖືເອົາວ່າ «atthiyā, natthiyā» ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນບົດນິບາດທີ່ລົງສັດຕະມີວິພັດ ທີ່ພົ້ນຈາກຄວາມເປັນລິງ, ໃນເລື່ອງນີ້ ບໍ່ຄວນຄັດຄ້ານວ່າ 'ບົດນິບາດທີ່ມີຮູບແບບເຊັ່ນນີ້ ທີ່ພະອາຈານໃນປາງກ່ອນກ່າວໄວ້ແມ່ນບໍ່ມີ, ເພາະສະນັ້ນ ຄວນຖິ້ມຄຳກ່າວນີ້ເສຍ'.


Pāvacanasmiñhi garūhi aniddiṭṭhānipi anekavihitāni nipātapadāni sandissanti, nāpi ‘‘hetuyā, adhipatiyā, atthiyā, natthiyā’’ti evamādīsu ‘‘apasaddā ime’’ti virodho uppādetabbo. Na hi acinteyyānubhāvena pāramitāpuññena nipphannena anāvaraṇañāṇena sabbaṃ ñeyyamaṇḍalaṃ hatthatale āmalakaṃ viya paccakkhaṃ katvā passato buddhassa vacane aññesaṃ vācāvippalāpo avassaṃ labbhatīti. Nanu ca bho ‘‘hetuyā, adhipatiyā, atthiyā, natthiyā’’ti ca idaṃ sāriputtattheravacanaṃ tena nikkhittattā. Tathāgatena hi tāvatiṃsabhapane desitakāle imāni padāni na santi, evaṃ sante kasmā ‘‘buddhavacana’’nti vadathāti? Buddhavacanaṃyeva nāma. Āyasmato hi sāriputtassa tathāgatena nayo dinno, tenapi pabhinnapaṭisambhidena satthukappena aggasāvakena satthu santikā nayaṃ labhitvā byañjanaṃ suropitaṃ kataṃ. Sabbepi hi paṭisambhidappattā ariyā dunniruttiṃ na vadanti niruttipabhedasmiṃ sukusalattā, tasmā aññesamavisayo esa ariyānaṃ vohāroti daṭṭhabbaṃ.

ເພາະວ່າ ໃນພະທຳວິນັຍ ຍ່ອມປາກົດບົດນິບາດຫຼາຍປະການ ທີ່ພະອາຈານທັງຫຼາຍບໍ່ໄດ້ສະແດງໄວ້, ແລະ ບໍ່ຄວນສ້າງຄວາມຂັດແຍ້ງໃນຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ «hetuyā, adhipatiyā, atthiyā, natthiyā» ວ່າ «ຄຳເຫຼົ່ານີ້ເປັນຄຳຜິດ (ອະປະສັບ)». ເພາະວ່າ ໃນພະດຳລັດຂອງພະພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ຊົງມີອານາຄະຕະຍານ ອັນເກີດຈາກບາລະມີ ແລະ ບຸນກຸສົນອັນມີອານຸພາບທີ່ຄິດບໍ່ເຖິງ, ຊົງເຮັດໃຫ້ເຍຍຍະທຳທັງປວງແຈ່ມແຈ້ງ ເໝືອນໝາກຂາມປ້ອມໃນຝາມືແລ້ວຊົງເຫັນຢູ່, ຍ່ອມບໍ່ມີຄວາມຜິດພາດທາງວາຈາຂອງຜູ້ນັ້ນໂດຍແທ້ຈິງ. 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ບໍ່ແມ່ນຫຼືວ່າ ຄຳວ່າ «hetuyā, adhipatiyā, atthiyā, natthiyā» ນີ້ ເປັນຄຳກ່າວຂອງພະສາຣີບຸດເຖລະ ເພາະທ່ານເປັນຜູ້ຮຽບຮຽງໄວ້. ເພາະວ່າ ໃນເວລາທີ່ພະຕາຖາຄົດຊົງສະແດງທຳໃນພົບດາວະດຶງ ຍ່ອມບໍ່ມີບົດເຫຼົ່ານີ້, ເມື່ອເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເປັນຫຍັງຈຶ່ງກ່າວວ່າ «ພຸດທະພົດ»?'. ຕອບວ່າ ເປັນພຸດທະພົດໂດຍແທ້. ເພາະວ່າ ພະຕາຖາຄົດໄດ້ປະທານແນວທາງ (ໄນຍະ) ແກ່ພະສາຣີບຸດຜູ້ມີອາຍຸ, ແລະ ພະສາຣີບຸດນັ້ນ ຜູ້ເປັນພະອັກຄະສາວົກ ຜູ້ບັນລຸປະຕິສຳພິທາ ຜູ້ປຽບເໝືອນພະສາດສະດา ເມື່ອໄດ້ຮັບແນວທາງຈາກສຳນັກຂອງພະສາດສະດາແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ຮຽບຮຽງພະຍັນຊະນະໄວ້ເປັນຢ່າງດີ. ເພາະວ່າ ພະອະລິຍະເຈົ້າທັງປວງ ຜູ້ບັນລຸປະຕິສຳພິທາ ຍ່ອມບໍ່ກ່າວຄຳຜິດໄວຍາກອນ ເພາະເປັນຜູ້ສະຫຼາດຢ່າງຍິ່ງໃນນິຣຸດຕິປະເພດ, ເພາະສະນັ້ນ ຄວນຊາບວ່າ ໂວຫານຂອງພະອະລິຍະເຈົ້າເຫຼົ່ານີ້ ເປັນສິ່ງທີ່ຄົນອື່ນບໍ່ສາມາດເຂົ້າເຖິງໄດ້.


Idāni [Pg.400] satādīnaṃ nāmikapadamālā vuccate –

ບັດນີ້ ຈະກ່າວເຖິງຕາຕະລາງການແຈກວິພັດນາມ (ນາມິກະປະທະມາລາ) ຂອງສັບມີ sata (ຮ້ອຍ) ເປັນຕົ້ນ—


Sataṃ, satāni, satā. Sataṃ, satāni, sate. Satena, satehi, satebhi. Satassa, satānaṃ. Satā, satasmā, satamhā, satehi, satebhi. Satassa, satānaṃ. Sate, satasmiṃ, satamhi, satesu. Evaṃ sahassaṃ, sahassānīti yojetabbaṃ. Dasasahassaṃ satasahassaṃ dasasatasahassanti etthāpi eseva nayo. Ayaṃ panettha payogo ‘‘sataṃ bhikkhū, sataṃ itthiyo, sataṃ cittāni. Bhikkhūnaṃ sataṃ, itthīnaṃ sataṃ, cittānaṃ sataṃ. Sahassādīsupi eseva nayo. Itthañca aññathāpi saddarūpāni bhavanti. Koṭi, koṭī, koṭiyo. Rattinayena ñeyyaṃ.

Sataṃ, satāni, satā. Sataṃ, satāni, sate. Satena, satehi, satebhi. Satassa, satānaṃ. Satā, satasmā, satamhā, satehi, satebhi. Satassa, satānaṃ. Sate, satasmiṃ, satamhi, satesu. ຄວນປະກອບ sahassaṃ, sahassāni ເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນດຽວກັນ. ແມ່ນແຕ່ໃນ dasasahassa (ໝື່ນ), satasahassa (ແສນ), dasasatasahassa (ລ້ານ) ກໍມີແນວທາງນີ້ເຊັ່ນກັນ. ຕົວຢ່າງການໃຊ້ໃນເລື່ອງນີ້ຄື: «sataṃ bhikkhū (ພິກຂຸຮ້ອຍຮູບ), sataṃ itthiyo (ສະຕີຮ້ອຍນາງ), sataṃ cittāni (ຈິດຮ້ອຍດວງ). bhikkhūnaṃ sataṃ (ຮ້ອຍແຫ່ງພິກຂຸທັງຫຼາຍ), itthīnaṃ sataṃ (ຮ້ອຍແຫ່ງສະຕີທັງຫຼາຍ), cittānaṃ sataṃ (ຮ້ອຍແຫ່ງຈິດທັງຫຼາຍ)». ໃນ sahassa (ພັນ) ເປັນຕົ້ນ ກໍມີແນວທາງນີ້ເຊັ່ນກັນ. ແລະ ຍັງມີຮູບສັບໂດຍປະການອື່ນອີກຢ່າງນີ້ຄື: koṭi, koṭī, koṭiyo. ຄວນຊາບຕາມແນວທາງຂອງ ratti (ລາຕີ).


Ekappabhutito yāva, dasakā yā pavattati;

Saṅkhyā tāva sā saṅkhyeyya-ppadhānāti garū vaduṃ.

ພະອາຈານທັງຫຼາຍກ່າວວ່າ: ສັງຂະຍາໃດ ທີ່ດຳເນີນໄປຕັ້ງແຕ່ໜຶ່ງ ເຖິງໝວດສິບ, ສັງຂະຍານັ້ນ ມີສິ່ງທີ່ຖືກນັບ (ສັງເຂຍຍະ) ເປັນປະທານ (ເປັນໃຫຍ່).


Vīsatito yāva satā, yā saṅkhyā tāva sā pana;

Saṅkhyāppadhānā saṅkhyeyya-ppadhānāti ca vaṇṇayuṃ.

ສ່ວນວ່າ ຈຳນວນນັບຕັ້ງແຕ່ຊາວ (໒໐) ຈົນຮອດຮ້ອຍ (໑໐໐) ນັ້ນ, ພຣະອາຈານທັງຫຼາຍອະທິບາຍວ່າ ມີຈຳນວນນັບເປັນປະທານ (ສັງຂະຍາປະທານ) ແລະ ມີສິ່ງທີ່ຖືກນັບເປັນປະທານ (ສັງເຂຍຍະປະທານ).


Apica –

ອີກຢ່າງໜຶ່ງ –


Vīsato yāva koṭiyā, saṅkhyā tāva hi sā khalu;

Saṅkhyāppadhānā saṅkhyeyya-ppadhānā cāti niddise.

ແທ້ຈິງແລ້ວ, ພຶງສະແດງວ່າ ຈຳນວນນັບຕັ້ງແຕ່ຊາວ (໒໐) ຈົນຮອດໂກດ (໑໐,໐໐໐,໐໐໐) ນັ້ນ ມີຈຳນວນນັບເປັນປະທານ ແລະ ມີສິ່ງທີ່ຖືກນັບເປັນປະທານ.


Tathā hi ‘‘asīti koṭiyo hitvā, hiraññassāpi pabbaji’’nti, ‘‘khīṇāsavā vītamalā, samiṃsu satakoṭiyo’’ti ca pāḷi dissati.

ສົມຈິງດັ່ງທີ່ ພຣະປາລີປາກົດວ່າ “asīti koṭiyo hitvā, hiraññassāpi pabbaji” (ລະເສຍເຊິ່ງເງິນຄຳ ໘໐ ໂກດ ແລ້ວອອກບວດ) ແລະ “khīṇāsavā vītamalā, samiṃsu satakoṭiyo” (ພຣະຂີນາສົບຜູ້ປາສະຈາກມົນທິນ ໑໐໐ ໂກດ ໄດ້ປະຊຸມກັນແລ້ວ).


Imasmiṃ pana ṭhāne sabbesaṃ saṅkhyāsaddarūpānaṃ pākaṭīkaraṇena viññūnaṃ sukhumañāṇapaṭilābhatthaṃ sāṭṭhakathaṃ udānapāḷippadesaṃ aññañca pāḷippadesamaṭṭhakathāvacanañca āharitvā dassayissāmi –

ແຕ່ໃນທີ່ນີ້, ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການໄດ້ຮັບຍານອັນລະອຽດຂອງຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ ໂດຍການເຮັດໃຫ້ຮູບສັບສັງຂະຍາທັງປວງປາກົດຈະແຈ້ງ, ຂ້າພະເຈົ້າຈະນຳເອົາພາກສ່ວນແຫ່ງພຣະປາລີອຸທານພ້ອມທັງອັດຖະກະຖາ ແລະ ພາກສ່ວນແຫ່ງພຣະປາລີອື່ນໆ ພ້ອມທັງຄຳອັດຖະກະຖາມາສະແດງ ດັ່ງນີ້ –


‘‘Yesaṃ [Pg.401] kho visākhe sataṃ piyāni, sataṃ tesaṃ dukkhāni, yesaṃ navuti piyāni, navuti tesaṃ dukkhāni. Yesaṃ asīti…pe… yesaṃ sattati. Yesaṃ saṭṭhi. Yesaṃ paññāsaṃ, yesaṃ cattārīsaṃ, yesaṃ tiṃsaṃ. Yesaṃ kho visākhe vīsaṃ piyāni, vīsati tesaṃ dukkhāni. Yesaṃ dasa. Yesaṃ nava. Yesaṃ aṭṭha. Yesaṃ satta. Yesaṃ cha. Yesaṃ pañca. Yesaṃ cattāri. Yesaṃ tīṇi. Yesaṃ dve. Yesaṃ ekaṃ piyaṃ, tesaṃ ekaṃ dukkha’’nti.

“ດູກ່ອນວິສາຂາ, ຜູ້ໃດມີສິ່ງອັນເປັນທີ່ຮັກຮ້ອຍໜຶ່ງ, ຜູ້ນັ້ນກໍມີຄວາມທຸກຮ້ອຍໜຶ່ງ. ຜູ້ໃດມີສິ່ງອັນເປັນທີ່ຮັກເກົ້າສິບ, ຜູ້ນັ້ນກໍມີຄວາມທຸກເກົ້າສິບ. ຜູ້ໃດມີແປດສິບ... ລະ... ເຈັດສິບ... ຫົກສິບ... ຫ້າສິບ... ສີ່ສິບ... ສາມສິບ. ດູກ່ອນວິສາຂາ, ຜູ້ໃດມີສິ່ງອັນເປັນທີ່ຮັກຊາວ, ຜູ້ນັ້ນກໍມີຄວາມທຸກຊາວ. ຜູ້ໃດມີສິບ... ເກົ້າ... ແປດ... ເຈັດ... ຫົກ... ຫ້າ... ສີ່... ສາມ... ສອງ. ຜູ້ໃດມີສິ່ງອັນເປັນທີ່ຮັກພຽງສິ່ງດຽວ, ຜູ້ນັ້ນກໍມີຄວາມທຸກພຽງຢ່າງດຽວ”.


Tattha sataṃ piyānīti sataṃ piyāyitabbavatthūni. ‘‘Sataṃ piya’’ntipi keci paṭhanti. Ettha ca yasmā ekato paṭṭhāya yāva dasa, tāva saṅkhyāsaṅkhyeyyappadhānā, tasmā ‘‘yesaṃ dasa piyāni, dasa tesaṃ dukkhānī’’tiādinā pāḷi āgatā. Keci pana ‘‘yesaṃ dasa piyānaṃ, dasa tesaṃ dukkhāna’’ntiādinā paṭhanti, taṃ na sundaraṃ. Yasmā pana vīsatito paṭṭhāya yāva sataṃ, tāva saṅkhyeyyappadhānā saṅkhyāppadhānā ca, tasmā tatthāpi saṅkhyeyyappadhānaṃyeva gahetvā ‘‘yesaṃ kho visākhe sataṃ piyāni, sataṃ tesaṃ dukkhānī’’tiādinā pāḷi āgatā. Sabbesampi ca yesaṃ ekaṃ piyaṃ, ekaṃ tesaṃ dukkhanti pāṭho, na pana dukkhassāti. Ekasmiñhi padakkame ekarasāva bhagavato desanā hotīti. Tasmā yathāvuttanayāva pāḷi veditabbā. Ayaṃ tāva sāṭṭhakatho udānapāḷippadeso.

ໃນພຣະບາລີນັ້ນ, ຄຳວ່າ “sataṃ piyāni” ໄດ້ແກ່ ວັດຖຸອັນເປັນທີ່ຮັກຮ້ອຍຢ່າງ. ບາງພວກກໍອ່ານວ່າ “sataṃ piyaṃ” ກໍມີ. ແລະ ໃນທີ່ນີ້, ເພາະເຫດວ່າ ຕັ້ງແຕ່ໜຶ່ງຈົນຮອດສິບ, ຈຳນວນນັບ ແລະ ສິ່ງທີ່ຖືກນັບເປັນປະທານ, ດັ່ງນັ້ນ ພຣະປາລີຈຶ່ງມາວ່າ “yesaṃ dasa piyāni, dasa tesaṃ dukkhāni” ເປັນຕົ້ນ. ແຕ່ບາງພວກອ່ານວ່າ “yesaṃ dasa piyānaṃ, dasa tesaṃ dukkhānaṃ” ເປັນຕົ້ນ, ນັ້ນບໍ່ດີເລີຍ. ແຕ່ເພາະເຫດວ່າ ຕັ້ງແຕ່ຊາວຈົນຮອດຮ້ອຍ, ສິ່ງທີ່ຖືກນັບເປັນປະທານ ແລະ ຈຳນວນນັບເປັນປະທານ, ດັ່ງນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ໃນທີ່ນັ້ນ ກໍຖືເອົາສິ່ງທີ່ຖືກນັບເປັນປະທານນັ້ນແລ້ວ ພຣະປາລີຈຶ່ງມາວ່າ “yesaṃ kho visākhe sataṃ piyāni, sataṃ tesaṃ dukkhāni” ເປັນຕົ້ນ. ແລະ ໃນບົດທັງປວງນັ້ນ, ບົດອ່ານວ່າ “yesaṃ ekaṃ piyaṃ, ekaṃ tesaṃ dukkhaṃ” (ບໍ່ແມ່ນ dukkhassa). ເພາະວ່າ ໃນລຳດັບແຫ່ງບົດອັນດຽວກັນ, ພຣະທຳມະເທດສະໜາຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຍ່ອມມີລົດຊາດດຽວກັນ. ດັ່ງນັ້ນ, ພຶງຊາບພຣະປາລີຕາມນິຍາຍທີ່ກ່າວມາແລ້ວນີ້. ນີ້ຄືພາກສ່ວນແຫ່ງພຣະປາລີອຸທານພ້ອມທັງອັດຖະກະຖາ.


Idāni añño pāḷippadeso aṭṭhakathāpāṭhappadeso ca nīyate –

ບັດນີ້, ຈະນຳສະເໜີພາກສ່ວນແຫ່ງພຣະປາລີອື່ນ ແລະ ພາກສ່ວນແຫ່ງບົດອັດຖະກະຖາ ດັ່ງນີ້ –


‘‘Sataṃ [Pg.402] hatthī sataṃ assā, sataṃ assatarīrathā;

Sataṃ kaññā sahassāni, āmukkamaṇikuṇḍalā;

Ekassa padavītihārassa, kalaṃ nāgghanti soḷasi’’nti

“ຊ້າງແສນໂຕ, ມ້າແສນໂຕ, ລົດມ້າອັດສະດອນແສນຄັນ, ຍິງສາວແສນນາງ ຜູ້ປະດັບຕຸ້ມຫູແກ້ວມະນີ, ຍ່ອມບໍ່ມີຄ່າເຖິງສ່ຽວທີສິບຫົກ ແຫ່ງການຍ່າງກ້າວໄປກ້າວໜຶ່ງ (ຂອງຜູ້ຈະເລີນວິປັດສະນາ)”.


Pāḷi. Ettha ‘‘sataṃ hatthī’’tiādīni visesitāni, ‘‘sahassānī’’ti visesanaṃ, tasmā sataṃsaddaṃ sahassasaddena yojetvā ‘‘hatthī’’tiādīni pana upapadaṃ katvā attho gahetabbo. Hatthī sataṃ sahassāni. Assā sataṃ sahassāni. Assatarīrathā sataṃ sahassāni. Āmukkamaṇikuṇḍalā kaññā sataṃ sahassāni. Idaṃ saṅkhyeyyappadhānavasenatthagahaṇaṃ. Saṅkhyāppadhānavasena pana ayampi attho gahetabbo ‘‘hatthīnaṃ satasahassaṃ, assānaṃ satasahassaṃ, assatarīrathānaṃ satasahassaṃ, āmukkamaṇikuṇḍalānaṃ kaññānaṃ satasahassa’’nti. Ayaṃ nayo aññesupi īdisesu ṭhānesu netabbo. ‘‘Yojanānaṃ satānucco, himavā pañca pabbato’’ti ayamaṭṭhakathāpāṭho. Ettha ‘‘pañcā’’ti saddaṃ satasaddena saddhiṃ yojetvā ‘‘sippikānaṃ sataṃ natthī’’ti ettha viya himavā pabbato yojanānaṃ pañca satāni uccoti saṅkhyāppadhānavasena attho gahetabbo. ‘‘Pañca satānī’’ti ca addhuno accantasaṃyogavasena upayogavacanaṃ. Ayaṃ nayo aññesupi īdisesu ṭhānesu netabbo. Satamiti saddo ‘‘sataṃ homi, sahassaṃ homī’’tiādīsu ekavacano. ‘‘Athetthekasataṃ khatyā, anuyantā yasassino’’tiādīsu bahuvacano. Evaṃ sahassādīnampi ekavacanabahuvacanatā labbhati. Tathā hi ‘‘bhiyyo naṃ satasahassaṃ, yakkhānaṃ payirupāsatī’’ti ettha ‘‘satasahassa’’nti ekavacanaṃ. ‘‘Parosahassaṃ kho panassa puttā bhavissantī’’ti ettha sahassanti bahuvacananti daṭṭhabbaṃ.

ພຣະປາລີ. ໃນທີ່ນີ້, ບົດວ່າ “sataṃ hatthī” ເປັນຕົ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ຖືກວິເສດ, ບົດວ່າ “sahassāni” ເປັນບົດວິເສດສະນະ, ເພາະສະນັ້ນ ພຶງປະກອບສັບວ່າ “sataṃ” ເຂົ້າກັບສັບວ່າ “sahassa” ແລ້ວເຮັດໃຫ້ບົດວ່າ “hatthī” ເປັນຕົ້ນ ເປັນອຸປະບົດ (ບົດປະກອບ) ແລ້ວຖືເອົາເນື້ອຄວາມ. ຄື ຊ້າງແສນໂຕ, ມ້າແສນໂຕ, ລົດມ້າອັດສະດອນແສນຄັນ, ຍິງສາວຜູ້ປະດັບຕຸ້ມຫູແກ້ວມະນີແສນນາງ. ນີ້ຄືການຖືເອົາເນື້ອຄວາມໂດຍມີສິ່ງທີ່ຖືກນັບເປັນປະທານ. ສ່ວນໂດຍມີຈຳນວນນັບເປັນປະທານນັ້ນ ພຶງຖືເອົາເນື້ອຄວາມນີ້ເຊັ່ນກັນວ່າ “ຄວາມເປັນແສນແຫ່ງຊ້າງທັງຫຼາຍ, ຄວາມເປັນແສນແຫ່ງມ້າທັງຫຼາຍ, ຄວາມເປັນແສນແຫ່ງລົດມ້າອັດສະດອນທັງຫຼາຍ, ຄວາມເປັນແສນແຫ່ງຍິງສາວຜູ້ປະດັບຕຸ້ມຫູແກ້ວມະນີທັງຫຼາຍ”. ວິທີນີ້ ພຶງນຳໄປໃຊ້ໃນທີ່ອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະນີ້ເຊັ່ນກັນ. ບົດອັດຖະກະຖາວ່າ “Yojanānaṃ satānucco, himavā pañca pabbato” (ພູເຂົາຫິມະພານສູງຫ້າຮ້ອຍໂຍດ). ໃນທີ່ນີ້, ພຶງປະກອບສັບວ່າ “pañca” ເຂົ້າກັບສັບວ່າ “sata” ເໝືອນໃນບົດວ່າ “sippikānaṃ sataṃ natthī” ແລ້ວຖືເອົາເນື້ອຄວາມໂດຍມີຈຳນວນນັບເປັນປະທານວ່າ “ພູເຂົາຫິມະພານສູງຫ້າຮ້ອຍໂຍດ”. ແລະ ບົດວ່າ “pañca satāni” ນັ້ນ ເປັນອຸປະໂຍຄະວິບັດ (ທຸຕິຍາວิບັດ) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອັດທະອັດຈັນຕະສັງໂຍກ (ການກ່ຽວຂ້ອງໂດຍຕະຫຼອດຫົນທາງ). ວິທີນີ້ ພຶງນຳໄປໃຊ້ໃນທີ່ອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະນີ້ເຊັ່ນກັນ. ສັບວ່າ “sataṃ” ເປັນເອກະວະຈະນະ ໃນບົດວ່າ “sataṃ homi, sahassaṃ homi” ເປັນຕົ້ນ. ເປັນພະຫຸວະຈະນະ ໃນບົດວ່າ “athetthekasataṃ khatyā, anuyantā yasassino” ເປັນຕົ້ນ. ຢ່າງນີ້ ແມ່ນແຕ່ສັບວ່າ sahassa ເປັນຕົ້ນ ກໍມີຄວາມເປັນເອກະວະຈະນະ ແລະ ພະຫຸວະຈະນະໄດ້ເຊັ່ນກັນ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ ບົດວ່າ “bhiyyo naṃ satasahassaṃ, yakkhānaṃ payirupāsatī” ໃນທີ່ນີ້ ບົດວ່າ “satasahassaṃ” ເປັນເອກະວະຈະນະ. ສ່ວນໃນບົດວ່າ “Parosahassaṃ kho panassa puttā bhavissantī” ພຶງເຫັນວ່າ ບົດວ່າ “sahassa” ເປັນພະຫຸວະຈະນະ.


‘‘Kappe [Pg.403] ca satasahasse, caturo ca asaṅkhiye;

Amaraṃ nāma nagaraṃ, dassaneyyaṃ manorama’’nti

“ໃນແສນກະລັບ ແລະ ສີ່ອະສົງໄຂ, ມີນະຄອນຊື່ວ່າ ອະມະຣະ ເປັນເມືອງໜ້າຊົມ ແລະ ໜ້າຮື່ນຣົມ”.


Pāḷi. Ettha ‘‘kappe ca satasahasse caturo ca asaṅkhiyeti sāmiatthe upayogabahuvacanaṃ, tasmā ‘‘mahākappānaṃ satasahassānaṃ catunnaṃ asaṅkhiyānaṃ matthake’’ti attho gahetabbo, ‘‘matthake’’ti cettha vacanaseso. ‘‘Kappasatasahassādhikānaṃ catunnaṃ asaṅkhiyānaṃ matthake’’iccevattho. Ayaṃ nayo aññesupi īdisesu ṭhānesu netabbo.

ພຣະປາລີ. ໃນທີ່ນີ້, ບົດວ່າ “kappe ca satasahasse caturo ca asaṅkhiye” ເປັນອຸປະໂຍຄະພະຫຸວະຈະນະ (ທຸຕິຍາວິບັດ ພະຫຸວະຈະນະ) ໃນອັດແຫ່ງສາມີ (ສະຖີວິບັດ), ເພາະສະນັ້ນ ພຶງຖືເອົາເນື້ອຄວາມວ່າ “ໃນທີ່ສຸດແຫ່ງສີ່ອະສົງໄຂ ແລະ ແສນມະຫາກະລັບ”, ແລະ ບົດວ່າ “matthake” (ໃນທີ່ສຸດ) ໃນທີ່ນີ້ ເປັນບົດທີ່ເຫຼືອເຊິ່ງຕ້ອງຕື່ມເຂົ້າມາ. ເນື້ອຄວາມກໍຄື “ໃນທີ່ສຸດແຫ່ງສີ່ອະສົງໄຂຍິ່ງດ້ວຍແສນກະລັບ”. ວິທີນີ້ ພຶງນຳໄປໃຊ້ໃນທີ່ອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະນີ້ເຊັ່ນກັນ.


‘‘Kappe ca satasahasse, caturo ca asaṅkhiye;

Etthantare yaṃ caritaṃ, sabbaṃ taṃ bodhipācana’’nti

“ໃນແສນກະລັບ ແລະ ສີ່ອະສົງໄຂ, ຈະຣິຍາໃດໆ ທີ່ໄດ້ປະພຶດແລ້ວໃນລະຫວ່າງນີ້, ຈະຣິຍາທັງປວງນັ້ນ ລ້ວນແຕ່ເປັນໄປເພື່ອຄວາມແກ່ກ້າແຫ່ງໂພທິຍານ”.


Pāḷi. Ettha ‘‘kappe’’ti accantasaṃyogavasena upayogabahuvacanaṃ. ‘‘Satasahasse kappe’’ti kappasaddasambandhena cāyaṃ pulliṅganiddeso upayoganiddeso ca. Samānādhikaraṇañhi idaṃ kappasaddena. ‘‘Caturo ca asaṅkhiye’’ti acchantasaṃyogavasena upayogabahuvacanāni. Kassa pana asaṅkhiyeti? Aññassa avuttattā kappassa ca vuttattā pakaraṇato ‘‘kappāna’’nti ayamattho viññāyateva. Na hi vuttaṃ vajjetvā avuttassa kassaci gahaṇaṃ yuttanti. Casaddo sampiṇḍanattho ‘‘mahākappānaṃ caturo asaṅkhyeyye satasahasse ca mahākappe’’ti. Ayaṃ nayo aññesupi īdisesu ṭhānesu netabbo.

ພຣະປາລີ. ໃນທີ່ນີ້, ບົດວ່າ “kappe” ເປັນອຸປະໂຍຄະພະຫຸວະຈະນະ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອັດຈັນຕະສັງໂຍກ. ບົດວ່າ “satasahasse kappe” ນີ້ ເປັນການສະແດງປຸລລິງ ແລະ ສະແດງອຸປະໂຍຄະວິບັດ ເພາະກ່ຽວຂ້ອງກັບສັບວ່າ “kappa”. ເພາະວ່າ ບົດນີ້ມີວິບັດ ແລະ ລິງສະເໝີກັນ (ສະມານາທິກະຣະນະ) ກັບສັບວ່າ “kappa”. ບົດວ່າ “caturo ca asaṅkhiye” ເປັນອຸປະໂຍຄະພະຫຸວະຈະນະ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງອັດຈັນຕະສັງໂຍກ. ແຕ່ຖາມວ່າ ເປັນອະສົງໄຂແຫ່ງຫຍັງ? ເພາະບໍ່ໄດ້ກ່າວເຖິງສິ່ງອື່ນ ແລະ ໄດ້ກ່າວເຖິງກະລັບໄວ້, ໂດຍບໍລິບົດ ພຶງເຂົ້າໃຈເນື້ອຄວາມນີ້ໄດ້ເລີຍວ່າ “ແຫ່ງກະລັບທັງຫຼາຍ”. ເພາະວ່າ ການລະເສຍສິ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ ແລ້ວໄປຖືເອົາສິ່ງທີ່ບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້ ຍ່ອມບໍ່ສົມຄວນ. ສັບວ່າ “ca” ມີອັດລວມເຂົ້າກັນ (ສັມປິທະນັດຖະ) ວ່າ “ໃນສີ່ອະສົງໄຂແຫ່ງມະຫາກະລັບ ແລະ ໃນແສນມະຫາກະລັບ”. ວິທີນີ້ ພຶງນຳໄປໃຊ້ໃນທີ່ອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະນີ້ເຊັ່ນກັນ.


‘‘Ghaṭānekasahassāni, kumbhīnañca satā bahū’’ti pāḷi. Ettha ghaṭāti ghaṭānaṃ. Sāmiatthe hi idaṃ paccattavacanaṃ. ‘‘Ghaṭānaṃ anekasahassāni’’ iccevattho. Kumbhīnañca satā bahūti anekāni ca kumbhīnaṃ satāni. Ettha nikāralopo daṭṭhabbo. Ayaṃ nayo aññesupi īdisesu ṭhānesu netabbo.

ພຣະປາລີວ່າ “Ghaṭānekasahassāni, kumbhīnañca satā bahū” (ໝໍ້ຫຼາຍພັນໜ່ວຍ ແລະ ໄຫຫຼາຍຮ້ອຍໜ່ວຍ). ໃນທີ່ນີ້, ບົດວ່າ “ghaṭā” ໄດ້ແກ່ “ghaṭānaṃ” (ແຫ່ງໝໍ້ທັງຫຼາຍ). ເພາະວ່າ ບົດນີ້ເປັນປະຖະມາວิບັດ (ປັດຈັດຕະວະຈະນະ) ໃນອັດແຫ່ງສາມີ (ສະຖີວິບັດ). ເນື້ອຄວາມກໍຄື “ຫຼາຍພັນແຫ່ງໝໍ້ທັງຫຼາຍ”. ບົດວ່າ “kumbhīnañca satā bahū” ໄດ້ແກ່ “ແລະ ຫຼາຍຮ້ອຍແຫ່ງໄຫທັງຫຼາຍ”. ໃນທີ່ນີ້, ພຶງເຫັນການລົບອັກສອນ “ນິ” (ນິກາຣະໂລປະ). ວິທີນີ້ ພຶງນຳໄປໃຊ້ໃນທີ່ອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະນີ້ເຊັ່ນກັນ.


‘‘Dasavīsasahassānaṃ[Pg.404], dhammābhisamayo ahu;

Ekadvinnaṃ abhisamayo, gaṇanāto asaṅkhiyo’’ti

“ການບັນລຸທຳໄດ້ມີແລ້ວແກ່ໝື່ນຄົນ ແລະ ສອງໝື່ນຄົນ; ສ່ວນການບັນລຸທຳຂອງຄົນໜຶ່ງ ຫຼື ສອງຄົນນັ້ນ ບໍ່ສາມາດນັບຄຳນວນໄດ້”.


Pāḷi. Ettha dasavīsasahassānanti dasasahassānaṃ vīsasahassānañca. Dhammābhisamayoti catusaccappaṭivedho. Ekadvinnanti sīsamattakathanaṃ, tena ‘‘ekassa ceva dvinnañca tiṇṇaṃ catunnaṃ…pe… dasanna’’ntiādinā nayena asaṅkhyeyyoti attho. Ayaṃ nayo aññesupi īdisesu ṭhānesu netabbo.

ພຣະປາລີ. ໃນທີ່ນີ້, ບົດວ່າ “dasavīsasahassānaṃ” ໄດ້ແກ່ ແຫ່ງໝື່ນໜຶ່ງ (ສິບພັນ) ແລະ ແຫ່ງສອງໝື່ນ (ຊາວພັນ). ບົດວ່າ “dhammābhisamayo” ໄດ້ແກ່ ການຕຣັສຮູ້ອະລິຍະສັດສີ່. ບົດວ່າ “ekadvinnaṃ” ເປັນການກ່າວພຽງແຕ່ຫົວຂໍ້ເທົ່ານັ້ນ, ດ້ວຍບົດນັ້ນ ພຶງຊາບເນື້ອຄວາມວ່າ “ບໍ່ສາມາດນັບຄຳນວນໄດ້” ໂດຍນິຍາຍເປັນຕົ້ນວ່າ “ແກ່ຄົນໜຶ່ງ, ແກ່ສອງຄົນ, ແກ່ສາມຄົນ, ແກ່ສີ່ຄົນ... ລະ... ແກ່ສິບຄົນ”. ວິທີນີ້ ພຶງນຳໄປໃຊ້ໃນທີ່ອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະນີ້ເຊັ່ນກັນ.


‘‘Cattāri satasahassāni, chaḷabhiññā mahiddhikā;

Dīpaṅkaraṃ lokaviduṃ, parivārenti sabbadā’’ti

“ພຣະຂີນາສົບສີ່ແສນອົງ ຜູ້ໄດ້ອະພິນຍາຫົກ ມີຣິດຫຼາຍ ຍ່ອມແວດລ້ອມພຣະທີປັງກອນ ຜູ້ຮູ້ແຈ້ງໂລກ ຢູ່ທຸກເມື່ອ”.


Pāḷi. Ettha cattāri satasahassānīti idaṃ liṅgabhedavasena ‘‘chaḷabhiññā mahiddhikā’’ti imehi dvīhi padehi samānādhikaraṇaṃ. Īdisesu hi ṭhānesu asaṅkhyeyya vācakopi saddo napuṃsakova hoti, tasmā ‘‘cattāri satasahassānī’’ti ca ‘‘chaḷabhiññā’’ti ca ‘‘mahiddhikā’’ti ca etaṃ padattayaṃ samānādhikaraṇaṃ. Atha vā chaḷabhiññā mahiddhikāti chaḷabhiññānaṃ mahaddhikānanti sāmiatthe paccattavacanaṃ daṭṭhabbaṃ. Imasmiṃ panatthe ‘‘cattāri satasahassānī’’ti ayaṃ saṅkhyāvacano bhavati. ‘‘Tīṇi satasahassāni, nāriyo samalaṅkatā’’tiādīsupi ayaṃ nayo netabbo. ‘‘Tā ca satta satā bhariyā, dāsyo satta satāni cā’’ti pāḷi. Ettha satāti ‘‘satānī’’ti napuṃsakavasena gahetabbaṃ, na itthiliṅgavasena. ‘‘Satā’’ti hi ‘‘pañca cittā vipākā’’tiādīni viya napuṃsakarūpaṃ. Itthiliṅgabhūtā hi satasaddo natthi, tathā pulliṅgabhūto. Yadi ca dviliṅgo satasaddo siyā[Pg.405], evañca sati ‘‘puriso, kaññā’’ti ca okārantapulliṅgaākārantitthirūpehipibhavitabbaṃ. Rūpadvayampi satasaddassa natthi, tena ñāyati ‘‘satasaddo ekantanapuṃsako’’ti.

ພຣະປາລີ. ໃນທີ່ນີ້, ບົດວ່າ “cattāri satasahassāni” ນີ້ ມີວິບັດ ແລະ ລິງສະເໝີກັນ (ສະມານາທິກະຣะນະ) ກັບສອງບົດວ່າ “chaḷabhiññā mahiddhikā” ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການຕ່າງລິງ. ເພາະວ່າ ໃນທີ່ເຊັ່ນນີ້ ແມ່ນແຕ່ສັບທີ່ບອກຈຳນວນນັບກໍເປັນນະປຸງສະກະລິງເທົ່ານັ້ນ, ເພາະສະນັ້ນ ສາມບົດນີ້ຄື “cattāri satasahassāni”, “chaḷabhiññā” ແລະ “mahiddhikā” ຈຶ່ງມີວິບັດ ແລະ ລິງສະເໝີກັນ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ບົດວ່າ “chaḷabhiññā mahiddhikā” ນັ້ນ ພຶງເຫັນວ່າເປັນປະຖະມາວິບັດ ໃນອັດແຫ່ງສາມີ ໄດ້ແກ່ “ແຫ່ງພຣະຂີນາສົບຜູ້ໄດ້ອະພິນຍາຫົກ ມີຣິດຫຼາຍ”. ໃນເນື້ອຄວາມນີ້, ບົດວ່າ “cattāri satasahassāni” ຍ່ອມເປັນສັງຂະຍາວະຈະນະ (ບົດບອກຈຳນວນ). ວິທີນີ້ ພຶງນຳໄປໃຊ້ໃນບົດວ່າ “tīṇi satasahassāni, nāriyo samalaṅkatā” ເປັນຕົ້ນເຊັ່ນກັນ. ພຣະປາລີວ່າ “Tā ca satta satā bhariyā, dāsyo satta satāni cā” (ແລະ ພັນລະຍາເຈັດຮ້ອຍນາງເຫຼົ່ານັ້ນ ແລະ ນາງທາດີເຈັດຮ້ອຍນາງ). ໃນທີ່ນີ້, ບົດວ່າ “satā” ພຶງຖືເອົາໂດຍອຳນາດແຫ່ງນະປຸງສະກະລິງວ່າ “satāni”, ບໍ່ແມ່ນໂດຍອຳນາດແຫ່ງອິດຖີລິງ. ເພາະວ່າ ບົດວ່າ “satā” ນີ້ ເປັນຮູບນະປຸງສະກະລິງ ເໝືອນໃນບົດວ່າ “pañca cittā vipākā” ເປັນຕົ້ນ. ເພາະວ່າ ສັບວ່າ sata ທີ່ເປັນອິດຖີລິງນັ້ນບໍ່ມີ, ແລະ ທີ່ເປັນປຸລລິງກໍບໍ່ມີ. ແລະ ຫາກວ່າສັບວ່າ sata ມີສອງລິງ, ເມື່ອເປັນຢ່າງນັ້ນ ກໍຕ້ອງມີຮູບປຸລລິງລົງທ້າຍດ້ວຍ ໂອ ແລະ ຮູບອິດຖີລິງລົງທ້າຍດ້ວຍ ອາ ເໝືອນສັບວ່າ “puriso, kaññā”. ແຕ່ຮູບທັງສອງນີ້ບໍ່ມີແກ່ສັບວ່າ sata, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊາບວ່າ “ສັບວ່າ sata ເປັນນະປຸງສະກະລິງໂດຍສ່ວນດຽວ”.


Nanu ca bho ‘‘tā devatā sattasatā uḷārā’’ti ettha satasaddo itthiliṅgo hutvā dissatīti? Na, napuṃsakoyevāti. Nanu ca bho devatāsaddena samānādhikaraṇoti? Saccaṃ samānādhikaraṇo, tathāpi napuṃsakoyeva. Īdisesu hi saṅkhyāvisayesu samānādhikaraṇabhāvo appamāṇo. Tathā hi ‘‘pañca paccekabuddhasatāni imasmiṃ isigilismiṃ pabbate ciravāsino ahesu’’nti napuṃsakaliṅgena pulliṅgassa samānādhikaraṇatā dissati, tasmā ‘‘tā devatā sattasatā uḷārā’’ti etthāpi ‘‘sattasatānī’’ti napuṃsakabhāvoyevāti avagantabbo. ‘‘Satta hatthisate datvā’’tiādīsupi satasaddo napuṃsakoyeva. Ayaṃ nayo aññesupi īdisesu ṭhānesu netabbo.

ຖ້າຖາມວ່າ: ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ໃນບົດວ່າ “tā devatā sattasatā uḷārā” ນັ້ນ ສັບວ່າ sata ປາກົດເປັນອິດຖີລິງບໍ່ແມ່ນບໍ? ຕອບວ່າ: ບໍ່ແມ່ນ, ເປັນນະປຸງສະກະລິງແທ້ໆ. ຖາມວ່າ: ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ສັບນັ້ນມີວິບັດ ແລະ ລິງສະເໝີກັນກັບສັບວ່າ devatā ບໍ່ແມ່ນບໍ? ຕອບວ່າ: ຈິງຢູ່, ມີວິບັດ ແລະ ລິງສະເໝີກັນ, ແຕ່ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ກໍຍັງເປັນນະປຸງສະກະລິງຢູ່ດີ. ເພາະວ່າ ໃນເລື່ອງສັງຂະຍາເຊັ່ນນີ້ ຄວາມມີວິບັດ ແລະ ລິງສະເໝີກັນ ບໍ່ແມ່ນເຄື່ອງກຳນົດ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ ບົດວ່າ “pañca paccekabuddhasatāni imasmiṃ isigilismiṃ pabbate ciravāsino ahesu” (ພຣະປັດເຈກພຸດທະເຈົ້າຫ້າຮ້ອຍພຣະອົງ ໄດ້ຢູ່ອາໄສສິ້ນກາລະນານໃນພູເຂົາອິສິກິລິນີ້) ປາກົດຄວາມມີວິບັດ ແລະ ລິງສະເໝີກັນແຫ່ງປຸລລິງດ້ວຍນະປຸງສະກະລິງ, ເພາະສະນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ໃນບົດວ່າ “tā devatā sattasatā uḷārā” ນັ້ນ ກໍພຶງຊາບວ່າເປັນນະປຸງສະກະລິງແທ້ໆ ໂດຍມີຮູບເປັນ “sattasatāni”. ແມ່ນແຕ່ໃນບົດວ່າ “satta hatthisate datvā” ເປັນຕົ້ນ, ສັບວ່າ sata ກໍເປັນນະປຸງສະກະລິງແທ້ໆ. ວິທີນີ້ ພຶງນຳໄປໃຊ້ໃນທີ່ອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະນີ້ເຊັ່ນກັນ.


‘‘Navutikoṭisahassehi, parivāresi mahāmunī’’ti pāḷi. Ettha ‘‘navutikoṭisahassehi bhikkhūhī’’ti vā ‘‘bhikkhūnaṃ navutikoṭisahassehī’’ti vā saṅkhyeyyasaṅkhyāpadhānavasena attho gahetabbo. Ayaṃ nayo aññesupi īdisesu ṭhānesu netabbo.

ພຣະປາລີວ່າ “Navutikoṭisahassehi, parivāresi mahāmunī” (ພຣະມະຫາໝຸນີແວດລ້ອມແລ້ວດ້ວຍພຣະພິກຂຸເກົ້າໝື່ນໂກດ). ໃນທີ່ນີ້, ພຶງຖືເອົາເນື້ອຄວາມວ່າ “ດ້ວຍພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍເກົ້າໝື່ນໂກດ” ຫຼື “ແຫ່ງພຣະພິກຂຸທັງຫຼາຍເກົ້າໝື່ນໂກດ” ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສິ່ງທີ່ຖືກນັບ ຫຼື ຈຳນວນນັບເປັນປະທານ. ວິທີນີ້ ພຶງນຳໄປໃຊ້ໃນທີ່ອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະນີ້ເຊັ່ນກັນ.


‘‘Satasahassavassāni, āyu tassa mahesino’’ti pāḷi. Ettha ‘‘satasahassavassānī’’ti kālassa accantasaṃyogavasena upayogavacanaṃ. Tathā ‘‘dasavassasahassāni, agāra’majjha so vasī’’ti pāḷiyampi. Ayaṃ nayo aññesupi īdisesu ṭhānesu netabbo.

ພຣະປາລີວ່າ “Satasahassavassāni, āyu tassa mahesino” (ອາຍຸຂອງພຣະມະຫາສະແຫວງຫາຄຸນອັນໃຫຍ່ຫຼວງນັ້ນ ມີແສນປີ). ໃນທີ່ນີ້, ບົດວ່າ “satasahassavassāni” ເປັນອຸປະໂຍຄະວິບັດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງກາລະອັດຈັນຕະສັງໂຍກ (ການກ່ຽວຂ້ອງໂດຍຕະຫຼອດກາລະ). ເຖິງແມ່ນໃນພຣະປາລີວ່າ “dasavassasahassāni, agāra’majjha so vasī” (ພຣະອົງໄດ້ຢູ່ຄອງເຮືອນສິ້ນໝື່ນປີ) ກໍມີນິຍາຍຢ່າງນີ້ເຊັ່ນກັນ. ວິທີນີ້ ພຶງນຳໄປໃຊ້ໃນທີ່ອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະນີ້ເຊັ່ນກັນ.


‘‘Ito [Pg.406] satasahassamhi, kappe uppajji nāyako’’ti pāḷi, ‘‘ekanavute ito kappe’’ti pāḷi ca. Ettha satasahassamhi kappeti satasahassānaṃ kappānaṃ matthake. Ekanavute kappeti ekanavutiyā kappānaṃ matthaketi bhummavacanassa sāmibhummavacanavasena attho gahetabbo. Tathā hi ‘‘bhagavati brahmacariyaṃ vussatī’’ti ettha bhummavacanassa ‘‘bhagavato santike’’ti sāmibhummavacanavasena attho gahito. Ayaṃ nayo aññesupi īdisesu ṭhānesu netabbo.

ພຣະປາລີວ່າ “Ito satasahassamhi, kappe uppajji nāyako” (ພຣະນາຍົກໄດ້ອຸບັດຂຶ້ນແລ້ວ ໃນກະລັບທີ່ແສນແຕ່ກະລັບນີ້) ແລະ ພຣະປາລີວ່າ “ekanavute ito kappe” (ໃນກະລັບທີເກົ້າສິບເອັດແຕ່ກະລັບນີ້). ໃນທີ່ນີ້, ບົດວ່າ “satasahassamhi kappe” ໄດ້ແກ່ ໃນທີ່ສຸດແຫ່ງແສນກະລັບ. ບົດວ່າ “ekanavute kappe” ໄດ້ແກ່ ໃນທີ່ສຸດແຫ່ງກະລັບທີເກົ້າສິບເອັດ. ດັ່ງນັ້ນ, ພຶງຖືເອົາເນື້ອຄວາມແຫ່ງພູມມະວິບັດ (ສັດຕະມີວິບັດ) ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສາມີພູມມະວິບັດ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ ບົດວ່າ “bhagavati brahmacariyaṃ vussati” (ປະພຶດພຣົມມະຈັນໃນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ) ໃນທີ່ນີ້ ຖືເອົາເນື້ອຄວາມແຫ່ງພູມມະວິບັດວ່າ “ໃນສຳນັກຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ” ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສາມີພູມມະວິບັດ. ວິທີນີ້ ພຶງນຳໄປໃຊ້ໃນທີ່ອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະນີ້ເຊັ່ນກັນ.


‘‘Yadi tattha sahassāni, satāni nahutāni ca;

Nevamhākaṃ bhayaṃ koci, vane vāḷesu vijjatī’’ti

“ຫາກວ່າໃນປ່ານັ້ນ ມີສັດຮ້າຍເປັນພັນ, ເປັນຮ້ອຍ ແລະ ເປັນໝື່ນ, ຄວາມຢ້ານກົວໃດໆ ຂອງພວກເຮົາ ກໍຍ່ອມບໍ່ມີໃນປ່າ ເພາະສັດຮ້າຍເຫຼົ່ານັ້ນ”.


Pāḷi. Ayametassā attho – tattha vane vāḷānaṃ sahassāni ca satāni ca nahutāni ca yadi vijjanti. Atha vā sahassāni satānīti satasahassāni, vāḷānaṃ satasahassāni ca nahutāni ca yadi vijjanti, evaṃ vijjantesupi vāḷesu kocīti kvaci. Kocisaddo hi ‘‘ko te balaṃ mahārājā’’ti ettha kosaddo viya kvasaddatthe vattati, nimittatthe cāyaṃ niddeso. Tena ‘‘koci kvaci kismiñci vāḷe ekassapi vāḷamigassa kāraṇā nevamhākaṃ bhayaṃ vijjatī’’ti attho gahetabbo. Atha vā kocīti kiñci appamattakampi. Ettha pana ‘‘vāḷesū’’ti nimittatthe bhummaṃ. Vāḷānaṃ kāraṇā appamattakampi amhākaṃ bhayaṃ na vijjatīti. Ayaṃ nayo aññesupi īdisesu ṭhānesu netabbo.

ພຣະປາລີ. ເນື້ອຄວາມແຫ່ງພຣະປາລີນັ້ນ ດັ່ງນີ້ – ຫາກວ່າໃນປ່ານັ້ນ ມີສັດຮ້າຍເປັນພັນ, ເປັນຮ້ອຍ ແລະ ເປັນໝື່ນ ປາກົດຢູ່. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ບົດວ່າ “sahassāni satāni” ໄດ້ແກ່ ແສນໜຶ່ງ; ຫາກວ່າ ມີສັດຮ້າຍເປັນແສນ ແລະ ເປັນໝື່ນ ປາກົດຢູ່, ເຖິງແມ່ນເມື່ອມີສັດຮ້າຍປາກົດຢູ່ຢ່າງນີ້, ບົດວ່າ “koci” ໄດ້ແກ່ “kvaci” (ໃນທີ່ບາງແຫ່ງ). ເພາະວ່າ ສັບວ່າ koci ນີ້ ໃຊ້ໃນອັດແຫ່ງສັບວ່າ kvaci ເໝືອນສັບວ່າ ko ໃນບົດວ່າ “ko te balaṃ mahārājā”, ແລະ ການສະແດງນີ້ເປັນໄປໃນອັດແຫ່ງນິມິດ (ເຫດ). ເພາະສະນັ້ນ, ພຶງຖືເອົາເນື້ອຄວາມວ່າ “ຄວາມຢ້ານກົວຂອງພວກເຮົາ ຍ່ອມບໍ່ມີໃນທີ່ບາງແຫ່ງ ໃນສັດຮ້າຍບາງໂຕ ເພາະເຫດແຫ່ງສັດຮ້າຍແມ່ນແຕ່ໂຕດຽວ”. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ບົດວ່າ “koci” ໄດ້ແກ່ ພຽງເລັກນ້ອຍ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້, ບົດວ່າ “vāḷesu” ເປັນພູມມະວິບັດໃນອັດແຫ່ງນິມິດ. ຄວາມຢ້ານກົວຂອງພວກເຮົາ ຍ່ອມບໍ່ມີ ເພາະເຫດແຫ່ງສັດຮ້າຍທັງຫຼາຍ ແມ່ນແຕ່ພຽງເລັກນ້ອຍ. ວິທີນີ້ ພຶງນຳໄປໃຊ້ໃນທີ່ອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະນີ້ເຊັ່ນກັນ.


‘‘Sabbaṃ satasahassāni, chattiṃsaparimaṇḍalaṃ;

Dasañceva sahassāni, aḍḍhuḍḍhāni satāni cā’’ti

“ທັງໝົດສາມສິບຫົກແສນ (ໂຍດ) ໂດຍຮອບ, ແລະອີກໜຶ່ງໝື່ນ ກັບສາມຮ້ອຍຫ້າສິບ (ໂຍດ)”


Aṭṭhakathāpāṭho[Pg.407]. Ettha yasmā saddato samānavibhattiliṅgavacanānaṃ padānaṃ asamānavibhattiliṅgavacanānaṃ vā atthato pana samānānaṃ dūre ṭhitānampi ekasambandho hoti, itaresaṃ samīpe ṭhitānampi na hoti, tasmā ‘‘sabba’’ntidaṃ ‘‘parimaṇḍala’’ntiminā sambandhitabbaṃ. ‘‘Chattiṃsā’’ti idaṃ pana ‘‘satasahassānī’’timinā sambandhitabbaṃ. Ayaṃ nayo aññesupi īdisesu ṭhānesu netabbo.

(ນີ້ເປັນ) ບົດອັດຖະກະຖາ. ໃນບົດນີ້, ເພາະເຫດທີ່ຄຳສັບທັງຫຼາຍທີ່ມີວິບັດ, ລີງ ແລະ ວະຈະນະສະເໝີກັນ ຫຼື ບໍ່ສະເໝີກັນກໍຕາມ ໂດຍສຽງ, ແຕ່ມີຄວາມໝາຍສະເໝີກັນ, ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຕັ້ງຢູ່ຫ່າງກັນ ກໍຍັງມີຄວາມສຳພັນກັນເປັນອັນດຽວ, ສ່ວນຄຳສັບອື່ນໆ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຕັ້ງຢູ່ໃກ້ກັນ ກໍບໍ່ມີຄວາມສຳພັນກັນ, ດັ່ງນັ້ນ ຄຳວ່າ “sabbaṃ” ນີ້ ຈຶ່ງຄວນສຳພັນກັບຄຳວ່າ “parimaṇḍalaṃ” ນີ້. ສ່ວນຄຳວ່າ “chattiṃsā” ນີ້ ຄວນສຳພັນກັບຄຳວ່າ “satasahassāni” ນີ້. ແນວທາງນີ້ ຄວນນຳໄປໃຊ້ໃນສະຖານທີ່ອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ດ້ວຍ.


‘‘Duve satasahassāni, cattāri nahutāni ca;

Ettakaṃ bahalattena, saṅkhātāyaṃ vasundharā’’ti

“ແຜ່ນດິນນີ້ ຖືກກ່າວວ່າ ມີຄວາມໜາເທົ່ານີ້ ຄື ສອງແສນ ແລະ ສີ່ໝື່ນ (ໂຍດ)”


Aṭṭhakathāpāṭho. Ettha ‘‘duve’’ti visesanaṃ, ‘‘satasahassānī’’ti visesitabbaṃ. Tathā ‘‘cattārī’’ti visesanaṃ, ‘‘nahutānī’’ti visesitabbaṃ. Tathā hi ‘‘satasahassāni nahutāni cā’’ti imāni ‘‘duve cattārī’’ti imehi visesitabbattā ‘‘dvisatasahassaṃ catunahuta’’nti atthappakāsanāni bhavanti. Evaṃ santepi ‘‘duve’’iccādīnaṃ saṅkhyāsaddānaṃ ‘‘satasahassānī’’tiādīhi saṅkhyāsaddehi samānādhikaraṇatā pubbācariyehi na vuttā. Yasmā pana yathā ‘‘duve puthujjanā vuttā. Satasahassaṃ bhikkhū’’tiādīsu samānādhikaraṇatā labbhati dabbavācakattā visesitabbapadānaṃ, na tathā ‘‘duve satasahassānī’’tiādīsu adabbavācakattā visesitabbapadānaṃ, tasmā īdisesu ṭhānesu samānādhikaraṇatā na icchitabbā yuttiyā abhāvato. Yadi evaṃ ‘‘kusalā, rūpaṃ, cakkhumā’’tiādīnaṃ viya imesamaññamaññasambandharahitā siyāti? Na, visesanavisesitabbabhāvena gahitattā. Yajjevaṃ samānādhikaraṇabhāvo laddhabboti? Na, niyamābhāvato. Ekantena hi [Pg.408] guṇaguṇīnaṃyeva visesanavisesitabbānaṃ samānādhikaraṇabhāvo, na itaresaṃ visesanavisesitabbattepi.

(ນີ້ເປັນ) ບົດອັດຖະກະຖາ. ໃນບົດນີ້, ຄຳວ່າ “duve” ເປັນວິເສດສະນະ, ຄຳວ່າ “satasahassāni” ເປັນວິເສສິຕະ. ເຊັ່ນດຽວກັນ, ຄຳວ່າ “cattāri” ເປັນວິເສດສະນະ, ຄຳວ່າ “nahutāni” ເປັນວິເສສິຕະ. ດ້ວຍວ່າ ຄຳເຫຼົ່ານີ້ຄື “satasahassāni nahutāni ca” ເປັນສິ່ງທີ່ຖືກຂະຫຍາຍດ້ວຍຄຳເຫຼົ່ານີ້ຄື “duve cattāri”, ຈຶ່ງເປັນຄຳສະແດງເນື້ອຄວາມວ່າ “ສອງແສນ ແລະ ສີ່ໝື່ນ”. ເຖິງແມ່ນວ່າຈະເປັນຢ່າງນັ້ນ, ຄວາມເປັນສະມານາທິກະຣະນະ ຂອງສັງຂະຍາສັບທັງຫຼາຍມີ “duve” ເປັນຕົ້ນ ກັບສັງຂະຍາສັບທັງຫຼາຍມີ “satasahassāni” ເປັນຕົ້ນ ພະບູຮານາຈານທັງຫຼາຍກໍບໍ່ໄດ້ກ່າວໄວ້. ເພາະວ່າ ຄວາມເປັນສະມານາທິກะຣະນະ ຍ່ອມໄດ້ຮັບໃນປະໂຫຍກທັງຫຼາຍມີ “duve puthujjanā vuttā” ແລະ “satasahassaṃ bhikkhū” ເປັນຕົ້ນ ເພາະບົດທີ່ຖືກຂະຫຍາຍເປັນທັບພະວາຈົກ, ແຕ່ໃນປະໂຫຍກທັງຫຼາຍມີ “duve satasahassānī” ເປັນຕົ້ນ ບໍ່ໄດ້ເປັນຢ່າງນັ້ນ ເພາະບົດທີ່ຖືກຂະຫຍາຍບໍ່ເປັນທັບພະວາຈົກ, ດັ່ງນັ້ນ ໃນສະຖານທີ່ເຊັ່ນນີ້ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນປາດຖະໜາຄວາມເປັນສະມານāທິກະຣະນະ ເພາະບໍ່ມີເຫດຜົນອັນສົມຄວນ. ຫາກຖາມວ່າ ຖ້າເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຄຳເຫຼົ່ານີ້ຈະປາສະຈາກຄວາມສຳພັນເຊິ່ງກັນແລະກັນ ເໝືອນດັ່ງຄຳວ່າ “kusalā, rūpaṃ, cakkhumā” ເປັນຕົ້ນຫຼືບໍ່? ຕອບວ່າ ບໍ່ແມ່ນ, ເພາະຖືເອົາໂດຍຄວາມເປັນວິເສດສະນະແລະວິເສສິຕະ. ຫາກຖາມອີກວ່າ ຖ້າເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ຄວນໄດ້ຮັບຄວາມເປັນສະມານāທິກະຣະນະຫຼືບໍ່? ຕອບວ່າ ບໍ່, ເພາະບໍ່ມີກົດເກນຕາຍຕົວ. ດ້ວຍວ່າ ຄວາມເປັນສະມານāທິກະຣະນະ ຍ່ອມມີສະເພາະແຕ່ຄຸນແລະຄຸນີ ທີ່ເປັນວິເສດສະນະແລະວິເສສິຕະເທົ່ານັ້ນ, ບໍ່ມີແກ່ຄຳອື່ນໆ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະຢູ່ໃນສະຖານະວິເສດສະນະແລະວິເສສິຕະກໍຕາມ.


Tattha ‘‘ettaka’’nti pamāṇavacanaṃ. ‘‘Bahalattenā’’ti visesane tatiyā. Ubhayena imamatthaṃ dasseti ‘‘ayaṃ vasundharā bahalattena yojanānaṃ duve satasahassāni cattāri nahutāni ca ettakaṃ saṅkhātā’’ti. ‘‘Ettaka’’nti padassa ca ‘‘duve satasahassāni cattāri nahutāni cā’’ti imehi vā ‘‘vasundharā’’ti iminā vā samānādhikaraṇatā na icchitabbā. Ettakanti hi bhāvanapuṃsakaṃ, yaṃ saddasatthe kriyāvisesananti vadanti. Tassa ‘‘ettakena pamāṇena’’iccevattho. Apica ‘‘duve satasahassāni cattāri na hutāni cā’’ti imesampi ‘‘vasundharā’’ti iminā samānādhikaraṇatā na icchitabbā ‘‘bhikkhūnaṃ sata’’nti ettha satasaddassa viya saṅkhyāvacanamattattā. Tathā hi ‘‘ettaka’’nti vuttaṃ. ‘‘Saṅkhātā’’ti pana ‘‘aya’’nti ca imesaṃ ‘‘vasundharā’’ti iminā samānādhikaraṇatā labbhati. Sabbopāyaṃ nayo aññesupi īdisesu ṭhānesu netabbo.

ໃນບົດນັ້ນ, ຄຳວ່າ “ettakaṃ” ເປັນຄຳບອກປະລິມານ. ຄຳວ່າ “bahalattena” ເປັນຕະຕິຍາວິບັດໃນອັດວິເສດສະນະ. ດ້ວຍຄຳທັງສອງນີ້ ຍ່ອມສະແດງເນື້ອຄວາມນີ້ວ່າ “ແຜ່ນດິນນີ້ ຖືກກ່າວວ່າ ມີຄວາມໜາເທົ່ານີ້ ຄື ສອງແສນ ແລະ ສີ່ໝື່ນໂຍດ”. ແລະບໍ່ຄວນປາດຖະໜາຄວາມເປັນສະມານາທິກະຣະນະ ຂອງຄຳວ່າ “ettakaṃ” ກັບຄຳເຫຼົ່ານີ້ຄື “duve satasahassāni cattāri nahutāni ca” ຫຼື ກັບຄຳວ່າ “vasundharā” ນີ້. ເພາະວ່າ ຄຳວ່າ “ettakaṃ” ເປັນພາວະນະປຸງສະກະລີງ, ເຊິ່ງໃນຄຳພີໄວຍາກອນເອີ້ນວ່າ ກິຣິຍາວิເສດສະນະ. ຄຳນັ້ນມີຄວາມໝາຍວ່າ “ດ້ວຍປະລິມານເທົ່ານີ້”. ອີກປະການໜຶ່ງ, ເຖິງແມ່ນຄຳເຫຼົ່ານີ້ຄື “duve satasahassāni cattāri nahutāni ca” ກໍບໍ່ຄວນປາດຖະໜາຄວາມເປັນສະມານາທິກະຣະນະ ກັບຄຳວ່າ “vasundharā” ນີ້ ເພາະເປັນພຽງຄຳບອກສັງຂະຍາ ເໝືອນດັ່ງຄຳວ່າ “sataṃ” ໃນຄຳວ່າ “bhikkhūnaṃ sataṃ”. ດ້ວຍວ່າ ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ “ettakaṃ”. ສ່ວນຄຳວ່າ “saṅkhātā” ແລະ “ayaṃ” ນີ້ ຍ່ອມໄດ້ຮັບຄວາມເປັນສະມານາທິກະຣະນະ ກັບຄຳວ່າ “vasundharā” ນີ້. ໂດຍປະການທັງປວງ, ແນວທາງນີ້ ຄວນນຳໄປໃຊ້ໃນສະຖານທີ່ອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ດ້ວຍ.


‘‘Dasettha rājiyo setā, dassanīyā manoramā;

Cha piṅgalā pannarasa, haliddā tā catuddasā’’ti

“ໃນທີ່ນີ້ ມີເສັ້ນລາຍສີຂາວສິບເສັ້ນ ທີ່ໜ້າເບິ່ງ ໜ້າເພິ່ງພໍໃຈ, ສີເຫຼືອງໝົ່ນຫົກເສັ້ນ ແລະ ສິບຫ້າເສັ້ນ, ສີເຫຼືອງຂີ້ມິ້ນສິບສີ່ເສັ້ນເຫຼົ່ານັ້ນ”


Pāḷi. Ettha cha piṅgalā pannarasāti cha ca pannarasa cāti ekavīsati piṅgalā rājiyoti attho gahetabbo.

(ນີ້ເປັນ) ພະບານີ. ໃນບົດນີ້, ຄຳວ່າ “cha piṅgalā pannarasa” ຄວນຖືເອົາເນື້ອຄວາມວ່າ “ຫົກ ແລະ ສິບຫ້າ ຄື ເສັ້ນລາຍສີເຫຼືອງໝົ່ນຊາວເອັດເສັ້ນ”.


Tathā –

ເຊັ່ນດຽວກັນ –


‘‘Puttāpi tassa bahavo, ‘ekanāmā’ti me sutaṃ;

Asīti dasa eko ca, indanāmā mahabbalā’’ti

“ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຍິນມາວ່າ ບຸດທັງຫຼາຍຂອງເພິ່ນກໍມີຫຼາຍ, ມີຊື່ດຽວກັນ, ມີເກົ້າສິບເອັດຕົນ (ແປດສິບ, ສິບ ແລະ ໜຶ່ງ) ມີນາມວ່າ ອິນທະ ມີກຳລັງຫຼາຍ”


Pāḷi[Pg.409]. Ettha pana ‘‘ekanavutī’’ti vattabbe ‘‘asīti dasa eko cā’’ti vuttaṃ. Vicitrasaddaracanañhi pāvacanaṃ. Ayaṃ nayo aññesupi īdisesu ṭhānesu netabbo.

(ນີ້ເປັນ) ພະບານີ. ແຕ່ໃນບົດນີ້, ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ “ekanavuti” ແຕ່ກັບກ່າວວ່າ “asīti dasa eko ca”. ເພາະວ່າ ພະພຸດທະພົດມີການຮຽບຮຽງຖ້ອຍຄຳທີ່ວິຈິດ. ແນວທາງນີ້ ຄວນນຳໄປໃຊ້ໃນສະຖານທີ່ອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ດ້ວຍ.


‘‘Tiṃsapurisanāvutyo, sabbevekekaniccitā;

Yesaṃ samaṃ na passāmi, kevalaṃ mahi’maṃ cara’’nti

“ບຸລຸດສາມໝື່ນເກົ້າພັນຄົນ ທັງໝົດລ້ວນແຕ່ໄດ້ຮັບການຝຶກຝົນມາເປັນຢ່າງດີແລ້ວ, ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າທ່ຽວໄປທົ່ວແຜ່ນດິນນີ້ ກໍບໍ່ເຫັນໃຜສະເໝີດ້ວຍພວກເຂົາເລີຍ”


Pāḷi. Ettha ‘‘purisānaṃ tiṃsasahassāni navuti ca satāni tiṃsa nāvutyo’’ti vuccanti. Imasmiṃ pana ṭhāne tiṃsasaddato sahassasaddassa navutisaddato ca satasaddassa lopaṃ katvā ‘‘tiṃsa nāvutyo’’ti vuttanti na gahetabbaṃ. Evañhi gahaṇe sati yattha katthacipi edisī saddaracanā kātabbā siyā, katāya ca edisāya saddaracanāya atthāvagamo vinā upadesena suṇantānaṃ na siyā, tasmā nevaṃ gahetabbaṃ. Evaṃ pana gahetabbaṃ – ‘‘tiṃsa nāvutyo’’ti idaṃ lokasaṅketarūḷhaṃ vacanaṃ, saṅketarūḷhassa pana vacanassattho yasmā gahitapubbasaṅketehi sutvā ñāyate, na upadesato, tasmā brahmadattena raññā vuttakālepi satthārā taṃ kathaṃ āharitvā vuttakālepi sabbe manussā vināpi upadesena vacanatthaṃ jānantīti gahetabbaṃ.

(ນີ້ເປັນ) ພະບານີ. ໃນບົດນີ້, ຄຳວ່າ “tiṃsa nāvutyo” ໝາຍເຖິງ “ບຸລຸດສາມໝື່ນເກົ້າພັນຄົນ (ສາມສິບພັນ ແລະ ເກົ້າສິບຮ້ອຍ)”. ແຕ່ໃນສະຖານທີ່ນີ້, ບໍ່ຄວນຖືເອົາວ່າ ທ່ານລຶບສັບວ່າ “sahassa” ຈາກສັບວ່າ “tiṃsa” ແລະລຶບສັບວ່າ “sata” ຈາກສັບວ່າ “navuti” ແລ້ວກ່າວວ່າ “tiṃsa nāvutyo”. ເພາະວ່າ ເມື່ອຖືເອົາຢ່າງນັ້ນ ການຮຽບຮຽງຖ້ອຍຄຳເຊັ່ນນີ້ກໍຈະມີຂຶ້ນໃນທີ່ທົ່ວໄປ, ແລະເມື່ອມີການຮຽບຮຽງຖ້ອຍຄຳເຊັ່ນນີ້ແລ້ວ ຜູ້ຟັງທັງຫຼາຍກໍຈະບໍ່ເຂົ້າໃຈເນື້ອຄວາມໄດ້ໂດຍປາສະຈາກຄຳແນະນຳ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງບໍ່ຄວນຖືເອົາຢ່າງນັ້ນ. ແຕ່ຄວນຖືເອົາຢ່າງນີ້ວ່າ – ຄຳວ່າ “tiṃsa nāvutyo” ນີ້ ເປັນຄຳທີ່ໃຊ້ກັນຕາມສົມມຸດຕິຂອງໂລກ, ສ່ວນເນື້ອຄວາມຂອງຄຳທີ່ໃຊ້ກັນຕາມສົມມຸດຕິນັ້ນ ເພາະຜູ້ທີ່ເຄີຍກຳນົດສົມມຸດຕິມາກ່ອນຟັງແລ້ວຍ່ອມຮູ້ໄດ້ ບໍ່ແມ່ນຮູ້ໄດ້ຈາກຄຳແນະນຳ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຄວນຖືເອົາວ່າ ເຖິງແມ່ນໃນເວລາທີ່ພຣະເຈົ້າພຣົມມະທັດກ່າວໄວ້ ຫຼື ໃນເວລາທີ່ພຣະສາດສະດານຳເລື່ອງນັ້ນມາສະແດງແລ້ວກ່າວໄວ້ ມະນຸດທັງປວງກໍຍ່ອມຮູ້ຈັກຄວາມໝາຍຂອງຄຳນັ້ນໄດ້ ເຖິງແມ່ນວ່າຈະປາສະຈາກຄຳແນະນຳກໍຕາມ.


Tiṃsañceva sahassāni, navuti ca satāni tu;

Tiṃsa nāvutiyo nāma, vuttā umaṅgajātake.

“ແທ້ຈິງແລ້ວ, ສາມສິບພັນ ແລະ ເກົ້າສິບຮ້ອຍ ທ່ານເອີ້ນວ່າ ‘tiṃsa nāvutiyo’ (ສາມສິບເກົ້າພັນ) ໃນອຸມັງຄະຊາດົກ”


Yasmā pāvacane santi, nayā ceva acintiyā;

Vohārā ca suguḷhatthā, dayāpannena desitā.

“ເພາະວ່າ ໃນພະພຸດທະພົດ ມີທັງແນວທາງທີ່ເຫຼືອຈະຄິດ ແລະ ໂວຫານທີ່ມີເນື້ອຄວາມເລິກເຊິ່ງ ທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມກະລຸນາໄດ້ຊົງສະແດງໄວ້”


Tasmā sāṭṭhakathe dhīro, gambhīre jinabhāsite;

Upadesaṃ sadā gaṇhe, garuṃ sammā upaṭṭhahaṃ.

“ດັ່ງນັ້ນ, ຜູ້ມີປັນຍາ ຄວນເຂົ້າໄປຫາຄູອາຈານໂດຍຊອບ ແລ້ວຮັບເອົາຄຳແນະນຳໃນພະຊິນະພົດອັນເລິກເຊິ່ງ ພ້ອມທັງອັດຖະກະຖາຢູ່ສະເໝີ”


Garūpadesahīno hi, atthasāraṃ na vindati;

Atthasāravihīno so, saddhammā parihāyati.

“ເພາະວ່າ ຜູ້ທີ່ປາສະຈາກຄຳແນະນຳຂອງຄູອາຈານ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ຮັບແກ່ນສານແຫ່ງເນື້ອຄວາມ, ຜູ້ທີ່ຂາດແກ່ນສານແຫ່ງເນື້ອຄວາມນັ້ນ ຍ່ອມເສື່ອມຈາກພຣະສັດທຳ”


Garūpadesalābhī [Pg.410] ca, atthasārasamāyuto;

Saddhammaṃ paripālento, saddhammasmā na hāyati.

“ສ່ວນຜູ້ທີ່ໄດ້ຮັບຄຳແນະນຳຂອງຄູອາຈານ ຍ່ອມປະກອບດ້ວຍແກ່ນສານແຫ່ງເນື້ອຄວາມ, ເມື່ອຮັກສາພຣະສັດທຳໄວ້ ຍ່ອມບໍ່ເສື່ອມຈາກພຣະສັດທຳ”


Saddhammatthāya me tasmā, saṅkhyāmālāpi bhāsitā;

Sappayogā yathāyogaṃ, sahevatthavinicchayā.

“ດັ່ງນັ້ນ, ข້າພະເຈົ້າຈຶ່ງໄດ້ກ່າວຄຳພີສັງຂະຍາມາລາ ນີ້ໄວ້ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ພຣະສັດທຳ, ພ້ອມທັງການປະກອບຄຳສັບຕາມຄວາມເໝາະສົມ ແລະ ການວິນິດໄສເນື້ອຄວາມ”


Iti navaṅge sāṭṭhakathe piṭakattaye byappathagatīsu viññūnaṃ

ດ້ວຍປະການສະນັ້ນ, ເພື່ອຄວາມສະຫຼາດຂອງຜູ້ມີປັນຍາທັງຫຼາຍ ໃນແນວທາງແຫ່ງພະໄຕປິໂດກອັນມີອົງເກົ້າ ພ້ອມທັງອັດຖະກະຖາ


Kosallatthāya kate saddanītippakaraṇe

ໃນຄຳພີສັດທະນີຕິປາກອນ ທີ່ແຕ່ງຂຶ້ນເພື່ອຄວາມສະຫຼາດ


Savinicchayo saṅkhyānāmānaṃ nāmikapadamālāvibhāgo

ການຈຳແນກໝວດຄຳນາມແຫ່ງສັງຂະຍານາມ ພ້ອມທັງການວິນິດໄສ


Nāma

ຊື່ວ່າ


Terasamo paricchedo.

ປະຣິເສດທີສິບສາມ.


14. Atthattikavibhāga

໑໔. ການຈຳແນກອັດຖະຕິກະ (ໝວດສາມແຫ່ງເນື້ອຄວາມ)


Bhūdhātu tāya nipphanna-rūpañcāti idaṃ dvayaṃ;

Katvā padhānamamhehi, sabbametaṃ papañcitaṃ.

“ພວກຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ກະທຳສິ່ງທັງສອງນີ້ ຄື ພູທາດ ແລະ ຮູບທີ່ສຳເລັດມາຈາກພູທາດນັ້ນ ໃຫ້ເປັນປະທານ ແລ້ວອະທິບາຍເນື້ອຄວາມທັງໝົດນີ້ໂດຍລະອຽດ”


Bhavatissa vasā dāni, vakkhāmatthattikaṃ varaṃ;

Atthuddhāro tumantañca, tvādiyantaṃ tikaṃ idha.

“ບັດນີ້, ພວກຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວອັດຖະຕິກະອັນປະເສີດ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງ ‘bhavati’ ສັບ, ຄື ການຖອນເນື້ອຄວາມ, ບົດທີ່ມີ ‘tuṃ’ ປັດໄຈເປັນທີ່ສຸດ, ແລະ ບົດທີ່ມີ ‘tvā’ ປັດໄຈເປັນຕົ້ນເປັນທີ່ສຸດ ເປັນໝວດສາມໃນທີ່ນີ້”


Tasmā tāva bhūdhātuto pavattassa bhūtasaddassa atthuddhāro nīyate –

ດັ່ງນັ້ນ, ກ່ອນອື່ນໝົດ ຈຶ່ງຂໍນຳສະເໜີການຖອນເນື້ອຄວາມຂອງ “bhūta” ສັບ ທີ່ເປັນໄປຈາກພູທາດ ດັ່ງນີ້ –


Khandhasattāmanussesu, vijjamāne ca dhātuyaṃ;

Khīṇāsave rukkhādimhi, bhūtasaddo pavattati.

“‘bhūta’ ສັບ ຍ່ອມເປັນໄປໃນຂັນ, ສັດ, ອະມະນຸດ, ສິ່ງທີ່ມີຢູ່, ທາດ, ພຣະຂີນາສົບ, ແລະ ຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ”


Uppāde cāpi viññeyyo, bhūtasaddo vibhāvinā;

Vipule sopasaggoyaṃ, hīḷane vidhamepi ca;

Parājaye vediyane, nāme pākaṭatāya ca.

“ແລະ ‘bhūta’ ສັບ ອັນຜູ້ມີປັນຍາຄວນຊາບວ່າ ເປັນໄປໃນຄວາມເກີດ ອີກດ້ວຍ; ເມື່ອມີອຸປະສັກ ຍ່ອມເປັນໄປໃນຄວາມໄພບູນ, ໃນຄວາມດູຖູກ, 在ຄວາມກຳຈັດ, ໃນຄວາມຜ່າຍແພ້, ໃນຄວາມສະເຫວີຍອາລົມ, ໃນການຕັ້ງຊື່, ແລະ ໃນຄວາມປາກົດຈະແຈ້ງ”


Vuttañhetaṃ – bhūtasaddo pañcakkhandhāmanussadhātuvijjamānakhīṇāsavasattarukkhādīsu dissati. ‘‘Bhūtamidanti bhikkhave samanupassathā’’tiādīsu hi ayaṃ pañcakkhandhesu dissati. ‘‘Yānīdha [Pg.411] bhūtāni samāgatānī’’ti ettha amanusse. ‘‘Cattāro kho bhikkhu mahābhūtā hetū’’ti ettha dhātūsu. ‘‘Bhūtasmiṃ pācittiya’’ntiādīsu vijjamāne. ‘‘Yo ca kālaghaso bhūto’’ti ettha khīṇāsave. ‘‘Sabbeva nikkhipissanti, bhūtā loke samussaya’’nti ettha satte. ‘‘Bhūtagāmapātabyatāyā’’ti ettha rukkhādīsūti. Mūlapariyāyasuttaṭṭhakathāya vacanaṃ idaṃ. Ṭīkāyamādisaddena uppādādīni gayhare. Vuttañhetaṃ – ‘‘jātaṃ bhūtaṃ saṅkhata’’ntiādīsu bhūtasaddo uppāde dissati. Saupasaggo pana ‘‘pabhūtamariyo pakaroti puñña’’ntiādīsu vipule. ‘‘Yebhuyyena bhikkhūnaṃ paribhūtarūpo’’tiādīsu hīḷane. ‘‘Sambhūto sāṇavāsī’’tiādīsu paññattiyaṃ. ‘‘Abhibhūto māro vijito saṅgāmo’’tiādīsu vidhamane. ‘‘Parābhūtarūpokho ayaṃ acelo pāthikaputto’’tiādīsu parājaye. ‘‘Anubhūtaṃ sukhadukkha’’ntiādīsu vediyane. ‘‘Vibhūtaṃ paññāyā’’tiādīsu pākaṭīkaraṇe dissati, te sabbe ‘‘rukkhādīsū’’tiādisaddena saṅgahitāti daṭṭhabbāti.

ດ້ວຍວ່າ ຄຳນີ້ຖືກກ່າວໄວ້ແລ້ວ – “bhūta” ສັບ ຍ່ອມປາກົດໃນປັນຈະຂັນ, ອະມະນຸດ, ທາດ, ສິ່ງທີ່ມີຢູ່, ພຣະຂີນາສົບ, ສັດ, ແລະ ຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ. ດ້ວຍວ່າ “bhūta” ສັບນີ້ ຍ່ອມປາກົດໃນປັນຈະຂັນ ໃນປະໂຫຍກທັງຫຼາຍມີ “Bhūtamidanti bhikkhave samanupassatha” ເປັນຕົ້ນ. ປາກົດໃນອະມະນຸດ ໃນບົດວ່າ “Yānīdha bhūtāni samāgatāni”. ປາກົດໃນທາດ ໃນບົດວ່າ “Cattāro kho bhikkhu mahābhūtā hetū”. ປາກົດໃນສິ່ງທີ່ມີຢູ່ ໃນປະໂຫຍກທັງຫຼາຍມີ “Bhūtasmiṃ pācittiyaṃ” ເປັນຕົ້ນ. ປາກົດໃນພຣະຂີນາສົບ ໃນບົດວ່າ “Yo ca kālaghaso bhūto”. ປາກົດໃນສັດ ໃນບົດວ່າ “Sabbeva nikkhipissanti, bhūtā loke samussayaṃ”. ປາກົດໃນຕົ້ນໄມ້ເປັນຕົ້ນ ໃນບົດວ່າ “Bhūtagāmapātabyatāya”. ນີ້ເປັນຄຳກ່າວໃນອັດຖະກະຖາມູລະປະຣິຍາຍະສູດ. ສ່ວນໃນຄຳພີດີກາ ທ່ານຖືເອົາຄວາມເກີດເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍ “ādi” ສັບ. ດ້ວຍວ່າ ຄຳນີ້ຖືກກ່າວໄວ້ແລ້ວ – “bhūta” ສັບ ຍ່ອມປາກົດໃນຄວາມເກີດ ໃນປະໂຫຍກທັງຫຼາຍມີ “jātaṃ bhūtaṃ saṅkhataṃ” ເປັນຕົ້ນ. ສ່ວນ “bhūta” ສັບທີ່ມີອຸປະສັກ ຍ່ອມປາກົດໃນຄວາມໄພບູນ ໃນປະໂຫຍກທັງຫຼາຍມີ “pabhūtamariyo pakaroti puññaṃ” ເປັນຕົ້ນ. ປາກົດໃນຄວາມດູຖູກ ໃນປະໂຫຍກທັງຫຼາຍມີ “yebhuyyena bhikkhūnaṃ paribhūtarūpo” ເປັນຕົ້ນ. ປາກົດໃນການບັນຍັດ ໃນປະໂຫຍກທັງຫຼາຍມີ “Sambhūto sāṇavāsī” ເປັນຕົ້ນ. ປາກົດໃນຄວາມກຳຈັດ ໃນປະໂຫຍກທັງຫຼາຍມີ “Abhibhūto māro vijito saṅgāmo” ເປັນຕົ້ນ. ປາກົດໃນຄວາມຜ່າຍແພ້ ໃນປະໂຫຍກທັງຫຼາຍມີ “Parābhūtarūpokho ayaṃ acelo pāthikaputto” ເປັນຕົ້ນ. ປາກົດໃນຄວາມສະເຫວີຍອາລົມ ໃນປະໂຫຍກທັງຫຼາຍມີ “Anubhūtaṃ sukhadukkhaṃ” ເປັນຕົ້ນ. ປາກົດໃນຄວາມປາກົດຈະແຈ້ງ ໃນປະໂຫຍກທັງຫຼາຍມີ “Vibhūtaṃ paññāya” ເປັນຕົ້ນ, ຄວນເຫັນວ່າ ຄຳທັງໝົດນັ້ນ ຖືກສົງເຄາະເຂົ້າດ້ວຍ “ādi” ສັບ ໃນຄຳວ່າ “rukkhādīsū” ນັ້ນເອງ.


Idāni tumantapadāni vuccante –

ບັດນີ້, ຈະກ່າວເຖິງບົດທີ່ມີ “tuṃ” ປັດໄຈເປັນທີ່ສຸດ –


Bhavituṃ, ubbhavituṃ, samubbhavituṃ, pabhavituṃ, parābhavituṃ, atibhavituṃ, sambhavituṃ, vibhavituṃ, bhotuṃ, sambhotuṃ, vibhotuṃ, pātubhavituṃ, pātubbhavituṃ vā, pātubhotuṃ. Imāni akammakāni tumantapadāni.

bhavituṃ, ubbhavituṃ, samubbhavituṃ, pabhavituṃ, parābhavituṃ, atibhavituṃ, sambhavituṃ, vibhavituṃ, bhotuṃ, sambhotuṃ, vibhotuṃ, pātubhavituṃ, pātubbhavituṃ ຫຼື pātubhotuṃ. ບົດຕຸມັນຕະບົດທີ່ເປັນອະກັມມະກະເຫຼົ່ານີ້.


Paribhotuṃ [Pg.412] paribhavituṃ, abhibhotuṃ abhibhavituṃ, adhibhotuṃ adhibhavituṃ, atibhotuṃ atibhavituṃ, anubhotuṃ anubhavituṃ, samanubhotuṃ samanubhavituṃ, abhisambhotuṃ abhisambhavituṃ. Imāni sakammakāni tumantapadāni, sabbānetāni suddhakattari bhavanti.

paribhotuṃ paribhavituṃ, abhibhotuṃ abhibhavituṃ, adhibhotuṃ adhibhavituṃ, atibhotuṃ atibhavituṃ, anubhotuṃ anubhavituṃ, samanubhotuṃ samanubhavituṃ, abhisambhotuṃ abhisambhavituṃ. ບົດຕຸມັນຕະບົດທີ່ເປັນສະກັມມະກະເຫຼົ່ານີ້, ບົດທັງໝົດເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມລົງໃນກັດຕຸວາຈົກ.


‘‘Bhāvetuṃ, pabhāvetuṃ, sambhāvetuṃ, vibhāvetuṃ, paribhāvetuṃ’’iccevamādīni hetukattari tumantapadāni, sabbānipi hetukattari tumantapadāni sakammakāniyeva bhavanti. Uddesoyaṃ.

ບົດຕຸມັນຕະບົດທີ່ເປັນກາຣິຕະ ມີ “bhāvetuṃ, pabhāvetuṃ, sambhāvetuṃ, vibhāvetuṃ, paribhāvetuṃ” ເປັນຕົ້ນ, ບົດຕຸມັນຕະບົດທີ່ເປັນກາຣິຕະທັງໝົດ ຍ່ອມເປັນສະກັມມະກະເທົ່ານັ້ນ. ນີ້ເປັນການສະແດງໂດຍຫຍໍ້.


Tatra samānatthapadesu ekamevādipadaṃ gahetvā niddeso kātabbo – bhavitunti hotuṃ vijjituṃ paññāyituṃ sarūpaṃ labhituṃ. Ettha vuttanayānusārena sesānampi tumantānaṃ niddeso vitthāretabbo, sabbāni tumantapadāni catutthiyatthe vattanti ‘‘tvaṃ mama cittamaññāya, nettaṃ yācitumāgato’’ti ettha viya. Yācitunti hi yācanatthāyāti attho. Tasmā bhavituntiādīnampi ‘‘bhavanatthāyā’’ti vā ‘‘bhavanattha’’nti vā ‘‘bhavanāyā’’ti vā ādinā attho gahetabbo. Apica ‘‘nekkhammaṃ daṭṭhu khemato’’ti ettha ‘‘daṭṭhu’’nti padassa ‘‘disvā’’ti atthadassanato yathārahaṃ tumantāni tvāsaddantapadatthavasenapi gahetabbāni. Etāni ca nipātapadesu saṅgahaṃgacchanti. Vuttañhi niruttipiṭake nipātapadaparicchede ‘‘tuṃ iti catutthiyā’’ti. Tatrāyamattho ‘‘tuṃ iti etadanto nipāto catutthiyā atthe vattatī’’ti.

ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ບັນດາບົດທີ່ມີຄວາມໝາຍສະເໝີກັນ ຄວນຖືເອົາພຽງບົດທຳອິດບົດດຽວແລ້ວສະແດງອະທິບາຍ – ຄຳວ່າ “bhavituṃ” ມີຄວາມໝາຍວ່າ ເພື່ອເປັນ, ເພື່ອມີຢູ່, ເພື່ອປາກົດຈະແຈ້ງ, ເພື່ອໄດ້ຮັບຮູບຮ່າງຂອງຕົນ. ໃນບົດນີ້, ຄວນຂະຫຍາຍການສະແດງອະທິບາຍຂອງບົດຕຸມັນຕະບົດທີ່ເຫຼືອ ຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ, ບົດຕຸມັນຕະບົດທັງໝົດ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດຈະຕຸດຖີວິບັດ ເໝືອນດັ່ງໃນປະໂຫຍກວ່າ “tvaṃ mama cittamaññāya, nettaṃ yācitumāgato”. ເພາະວ່າ ຄຳວ່າ “yācituṃ” ມີຄວາມໝາຍວ່າ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການຂໍ. ດັ່ງນັ້ນ, ເຖິງແມ່ນຄຳທັງຫຼາຍມີ “bhavituṃ” ເປັນຕົ້ນ ກໍຄວນຖືເອົາເນື້ອຄວາມວ່າ “ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການເປັນ” ຫຼື “ເພື່ອການເປັນ” ຫຼື “ແກ່ການເປັນ” ເປັນຕົ້ນ. ອີກປະການໜຶ່ງ, ເພາະເຫັນເນື້ອຄວາມຂອງຄຳວ່າ “daṭṭhu” ວ່າ “disvā” ໃນບົດວ່າ “nekkhammaṃ daṭṭhu khemato”, ຈຶ່ງຄວນຖືເອົາບົດຕຸມັນຕະບົດທັງຫຼາຍ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງເນື້ອຄວາມຂອງບົດທີ່ມີ “tvā” ສັບເປັນທີ່ສຸດ ຕາມຄວາມເໝາະສົມດ້ວຍ. ແລະບົດເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມເຖິງການສົງເຄາະເຂົ້າໃນບົດນິບາດ. ດ້ວຍວ່າ ໃນຄຳພີນິຣຸດຕິປິໂດກ ພາກນິບາດຕະບົດ ທ່ານກ່າວໄວ້ວ່າ “tuṃ iti catutthiyā”. ໃນບົດນັ້ນມີເນື້ອຄວາມວ່າ “ນິບາດທີ່ມີ tuṃ ນີ້ເປັນທີ່ສຸດ ຍ່ອມເປັນໄປໃນອັດແຫ່ງຈະຕຸດຖີວິບັດ”.


Tumantakathā samattā.

ການກ່າວເຖິງຕຸມັນຕະບົດ ຈົບບໍລິບູນ.


Idāni [Pg.413] tvādiyantapadāni vuccante –

ບັດນີ້, ຈະກ່າວເຖິງບົດທີ່ມີ “tvā” ປັດໄຈເປັນຕົ້ນເປັນທີ່ສຸດ –


Bhavitvā, bhavitvāna, bhavituna, bhaviya, bhaviyāna. Ubbhavitvā, ubbhavitvāna, ubbhavituna, ubbhaviya, ubbhaviyāna. Esa nayo ‘‘samubbhavitvā, parābhavitvā, sambhavitvā, vibhavitvā, pātubbhavitvā’’ti etthāpi. Imāni akammakāni ussukkanatthāni tvādiyantapadāni.

bhavitvā, bhavitvāna, bhavituna, bhaviya, bhaviyāna. ubbhavitvā, ubbhavitvāna, ubbhavituna, ubbhaviya, ubbhaviyāna. ແນວທາງນີ້ ຄວນນຳໄປໃຊ້ໃນບົດເຫຼົ່ານີ້ຄື “samubbhavitvā, parābhavitvā, sambhavitvā, vibhavitvā, pātubbhavitvā” ດ້ວຍ. ບົດຕວາທິຍັນຕະບົດທີ່ເປັນອະກັມມະກະ ທີ່ມີອັດຂະຫຍັນຂັນແຂງເຫຼົ່ານີ້.


Bhutvā, bhutvāna, paribhavitvā, paribhavitvāna, paribhavituna, paribhaviya, paribhaviyāna, paribhuyya. Abhibhavitvā, abhibhavitvāna, abhibhavituna, abhibhaviya, abhibhaviyāna, abhibhuyya. Esa nayo ‘‘adhibhavitvā, atibhavitvā, anubhavitvā’’ti etthāpi. Idañcettha nidassanaṃ. ‘‘Tamavoca rājā anubhaviyāna tampi, eyyāsi khippaṃ ahamapi pūjaṃ kassa’’nti. Anubhutvā, anubhutvāna. Adhibhotvā, adhibhotvāna.

bhutvā, bhutvāna, paribhavitvā, paribhavitvāna, paribhavituna, paribhaviya, paribhaviyāna, paribhuyya. abhibhavitvā, abhibhavitvāna, abhibhavituna, abhibhaviya, abhibhaviyāna, abhibhuyya. ແນວທາງນີ້ ຄວນນຳໄປໃຊ້ໃນບົດເຫຼົ່ານີ້ຄື “adhibhavitvā, atibhavitvā, anubhavitvā” ດ້ວຍ. ແລະນີ້ເປັນຕົວຢ່າງໃນທີ່ນີ້: “Tamavoca rājā anubhaviyāna tampi, eyyāsi khippaṃ ahamapi pūjaṃ kassa”. anubhutvā, anubhutvāna. adhibhotvā, adhibhotvāna.


‘‘Saṭṭhi kappasahassāni, devaloke ramissati;

Aññe deve adhibhotvā, issaraṃ kārayissatī’’ti

“ເພິ່ນຍ່ອມຍິນດີໃນເທວະໂລກ ຕະຫຼອດຫົກໝື່ນກັປ, ເມື່ອຄອບງຳເທວະດາອື່ນໆ ທັງຫຼາຍແລ້ວ ຍ່ອມຈະກະທຳຄວາມເປັນໃຫຍ່”


Idamettha pāḷinidassanaṃ, imāni sakammakāni ussukkanatthāni tvādiyantapadāni. Imāni cattāri suddhakattariyeva bhavanti.

ນີ້ແມ່ນຕົວຢ່າງພະບາລີໃນເລື່ອງນີ້, ບົດທີ່ມີ tvā ປັດໄຈເປັນທີ່ສຸດເຫຼົ່ານີ້ ເປັນບົດສະກັມມະກະ (ມີກຳ) ທີ່ມີອັດຖະອຸດສາຫະ (ຂະຫຍາຍຄວາມພະຍາຍາມ). ບົດທັງສີ່ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນກິລິຍາບົດໂດຍແທ້.


‘‘Bhāvetvā, bhāvetvāna. Pabhāvetvā, pabhāvetvāna. Sambhāvetvā, sambhāvetvāna. Vibhāvetvā, vibhāvetvāna. Paribhāvetvā, paribhāvetvāna’’iccevamādīni sakammakāni ussukkanatthāni tvādiyantapadāni hetukattariyeva bhavanti. Uddesoyaṃ.

ບົດທີ່ມີ tvā ປັດໄຈເປັນທີ່ສຸດເຫຼົ່ານີ້ ມີ «bhāvetvā, bhāvetvāna. pabhāvetvā, pabhāvetvāna. sambhāvetvā, sambhāvetvāna. vibhāvetvā, vibhāvetvāna. paribhāvetvā, paribhāvetvāna» ເປັນຕົ້ນ ເປັນບົດສະກັມມະກະ ທີ່ມີອັດຖະອຸດສາຫະ ຍ່ອມເປັນກິລິຍາບົດໂດຍແທ້. ນີ້ແມ່ນການສະແດງໂດຍຫຍໍ້ (ອຸເທດ).


Tatra samānatthapadesu ekamevādipadaṃ gahetvā niddeso kātabbo – bhavitvāti hutvā paññāyitvā sarūpaṃ labhitvā. Evaṃ vuttanayānusārena sesānampi tvādiyantapadānaṃ niddeso vitthāretabbo. Ayaṃ pana viseso [Pg.414] bhutvāti sampattiṃ anubhutvāti sakammakavasena attho gahetabbo. Bhutvā anubhutvāti imesañhi samānatthataṃ saddhammavidū icchanti. Atridaṃ vuccati –

In ບັນດາບົດທີ່ມີອັດຖະສະເໝີກັນເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄວນສະແດງໂດຍຖືເອົາພຽງບົດທຳອິດບົດດຽວຄື: bhavitvā ແປວ່າ hutvā (ເປັນແລ້ວ), paññāyitvā (ປາກົດແລ້ວ), sarūpaṃ labhitvā (ໄດ້ຮັບຮູບຮ່າງແລ້ວ). ຄວນຂະຫຍາຍການສະແດງບົດທີ່ມີ tvā ປັດໄຈເປັນທີ່ສຸດທີ່ເຫຼືອ ຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວມາແລ້ວນີ້. ແຕ່ມີຂໍ້ພິເສດດັ່ງນີ້: ບົດວ່າ bhutvā ຄວນຖືເອົາອັດຖະໂດຍອຳນາດຂອງສະກັມມະກະວ່າ sampattiṃ anubhutvā (ສະເຫວີຍແລ້ວເຊິ່ງສົມບັດ). ເພາະວ່າ ຜູ້ຮູ້ພະສັດທຳທັງຫຼາຍ ຍ່ອມປາດຖະໜາຄວາມມີອັດຖະສະເໝີກັນຂອງບົດວ່າ bhutvā ແລະ anubhutvā ເຫຼົ່ານີ້. ໃນເລື່ອງນີ້ ມີຄຳກ່າວດັ່ງນີ້—


‘‘Bhutvā bhutvāna’’iccete, ‘‘anubhutvā’’timassa hi;

Atthaṃ sūcenti ‘‘hutvā’’ti, padassa pana neva te.

«ບົດວ່າ bhutvā ແລະ bhutvāna ເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມສະແດງອັດຖະຂອງບົດວ່າ anubhutvā (ສະເຫວີຍແລ້ວ) ເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ບໍ່ໄດ້ສະແດງອັດຖະຂອງບົດວ່າ hutvā (ເປັນແລ້ວ) ເລີຍ».


Keci ‘‘bhūtvā’’ti dīghattaṃ, tassa icchanti sāsane;

Dīghatā rassatā ceva, dvayampetaṃ padissati.

«ອາຈານບາງພວກ ປາດຖະໜາຄວາມເປັນສຽງຍາວ (ທີຄະ) ຂອງບົດນັ້ນວ່າ bhūtvā ໃນພະສາດສະໜາ; ແຕ່ທັງຄວາມເປັນສຽງຍາວ ແລະ ຄວາມເປັນສຽງສັ້ນ (ຣັດສະ) ທັງສອງຢ່າງນີ້ ຍ່ອມປາກົດຢູ່».


Saddasatthe ca ‘‘bhūtvā’’ti, dīghattasañhitaṃ padaṃ;

‘‘Bhavitvā’’ti padassatthaṃ, dīpeti na tu sāsane.

«ແລະ ໃນຄຳພີໄວຍາກອນ (ສັດທາສາດ), ບົດທີ່ປະກອບດ້ວຍຄວາມເປັນສຽງຍາວວ່າ bhūtvā ຍ່ອມສະແດງອັດຖະຂອງບົດວ່າ bhavitvā, ແຕ່ບໍ່ແມ່ນໃນພະສາດສະໜາ».


‘‘Hutvā’’iti padaṃyeva, dīpeti jinasāsane;

‘‘Bhavitvā’’ti padassatthaṃ, natthi aññattha taṃ padaṃ.

«ໃນພະຊິນະສາດສະໜາ, ບົດວ່າ hutvā ເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມສະແດງອັດຖະຂອງບົດວ່າ bhavitvā; ບົດ (bhavitvā) ນັ້ນ ບໍ່ມີໃນທີ່ອື່ນ».


Iccevaṃ savisesantu, vacanaṃ sāradassinā;

Sāsane saddasatthe ca, viññunā pekkhitabbakaṃ.

«ຄຳກ່າວອັນມີຂໍ້ພິເສດຢ່າງນີ້, ຜູ້ມີປັນຍາເຫັນແກ່ນສານ ຄວນພິຈາລະນາເບິ່ງ ທັງໃນພະສາດສະໜາ ແລະ ໃນຄຳພີໄວຍາກອນ».


Evaṃ ussukkanatthe pavattāni tvādiyantapadānipi niddiṭṭhāni, sabbānetāni avibhattikānīti gahetabbāni. Niruttipiṭake hi nipātaparicchede avibhattikāni katvā tvādiyantapadāni vuttāni. Saddatthavidūnaṃ pana mate paṭhamādivibhattivasena savibhattikāni bhavanti.

ບົດທີ່ມີ tvā ປັດໄຈເປັນທີ່ສຸດ ທີ່ເປັນໄປໃນອັດຖະອຸດສາຫະ ທີ່ສະແດງໄວ້ແລ້ວຢ່າງນີ້, ທັງໝົດນັ້ນ ຄວນຖືເອົາວ່າເປັນບົດທີ່ບໍ່ມີວິພັດ. ເພາະວ່າ ໃນຄຳພີມະຫານิຣຸດຕິ (ນິຣຸດຕິປິຕະກະ) ໃນຕອນນິບາດປະຣິເສດ ໄດ້ກ່າວເຖິງບົດທີ່ມີ tvā ປັດໄຈເປັນທີ່ສຸດ ໂດຍເຮັດໃຫ້ເປັນບົດທີ່ບໍ່ມີວິພັດ. ແຕ່ໃນທັດສະນະຂອງຜູ້ຮູ້ໄວຍາກອນ, ບົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມເປັນບົດທີ່ມີວິພັດ ໂດຍອຳນາດຂອງວິພັດມີປະຖົມມາວິພັດເປັນຕົ້ນ.


Imasmiñca pana tvādiyantādhikāre idañcupalakkhitabbaṃ – bhutvā gacchati, bhutvā gato, bhutvā gamissasi, kasitvā vapati. Umaṅgā nikkhamitvāna, vedeho nāvamāruhi. Bhutvāna bhikkhu bhikkhassu iccādī samānakattukānaṃ dhātūnaṃ pubbakāle tvādisaddappayogā. ‘‘Bhutvā gacchatī’’ti ettha hi ‘‘bhutvā’’ti idaṃ pubbakālakriyādīpakaṃ padaṃ. ‘‘Gacchatī’’ti idaṃ pana uttarakālakriyādīpakaṃ, samānakattukāni cetāni padāni ekakattukānaṃ kriyānaṃ vācakattā. Tathā hettha yo gamanakriyāya [Pg.415] kattā, so eva bhuñjanakriyāya kattubhūto daṭṭhabbo. Ayaṃ nayo aññatrāpi īdisesu ṭhānesu netabbo.

ແລະ ໃນໝວດບົດທີ່ມີ tvā ປັດໄຈເປັນທີ່ສຸດນີ້, ຄວນສັງເກດຂໍ້ນີ້ຄື: bhutvā gacchati (ກິນແລ້ວ ຍ່ອມໄປ), bhutvā gato (ກິນແລ້ວ ໄປແລ້ວ), bhutvā gamissasi (ກິນແລ້ວ ຈັກໄປ), kasitvā vapati (ໄຖແລ້ວ ຍ່ອມຫວ່ານ). umaṅgā nikkhamitvāna, vedeho nāvamāruhi (ພະເຈົ້າວິເທຫະ ສະເດັດອອກຈາກອຸມົງແລ້ວ ໄດ້ສະເດັດຂຶ້ນເຮືອ). bhutvāna bhikkhu bhikkhassu (ພິກຂຸກິນແລ້ວ ຈົ່ງກິນ) ເປັນຕົ້ນ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນການໃຊ້ tvā ປັດໄຈເປັນຕົ້ນ ໃນການກ່ອນ (ປຸບພະກາລະ) ຂອງທາດທັງຫຼາຍທີ່ມີຜູ້ເຮັດຮ່ວມກັນ (ສະມານະກັດຕຸກາ). ເພາະວ່າ ໃນປະໂຫຍກວ່າ «bhutvā gacchati» ນີ້, ບົດວ່າ «bhutvā» ເປັນບົດສະແດງກິລິຍາໃນກາລກ່ອນ. ສ່ວນບົດວ່າ «gacchati» ເປັນບົດສະແດງກິລິຍາໃນກາລຫຼັງ, ແລະ ບົດເຫຼົ່ານີ້ມີຜູ້ເຮັດຮ່ວມກັນ ເພາະເປັນບົດບອກກິລິຍາຂອງຜູ້ເຮັດຄົນດຽວ. ດ້ວຍວ່າ ໃນທີ່ນີ້ ຜູ້ໃດເປັນຜູ້ເຮັດໃນກິລິຍາຄືການໄປ, ຜູ້ນັ້ນເອງກໍຄວນຊາບວ່າເປັນຜູ້ເຮັດໃນກິລິຍາຄືການກິນ. ແນວທາງນີ້ ຄວນນຳໄປໃຊ້ໃນບ່ອນອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້.


‘‘Andhakāraṃ nihantvāna, uditoyaṃ divākaro;

Vaṇṇaṃ paññāvabhāsehi, obhāsetvā samuggato’’

«ພະອາທິດນີ້ ກຳຈັດຄວາມມືດແລ້ວ ຈຶ່ງຂຶ້ນມາ; ສ່ອງແສງສະຫວ່າງດ້ວຍລັດສະໝີ ແລະ ແສງປັນຍາແລ້ວ ຈຶ່ງຂຶ້ນມາພ້ອມ»


Iccādīnipi pana samānakattukānaṃ samānakāle tvādisaddappayogā. Ettha hi ‘‘nihantvānā’’ti padaṃ samānakālakriyādīpakaṃ padaṃ. ‘‘Udito’’ti idaṃ pana uttarakālakriyādīpakaṃ padanti na vattabbaṃ samānakālakriyāya idhādhippetattā. Tasmāyeva samānakālakriyādīpakaṃ padanti gahetabbaṃ. Ayaṃ nayo aññatrāpi īdisesu ṭhānesu netabbo.

ແຕ່ການໃຊ້ tvā ປັດໄຈເປັນຕົ້ນ ໃນກາລສະເໝີກັນ (ສະມານະກາລະ) ຂອງຜູ້ເຮັດຮ່ວມກັນ ກໍມີໃນຄຳເປັນຕົ້ນຢ່າງນີ້. ເພາະວ່າ ໃນທີ່ນີ້ ບໍ່ຄວນກ່າວວ່າ ບົດວ່າ «nihantvāna» ເປັນບົດສະແດງກິລິຍາໃນກາລສະເໝີກັນ, ແລະ ບົດວ່າ «udito» ເປັນບົດສະແດງກິລິຍາໃນກາລຫຼັງ, ເພາະໃນທີ່ນີ້ ມຸ່ງໝາຍເອົາກິລິຍາໃນກາລສະເໝີກັນ. ເພາະເຫດນັ້ນເອງ ຄວນຖືເອົາວ່າເປັນບົດສະແດງກິລິຍາໃນກາລສະເໝີກັນ. ແນວທາງນີ້ ຄວນນຳໄປໃຊ້ໃນບ່ອນອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້.


Keci pana ‘‘mukhaṃ byādāya sayati, akkhiṃ parivattetvā passatī’’ti udāharanti. Apare ‘‘nisajja adhīte, ṭhatvā kathetī’’ti. Tattha byādānaparivattanuttarakālo byādānūpasamalakkhaṇaṃ passanakriyāya lakkhiyati. ‘‘Nisajja adhīte, ṭhatvā kathetī’’ti ca samānakālatāyapi ajjhenakathanehi pubbepi nisajjaṭṭhānāni hontīti sakkā pubbuttarakālatā sambhāvetuṃ, tasmā purimāniyeva udāharaṇāni yuttāni. Udayasamakālameva hi tannivattanīyanivattananti.

ແຕ່ອາຈານບາງພວກ ຍົກຕົວຢ່າງວ່າ «mukhaṃ byādāya sayati (ອ້າປາກແລ້ວ ນອນ), akkhiṃ parivattetvā passati (ກອກຕາແລ້ວ ເບິ່ງ)». ອາຈານພວກອື່ນ ຍົກຕົວຢ່າງວ່າ «nisajja adhīte (ນັ່ງແລ້ວ ຮຽນ), ṭhatvā katheti (ຢືນແລ້ວ ເວົ້າ)». ໃນຕົວຢ່າງເຫຼົ່ານັ້ນ, ກາລຫຼັງຈາກການອ້າປາກ ແລະ ການກອກຕາ ຍ່ອມກຳນົດໄດ້ໃນກິລິຍາຄືການເບິ່ງ ອັນມີລັກສະນະສະຫງົບຈາກການອ້າປາກ. ແລະ ໃນຕົວຢ່າງວ່າ «nisajja adhīte, ṭhatvā katheti» ນີ້, ເຖິງວ່າຈະເປັນກາລສະເໝີກັນກོຕາມ, ແຕ່ການນັ່ງ ແລະ ການຢືນ ກໍຍ່ອມມີມາກ່ອນການຮຽນ ແລະ ການເວົ້າ, ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງສາມາດສັນນິຖານຄວາມເປັນກາລກ່ອນ ແລະ ກາລຫຼັງໄດ້, ເພາະສະນັ້ນ ຕົວຢ່າງຂ້າງຕົ້ນເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງສົມຄວນ. ເພາະວ່າ ການລະງັບສິ່ງທີ່ຄວນລະງັບນັ້ນ ຍ່ອມມີໃນກາລສະເໝີກັນກັບການເກີດຂຶ້ນນັ້ນເອງ.


‘‘Dvāramāvaritvā pavisati’’iccādi samānakattukānaṃ aparakāle tvādisaddappayogo. Yasmā panettha pavisanakriyā purimā, āvaraṇakriyā pana pacchimā, tasmā ‘‘āvaritvā’’ti idaṃ aparakālakriyādīpakaṃ padanti veditabbaṃ. ‘‘Pavisatī’’ti idaṃ pana pubbakālakriyādīpakaṃ padanti. Ayaṃ nayo [Pg.416] aññatrāpi īdisesu ṭhānesu netabbo. Apare ‘‘dha’nti kacca patito daṇḍo’’ti udāharaṇanti. Abhighātabhūtasamāyoge pana abhighātajasaddassa samānakālatā ettha labbhatīti idhāpi purimāniyeva udāharaṇāni yuttānīti.

ຕົວຢ່າງວ່າ «dvāramāvaritvā pavisati (ປິດປະຕູແລ້ວ ເຂົ້າໄປ)» ເປັນຕົ້ນ ເປັນການໃຊ້ tvā ປັດໄຈເປັນຕົ້ນ ໃນກາລຫຼັງ (ອະປະຣະກາລະ) ຂອງຜູ້ເຮັດຮ່ວມກັນ. ເພາະວ່າ ໃນທີ່ນີ້ ກິລິຍາຄືການເຂົ້າໄປມີກ່ອນ, ສ່ວນກິລິຍາຄືການປິດມີຫຼັງ, ເພາະສະນັ້ນ ຄວນຊາບວ່າ ບົດວ່າ «āvaritvā» ນີ້ ເປັນບົດສະແດງກິລິຍາໃນກາລຫຼັງ. ສ່ວນບົດວ່າ «pavisati» ເປັນບົດສະແດງກິລິຍາໃນກາລກ່ອນ. ແນວທາງນີ້ ຄວນນຳໄປໃຊ້ໃນບ່ອນອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້. ອາຈານພວກອື່ນ ຍົກຕົວຢ່າງວ່າ «dha'nti katvā patito daṇḍo (ໄມ້ເທົ້າຕົກລົງເຮັດສຽງດັງ ທັງ)». ແຕ່ໃນການກະທົບກັນຂອງວັດຖຸ, ຄວາມເປັນກາລສະເໝີກັນຂອງສຽງທີ່ເກີດຈາກການກະທົບ ຍ່ອມໄດ້ໃນທີ່ນີ້, ເພາະສະນັ້ນ ແມ່ນແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ຕົວຢ່າງຂ້າງຕົ້ນເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງສົມຄວນ.


‘‘Pisācaṃ disvā cassa bhayaṃ hoti. Paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā’’iccādi asamāne kattari payogo. Ettha hi pisācaṃ disvā purisassa bhayaṃ hoti, paññāya disvā assa puggalassa āsavā parikkhīṇā. Evaṃ samānakattukatā dhātūnaṃ na labbhati dassanakriyāya purisesu pavattanato, bhavanādikriyāya ca bhayādīsu pavattanatoti daṭṭhabbaṃ. Ayaṃ nayo aññatrāpi īdisesu ṭhānesu netabbo.

ການປະກອບ (ຄຳສັບ) ໃນເມື່ອປະທານບໍ່ສະເໝີກັນ (ບໍ່ແມ່ນຕົວດຽວກັນ) ເຊັ່ນ: “Pisācaṃ disvā cassa bhayaṃ hoti. (ເພາະເຫັນປີສາດ ຄວາມຢ້ານຈຶ່ງມີແກ່ເຂົາ)” ແລະ “Paññāya cassa disvā āsavā parikkhīṇā (ເພາະເຫັນດ້ວຍປັນຍາ ອາສະວະທັງຫຼາຍຂອງບຸກຄົນນັ້ນຈຶ່ງສິ້ນໄປ)”. ດ້ວຍວ່າ ໃນທີ່ນີ້ “pisācaṃ disvā purisassa bhayaṃ hoti” (ເພາະເຫັນປີສາດ ຄວາມຢ້ານຈຶ່ງມີແກ່ບຸລຸດ), “paññāya disvā assa puggalassa āsavā parikkhīṇā” (ເພາະເຫັນດ້ວຍປັນຍາ ອາສະວະທັງຫຼາຍຂອງບຸກຄົນນັ້ນຈຶ່ງສິ້ນໄປ). ພຶງຊາບວ່າ ຄວາມເປັນປະທານຮ່ວມກັນຂອງທາດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້ໃນລັກສະນະນີ້ ເພາະກິລິຍາຄືການເຫັນເປັນໄປໃນບຸລຸດທັງຫຼາຍ ແລະກິລິຍາຄືຄວາມມີເປັນຕົ້ນ ເປັນໄປໃນຄວາມຢ້ານເປັນຕົ້ນ. ແນວທາງນີ້ ພຶງນຳໄປໃຊ້ໃນທີ່ອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ຄືກັນ.


Idampi panettha upalakkhitabbaṃ ‘‘appatvā nadiṃ pabbato, atikkamma pabbataṃ nadī’’iccādi parāparayogo. ‘‘Sīhaṃ disvā bhayaṃ hoti, ghataṃ pivitvā balaṃ jāyate, ‘dha’nti katvā daṇḍo patito’’iccādi lakkhaṇahetuādippayogo. ‘‘Nhatvā gamanaṃ, bhutvā sayanaṃ. Upādāya rūpa’’miccāpi byattayena saddasiddhippayogoti.

ແລະໃນທີ່ນີ້ ພຶງກຳນົດຂໍ້ນີ້ໄວ້ອີກຄື: ການປະກອບຄຳທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັນກ່ອນແລະຫຼັງ ເຊັ່ນ “appatvā nadiṃ pabbato (ພູເຂົາຍັງບໍ່ທັນຮອດແມ່ນ້ຳ), atikkamma pabbataṃ nadī (ແມ່ນ້ຳກາຍພູເຂົາໄປ)”. ການປະກອບຄຳທີ່ມີລັກສະນະເປັນເຫດເປັນຕົ້ນ ເຊັ່ນ “Sīhaṃ disvā bhayaṃ hoti (ເພາະເຫັນລາຊະສີ ຄວາມຢ້ານຈຶ່ງມີ), ghataṃ pivitvā balaṃ jāyate (ເພາະດື່ມເນີຍໃສ ກຳລັງຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ), ‘dha’nti katvā daṇḍo patito (ເພາະເຮັດສຽງດັງ ‘ທະ’ ໄມ້ຄ້ອນຈຶ່ງຕົກລົງ)”. ແລະການປະກອບຄຳທີ່ສຳເລັດຮູບດ້ວຍການສະຫຼັບກັນ ເຊັ່ນ “Nhatvā gamanaṃ (ການໄປຫຼັງຈາກອາບນ້ຳແລ້ວ), bhutvā sayanaṃ (ການນອນຫຼັງຈາກກິນແລ້ວ), Upādāya rūpaṃ (ອາໄສຮູບ)” ດັ່ງນີ້.


Iccevaṃ sabbathāpi samānakattukānaṃ dhātūnaṃ pubbakāle tvādisaddappayogo, samānakattukānaṃ samānakāle tvādisaddappayogo, samānakattukānaṃ aparakāle tvādisaddappayogo, asamānakattukānaṃ tvādisaddappayogo, parāparayogo[Pg.417], lakkhaṇahetuādippayogo, byattayena saddasiddhippayogoti sattadhā tvādiyantānaṃ padānaṃ payogo veditabbo.

ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້ ພຶງຊາບການປະກອບບົດທີ່ມີ ຕວາ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນຢູ່ທ້າຍ ໂດຍ 7 ປະການ ຄື: ການປະກອບ ຕວາ ສັບ ເປັນຕົ້ນ ໃນການກ່ອນຂອງທາດທີ່ມີປະທານຮ່ວມກັນ, ການປະກອບ ຕວາ ສັບ ເປັນຕົ້ນ ໃນການດຽວກັນຂອງທາດທີ່ມີປະທານຮ່ວມກັນ, ການປະກອບ ຕວາ ສັບ ເປັນຕົ້ນ ໃນການຫຼັງຂອງທາດທີ່ມີປະທານຮ່ວມກັນ, ການປະກອບ ຕວາ ສັບ ເປັນຕົ້ນ ໃນເມື່ອປະທານບໍ່ຮ່ວມກັນ, ການປະກອບຄຳກ່ອນແລະຫຼັງ, ການປະກອບຄຳທີ່ມີລັກສະນະເປັນເຫດເປັນຕົ້ນ, ແລະການປະກອບຄຳທີ່ສຳເລັດຮູບດ້ວຍການສະຫຼັບກັນ.


Yadi evaṃ kasmā kaccāyane ‘‘pubbakālekakattukānaṃ tuna tvāna tvā vā’’ti pubbakāleyeva ekakattukaggahaṇaṃ katanti? Yetuyyena tvādiyantānaṃ padānaṃ purimakālakriyādīpanato. Kaccāyane hi yebhuyyena pavattiṃ sandhāya ‘‘pubbakālekakattukāna’’nti vuttaṃ. Yasmā pana ‘‘iti katvā’’tiādīnaṃ padānaṃ hetuatthavasenapi pubbācariyehi attho saṃvaṇṇito, tasmā ‘‘bhavitvā’’tiādīnaṃ bhūdhātumayānaṃ tvādisaddantānaṃ padānaṃ aññesañca ‘‘pacitvā’’tiādīnaṃ yathāpayogaṃ ‘‘bhavanahetu pacanahetū’’tiādinā hetuatthopi gahetabbo. Atridaṃ vuccati –

ຫາກເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເປັນຫຍັງໃນຄຳພີກັດຈາຍະນະ ຈຶ່ງຖືເອົາຄວາມເປັນປະທານດຽວກັນໃນການກ່ອນເທົ່ານັ້ນ ໂດຍສູດວ່າ “pubbakālekakattukānaṃ tuna tvāna tvā vā”? ເພາະໂດຍສ່ວນຫຼາຍ ບົດທີ່ມີ ຕວາ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມສະແດງກິລິຍາໃນການກ່ອນ. ດ້ວຍວ່າ ໃນຄຳພີກັດຈາຍະນະ ກ່າວໄວ້ວ່າ “pubbakālekakattukānaṃ” ໂດຍໝາຍເອົາຄວາມເປັນໄປໂດຍສ່ວນຫຼາຍ. ແຕ່ເນື່ອງຈາກວ່າ ພະບູຮານາຈານທັງຫຼາຍ ໄດ້ອະທິບາຍເນື້ອຄວາມຂອງບົດທັງຫຼາຍມີ “iti katvā” ເປັນຕົ້ນ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງເນື້ອຄວາມເປັນເຫດ (ເຫດຖະອັດ) ນຳ, ດັ່ງນັ້ນ ບົດທີ່ມີ ຕວາ ສັບ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ສຳເລັດມາຈາກ ພູ ທາດ ມີ “bhavitvā” ເປັນຕົ້ນ ແລະບົດອື່ນໆ ມີ “pacitvā” ເປັນຕົ້ນ ພຶງຖືເອົາເນື້ອຄວາມເປັນເຫດນຳ ຕາມການປະກອບ ເຊັ່ນ “bhavanahetu (ເພາະເຫດແຫ່ງຄວາມມີ), pacanahetu (ເພາະເຫດແຫ່ງການຫຸງຕົ້ມ)” ເປັນຕົ້ນ. ໃນຂໍ້ນີ້ ມີຄຳກ່າວໄວ້ດັ່ງນີ້ —


Hetutthepi yato honti, saddā ussukkanatthakā;

Tasmā hetuvasenāpi, vadeyyatthaṃ vicakkhaṇo.

ເພາະເຫດທີ່ສັບທັງຫຼາຍ ທີ່ມີເນື້ອຄວາມສະແດງຄວາມຂົນຂວາຍ ຍ່ອມມີໃນເນື້ອຄວາມເປັນເຫດນຳ, ດັ່ງນັ້ນ ຜູ້ມີປັນຍາ ພຶງກ່າວເນື້ອຄວາມໂດຍອຳນາດແຫ່ງເຫດນຳ.


‘‘Iti katvā’’ti saddassa, atthasaṃvaṇṇanāsu hi;

‘‘Iti karaṇahetū’’ti, attho dhīrehi gayhati.

ດ້ວຍວ່າ ໃນຄຳອະທິບາຍເນື້ອຄວາມຂອງສັບວ່າ “iti katvā” ນັ້ນ, ທ່ານຜູ້ມີປັນຍາທັງຫຼາຍ ຍ່ອມຖືເອົາເນື້ອຄວາມວ່າ “iti karaṇahetu” (ເພາະເຫດແຫ່ງການກະທຳຢ່າງນີ້).


‘‘Gacchāmi dāni nibbānaṃ, yattha gantvā na socati’’;

Iti pāṭhepi hetuttho, gayhate pubbaviññubhi.

ເຖິງແມ່ນໃນບົດບາລີວ່າ “Gacchāmi dāni nibbānaṃ, yattha gantvā na socati” (ບັດນີ້ ຂ້າພະເຈົ້າຈະໄປສູ່ພະນິພານ ທີ່ຊຶ່ງໄປແລ້ວບໍ່ຕ້ອງເສົ້າໂສກ), ທ່ານຜູ້ຮູ້ໃນປາງກ່ອນ ກໍຍັງຖືເອົາເນື້ອຄວາມເປັນເຫດ.


‘‘Yasmiṃ nibbāne gamana-hetū’’ti hi kathīyate;

Hetutthevaṃ yathāyoga-maññatrāpi ayaṃ nayo.

ດ້ວຍວ່າ ຍ່ອມກ່າວອະທິບາຍວ່າ “yasmiṃ nibbāne gamana-hetu” (ເພາະເຫດແຫ່ງການໄປສູ່ພະນິພານໃດ). ແນວທາງນີ້ໃນເນື້ອຄວາມເປັນເຫດ ພຶງນຳໄປປະກອບໃນທີ່ອື່ນໆ ຕາມຄວາມເໝາະສົມ.


Evaṃ bhūtasaddassa atthuddhāro ca tumantapadañca tvādiyantapadañcāti atthattikaṃ vibhattaṃ.

ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້ ການສະແດງເນື້ອຄວາມຂອງ ພູຕະ ສັບ, ບົດທີ່ມີ ຕຸງ ປັດໄຈ, ແລະບົດທີ່ມີ ຕວາ ປັດໄຈ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ອັດຖັດຕິກະ (ໝວດສາມແຫ່ງເນື້ອຄວາມ) ຈຶ່ງເປັນອັນຈຳແນກແລ້ວ.


Yo [Pg.418] imamatthatikaṃ suvibhattaṃ,Kaṇṇarasāyanamāgamikānaṃ;

Dhārayate sa bhave gatakaṅkhā,Pāvacanamhi gate sukhumatthe.

ບຸກຄົນໃດ ຊົງຈຳໝວດສາມແຫ່ງເນື້ອຄວາມ ທີ່ຈຳແນກໄວ້ດີແລ້ວນີ້ ອັນເປັນທີ່ສະບາຍຫູຂອງຜູ້ສຶກສາຄຳພີທັງຫຼາຍ, ບຸກຄົນນັ້ນ ຍ່ອມເປັນຜູ້ປາສະຈາກຄວາມສົງໄສ ໃນພະພຸດທະພົດທີ່ມີເນື້ອຄວາມອັນລະອຽດອ່ອນ.


Iti navaṅge sāṭṭhakathe piṭakattaye byappathagatīsu viññūnaṃ

ດັ່ງນີ້ ໃນແນວທາງແຫ່ງຖ້ອຍຄຳໃນພະໄຕປີດົກ ພ້ອມທັງອັດຖະກະຖາ ອັນມີອົງ 9 ເພື່ອຄວາມສະຫຼາດຂອງຜູ້ຮູ້ທັງຫຼາຍ


Kosallatthāya kate saddanītippakaraṇe

ໃນຄຳພີສັດທານີຕິປາກອນ ທີ່ແຕ່ງຂຶ້ນ


Atthattikavibhāgo nāma

ຕອນທີ່ມີຊື່ວ່າ ອັດຖັດຕິກະວິພາກ


Cuddasamo paricchedo.

ເປັນປະລິເສດທີ ສິບສີ່.


Evaṃ nānappakārato bhūdhāturūpāni dassitāni.

ຮູບຂອງ ພູ ທາດ ໂດຍປະການຕ່າງໆ ໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວ ດ້ວຍປະການດັ່ງນີ້.


Padamālā niṭṭhitā.

ປະທະມາລາ (ລະບຽບແຫ່ງບົດ) ຈົບແລ້ວ.


मराठी
पाळीअट्ठकथाटीकाअन्य
1101 पाराजिक पाळी
1102 पाचित्तिय पाळी
1103 महावग्ग पाळी (विनय)
1104 चूळवग्ग पाळी
1105 परिवार पाळी
1201 पाराजिककंड अट्ठकथा-१
1202 पाराजिककंड अट्ठकथा-२
1203 पाचित्तिय अट्ठकथा
1204 महावग्ग अट्ठकथा (विनय)
1205 चूळवग्ग अट्ठकथा
1206 परिवार अट्ठकथा
1301 सारत्थदीपनी टीका-१
1302 सारत्थदीपनी टीका-२
1303 सारत्थदीपनी टीका-३
1401 द्वेमातिकापाळी
1402 विनयसंगह अट्ठकथा
1403 वजिरबुद्धि टीका
1404 विमतिविनोदनी टीका-१
1405 विमतिविनोदनी टीका-२
1406 विनयालंकार टीका-१
1407 विनयालंकार टीका-२
1408 कंखावितरणीपुराण टीका
1409 विनयविनिच्छय-उत्तरविनिच्छय
1410 विनयविनिच्छय टीका-१
1411 विनयविनिच्छय टीका-२
1412 पाचित्यादियोजनापाळी
1413 खुद्दसिक्खा-मूलसिक्खा

8401 विसुद्धिमग्ग-१
8402 विसुद्धिमग्ग-२
8403 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-१
8404 विसुद्धिमग्ग-महाटीका-२
8405 विसुद्धिमग्ग निदानकथा

8406 दीघनिकाय (पु-वि)
8407 मज्झिमनिकाय (पु-वि)
8408 संयुत्तनिकाय (पु-वि)
8409 अंगुत्तरनिकाय (पु-वि)
8410 विनयपिटक (पु-वि)
8411 अभिधम्मपिटक (पु-वि)
8412 अट्ठकथा (पु-वि)
8413 निरुत्तिदीपनी
8414 परमत्थदीपनी संगहमहाटीकापाठ
8415 अनुदीपनीपाठ
8416 पट्ठानुद्देस दीपनीपाठ
8417 नमक्कारटीका
8418 महापणामपाठ
8419 लक्खणातो बुद्धथोमनागाथा
8420 सुतवंदना
8421 कमलांजलि
8422 जिनालंकार
8423 पज्जमधु
8424 बुद्धगुणगाथावली
8425 चूळगंथवंस
8426 महावंस
8427 सासनवंस
8428 कच्चायनव्याकरणं
8429 मोग्गल्लानव्याकरणं
8430 सद्दनीतिप्पकरणं (पदमाला)
8431 सद्दनीतिप्पकरणं (धातुमाला)
8432 पदरूपसिद्धि
8433 मोग्गल्लानपंचिका
8434 पयोगसिद्धिपाठ
8435 वुत्तोदयपाठ
8436 अभिधानप्पदीपिकापाठ
8437 अभिधानप्पदीपिकाटीका
8438 सुबोधालंकारपाठ
8439 सुबोधालंकारटीका
8440 बालावतार गंठिपदत्थविनिच्छयसार
8441 लोकनीति
8442 सुत्तंतनीति
8443 सूरस्सतीनीति
8444 महारहनीति
8445 धम्मनीति
8446 कविदप्पणनीति
8447 नीतिमंजरी
8448 नरदक्खदीपनी
8449 चतुरारक्खदीपनी
8450 चाणक्यनीति
8451 रसवाहिनी
8452 सीमाविसोधनीपाठ
8453 वेस्संतरगीति
8454 मोग्गल्लान वुत्तिविवरणपंचिका
8455 थूपवंस
8456 दाठावंस
8457 धातुपाठविलासिनिया
8458 धातुवंस
8459 हत्थवनगल्लविहारवंस
8460 जिनचरितय
8461 जिनवंसदीपं
8462 तेलकटाहगाथा
8463 मिलिदटीका
8464 पदमंजरी
8465 पदसाधनं
8466 सद्दबिंदुपकरणं
8467 कच्चायनधातुमंजुसा
8468 सामंतकूटवण्णना
2101 सीलक्खंधवग्ग पाळी
2102 महावग्ग पाळी (दीघ)
2103 पाथिकवग्ग पाळी
2201 सीलक्खंधवग्ग अट्ठकथा
2202 महावग्ग अट्ठकथा (दीघ)
2203 पाथिकवग्ग अट्ठकथा
2301 सीलक्खंधवग्ग टीका
2302 महावग्ग टीका (दीघ)
2303 पाथिकवग्ग टीका
2304 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-१
2305 सीलक्खंधवग्ग-अभिनवटीका-२
3101 मूलपण्णास पाळी
3102 मज्झिमपण्णास पाळी
3103 उपरिपण्णास पाळी
3201 मूलपण्णास अट्ठकथा-१
3202 मूलपण्णास अट्ठकथा-२
3203 मज्झिमपण्णास अट्ठकथा
3204 उपरिपण्णास अट्ठकथा
3301 मूलपण्णास टीका
3302 मज्झिमपण्णास टीका
3303 उपरिपण्णास टीका
4101 सगाथावग्ग पाळी
4102 निदानवग्ग पाळी
4103 खंधवग्ग पाळी
4104 सळायतनवग्ग पाळी
4105 महावग्ग पाळी (संयुत्त)
4201 सगाथावग्ग अट्ठकथा
4202 निदानवग्ग अट्ठकथा
4203 खंधवग्ग अट्ठकथा
4204 सळायतनवग्ग अट्ठकथा
4205 महावग्ग अट्ठकथा (संयुत्त)
4301 सगाथावग्ग टीका
4302 निदानवग्ग टीका
4303 खंधवग्ग टीका
4304 सळायतनवग्ग टीका
4305 महावग्ग टीका (संयुत्त)
5101 एककनिपात पाळी
5102 दुकनिपात पाळी
5103 तिकनिपात पाळी
5104 चतुक्कनिपात पाळी
5105 पंचकनिपात पाळी
5106 छक्कनिपात पाळी
5107 सत्तकनिपात पाळी
5108 अट्ठकादिनिपात पाळी
5109 नवकनिपात पाळी
5110 दसकनिपात पाळी
5111 एकादसकनिपात पाळी
5201 एककनिपात अट्ठकथा
5202 दुक-तिक-चतुक्कनिपात अट्ठकथा
5203 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात अट्ठकथा
5204 अट्ठकादिनिपात अट्ठकथा
5301 एककनिपात टीका
5302 दुक-तिक-चतुक्कनिपात टीका
5303 पंचक-छक्क-सत्तकनिपात टीका
5304 अट्ठकादिनिपात टीका
6101 खुद्दकपाठ पाळी
6102 धम्मपद पाळी
6103 उदान पाळी
6104 इतिवुत्तक पाळी
6105 सुत्तनिपात पाळी
6106 विमानवत्थु पाळी
6107 पेतवत्थु पाळी
6108 थेरगाथा पाळी
6109 थेरीगाथा पाळी
6110 अपदान पाळी-१
6111 अपदान पाळी-२
6112 बुद्धवंस पाळी
6113 चरियापिटक पाळी
6114 जातक पाळी-१
6115 जातक पाळी-२
6116 महानिद्देस पाळी
6117 चूळनिद्देस पाळी
6118 पटिसंभिदामग्ग पाळी
6119 नेत्तिप्पकरण पाळी
6120 मिलिंदपंह पाळी
6121 पेटकोपदेस पाळी
6201 खुद्दकपाठ अट्ठकथा
6202 धम्मपद अट्ठकथा-१
6203 धम्मपद अट्ठकथा-२
6204 उदान अट्ठकथा
6205 इतिवुत्तक अट्ठकथा
6206 सुत्तनिपात अट्ठकथा-१
6207 सुत्तनिपात अट्ठकथा-२
6208 विमानवत्थु अट्ठकथा
6209 पेतवत्थु अट्ठकथा
6210 थेरगाथा अट्ठकथा-१
6211 थेरगाथा अट्ठकथा-२
6212 थेरीगाथा अट्ठकथा
6213 अपदान अट्ठकथा-१
6214 अपदान अट्ठकथा-२
6215 बुद्धवंस अट्ठकथा
6216 चरियापिटक अट्ठकथा
6217 जातक अट्ठकथा-१
6218 जातक अट्ठकथा-२
6219 जातक अट्ठकथा-३
6220 जातक अट्ठकथा-४
6221 जातक अट्ठकथा-५
6222 जातक अट्ठकथा-६
6223 जातक अट्ठकथा-७
6224 महानिद्देस अट्ठकथा
6225 चूळनिद्देस अट्ठकथा
6226 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-१
6227 पटिसंभिदामग्ग अट्ठकथा-२
6228 नेत्तिप्पकरण अट्ठकथा
6301 नेत्तिप्पकरण टीका
6302 नेत्तिविभाविनी
7101 धम्मसंगणी पाळी
7102 विभंग पाळी
7103 धातुकथा पाळी
7104 पुग्गलपंयत्ति पाळी
7105 कथावत्थु पाळी
7106 यमक पाळी-१
7107 यमक पाळी-२
7108 यमक पाळी-३
7109 पट्ठान पाळी-१
7110 पट्ठान पाळी-२
7111 पट्ठान पाळी-३
7112 पट्ठान पाळी-४
7113 पट्ठान पाळी-५
7201 धम्मसंगणि अट्ठकथा
7202 सम्मोहविनोदनी अट्ठकथा
7203 पंचपकरण अट्ठकथा
7301 धम्मसंगणी-मूलटीका
7302 विभंग-मूलटीका
7303 पंचपकरण-मूलटीका
7304 धम्मसंगणी-अनुटीका
7305 पंचपकरण-अनुटीका
7306 अभिधम्मावतारो-नामरूपपरिच्छेदो
7307 अभिधम्मत्थसंगहो
7308 अभिधम्मावतार-पुराणटीका
7309 अभिधम्ममातिकापाळी

မြန်မာ
ပါဠိတော်အဋ္ဌကထာဋီကာအခြား
1101 ပါရာဇိက ပါဠိ
1102 ပါစိတ္တိယ ပါဠိ
1103 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဝိနယ)
1104 စူဠဝဂ္ဂ ပါဠိ
1105 ပရိဝါရ ပါဠိ
1201 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၁
1202 ပါရာဇိကကဏ္ဍ အဋ္ဌကထာ-၂
1203 ပါစိတ္တိယ အဋ္ဌကထာ
1204 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဝိနယ)
1205 စူဠဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
1206 ပရိဝါရ အဋ္ဌကထာ
1301 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၁
1302 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၂
1303 သာရတ္ထဒီပနီ ဋီကာ-၃
1401 ဒွေမာတိကာပါဠိ
1402 ဝိနယသင်္ဂဟ အဋ္ဌကထာ
1403 ဝဇိရဗုဒ္ဓိ ဋီကာ
1404 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၁
1405 ဝိမတိဝိနောဒနီ ဋီကာ-၂
1406 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၁
1407 ဝိနယာလင်္ကာရ ဋီကာ-၂
1408 ကင်္ခာဝိတရဏီပုရာဏ ဋီကာ
1409 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ-ဥတ္တရဝိနိစ္ဆယ
1410 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၁
1411 ဝိနယဝိနိစ္ဆယ ဋီကာ-၂
1412 ပါစိတျာဒိယောဇနာပါဠိ
1413 ခုဒ္ဒသိက္ခာ-မူလသိက္ခာ

8401 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၁
8402 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-၂
8403 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၁
8404 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ-မဟာဋီကာ-၂
8405 ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂ နိဒါနကထာ

8406 ဒီဃနိကာယ (ပု-ဝိ)
8407 မဇ္ဈိမနိကာယ (ပု-ဝိ)
8408 သံယုတ္တနိကာယ (ပု-ဝိ)
8409 အင်္ဂုတ္တရနိကာယ (ပု-ဝိ)
8410 ဝိနယပိဋက (ပု-ဝိ)
8411 အဘိဓမ္မပိဋက (ပု-ဝိ)
8412 အဋ္ဌကထာ (ပု-ဝိ)
8413 နိရုတ္တိဒီပနီ
8414 ပရမတ္ထဒီပနီ သင်္ဂဟမဟာဋီကာပါဌ
8415 အနုဒီပနီပါဌ
8416 ပဋ္ဌာနုဒ္ဒေသ ဒီပနီပါဌ
8417 နမက္ကာရဋီကာ
8418 မဟာပဏာမပါဌ
8419 လက္ခဏာတော ဗုဒ္ဓထောမနာဂါထာ
8420 သုတဝန္ဒနာ
8421 ကမလာဉ္ဇလိ
8422 ဇိနာလင်္ကာရ
8423 ပဇ္ဇမဓု
8424 ဗုဒ္ဓဂုဏဂါထာဝလီ
8425 စူဠဂန္ထဝံသ
8427 သာသနဝံသ
8426 မဟာဝံသ
8429 မောဂ္ဂလ္လာနဗျာကရဏံ
8428 ကစ္စာယနဗျာကရဏံ
8430 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ပဒမာလာ)
8431 သဒ္ဒနီတိပ္ပကရဏံ (ဓါတုမာလာ)
8432 ပဒရူပသိဒ္ဓိ
8433 မောဂလ္လာနပဉ္စိကာ
8434 ပယောဂသိဒ္ဓိပါဌ
8435 ဝုတ္တောဒယပါဌ
8436 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာပါဌ
8437 အဘိဓါနပ္ပဒီပိကာဋီကာ
8438 သုဗောဓါလင်္ကာရပါဌ
8439 သုဗောဓါလင်္ကာရဋီကာ
8440 ဗာလာဝတာရ ဂဏ္ဌိပဒတ္ထဝိနိစ္ဆယသာရ
8446 ကဝိဒပ္ပဏနီတိ
8447 နီတိမဉ္ဇရီ
8445 ဓမ္မနီတိ
8444 မဟာရဟနီတိ
8441 လောကနီတိ
8442 သုတ္တန္တနီတိ
8443 သူရဿတိနီတိ
8450 စာဏကျနီတိ
8448 နရဒက္ခဒီပနီ
8449 စတုရာရက္ခဒီပနီ
8451 ရသဝါဟိနီ
8452 သီမဝိသောဓနီပါဌ
8453 ဝေဿန္တရဂီတိ
8454 မောဂ္ဂလ္လာန ဝုတ္တိဝိဝရဏပဉ္စိကာ
8455 ထူပဝံသ
8456 ဒါဌာဝံသ
8457 ဓါတုပါဌဝိလာသိနိယာ
8458 ဓါတုဝံသ
8459 ဟတ္ထဝနဂလ္လဝိဟာရဝံသ
8460 ဇိနစရိတယ
8461 ဇိနဝံသဒီပံ
8462 တေလကဋာဟဂါထာ
8463 မိလိဒဋီကာ
8464 ပဒမဉ္ဇရီ
8465 ပဒသာဓနံ
8466 သဒ္ဒဗိန္ဒုပကရဏံ
8467 ကစ္စာယနဓါတုမဉ္ဇုသာ
8468 သာမန္တကူဋဝဏ္ဏနာ
2101 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ
2102 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (ဒီဃ)
2103 ပါထိကဝဂ္ဂ ပါဠိ
2201 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
2202 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (ဒီဃ)
2203 ပါထိကဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
2301 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ
2302 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (ဒီဃ)
2303 ပါထိကဝဂ္ဂ ဋီကာ
2304 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၁
2305 သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ-အဘိနဝဋီကာ-၂
3101 မူလပဏ္ဏာသ ပါဠိ
3102 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ပါဠိ
3103 ဥပရိပဏ္ဏာသ ပါဠိ
3201 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၁
3202 မူလပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ-၂
3203 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ
3204 ဥပရိပဏ္ဏာသ အဋ္ဌကထာ
3301 မူလပဏ္ဏာသ ဋီကာ
3302 မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ ဋီကာ
3303 ဥပရိပဏ္ဏာသ ဋီကာ
4101 သဂါထာဝဂ္ဂ ပါဠိ
4102 နိဒါနဝဂ္ဂ ပါဠိ
4103 ခန္ဓဝဂ္ဂ ပါဠိ
4104 သဠာယတနဝဂ္ဂ ပါဠိ
4105 မဟာဝဂ္ဂ ပါဠိ (သံယုတ္တ)
4201 သဂါထာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4202 နိဒါနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4203 ခန္ဓဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4204 သဠာယတနဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ
4205 မဟာဝဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ (သံယုတ္တ)
4301 သဂါထာဝဂ္ဂ ဋီကာ
4302 နိဒါနဝဂ္ဂ ဋီကာ
4303 ခန္ဓဝဂ္ဂ ဋီကာ
4304 သဠာယတနဝဂ္ဂ ဋီကာ
4305 မဟာဝဂ္ဂ ဋီကာ (သံယုတ္တ)
5101 ဧကကနိပါတ ပါဠိ
5102 ဒုကနိပါတ ပါဠိ
5103 တိကနိပါတ ပါဠိ
5104 စတုက္ကနိပါတ ပါဠိ
5105 ပဉ္စကနိပါတ ပါဠိ
5106 ဆက္ကနိပါတ ပါဠိ
5107 သတ္တကနိပါတ ပါဠိ
5108 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ပါဠိ
5109 နဝကနိပါတ ပါဠိ
5110 ဒသကနိပါတ ပါဠိ
5111 ဧကာဒသကနိပါတ ပါဠိ
5201 ဧကကနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5202 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5203 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5204 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ အဋ္ဌကထာ
5301 ဧကကနိပါတ ဋီကာ
5302 ဒုက-တိက-စတုက္ကနိပါတ ဋီကာ
5303 ပဉ္စက-ဆက္က-သတ္တကနိပါတ ဋီကာ
5304 အဋ္ဌကာဒိနိပါတ ဋီကာ
6101 ခုဒ္ဒကပါဌ ပါဠိ
6102 ဓမ္မပဒ ပါဠိ
6103 ဥဒါန ပါဠိ
6104 ဣတိဝုတ္တက ပါဠိ
6105 သုတ္တနိပါတ ပါဠိ
6106 ဝိမာနဝတ္ထု ပါဠိ
6107 ပေတဝတ္ထု ပါဠိ
6108 ထေရဂါထာ ပါဠိ
6109 ထေရီဂါထာ ပါဠိ
6110 အပဒါန ပါဠိ-၁
6111 အပဒါန ပါဠိ-၂
6112 ဗုဒ္ဓဝံသ ပါဠိ
6113 စရိယာပိဋက ပါဠိ
6114 ဇာတက ပါဠိ-၁
6115 ဇာတက ပါဠိ-၂
6116 မဟာနိဒ္ဒေသ ပါဠိ
6117 စူဠနိဒ္ဒေသ ပါဠိ
6118 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ ပါဠိ
6119 နေတ္တိပ္ပကရဏ ပါဠိ
6120 မိလိန္ဒပဉှ ပါဠိ
6121 ပေဋကောပဒေသ ပါဠိ
6201 ခုဒ္ဒကပါဌ အဋ္ဌကထာ
6202 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၁
6203 ဓမ္မပဒ အဋ္ဌကထာ-၂
6204 ဥဒါန အဋ္ဌကထာ
6205 ဣတိဝုတ္တက အဋ္ဌကထာ
6206 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၁
6207 သုတ္တနိပါတ အဋ္ဌကထာ-၂
6208 ဝိမာနဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ
6209 ပေတဝတ္ထု အဋ္ဌကထာ
6210 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၁
6211 ထေရဂါထာ အဋ္ဌကထာ-၂
6212 ထေရီဂါထာ အဋ္ဌကထာ
6213 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၁
6214 အပဒါန အဋ္ဌကထာ-၂
6215 ဗုဒ္ဓဝံသ အဋ္ဌကထာ
6216 စရိယာပိဋက အဋ္ဌကထာ
6217 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၁
6218 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၂
6219 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၃
6220 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၄
6221 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၅
6222 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၆
6223 ဇာတက အဋ္ဌကထာ-၇
6224 မဟာနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ
6225 စူဠနိဒ္ဒေသ အဋ္ဌကထာ
6226 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၁
6227 ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂ အဋ္ဌကထာ-၂
6228 နေတ္တိပ္ပကရဏ အဋ္ဌကထာ
6301 နေတ္တိပ္ပကရဏ ဋီကာ
6302 နေတ္တိဝိဘာဝိနီ
7101 ဓမ္မသင်္ဂဏီ ပါဠိ
7102 ဝိဘင်္ဂ ပါဠိ
7103 ဓါတုကထာ ပါဠိ
7104 ပုဂ္ဂလပညတ္တိ ပါဠိ
7105 ကထာဝတ္ထု ပါဠိ
7106 ယမက ပါဠိ-၁
7107 ယမက ပါဠိ-၂
7108 ယမက ပါဠိ-၃
7109 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၁
7110 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၂
7111 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၃
7112 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၄
7113 ပဋ္ဌာန ပါဠိ-၅
7201 ဓမ္မသင်္ဂဏိ အဋ္ဌကထာ
7202 သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာ
7203 ပဉ္စပကရဏ အဋ္ဌကထာ
7301 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-မူလဋီကာ
7302 ဝိဘင်္ဂ-မူလဋီကာ
7303 ပဉ္စပကရဏ-မူလဋီကာ
7304 ဓမ္မသင်္ဂဏီ-အနုဋီကာ
7305 ပဉ္စပကရဏ-အနုဋီကာ
7306 အဘိဓမ္မာဝတာရော-နာမရူပပရိစ္ဆေဒေါ
7307 အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟော
7308 အဘိဓမ္မာဝတာရ-ပုရာဏဋီကာ
7309 အဘိဓမ္မမာတိကာပါဠိ

português
PáliAṭṭhakathāṬīkāOutro
1101 Ofensas Graves (Pārājika)
1102 Ofensas Leves (Pācittiya)
1103 Grande Seção do Vīnaya (Mahāvagga)
1104 Pequena Seção do Vīnaya (Cūḷavagga)
1105 Apêndice do Vīnaya (Parivāra)
1201 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 1
1202 Comentário das Ofensas Graves - Vol. 2
1203 Comentário das Ofensas Leves
1204 Comentário da Grande Seção do Vīnaya
1205 Comentário da Pequena Seção do Vīnaya
1206 Comentário do Apêndice do Vīnaya
1301 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 1
1302 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 2
1303 Subcomentário que Elucida o Sentido Essencial - Vol. 3
1401 Texto das Duas Matrizes
1402 Comentário do Compêndio do Vīnaya
1403 Subcomentário de Vajirabuddhi
1404 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 1
1405 Subcomentário que Dissipa Dúvidas - Vol. 2
1406 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 1
1407 Subcomentário do Ornamento do Vīnaya - Vol. 2
1408 Antigo Subcomentário que Supera Dúvidas
1409 Decisão sobre o Vīnaya e Decisão Superior
1410 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 1
1411 Subcomentário da Decisão sobre o Vīnaya - Vol. 2
1412 Texto da Aplicação das Regras
1413 Pequeno Treinamento e Treinamento Fundamental

8401 Caminho da Purificação - Vol. 1
8402 Caminho da Purificação - Vol. 2
8403 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 1
8404 Grande Subcomentário do Caminho da Purificação - Vol. 2
8405 História da Origem do Caminho da Purificação

8406 Coleção dos Longos Discursos (índice Pāli-Vietnamita)
8407 Coleção dos Discursos Médios (índice Pāli-Vietnamita)
8408 Coleção dos Discursos Agrupados (índice Pāli-Vietnamita)
8409 Coleção dos Discursos Numerados (índice Pāli-Vietnamita)
8410 Cesto da Disciplina (índice Pāli-Vietnamita)
8411 Cesto do Abhidhamma (índice Pāli-Vietnamita)
8412 Comentários (índice Pāli-Vietnamita)
8413 Elucidação da Etimologia
8414 Grande Subcomentário do Compêndio que Elucida o Sentido Supremo
8415 Texto do Subcomentário Elucidativo
8416 Texto Elucidativo sobre a Exposição das Condições
8417 Subcomentário da Saudação
8418 Grande Texto de Saudação
8419 Versos de Louvor a Buda pelos Sinais
8420 Saudação com Recitação
8421 Oferenda de Lótus
8422 Ornamento dos Vencedores
8423 Mel dos Versos
8424 Coleção de Versos sobre as Qualidades de Buda
8425 Pequena Crônica dos Livros
8427 Crônica do Ensinamento
8426 Grande Crônica
8429 Gramática de Moggallāna
8428 Gramática de Kaccāyana
8430 Tratado sobre a Gramática - Série de Palavras
8431 Tratado sobre a Gramática - Série de Raízes
8432 Realização das Formas das Palavras
8433 Comentário de Moggallāna
8434 Texto sobre a Realização da Aplicação
8435 Texto sobre a Origem dos Versos
8436 Texto do Dicionário Iluminado
8437 Subcomentário do Dicionário Iluminado
8438 Texto sobre o Ornamento da Boa Compreensão
8439 Subcomentário do Ornamento da Boa Compreensão
8440 Essência da Decisão sobre os Termos do Glossário de Bālāvatāra
8446 Ética do Poeta
8447 Coleção de Ética
8445 Ética do Dhamma
8444 Grande Ética Secreta
8441 Ética do Mundo
8442 Ética dos Suttas
8443 Ética do Herói
8450 Ética de Cāṇakya
8448 Elucidação sobre os Perigos para os Homens
8449 Elucidação sobre as Quatro Proteções
8451 O Fluxo do Sabor - Histórias Edificantes
8452 Texto sobre a Purificação dos Limites
8453 Canto de Vessantara
8454 Explicação do Comentário de Moggallāna
8455 Crônica das Estupas
8456 Crônica da Relíquia do Dente
8457 O Esplendor da Leitura dos Elementos
8458 Crônica das Relíquias
8459 Crônica do Mosteiro de Hatthavanagalla
8460 História do Vencedor
8461 Ilha da Linhagem dos Vencedores
8462 Versos da Panela de Óleo
8463 Subcomentário de Milinda
8464 Cacho de Flores de Palavras
8465 Realização das Palavras
8466 Tratado sobre os Pontos da Gramática
8467 Coleção de Raízes de Kaccāyana
8468 Descrição do Pico de Sāmantakūṭa
2101 Seção da Moralidade - Dīgha
2102 Grande Seção - Dīgha
2103 Seção de Pāthika - Dīgha
2201 Comentário da Seção da Moralidade - Dīgha
2202 Comentário da Grande Seção - Dīgha
2203 Comentário da Seção de Pāthika - Dīgha
2301 Subcomentário da Seção da Moralidade - Dīgha
2302 Subcomentário da Grande Seção - Dīgha
2303 Subcomentário da Seção de Pāthika - Dīgha
2304 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 1
2305 Novo Subcomentário da Seção da Moralidade - Vol. 2
3101 Cinquenta Discursos Fundamentais - Majjhima
3102 Cinquenta Discursos Médios - Majjhima
3103 Cinquenta Discursos Superiores - Majjhima
3201 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 1
3202 Comentário dos Cinquenta Fundamentais - Vol. 2
3203 Comentário dos Cinquenta Médios
3204 Comentário dos Cinquenta Superiores
3301 Subcomentário dos Cinquenta Fundamentais
3302 Subcomentário dos Cinquenta Médios
3303 Subcomentário dos Cinquenta Superiores
4101 Seção com Versos - Saṃyutta
4102 Seção das Causas - Saṃyutta
4103 Seção dos Agregados - Saṃyutta
4104 Seção das Seis Bases dos Sentidos - Saṃyutta
4105 Grande Seção - Saṃyutta
4201 Comentário da Seção com Versos - Saṃyutta
4202 Comentário da Seção das Causas - Saṃyutta
4203 Comentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta
4204 Comentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta
4205 Comentário da Grande Seção - Saṃyutta
4301 Subcomentário da Seção com Versos - Saṃyutta
4302 Subcomentário da Seção das Causas - Saṃyutta
4303 Subcomentário da Seção dos Agregados - Saṃyutta
4304 Subcomentário da Seção das Seis Bases - Saṃyutta
4305 Subcomentário da Grande Seção - Saṃyutta
5101 Grupos de Um - Aṅguttara
5102 Grupos de Dois - Aṅguttara
5103 Grupos de Três - Aṅguttara
5104 Grupos de Quatro - Aṅguttara
5105 Grupos de Cinco - Aṅguttara
5106 Grupos de Seis - Aṅguttara
5107 Grupos de Sete - Aṅguttara
5108 Grupos de Oito, etc. - Aṅguttara
5109 Grupos de Nove - Aṅguttara
5110 Grupos de Dez - Aṅguttara
5111 Grupos de Onze - Aṅguttara
5201 Comentário dos Grupos de Um - Aṅguttara
5202 Comentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro
5203 Comentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete
5204 Comentário dos Grupos de Oito, etc.
5301 Subcomentário dos Grupos de Um - Aṅguttara
5302 Subcomentário dos Grupos de Dois, Três e Quatro
5303 Subcomentário dos Grupos de Cinco, Seis e Sete
5304 Subcomentário dos Grupos de Oito, etc.
6101 Pequena Leitura (Khuddakapāṭha)
6102 Versos do Dhamma (Dhammapada)
6103 Exclamações Inspiradas (Udāna)
6104 Assim Foi Dito (Itivuttaka)
6105 Coleção de Discursos (Suttanipāta)
6106 Histórias das Mansões Celestiais
6107 Histórias dos Fantasmas
6108 Versos dos Monges Anciãos
6109 Versos das Monjas Anciãs
6110 Histórias Passadas - Vol. 1
6111 Histórias Passadas - Vol. 2
6112 História dos Budas (Buddhavaṃsa)
6113 Cesto das Condutas (Cariyāpiṭaka)
6114 Histórias de Nascimentos - Vol. 1
6115 Histórias de Nascimentos - Vol. 2
6116 Grande Exposição (Mahāniddesa)
6117 Pequena Exposição (Cūḷaniddesa)
6118 Caminho da Discriminação Analítica
6119 O Guia (Nettippakaraṇa)
6120 As Perguntas de Milinda
6121 Instrução do Cesto (Peṭakopadesa)
6201 Comentário da Pequena Leitura
6202 Comentário do Dhammapada - Vol. 1
6203 Comentário do Dhammapada - Vol. 2
6204 Comentário do Udāna
6205 Comentário do Itivuttaka
6206 Comentário do Suttanipāta - Vol. 1
6207 Comentário do Suttanipāta - Vol. 2
6208 Comentário das Histórias das Mansões
6209 Comentário das Histórias dos Fantasmas
6210 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 1
6211 Comentário dos Versos dos Monges - Vol. 2
6212 Comentário dos Versos das Monjas
6213 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 1
6214 Comentário das Histórias Passadas - Vol. 2
6215 Comentário da História dos Budas
6216 Comentário do Cesto das Condutas
6217 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 1
6218 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 2
6219 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 3
6220 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 4
6221 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 5
6222 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 6
6223 Comentário das Histórias de Nascimentos - Vol. 7
6224 Comentário da Grande Exposição
6225 Comentário da Pequena Exposição
6226 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 1
6227 Comentário do Caminho da Discriminação - Vol. 2
6228 Comentário do Guia
6301 Subcomentário do Guia
6302 Elucidação do Guia
7101 Enumeração dos Fenômenos (Dhammasaṅgaṇī)
7102 Análise (Vibhaṅga)
7103 Discurso sobre os Elementos (Dhātukathā)
7104 Designação das Pessoas (Puggalapaññatti)
7105 Pontos da Discussão (Kathāvatthu)
7106 O Livro dos Pares - Vol. 1
7107 O Livro dos Pares - Vol. 2
7108 O Livro dos Pares - Vol. 3
7109 Condições de Originação - Vol. 1
7110 Condições de Originação - Vol. 2
7111 Condições de Originação - Vol. 3
7112 Condições de Originação - Vol. 4
7113 Condições de Originação - Vol. 5
7201 Comentário da Enumeração dos Fenômenos
7202 Comentário que Dissipa a Confusão
7203 Comentário dos Cinco Tratados
7301 Subcomentário Principal da Enumeração dos Fenômenos
7302 Subcomentário Principal da Análise
7303 Subcomentário Principal dos Cinco Tratados
7304 Subcomentário Secundário da Enumeração dos Fenômenos
7305 Subcomentário Secundário dos Cinco Tratados
7306 Introdução ao Abhidhamma - Análise de Nome e Forma
7307 Compêndio do Abhidhamma
7308 Antigo Subcomentário da Introdução ao Abhidhamma
7309 Matriz do Abhidhamma

русский
Палийский канонКомментарииСубкомментарииДругое
1101 Параджика-пали
1102 Пачиттия-пали
1103 Махавагга-пали (Виная)
1104 Чулавагга-пали
1105 Паривара-пали
1201 Параджиканда-аттхакатха-1
1202 Параджиканда-аттхакатха-2
1203 Пачиттия-аттхакатха
1204 Махавагга-аттхакатха (Виная)
1205 Чулавагга-аттхакатха
1206 Паривара-аттхакатха
1301 Сараттхадипани-тика-1
1302 Сараттхадипани-тика-2
1303 Сараттхадипани-тика-3
1401 Двематика-пали
1402 Винаясангаха-аттхакатха
1403 Ваджирабуддхи-тика
1404 Вимативинодани-тика-1
1405 Вимативинодани-тика-2
1406 Винаяланкара-тика-1
1407 Винаяланкара-тика-2
1408 Канкхавитаранипурана-тика
1409 Винаявиниччая-уттаравиниччая
1410 Винаявиниччая-тика-1
1411 Винаявиниччая-тика-2
1412 Пачиттиядийоджана-пали
1413 Кхуддасиккха-муласиккха

8401 Висуддхимагга-1
8402 Висуддхимагга-2
8403 Висуддхимагга-махатика-1
8404 Висуддхимагга-махатика-2
8405 Висуддхимагга-ниданакатха

8406 Дигханикая (пу-ви)
8407 Мадджхиманикая (пу-ви)
8408 Самъюттаникая (пу-ви)
8409 Ангуттараникая (пу-ви)
8410 Винаяпитака (пу-ви)
8411 Абхидхаммапитака (пу-ви)
8412 Аттхакатха (пу-ви)
8413 Нируттидипани
8414 Параматтхадипани Сангахамахатикапатха
8415 Анудипанипатха
8416 Паттхануддеса дипанипатха
8417 Намаккаратика
8418 Махапанамапатха
8419 Лаккханато буддхатхоманагатха
8420 Сутавандана
8421 Камаланджали
8422 Джиналанкара
8423 Паджамадху
8424 Буддхагунагатхавали
8425 Чулагантхавамса
8427 Сасанавамса
8426 Махавамса
8429 Моггалланабьякарана
8428 Каччаянабьякарана
8430 Садданитиппакарана (падамала)
8431 Садданитиппакарана (дхатумала)
8432 Падарупасиддхи
8433 Могалланапанчика
8434 Пайогасиддхипатха
8435 Вуттодаяпатха
8436 Абхидханаппадипикапатха
8437 Абхидханаппадипикатика
8438 Субодхаланкарапатха
8439 Субодхаланкаратика
8440 Балаватара гантхипадаттхавиниччаясара
8446 Кавидаппананити
8447 Нитиманджари
8445 Дхамманити
8444 Махараханити
8441 Локанити
8442 Суттантанити
8443 Сурассатинити
8450 Чанакьянити
8448 Нарадаккхадипани
8449 Чатурараккхадипани
8451 Расавахини
8452 Симависодханипатха
8453 Вессантарагити
8454 Моггаллана вуттививаранапанчика
8455 Тхупавамса
8456 Датхавамса
8457 Дхатупатхавиласиния
8458 Дхатувамса
8459 Хаттхаванагаллавихаравамса
8460 Джиначаритая
8461 Джинавамсадипа
8462 Телакатахагатха
8463 Милидатика
8464 Падаманджари
8465 Падасадхана
8466 Саддабиндупакарана
8467 Каччаянадхатуманджуса
8468 Самантакутаваннана
2101 Силаккхандхавагга-пали
2102 Махавагга-пали (Дигха)
2103 Патхикавагга-пали
2201 Силаккхандхавагга-аттхакатха
2202 Махавагга-аттхакатха (Дигха)
2203 Патхикавагга-аттхакатха
2301 Силаккхандхавагга-тика
2302 Махавагга-тика (Дигха)
2303 Патхикавагга-тика
2304 Силаккхандхавагга-абхинаватика-1
2305 Силаккхандхавагга-абхинаватика-2
3101 Мулапаннаса-пали
3102 Мадджхимапаннаса-пали
3103 Упарипаннаса-пали
3201 Мулапаннаса-аттхакатха-1
3202 Мулапаннаса-аттхакатха-2
3203 Мадджхимапаннаса-аттхакатха
3204 Упарипаннаса-аттхакатха
3301 Мулапаннаса-тика
3302 Мадджхимапаннаса-тика
3303 Упарипаннаса-тика
4101 Сагатхавагга-пали
4102 Ниданавагга-пали
4103 Кхандхавагга-пали
4104 Салаятанавагга-пали
4105 Махавагга-пали (Самъютта)
4201 Сагатхавагга-аттхакатха
4202 Ниданавагга-аттхакатха
4203 Кхандхавагга-аттхакатха
4204 Салаятанавагга-аттхакатха
4205 Махавагга-аттхакатха (Самъютта)
4301 Сагатхавагга-тика
4302 Ниданавагга-тика
4303 Кхандхавагга-тика
4304 Салаятанавагга-тика
4305 Махавагга-тика (Самъютта)
5101 Экаканипата-пали
5102 Дуканипата-пали
5103 Тиканипата-пали
5104 Чатукканипата-пали
5105 Панчаканипата-пали
5106 Чхакканипата-пали
5107 Саттаканипата-пали
5108 Аттхакадинипата-пали
5109 Наваканипата-пали
5110 Дасаканипата-пали
5111 Экадасаканипата-пали
5201 Экаканипата-аттхакатха
5202 Дука-тика-чатукканипата-аттхакатха
5203 Панчака-чхакка-саттаканипата-аттхакатха
5204 Аттхакадинипата-аттхакатха
5301 Экаканипата-тика
5302 Дука-тика-чатукканипата-тика
5303 Панчака-чхакка-саттаканипата-тика
5304 Аттхакадинипата-тика
6101 Кхуддакапатха-пали
6102 Дхаммапада-пали
6103 Удана-пали
6104 Итивуттака-пали
6105 Суттанипата-пали
6106 Виманаваттху-пали
6107 Петаваттху-пали
6108 Тхерагатха-пали
6109 Тхеригатха-пали
6110 Ападана-пали-1
6111 Ападана-пали-2
6112 Буддхавамса-пали
6113 Чарияпитака-пали
6114 Джатака-пали-1
6115 Джатака-пали-2
6116 Маханиддеса-пали
6117 Чуланиддеса-пали
6118 Патисамбхидамагга-пали
6119 Неттиппакарана-пали
6120 Милиндапаньха-пали
6121 Петакопадеса-пали
6201 Кхуддакапатха-аттхакатха
6202 Дхаммапада-аттхакатха-1
6203 Дхаммапада-аттхакатха-2
6204 Удана-аттхакатха
6205 Итивуттака-аттхакатха
6206 Суттанипата-аттхакатха-1
6207 Суттанипата-аттхакатха-2
6208 Виманаваттху-аттхакатха
6209 Петаваттху-аттхакатха
6210 Тхерагатха-аттхакатха-1
6211 Тхерагатха-аттхакатха-2
6212 Тхеригатха-аттхакатха
6213 Ападана-аттхакатха-1
6214 Ападана-аттхакатха-2
6215 Буддхавамса-аттхакатха
6216 Чарияпитака-аттхакатха
6217 Джатака-аттхакатха-1
6218 Джатака-аттхакатха-2
6219 Джатака-аттхакатха-3
6220 Джатака-аттхакатха-4
6221 Джатака-аттхакатха-5
6222 Джатака-аттхакатха-6
6223 Джатака-аттхакатха-7
6224 Маханиддеса-аттхакатха
6225 Чуланиддеса-аттхакатха
6226 Патисамбхидамагга-аттхакатха-1
6227 Патисамбхидамагга-аттхакатха-2
6228 Неттиппакарана-аттхакатха
6301 Неттиппакарана-тика
6302 Неттивибхавини
7101 Дхаммасангани-пали
7102 Вибханга-пали
7103 Дхатукатха-пали
7104 Пуггалапаннятти-пали
7105 Катхаваттху-пали
7106 Ямака-пали-1
7107 Ямака-пали-2
7108 Ямака-пали-3
7109 Паттхана-пали-1
7110 Паттхана-пали-2
7111 Паттхана-пали-3
7112 Паттхана-пали-4
7113 Паттхана-пали-5
7201 Дхаммасангани-аттхакатха
7202 Саммохивинодани-аттхакатха
7203 Панчапакарана-аттхакатха
7301 Дхаммасангани-мулатика
7302 Вибханга-мулатика
7303 Панчапакарана-мулатика
7304 Дхаммасангани-анутика
7305 Панчапакарана-анутика
7306 Абхидхаммаватаро-намарупапариччхедо
7307 Абхидхамматтхасангахо
7308 Абхидхаммаватара-пуранатика
7309 Абхидхаммаматика-пали

සිංහල
පාලි කැනනයවිවරණඅටුවාවෙනත්
1101 පාරාජික පාළි
1102 පාචිත්තිය පාළි
1103 මහාවග්ග පාළි (විනය)
1104 චූළවග්ග පාළි
1105 පරිවාර පාළි
1201 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-1
1202 පාරාජිකකණ්ඩ අට්ඨකථා-2
1203 පාචිත්තිය අට්ඨකථා
1204 මහාවග්ග අට්ඨකථා (විනය)
1205 චූළවග්ග අට්ඨකථා
1206 පරිවාර අට්ඨකථා
1301 සාරත්ථදීපනී ටීකා-1
1302 සාරත්ථදීපනී ටීකා-2
1303 සාරත්ථදීපනී ටීකා-3
1401 ද්වෙමාතිකාපාළි
1402 විනයසංගහ අට්ඨකථා
1403 වජිරබුද්ධි ටීකා
1404 විමතිවිනෝදනී ටීකා-1
1405 විමතිවිනෝදනී ටීකා-2
1406 විනයාලංකාර ටීකා-1
1407 විනයාලංකාර ටීකා-2
1408 කඞ්ඛාවිතරණීපුරාණ ටීකා
1409 විනයවිනිච්ඡය-උත්තරවිනිච්ඡය
1410 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-1
1411 විනයවිනිච්ඡය ටීකා-2
1412 පාචිත්යාදියෝජනාපාළි
1413 ඛුද්දසික්ඛා-මූලසික්ඛා

8401 විසුද්ධිමග්ග-1
8402 විසුද්ධිමග්ග-2
8403 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-1
8404 විසුද්ධිමග්ග-මහාටීකා-2
8405 විසුද්ධිමග්ග නිදානකථා

8406 දීඝනිකාය (පු-වි)
8407 මජ්ඣිමනිකාය (පු-වි)
8408 සංයුත්තනිකාය (පු-වි)
8409 අඞ්ගුත්තරනිකාය (පු-වි)
8410 විනයපිටක (පු-වි)
8411 අභිධම්මපිටක (පු-වි)
8412 අට්ඨකථා (පු-වි)
8413 නිරුත්තිදීපනී
8414 පරමත්ථදීපනී සඞ්ගහමහාටීකාපාඨ
8415 අනුදීපනීපාඨ
8416 පට්ඨානුද්දේස දීපනීපාඨ
8417 නමක්කාරටීකා
8418 මහාපණාමපාඨ
8419 ලක්ඛණාතෝ බුද්ධථෝමනාගාථා
8420 සුතවන්දනා
8421 කමලාඤ්ජලි
8422 ජිනාලඞ්කාර
8423 පජ්ජමධු
8424 බුද්ධගුණගාථාවලී
8425 චූළගන්ථවංස
8427 සාසනවංස
8426 මහාවංස
8429 මොග්ගල්ලානබ්යාකරණං
8428 කච්චායනබ්යාකරණං
8430 සද්දනීතිප්පකරණං (පදමාලා)
8431 සද්දනීතිප්පකරණං (ධාතුමාලා)
8432 පදරූපසිද්ධි
8433 මොග්ගල්ලානපඤ්චිකා
8434 පයෝගසිද්ධිපාඨ
8435 වුත්තෝදයපාඨ
8436 අභිධානප්පදීපිකාපාඨ
8437 අභිධානප්පදීපිකාටීකා
8438 සුබෝධාලඞ්කාරපාඨ
8439 සුබෝධාලඞ්කාරටීකා
8440 බාලාවතාර ගණ්ඨිපදත්ථවිනිච්ඡයසාර
8446 කවිදප්පණනීති
8447 නීතිමඤ්ජරී
8445 ධම්මනීති
8444 මහාරහනීති
8441 ලෝකනීති
8442 සුත්තන්තනීති
8443 සූරස්සතිනීති
8450 චාණක්යනීති
8448 නරදක්ඛදීපනී
8449 චතුරාරක්ඛදීපනී
8451 රසවාහිනී
8452 සීමවිසෝධනීපාඨ
8453 වෙස්සන්තරගීති
8454 මොග්ගල්ලාන වුත්තිවිවරණපඤ්චිකා
8455 ථූපවංස
8456 දාඨාවංස
8457 ධාතුපාඨවිලාසිනියා
8458 ධාතුවංස
8459 හත්ථවනගල්ලවිහාරවංස
8460 ජිනචරිතය
8461 ජිනවංසදීපං
8462 තේලකටාහගාථා
8463 මිලිදටීකා
8464 පදමඤ්ජරී
8465 පදසාධනං
8466 සද්දබින්දුපකරණං
8467 කච්චායනධාතුමඤ්ජුසා
8468 සාමන්තකූටවණ්ණනා
2101 සීලක්ඛන්ධවග්ග පාළි
2102 මහාවග්ග පාළි (දීඝ)
2103 පාථිකවග්ග පාළි
2201 සීලක්ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා
2202 මහාවග්ග අට්ඨකථා (දීඝ)
2203 පාථිකවග්ග අට්ඨකථා
2301 සීලක්ඛන්ධවග්ග ටීකා
2302 මහාවග්ග ටීකා (දීඝ)
2303 පාථිකවග්ග ටීකා
2304 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-1
2305 සීලක්ඛන්ධවග්ග-අභිනවටීකා-2
3101 මූලපණ්ණාස පාළි
3102 මජ්ඣිමපණ්ණාස පාළි
3103 උපරිපණ්ණාස පාළි
3201 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-1
3202 මූලපණ්ණාස අට්ඨකථා-2
3203 මජ්ඣිමපණ්ණාස අට්ඨකථා
3204 උපරිපණ්ණාස අට්ඨකථා
3301 මූලපණ්ණාස ටීකා
3302 මජ්ඣිමපණ්ණාස ටීකා
3303 උපරිපණ්ණාස ටීකා
4101 සගාථාවග්ග පාළි
4102 නිදානවග්ග පාළි
4103 ඛන්ධවග්ග පාළි
4104 සළායතනවග්ග පාළි
4105 මහාවග්ග පාළි (සංයුත්ත)
4201 සගාථාවග්ග අට්ඨකථා
4202 නිදානවග්ග අට්ඨකථා
4203 ඛන්ධවග්ග අට්ඨකථා
4204 සළායතනවග්ග අට්ඨකථා
4205 මහාවග්ග අට්ඨකථා (සංයුත්ත)
4301 සගාථාවග්ග ටීකා
4302 නිදානවග්ග ටීකා
4303 ඛන්ධවග්ග ටීකා
4304 සළායතනවග්ග ටීකා
4305 මහාවග්ග ටීකා (සංයුත්ත)
5101 එකකනිපාත පාළි
5102 දුකනිපාත පාළි
5103 තිකනිපාත පාළි
5104 චතුක්කනිපාත පාළි
5105 පඤ්චකනිපාත පාළි
5106 ඡක්කනිපාත පාළි
5107 සත්තකනිපාත පාළි
5108 අට්ඨකාදිනිපාත පාළි
5109 නවකනිපාත පාළි
5110 දසකනිපාත පාළි
5111 එකාදසකනිපාත පාළි
5201 එකකනිපාත අට්ඨකථා
5202 දුක-තික-චතුක්කනිපාත අට්ඨකථා
5203 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත අට්ඨකථා
5204 අට්ඨකාදිනිපාත අට්ඨකථා
5301 එකකනිපාත ටීකා
5302 දුක-තික-චතුක්කනිපාත ටීකා
5303 පඤ්චක-ඡක්ක-සත්තකනිපාත ටීකා
5304 අට්ඨකාදිනිපාත ටීකා
6101 ඛුද්දකපාඨ පාළි
6102 ධම්මපද පාළි
6103 උදාන පාළි
6104 ඉතිවුත්තක පාළි
6105 සුත්තනිපාත පාළි
6106 විමානවත්ථු පාළි
6107 පේතවත්ථු පාළි
6108 ථේරගාථා පාළි
6109 ථේරීගාථා පාළි
6110 අපදාන පාළි-1
6111 අපදාන පාළි-2
6112 බුද්ධවංස පාළි
6113 චරියාපිටක පාළි
6114 ජාතක පාළි-1
6115 ජාතක පාළි-2
6116 මහානිද්දේස පාළි
6117 චූළනිද්දේස පාළි
6118 පටිසම්භිදාමග්ග පාළි
6119 නෙත්තිප්පකරණ පාළි
6120 මිලින්දපඤ්හ පාළි
6121 පේටකෝපදේස පාළි
6201 ඛුද්දකපාඨ අට්ඨකථා
6202 ධම්මපද අට්ඨකථා-1
6203 ධම්මපද අට්ඨකථා-2
6204 උදාන අට්ඨකථා
6205 ඉතිවුත්තක අට්ඨකථා
6206 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-1
6207 සුත්තනිපාත අට්ඨකථා-2
6208 විමානවත්ථු අට්ඨකථා
6209 පේතවත්ථු අට්ඨකථා
6210 ථේරගාථා අට්ඨකථා-1
6211 ථේරගාථා අට්ඨකථා-2
6212 ථේරීගාථා අට්ඨකථා
6213 අපදාන අට්ඨකථා-1
6214 අපදාන අට්ඨකථා-2
6215 බුද්ධවංස අට්ඨකථා
6216 චරියාපිටක අට්ඨකථා
6217 ජාතක අට්ඨකථා-1
6218 ජාතක අට්ඨකථා-2
6219 ජාතක අට්ඨකථා-3
6220 ජාතක අට්ඨකථා-4
6221 ජාතක අට්ඨකථා-5
6222 ජාතක අට්ඨකථා-6
6223 ජාතක අට්ඨකථා-7
6224 මහානිද්දේස අට්ඨකථා
6225 චූළනිද්දේස අට්ඨකථා
6226 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-1
6227 පටිසම්භිදාමග්ග අට්ඨකථා-2
6228 නෙත්තිප්පකරණ අට්ඨකථා
6301 නෙත්තිප්පකරණ ටීකා
6302 නෙත්තිවිභාවිනී
7101 ධම්මසංගණී පාළි
7102 විභඞ්ග පාළි
7103 ධාතුකථා පාළි
7104 පුග්ගලපඤ්ඤත්ති පාළි
7105 කථාවත්ථු පාළි
7106 යමක පාළි-1
7107 යමක පාළි-2
7108 යමක පාළි-3
7109 පට්ඨාන පාළි-1
7110 පට්ඨාන පාළි-2
7111 පට්ඨාන පාළි-3
7112 පට්ඨාන පාළි-4
7113 පට්ඨාන පාළි-5
7201 ධම්මසංගණි අට්ඨකථා
7202 සම්මෝහවිනෝදනී අට්ඨකථා
7203 පඤ්චපකරණ අට්ඨකථා
7301 ධම්මසංගණී-මූලටීකා
7302 විභඞ්ග-මූලටීකා
7303 පඤ්චපකරණ-මූලටීකා
7304 ධම්මසංගණී-අනුටීකා
7305 පඤ්චපකරණ-අනුටීකා
7306 අභිධම්මාවතාරෝ-නාමරූපපරිච්ඡේදෝ
7307 අභිධම්මත්ථසංගහෝ
7308 අභිධම්මාවතාර-පුරාණටීකා
7309 අභිධම්මමාතිකාපාළි

Español
El Canon PaliLos ComentariosLos SubcomentariosOtros
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Vinaya)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-1
1202 Pārājikakaṇḍa Aṭṭhakathā-2
1203 Pācittiya Aṭṭhakathā
1204 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Vinaya)
1205 Cūḷavagga Aṭṭhakathā
1206 Parivāra Aṭṭhakathā
1301 Sāratthadīpanī Ṭīkā-1
1302 Sāratthadīpanī Ṭīkā-2
1303 Sāratthadīpanī Ṭīkā-3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Vinayasaṅgaha Aṭṭhakathā
1403 Vajirabuddhi Ṭīkā
1404 Vimativinodanī Ṭīkā-1
1405 Vimativinodanī Ṭīkā-2
1406 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-1
1407 Vinayālaṅkāra Ṭīkā-2
1408 Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa Ṭīkā
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Vinayavinicchaya Ṭīkā-1
1411 Vinayavinicchaya Ṭīkā-2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Visuddhimagga-1
8402 Visuddhimagga-2
8403 Visuddhimagga-mahāṭīkā-1
8404 Visuddhimagga-mahāṭīkā-2
8405 Visuddhimagga nidānakathā

8406 Dīghanikāya (pu-vi)
8407 Majjhimanikāya (pu-vi)
8408 Saṃyuttanikāya (pu-vi)
8409 Aṅguttaranikāya (pu-vi)
8410 Vinayapiṭaka (pu-vi)
8411 Abhidhammapiṭaka (pu-vi)
8412 Aṭṭhakathā (pu-vi)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Namakkāraṭīkā
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Abhidhānappadīpikāṭīkā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Subodhālaṅkāraṭīkā
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8445 Dhammanīti
8444 Mahārahanīti
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8450 Cāṇakyanīti
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Milidaṭīkā
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Dīgha)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Sīlakkhandhavagga Aṭṭhakathā
2202 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Dīgha)
2203 Pāthikavagga Aṭṭhakathā
2301 Sīlakkhandhavagga Ṭīkā
2302 Mahāvagga Ṭīkā (Dīgha)
2303 Pāthikavagga Ṭīkā
2304 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-1
2305 Sīlakkhandhavagga-abhinavaṭīkā-2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-1
3202 Mūlapaṇṇāsa Aṭṭhakathā-2
3203 Majjhimapaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3204 Uparipaṇṇāsa Aṭṭhakathā
3301 Mūlapaṇṇāsa Ṭīkā
3302 Majjhimapaṇṇāsa Ṭīkā
3303 Uparipaṇṇāsa Ṭīkā
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Saṃyutta)
4201 Sagāthāvagga Aṭṭhakathā
4202 Nidānavagga Aṭṭhakathā
4203 Khandhavagga Aṭṭhakathā
4204 Saḷāyatanavagga Aṭṭhakathā
4205 Mahāvagga Aṭṭhakathā (Saṃyutta)
4301 Sagāthāvagga Ṭīkā
4302 Nidānavagga Ṭīkā
4303 Khandhavagga Ṭīkā
4304 Saḷāyatanavagga Ṭīkā
4305 Mahāvagga Ṭīkā (Saṃyutta)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Ekakanipāta Aṭṭhakathā
5202 Duka-tika-catukkanipāta Aṭṭhakathā
5203 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Aṭṭhakathā
5204 Aṭṭhakādinipāta Aṭṭhakathā
5301 Ekakanipāta Ṭīkā
5302 Duka-tika-catukkanipāta Ṭīkā
5303 Pañcaka-chakka-sattakanipāta Ṭīkā
5304 Aṭṭhakādinipāta Ṭīkā
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi-1
6111 Apadāna Pāḷi-2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi-1
6115 Jātaka Pāḷi-2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Khuddakapāṭha Aṭṭhakathā
6202 Dhammapada Aṭṭhakathā-1
6203 Dhammapada Aṭṭhakathā-2
6204 Udāna Aṭṭhakathā
6205 Itivuttaka Aṭṭhakathā
6206 Suttanipāta Aṭṭhakathā-1
6207 Suttanipāta Aṭṭhakathā-2
6208 Vimānavatthu Aṭṭhakathā
6209 Petavatthu Aṭṭhakathā
6210 Theragāthā Aṭṭhakathā-1
6211 Theragāthā Aṭṭhakathā-2
6212 Therīgāthā Aṭṭhakathā
6213 Apadāna Aṭṭhakathā-1
6214 Apadāna Aṭṭhakathā-2
6215 Buddhavaṃsa Aṭṭhakathā
6216 Cariyāpiṭaka Aṭṭhakathā
6217 Jātaka Aṭṭhakathā-1
6218 Jātaka Aṭṭhakathā-2
6219 Jātaka Aṭṭhakathā-3
6220 Jātaka Aṭṭhakathā-4
6221 Jātaka Aṭṭhakathā-5
6222 Jātaka Aṭṭhakathā-6
6223 Jātaka Aṭṭhakathā-7
6224 Mahāniddesa Aṭṭhakathā
6225 Cūḷaniddesa Aṭṭhakathā
6226 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-1
6227 Paṭisambhidāmagga Aṭṭhakathā-2
6228 Nettippakaraṇa Aṭṭhakathā
6301 Nettippakaraṇa Ṭīkā
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi-1
7107 Yamaka Pāḷi-2
7108 Yamaka Pāḷi-3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi-1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi-2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi-3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi-4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi-5
7201 Dhammasaṅgaṇi Aṭṭhakathā
7202 Sammohavinodanī Aṭṭhakathā
7203 Pañcapakaraṇa Aṭṭhakathā
7301 Dhammasaṅgaṇī-mūlaṭīkā
7302 Vibhaṅga-mūlaṭīkā
7303 Pañcapakaraṇa-mūlaṭīkā
7304 Dhammasaṅgaṇī-anuṭīkā
7305 Pañcapakaraṇa-anuṭīkā
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Abhidhammāvatāra-purāṇaṭīkā
7309 Abhidhammamātikāpāḷi

แบบไทย
บาลีแคนข้อคิดเห็นคำอธิบายย่อยอื่น
1101 ปาราชิกปาฬิ
1102 ปาจิตติยปาฬิ
1103 มหาวคฺคปาฬิ (วินัย)
1104 จูฬวคฺคปาฬิ
1105 ปริวารปาฬิ
1201 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๑
1202 ปาราชิกกณฺฑอฏฺฐกถา-๒
1203 ปาจิตฺติยอฏฺฐกถา
1204 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (วินัย)
1205 จูฬวคฺคอฏฺฐกถา
1206 ปริวารอฏฺฐกถา
1301 สารตฺถทีปนีฏีกา-๑
1302 สารตฺถทีปนีฏีกา-๒
1303 สารตฺถทีปนีฏีกา-๓
1401 ทเวมาติกาปาฬิ
1402 วินยสํคหอฏฺฐกถา
1403 วชิรพุทฺธิฏีกา
1404 วิมติวิโนทนีฏีกา-๑
1405 วิมติวิโนทนีฏีกา-๒
1406 วินยาลงฺการฏีกา-๑
1407 วินยาลงฺการฏีกา-๒
1408 กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา
1409 วินยวินิจฉย-อุตฺตรวินิจฉย
1410 วินยวินิจฉยฏีกา-๑
1411 วินยวินิจฉยฏีกา-๒
1412 ปาจิตฺยาทิโยชนาปาฬิ
1413 ขุทฺทสิกฺขา-มูลสิกฺขา

8401 วิสุทฺธิมคฺค-๑
8402 วิสุทฺธิมคฺค-๒
8403 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๑
8404 วิสุทฺธิมคฺค-มหาฏีกา-๒
8405 วิสุทฺธิมคฺค-นิทานกถา

8406 ทีฆนิกาย (ปุ-วิ)
8407 มชฺฌิมนิกาย (ปุ-วิ)
8408 สํยุตฺตนิกาย (ปุ-วิ)
8409 องฺคุตฺตรนิกาย (ปุ-วิ)
8410 วินยปิฎก (ปุ-วิ)
8411 อภิธมฺมปิฎก (ปุ-วิ)
8412 อฏฺฐกถา (ปุ-วิ)
8413 นิรุตฺติทีปนี
8414 ปรมตฺถทีปนี สงฺคหมหาฏีกาปาฐ
8415 อนุทีปนีปาฐ
8416 ปฎฺฐานุทฺเทสทีปนีปาฐ
8417 นมกฺการฏีกา
8418 มหาปณามปาฐ
8419 ลกฺขณาโต พุทฺธโถมนาคาถา
8420 สุตวทน
8421 กมลาญฺชลิ
8422 ชินาลงฺการ
8423 ปชฺชมธุ
8424 พุทฺธคุณคาถาวลี
8425 จูฬคนฺถวํส
8427 สาสนวํส
8426 มหาวํส
8429 โมคฺคลฺลานพฺยากรณํ
8428 กจฺจายนพฺยากรณํ
8430 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ปทมาลา)
8431 สทฺทานีติปฺปกรณํ (ธาตุมาลา)
8432 ปทรูปสิทฺธิ
8433 โมคคฺลานปญฺจิกา
8434 ปโยคสิทฺธิปาฐ
8435 วุตฺโตทยปาฐ
8436 อภิธานปฺปทีปิกาปาฐ
8437 อภิธานปฺปทีปิกาฏีกา
8438 สุโพธาลงฺการปาฐ
8439 สุโพธาลงฺการฏีกา
8440 พาลาวตาร คณฺฐิปทตฺถวินิจฺฉยสาร
8446 กวิทปฺปณนีติ
8447 นีติมญฺชรี
8445 ธมฺมนีติ
8444 มหารหนีติ
8441 โลกนีติ
8442 สุตฺตนฺตนีติ
8443 สูรสฺสตินีติ
8450 จาณกฺยนีติ
8448 นรทกฺขทีปนี
8449 จตุราวรกฺขทีปนี
8451 รสวาหินี
8452 สีมวิโสธนีปาฐ
8453 เวสฺสนฺตรคีติ
8454 โมคฺคลฺลาน วุตฺติวิวรณปญฺจิกา
8455 ถูปวํส
8456 ทาฐาวํส
8457 ธาตุปาฐวิลาสินิยา
8458 ธาตุวํส
8459 หตฺถวนคัลลวิหารวํส
8460 ชนจริตย
8461 ชนวํสทีปํ
8462 เตลกฏาหคาถา
8463 มิลิทฏีกา
8464 ปทมญฺชรี
8465 ปทสาธนํ
8466 สทฺทพินฺทุปกรณํ
8467 กจฺจายนธาตุมญฺชุสา
8468 สามนฺตกูฏวณฺณนา
2101 สีลกฺขนฺธวคฺคปาฬิ
2102 มหาวคฺคปาฬิ (ทีฆ)
2103 ปาถิกวคฺคปาฬิ
2201 สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา
2202 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (ทีฆ)
2203 ปาถิกวคฺคอฏฺฐกถา
2301 สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา
2302 มหาวคฺคฏีกา (ทีฆ)
2303 ปาถิกวคฺคฏีกา
2304 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๑
2305 สีลกฺขนฺธวคฺค-อภินวฏีกา-๒
3101 มูลปณฺณาสปาฬิ
3102 มชฺฌิมปณฺณาสปาฬิ
3103 อุปริปณฺณาสปาฬิ
3201 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๑
3202 มูลปณฺณาสอฏฺฐกถา-๒
3203 มชฺฌิมปณฺณาสอฏฺฐกถา
3204 อุปริปณฺณาสอฏฺฐกถา
3301 มูลปณฺณาสฏีกา
3302 มชฺฌิมปณฺณาสฏีกา
3303 อุปริปณฺณาสฏีกา
4101 สคาถาวคฺคปาฬิ
4102 นิทานวคฺคปาฬิ
4103 ขนฺธวคฺคปาฬิ
4104 สฬายตนวคฺคปาฬิ
4105 มหาวคฺคปาฬิ (สํยุตฺต)
4201 สคาถาวคฺคอฏฺฐกถา
4202 นิทานวคฺคอฏฺฐกถา
4203 ขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา
4204 สฬายตนวคฺคอฏฺฐกถา
4205 มหาวคฺคอฏฺฐกถา (สํยุตฺต)
4301 สคาถาวคฺคฏีกา
4302 นิทานวคฺคฏีกา
4303 ขนฺธวคฺคฏีกา
4304 สฬายตนวคฺคฏีกา
4305 มหาวคฺคฏีกา (สํยุตฺต)
5101 เอกกนิปาตปาฬิ
5102 ทุกนิปาตปาฬิ
5103 ติกนิปาตปาฬิ
5104 จตุกฺกนิปาตปาฬิ
5105 ปญฺจกนิปาตปาฬิ
5106 ฉกฺกนิปาตปาฬิ
5107 สตฺตกนิปาตปาฬิ
5108 อฏฺฐกาทินิปาตปาฬิ
5109 นวกนิปาตปาฬิ
5110 ทสกนิปาตปาฬิ
5111 เอกาทสกนิปาตปาฬิ
5201 เอกกนิปาตอฏฺฐกถา
5202 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตอฏฺฐกถา
5203 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตอฏฺฐกถา
5204 อฏฺฐกาทินิปาตอฏฺฐกถา
5301 เอกกนิปาตฏีกา
5302 ทุก-ติก-จตุกฺกนิปาตฏีกา
5303 ปญฺจก-ฉกฺก-สตฺตกนิปาตฏีกา
5304 อฏฺฐกาทินิปาตฏีกา
6101 ขุทฺทกปาฐปาฬิ
6102 ธมฺมปทปาฬิ
6103 อุทานปาฬิ
6104 อิติวุตฺตกปาฬิ
6105 สุตฺตนิบาตปาฬิ
6106 วิมานวตฺถุปาฬิ
6107 เปตวตฺถุปาฬิ
6108 เถรคาถาปาฬิ
6109 เถรีคาถาปาฬิ
6110 อปทานปาฬิ-๑
6111 อปทานปาฬิ-๒
6112 พุทธวงฺสปาฬิ
6113 จริยาปิฏกปาฬิ
6114 ชาตกปาฬิ-๑
6115 ชาตกปาฬิ-๒
6116 มหานิทฺเทสปาฬิ
6117 จูฬนิทฺเทสปาฬิ
6118 ปฏิสมฺภิทามคฺคปาฬิ
6119 เนตฺติปฺปกฺรณปาฬิ
6120 มิลินฺทปญฺหาปาฬิ
6121 เปฏโกปเทสปาฬิ
6201 ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา
6202 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๑
6203 ธมฺมปทอฏฺฐกถา-๒
6204 อุทานอฏฺฐกถา
6205 อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา
6206 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๑
6207 สุตฺตนิบาตอฏฺฐกถา-๒
6208 วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา
6209 เปตวตฺถุอฏฺฐกถา
6210 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๑
6211 เถรคาถาอฏฺฐกถา-๒
6212 เถรีคาถาอฏฺฐกถา
6213 อปทานอฏฺฐกถา-๑
6214 อปทานอฏฺฐกถา-๒
6215 พุทธวงฺสอฏฺฐกถา
6216 จริยาปิฏกอฏฺฐกถา
6217 ชาตกอฏฺฐกถา-๑
6218 ชาตกอฏฺฐกถา-๒
6219 ชาตกอฏฺฐกถา-๓
6220 ชาตกอฏฺฐกถา-๔
6221 ชาตกอฏฺฐกถา-๕
6222 ชาตกอฏฺฐกถา-๖
6223 ชาตกอฏฺฐกถา-๗
6224 มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา
6225 จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา
6226 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๑
6227 ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา-๒
6228 เนตฺติปฺปกฺรณอฏฺฐกถา
6301 เนตฺติปฺปกฺรณฏีกา
6302 เนตฺติวิภาวินี
7101 ธมฺมสงฺคณีปาฬิ
7102 วิภงฺคปาฬิ
7103 ธาตุกถาปาฬิ
7104 ปุคฺคลปญฺญตฺติปาฬิ
7105 กถาวตฺถุปาฬิ
7106 ยมกปาฬิ-๑
7107 ยมกปาฬิ-๒
7108 ยมกปาฬิ-๓
7109 ปฎฺฐานปาฬิ-๑
7110 ปฎฺฐานปาฬิ-๒
7111 ปฎฺฐานปาฬิ-๓
7112 ปฎฺฐานปาฬิ-๔
7113 ปฎฺฐานปาฬิ-๕
7201 ธมฺมสงฺคณิอฏฺฐกถา
7202 สมฺโมหวินิทนีอฏฺฐกถา
7203 ปญฺจปกรณอฏฺฐกถา
7301 ธมฺมสงฺคณีมูลฏีกา
7302 วิภงฺคมูลฏีกา
7303 ปญฺจปกรณมูลฏีกา
7304 ธมฺมสงฺคณีอนุฏีกา
7305 ปญฺจปกรณอนุฏีกา
7306 อภิธมฺมาวตาโร-นามรูปปริจฺเฉโท
7307 อภิธมฺมตฺถสงฺคโห
7308 อภิธมฺมาวตาร-ปุราณฏีกา
7309 อภิธมฺมมาติกาปาฬิ

བོད་མི
པཱ་ལི་གསུང་རབ།འགྲེལ་བཤད།འགྲེལ་བཤད་ཕྲན།གཞན།
1101 ཕ་ར་ཇི་ཀ་པཱ་ལི།
1102 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་པཱ་ལི།
1103 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (ཝི་ན་ཡ)
1104 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་པཱ་ལི།
1105 པ་རི་ཝཱ་ར་པཱ་ལི།
1201 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
1202 ཕ་ར་ཇི་ཀ་ཀཎྜ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
1203 པཱ་ཙི་ཏི་ཡ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
1204 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (ཝི་ན་ཡ)
1205 ཙཱུ་ལ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
1206 པ་རི་ཝཱ་ར་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
1301 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡
1302 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢
1303 སཱ་རཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༣
1401 དྭེ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།
1402 ཝི་ན་ཡ་སངྒ་ཧ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
1403 ཝ་ཇི་ར་བུད་དྷི་ཊཱི་ཀཱ།
1404 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༡
1405 ཝི་མ་ཏི་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཊཱི་ཀཱ-༢
1406 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༡
1407 ཝི་ན་ཡཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ-༢
1408 ཀངྑཱ་ཝི་ཏ་ར་ཎཱི་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ།
1409 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཨུ་ཏྟ་ར་ཝི་ནི་ཙ་ཡ།
1410 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༡
1411 ཝི་ན་ཡ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་ཊཱི་ཀཱ-༢
1412 པཱ་ཙི་ཏྱཱ་དི་ཡོ་ཇ་ནཱ་པཱ་ལི།
1413 ཁུད་ད་སིཀྑཱ་མཱུ་ལ་སིཀྑཱ།

8401 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༡
8402 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ-༢
8403 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༡
8404 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ-༢
8405 ཝི་སུད་དྷི་མགྒ་ནི་དཱ་ན་ཀ་ཐཱ།

8406 དཱི་གྷ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི)
8407 མཛྷི་མ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི)
8408 སཾ་ཡུཏྟ་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི)
8409 ཨངྒུ་ཏྟ་ར་ནི་ཀཱ་ཡ། (པུ་ཝི)
8410 ཝི་ན་ཡ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི)
8411 ཨ་བྷི་དྷམྨ་པི་ཊ་ཀ། (པུ་ཝི)
8412 ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (པུ་ཝི)
8413 ནི་རུཏྟི་དཱི་པ་ནཱི།
8414 པ་ར་མཏྠ་དཱི་པ་ནཱི་སངྒ་ཧ་མ་ཧཱ་ཊཱི་ཀཱ་པཱ་ཋ།
8415 ཨ་ནུ་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ།
8416 པཊྛཱ་ནུདྡེ་ས་དཱི་པ་ནཱི་པཱ་ཋ།
8417 ན་མཀྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ།
8418 མ་ཧཱ་པ་ཎཱ་མ་པཱ་ཋ།
8419 ལཀྑ་ཎཱ་ཏོ་བུདྡྷ་ཐོ་མ་ནཱ་གཱ་ཐཱ།
8420 སུ་ཏ་ཝནྡ་ནཱ།
8421 ཀ་མ་ལཱཉྫ་ལི།
8422 ཇི་ནཱ་ལངྐཱ་ར།
8423 པཛྫ་མ་དྷུ།
8424 བུདྡྷ་གུ་ཎ་གཱ་ཐཱ་ཝ་ལཱི།
8425 ཙཱུ་ལ་གནྠ་ཝཾ་ས།
8427 སཱ་ས་ན་ཝཾ་ས།
8426 མ་ཧཱ་ཝཾ་ས།
8429 མོགྒ་ལླཱ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ།
8428 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་བྱཱ་ཀ་ར་ཎཾ།
8430 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (པ་ད་མཱ་ལཱ)
8431 སདྡ་ནཱི་ཏི་པྤ་ཀ་ར་ཎཾ། (དྷཱ་ཏུ་མཱ་ལཱ)
8432 པ་ད་རཱུ་པ་སིད་དྷི།
8433 མོ་ག་ལླཱ་ན་པཉྩ་ཀཱ།
8434 པ་ཡོ་ག་སིད་དྷི་པཱ་ཋ།
8435 བུཏྟོ་ད་ཡ་པཱ་ཋ།
8436 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་པཱ་ཋ།
8437 ཨ་བྷི་དྷཱ་ན་པྤ་དཱི་པི་ཀཱ་ཊཱི་ཀཱ།
8438 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་པཱ་ཋ།
8439 སུ་བོ་དྷཱ་ལངྐཱ་ར་ཊཱི་ཀཱ།
8440 བཱ་ལཱ་ཝ་ཏཱ་ར་གཎྛི་པ་དཏྠ་ཝི་ནི་ཙ་ཡ་སཱ་ར།
8446 ཀ་ཝི་དཔྤ་ཎ་ནཱི་ཏི།
8447 ནཱི་ཏི་མཉྫ་རཱི།
8445 དྷམྨ་ནཱི་ཏི།
8444 མ་ཧཱ་ར་ཧ་ནཱི་ཏི།
8441 ལོ་ཀ་ནཱི་ཏི།
8442 སུཏྟནྟ་ནཱ་ཏི།
8443 སཱུ་རསྶ་ཏི་ནཱི་ཏི།
8450 ཙཱ་ཎཀྱ་ནཱི་ཏི།
8448 ན་ར་དཀྑ་དཱི་པ་ནཱི།
8449 ཙ་ཏུ་རཱ་རཀྑ་དཱི་པ་ནཱི།
8451 ར་ས་ཝཱ་ཧི་ནཱི།
8452 སཱི་མ་ཝི་སོ་ད་ནཱི་པཱ་ཋ།
8453 ཝེསྶནྟ་ར་གཱི་ཏི།
8454 མོགྒ་ལླཱ་ན་བུཏྟི་ཝི་ཝ་ར་ཎ་པཉྩ་ཀཱ།
8455 ཐཱུ་པ་ཝཾ་ས།
8456 དཱ་ཊྷཱ་ཝཾ་ས།
8457 དྷཱ་ཏུ་པཱ་ཋ་ཝི་ལཱ་སི་ནི་ཡཱ།
8458 དྷཱ་ཏུ་ཝཾ་ས།
8459 ཧཏྠ་ཝ་ན་གལླ་ཝི་ཧཱ་ར་ཝཾ་ས།
8460 ཇི་ན་ཙ་རི་ཏ་ཡ།
8461 ཇི་ན་ཝཾ་ས་དཱི་པཾ།
8462 ཏེ་ལ་ཀ་ཊཱ་ཧ་གཱ་ཐཱ།
8463 མི་ལི་ད་ཊཱི་ཀཱ།
8464 པ་ད་མཉྫ་རཱི།
8465 པ་ད་སཱ་ད་ནཾ།
8466 སདྡ་བིནྡུ་པ་ཀ་ར་ཎཾ།
8467 ཀཙྩཱ་ཡ་ན་དྷཱ་ཏུ་མཉྫུ་སཱ།
8468 སཱ་མནྟ་ཀཱུ་ཊ་ཝཎྞ་ནཱ།
2101 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི།
2102 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (དཱི་གྷ)
2103 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་པཱ་ལི།
2201 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
2202 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (དཱི་གྷ)
2203 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
2301 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
2302 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (དཱི་གྷ)
2303 པཱ་ཐི་ཀ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
2304 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༡
2305 སཱི་ལཀྑནྡྷ་ཝག་ག་ཨ་བྷི་ན་ཝ་ཊཱི་ཀཱ-༢
3101 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།
3102 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།
3103 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་པཱ་ལི།
3201 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
3202 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
3203 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
3204 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
3301 མཱུ་ལ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
3302 མཛྷི་མ་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
3303 ཨུ་པ་རི་པཎྞཱ་ས་ཊཱི་ཀཱ།
4101 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི།
4102 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི།
4103 ཁནྡྷ་ཝག་ག་པཱ་ལི།
4104 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་པཱ་ལི།
4105 མ་ཧཱ་ཝག་ག་པཱ་ལི། (སཾ་ཡུཏྟ)
4201 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
4202 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
4203 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
4204 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
4205 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
4301 ས་གཱ་ཐཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
4302 ནི་དཱ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
4303 ཁནྡྷ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
4304 ས་ལཱ་ཡ་ཏ་ན་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ།
4305 མ་ཧཱ་ཝག་ག་ཊཱི་ཀཱ། (སཾ་ཡུཏྟ)
5101 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5102 དུ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5103 ཏི་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5104 ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5105 པཉྩ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5106 ཆཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5107 སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5108 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5109 ན་ཝ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5110 ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5111 ཨེ་ཀཱ་ད་ས་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
5201 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
5202 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
5203 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
5204 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
5301 ཨེ་ཀ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
5302 དུ་ཀ་ཏི་ཀ་ཙ་ཏུཀྐ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
5303 པཉྩ་ཀ་ཆཀྐ་སཏྟ་ཀ་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
5304 ཨཊྛ་ཀཱ་དི་ནི་པཱ་ཏ་ཊཱི་ཀཱ།
6101 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་པཱ་ལི།
6102 དྷམྨ་པ་ད་པཱ་ལི།
6103 ཨུ་དཱ་ན་པཱ་ལི།
6104 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་པཱ་ལི།
6105 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་པཱ་ལི།
6106 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་པཱ་ལི།
6107 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི།
6108 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི།
6109 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་པཱ་ལི།
6110 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༡
6111 ཨ་པ་དཱ་ན་པཱ་ལི-༢
6112 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་པཱ་ལི།
6113 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་པཱ་ལི།
6114 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༡
6115 ཛཱ་ཏ་ཀ་པཱ་ལི-༢
6116 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི།
6117 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་པཱ་ལི།
6118 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་པཱ་ལི།
6119 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་པཱ་ལི།
6120 མི་ལིནྡ་པཉྷ་པཱ་ལི།
6121 པེ་ཊ་ཀོ་པ་དེ་ས་པཱ་ལི།
6201 ཁུད་ད་ཀ་པཱ་ཋ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6202 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6203 དྷམྨ་པ་ད་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6204 ཨུ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6205 ཨི་ཏི་ཝུཏྟ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6206 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6207 སུཏྟ་ནི་པཱ་ཏ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6208 ཝི་མཱ་ན་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6209 པེ་ཏ་ཝཏྠུ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6210 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6211 ཐེ་ར་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6212 ཐེ་རཱི་གཱ་ཐཱ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6213 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6214 ཨ་པ་དཱ་ན་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6215 བུདྡྷ་ཝཾ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6216 ཙ་རི་ཡཱ་པི་ཊ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6217 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6218 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6219 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༣
6220 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༤
6221 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༥
6222 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༦
6223 ཛཱ་ཏ་ཀ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༧
6224 མ་ཧཱ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6225 ཙཱུ་ལ་ནི་དྡེ་ས་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6226 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༡
6227 པ་ཊི་སམ་བྷི་དཱ་མགྒ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ-༢
6228 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
6301 ནེཏྟི་པྤ་ཀ་ར་ཎ་ཊཱི་ཀཱ།
6302 ནེཏྟི་ཝི་བྷཱི་ནཱི།
7101 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་པཱ་ལི།
7102 ཝི་བྷངྒ་པཱ་ལི།
7103 དྷཱ་ཏུ་ཀ་ཐཱ་པཱ་ལི།
7104 པུགྒ་ལ་པཉྙཏྟི་པཱ་ལི།
7105 ཀ་ཐཱ་ཝཏྠུ་པཱ་ལི།
7106 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༡
7107 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༢
7108 ཡ་མ་ཀ་པཱ་ལི-༣
7109 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༡
7110 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༢
7111 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༣
7112 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༤
7113 པཊྛཱ་ན་པཱ་ལི-༥
7201 དྷམྨ་སངྒ་ཎི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
7202 སམྨོ་ཧ་ཝི་ནོ་ད་ནཱི་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
7203 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨཊྛ་ཀ་ཐཱ།
7301 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ།
7302 ཝི་བྷངྒ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ།
7303 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་མཱུ་ལ་ཊཱི་ཀཱ།
7304 དྷམྨ་སངྒ་ཎཱི་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ།
7305 པཉྩ་པ་ཀ་ར་ཎ་ཨ་ནུ་ཊཱི་ཀཱ།
7306 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་རོ་ནཱ་མ་རཱུ་པ་པ་རི་ཙྪེ་དོ།
7307 ཨ་བྷི་དྷམྨཏྠ་སངྒ་ཧོ།
7308 ཨ་བྷི་དྷམྨཱ་ཝ་ཏཱ་ར་པུ་རཱ་ཎ་ཊཱི་ཀཱ།
7309 ཨ་བྷི་དྷམྨ་མཱ་ཏི་ཀཱ་པཱ་ལི།

Tiếng Việt
Kinh điển PaliChú giảiPhụ chú giảiKhác
1101 Pārājika Pāḷi
1102 Pācittiya Pāḷi
1103 Mahāvagga Pāḷi (Tạng Luật)
1104 Cūḷavagga Pāḷi
1105 Parivāra Pāḷi
1201 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 1
1202 Chú Giải Pārājikakaṇḍa - 2
1203 Chú Giải Pācittiya
1204 Chú Giải Mahāvagga (Tạng Luật)
1205 Chú Giải Cūḷavagga
1206 Chú Giải Parivāra
1301 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 1
1302 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 2
1303 Phụ Chú Giải Sāratthadīpanī - 3
1401 Dvemātikāpāḷi
1402 Chú Giải Vinayasaṅgaha
1403 Phụ Chú Giải Vajirabuddhi
1404 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 1
1405 Phụ Chú Giải Vimativinodanī - 2
1406 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 1
1407 Phụ Chú Giải Vinayālaṅkāra - 2
1408 Phụ Chú Giải Kaṅkhāvitaraṇīpurāṇa
1409 Vinayavinicchaya-uttaravinicchaya
1410 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 1
1411 Phụ Chú Giải Vinayavinicchaya - 2
1412 Pācityādiyojanāpāḷi
1413 Khuddasikkhā-mūlasikkhā

8401 Thanh Tịnh Đạo - 1
8402 Thanh Tịnh Đạo - 2
8403 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 1
8404 Đại Phụ Chú Giải Thanh Tịnh Đạo - 2
8405 Lời Tựa Thanh Tịnh Đạo

8406 Trường Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8407 Trung Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8408 Tương Ưng Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8409 Tăng Chi Bộ Kinh (Vấn Đáp)
8410 Tạng Luật (Vấn Đáp)
8411 Tạng Vi Diệu Pháp (Vấn Đáp)
8412 Chú Giải (Vấn Đáp)
8413 Niruttidīpanī
8414 Paramatthadīpanī Saṅgahamahāṭīkāpāṭha
8415 Anudīpanīpāṭha
8416 Paṭṭhānuddesa dīpanīpāṭha
8417 Phụ Chú Giải Namakkāra
8418 Mahāpaṇāmapāṭha
8419 Lakkhaṇāto buddhathomanāgāthā
8420 Sutavandanā
8421 Kamalāñjali
8422 Jinālaṅkāra
8423 Pajjamadhu
8424 Buddhaguṇagāthāvalī
8425 Cūḷaganthavaṃsa
8426 Mahāvaṃsa
8427 Sāsanavaṃsa
8428 Kaccāyanabyākaraṇaṃ
8429 Moggallānabyākaraṇaṃ
8430 Saddanītippakaraṇaṃ (padamālā)
8431 Saddanītippakaraṇaṃ (dhātumālā)
8432 Padarūpasiddhi
8433 Mogallānapañcikā
8434 Payogasiddhipāṭha
8435 Vuttodayapāṭha
8436 Abhidhānappadīpikāpāṭha
8437 Phụ Chú Giải Abhidhānappadīpikā
8438 Subodhālaṅkārapāṭha
8439 Phụ Chú Giải Subodhālaṅkāra
8440 Bālāvatāra gaṇṭhipadatthavinicchayasāra
8441 Lokanīti
8442 Suttantanīti
8443 Sūrassatinīti
8444 Mahārahanīti
8445 Dhammanīti
8446 Kavidappaṇanīti
8447 Nītimañjarī
8448 Naradakkhadīpanī
8449 Caturārakkhadīpanī
8450 Cāṇakyanīti
8451 Rasavāhinī
8452 Sīmavisodhanīpāṭha
8453 Vessantaragīti
8454 Moggallāna vuttivivaraṇapañcikā
8455 Thūpavaṃsa
8456 Dāṭhāvaṃsa
8457 Dhātupāṭhavilāsiniyā
8458 Dhātuvaṃsa
8459 Hatthavanagallavihāravaṃsa
8460 Jinacaritaya
8461 Jinavaṃsadīpaṃ
8462 Telakaṭāhagāthā
8463 Phụ Chú Giải Milinda
8464 Padamañjarī
8465 Padasādhanaṃ
8466 Saddabindupakaraṇaṃ
8467 Kaccāyanadhātumañjusā
8468 Sāmantakūṭavaṇṇanā
2101 Sīlakkhandhavagga Pāḷi
2102 Mahāvagga Pāḷi (Trường Bộ)
2103 Pāthikavagga Pāḷi
2201 Chú Giải Sīlakkhandhavagga
2202 Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ)
2203 Chú Giải Pāthikavagga
2301 Phụ Chú Giải Sīlakkhandhavagga
2302 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Trường Bộ)
2303 Phụ Chú Giải Pāthikavagga
2304 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 1
2305 Phụ Chú Giải Mới Sīlakkhandhavagga - 2
3101 Mūlapaṇṇāsa Pāḷi
3102 Majjhimapaṇṇāsa Pāḷi
3103 Uparipaṇṇāsa Pāḷi
3201 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 1
3202 Chú Giải Mūlapaṇṇāsa - 2
3203 Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa
3204 Chú Giải Uparipaṇṇāsa
3301 Phụ Chú Giải Mūlapaṇṇāsa
3302 Phụ Chú Giải Majjhimapaṇṇāsa
3303 Phụ Chú Giải Uparipaṇṇāsa
4101 Sagāthāvagga Pāḷi
4102 Nidānavagga Pāḷi
4103 Khandhavagga Pāḷi
4104 Saḷāyatanavagga Pāḷi
4105 Mahāvagga Pāḷi (Tương Ưng Bộ)
4201 Chú Giải Sagāthāvagga
4202 Chú Giải Nidānavagga
4203 Chú Giải Khandhavagga
4204 Chú Giải Saḷāyatanavagga
4205 Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
4301 Phụ Chú Giải Sagāthāvagga
4302 Phụ Chú Giải Nidānavagga
4303 Phụ Chú Giải Khandhavagga
4304 Phụ Chú Giải Saḷāyatanavagga
4305 Phụ Chú Giải Mahāvagga (Tương Ưng Bộ)
5101 Ekakanipāta Pāḷi
5102 Dukanipāta Pāḷi
5103 Tikanipāta Pāḷi
5104 Catukkanipāta Pāḷi
5105 Pañcakanipāta Pāḷi
5106 Chakkanipāta Pāḷi
5107 Sattakanipāta Pāḷi
5108 Aṭṭhakādinipāta Pāḷi
5109 Navakanipāta Pāḷi
5110 Dasakanipāta Pāḷi
5111 Ekādasakanipāta Pāḷi
5201 Chú Giải Ekakanipāta
5202 Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta
5203 Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta
5204 Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
5301 Phụ Chú Giải Ekakanipāta
5302 Phụ Chú Giải Duka-tika-catukkanipāta
5303 Phụ Chú Giải Pañcaka-chakka-sattakanipāta
5304 Phụ Chú Giải Aṭṭhakādinipāta
6101 Khuddakapāṭha Pāḷi
6102 Dhammapada Pāḷi
6103 Udāna Pāḷi
6104 Itivuttaka Pāḷi
6105 Suttanipāta Pāḷi
6106 Vimānavatthu Pāḷi
6107 Petavatthu Pāḷi
6108 Theragāthā Pāḷi
6109 Therīgāthā Pāḷi
6110 Apadāna Pāḷi - 1
6111 Apadāna Pāḷi - 2
6112 Buddhavaṃsa Pāḷi
6113 Cariyāpiṭaka Pāḷi
6114 Jātaka Pāḷi - 1
6115 Jātaka Pāḷi - 2
6116 Mahāniddesa Pāḷi
6117 Cūḷaniddesa Pāḷi
6118 Paṭisambhidāmagga Pāḷi
6119 Nettippakaraṇa Pāḷi
6120 Milindapañha Pāḷi
6121 Peṭakopadesa Pāḷi
6201 Chú Giải Khuddakapāṭha
6202 Chú Giải Dhammapada - 1
6203 Chú Giải Dhammapada - 2
6204 Chú Giải Udāna
6205 Chú Giải Itivuttaka
6206 Chú Giải Suttanipāta - 1
6207 Chú Giải Suttanipāta - 2
6208 Chú Giải Vimānavatthu
6209 Chú Giải Petavatthu
6210 Chú Giải Theragāthā - 1
6211 Chú Giải Theragāthā - 2
6212 Chú Giải Therīgāthā
6213 Chú Giải Apadāna - 1
6214 Chú Giải Apadāna - 2
6215 Chú Giải Buddhavaṃsa
6216 Chú Giải Cariyāpiṭaka
6217 Chú Giải Jātaka - 1
6218 Chú Giải Jātaka - 2
6219 Chú Giải Jātaka - 3
6220 Chú Giải Jātaka - 4
6221 Chú Giải Jātaka - 5
6222 Chú Giải Jātaka - 6
6223 Chú Giải Jātaka - 7
6224 Chú Giải Mahāniddesa
6225 Chú Giải Cūḷaniddesa
6226 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 1
6227 Chú Giải Paṭisambhidāmagga - 2
6228 Chú Giải Nettippakaraṇa
6301 Phụ Chú Giải Nettippakaraṇa
6302 Nettivibhāvinī
7101 Dhammasaṅgaṇī Pāḷi
7102 Vibhaṅga Pāḷi
7103 Dhātukathā Pāḷi
7104 Puggalapaññatti Pāḷi
7105 Kathāvatthu Pāḷi
7106 Yamaka Pāḷi - 1
7107 Yamaka Pāḷi - 2
7108 Yamaka Pāḷi - 3
7109 Paṭṭhāna Pāḷi - 1
7110 Paṭṭhāna Pāḷi - 2
7111 Paṭṭhāna Pāḷi - 3
7112 Paṭṭhāna Pāḷi - 4
7113 Paṭṭhāna Pāḷi - 5
7201 Chú Giải Dhammasaṅgaṇi
7202 Chú Giải Sammohavinodanī
7203 Chú Giải Pañcapakaraṇa
7301 Phụ Chú Giải Gốc Dhammasaṅgaṇī
7302 Phụ Chú Giải Gốc Vibhaṅga
7303 Phụ Chú Giải Gốc Pañcapakaraṇa
7304 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Dhammasaṅgaṇī
7305 Phụ Chú Giải Tiếp Theo Pañcapakaraṇa
7306 Abhidhammāvatāro-nāmarūpaparicchedo
7307 Abhidhammatthasaṅgaho
7308 Phụ Chú Giải Cổ Điển Abhidhammāvatāra
7309 Abhidhammamātikāpāḷi