1 Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa
សូមក្រាបថ្វាយបង្គំ ចំពោះព្រះដ៏មានព្រះភាគ អរហន្តសម្មាសម្ពុទ្ធ ព្រះអង្គនោះ។
Nītimañjarī
នីតិមញ្ជរី
1.
១.
Kulakkhaye [Pg.1] vinassanti,Kuladhammā sanantanā;
Dhamme naṭṭhe kulaṃ sabbaṃ,Adhammo abhibhū khalaṃ.
កាលបើត្រកូលវិនាសទៅ ធម៌របស់ត្រកូលដ៏បុរាណទាំងឡាយ រមែងវិនាសទៅដែរ។ កាលបើធម៌វិនាសទៅហើយ ត្រកូលទាំងអស់ រមែងត្រូវអធម៌គ្របសង្កត់។
2.
២.
Adhammābhibhavā dantā,Padussanti kulitthiyo;
Thīsu duṭṭhā sva dhammena,Jāyate vaṇṇasaṅkaro.
ព្រោះតែអធម៌គ្របសង្កត់ ស្រ្តីក្នុងត្រកូលទាំងឡាយ រមែងខូចខាត។ កាលបើស្រ្តីទាំងឡាយខូចខាតហើយ ការច្របូកច្របល់នៃវណ្ណៈ រមែងកើតឡើង។
3.
៣.
Piyaṃ [Pg.11] bhāse guṇaggāho,Sūro siyā vikantano;
Dātā candasamā nārī,Diṭṭhaṃ diṭṭhaṃ nahāsaye.
បុគ្គលគប្បីនិយាយពាក្យជាទីស្រឡាញ់ គប្បីជាអ្នកកាន់យកនូវគុណ គប្បីជាអ្នកក្លាហានមិនអួតអាង ជាអ្នកផ្តល់ឲ្យ ឯស្រ្តីគប្បីមានសេចក្តីត្រជាក់ដូចព្រះចន្ទ និងមិនគប្បីធ្វើឲ្យបាត់បង់នូវអ្វីៗដែលបានឃើញឡើយ។
4.
៤.
Kutotthi [Pg.16] kumitte saccaṃ,Kudāre rativaḍḍhanaṃ;
Kudesamhi mano rammaṃ,Kurāje bhogasampadaṃ.
សេចក្តីពិតនឹងមានមកពីណាអំពីមិត្តអាក្រក់? សេចក្តីត្រេកអរដ៏ចម្រើននឹងមានមកពីណាអំពីភរិយាអាក្រក់? សេចក្តីរីករាយនៃចិត្តនឹងមានមកពីណាអំពីប្រទេសអាក្រក់? សម្បត្តិភោគផលនឹងមានមកពីណាអំពីស្តេចអាក្រក់?
Saṅketeva [Pg.17] amittasmiṃ,Mittasmiṃ pi navissase;
Abhayā bhaya muppannaṃ,Api mūlāni kantati.
មិនគប្បីទុកចិត្តក្នុងសត្រូវផង សូម្បីក្នុងមិត្តក៏មិនគប្បីទុកចិត្តដែរ ព្រោះថាភ័យដែលកើតឡើងអំពីសេចក្តីទុកចិត្ត រមែងកាត់ផ្តាច់សូម្បីតែឫសគល់ទាំងឡាយ។
Adiṭṭhova [Pg.18] paro seyyo,Dummitto no vissāsiko.
ជនដទៃដែលមិនធ្លាប់ឃើញសោះ ប្រសើរជាងមិត្តអាក្រក់ដែលមិនគួរទុកចិត្ត។
Aggihomaphalaṃ [Pg.23] vedo,Satthaṃsīlaphalaṃ mataṃ;
Ratiputtaphalaṃ nārī,Dānabhuttiphalaṃ dhanaṃ.
ផលនៃព្រះវេទ គឺការបូជាភ្លើង ផលនៃវិជ្ជា គឺសីលធម៌ ផលនៃស្រ្តី គឺសេចក្តីត្រេកអរនិងបុត្រ ផលនៃទ្រព្យសម្បត្តិ គឺការបរិច្ចាគនិងការប្រើប្រាស់។
Asaccaṃ [Pg.24] sāhasaṃ māyā,Mūḷhatta ma tilobhatā;
Asocaṃ niddayattañca,Thīnaṃ dosā sabhāvajā.
សេចក្តីមិនពិត សេចក្តីវូទូ មាយា សេចក្តីល្ងង់ខ្លៅ សេចក្តីលោភហួសប្រមាណ សេចក្តីមិនស្អាត និងសេចក្តីគ្មានករុណា ទាំងនេះជាទោសកើតអំពីសភាវៈរបស់ស្រ្តីទាំងឡាយ។
Jāyāya [Pg.26] bhattuno bhāro,Sissena guruno kato;
Amaccakehi rājassa,Pitarānaṃ nijenaca.
ភរិយាជាភារៈរបស់ស្វាមី សិស្សជាភារៈរបស់គ្រូ អាមាត្យទាំងឡាយជាភារៈរបស់ព្រះរាជា និងកូនបង្កើតជាភារៈរបស់មាតាបិតា។
5.
៥.
Uyyamena [Pg.27] hi sijjhanti,Kammāni na manorathā;
Na hi suttassa sīhassa,Pavīsanti mukhe migā.
កិច្ចការទាំងឡាយ រមែងសម្រេចបានដោយសេចក្តីព្យាយាម មិនមែនសម្រេចដោយគ្រាន់តែប្រាថ្នានោះឡើយ ព្រោះថាសត្វម្រឹគទាំងឡាយ រមែងមិនចូលទៅក្នុងមាត់នៃសត្វសីហៈដែលកំពុងដេកលក់នោះទេ។
Atisītaṃ [Pg.31] atiuṇhaṃ,Atisāyamidaṃ ahu;
Iti visaṭṭhakammante,Khaṇā accenti māṇave.
បុគ្គលដែលលះបង់ការងារចោល ដោយពោលថា 'ត្រជាក់ពេក ក្តៅពេក ល្ងាចពេកហើយ' ឱកាសល្អទាំងឡាយ រមែងកន្លងហួសនូវបុគ្គលនោះទៅ។
Ādānassa padānassa,Kattabbassa ca kammuno;
Khippaṃ akayyamānassa,Kāle pivati sampadaṃ.
ការទទួល ការប្រគល់ឲ្យ និងកិច្ចការដែលត្រូវធ្វើ បើមិនធ្វើឲ្យបានឆាប់រហ័សទេ ពេលវេលារមែងផឹកនូវរសនៃកិច្ចការនោះ។
Nādabbe [Pg.32] nihitā kāci,Kriyā phalavatī bhave;
Nabyāpārasatenāpi,Sukova pāṭhate bako.
អំពើដែលធ្វើចំពោះវត្ថុមិនសមគួរ មិនរមែងមានផលឡើយ សូម្បីតែព្យាយាមអស់មួយរយដង ក៏សត្វកុកមិនអាចនិយាយបានដូចសត្វសេកឡើយ។
Yo [Pg.34] dandhakāle tarati,Taraṇīye ca dandhaye;
Sukkhapaṇṇaṃ va akkamma,Atthaṃ bhañjati attano.
បុគ្គលណាប្រញាប់ប្រញាល់ក្នុងពេលដែលគួរយឺតយូរ ហើយយឺតយូរក្នុងពេលដែលគួរប្រញាប់ប្រញាល់ បុគ្គលនោះរមែងបំផ្លាញប្រយោជន៍របស់ខ្លួន ដូចជាការជាន់លើស្លឹកឈើស្ងួតដូច្នោះឯង។
6.
៦.
Yaṃ [Pg.35] dadāti yaṃ bhuñjati,Tadeva dhanino dhanaṃ;
Aññe matassa kīḷanti,Dārehipi dhanehipi.
ទ្រព្យណាដែលបុគ្គលបានឲ្យ និងបានបរិភោគ ទ្រព្យនោះឯងទើបជាទ្រព្យពិតប្រាកដរបស់អ្នកមានទ្រព្យ កាលបើគាត់ស្លាប់ទៅ ជនដទៃរមែងសប្បាយរីករាយនឹងភរិយា និងទ្រព្យសម្បត្តិទាំងឡាយរបស់គាត់។
Dānopabhogahīnena[Pg.39],Dhanena dhanino sukhaṃ;
Ko viseso daliddassa,Adhikaṃ dhanarakkhaṇaṃ.
សេចក្តីសុខរបស់អ្នកមានទ្រព្យ ដែលខ្វះការបរិច្ចាគនិងការប្រើប្រាស់ តើមានអ្វីប្លែកពីមនុស្សក្រីក្រ? មានតែការយាមរក្សាទ្រព្យដ៏លើសលុបប៉ុណ្ណោះជាការខុសគ្នា។
Nijasokhyaṃ [Pg.40] nirundhanto,Nīcabhogo mitampaco;
Dhanaṃ sañcayate yo so,Parabhāravaho pasu.
បុគ្គលណាបង្អាក់សេចក្តីសុខរបស់ខ្លួន ប្រើប្រាស់របស់ថោកទាប បរិភោគតិចតួច ហើយសន្សំទ្រព្យទុក បុគ្គលនោះប្រៀបដូចជាសត្វពាហនៈដែលផ្ទុកធ្ងន់សម្រាប់អ្នកដទៃ។
Yaṃ [Pg.41] ussukā saṅkharonti,Alakkhikā bahuṃ dhanaṃ;
Sippavanto asippāvā,Lakkhi vā tāni bhuñjati.
ទ្រព្យសម្បត្តិដ៏ច្រើនដែលមនុស្សឥតបុណ្យខំប្រឹងសន្សំទុក មនុស្សមានបុណ្យ ទោះបីមានវិជ្ជាក្តី គ្មានវិជ្ជាក្តី រមែងបានប្រើប្រាស់ទ្រព្យទាំងនោះ។
7.
៧.
Sampatyaṃ [Pg.48] mahataṃ cittaṃ,Bhave uppale komalaṃ;
Vipatyaṃca mahāsela,Silāsaṅghātakakkasaṃ.
ក្នុងពេលមានសេចក្តីសម្រេច ចិត្តរបស់មហាបុរសទាំងឡាយ រមែងទន់ភ្លន់ដូចជាផ្កាឈូក ប៉ុន្តែក្នុងពេលមានវិបត្តិ ចិត្តនោះរមែងរឹងប៉ឹងដូចជាផ្ទាំងថ្មភ្នំដ៏ធំធេង។
8.
៨.
Asambhabyaguṇaṃ [Pg.53] thutvā,Khedo mudhāva jāyate;
Avhāyaṃ canda mu llokya,Nacandota mu pāgamī.
ការសរសើរនូវគុណសម្បត្តិដែលមិនអាចទៅរួច រមែងនាំមកតែសេចក្តីនឿយហត់ឥតប្រយោជន៍ប៉ុណ្ណោះ ការស្រែកហៅនិងសម្លឹងមើលព្រះចន្ទ រមែងមិនអាចធ្វើឲ្យព្រះចន្ទយាងចុះមកឡើយ។
9.
៩.
Saccaṃ [Pg.59] mukhamhi dhāreyya,Kaṇṇe sutaṃ bhuje jayaṃ;
Hadayamhi khamaṃ vīraṃ,Lokādāsaṃca locane.
បុគ្គលគb្បីទ្រទ្រង់នូវសេចក្តីពិតក្នុងមាត់ នូវការចេះដឹងក្នុងត្រចៀក នូវជ័យជម្នះក្នុងដៃ នូវសេចក្តីអត់ធន់និងភាពក្លាហានក្នុងចិត្ត និងនូវកញ្ចក់ឆ្លុះលោកក្នុងភ្នែក។
Saddamattaṃ [Pg.63] naphandeyya,Aññatvā saddakāraṇaṃ;
Saddahetuṃ pariññāya,Pamodo vā bhayo tathā.
បុគ្គលមិនគប្បីតក់ស្លុតចំពោះគ្រាន់តែសំឡេង ដោយមិនទាន់ដឹងពីហេតុនៃសំឡេងនោះឡើយ លុះត្រាតែដឹងច្បាស់ពីហេតុនៃសំឡេងនោះហើយ ទើបគប្បីមានសេចក្តីត្រេកអរ ឬសេចក្តីភ័យខ្លាចទៅតាមនោះ។
Sabbasuta [Pg.64] ma dhīyeyya,Hīnamukkaṭṭhamajjhimaṃ.
បុគ្គលគប្បីសិក្សានូវវិជ្ជាទាំងអស់ ទោះបីជាថ្នាក់ទាប ថ្នាក់កណ្តាល ឬថ្នាក់ខ្ពស់ក្តី។
10.
១០.
Dunnāriyā [Pg.68] kulaṃ suddhaṃ,Putto nassati lālanā;
Samiddhi anayā bandhu,Pavāsā madanā hirī.
ត្រកូលដ៏បរិសុទ្ធ រមែងវិនាសព្រោះស្រ្តីអាក្រក់ កូនរមែងខូចព្រោះការថ្នាក់ថ្នមហួសហេតុ ទ្រព្យសម្បត្តិរមែងវិនាសព្រោះអំពើអយុត្តិធម៌ ញាតិរមែងសាបសូន្យព្រោះការឃ្លាតឆ្ងាយ សេចក្តីខ្មាសអៀនរមែងវិនាសព្រោះសេចក្តីស្រវឹង។
Lālaye [Pg.75] pañcavassāni,Dasavassāni tālaye;
Pattetu soḷasevasse,Puttaṃ mittaṃva ācare.
មាតាបិតាគប្បីថ្នាក់ថ្នមបុត្រអស់ប្រាំឆ្នាំ គប្បីទូន្មានប្រៀនប្រដៅអស់ដប់ឆ្នាំ លុះកាលដែរបុត្រមានអាយុដប់ប្រាំមួយឆ្នាំហើយ គប្បីប្រព្រឹត្តចំពោះបុត្រនោះដូចជាមិត្តភក្តិ។
Lālane bahavo dosā,Lālane bahavo guṇā.
ក្នុងការថ្នាក់ថ្នមមានទោសច្រើន ក្នុងការទូន្មានប្រដៅមានគុណច្រើន។
Pāpā [Pg.77] nivārayati yojayate hitāya,Guyhāni gūhati guṇaṃ pakaṭīkaroti;
Āpattikañca najahāti dadāti kāle,Sammitta lakkhaṇamidaṃ pavadanti santo.
មិត្តរមែងហាមឃាត់ចាកអំពើបាប ដឹកនាំទៅក្នុងអំពើជាប្រយោជន៍ លាក់បាំងអាថ៌កំបាំង បើកចំហនូវគុណសម្បត្តិ មិនលះបង់ចោលក្នុងគ្រាមានអាសន្ន និងផ្តល់ឲ្យក្នុងកាលដ៏គួរ ពួកសប្បុរសទាំងឡាយ រមែងពោលថា នេះជាលក្ខណៈនៃមិត្តសម្លាញ់ដ៏ល្អ។
11.
១១.
Dujjano [Pg.80] jīyate yutyā,Niggahena nadhīmatā;
Nipātyate mahārukkho,Tassamīpa khatikkhayā.
ជនពាល រមែងត្រូវអ្នកប្រាជ្ញឈ្នះបានដោយឧបាយកលនិងការសង្កត់សង្កិន ដូចជាដើមឈើដ៏ធំ រមែងត្រូវគេរំលំបានដោយការជីកកកាយនិងកាត់ផ្តាច់ឫសនៅក្បែរគល់របស់វាដូច្នោះដែរ។
Vane [Pg.83] migāca luddhānaṃ,Dujjanānañca sajjanā;
Akāraṇaverī honti,Tiṇabhakkhā supesalā.
ម្រឹគក្នុងព្រៃរបស់ពួកព្រានព្រៃក្តី ពួកសប្បុរសរបស់ពួកជនពាលក្តី រមែងជាសត្រូវនឹងគ្នាដោយគ្មានហេតុផល ទោះបីជាពួកគេជាសត្វស៊ីស្មៅ និងជាមនុស្សមានសីលធម៌ល្អរៀបរយយ៉ាងណាក៏ដោយ។
Pādalaggaṃ [Pg.86] karaṭṭhena,Kaṇḍakeneva kaṇḍakaṃ.
បន្លាដែលមុតជើង ត្រូវដកចេញដោយបន្លាដែលកាន់នៅក្នុងដៃ។
Bālaṃ [Pg.87] napasse nasuṇe,Nacabālena saṃvase;
Bālenāllāpasallāpaṃ,Nakare nacarocaye.
បុគ្គលមិនគប្បីឃើញនូវជនពាល មិនគប្បីឮនូវជនពាល មិនគប្បីនៅរួមជាមួយជនពាល មិនគប្បីធ្វើការសន្ទនាជាមួយជនពាល និងមិនគb្បីពេញចិត្តនឹងជនពាលឡើយ។
12.
១២.
Upa kattuṃ yathā khuddo,Samattho natathāmahā;
Kūpo hi hanti pipāsaṃ,Natu pāyo mahambudhi.
ជនតូចតាចអាចជួយសង្គ្រោះបាន មិនដូចជាជនធំដទៃឡើយ ព្រោះថាអណ្តូងទឹក រមែងកំចាត់បង់នូវសេចក្តីស្រេកឃ្លានបាន តែមហាសមុទ្រដ៏ធំធេងមិនអាចធ្វើបានឡើយ។
13.
១៣.
Ādānassa [Pg.95] padānassa,Kattabbassaca kammuno;
Khippaṃ akaramānassa,Kālo bhakkhati taṃ rasaṃ.
ការទទួល ការប្រគល់ឲ្យ និងកិច្ចការដែលត្រូវធ្វើ បើមិនធ្វើឲ្យបានឆាប់រហ័សទេ ពេលវេលារមែងស៊ីនូវរសនៃកិច្ចការនោះ។
Nakkhattaṃ [Pg.103] paṭimānentaṃ,Attho bālaṃ upajjhagā;
Attho atthassa nakkhattaṃ,Kiṃ karissanti tārakā.
ប្រយោជន៍រមែងកន្លងហួសនូវមនុស្សល្ងង់ខ្លៅ ដែលកំពុងរង់ចាំនក្ខត្តឫក្ស ព្រោះថាប្រយោជន៍ជាផ្កាយឆុតរបស់ប្រយោជន៍ស្រាប់ហើយ ផ្កាយទាំងឡាយនៅលើមេឃ តើអាចធ្វើអ្វីបាន?
Ajarāmarova [Pg.105] pañño,Vijjamatthañca cintaye;
Gahitoviya kesesu,Maccunā dhammamācare.
អ្នកប្រាជ្ញគប្បីគិតគូរដល់វិជ្ជា និងទ្រព្យសម្បត្តិ ប្រៀបដូចជាខ្លួនមិនចេះចាស់ មិនចេះស្លាប់ ប៉ុន្តែគប្បីប្រព្រឹត្តធម៌ ប្រៀបដូចជាសេចក្តីស្លាប់កំពុងចាប់ក្បាលក្របួចសក់ទៅហើយដូច្នោះដែរ។
14.
១៤.
Vajjā gurūca mantīca,Tayo raṭṭhābhisaṅkhatā;
Jīvīta dakkha kosānaṃ,Vaḍḍhanā nāsanāca te.
គ្រូពេទ្យ គ្រូប្រដៅ និងមន្ត្រីប្រឹក្សា ទាំងបីនាក់នេះជាអ្នករៀបចំប្រទេសជាតិ ពួកគេជាអ្នកធ្វើឲ្យចម្រើន ឬធ្វើឲ្យវិនាសដល់ជីវិត បញ្ញា និងព្រះរាជទ្រព្យ។
15.
១៥.
Thirena [Pg.117] kammaṃ vaḍḍhati,Athirena turena no;
Phalanti samaye rukkhā,Sittāpi bahuvārinā.
កិច្ចការរមែងចម្រើនទៅបានដោយសេចក្តីព្យាយាមដ៏មាំមួន មិនមែនដោយសេចក្តីព្យាយាមមិនមាំមួននិងប្រញាប់ប្រញាល់នោះឡើយ ដើមឈើទាំងឡាយរមែងហុចផលទៅតាមរដូវកាល ទោះបីជាគេស្រោចទឹកដ៏ច្រើនក៏ដោយ។
Vāyāmetheva [Pg.120] puriso,Nanibbindeyya paṇḍito.
បុរសគប្បីព្យាយាមជានិច្ច អ្នកប្រាជ្ញមិនគប្បីនឿយណាយឡើយ។
Payatano [Pg.122] tādiso neva,Kayyo yena phalaṃ nahi;
Selagge kūpakhaṇanā,Kathaṃ toyasamāgamo.
បុគ្គលមិនគប្បីធ្វើសេចក្តីព្យាយាមណាដែលមិនផ្តល់ផលឡើយ ការជីកអណ្តូងនៅលើកំពូលភ្នំ តើនឹងបានជួបប្រទះទឹកដោយរបៀបណា?
Ñāṇaṅkusena [Pg.123] sammaggaṃ,Niyyatyussāhakuñjaro.
ដំរីគឺសេចក្តីព្យាយាម រមែងត្រូវដឹកនាំទៅកាន់ផ្លូវដ៏ត្រឹមត្រូវ ដោយទំពក់គឺប្រាជ្ញា។
Asamekkhitakammantaṃ,Turitābhi nipātinaṃ;
Tānikammāni tappenti,Uṇhaṃ va jjhohitaṃ mukhe.
កិច្ចការដែលធ្វើដោយមិនបានពិចារណាឲ្យបានល្អិតល្អន់ និងប្រញាប់ប្រញាល់ប្រផិតប្រផើយ រមែងដុតរំលាយបុគ្គលនោះ ដូចជាអាហារក្តៅដែលគេដាក់ចូលទៅក្នុងមាត់ដូច្នោះឯង។
16.
១៦.
Chaddosā [Pg.126] puriseneha,Hātabbā bhūtimicchantā;
Niddā majjaṃ bhayaṃ kodho,Ālasyaṃ dīghasuttatā.
ទោស ៦ យ៉ាងនេះ បុរសដែលប្រាថ្នាសេចក្តីចម្រើនក្នុងលោកនេះ គប្បីលះបង់ចោល គឺសេចក្តីដេកច្រើន សេចក្តីស្រវឹង សេចក្តីខ្លាច សេចក្តីខឹង សេចក្តីខ្ជិលច្រអូស និងសេចក្តីពន្យារពេល។
Na [Pg.130] divā suppasīlena,Rattimuṭṭhānadessinā;
Niccasoṇḍena mattena,Sakkā āvasituṃ gharaṃ.
បុគ្គលដែលចូលចិត្តដេកថ្ងៃ ស្អប់ការក្រោកឡើងក្នុងពេលយប់ ជាអ្នកផឹកស្រាជាប្រចាំ និងស្រវឹងជានិច្ច មិនអាចគ្រប់គ្រងផ្ទះសម្បែងបានឡើយ។
Abhetabbamhi [Pg.137] bhāyanti,Bhāyitabbe nabhāyare;
Bhayābhaya vimuḷhā te,Jimhānugā ujuñjahā.
ជនទាំងឡាយរមែងខ្លាចក្នុងវត្ថុដែលមិនគួរខ្លាច មិនខ្លាចក្នុងវត្ថុដែលគួរខ្លាច ពួកគេជាអ្នកវង្វេងក្នុងភ័យនិងមិនមែនភ័យ រមែងដើរតាមផ្លូវវៀចវេរ និងលះបង់ចោលនូវផ្លូវត្រង់។
Yassa [Pg.139] manussabhūtassa,Natthi bhogāca sippakaṃ;
Kiṃ phalaṃ tassa mānussaṃ,Dvipādaṭṭho hi so migo.
កាលបើកើតមកជាមនុស្សហើយ តែគ្មានភោគសម្បត្តិ និងគ្មានសិល្បវិជ្ជា តើជាតិជាមនុស្សរបស់បុគ្គលនោះមានផលអ្វី? ព្រោះថាបុគ្គលនោះប្រៀបដូចជាសត្វម្រឹគដែលមានជើងពីរដូច្នោះឯង។
17.
១៧.
Nānopāyova [Pg.142] kattabbo,Sace bhaveyya attano;
Atthasiddhi yathākāmaṃ,Upāyo hi hitañjaso.
បុគ្គលគប្បីធ្វើនូវឧបាយផ្សេងៗ ប្រសិនបើមានដល់ខ្លួន ព្រោះការសម្រេចប្រយោជន៍តាមប្រាថ្នា រមែងមានបាន ព្រោះថាឧបាយជាផ្លូវនាំមកនូវប្រយោជន៍។
Lañjadānabālisena[Pg.150],Kūṭaḍḍakāradhīvarā;
Vinicchayamahāmacchaṃ,Oṭṭenti lobhasāgare.
ពួកអ្នកនេសាទដ៏វៀចវេរ រមែងប្រើសន្ទូចគឺសំណូក ដើម្បីស្ទូចយកត្រីដ៏ធំគឺការកាត់ក្តី នៅក្នុងមហាសមុទ្រគឺសេចក្តីលោភ។
Yassete caturo dhammā,Vānarinda yathātava;
Saccaṃ dhammo dhīti cāgo,Diṭṭhaṃ so ativattati.
ម្នាលស្ដេចស្វា បុគ្គលណាមានធម៌ ៤ យ៉ាងនេះ ដូចជាអ្នក គឺសេចក្តីពិត ធម៌ សេចក្តីអត់ធន់ និងការលះបង់ បុគ្គលនោះរមែងកន្លងផុតនូវសត្រូវទាំងឡាយបាន។
18.
១៨.
Vidvāca [Pg.162] ratanaṃ nārī,Vīṇā sātthaṃ giraṃmahī;
Guṇavisesa māgamma,Guṇāni aguṇānica.
អ្នកប្រាជ្ញ រតនវត្ថុ ស្រ្តី ពិណ ពួកឈ្មួញ វាចា និងផែនដី វត្ថុទាំងនេះរមែងទៅជាមានគុណ ឬគ្មានគុណ ទៅតាមលក្ខណៈគុណសម្បត្តិជាក់ស្តែងរបស់វា។
Dhanavā [Pg.164] balavā loke,Dhanā bhavati paṇḍito.
ក្នុងលោកនេះ អ្នកមានទ្រព្យជាអ្នកមានកម្លាំង ព្រោះតែទ្រព្យសម្បត្តិ ទើបបុគ្គលក្លាយជាអ្នកប្រាជ្ញ។
Sumane [Pg.165] nissito kīṭo,Nigguṇo hīnako sayaṃ;
Taṃ pupphehi maṇḍentānaṃ,Raññaṃ siropi rohati.
សត្វល្អិតសូម្បីតែខ្លួនឯងគ្មានគុណសម្បត្តិ និងថោកទាបយ៉ាងណាក៏ដោយ កាលបើបានអាស្រ័យនឹងផ្កាម្លិះហើយ រមែងឡើងទៅដល់ក្បាលនៃព្រះរាជាទាំងឡាយដែលកំពុងតែលម្អដោយផ្កាទាំងនោះ។
Alakkhikehi [Pg.168] sañcītā,Dhanabhogāca cintitā;
Lakkhikassa bhavantete,Lakkhivā suṭṭhubhuñjati.
ទ្រព្យសម្បត្តិនិងភោគផលទាំងឡាយដែលមនុស្សឥតបុណ្យខំសន្សំនិងគិតគូរទុក រមែងធ្លាក់ទៅជារបស់មនុស្សមានបុណ្យ ហើយមនុស្សមានបុណ្យនោះរមែងប្រើប្រាស់ទ្រព្យទាំងនោះបានយ៉ាងល្អ។
Khattiyo [Pg.171] seṭṭho jane tasmiṃ,Yo gottapaṭisārino;
Vijjācaraṇasampanno,So seṭṭho devamānuse.
ក្សត្រិយ៍ជាបុគ្គលប្រសើរបំផុតក្នុងពួកជនដែលប្រកាន់ត្រកូល ប៉ុន្តែបុគ្គលណាដែលបរិបូណ៌ដោយវិជ្ជា និងចរណៈ បុគ្គលនោះទើបជាអ្នកប្រសើរបំផុតក្នុងចំណោមទេវតានិងមនុស្សទាំងឡាយ។
Visāpi [Pg.182] amataṃ gaṇhe,Gūthato maṇimuttamaṃ;
Kaṇṭakapādapā pupphaṃ,Thirataṃ dukkulā varaṃ.
បុគ្គលគប្បីកាន់យកនូវទឹកអម្រឹតសូម្បីតែអំពីថ្នាំពិស នូវកែវមណីដ៏ឧត្តមសូម្បីតែអំពីលាមក នូវផ្កាឈើដ៏ល្អសូម្បីតែអំពីដើមឈើមានបន្លា និងស្រ្តីដ៏ល្អសូម្បីតែអំពីត្រកូលថោកទាប។
Dhanissarādiguṇommi [Pg.189]-Vegena vāhitā pajā.
ប្រជាជនរមែងត្រូវកម្លាំងរលកនៃគុណសម្បត្តិមានទ្រព្យសម្បត្តិនិងអំណាចជាដើម បក់នាំទៅ។
19.
១៩.
Yassa tthi satataṃ mettā,Sabbalokasuvallabhā;
Kūpāyate samuddopi,Aggi tassa jalāyate.
បុគ្គលណាមានសេចក្តីមេត្តាជានិច្ច ជាទីស្រឡាញ់នៃលោកទាំងពួង សូម្បីតែមហាសមុទ្រក៏ប្រែជាដូចជាអណ្តូងទឹក ឯភ្លើងក៏ប្រែជាដូចជាទឹកសម្រាប់បុគ្គលនោះដែរ។
20.
២០.
Sakkharāyati merūpi,Visabhakkho sudhāyate;
Sasāyate migarāja,Byālo mālāguṇāyate;
Dolāyate chamācālo,Nānāvudhā tiṇāyare.
សូម្បីតែភ្នំព្រះសុមេរុ ក៏ប្រែជាដូចជាគ្រួសខ្សាច់ ការស៊ីថ្នាំពិសក៏ប្រែជាដូចជាទឹកអម្រឹត ស្តេចម្រឹគក៏ប្រែជាដូចជាសត្វទន្សាយ សត្វសាហាវក៏ប្រែជាដូចជាកម្រងផ្កា ការរញ្ជួយដីក៏ប្រែជាដូចជាអង្រឹងយោល ហើយអាវុធផ្សេងៗក៏ប្រែជាដូចជាស្មៅទៅវិញ។
21.
២១.
Sameva [Pg.202] sati ussāhe,Sukhavāho hitaṅkaro;
Ūne-dhike tathā nohi,Majjhago sādhu sabbadā.
កាលបើមានសេចក្តីព្យាយាមដ៏ស្មើគ្នា រមែងនាំមកនូវសេចក្តីសុខនិងប្រយោជន៍ មិនមែនក្នុងពេលខ្វះខាត ឬហួសប្រមាណឡើយ ភាពជាកណ្តាលរមែងល្អក្នុងកាលគ្រប់ពេល។
Sādhu [Pg.208] kho paṇḍitonāma,Natveva atipaṇḍito.
ឡើងឈ្មោះថាជាបណ្ឌិត តែងតែល្អពិត តែថា បណ្ឌិតដែលឆ្លាតហួសពេក មិនល្អឡើយ។