Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

ပူဇော်အထူးကို ခံတော်မူထိုက်သော၊ သစ္စာလေးပါးမြတ်တရားကို ကိုယ်တော်တိုင် သိမြင်တော်မူသော ထိုမြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။

Dhammanīti

ဓမ္မနီတိ

1.

၁။

Vanditvā ratanaṃ seṭṭhaṃ[Pg.1], nissāya pubbake garuṃ;

Nitidhammaṃpavakkhāmi, sabbalokasukhāvahaṃ.

မြတ်စွာဘုရား၊ တရား၊ သံဃာတည်းဟူသော အမြတ်ဆုံးရတနာသုံးပါးကို ရှိခိုး၍လည်းကောင်း၊ ရှေးဆရာသမားတို့ကို အမှီပြု၍လည်းကောင်း၊ လောကသားအားလုံးတို့အား ချမ်းသာကို ဆောင်ကြဉ်းပေးတတ်သော ဓမ္မနီတိ (တရားကျင့်ဝတ်) ကို ငါဟောကြားပေအံ့။

2.

၂။

Ācariyocasippañca, paññāsutaṃkathādhanaṃ;

Desocanissayomittaṃ, dujjanosujanobalaṃ.

ဆရာ၊ အတတ်ပညာ၊ ပညာ၊ အကြားအမြင်၊ စကားတည်းဟူသော ဥစ္စာ၊ အရပ်ဒေသ၊ မှီခိုရာ၊ မိတ်ဆွေ၊ လူယုတ်မာ၊ လူတော်လူကောင်း၊ ခွန်အားဗလ။

3.

၃။

Itthīputtocadāsoca[Pg.2], gharāvāsokatākato;

Ñātabbocaalaṅkāro, rājadhammopasevako;

Dukādimissakoceva, pakiṇṇakotimātikā.

မိန်းမ၊ သားသမီး၊ အစေခံကျွန်၊ အိမ်ရာထောင်မှု၊ ပြုအပ်မပြုအပ်သောအမှု၊ သိအပ်သောတန်ဆာ၊ မင်းကျင့်တရား၊ အမှူးအမတ်၊ နှစ်ပါးစသည် ရောနှောရာ၊ အထွေထွေဟူသော အခန်းတို့သည် မာတိကာ (အညွှန်း) များ ဖြစ်ကြကုန်၏။

4.

၄။

Kintehipādasussasā[Pg.3], yesaṃnatthigarūniha;

Yetappādarajokiṇṇā, tevasādhūvivekino.

ဤလောက၌ အကြင်သူတို့အား ဆရာသမား မရှိကုန်၊ ထိုသူတို့၏ ခြေရင်း၌ ခစားလုပ်ကျွေးခြင်းဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း။ အကြင်သူတို့သည် ဆရာသမား၏ ခြေဖုန်မှုန့်ကို ခံယူကြကုန်၏၊ ထိုသူတို့သည်သာ ကောင်းမြတ်သော ကိလေသာ ကင်းဆိတ်သူများ ဖြစ်ကြကုန်၏။

5.

၅။

Vināgarūpadesantaṃ, bālolaṅkattumicchati;

Sampāpuṇenaviññūhi, hasabhāvaṃkathaṃnuso.

လူမိုက်သည် ဆရာ၏ ညွှန်ကြားဆုံးမမှု မရှိဘဲ မိမိကိုယ်ကိုယ် တန်ဆာဆင်လို၏။ ထိုလူမိုက်သည် ပညာရှိတို့၏ ပြုံးရယ်လှောင်ပြောင်ခြင်းသို့ အဘယ်သို့ မရောက်ဘဲ ရှိအံ့နည်း။

6.

၆။

Uṭṭhānāupaṭṭhānāca, sussusāparicārikā;

Sakkaccaṃsippuggahaṇaṃ, garuṃārādhayebudho.

ထကြွလုံ့လရှိခြင်း၊ ခစားလုပ်ကျွေးခြင်း၊ နာယူလိုခြင်း၊ လုပ်ကျွေးပြုစုခြင်း၊ ရိုသေစွာ ပညာသင်ယူခြင်းတို့ဖြင့် ပညာရှိသည် ဆရာသမားကို စိတ်ကျေနပ်စေအပ်၏။

7.

၇။

Upajjhācariyānañca[Pg.4], mātāpitūnamevaca;

Sakkaccaṃyonupaṭṭhāti, sutopitassatādiso.

ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာ၊ ဆရာသမားတို့အားလည်းကောင်း၊ မိဘနှစ်ပါးတို့အားလည်းကောင်း ရိုသေစွာ လုပ်ကျွေးပူဇော်မှု မပြုသောသူ၏ အကြားအမြင်ပညာသည်လည်း ထိုသူကဲ့သို့ပင် အချည်းနှီးဖြစ်၏။

8.

၈။

Upajjhācariyānañca, mātāpitūnamevaca;

Sakkaccaṃyoupaṭṭhāti, sutopitassatādiso;

ဥပဇ္ဈာယ်ဆရာ၊ ဆရာသမားတို့အားလည်းကောင်း၊ မိဘနှစ်ပါးတို့အားလည်းကောင်း ရိုသေစွာ လုပ်ကျွေးပြုစုသောသူ၏ အကြားအမြင်ပညာသည်လည်း ထိုသူကဲ့သို့ပင် မြတ်လှ၏။

9.

၉။

Sammāupaparikkhitvā;

Akkharesupadesuca;

Coraghātosissosiyā,Garucoraṭṭakārako.

အက္ခရာစာပေနှင့် ဆုံးမဩဝါဒတို့၌ ကောင်းစွာ အဖန်ဖန် မစူးစမ်း မဆင်ခြင်ဘဲ သင်ကြားပေးပါက တပည့်သည် ခိုးသူ၊ လူသတ်သမား ဖြစ်တတ်၏။ ဆရာသည်လည်း ခိုးသူကို မွေးမြူသူ ဖြစ်တတ်၏။

10.

၁၀။

Paṇḍitosutasampanno[Pg.5], yatthaatthīti cesuto;

Mahussāhenataṃṭhānaṃ, gantabbaṃvasutesinā.

အကြားအမြင်နှင့် ပြည့်စုံသော ပညာရှိသည် အကြင်အရပ်၌ ရှိ၏ဟု ကြားရအံ့၊ အကြားအမြင် ပညာကို ရှာမှီးသောသူသည် ကြီးစွာသော လုံ့လဝီရိယဖြင့် ထိုအရပ်သို့ သွားအပ်၏။

11.

၁၁။

Sukhaṃrukkhassachāyāva, tatoñātimātāpitu;

Tatoācariyorañño, tatojinassasāsanaṃ.

သစ်ပင်၏ အရိပ်သည် အေးချမ်းလှ၏၊ ထိုထက် ဆွေမျိုး မိဘတို့၏ အရိပ်သည် သာ၍ အေးချမ်း၏။ ထိုထက် ဆရာသမားနှင့် မင်းတို့၏ အရိပ်သည် သာ၍ အေးချမ်း၏။ ထိုထက် အောင်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော်အရိပ်သည် သာ၍ အေးချမ်းလှ၏။

12.

၁၂။

Pāsāṇachattaṃgarukaṃ, tatodevānacikkhanaṃ;

Tatovuḍḍhānamovādo, tatojinassasāsanaṃ.

ကျောက်ထီးသည် လေးလှ၏။ ထိုထက် နတ်တို့၏ ညွှန်ပြချက်သည် သာ၍ လေးမြတ်လှ၏။ ထိုထက် သက်ကြီးဝါကြီး ပညာရှိတို့၏ ဆုံးမစကားသည် သာ၍ လေးမြတ်လှ၏။ ထိုထက် အောင်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရား၏ သာသနာတော် (အဆုံးအမ) သည် သာ၍ လေးမြတ်လှ၏။

13.

၁၃။

Tulaṃsallahukaṃloke[Pg.6], tatocapalajātiko;

Tatovuḍḍhānanovādo, yatidhammepamādako.

လောက၌ ချိန်ခွင်သည် အလွန်ပေါ့၏။ ထိုထက် လျှပ်ပေါ်လော်လည်သော သဘောရှိသူသည် သာ၍ ပေါ့၏။ ထိုထက် သက်ကြီးဝါကြီးတို့၏ အဆုံးအမကို မနာယူသူသည် သာ၍ ပေါ့၏။ ထိုထက် ရဟန်းတရား၌ မေ့လျော့သောသူသည် သာ၍ ပေါ့၏။

14.

၁၄။

Sutisammutisaṅkhyāca, yogānitivisesakā;

Gandhabbāgaṇikāceva, dhanubedācapūraṇā.

သုတိ (ဗေဒင်ကျမ်း)၊ သမ္မုတိ (ကဗျာဆန်းကျမ်း)၊ သင်္ချာ (ဂဏန်းသင်္ချာ)၊ ယောဂ (အနာကင်းကြောင်းအတတ်)၊ နီတိ (လောကကျင့်ဝတ်)၊ ဝိသေသကာ (တန်ဆာဆင်ခြင်းအတတ်)၊ ဂန္ဓဗ္ဗ (ဂီတအတတ်)၊ ဂဏိကာ (ကခုန်ခြင်းအတတ်)၊ ဓနုဗေဒ (လေးအတတ်)၊ ပုရာဏ (ရှေးဟောင်းပုံပြင်ကျမ်း)။

15.

၁၅။

Tikicchāitihāsāca[Pg.7], jotimāyācachandati;

Ketumantācasaddāca, sippāṭṭhārasakāime.

ဆေးကုသခြင်းအတတ် (တိကိစ္ဆာ)၊ ရာဇဝင်ကျမ်း (ဣတိဟာသ)၊ နက္ခတ်ဗေဒင်အတတ် (ဇောတိ)၊ လှည့်စားခြင်းအတတ် (မာယာ)၊ ဆန်းကျမ်း (ဆန္ဒ)၊ တံခွန်ဆောက်အတတ် (ကေတု)၊ သဒ္ဒါကျမ်း (သဒ္ဒါ)၊ ဤသည်တို့ကား တစ်ဆယ့်ရှစ်ပါးသော အတတ်ပညာတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

16.

၁၆။

Alasassakutosippaṃ, asippassakutodhanaṃ;

Adhanassakutomittaṃ, amittassakutosukhaṃ;

Asukhassakutopuññaṃ, apuññassakutonibbānaṃ.

ပျင်းရိသောသူအား အတတ်ပညာ အဘယ်မှာ ရအံ့နည်း၊ အတတ်ပညာမရှိသောသူအား ဥစ္စာပစ္စည်း အဘယ်မှာ ရအံ့နည်း၊ ဥစ္စာမရှိသောသူအား မိတ်ဆွေအပေါင်းအဖော် အဘယ်မှာ ရအံ့နည်း၊ မိတ်ဆွေမရှိသောသူအား ချမ်းသာ အဘယ်မှာ ရအံ့နည်း၊ ချမ်းသာမရှိသောသူအား ကောင်းမှုကုသိုလ် အဘယ်မှာ ရအံ့နည်း၊ ကောင်းမှုကုသိုလ်မရှိသောသူအား နိဗ္ဗာန်သည် အဘယ်မှာ ရအံ့နည်း။

17.

၁၇။

Sippaṃsamaṃdhanaṃnatthi, sippaṃcorānagaṇhanti;

Idhalokesippaṃmittaṃ, paralokesukhāvahaṃ.

အတတ်ပညာနှင့်တူသော ဥစ္စာသည် မရှိ၊ အတတ်ပညာကို ခိုးသူတို့သည် မခိုးယူနိုင်ကုန်။ ဤဘဝ၌ အတတ်ပညာသည် မိတ်ဆွေဖြစ်၏၊ နောင်ဘဝ၌ ချမ်းသာကို ဆောင်ကြဉ်းပေးတတ်၏။

18.

၁၈။

Bodhaputrasadāvityaṃ[Pg.8], mākhedācariyaṃgaruṃ;

Sadesepūjitorājā, budhosabbatthapūjito.

ပညာရှိ၏သား၊ အတတ်ပညာကို အမြဲတစေ သင်ယူလော့။ ဆရာသမားကို မပင်ပန်းစေလင့်။ မင်းသည် မိမိနိုင်ငံ၌သာ ပူဇော်အပ်၏။ ပညာရှိသည်ကား အရပ်ခပ်သိမ်း၌ ပူဇော်အပ်၏။

19.

၁၉။

Bodhaputrakimālasse, abodhobhāravāhako;

Bodhakopūjito loke, bodhaputradinedine.

ပညာရှိ၏သား၊ အဘယ်ကြောင့် ပျင်းရိနေသနည်း။ ပညာမရှိသောသူသည် ဝန်ကို ထမ်းဆောင်ရသူမျှသာ ဖြစ်၏။ လောက၌ ပညာရှိသောသူကိုသာ နေ့စဉ်နေ့တိုင်း ပူဇော်ကြကုန်၏။

20.

၂၀။

Rūpayobbannasampannā, visālakulasambhavā;

Vityāhīnānasobhanti, nigandhāivakiṃsukā.

ရုပ်အဆင်းနှင့် ပျိုရွယ်ခြင်းနှင့် ပြည့်စုံသော်လည်းကောင်း၊ မြင့်မြတ်သော အမျိုး၌ မွေးဖွားသော်လည်းကောင်း အတတ်ပညာ ကင်းမဲ့သောသူတို့သည် အနံ့မရှိသော ပေါက်ပန်းပွင့်ကဲ့သို့ မတင့်တယ်ကြကုန်။

21.

၂၁။

Mātāsatrurupitāca[Pg.9], bālakālenasikkhita;

Na sobhatisabhāmajjhe, haṃsamajjhebakoyathā.

အကြင်မိဘတို့သည် သားသမီးအား ငယ်ရွယ်စဉ်အခါ၌ ပညာကို မသင်ကြားစေကုန်၊ ထိုမိဘတို့သည် ရန်သူနှင့် တူကုန်၏။ ပညာမသင်ရသော သားသမီးသည် စည်းဝေးရာအလယ်၌ ဟင်္သာတို့အလယ်တွင် ဗျိုင်းကဲ့သို့ မတင့်တယ်နိုင်ပေ။

22.

၂၂။

Guṇoseṭṭhaṅgataṃyāti, nauccesayanevase;

Pāsādasīkharevāso, kākokiṃgaruḷosiyā.

ဂုဏ်သိက္ခာကြောင့်သာ မြတ်သောဘဝသို့ ရောက်ရ၏၊ မြင့်မြတ်သော နေရာ၌ နေရုံမျှဖြင့် မမြတ်ပေ။ ပြာသာဒ်ထိပ်၌ နေရုံမျှဖြင့် ကျီးကန်းသည် ဂဠုန် ဖြစ်နိုင်အံ့နည်း။

23.

၂၃။

Sabbasutamadhiyate, hīnamukkaṭṭhamajjhime;

Sabbassaatthaṃjāneyya, nacasabbaṃpayojaye.

ယုတ်ညံ့သော၊ မွန်မြတ်သော၊ အလယ်အလတ်ဖြစ်သော အကြားအမြင်ဗဟုသုတ အားလုံးကို သင်ယူအပ်၏။ အလုံးစုံသော တရား၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို သိအပ်၏။ သို့ရာတွင် အလုံးစုံကို မဆင်မခြင် အသုံးမပြုအပ်ပေ။

24.

၂၄။

Nalokesobhatemuḷho[Pg.10],Kevalattapasaṃsako;

Apisampihitokūpe,Katavijjopakāsito.

မိမိကိုယ်ကိုသာ ချီးမွမ်းလေ့ရှိသော လူမိုက်သည် လောက၌ မတင့်တယ်နိုင်ပေ။ ပညာသင်ယူပြီးသောသူသည် ရေတွင်းပိတ်အတွင်း၌ ရှိနေသော်လည်း ထင်ရှားကျော်စောလှ၏။

25.

၂၅။

Madantadamanaṃsatthaṃ, khalānaṃkurutemadaṃ;

Cakkhusaṅkhārakaṃtejaṃ, ulūkānamivandhakaṃ.

မာနထောင်လွှားသူကို ဆုံးမတတ်သော ကျမ်းစာသည် လူယုတ်မာတို့အား မာန်မူခြင်းကို ဖြစ်စေ၏။ မျက်စိအား ကောင်းစေတတ်သော နေရောင်ခြည်သည် ဇီးကွက်တို့အား မျက်စိကန်းစေသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

26.

၂၆။

Bhojanaṃmethunaṃniddā,Gaveposecavijjati;

Vijjāvisesoposassa,Taṃhīnogosamobhave.

စားသောက်ခြင်း၊ မေထုန်မှီဝဲခြင်း၊ အိပ်စက်ခြင်းတို့သည် နွား၌လည်းကောင်း၊ လူ၌လည်းကောင်း ရှိကြကုန်၏။ လူသားအား အတတ်ပညာထူးသည်သာ ထူးခြားမှု ရှိ၏။ ထိုအတတ်ပညာ ကင်းမဲ့သောသူသည် နွားနှင့် တူ၏။

27.

၂၇။

Yosissosippalobhena[Pg.11], bahuṃbahuṃvagaṇhāti;

Mugovasupinaṃpassaṃ, nasakkākathituṃ paraṃ.

အကြင်တပည့်သည် အတတ်ပညာကို လောဘဇောဖြင့် များစွာ များစွာ သင်ယူ၏။ သို့သော် ကောင်းစွာ မတတ်မြောက်က အိပ်မက်မြင်မက်သော ဆွံ့အသူကဲ့သို့ သူတစ်ပါးအား ပြန်လည်မပြောပြနိုင်ပေ။

28.

၂၈။

Sussusāsutavaḍḍhanā, paññāyavaḍḍhanaṃsutaṃ;

Paññāyaatthaṃjānanti, ñātoatthosukhāvaho.

နာယူလိုခြင်းသည် အကြားအမြင်ကို တိုးပွားစေ၏၊ အကြားအမြင်သည် ပညာကို တိုးပွားစေ၏။ ပညာဖြင့် အကျိုးစီးပွားကို သိနိုင်၏။ သိအပ်သော အကျိုးစီးပွားသည် ချမ်းသာကို ဆောင်ကြဉ်းပေးတတ်၏။

29.

၂၉။

Anāgataṃbhayaṃdisvā[Pg.12], dūratoparivajjaye;

Āgatañcabhayaṃdisvā, abhitohotipaṇḍito.

မရောက်သေးသော ဘေးအန္တရာယ်ကို မြင်လျှင် အဝေးမှ ရှောင်ကြဉ်အပ်၏။ ရောက်လာသော ဘေးအန္တရာယ်ကို မြင်လျှင်မူကား ပညာရှိသည် မကြောက်မရွံ့ ရဲရင့်စွာ ရင်ဆိုင်အပ်၏။

30.

၃၀။

Lobhaṃkodhaṃmadaṃmānaṃ, tandiṃissaṃpamattakaṃ;

Soṇḍaṃniddālukaṃmakkhaṃ, maccherañcajahebudho.

လောဘ၊ ဒေါသ၊ မာန်ယစ်ခြင်း၊ ထောင်လွှားခြင်း၊ ပျင်းရိခြင်း၊ ငြူစူခြင်း၊ မေ့လျော့ခြင်း၊ သေသောက်ကြူးခြင်း၊ အိပ်ကြူးခြင်း၊ သူ့ကျေးဇူးကို ချေဖျက်ခြင်းနှင့် ဝန်တိုခြင်းတို့ကို ပညာရှိသည် စွန့်လွှတ်အပ်၏။

31.

၃၁။

Saddhāhiricaottappaṃ, bāhusaccaṃviraṃsati;

Paññācasattadhammehi, sampannopaṇḍitomato.

ယုံကြည်ခြင်း (သဒ္ဓါ)၊ ရှက်ခြင်း (ဟိရီ)၊ ကြောက်ခြင်း (ဩတ္တပ္ပ)၊ အကြားအမြင်များခြင်း (ဗဟုသုတ)၊ ဝီရိယရှိခြင်း၊ သတိရှိခြင်း၊ ပညာရှိခြင်း တည်းဟူသော ဤတရားခုနစ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံသောသူကို ပညာရှိဟု သတ်မှတ်အပ်၏။

32.

၃၂။

Diṭṭhedhammecayoattho[Pg.13],Yocatthosamparāyiko;

Atthābhisamayādhīro,Paṇḍitotipavuccati.

မျက်မှောက်ဘဝ၌ ရအပ်သော အကျိုးစီးပွားကိုလည်းကောင်း၊ နောင်တမလွန်ဘဝ၌ ရအပ်သော အကျိုးစီးပွားကိုလည်းကောင်း သိမြင်တော်မူသော ပညာရှိကိုသာ ပညာရှိဟူ၍ ခေါ်ဆိုအပ်၏။

33.

၃၃။

Sabhāvasadisaṃvākyaṃ, sabhāvasadisaṃpiyaṃ;

Sabhāvasadisaṃkodhaṃ, yojānātisapaṇḍito.

အခြေအနေနှင့် လျော်ညီစွာ ပြောဆိုခြင်း၊ အခြေအနေနှင့် လျော်ညီစွာ ချစ်ခင်ခြင်း၊ အခြေအနေနှင့် လျော်ညီစွာ အမျက်ထွက်ခြင်းတို့ကို အကြင်သူသည် သိ၏၊ ထိုသူကိုသာ ပညာရှိဟူ၍ ခေါ်ဆိုအပ်၏။

34.

၃၄။

Bhūpālopaṇḍitoniccaṃ, nevatulyokudācanaṃ;

Sadesepūjitorājā, budhosabbatthapūjito.

မင်းနှင့် ပညာရှိသည် မည်သည့်အခါမျှ မတူညီနိုင်ကုန်။ မင်းသည် မိမိနိုင်ငံ၌သာ ပူဇော်အပ်၏။ ပညာရှိသည်ကား အရပ်ခပ်သိမ်း၌ ပူဇော်အပ်၏။

35.

၃၅။

Paṇḍitassapasaṃsāya[Pg.14], daṇḍobālenadiyyate;

Paṇḍitopaṇḍiteneva, vaṇṇitovasuvaṇṇito.

လူမိုက်သည် ပညာရှိအား ကဲ့ရဲ့ခြင်းတည်းဟူသော ပြစ်ဒဏ်ကို ပေးတတ်၏။ ပညာရှိသည် ပညာရှိအချင်းချင်းက ချီးမွမ်းအပ်မှသာ ကောင်းစွာ ချီးမွမ်းအပ်သည် ဖြစ်၏။

36.

၃၆။

Attanāyadiekena, vinithenamahājanā;

Vinayaṃyantisabbepi, kodhaṃnāseyyapaṇḍito.

ဆုံးမပြီးသော မိမိတစ်ယောက်တည်းကြောင့် လူအများတို့သည်လည်း ယဉ်ကျေးသိမ်မွေ့ခြင်းသို့ ရောက်ကြကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ပညာရှိသည် ဒေါသကို ဖျက်ဆီးအပ်၏။

37.

၃၇။

Sarīrassaguṇānañca, dūramaccantamantaraṃ;

Sarīraṃkhaṇaviddhaṃsi, guṇātukappaṭhāyino.

ခန္ဓာကိုယ်နှင့် သီလစသော ဂုဏ်တို့၏ ခြားနားချက်သည် အလွန်တရာ ကွာခြားလှ၏။ ခန္ဓာကိုယ်သည် တစ်ခဏချင်း ပျက်စီးတတ်၏၊ ဂုဏ်ကျေးဇူးတို့သည်ကား ကမ္ဘာတည်သရွေ့ တည်တံ့တတ်ကုန်၏။

38.

၃၈။

Atthaṃmahantamāpajjaṃ, vijjaṃsampattimevaca;

Vicareyyāmānathaddho, paṇḍitosopavuccati.

ကြီးစွာသော စည်းစိမ်ဥစ္စာ၊ အတတ်ပညာနှင့် ပြည့်စုံခြင်းသို့ ရောက်သော်လည်း မာန်မာန မထောင်လွှားဘဲ ကျင့်ကြံ နေထိုင်သောသူကိုသာ ပညာရှိဟူ၍ ခေါ်ဆိုအပ်၏။

39.

၃၉။

Nālabbhamatipatthenti[Pg.15], naṭṭhampinacasocare;

Vippatyañcanamuyhanti, yenarātevapaṇḍitā.

မရနိုင်သောအရာကို အလွန်အကျွံ မတောင့်တကြ၊ ပျက်စီးဆုံးရှုံးသွားသောအရာအတွက်လည်း မစိုးရိမ်ကြ၊ ဘေးအန္တရာယ်ဆိုးများနှင့် ကြုံတွေ့ရသော်လည်း တွေဝေမိုက်မဲခြင်း မရှိကြကုန်သော လူတို့သည်သာလျှင် ပညာရှိတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။

40.

၄၀။

Gaṇṭhiṭhāneekapade, nātimaññeyyapaṇḍito;

Kimakkoveḷupabbhāro, timahādīpabhānudo.

ခက်ခဲနက်နဲသော စကားတစ်လုံးမျှကိုပင် ပညာရှိသည် အထင်မသေးအပ်ပေ။ နေမင်းသည် ဝါးရုံတောင်ကုန်းထက်၌ ပေါ်ထွန်းသော်လည်း ကြီးမြတ်သော ကျွန်းကြီးသုံးကျွန်း၏ အမှောင်ထုကို ပယ်ဖျောက်နိုင်သည်မဟုတ်ပါလော။

41.

၄၁။

Guṇadosesunekena, atthikocivivajjito;

Sukhumālapadumassa, naḷaṃbhavatikakkhaḷaṃ.

ကောင်းခြင်း၊ ဆိုးခြင်းတို့မှ လုံးဝကင်းလွတ်သောသူဟူ၍ မည်သူမျှမရှိချေ။ အလွန်နူးညံ့သိမ်မွေ့သော ပဒုမ္မာကြာပန်း၌ပင် ကြာစဥ်း (ကြာရိုး) သည် ကြမ်းတမ်းလှ၏။

42.

၄၂။

Sumahantānisatthāni, dhārayantābahussutā;

Chedāyosaṃsayānantu, klissantilobhamohitā.

များစွာသော ကျမ်းဂန်အစောင်စောင်တို့ကို ဆောင်ထားလျက် သူတပါးတို့၏ သံသယကို ဖြတ်တောက်ပေးနိုင်စွမ်းရှိသော ဗဟုသုတရှိသူတို့သည်ပင်လျှင် လောဘနှင့် မောဟတို့ ဖုံးလွှမ်းမိသောအခါ ပင်ပန်းဆင်းရဲခြင်းသို့ ရောက်ကြရကုန်၏။

43.

၄၃။

Dosaṃpisaguṇedisvā[Pg.16], guṇavādīvadantina;

Nalokovijjamānampicandepassatilañjanaṃ.

ဂုဏ်ကျေးဇူးကိုသာ ပြောဆိုလေ့ရှိသောသူတို့သည် အပြစ်ရှိသော်လည်း ဂုဏ်ကျေးဇူးကိုသာ ရှာဖွေပြောဆိုကြကုန်၏။ လောက၌ လမင်း၌ရှိသော အမည်းစက် (ယုန်ရုပ်) ကို လူတို့သည် အပြစ်ဟု မမြင်ကြဘဲ လရောင်၏ အလင်းကိုသာ ကြည့်ကြကုန်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

44.

၄၄။

Sakiṃpiviññūdhīrena, karotisahasaṅgamaṃ;

Attatthañcaparatthañca, nibbānantaṃsukhaṃlabhe.

ပညာရှိသူသည် တည်ကြည်သော ပညာရှိနှင့် တစ်ကြိမ်တစ်ခါမျှ ပေါင်းသင်းရသော်လည်း မိမိအကျိုး၊ သူတပါးအကျိုးနှင့် နိဗ္ဗာန်အဆုံးရှိသော ချမ်းသာကို ရရှိနိုင်ပေ၏။

45.

၄၅။

Nadītīreṭṭhitekūpe, araṇitālavaṇḍake;

Navadāpādinatthīti, namukhevacanaṃtathā.

မြစ်ကမ်းနား၌ တူးထားသော ရေတွင်း၌ ရေမရှိဟူ၍လည်းကောင်း၊ မီးပွတ်ခုံ၌ မီးမရှိဟူ၍လည်းကောင်း၊ ထန်းတော၌ ထန်းရည်မရှိဟူ၍လည်းကောင်း မပြောအပ်သကဲ့သို့၊ ထို့အတူ လူတို့၏နှုတ်၌လည်း ပြောဆိုစရာ စကားမရှိဟူ၍ မပြောအပ်ပေ။

46.

၄၆။

Paṇḍitoapuṭṭhobherī[Pg.17], pajjunnohotipucchito;

Bālopuṭṭhoapuṭṭhopi, bahuṃvikatthatesadā.

ပညာရှိသည် မမေးမြန်းအပ်ပါက မောင်းတီးသံကဲ့သို့ ငြိမ်ဝပ်စွာနေ၍၊ မေးမြန်းအပ်ပါက မိုးရွာချသကဲ့သို့ ပြောဆိုတတ်၏။ လူမိုက်မူကား မေးသည်ဖြစ်စေ၊ မမေးသည်ဖြစ်စေ အမြဲတစေ စကားများစွာကို ကြွားဝါပြောဆိုလေ့ရှိ၏။

47.

၄၇။

Guṇasampannalaṅkāro, sabbasattahitāvaho;

Parattatthaṃnacareyya, kutosopaṇḍitobhave.

ဂုဏ်ကျေးဇူးနှင့် ပြည့်စုံသော တန်ဆာရှိလျက်၊ သတ္တဝါအားလုံး၏ အကျိုးကို ဆောင်ရွက်နိုင်ပါလျက်နှင့် သူတပါးအကျိုးကို မဆောင်ရွက်ပါက ထိုသူသည် အဘယ်သို့လျှင် ပညာရှိ ဖြစ်နိုင်ပါအံ့နည်း။

48.

၄၈။

Saparatthaṃcaredhīro, asakkontosakaṃcare;

Tampicevaasakkonto, pāpāttānaṃviyojaye.

ပညာရှိသူသည် မိမိအကျိုးနှင့် သူတပါးအကျိုး နှစ်မျိုးလုံးကို ဆောင်ရွက်အပ်၏။ ထိုသို့ မဆောင်ရွက်နိုင်ပါက မိမိကိုယ်ပိုင်အကျိုးကို ဆောင်ရွက်အပ်၏။ ထိုသို့မျှပင် မဆောင်ရွက်နိုင်ပါက မိမိကိုယ်ကို မကောင်းမှု (ဒုစရိုက်) မှ ကင်းဝေးအောင် ရှောင်ကြဉ်အပ်၏။

49.

၄၉။

Sabbaṃsuṇātisotena[Pg.18], sabbaṃpassaticakkhunā;

Nacadiṭṭhaṃsutaṃdhīro, sabbicchitumarahati.

နားဖြင့် အလုံးစုံကို ကြားရ၏၊ မျက်စိဖြင့် အလုံးစုံကို မြင်ရ၏။ သို့သော်လည်း ပညာရှိသူသည် မိမိမြင်သမျှ ကြားသမျှ အလုံးစုံကို မလိုလားအပ် (မယုံကြည်အပ်) ပေ။

50.

၅၀။

Cakkhumāssayathāandho, sotavābadhiroyathā;

Paññāvāpiyathāmugo, balavādubbaloriva;

Athaatthesamuppanne, sayeyyamatasāyitaṃ.

မျက်စိရှိသော်လည်း မျက်စိကန်းသူကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ နားရှိသော်လည်း နားပင်းသူကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ပညာရှိသော်လည်း ဆွံ့အသူကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ခွန်အားရှိသော်လည်း အားနည်းသူကဲ့သို့လည်းကောင်း နေအပ်၏။ ထို့ပြင် အရေးကိစ္က ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ သေဆုံးနေသူကဲ့သို့ ငြိမ်သက်စွာ ဝပ်လျောင်းနေအပ်၏။

51.

၅၁။

Atijātaṃmanujātaṃ, puttamicchantipaṇḍitā;

Avajātaṃnaicchanti, yohotikulachinnako.

ပညာရှိတို့သည် မိဘထက် သာလွန်သောသား (အတိဇာတ) နှင့် မိဘနှင့် တူညီသောသား (အနုဇာတ) ကိုသာ အလိုရှိကြကုန်၏။ အမျိုးအနွယ်ကို ဖျက်ဆီးတတ်သော မိဘအောက် ညံ့ဖျင်းသောသား (အဝဇာတ) ကိုမူကား အလိုမရှိကြကုန်။

52.

၅၂။

Tayovapaṇḍitāsatthe[Pg.19], ahamevātivādica;

Ahamapitivādīca, nāhanticaimetayo;

ကျမ်းဂန်တို့၌ ပညာရှိ သုံးမျိုးရှိ၏။ "ငါသာလျှင် (တတ်၏)" ဟု ပြောဆိုလေ့ရှိသောသူ၊ "ငါလည်းပဲ (တတ်၏)" ဟု ပြောဆိုလေ့ရှိသောသူ၊ "ငါကား (မတတ်ပါ)" ဟု ပြောဆိုလေ့ရှိသောသူ ဤသုံးဦးတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။

53.

၅၃။

Nasāsabhāyatthanasantisanto,Natesantoyenavadantidhammaṃ;

Rāgañcadosañcapahāyamohaṃ,Dhammaṃbhaṇantāvabhavantisanto.

သူတော်ကောင်းတို့ မရှိသော အရပ်သည် အစည်းအဝေးသဘင် မဟုတ်ပေ။ တရားကို မပြောဆိုသောသူတို့သည် သူတော်ကောင်း မဟုတ်ကြပေ။ ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟတို့ကို ပယ်ဖျောက်၍ တရားစကားကို ပြောဆိုကြသူတို့သည်သာလျှင် သူတော်ကောင်းများ ဖြစ်ကြကုန်၏။

54.

၅၄။

Bālecummattakebhūpe, gurumātāpitūsvapi;

Saṅghejeṭhecabhātari, nadosākariyābudhā.

လူမိုက်၊ အရူး၊ မင်းစိုးရာဇာ၊ ဆရာသမား၊ မိဘနှစ်ပါး၊ သံဃာတော်နှင့် နောင်ကြီး (အစ်ကိုကြီး) တို့အပေါ်၌ ပညာရှိသူတို့သည် အပြစ်ကို မရှာအပ် (စိတ်မဆိုးအပ်) ပေ။

55.

၅၅။

Attanāmanotāpañca[Pg.20], ghareduccaritānica;

Vañcanañcaavamānaṃ, matimānapakāsaye.

မိမိ၏ စိတ်ဆင်းရဲခြင်း၊ မိမိအိမ်တွင်း၌ ရှိသော မကောင်းမှုများ၊ သူတပါး၏ လှည့်ပတ်ဖြားယောင်းခံရခြင်းနှင့် အနှိမ်ခံရခြင်း (အရှက်ရခြင်း) တို့ကို ပညာရှိသူသည် သူတပါးတို့အား မထုတ်ဖော်အပ်ပေ။

56.

၅၆။

Paradāraṃjanettiṃva, leḍḍuṃvaparasantakaṃ;

Attāvasabbasattānaṃ, yopassatisapaṇḍito.

သူတပါး၏ ဇနီးမယားကို မိမိမိခင်ကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ သူတပါး၏ ဥစ္စာပစ္စည်းကို မြေခဲကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ သတ္တဝါအားလုံးကို မိမိကိုယ်ကဲ့သို့လည်းကောင်း ရှုမြင်သောသူသည်သာလျှင် ပညာရှိ ဖြစ်ပေ၏။

57.

၅၇။

Saṭhenamittaṃkalusenadhammaṃ,Paropatāpenasamiddhibhāvaṃ;

Sukhenavijjaṃpharusenanāriṃ,Icchantiyetenacevapaṇḍitā.

ကောက်ကျစ်သူနှင့် မိတ်ဆွေဖြစ်လိုသူ၊ ညစ်နွမ်းသောစိတ်ဖြင့် တရားကိုလိုလားသူ၊ သူတပါးကို နှိပ်စက်ခြင်းဖြင့် ကြီးပွားချမ်းသာလိုသူ၊ သက်သာချောင်ချိစွာဖြင့် ပညာရပ်ကို လိုလားသူ၊ ကြမ်းတမ်းသော အပြုအမူဖြင့် အမျိုးသမီးကို လိုလားသူ—ဤသူတို့သည် ပညာရှိများ မဟုတ်ကြကုန်။

58.

၅၈။

Nipuṇesuhameseyya[Pg.21], vicinitvāsutatthiko;

Sattaṃhukkhaliyaṃpakkaṃ, bhājanepitathābhave.

ဗဟုသုတကို အလိုရှိသောသူသည် နက်နဲသိမ်မွေ့သော ပညာရှိတို့ထံ၌ စိစစ်ရွေးချယ်၍ သင်ယူအပ်၏။ အိုးထဲ၌ ချက်အပ်သော ဆွမ်းသည် နူးညံ့သွားသကဲ့သို့ အိုးသည်လည်း ထိုဆွမ်း၏ အနံ့သက်ရောက်မှု ရှိသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

59.

၅၉။

Vasuṃgaṇhantidūraṭṭhā, pabbateratanocite;

Namilakkhāsamīpaṭṭhā, evaṃbālābahussute.

ရတနာများ ထွက်ရှိရာတောင်နှင့် ဝေးကွာသော အရပ်၌ နေကြသူတို့သည်သာ ထိုတောင်မှ ရတနာများကို လာရောက်ယူဆောင်ကြကုန်၏။ တောင်အနီး၌ နေကြသော လူရိုင်းတို့သည် မယူကြကုန်။ ထို့အတူ လူမိုက်တို့သည်လည်း မိမိတို့နှင့် နီးကပ်စွာရှိသော ဗဟုသုတရှိသူ (ပညာရှိ) ထံမှ ပညာရပ်ကို မရယူကြကုန်။

60.

၆၀။

Hiraññenamigānaṃva[Pg.22], susīlenaasīlino;

Adhammikassadhamena, bālānampisutenakiṃ.

သားရဲတိရစ္ဆာန်တို့အား ရွှေငွေဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း။ သီလမရှိသူအား သီလရှိသူဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း။ တရားမဲ့သူအား တရားသဖြင့် ကျင့်ခြင်းဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း။ ထို့အတူ လူမိုက်တို့အား ကြားနာအပ်သော ဗဟုသုတဖြင့် အဘယ်အကျိုးရှိအံ့နည်း။

61.

၆၁။

Appassutāyaṃpuriso, balibaddhovajīvati;

Maṃsānitassavaḍḍhanti, paññātassanavaḍḍhati.

အကြားအမြင် ဗဟုသုတ နည်းပါးသော ဤလူသည် ဝန်တင်နွားကဲ့သို့ အသက်ရှင်ရ၏။ ထိုသူ၏ အသားတို့သည်သာ ကြီးပွားတိုးတက်လာကုန်၏၊ ပညာမူကား တိုးတက်မလာပေ။

62.

၆၂။

Appassutosutaṃappaṃ, bahumaññatimāniko;

Sindhūdakaṃapassanto, kūpesoyaṃvamaṇḍuko.

အကြားအမြင်နည်းသော မာနကြီးသူသည် မိမိ၏ နည်းပါးလှသော ဗဟုသုတကိုပင် များလှ၏ဟု ထင်မှတ်တတ်၏။ ထိုသူသည် သမုဒ္ဒရာရေကို မမြင်ဖူးသဖြင့် ရေတွင်းဝ၌သာ ပျော်မွေ့နေသော ဖားသူငယ်နှင့် တူလှ၏။

63.

၆၃။

Tadamināpijānātha[Pg.23], sobbhesupatīresuca;

Saṇantāyantikusobbhā, tuṇhīyantimahodadhī.

ထိုအချက်ကို ဤသာဓကဖြင့် သိရှိကြကုန်လော့။ မြောင်းငယ်၊ ချောင်းငယ်တို့၌ ရေတို့သည် မြည်ဟည်းလျက် စီးဆင်းကြကုန်၏။ ကြီးမြတ်သော သမုဒ္ဒရာကြီးမူကား ဆိတ်ငြိမ်စွာ တည်ရှိနေ၏။

64.

၆၄။

Subhāsitaṃuttamamāhusanto,Dhammaṃbhaṇenādhammaṃ, taṃdutiyaṃ;

Piyaṃbhaṇenāpiyaṃtaṃtatiyaṃ,Saccaṃbhaṇenālikaṃtaṃcatutthaṃ.

သူတော်ကောင်းတို့သည် ကောင်းစွာပြောဆိုအပ်သော စကားကို အမြတ်ဆုံးဟု ဆိုကြကုန်၏၊ ၎င်းသည် ပထမအင်္ဂါ ဖြစ်၏။ တရားနှင့်ညီသော စကားကိုသာ ပြောဆိုရာ၏၊ မတရားသော စကားကို မပြောဆိုရာ၊ ၎င်းသည် ဒုတိယအင်္ဂါ ဖြစ်၏။ ချစ်ဖွယ်သော စကားကိုသာ ပြောဆိုရာ၏၊ မချစ်ဖွယ်သော စကားကို မပြောဆိုရာ၊ ၎င်းသည် တတိယအင်္ဂါ ဖြစ်၏။ မှန်ကန်သော စကားကိုသာ ပြောဆိုရာ၏၊ မမှန်သော စကားကို မပြောဆိုရာ၊ ၎င်းသည် စတုတ္ထအင်္ဂါ ဖြစ်၏။

65.

၆၅။

Sīhamedāsuvaṇṇeva[Pg.24], nacatiṭṭhantiracate;

Paṇḍitānaṃkathāvākyaṃ nacatiṭṭhatidujjane.

ခြင်္သေ့ဆီသည် ရွှေခွက်၌သာ တည်နိုင်၍ ငွေခွက်၌ မတည်နိုင်သကဲ့သို့၊ ထို့အတူ ပညာရှိတို့၏ ဆုံးမစကားသည်လည်း လူယုတ်မာ (လူမိုက်) တို့၌ မတည်နိုင်ပေ။

66.

၆၆။

Mahātejopitejoyaṃ, mattikaṃnamuduṃkare;

Āpopāpetimudukaṃ, sādhuvācācakakkhaḷaṃ;

အလွန်အားကြီးသော မီးသည် မြေစေးခဲကို နူးညံ့အောင် မပြုနိုင်ဘဲ (မာကျောစေ၏)၊ ရေသည်သာ မြေစေးခဲကို နူးညံ့စေနိုင်၏။ ထို့အတူ သာယာချိုသာသော စကားသည် ကြမ်းတမ်းခက်ထန်သူကို နူးညံ့လာစေနိုင်၏။

67.

၆၇။

Mudunāvaripuṃjeti, mudunājetidāruṇaṃ;

Nāsiddhimudunākiñci, yatotomudunājaye.

နူးညံ့သိမ်မွေ့သော အမူအရာဖြင့် ရန်သူကို အောင်နိုင်၏။ နူးညံ့မှုဖြင့် ပြင်းထန်ခက်ထန်သူကိုလည်း အောင်နိုင်၏။ နူးညံ့သိမ်မွေ့မှုဖြင့် မပြီးမြောက်နိုင်သော ကိစ္စဟူ၍ မည်သည်မျှမရှိ၊ ထို့ကြောင့် နူးညံ့သိမ်မွေ့မှုဖြင့်သာ အရာရာကို အောင်နိုင်ရာ၏။

68.

၆၈။

Candanaṃ [Pg.25] sītalaṃ loke, tato candaṃva sītalaṃ;

Candana canda sītamhā, sādhuvākyaṃ subhāsitaṃ.

လောက၌ စန္ဒကူးနံ့သာသည် အေးမြ၏၊ လမင်းသည် စန္ဒကူးထက် ပို၍အေးမြ၏။ သို့သော်လည်း ကောင်းစွာပြောဆိုအပ်သော သူတော်ကောင်းတို့၏ စကားသည် စန္ဒကူးနှင့် လမင်းတို့၏ အေးမြခြင်းထက် သာလွန်၍ အေးမြလှပေ၏။

69.

၆၉။

Sītavāco bahumitto, pharusotu amittako;

Upamaṃ ettha ñātabbā, candasūriyarājunaṃ.

ချိုသာအေးမြသော စကားကို ပြောဆိုသူအား မိတ်ဆွေပေါများ၏။ ကြမ်းတမ်းသော စကားကို ပြောဆိုသူအားမူကား ရန်သူပေါများ၏။ ဤနေရာ၌ လမင်းနှင့် နေမင်း ဟူသော မင်းနှစ်ပါး၏ ဥပမာကို မှတ်သားအပ်၏။

70.

၇၀။

Pattakalloditaṃappaṃ, vākyaṃsubhāsitaṃbhave;

Khudditassakadannampi, bhuttaṃsādurasobhave.

သင့်လျော်လျောက်ပတ်သော အချိန်အခါ၌ ပြောဆိုအပ်သော စကားနည်းနည်းသည် ကောင်းသောစကား ဖြစ်၏။ ဆာလောင်မွတ်သိပ်နေသူအား ညံ့ဖျင်းသော အစားအစာကို ကျွေးသော်လည်း စားရသောအခါ ကောင်းသောအရသာ ရှိသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

71.

၇၁။

Satthakāpibahuvācā[Pg.26], nādarābahubhāṇino;

Sopakārampyudāsīnaṃ, nanudiṭṭhaṃnadījalaṃ.

အကျိုးရှိသော စကားပင်ဖြစ်လင့်ကစား များစွာပြောဆိုတတ်သူ၏ စကားကို လူတို့သည် ဂရုမစိုက်ကြပေ။ များစွာသော အကျိုးကျေးဇူးကို ပေးနိုင်ပါသော်လည်း မြစ်ရေကို လူတို့သည် တန်ဖိုးမထားဘဲ လျစ်လျူရှုကြသည် မဟုတ်ပါလော။

72.

၇၂။

Nātivelaṃpabhāseyya, natuṇhisabbadāsiyā;

Avikiṇṇaṃmitaṃvākyaṃ, pattakāleudīraye.

အချိန်လွန်အောင် အလွန်အကျွံလည်း မပြောဆိုအပ်၊ အမြဲတမ်းလည်း ဆိတ်ဆိတ်မနေအပ်ပေ။ သင့်လျော်သော အချိန်အခါ၌ မရှုပ်ထွေးဘဲ တိုင်းတာချင့်ချိန်အပ်သော စကားကိုသာ ပြောဆိုရာ၏။

73.

၇၃။

Icchitabbesukammesu, vācāyakusalaṃmūlaṃ;

Vācāyakusalenaṭṭhe, icchitabbaṃnasijjhati.

မိမိအလိုရှိအပ်သော ကိစ္စရပ်တို့တွင် စကားပြောဆိုရာ၌ ကျွမ်းကျင်လိမ္မာခြင်းသည် အခြေခံအုတ်မြစ် ဖြစ်၏။ စကားပြောဆိုရာ၌ မကျွမ်းကျင်ပါက မိမိအလိုရှိအပ်သော အကျိုးတရားသည် မပြီးမြောက်နိုင်ပေ။

74.

၇၄။

Hatthapādāsiropiṭṭhi, kucchipañcaimejanā;

Mukhamevūpasevanti, sadāvaanusāsitā.

လက်၊ ခြေ၊ ဦးခေါင်း၊ ကျောကုန်း၊ ဝမ်းဗိုက် ဟူသော ဤအင်္ဂါငါးပါးတို့သည် နှုတ် (ပါးစပ်) ၏ ညွှန်ကြားမှုကို အမြဲခံယူလျက် နှုတ်ကိုသာလျှင် အစဉ်အမြဲ လုပ်ကျွေးပြုစုကြကုန်၏။

75.

၇၅။

Saddhādhanaṃsīladhanaṃ[Pg.27], hiriottappiyaṃdhanaṃ;

Sutadhanañcacāgoca, paññāvesattamaṃdhanaṃ.

သဒ္ဓါတရားတည်းဟူသော ဥစ္စာ၊ သီလတည်းဟူသော ဥစ္စာ၊ ဟိရိတည်းဟူသော ဥစ္စာ၊ ဩတ္တပ္ပတည်းဟူသော ဥစ္စာ၊ သုတတည်းဟူသော ဥစ္စာ၊ စာဂတည်းဟူသော ဥစ္စာနှင့် ပညာတည်းဟူသော သတ္တမမြောက် ဥစ္စာတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။

76.

၇၆။

Itthīnañcadhanaṃrūpaṃ, purisānaṃdhanaṃkulaṃ;

Uragānaṃdhanaṃvisaṃ, bhūpālānaṃdhanaṃbalaṃ;

Bhikkhūnañcadhanaṃsīlaṃ, brahmaṇānaṃdhanaṃvijjā.

အမျိုးသမီးတို့၏ ဥစ္စာသည် အဆင်းလှခြင်း (ရုပ်ရည်) ဖြစ်၏။ အမျိုးသားတို့၏ ဥစ္စာသည် အမျိုးအနွယ် ဖြစ်၏။ မြွေတို့၏ ဥစ္စာသည် အဆိပ်ဖြစ်၏။ မင်းတို့၏ ဥစ္စာသည် စစ်အင်အား (တန်ခိုးဗလ) ဖြစ်၏။ ရဟန်းတို့၏ ဥစ္စာသည် သီလဖြစ်၏။ ပုဏ္ဏားတို့၏ ဥစ္စာသည် အတတ်ပညာ ဖြစ်၏။

77.

၇၇။

Narūpaṃnacapaññāṇaṃ[Pg.28], nacakulañcasambhavo;

Kālavippattisampatte, dhanamevavisesakaṃ.

ဆိုးရွားသော ခေတ်ပျက်ကပ်နှင့် ကြုံတွေ့ရသောအခါ၌ ရုပ်အဆင်းသည်လည်းကောင်း၊ ပညာသည်လည်းကောင်း၊ အမျိုးအနွယ်နှင့် အမျိုးဇာတ်သည်လည်းကောင်း အရာမမြောက်နိုင်ဘဲ ဥစ္စာပစ္စည်းသည်သာလျှင် ထူးခြားစွာ အားကိုးရာ ဖြစ်ပေ၏။

78.

၇၈။

Dhanahīnaṃcajemittā, puttadārāsahodarā;

Dhanavantaṃvasevanti, dhanaṃlokemahāsakhā.

ဥစ္စာပစ္စည်း ကင်းမဲ့သူကို အဆွေခင်ပွန်းတို့သည်လည်းကောင်း၊ သားမယားတို့သည်လည်းကောင်း၊ ညီအစ်ကို မောင်နှမတို့သည်လည်းကောင်း စွန့်ပစ်တတ်ကြကုန်၏။ ဥစ္စာရှိသူကိုမူကား ပေါင်းသင်းမှီခိုကြကုန်၏။ သို့ဖြစ်၍ လောက၌ ဥစ္စာသည်သာလျှင် အကြီးမြတ်ဆုံးသော အဆွေခင်ပွန်း ဖြစ်ပေ၏။

79.

၇၉။

Sattāsadūpasevanti, sodakaṃvāpiādikaṃ;

Sabhogaṃsadhanañceva, tucchātecejahantite.

သတ္တဝါတို့သည် စည်းစိမ်ဥစ္စာ ရှိသူကိုသာ ရေရှိသော ကန်အိုင်စသည်ကို မှီဝဲသကဲ့သို့ အမြဲမှီဝဲကြကုန်၏၊ ထိုစည်းစိမ်ဥစ္စာ ဆုတ်ယုတ်၍ ဆင်းရဲသွားသောအခါ ထိုသူကို စွန့်ပစ်ကြကုန်၏။

80.

၈၀။

Attanāvakatālakkhī[Pg.29], alakkhīattanākatā;

Nahilakkhiṃalakkhiñca, aññoaññassakārito.

ကြီးပွားချမ်းသာခြင်း (ကျက်သရေ) ကို မိမိကိုယ်တိုင်သာ ပြုအပ်၏၊ ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးခြင်း (ကျက်သရေမရှိခြင်း) ကိုလည်း မိမိကိုယ်တိုင်သာ ပြုအပ်၏၊ သူတစ်ပါးသည် သူတစ်ပါးအား ကြီးပွားခြင်း သို့မဟုတ် ဆုတ်ယုတ်ခြင်းကို မပြုလုပ်ပေးနိုင်ပေ။

81.

၈၁။

Dhanavājotiyorājā, nadīvejjotathāime;

Pañcayatthanavijjanti, natatthadivasaṃvase.

သူဌေး၊ ဗေဒင်တတ်သူ၊ မင်း၊ မြစ်၊ သမားတော် ဤငါးမျိုးမရှိသော အရပ်၌ တစ်ရက်မျှပင် မနေထိုင်ရာ။

82.

၈၂။

Yatthadesenasamāno[Pg.30], napītinacabandhavo;

Nacavijjāgamokoci, natatthadivasaṃvase.

မရိုသေရာ၊ မချစ်ခင်ရာ၊ ဆွေမျိုးမရှိရာ၊ ပညာသင်ကြားခွင့် မရှိရာ ဖြစ်သော အရပ်ဒေသ၌ တစ်ရက်မျှပင် မနေထိုင်ရာ။

83.

၈၃။

Amānanāyatthasiyā, santānaṃavamānanaṃ;

Hīnasamānanāvāpi, natatthadivasaṃvase.

မရိုမသေ ပြုရာ၊ သူတော်ကောင်းတို့ကို နှိမ်ချဆက်ဆံရာ၊ ယုတ်ညံ့သူတို့နှင့် တန်းတူထားရာ အရပ်ဒေသ၌ တစ်ရက်မျှပင် မနေထိုင်ရာ။

84.

၈၄။

Desamosajjagacchanti, sīhāsappurisāgajā;

Tattevanidhanaṃyanti, kākākāpurisāmigā.

ခြင်္သေ့၊ သူတော်ကောင်းနှင့် ဆင်တို့သည် နေရာဌာနကို စွန့်ပယ်၍ သွားကြကုန်၏၊ ကျီး၊ လူယုတ်မာနှင့် သမင်တို့သည် ထိုအရပ်၌ပင် ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ကြကုန်၏။

85.

၈၅။

Yatthālasocadakkhoca[Pg.31], sūrobhirusamapūjā;

Nasantotatthavasanti, avisesakarenako.

ပျင်းရိသူနှင့် ဝီရိယရှိသူ၊ ရဲရင့်သူနှင့် ကြောက်တတ်သူတို့ကို ခွဲခြားမှုမရှိဘဲ တန်းတူပူဇော်ချီးမြှောက်သောအရပ်၌ သူတော်ကောင်းတို့သည် မနေထိုင်ကြကုန်။

86.

၈၆။

Calatyekenapādena, tiṭṭhatyekenapaṇḍito;

Nāsamikkhyaparaṃṭhānaṃ, pubbamāyatanaṃcaje.

ပညာရှိသည် ခြေတစ်ဖက်ဖြင့် လှမ်း၍ ခြေတစ်ဖက်ဖြင့် ရပ်တည်သကဲ့သို့၊ ရှေ့နေရာသစ်ကို သေချာစွာ မစူးစမ်းဘဲ ရှေးနေရာဟောင်းကို မစွန့်လွှတ်ရာ။

87.

၈၇။

Ṭhānabhaṭṭhānasobhante, dantākesānakhānarā;

Itiviññāyamatimā, saṭhānaṃnalahuṃcaje.

သွား၊ ဆံပင်၊ ခြေသည်းလက်သည်းနှင့် လူတို့သည် မိမိတို့နေရာမှ ဖယ်ရှားအပ်ကုန်သော် မတင့်တယ်ကြကုန်၊ ဤသို့ သိရှိနားလည်၍ ပညာရှိသည် မိမိနေရာကို အလျင်စလို မစွန့်လွှတ်ရာ။

88.

၈၈။

Guṇosabbaññutulyopi, sīdatyekoanissayo;

Anagghaṃratanaṃmaṇi, hemaṃnissāyasobhate.

သဗ္ဗညုတဉာဏ်နှင့် တူသော ဂုဏ်ရှိသော်လည်း အမှီအခိုကင်းမဲ့သူသည် တစ်ကိုယ်တည်း ဆင်းရဲဆုတ်ယုတ်ရ၏၊ အဖိုးမဖြတ်နိုင်သော ပတ္တမြားရတနာသည် ရွှေကို အမှီပြု၍သာ တင့်တယ်တောက်ပနိုင်၏။

89.

၈၉။

Nasevepharusaṃsāmiṃ, taṃpisevenamacchariṃ;

Tatoniggaṇhikaṃsāmiṃ, nevāpaggaṇhikaṃtato.

ကြမ်းတမ်းသော သခင်ကို မမှီဝဲရာ၊ ဝန်တိုတတ်သော သခင်ကိုလည်း မမှီဝဲရာ၊ နှိပ်စက်တတ်သော သခင်နှင့် အားမပေးချီးမြှောက်တတ်သော သခင်ကိုလည်း မမှီဝဲရာ။

90.

၉၀။

Parokkheguṇahantāraṃ[Pg.33], paccakkhepiyabhāṇinaṃ;

Tādisaṃnopaseveyya, visakumbhaṃpalobhitaṃ.

ကွယ်ရာတွင် အပြစ်ပြော၍ ရှေ့မှောက်တွင် ချိုသာစွာ ပြောတတ်သောသူကို အပြင်ပန်းအားဖြင့် လှပစွာ တန်ဆာဆင်ထားသော အဆိပ်အိုးကဲ့သို့ မှတ်ယူ၍ မမှီဝဲမပေါင်းသင်းရာ။

91.

၉၁။

Piṭṭhitokkaṃniseveyya, niseveaggikucchinā;

Sāmīnaṃsabbakāyena, paralokaṃamuḷhako.

နေပူရှိန်ကို ကျောပေး၍ လည်းကောင်း၊ မီးကို ရင်ဝယ်ပြု၍ လည်းကောင်း၊ သခင်ကို အစွမ်းကုန် ရိုသေကိုင်းညွတ်၍ လည်းကောင်း၊ နောင်တမလွန်လောကကို မတွေဝေသော သတိပညာဖြင့် လည်းကောင်း မှီဝဲဆည်းကပ်ရာ၏။

92.

၉၂။

Nasevekatapāpamhi, na sevālikavādane;

Naseveattadatthamhi, naseveatisantake.

မကောင်းမှုပြုသူကို မမှီဝဲရာ၊ မုသားပြောတတ်သူကို မမှီဝဲရာ၊ မိမိကိုယ်ကျိုးသာရှာသူကို မမှီဝဲရာ၊ အလွန်ဝန်တိုနှမြောတတ်သူကို မမှီဝဲရာ။

93.

၉၃။

Mahantaṃnissayaṃkatvā[Pg.34], khuddakopimahābhave;

Hemapabbataṃnissāya, hemapakkhībhavantite.

ကြီးမြတ်သူကို အမှီပြု၍ သေးငယ်သောသူသည်လည်း ကြီးမြတ်လာနိုင်၏၊ ရွှေတောင်ကို အမှီပြုခြင်းကြောင့် ငှက်တို့သည် ရွှေရောင်အတောင်ရှိသော ငှက်များ ဖြစ်လာကြကုန်၏။

94.

၉၄။

Asahāyosamattopi, tejasīkiṃkarissati;

Nivātasaṇṭhitoaggi, sayamevūpasammati.

အဆွေခင်ပွန်းမရှိသောသူသည် စွမ်းအားကြီးမားသော်လည်း အဘယ်သို့ စွမ်းဆောင်နိုင်အံ့နည်း၊ လေကွယ်ရာ၌ တည်သောမီးသည် အလိုအလျောက် ငြိမ်းသွားရုံသာ ရှိတော့၏။

95.

၉၅။

Rukkhāsubhūminissāya, pupphaphalaṃpavaḍḍhati;

Sappūrisūpanissāya, mahāpuññaṃpavaḍḍhati.

ကောင်းမွန်သော မြေဆီလွှာကို အမှီပြု၍ သစ်ပင်တို့သည် ပန်းမန်သစ်သီးများ တိုးပွားဝေဆာကြကုန်သကဲ့သို့၊ သူတော်ကောင်းကို အမှီပြု၍ ကြီးမြတ်သော ကုသိုလ်ကောင်းမှုတို့သည် တိုးပွားလာကြကုန်၏။

96.

၉၆။

Analasoacaṇḍikko[Pg.35], asaṭṭhosucisaccavā;

Aluddhoatthakāmoca, tamuttaṃuttamonaro.

ပျင်းရိခြင်းမရှိသူ၊ ကြမ်းတမ်းခက်ထန်ခြင်းမရှိသူ၊ လှည့်ပတ်ခြင်းမရှိသူ၊ စင်ကြယ်သူ၊ သစ္စာရှိသူ၊ လောဘမကြီးသူ၊ သူတစ်ပါးအကျိုးကို လိုလားသူ ဖြစ်သော ထိုသူသည် လူတို့တွင် အမြတ်ဆုံးသော လူသားဖြစ်၏။

97.

၉၇။

Ahitepaṭisedhoca, hitesucaniyojako;

Byasanecāpariccāgo, saṅkhepaṃmittalakkhaṇaṃ.

အကျိုးမဲ့ကို တားမြစ်ခြင်း၊ အကျိုးရှိသော အမှုတို့၌ တိုက်တွန်းခြင်း၊ ဘေးဒုက္ခရောက်ချိန်၌ စွန့်ပစ်မသွားခြင်း ဤသည်တို့ကား အဆွေခင်ပွန်းကောင်း၏ အကျဉ်းချုပ် အမှတ်လက္ခဏာများ ဖြစ်ကြ၏။

98.

၉၈။

Āturebyasanesace[Pg.36], dubbhikkheparaviggahe;

Rājadvāresusāneca, saṅkhepaṃmittalakkhiṇaṃ.

မကျန်းမမာ ဖြစ်သောအခါ၊ ဘေးဒုက္ခရောက်သောအခါ၊ ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးသောအခါ၊ ရန်သူနှင့် စစ်ဖြစ်သောအခါ၊ မင်းအိမ်တံခါး၌လည်းကောင်း၊ သုသာန်၌လည်းကောင်း အတူရှိနေသူသည် အဆွေခင်ပွန်းကောင်း မည်၏။

99.

၉၉။

Hitesanosumittoca, viññūcadullabhojano;

Yathosadhañcasāduñca, rogahārīcasajjano.

မိမိအကျိုးကို လိုလားသော မိတ်ဆွေကောင်းနှင့် ပညာရှိသူသည် လောက၌ ရနိုင်ခဲသောသူ ဖြစ်၏၊ ရောဂါကို ပျောက်ကင်းစေ၍ ချိုမြိန်သော ဆေးကဲ့သို့ သူတော်ကောင်းသည် ရှားပါးလှ၏။

100.

၁၀၀။

Yodhuvāniparicajja, adhuvānopasevati;

Dhuvānitassanassanti, adhuvesukathāvakā.

အမြဲခိုင်မြဲသော အရာတို့ကို စွန့်လွှတ်၍ မမြဲသော အရာတို့ကို လိုက်စားသောသူအား မြဲသော အရာတို့သည်လည်း ပျက်စီးကုန်၏၊ မမြဲသော အရာတို့ကား ပြောဖွယ်ရာမရှိ ပျက်စီးနှင့်ပြီ ဖြစ်၏။

101.

၁၀၁။

Luddhamatthenagaṇheyya[Pg.37], thaddhamañjathikammunā;

Chandānuvattiyāmuḷhaṃ, yathābhūtenapaṇḍitaṃ.

လောဘကြီးသူကို ဥစ္စာပေး၍ လည်းကောင်း၊ ထောင်လွှားသူကို လက်အုပ်ချီ ရိုသေပြ၍ လည်းကောင်း၊ လူမိုက်ကို ၎င်း၏အလိုသို့ လိုက်၍ လည်းကောင်း၊ ပညာရှိကို ဟုတ်မှန်သော အမှန်တရားဖြင့် လည်းကောင်း သိမ်းသွင်းရာ၏။

102.

၁၀၂။

Saccābhikkhaṇasaṃsaggā, asamosaraṇenaca;

Etenamittājiranti, akāleyācanenaca.

အလွန်အကြိမ်ကြိမ် ပေါင်းသင်းခြင်း၊ လုံးဝမတွေ့ဆုံခြင်း၊ အချိန်အခါမဟုတ်ဘဲ တောင်းခံခြင်း ဤအကြောင်းတို့ကြောင့် မိတ်ဆွေခင်ပွန်းတို့သည် စိတ်ဝမ်းကွဲပြား ပျက်စီးတတ်ကြကုန်၏။

103.

၁၀၃။

Tasmānābhikkhaṇaṃgacche, nacagacchecirāciraṃ;

Kālenayācaṃyāceyya, evaṃmittānajīyare.

ထို့ကြောင့် အဆွေခင်ပွန်းထံသို့ အလွန်လည်း မသွားရာ၊ အလွန်ကြာမှလည်း မသွားရာ၊ တောင်းခံထိုက်သော အချိန်ကျမှသာ တောင်းခံရာ၏၊ ဤသို့ပြုမူပါက ချစ်ကြည်ပျက်စီးခြင်း မရှိနိုင်ပေ။

104.

၁၀၄။

Yenamittenasaṃsaggā[Pg.38], yogakkhemovihīyati;

Pubbevajjhabhavaṃtassa, rakkheyyaggiṃvapaṇḍito.

အကြင်အဆွေခင်ပွန်းနှင့် ပေါင်းဖော်ရခြင်းကြောင့် ဘေးကင်းချမ်းသာမှု ဆုတ်ယုတ်အံ့၊ ပညာရှိသည် ထိုမိတ်ဆွေကို မီးကဲ့သို့ ဝေးစွာရှောင်ကြဉ်၍ မိမိကိုယ်ကို စောင့်ရှောက်ရာ၏။

105.

၁၀၅။

Yenamittenasaṃsaggā, yogakkhemopavaḍḍhati;

Kareyyattasamaṃvuttiṃ, sabbakiccesupaṇḍito.

အကြင်အဆွေခင်ပွန်းနှင့် ပေါင်းဖော်ရခြင်းကြောင့် ဘေးကင်းချမ်းသာမှု တိုးပွားအံ့၊ ပညာရှိသည် ထိုသူနှင့် မိမိကိုယ်တိုင်ကဲ့သို့ ထပ်တူထပ်မျှ ထားရှိကာ အမှုကိစ္စအားလုံး၌ ပူးပေါင်းဆောင်ရွက်ရာ၏။

106.

၁၀၆။

Pabbepabbekamenucchu, visesarasavāggato;

Tathāsumettikosādhu, viparittovadujjano.

ကြံသည် အဆစ်တိုင်း၌ တစ်ဆစ်ထက်တစ်ဆစ် အဖျားမှ အရင်းသို့ အစဉ်အတိုင်း ချိုသာသော အရသာ ရှိသကဲ့သို့၊ သူတော်ကောင်းတို့၏ ချစ်ကြည်ခြင်းသည်လည်း အစဉ်အတိုင်း တိုး၍ချိုမြိန်၏၊ လူယုတ်မာတို့၏ ချစ်ကြည်ခြင်းကား ထိုသို့မဟုတ်ဘဲ ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်၏။

107.

၁၀၇။

Tenevamunināvuttaṃ[Pg.39], dhammāyekecilokiyā;

Tatālokuttarāceva, dhammānibbānagāmino.

ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားသခင်သည် 'လောကီတရားတို့သည်လည်းကောင်း၊ လောကုတ္တရာတရားတို့သည်လည်းကောင်း၊ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ကြောင်းဖြစ်သော တရားတို့သည်လည်းကောင်း' ဟု ဟောကြားတော်မူခဲ့၏။

108.

၁၀၈။

Kalyāṇamittamāgamma, sabbetehontipāṇinaṃ;

Tasmākalyāṇamittesu, kātabbaṃhisadādaraṃ.

သတ္တဝါတို့အား ထိုတရားအားလုံးတို့သည် မိတ်ကောင်းဆွေကောင်းကို အမှီပြု၍သာ ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ကုန်၏၊ ထို့ကြောင့် မိတ်ကောင်းဆွေကောင်းတို့၌ အမြဲမပြတ် ရိုသေခြင်းကို ပြုရာ၏။

109.

၁၀၉။

Yohavekataññūkatavedidhīro,Kalyāṇamittedaḷhabhatticahoti;

Dukkhitassasakkaccaṃkarotikiccaṃ,Tabbhāvaṃsappurisaṃvadantiloke.

အကြင်ပညာရှိသည် ကျေးဇူးသိတတ်၍ ကျေးဇူးဆပ်တတ်၏၊ မိတ်ကောင်းဆွေကောင်းတို့၌ ခိုင်မြဲသော ချစ်ကြည်ခြင်းရှိ၏၊ ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်နေသူ၏ အမှုကိစ္စကို ရိုသေစွာ ဆောင်ရွက်ပေးတတ်၏၊ ထိုသို့သော သဘာဝရှိသူကို လောက၌ သူတော်ကောင်းဟု ခေါ်ဆိုကြကုန်၏။

110.

၁၁၀။

Hitakāroparobandhu[Pg.40], bandhūpiahitoparo;

Ahitodehajobyādhi, hitamāraññamosadhaṃ.

မိမိအား အကျိုးပြုသော သူစိမ်းသည် ဆွေမျိုးဖြစ်၏၊ မိမိအား အကျိုးမဲ့စေသော ဆွေမျိုးသည် သူစိမ်းဖြစ်၏၊ ကိုယ်တွင်း၌ ဖြစ်သော်လည်း ရောဂါသည် အကျိုးမဲ့စေ၏၊ တော၌ ဖြစ်သော်လည်း ဆေးဝါးသည် အကျိုးပြု၏။

111.

၁၁၁။

Padumaṃvamukhayassa, vācācandanasītalaṃ;

Madhutiṭṭhatijivhagge, hadayesuhalāhalaṃ;

Tādisaṃnopaseveyya, taṃmittaṃparivajjaye.

မျက်နှာသည် ကြာပန်းကဲ့သို့ လှပဆန်းသစ်၍၊ စကားပြောသော် စန္ဒကူးကဲ့သို့ အေးမြကာ၊ လျှာဖျား၌ ပျားရည်ကဲ့သို့ ချိုသာသော်လည်း၊ နှလုံးသားဝယ် ပြင်းထန်သော အဆိပ်ရှိသူကို မမှီဝဲရာ၊ ထိုသို့သော မိတ်ဆွေယုတ်ကို ဝေးစွာရှောင်ကြဉ်ရာ၏။

112.

၁၁၂။

Katvānakusalaṃkammaṃ[Pg.41], katvāna, kusalaṃpure;

Sukhitaṃdukkhitaṃhontaṃ, sobāloyonapassati.

မကောင်းမှုအကုသိုလ်ကို ပြုခြင်းကြောင့် ဒုက္ခရောက်ရသည်ကိုလည်းကောင်း၊ ကောင်းမှုကုသိုလ်ကို ပြုခြင်းကြောင့် ချမ်းသာရသည်ကိုလည်းကောင်း မသိမမြင်နိုင်သောသူကို လူမိုက်ဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။

113.

၁၁၃။

Kālakkhepenahāpeti, dānasīlādikaṃjaḷo;

Athiraṃpithiraṃmaññe, attānaṃsassatīsamaṃ.

လူမိုက်သည် မမြဲသော မိမိကိုယ်ကို အမြဲတည်တံ့နေဘိသကဲ့သို့ ထင်မှတ်ကာ၊ အချိန်ဆွဲခြင်းဖြင့် ဒါန၊ သီလ စသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုတို့ကို ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးစေ၏။

114.

၁၁၄။

Bālodhapāpakaṃkatvā, nataṃchaṭṭitumussahe;

Kiṃbyagghaādigacchanto, padaṃmakkhetumussahe.

လူမိုက်သည် ဤလောက၌ မကောင်းမှုကို ပြုလုပ်ပြီးနောက် ထိုအပြစ်ကို စွန့်ပယ်ဖျောက်ဖျက်ရန် အားမထုတ်တတ်ပေ၊ ကျားသည် သွားလေရာရာ၌ မိမိ၏ခြေရာကို ဖုံးကွယ်ရန် အားမထုတ်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

115.

၁၁၅။

Niddhanopicakāmeti[Pg.42], dubbaloverikaṃkaro;

Mandasatthovivādatthī, tividhaṃmuḷhalakkhaṇaṃ.

ဆင်းရဲပါလျက်နှင့် ကာမဂုဏ်ကို ခံစားလိုခြင်း၊ အင်အားနည်းပါလျက်နှင့် ရန်ငြိုးဖွဲ့ခြင်း၊ ပညာနည်းပါလျက်နှင့် ငြင်းခုံလိုခြင်း ဤသုံးပါးသည် လူမိုက်၏ အမှတ်လက္ခဏာများ ဖြစ်ကြ၏။

116.

၁၁၆။

Anavhāyaṃgamayanto, apucchābahubhāsako;

Attagguṇaṃpasaṃsanti, tividhaṃhīnalakkhaṇaṃ.

မပင့်ဖိတ်ဘဲ သူတစ်ပါးအိမ်သို့ သွားခြင်း၊ မမေးမြန်းဘဲ စကားအများကြီး ပြောခြင်း၊ မိမိကိုယ်ကိုယ် ဂုဏ်ဖော်ချီးမွမ်းခြင်း ဤသုံးပါးသည် ယုတ်ညံ့သူ၏ အမှတ်လက္ခဏာများ ဖြစ်ကြ၏။

117.

၁၁၇။

Yathācuṭṭamparāpakkā, bahirattakamevaca;

Antokimilapūraṇo, evaṃdujjanadhammatā.

ရေကသဖန်းသီး မှည့်သည် ပြင်ပ၌ နီရဲသော အရောင်ရှိသော်လည်း အတွင်း၌ ပိုးလောက်တို့ဖြင့် ပြည့်နှက်နေသကဲ့သို့၊ လူယုတ်မာတို့၏ သဘောသဘာဝသည်လည်း ထိုကဲ့သို့ပင် ဖြစ်၏။

118.

၁၁၈။

Yadūnakaṃsaṇatitaṃ, yaṃpūraṃsantamevataṃ;

Aḍḍhakumbhupamobālo, yaṃpūrakumbhovapaṇḍito.

ရေမပြည့်သော အိုးသည် မြည်သံမြည်၏၊ ရေပြည့်သောအိုးသည် ငြိမ်သက်၏၊ လူမိုက်သည် ရေတစ်ဝက်သာရှိသော အိုးနှင့်တူ၏၊ ပညာရှိသည် ရေအပြည့်ရှိသော အိုးနှင့်တူ၏။

119.

၁၁၉။

Budhehisāsamānopi[Pg.43], khalobahutaketavo;

Ghaṃsiyamānopaṅgāro, nilamattaṃnigacchati.

လူမိုက် သို့မဟုတ် လူယုတ်မာသည် ပညာရှိတို့ အဖန်ဖန် ဆုံးမသော်လည်း လှည့်ပတ်စဉ်းလဲခြင်း များလှ၏။ မီးသွေးခဲကို ပွတ်တိုက်သော်လည်း မည်းရုံသာ ရှိသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

120.

၁၂၀။

Muḷhasissopadesena, kunārībharaṇenaca;

Khalasattūhisaṃyogā, paṇḍitopyavasīdati.

လူမိုက်တပည့်ကို ဆုံးမခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ ယုတ်မာသောဇနီးကို လုပ်ကျွေးမွေးမြူခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း၊ လူယုတ်မာတို့နှင့် ပေါင်းသင်းမိခြင်းကြောင့်လည်းကောင်း ပညာရှိသော်လည်း ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ရ၏။

121.

၁၂၁။

Cārutāparadārāya, dhanaṃlokatapattiyā;

Pasutaṃsādhunāsāya, khalekhalatarāguṇā.

လူယုတ်မာ၏ တင့်တယ်ခြင်းသည် သူတစ်ပါးမယားကို ဖျက်ဆီးရန်ဖြစ်၏၊ ဥစ္စာသည် သူတစ်ပါးအား ပူပန်စေရန်ဖြစ်၏၊ လုံ့လဝီရိယသည် သူတော်ကောင်းတို့ကို ဖျက်ဆီးရန်ဖြစ်၏။ လူယုတ်မာတို့၌ ရှိသော ဂုဏ်တို့သည် သာ၍ပင် ယုတ်မာလှကုန်၏။

122.

၁၂၂။

Itohāsataraṃloke[Pg.44], kiñcitassanavijjati;

Dujjanoticayaṃāha, sujanaṃdujjanosayaṃ.

လောက၌ ဤအရာထက် ပို၍ ရယ်စရာကောင်းသောအရာ မရှိတော့ပြီ။ ယုတ်မာသူကိုယ်တိုင်က သူတော်ကောင်းကို 'လူယုတ်မာ' ဟု ပြောဆိုခြင်းပင် ဖြစ်သည်။

123.

၁၂၃။

Navināparavādena, ramantidujjanākhalu;

Nasāsabbarasebhutvā, vināsuddhenatussati.

လူယုတ်မာတို့သည် သူတစ်ပါးအား ကဲ့ရဲ့ပြောဆိုခြင်းမပြုရလျှင် မပျော်မွေ့နိုင်ကြကုန်။ ယင်ကောင်သည် အရသာအားလုံးကို စားသော်လည်း ညစ်ညမ်းမှုကို မရလျှင် မတင်းတိမ်နိုင်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

124.

၁၂၄။

Tappateyātisambandhaṃ, dravaṃbhavatyavanataṃ;

Mududujjanacittaṃna kiṃlohenapamīyate.

သံသည် ပူပြင်းလျှင် စေ့စပ်၍ရ၏၊ အရည်ပျော်၍ ညွတ်ကွေး၏။ လူယုတ်မာ၏ စိတ်သည်ကား မည်သို့မျှ မနူးညံ့နိုင်ပေ။ လူယုတ်မာ၏စိတ်ကို သံနှင့် အဘယ်သို့ နှိုင်းယှဉ်နိုင်ပါအံ့နည်း။

125.

၁၂၅။

Tasmādujjanasaṃsaggaṃ[Pg.45], āsivīsamivoragaṃ;

Ārakāparivajjeyya, bhūtakāmovicakkhaṇo.

ထို့ကြောင့် မိမိ၏ ကြီးပွားချမ်းသာခြင်းကို အလိုရှိသော ပညာရှိသည် ပြင်းထန်သော အဆိပ်ရှိသော မြွေကို ရှောင်ကြဉ်သကဲ့သို့ လူယုတ်မာနှင့် ပေါင်းသင်းခြင်းကို ဝေးဝေးမှ ရှောင်ကြဉ်ရာ၏။

126.

၁၂၆။

Dujjanenahisaṃsaggaṃ, sattutāpinayujjati;

Tattovaḍayhatyaṅgāro, santokāḷāyataṃkaro;

လူယုတ်မာနှင့် ပေါင်းသင်းခြင်းသည်လည်းကောင်း၊ ရန်ဖြစ်ခြင်းသည်လည်းကောင်း မသင့်လျော်ပေ။ မီးသွေးခဲသည် ပူလျှင် လက်ကို ပူလောင်စေတတ်၍ ငြိမ်းလျှင်လည်း လက်ကို မည်းညစ်စေတတ်သကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

127.

၁၂၇။

Dujjanovajjanīyova, vijjāyālaṅkatopice;

Maṇinālaṅkatosanto, sabbokiṃnubhayaṃkaro.

လူယုတ်မာသည် အတတ်ပညာနှင့် ပြည့်စုံစေကာမူ ရှောင်ကြဉ်အပ်သည်သာ ဖြစ်၏။ ဦးခေါင်း၌ ရတနာကျောက်မျက်တန်ဆာ ဆင်ထားသော်လည်း မြွေသည် ကြောက်မက်ဖွယ် မဟုတ်ပါလော။

128.

၁၂၈။

Agginodahatodāyaṃ, sakhābhavatimāluto;

Soevadīpaṃnāseti, khalenatthevamittatā.

တောမီးလောင်သောအခါ လေသည် မီး၏အဆွေခင်ပွန်း ဖြစ်လာ၏။ ထိုလေသည်ပင် ဆီမီးတောက်ကိုမူ ငြိမ်းသတ်ဖျက်ဆီးတတ်၏။ ထို့ကြောင့် လူယုတ်မာနှင့် အဆွေခင်ပွန်းဖြစ်ခြင်းဟူသည် မရှိနိုင်ပေ။

129.

၁၂၉။

Sabboduṭṭhokhaloduṭṭho[Pg.46], sabbāduṭṭhatarokhalo;

Mantosadhehisosabbo, khalokenupasammati.

မြွေသည်လည်း ကြမ်းကြုတ်၏၊ လူယုတ်မာသည်လည်း ကြမ်းကြုတ်၏။ သို့သော် လူယုတ်မာသည် မြွေထက်ပင် သာ၍ ကြမ်းကြုတ်၏။ ထိုမြွေကို ဂါထာမန္တန်၊ ဆေးဝါးတို့ဖြင့် ငြိမ်းအေးစေနိုင်သော်လည်း လူယုတ်မာကိုမူ အဘယ်အရာဖြင့် ငြိမ်းအေးစေနိုင်အံ့နည်း။

130.

၁၃၀။

Hadayaṭṭhenasutena, khalonevasusīlavā;

Madhunākoṭaraṭṭhena, nimbokiṃmadhurobhave.

ရင်ထဲ၌ အကြားအမြင်ဗဟုသုတ ရှိစေကာမူ လူယုတ်မာသည် သီလရှိသူ ဖြစ်မလာနိုင်ပေ။ သစ်ခေါင်းထဲ၌ ပျားရည်ရှိနေသော်လည်း တမာပင်သည် ချိုမြိန်သော အရာ ဖြစ်နိုင်ပါအံ့နည်း။

131.

၁၃၁။

Asataṃsampayogena, santopiasantobhave;

Maggokacavarayutto, ujumpiasādhubhave.

လူယုတ်မာတို့နှင့် ပေါင်းဖော်ရခြင်းကြောင့် သူတော်ကောင်းပင် ဖြစ်သော်လည်း လူယုတ်မာ ဖြစ်သွားနိုင်၏။ ဖြောင့်တန်းသော လမ်းဖြစ်သော်လည်း အမှိုက်သရိုက်တို့နှင့် ရောနှောနေပါက မကောင်းသောလမ်း ဖြစ်သွားရသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

132.

၁၃၂။

Putimacchaṃkusaggena[Pg.47], yonaroupanayhati;

Kusāpiputiṃvāyanti, evaṃbālupasevanā.

ပုပ်စပ်သော ငါးကို သမန်းမြက်ဖြင့် ရစ်ပတ်ထုပ်နှောင်သောသူအား ထိုသမန်းမြက်သည်လည်း ပုပ်စပ်သောအနံ့ နံစေတတ်၏။ လူမိုက်ကို ပေါင်းသင်းရခြင်းသည်လည်း ထိုနည်းအတူပင် ဖြစ်၏။

133.

၁၃၃။

Bālaṃnapassenasuṇe, nacabāsenasaṃvase;

Bālenālāpasallāpaṃ, nakarenacarocaye.

လူမိုက်ကို မမြင်ရာ၊ မကြားရာ၊ လူမိုက်နှင့်အတူတကွ မနေထိုင်ရာ။ လူမိုက်နှင့် စကားပြောဆိုခြင်းကို မပြုရာ၊ မနှစ်သက်ရာ။

134.

၁၃၄။

Anayaṃnetidummedho, adhurāyaniyuñjati;

Dunnayoseyyasohoti, sammāvuttopikuppati;

Vinayaṃsonajānāti, sādhusenaadassanaṃ.

ပညာမဲ့သူသည် မကောင်းသောလမ်းသို့ ဆောင်တတ်၏၊ မပြုထိုက်သောအမှု၌ ယှဉ်စေတတ်၏၊ မကောင်းသော လမ်းညွှန်မှုကို အမြတ်ဟု ထင်တတ်၏၊ ကောင်းစွာပြောဆိုဆုံးမသော်လည်း စိတ်ဆိုးတတ်၏၊ ကျင့်ဝတ်စည်းကမ်းကို မသိပေ။ ထို့ကြောင့် ထိုလူမိုက်အား မမြင်တွေ့ရခြင်းသည်သာ ကောင်းမြတ်လှပေ၏။

135.

၁၃၅။

Yāvajīvaṃpicebālo[Pg.48], paṇḍitaṃpayirūpāsi;

Nasodhammaṃvijānāti, dabbisūparasaṃyathā.

လူမိုက်သည် အသက်ထက်ဆုံး ပညာရှိကို ဆည်းကပ်စေကာမူ ဟင်းခတ်ယောက်မသည် ဟင်း၏အရသာကို မသိသကဲ့သို့ တရားတော်၏ အရသာကို မသိနိုင်ပေ။

136.

၁၃၆။

Phalaṃvekadaliṃhanti, hantiveḷunaḷaṃphalaṃ;

Sakkārokāpurisaṃhanti, gabbhoassatariṃyathā.

ငှက်ပျောသီးသည် ငှက်ပျောပင်ကို ဖျက်ဆီးသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ဝါးသီးနှင့် ကျူသီးသည် ဝါးပင်နှင့် ကျူပင်ကို ဖျက်ဆီးသကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ မြည်းမ၌ စွဲကပ်သော ကိုယ်ဝန်သည် မြည်းမကို သတ်သကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ပူဇော်သက္ကာရသည် လူယုတ်မာကို ဖျက်ဆီးတတ်၏။

137.

၁၃၇။

Sunakhosunakhaṃdisvā, dantaṃdassetihiṃsituṃ;

Dujjanodujjanaṃdisvā, rosayaṃhiṃsamicchati.

ခွေးသည် ခွေးအချင်းချင်း မြင်သောအခါ ညှဉ်းဆဲကိုက်ခဲလိုသဖြင့် သွားကို ဖြဲပြသကဲ့သို့၊ လူယုတ်မာသည်လည်း သူတော်ကောင်းကို (သို့မဟုတ် လူယုတ်မာချင်းကို) မြင်လျှင် အမျက်ထွက်ကာ ညှဉ်းဆဲလိုတတ်၏။

138.

၁၃၈။

Maṇḍūkopinukkosīho[Pg.49], sukaropinukkodīpi;

Bilārosadisobyaggho, duppaññopinapaññavā.

ဖားသည် ခြင်္သေ့ ဖြစ်နိုင်ပါအံ့နည်း၊ ဝက်သည် သစ်ကျား ဖြစ်နိုင်ပါအံ့နည်း၊ ကြောင်သည် ကျားနှင့် တူသော်လည်း ကျားမဟုတ်သကဲ့သို့၊ လူမိုက်သည်လည်း ပညာရှိနှင့် တူစေကာမူ ပညာရှိ မဟုတ်ပေ။

139.

၁၃၉။

Maṇḍūkopisīhoviya,Kākogaṇhepiññepiññe;

Bālocapaṇḍitoviya,Dhīropucchevayevaye.

ဖားသည် ရေတွင်းထဲ၌ ခြင်္သေ့ကဲ့သို့ ဟောက်တတ်၏၊ ကျီးသည်လည်း 'ဖျင်းဖျင်း' ဟု မြည်တမ်းတတ်၏။ လူမိုက်သည်လည်း စကားမပြောသမျှ ကာလပတ်လုံး ပညာရှိကဲ့သို့ ရှိနေတတ်သော်လည်း ပညာရှိတို့က မေးမြန်းစမ်းသပ်သောအခါမှ ပေါ်လွင်လာတတ်၏။

140.

၁၄၀။

Kākoduṭṭhosakuṇesu, ghareduṭṭhocamūsiko;

Vānarocavaneduṭṭho, manussesucabrahmaṇo.

ငှက်တို့တွင် ကျီးသည် ဖျက်ဆီးတတ်၏၊ အိမ်၌ ကြွက်သည် ဖျက်ဆီးတတ်၏၊ တော၌ မျောက်သည် ဖျက်ဆီးတတ်၏၊ လူတို့တွင် ပုဏ္ဏား (သို့မဟုတ် လှည့်ပတ်သူ) သည် ဖျက်ဆီးတတ်၏။

141.

၁၄၁။

Tiṇānibhūmicodakaṃ[Pg.50], catutthaṃvākyasuṭṭhutaṃ;

Etānihisataṃgehe, nochijjantekadācipi.

မျက်ဖျာ၊ မြေနေရာ၊ ရေတည်းဟူသော အလှူဝတ္ထုနှင့် စတုတ္ထမြောက်ဖြစ်သော ချိုသာသော စကား၊ ဤလေးပါးတို့သည် သူတော်ကောင်းတို့၏ အိမ်၌ မည်သည့်အခါမျှ မပြတ်လပ်တတ်ကုန်။

142.

၁၄၂။

Ambuṃpivantinonajjo, rukkhākhādantinophalaṃ;

Meghokadācinosassaṃ, paratthāyasataṃdhanaṃ.

မြစ်တို့သည် မိမိတို့၏ ရေကို ကိုယ်တိုင်မသောက်ကြကုန်၊ သစ်ပင်တို့သည် မိမိတို့၏ အသီးကို ကိုယ်တိုင်မစားကြကုန်၊ မိုးတိမ်သည် မိမိကြောင့် ဖြစ်ထွန်းသော ကောက်ပဲသီးနှံကို မည်သည့်အခါမျှ မစားတတ်ပေ။ ထိုနည်းတူစွာ သူတော်ကောင်းတို့၏ ဥစ္စာပစ္စည်းသည်လည်း သူတစ်ပါးတို့၏ အကျိုးစီးပွားအလို့ငှာသာ ဖြစ်၏။

143.

၁၄၃။

Guṇākubbantidūtattaṃ[Pg.51], dūrepivasataṃsataṃ;

Keṭakegandhamāghāya, gacchantibhamarāsayaṃ.

သူတော်ကောင်းတို့သည် အဝေး၌ နေကြသော်လည်း ၎င်းတို့၏ သီလဂုဏ်ဝါသည် တမန်သဖွယ် ဆောင်ရွက်ပေး၏။ ပိတောက် (သို့မဟုတ် ဆူးကတိုး) ပန်း၏ အနံ့ကို ရသဖြင့် ပျားပိတုန်းတို့သည် မိမိတို့အလိုလို လာကြသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

144.

၁၄၄။

Ākiṇṇopiasabbhīdha, asaṃsaṭṭhovabhaddako;

Bahunāsannajātena, gacche naummattakena.

ဤလောက၌ သူတော်မဟုတ်သူ (လူယုတ်မာ) တို့နှင့် ဝိုင်းရံနေသော်လည်း မရောနှောဘဲ နေခြင်းသည်သာ ကောင်းမြတ်လှ၏။ အရူးနှင့် အလွန်နီးကပ်စွာ အတူတကွ မသွားလာအပ်ပေ။

145.

၁၄၅။

Pāpamittevivajjetvā, bhajeyyuttamapuggalaṃ;

Ovādecassatiṭṭheyya, patthantoacalaṃsukhaṃ.

မတုန်မလှုပ်သော နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို တောင့်တသောသူသည် ယုတ်မာသော မိတ်ဆွေတို့ကို ရှောင်ကြဉ်၍ မြတ်သောပုဂ္ဂိုလ်ကို ဆည်းကပ်ရာ၏။ ထိုသူ၏ ဆုံးမဩဝါဒ၌လည်း တည်ရာ၏။

146.

၁၄၆။

Yathācapanasāpakkā, bahisaṇḍakamevaca;

Antoamatapūraṇo, evaṃ sujanadhammatā.

မှည့်သော ပိန္နဲသီးသည် အပြင်ဘက်၌ ဆူးကြမ်းများ ရှိသော်လည်း အတွင်း၌ ချိုမြိန်သော အမြိုက်အရသာနှင့် ပြည့်စုံသကဲ့သို့၊ သူတော်ကောင်းတို့၏ သဘောသဘာဝသည်လည်း ထိုနည်းအတူ ဖြစ်၏။

147.

၁၄၇။

Taggarañjapalāsena[Pg.52], yonaroupanayhati;

Pattāpigandhaṃvāyanti, evaṃdhīrupasevanā.

တကောင်းမွှေး (သို့မဟုတ် နံ့သာမှုန့်) ကို သစ်ရွက်ဖြင့် ထုပ်နှောင်သောသူအား ထိုသစ်ရွက်သည်လည်း မွှေးကြိုင်သောရနံ့ နံစေတတ်၏။ ပညာရှိကို ပေါင်းသင်းရခြင်းသည်လည်း ထိုနည်းအတူပင် ဖြစ်၏။

148.

၁၄၈။

Dhīraṃpassesuṇedhīraṃ, dhīrenasahasaṃvase;

Dhīrenālāpasallāpaṃ, taṃkaretañcarocaye.

ပညာရှိကို မြင်ရာ၏၊ ကြားရာ၏၊ ပညာရှိနှင့်အတူတကွ နေထိုင်ရာ၏။ ပညာရှိနှင့် စကားပြောဆိုခြင်းကို ပြုရာ၏၊ နှစ်သက်ရာ၏။

149.

၁၄၉။

Nayaṃnayati medhāvī, adhurāyanayujjati;

Sunayoseyyasohoti, sammāvuttonakuppati;

Vinayaṃsopajānāti, sādhutenasamāgamo.

ပညာရှိသည် ကောင်းသောလမ်းသို့ ဆောင်တတ်၏၊ မပြုထိုက်သောအမှု၌ မယှဉ်စေတတ်၊ ကောင်းသောလမ်းညွှန်မှုကို အမြတ်ဟု ထင်တတ်၏၊ ကောင်းစွာပြောဆိုဆုံးမသော်လည်း အမျက်မထွက်တတ်၊ ကျင့်ဝတ်စည်းကမ်းကို သိ၏။ ထို့ကြောင့် ထိုသူတော်ကောင်းနှင့် ပေါင်းသင်းရခြင်းသည် ကောင်းမြတ်လှပေ၏။

150.

၁၅၀။

Appakenapiceviññū[Pg.53], paṇḍitaṃpayirūpāsi;

Khippaṃdhammaṃvijānāti, jivhāsūparasaṃyathā.

ခဏမျှသာ ဖြစ်စေကာမူ ပညာရှိသောသူသည် ပညာရှိကို ဆည်းကပ်ရလျှင် လျှာသည် ဟင်း၏အရသာကို ချက်ချင်းသိသကဲ့သို့ တရားတော်၏ အရသာကို လျင်မြန်စွာ သိနိုင်ပေ၏။

151.

၁၅၁။

Bāhubalañcaamaccaṃ, bhogaṃabhijaccaṃbalaṃ;

Imehicatubalehi, paññāveseṭhataṃbalaṃ.

လက်ရုံးအား၊ အမတ်အား (အခြံအရံအား)၊ စည်းစိမ်ဥစ္စာအား၊ အမျိုးမြတ်သောအား တည်းဟူသော ဤအားလေးပါးတို့ထက် ပညာအားသည်သာလျှင် အမြတ်ဆုံး ဖြစ်၏။

152.

၁၅၂။

Balaṃpakkhīnamākāso[Pg.54], macchānaṃudakaṃbalaṃ;

Dubbalassabalaṃrājā, kumārānaṃrudaṃbalaṃ.

ကောင်းကင်သည် ငှက်တို့၏ အားကိုးရာဖြစ်၏၊ ရေသည် ငါးတို့၏ အားကိုးရာဖြစ်၏၊ မင်းသည် အားနည်းသူတို့၏ အားကိုးရာဖြစ်၏၊ ငိုကြွေးခြင်းသည် ကလေးသူငယ်တို့၏ အားကိုးရာဖြစ်၏။

153.

၁၅၃။

Balaṃcandobalaṃsūro, balaṃsamaṇabrahmaṇā;

Balaṃvelaṃsamuddassa, balaṃtibalamitthiyā.

လသည်လည်းကောင်း၊ နေသည်လည်းကောင်း၊ ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့သည်လည်းကောင်း၊ သမုဒ္ဒရာ၏ ကမ်းနားသည်လည်းကောင်း အသီးသီး အားကိုးရာ ဖြစ်ကြကုန်၏။ မိန်းမတို့၏ အားကိုးရာသည်ကား အလှအပ (တင့်တယ်ခြင်း) ဖြစ်၏။

154.

၁၅၄။

Sapādānaṃbalaṃsīho, tatopuḷuvakobalaṃ;

Tatokippilikonaro, rājāsabbesamantato.

ခြေလေးချောင်းရှိသော သတ္တဝါတို့တွင် ခြင်္သေ့သည် အားအရှိဆုံးဖြစ်၏၊ ထိုအောက်၌ ပိုးလောက်သည် အားရှိ၏၊ ထိုအောက်၌ ပုရွက်ဆိတ်သည် အားရှိ၏၊ ထိုအောက်၌ လူသည် အားရှိ၏၊ မင်းသည်ကား ထိုအားလုံးတို့ထက် အရပ်ရပ်၌ အားအကြီးဆုံး ဖြစ်၏။

155.

၁၅၅။

Gatimigānaṃpavanaṃ, ākāsopakkhinaṃgati;

Virāgogatidhammānaṃ, nibbānārahataṃgati.

တောအုပ်သည် သားရဲတိရစ္ဆာန်တို့၏ လားရာ (မှီခိုရာ) ဖြစ်၏၊ ကောင်းကင်သည် ငှက်တို့၏ လားရာဖြစ်၏၊ ကိလေသာ ကင်းပြတ်ခြင်း (ဝိရာဂ) သည် တရားတို့၏ လားရာဖြစ်၏၊ နိဗ္ဗာန်သည် ရဟန္တာတို့၏ လားရာဖြစ်၏။

156.

၁၅၆။

Careyyakulajaṃpañño[Pg.55], virūpamavikaññakaṃ;

Hīnāyapisurūpāya, vivāhasadisaṃkare.

ပညာရှိသောသူသည် အမျိုးမြတ်သော သမီးပျိုကို ရုပ်ဆိုးသော်လည်း ထိမ်းမြားသိမ်းပိုက်အပ်၏။ အမျိုးယုတ်သော်လည်း ရုပ်လှသော မိန်းမနှင့်မူ တန်းတူရည်တူ ထိမ်းမြားခြင်းကို မပြုအပ်ပေ။

157.

၁၅၇။

Sāmāmigakkhīsukesī, tanumajjhimadantavā;

Dassanīyāmukhavaṇṇā, gambhīranābhivācakā;

Susīlāvāyamatica, hīnakulaṃpivāhaye.

အသားညိုသော၊ သမင်မျက်စိကဲ့သို့ မျက်စိရှိသော၊ လှပသောဆံပင်ရှိသော၊ ခါးသိမ်သော၊ သွားညီသော၊ မျက်နှာအဆင်း လှပသော၊ ချက်နက်သော၊ စကားပြော သာယာသော၊ သီလရှိ၍ လုံ့လဝီရိယရှိသော မိန်းမကို အမျိုးယုတ်သော်လည်း ထိမ်းမြားသိမ်းပိုက်အပ်၏။

158.

၁၅၈။

Suttomātāvabhojesi[Pg.56], bharaṇesucadhātiyo;

Kammesusakapanti ca, katakammesudhātinaṃ.

ကောင်းသော ဇနီးသည် လင်ယောက်ျားအား ကျွေးမွေးသောအခါ မိခင်ကဲ့သို့ ကျွေးမွေးတတ်၏၊ လုပ်ကျွေးမွေးမြူရာတွင် အထိန်းတော်ကဲ့သို့ ပြုစုတတ်၏၊ အမှုကိစ္စတို့ကို လုပ်ဆောင်ရာ၌ ကျွန်မကဲ့သို့ လုပ်ဆောင်တတ်၏။

159.

၁၅၉။

Dhammesupatiṭṭhāniccaṃ, sayanesucavaṇṇibhā;

Kulesubhātaraṃvācī, yānārīseṭṭhasammatā.

အမြဲမပြတ် တရား၌ တည်ရှိခြင်း၊ အိပ်ရာ၌ လှပတင့်တယ်ခြင်း၊ ဆွေမျိုးတို့၌ မောင်ဖွားကဲ့သို့ ချိုသာစွာ ပြောဆိုခြင်း ရှိသော အမျိုးသမီးကို အမြတ်ဆုံးဟု သမုတ်အပ်၏။

160.

၁၆၀။

Yonaṃbharatisabbadā[Pg.57], niccaṃātāpiussuko;

Sabbakāmaharaṃposaṃ, bhattāraṃnātimaññati.

မိမိကို အစဉ်မပြတ် မပျက်မကွက် တက်ကြွလုံ့လစိုက်ထုတ်၍ ကျွေးမွေးတတ်သော၊ အလိုရှိအပ်သော အရာအားလုံးကို ဆောင်ကျဉ်းပေးတတ်သော လင်ယောက်ျားကို ဇနီးသည်သည် အထင်မသေးအပ်ပေ။

161.

၁၆၁။

Nacāpisvatthibhattāraṃ, icchācārenarosaye;

Bhattucagarunosabbe, patipūjetipaṇḍitā.

ပညာရှိသော အမျိုးသမီးသည် မိမိအလိုဆန္ဒအတိုင်း ပြုမူခြင်းဖြင့် မိမိ၏ ကောင်းကျိုးကို ဆောင်သော လင်ယောက်ျားကို စိတ်မဆိုးစေရာ၊ လင်ယောက်ျား ရိုသေလေးစားသောသူ အားလုံးကိုလည်း အရိုအသေပြု၍ ပူဇော်ရာ၏။

162.

၁၆၂။

Uṭṭhāhikāanalassā, saṅgāhikāparijane;

Bhattumanāpaṃcarati, sambhatamanurakkhati.

ဝီရိယရှိခြင်း၊ ပျင်းရိမှုမရှိခြင်း၊ အခြံအရံအလုပ်သမားတို့ကို ချီးမြှောက်ထောက်ပံ့ခြင်း ရှိလျက်၊ လင်၏ စိတ်ဆန္ဒနှင့်အညီ ကျင့်တတ်၍၊ ရှာဖွေစုဆောင်းထားသော ပစ္စည်းဥစ္စာတို့ကိုလည်း ကာကွယ်စောင့်ရှောက်တတ်ရာ၏။

163.

၁၆၃။

Evaṃvattatiyānārī, bhattuchandavasānugā;

Manāpānāmatedevā, yatthasāupapajjati.

ဤသို့ လင်ယောက်ျား၏ အလိုသို့ လိုက်၍ ကျင့်ကြံသော အမျိုးသမီးသည် လားရာအရပ်၌ မနာပကာယိက မည်သော နတ်တို့၏ အဖြစ်သို့ ရောက်ရ၏။

164.

၁၆၄။

Itthiyekacciyovāpi[Pg.58], seyyāvuttāvamuninā;

Bhaṇḍānaṃuttamāitthī, aggupaṭṭhāyikātipi.

မြတ်စွာဘုရားသည် အချို့သော အမျိုးသမီးတို့ကို မြတ်၏ဟု မိန့်တော်မူ၏။ ပစ္စည်းဥစ္စာတို့တွင် အမျိုးသမီးသည် အမြတ်ဆုံး ဖြစ်၏၊ အမြတ်ဆုံး လုပ်ကျွေးပြုစုသူဟူ၍လည်း ခေါ်ဆိုအပ်၏။

165.

၁၆၅။

Mātarādhītarāvāpi, bhaginiyāvicakkhaṇo;

Navivittāsanemante, nārīmāyāvinīnanu.

ပညာရှိသောသူသည် မိခင်၊ သမီး သို့မဟုတ် ညီမမောင်နှမနှင့်ပင် ဖြစ်သော်လည်း ဆိတ်ငြိမ်သော နေရာ၌ အတူတူမထိုင်ရာ။ အကြောင်းမူကား အမျိုးသမီးတို့သည် လှည့်ပတ်ဖျားယောင်းတတ်သော သဘောရှိသောကြောင့် ဖြစ်၏။

166.

၁၆၆။

Vijjutānañcalolattaṃ, satthānañcātitikkhaṇaṃ;

Siṅghataṃvāyutejānaṃ, anukubbantināriyo.

အမျိုးသမီးတို့သည် လျှပ်စီး၏ တုန်လှုပ်ခြင်း၊ လက်နက်တို့၏ အလွန်ထက်မြက်ခြင်း၊ လေနှင့်မီးတို့၏ မြန်ဆန်ခြင်း သဘောတို့ကို အတုလိုက်၍ ပြုတတ်ကြကုန်၏။

167.

၁၆၇။

Diguṇothīnamāhāro[Pg.59],Buddhicāpicatugguṇo;

Chaguṇohotivāyāmo,Kāmotvaṭṭhaguṇobhave.

အမျိုးသမီးတို့အား အစာစားခြင်းသည် ယောက်ျားတို့ထက် နှစ်ဆ၊ အသိဉာဏ်သည် လေးဆ၊ လုံ့လဝီရိယသည် ခြောက်ဆ၊ ကာမရာဂဆန္ဒသည် ရှစ်ဆ ရှိတတ်၏။

168.

၁၆၈။

Ekamekāyaitthiyā, aṭṭhaaṭṭhapatinosiyuṃ;

Sūrocapalavantoca, sabbakāmarasāharā;

Kareyyanavamechandaṃ, unnattāhinapūrati.

အမျိုးသမီးတစ်ယောက်၌ ရဲရင့်ခြင်း၊ ခွန်အားဗလနှင့် ပြည့်စုံခြင်း၊ အလိုရှိအပ်သော ကာမဂုဏ်အရသာတို့ကို ဆောင်ကျဉ်းပေးနိုင်ခြင်း ရှိသော လင်ယောက်ျား ရှစ်ယောက်စီပင် ရှိသော်လည်း၊ ကိုးယောက်မြောက်သော လင်ကို ထပ်မံ၍ လိုချင်သေးအံ့။ အကြောင်းမူကား မြစ်တို့သည် ရေဖြင့် မပြည့်နိုင်သကဲ့သို့ အမျိုးသမီးတို့သည်လည်း မပြည့်နိုင်သောကြောင့်တည်း။

169.

၁၆၉။

Vivādasīlīussuyā[Pg.60], passantataṇhikāgatā;

Amitābhuñjanāniddā, sataṃputtaṃpitaṃjahe.

ရန်တွေ့တတ်သောသဘောရှိခြင်း၊ ငြူစူတတ်ခြင်း၊ မြင်မြင်သမျှ၌ တပ်မက်ခြင်း၊ အလွန်အကျွံ စားတတ်ခြင်းနှင့် အိပ်စက်တတ်ခြင်း ရှိသော အမျိုးသမီးသည် သားတစ်ရာရှိသော ဖခင်ကဲ့သို့သော လင်ယောက်ျားကိုပင် စွန့်ပစ်တတ်၏။

170.

၁၇၀။

Lapantīsaddhimaññena, passantaññaṃsavibbhamā;

Cittakaṃcintayantaññaṃ, nārīnaṃnāmakopiyo.

အခြားသူတစ်ယောက်နှင့် စကားပြောလျက်၊ တစ်ပါးသောသူကို မူယာမာယာဖြင့် ကြည့်ရှုကာ၊ စိတ်ထဲ၌မူလည်း အခြားတစ်ယောက်ကို ကြံစည်တတ်၏။ ဤသို့သော အမျိုးသမီးတို့အား မည်သူသည် ချစ်ခင်နှစ်သက်နိုင်အံ့နည်း။

171.

၁၇၁။

Gaṇheyyavātaṃjālena, sāgaramekapāṇinā;

Osiñceyyacatāḷena, sakenajanayeravaṃ;

Pamādāsuvisajjeyya, itthiyesāvadhammatā.

ပိုက်ကွန်ဖြင့် လေကို ဖမ်းယူခြင်း၊ လက်တစ်ဖက်တည်းဖြင့် သမုဒ္ဒရာရေကို သွန်ပစ်ခြင်း၊ လက်ဝါးတစ်ဖက်တည်းဖြင့် တီး၍ အသံမြည်စေခြင်းတို့ကို ပြုနိုင်ကောင်း ပြုနိုင်ပါလိမ့်မည်။ သို့သော် အမျိုးသမီးတို့၌ ယုံကြည်ကိုးစားခြင်းသည် မေ့လျော့ခြင်းသာ ဖြစ်၏။ ဤသည်မှာ အမျိုးသမီးတို့၏ သဘာဝဓမ္မပေတည်း။

172.

၁၇၂။

Jivhāsahassikoyohi[Pg.61], jīvevassasataṃnaro;

Tenanikammunāvutto, thidosokiṃkhayaṃgato.

လျှာတစ်ထောင်ရှိသော ယောက်ျားတစ်ဦးသည် အနှစ်တစ်ရာပတ်လုံး အသက်ရှင်၍ အမျိုးသမီးတို့၏ အပြစ်ကိုသာ အစဉ်မပြတ် ပြောဆိုငြားသော်လည်း ထိုသူပြောဆိုသော အမျိုးသမီးတို့၏ အပြစ်သည် ကုန်ဆုံးခြင်းသို့ ရောက်နိုင်ပါအံ့လော။

173.

၁၇၃။

Pañcaṭhānānisampassaṃ[Pg.62], puttamicchantipaṇḍitā;

Bhatovānobharissati, kiccaṃvānokarissati.

ပညာရှိတို့သည် အကျိုးငါးပါးကို မြော်မြင်၍ သားကို အလိုရှိကြကုန်၏။ ငါတို့ ကျွေးမွေးခဲ့သဖြင့် ငါတို့ကို ပြန်လည်ကျွေးမွေးလိမ့်မည်၊ ငါတို့၏ ကိစ္စဝတ္တရားတို့ကို ဆောင်ရွက်လိမ့်မည်။

174.

၁၇၄။

Kulavaṃsociraṃtiṭṭhe, dāyajjaṃpatipajjati;

Athavāpanapetānaṃ, dakkhiṇānupadassati.

အမျိုးအနွယ်ကို ကြာမြင့်စွာ တည်တံ့စေလိမ့်မည်၊ အမွေဥစ္စာကို ခံယူလိမ့်မည်၊ သို့မဟုတ် ကွယ်လွန်သွားသောအခါ အလှူအတန်းပြု၍ အမျှပေးဝေလိမ့်မည်။

175.

၁၇၅။

Atijātamanujātaṃ, puttamicchantipaṇḍitā;

Avajātaṃnaicchanti, yohotikulachinnako.

ပညာရှိတို့သည် မိဘထက် သာလွန်သော သား သို့မဟုတ် မိဘနှင့် တူသော သားကိုသာ အလိုရှိကြကုန်၏။ အမျိုးအနွယ်ကို ဖျက်ဆီးတတ်သော ညံ့ဖျင်းသော သားကိုမူကား အလိုမရှိကြကုန်။

176.

၁၇၆။

Ekūdarasamuppannā, nabhavantisamassamā;

Nānāvaṇṇānānācarā, yathābadarakaṇḍakā.

တစ်ဝမ်းတည်းမှ မွေးဖွားလာကြသော်လည်း အားလုံး တူညီကြသည်မဟုတ်။ ဆီးပင်၏ ဆူးများကဲ့သို့ အမျိုးမျိုးသော အဆင်း၊ အမျိုးမျိုးသော အကျင့် ရှိကြကုန်၏။

177.

၁၇၇။

Adammebahavodose[Pg.63], dammetubahavoguṇe;

Tasmāputtañcasissañca, dammakālevadammaye.

မဆုံးမရသေးသောသူ၌ အပြစ်များစွာရှိ၍ ဆုံးမပြီးသောသူ၌ ဂုဏ်ကျေးဇူးများစွာရှိ၏။ ထို့ကြောင့် သားနှင့် တပည့်ကို ဆုံးမရမည့် အချိန်အခါ၌ ဆုံးမအပ်၏။

178.

၁၇၈။

Ovādeyyānusāseyya,Asappāyānivāraye;

Dantohiyopiyohoti,Adantohotiappiyo.

ဆုံးမရာ၏၊ ညွှန်ကြားပြသရာ၏၊ မလျောက်ပတ်သော အရာတို့မှ တားမြစ်ရာ၏။ ဆုံးမပြီးသောသူသည် ချစ်အပ်သူဖြစ်၏၊ မဆုံးမရသေးသောသူသည် မချစ်အပ်သူ ဖြစ်၏။

179.

၁၇၉။

Puttaṃvābhātaraṃduṭṭhaṃ, anusāseyyanojahe;

Kiṃnuchejjaṃhatthapādaṃ, littaasucināsiyā.

မကောင်းသော သား သို့မဟုတ် ညီအစ်ကို မောင်နှမကို ဆုံးမရမည်ဖြစ်ပြီး မစွန့်ပစ်အပ်ပေ။ မစင်လိမ်းကျံနေသော လက်ခြေတို့ကို ဖြတ်ပစ်ရိုး ထုံးစံရှိပါသလော။

180.

၁၈၀။

Antojātodhanakkito[Pg.64], dāsabyopagatosayaṃ;

Dāsākaramarānito, iccevaṃcatudhāsiyuṃ.

အိမ်တွင်း၌ မွေးဖွားသောကျွန်၊ ငွေဝယ်ကျွန်၊ မိမိအလိုအလျောက် ကျွန်အဖြစ်သို့ ရောက်သောကျွန်၊ စစ်မြေပြင်မှ ဖမ်းဆီးအပ်သောကျွန် ဟူ၍ ကျွန်သည် လေးမျိုး ရှိကုန်၏။

181.

၁၈၁။

Dāsāpañcevacorayya, sakhañātattasadisā;

Tathāviññūhiviññeyya, mittādārācabandhavā.

ကျွန်၊ ခိုးသူ၊ အရှင်၊ အဆွေခင်ပွန်း၊ ဆွေမျိုးနှင့် တူသော ကျွန် ငါးမျိုးကိုလည်းကောင်း၊ ထို့အတူ အဆွေခင်ပွန်း၊ မယား၊ ဆွေမျိုးတို့ကိုလည်းကောင်း ပညာရှိတို့သည် ခွဲခြားသိမြင်အပ်ကုန်၏။

182.

၁၈၂။

Duṭṭhadārenaamityā[Pg.65], dāsocuttaravācako;

Sasappecagharevāso, maccumevanasaṃsayo.

ယုတ်ညံ့သော မယား၊ မစစ်မှန်သော အဆွေခင်ပွန်း၊ ပြန်လှန်ပြောဆိုတတ်သော ကျွန်၊ မြွေရှိသောအိမ်၌ နေရခြင်း ဤအရာအားလုံးသည် သေခြင်းသို့ ရောက်ရမည်မှာ ယုံမှားဖွယ်မရှိပေ။

183.

၁၈၃။

Yasaṃlābhaṃpatthayantaṃ, naraṃvajjantidūrato;

Tasmāanapekkhitvāna, taṃmaggaṃmaggayebudho.

အခြံအရံ ကျော်စောမှုနှင့် လာဘ်သပ်ပကာကို အလွန်အမင်း တပ်မက်သောသူကို လူတို့သည် ဝေးစွာ ရှောင်ကြဉ်တတ်ကြကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ပညာရှိသည် ထိုလမ်းစဉ်ကို ဂရုမပြုဘဲ လမ်းကိုသာ ရှာဖွေရာ၏။

184.

၁၈၄။

Khalaṃsālaṃpasuṃkhettaṃ[Pg.66], gantācassaabhikkhaṇaṃ;

Mitaṃdhaññaṃnidhāpeyya, mitañcapācayeghare.

ကောက်နယ်တလင်း၊ ကျီတိုက်၊ ကျွဲနွားတိရစ္ဆာန်နှင့် လယ်ကွင်းများသို့ အမြဲမပြတ် သွားရောက်ကြည့်ရှုရာ၏။ ကောက်ပဲသီးနှံတို့ကို တိုင်းတာ၍ သိုလှောင်စေရာ၏၊ အိမ်၌ ချက်ပြုတ်သောအခါ၌လည်း တိုင်းတာ၍ ချက်ပြုတ်စေရာ၏။

185.

၁၈၅။

Añjanānaṃkhayaṃdisvā, vammikānañcasañcayaṃ;

Madhūnañcasamāhāraṃ, paṇḍitogharamāvase.

မျက်စဉ်းဆေးတို့၏ တရွေ့ရွေ့ ပါးလွှာကုန်ခမ်းသွားခြင်း၊ ခြတောင်ပို့တို့၏ စုပုံလာခြင်း၊ ပျားရည်တို့၏ စုဆောင်းမိလာခြင်းတို့ကို မြော်မြင်၍ ပညာရှိသည် အိမ်ရာတည်ထောင် လူ့ဘောင်၌ နေထိုင်ရာ၏။

186.

၁၈၆။

Sayaṃāyaṃvayaṃjaññā, sayaṃjaññākatākataṃ;

Niggaṇheniggaṇhārahaṃ, paggaṇhepaggaṇhārahaṃ.

မိမိ၏ ဝင်ငွေ ထွက်ငွေကို ကိုယ်တိုင် သိရာ၏။ မိမိ ပြုအပ် မပြုအပ်သော အမှုကိစ္စကို ကိုယ်တိုင် သိရာ၏။ နှိပ်စက်ဆုံးမထိုက်သောသူကို နှိပ်စက်ဆုံးမရာ၏၊ ချီးမြှောက်ထိုက်သောသူကို ချီးမြှောက်ရာ၏။

187.

၁၈၇။

Ekayāmonarādhippo[Pg.67],Dviyāmopaṇḍitonaro;

Tayoyāmogharāvāsoca,Catuyāmocaduggato.

တစ်ညဉ့်လျှင် တစ်ယာမ်သာ အိပ်စက်ခြင်းသည် မင်းတို့၏ အိပ်ခြင်း ဖြစ်၏။ နှစ်ယာမ် အိပ်ခြင်းသည် ပညာရှိတို့၏ အိပ်ခြင်း ဖြစ်၏။ သုံးယာမ် အိပ်ခြင်းသည် အိမ်ရာတည်ထောင် လူတို့၏ အိပ်ခြင်း ဖြစ်၏။ လေးယာမ် အိပ်ခြင်းသည် ဆင်းရဲနွမ်းပါးသူတို့၏ အိပ်ခြင်း ဖြစ်၏။

188.

၁၈၈။

Yocabandhuhiteyutto,Sopitāyocaposako;

Taṃmittaṃyatthavisāso,Bhariyāyatthanibbuti.

အကျိုးစီးပွားကို ဆောင်ရွက်ပေးသူသည် ဆွေမျိုးမည်၏။ ကျွေးမွေးမစသူသည် အမိအဖမည်၏။ ယုံကြည်စိတ်ချရသူသည် အဆွေခင်ပွန်းမည်၏။ အေးငြိမ်းချမ်းသာမှုကို ပေးနိုင်သူသည် ဇနီးမယားမည်၏။

189.

၁၈၉။

Saddhāpemesusantesu, nagaṇemāsakaṃsataṃ;

Saddhāpemeasantesu, māsakaṃpisataṃgaṇe.

သံယောဇဉ် မေတ္တာနှင့် သဒ္ဓါတရား ရှိကြသောအခါ ငွေအသပြာ တစ်ရာကိုပင် တစ်ပြားမျှမမှတ်ဘဲ ပေးကမ်းတတ်၏။ သံယောဇဉ် မေတ္တာနှင့် သဒ္ဓါတရား မရှိကြသောအခါ တစ်ပြားမျှကိုပင် တစ်ရာကဲ့သို့ တိုင်းတာရေတွက်တတ်၏။

190.

၁၉၀။

Yācakoapiyohoti[Pg.68], yācaṃadadamappiyaṃ;

Tasmāseṭṭhanaroloke, dhanaṃsippaṃpariggahe.

တောင်းခံသောသူသည် သူတစ်ပါးတို့ မုန်းတီးအပ်သူ ဖြစ်၏။ တောင်းသော်လည်း မပေးလှူသောသူသည်လည်း မုန်းတီးအပ်သူ ဖြစ်၏။ ထို့ကြောင့် လောက၌ မြတ်သော ယောက်ျားသည် ပစ္စည်းဥစ္စာနှင့် ပညာအတတ်တို့ကို ရှာဖွေစုဆောင်းအပ်၏။

191.

၁၉၁။

Sabbadāpidhanaṃrakkhe, dāraṃrakkhedhanaṃpica;

Dāraṃdhanañcaattānaṃ, rakkhāyevasadābhave.

ပစ္စည်းဥစ္စာကို အမြဲ စောင့်ရှောက်ရာ၏၊ ပစ္စည်းဥစ္စာထက် ဇနီးမယားကို စောင့်ရှောက်ရာ၏၊ ဇနီးမယားနှင့် ပစ္စည်းဥစ္စာ နှစ်မျိုးလုံးထက် မိမိကိုယ်ကို အမြဲ စောင့်ရှောက်ရာ၏။

192.

၁၉၂။

Nasādhāraṇadārassa, nabhuñjesādumekako;

Nasevelokāyatikaṃ, netaṃpaññāyavaḍḍhanaṃ.

သူတစ်ပါးနှင့် ဆက်ဆံသော မယားကို မပေါင်းသင်းရာ၊ ကောင်းနိုးရာရာ သာယာသော ခဲဖွယ်ဘောဇဉ်ကို တစ်ဦးတည်း မစားရာ၊ လောကာယတကျမ်းကို မမှီဝဲရာ။ ထိုအကျင့်သည် ပညာတိုးပွားကြောင်း မဟုတ်ပေ။

193.

၁၉၃။

Sīlavāvattasampanno[Pg.69], appamattovicakkhaṇo;

Nivātavuttiathaddho, sūratosakhilomudu.

သီလရှိခြင်း၊ ဝတ်နှင့် ပြည့်စုံခြင်း၊ မမေ့မလျော့ခြင်း၊ ခွဲခြားသိမြင်တတ်ခြင်း၊ ရိုသေနှိမ့်ချခြင်း၊ မာန်မာနမရှိခြင်း၊ သည်းခံတတ်ခြင်း၊ ချိုသာစွာ ပြောဆိုခြင်းနှင့် နူးညံ့သိမ်မွေ့ခြင်း ရှိရာ၏။

194.

၁၉၄။

Saṅgahetāvamittānaṃ, saṃvibhāgīvijānavā;

Tappeyyaannapānena, sadāsamaṇabrahmaṇā.

အဆွေခင်ပွန်းတို့ကို ချီးမြှောက်တတ်ခြင်း၊ ခွဲခြမ်းဝေမျှတတ်ခြင်း၊ သူတစ်ပါးစိတ်ကို သိမြင်တတ်ခြင်း ရှိရာ၏။ ရဟန်းပုဏ္ဏားတို့ကို ဆွမ်းခဲဖွယ် အဖျော်ယမကာတို့ဖြင့် အမြဲ ရောင့်ရဲစေရာ၏။

195.

၁၉၅။

Dhammakāmosutaddharo, bhaveyyaparipucchāko;

Sakkaccaṃpayirūpāse, sīlavantebahussute.

တရားကို လိုလားသူ ဖြစ်ရာ၏၊ ကြားနာဖူးသည်ကို ဆောင်ထားသူ ဖြစ်ရာ၏၊ မေးမြန်းစုံစမ်းတတ်သူ ဖြစ်ရာ၏။ သီလရှိ၍ အကြားအမြင်များသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို ရိုသေစွာ ဆည်းကပ်ရာ၏။

196.

၁၉၆။

Pubbasirosimedhāvī[Pg.70], dīghāyudakkhiṇaṃsiro;

Pacchimocittasantosi, maraṇaṃuttarobhave.

အရှေ့အရပ်သို့ ဦးခေါင်းပြု၍ အိပ်စက်ခြင်းသည် ပညာရှိစေ၏။ တောင်အရပ်သို့ ဦးခေါင်းပြု၍ အိပ်စက်ခြင်းသည် အသက်ရှည်စေ၏။ အနောက်အရပ်သို့ ဦးခေါင်းပြု၍ အိပ်စက်ခြင်းသည် စိတ်ချမ်းသာစေ၏။ မြောက်အရပ်သို့ ဦးခေါင်းပြု၍ အိပ်စက်ခြင်းသည် သေခြင်းကို ဖြစ်စေ၏။

197.

၁၉၇။

Āyumāpācinaṃmūkhaṃ, dhanavādakkhiṇaṃbhave;

Pacchimaṃyasasībhuñje, nobhuñjeuttaraṃmukhaṃ;

အရှေ့အရပ်သို့ မျက်နှာမူ၍ စားသောက်ခြင်းသည် အသက်ရှည်စေ၏။ တောင်အရပ်သို့ မျက်နှာမူ၍ စားသောက်ခြင်းသည် ဥစ္စာရတတ်စေ၏။ အနောက်အရပ်သို့ မျက်နှာမူ၍ စားသောက်ခြင်းသည် ကျော်စောစေ၏။ မြောက်အရပ်သို့ မျက်နှာမူ၍ မစားသောက်အပ်ပေ။

198.

၁၉၈။

Bhutvānisīdanaṃthūlaṃ, tiṭṭhantobalavaḍḍhano;

Āyumācaṅkamosiyā, dhāvantorogavajjito.

စားသောက်ပြီးနောက် ထိုင်နေခြင်းသည် ဆူဖြိုးစေ၏။ မတ်တတ်ရပ်နေခြင်းသည် ခွန်အားတိုးစေ၏။ စင်္ကြံလျှောက်ခြင်းသည် အသက်ရှည်စေ၏။ ပြေးလွှားခြင်းသည် ရောဂါကင်းဝေးစေ၏။

199.

၁၉၉။

Yocasitañcauṇhañca[Pg.71], tiṇābhiyyonamaññati;

Karaṃpurisakiccāni, sosukhānavihāyati.

အကြင်သူသည် ချမ်းအေးခြင်းကိုလည်းကောင်း၊ ပူပြင်းခြင်းကိုလည်းကောင်း မြက်ဖျားမျှသာ ထင်မှတ်၍ ယောက်ျားတို့၏ ကိစ္စအမှုတို့ကို ပြုလုပ်ဆောင်ရွက်၏။ ထိုသူသည် ချမ်းသာခြင်းမှ မဆုတ်ယုတ်နိုင်ရာ။

200.

၂၀၀။

Visamhāmatamādeyya, asuddhamhāpikañcanaṃ;

Nīcamhāpyuttamovijjaṃ, ratanathiṃpidukkulā.

အဆိပ်မှ ဖြစ်သော်လည်း အမြိုက်ဆေးကို ယူအပ်၏၊ မစင်ကြယ်သော အရပ်မှ ဖြစ်သော်လည်း ရွှေကို ယူအပ်၏၊ ယုတ်ညံ့သူထံမှ ဖြစ်သော်လည်း မြတ်သောအတတ်ပညာကို သင်ယူအပ်၏၊ ဆင်းရဲသော အမျိုးမှ ဖြစ်သော်လည်း ရတနာနှင့်တူသော မိန်းမမြတ်ကို ယူအပ်၏။

201.

၂၀၁။

Guyhamatthamasambuddhaṃ, sambodhayatiyonaro;

Mantabhedabhayātassa, dāsabhūtotitikkhati.

အကြင်သူသည် သူတစ်ပါးမသိသေးသော မိမိ၏ လျှို့ဝှက်ချက်ကို ပြောကြားမိအံ့၊ ထိုသူသည် လျှို့ဝှက်ချက် ပေါက်ကြားမည်ကို ကြောက်သဖြင့် ထိုစကားနာယူသူ၏ ကျွန်ကဲ့သို့ သည်းခံရလေတော့၏။

202.

၂၀၂။

Aññātavāsavasatā, jātavedasamenapi;

Khamitabbaṃsapaññena, apidāsassatajjitaṃ.

မီးနှင့်တူသော တန်ခိုးရှိသူသော်လည်း သူတစ်ပါးတို့ မသိအောင် တိုင်းတပါးတွင် ခရီးသွားအဖြစ် နေထိုင်ရသောအခါ ပညာရှိသူသည် ကျွန်၏ ခြိမ်းခြောက်ပြောဆိုမှုကိုပင် သည်းခံအပ်၏။

203.

၂၀၃။

Dhanadhaññapayogesu[Pg.72], tathāvijjāgamesuca;

Dūtecabyāhāresu, cattolajjaṃsadābhave.

ဥစ္စာ စပါး ရှာဖွေရာ၌လည်းကောင်း၊ အတတ်ပညာသင်ယူရာ၌လည်းကောင်း၊ စားသောက်ရာ၌လည်းကောင်း၊ စကားပြောဆို ဆက်ဆံရာ၌လည်းကောင်း ဤအမှုတို့တွင် အမြဲတစေ ရှက်ကြောက်ခြင်းကို စွန့်အပ်၏။

204.

၂၀၄။

Nahikocikatekicce, kattāraṃsamapekkhate;

Tasmāsabbānikammāni, sāvasesānikāraye.

အမှုကိစ္စ ပြီးဆုံးသွားသောအခါ ပြုလုပ်ပေးသူကို မည်သူမျှ ငဲ့ကွက်မကြည့်တတ်ကြချေ။ ထို့ကြောင့် အမှုကိစ္စအဝဝတို့ကို အကြွင်းအကျန်ရှိစေလျက်သာ လုပ်ဆောင်စေအပ်၏။

205.

၂၀၅။

Upakāraṃhiteneva, sattunāsattumuddhare;

Pādalaggaṃkaraṭṭhena, kaṇḍakenevakaṇḍakaṃ.

ခြေ၌ စူးဝင်နေသော ဆူးကို လက်ရှိဆူးဖြင့်ပင် ထုတ်ယူသကဲ့သို့၊ အကျိုးပြုတတ်သော ရန်သူကို အသုံးပြု၍ ရန်သူအချင်းချင်းကို နှိမ်နင်းဖျက်ဆီးအပ်၏။

206.

၂၀၆။

Namenamantassabhajebhajantaṃ[Pg.73],Kiccānikubbassakareyyakiccaṃ;

Nānatthakāmassakareyyaatthaṃ,Asambhajantaṃpinasambhajeyya.

မိမိအား ညွှတ်ကိုင်းသူကိုသာ ညွှတ်ကိုင်းရာ၏၊ မိမိကို ခင်မင်သူကိုသာ ခင်မင်ရာ၏၊ မိမိ၏ အမှုကို လုပ်ဆောင်ပေးသူ၏ အမှုကိုသာ လုပ်ဆောင်ပေးရာ၏၊ မိမိ၏ အကျိုးကို မလိုလားသူ၏ အကျိုးကို မပြုလုပ်ရာ၊ မိမိကို မပေါင်းသင်းသူကိုလည်း မပေါင်းသင်းရာ။

207.

၂၀၇။

Vajecajantisinehākiriyā,Apemacittena nasambhajeyya;

Dijovadumaṃkhiṇaphalaṃñatvā,Aññaṃapekkheyyamahāhiloko.

ချစ်ခင်ကြင်နာမှု ကင်းကွာသွားသောသူကို စွန့်ခွာရာ၏၊ မချစ်မနှစ်သက်သော စိတ်ရှိသူကို မပေါင်းသင်းအပ်ချေ။ ငှက်သည် အသီးကုန်သွားသော သစ်ပင်ကို သိ၍ အခြားသစ်ပင်သို့ ပျံသန်းရှာဖွေ သကဲ့သို့၊ ဤလောကကြီးသည် ကျယ်ပြောလှသည် ဖြစ်ရာ အခြားသူကိုသာ ရှာဖွေအပ်၏။

208.

၂၀၈။

Cajeekaṃkulassatthaṃ, gāmassatthaṃkulaṃcaje,Gāmaṃjanapadassatthaṃ, attatthaṃpathaviṃcaje.

အမျိုးနွယ်၏ အကျိုးအတွက် တစ်ယောက်ကို စွန့်ရာ၏၊ ရွာ၏ အကျိုးအတွက် အမျိုးနွယ်ကို စွန့်ရာ၏၊ တိုင်းပြည်၏ အကျိုးအတွက် ရွာကို စွန့်ရာ၏၊ မိမိတရားအကျိုးအတွက်မူ မြေကြီးတစ်ခုလုံးကို စွန့်ရာ၏။

209.

၂၀၉။

Dhanaṃcajeaṅgaṃvarassahetu[Pg.74],Aṅgaṃcajejīvitaṃrakkhamāno;

Dhanaṃaṅgaṃjīvitañcāpisabbaṃ,Cajenarodhammamanussaranto.

မြတ်သော ကိုယ်အင်္ဂါကို စောင့်ရှောက်ရန်အတွက် ဥစ္စာကို စွန့်ရာ၏၊ အသက်ကို စောင့်ရှောက်ရန်အတွက် ကိုယ်အင်္ဂါကို စွန့်ရာ၏၊ တရားကို အောက်မေ့ဆင်ခြင်သောသူသည် တရားတော်ကို စောင့်ရှောက်ရန်အတွက်မူကား ဥစ္စာ၊ အင်္ဂါ၊ အသက် အားလုံးတို့ကိုပင် စွန့်ရာ၏။

210.

၂၁၀။

Ahāgacchantihāyantā, sattānamihajīvitaṃ;

Tasmāhimāpamattataṃ, gacchantujinasāsane.

ဤလောက၌ နေ့ရက်တို့သည် ကုန်လွန်၍ သတ္တဝါတို့၏ အသက်သည် ဆုတ်ယုတ်ပျက်စီးလျက် ရှိ၏။ ထို့ကြောင့် ဘုရားသာသနာတော်၌ မေ့လျော့ပေါ့ဆခြင်းသို့ မရောက်ကြကုန်လင့်။

211.

၂၁၁။

Etesiyyosamāyanti[Pg.75], santitesaṃnajīrati;

Yoadhippannaṃsahati, yocajānātidesanaṃ.

လွန်ကျူးစော်ကားမှုကို သည်းခံသောသူနှင့် ဆုံးမစကားကို နာယူတတ်သောသူဟူသော ဤသူနှစ်ဦးတို့သည် တစ်ညီတညွတ်တည်း ပေါင်းဖော်နိုင်ကြကုန်၏၊ ထိုသူတို့၏ မိတ်ဆွေအဖြစ်သည် ဘယ်သောအခါမျှ မအိုမင်း မပျက်စီးနိုင်ချေ။

212.

၂၁၂။

Aggiāpoitthīmuḷho, sapporājakulānica;

Payatanovagantabbo, maccupāṇaharāniti.

မီး၊ ရေ၊ မိန်းမ၊ လူမိုက်၊ မြွေ နှင့် မင်းမျိုးတို့ထံသို့ သတိဝီရိယကြီးစွာဖြင့် ချဉ်းကပ်အပ်၏။ အကြောင်းမူကား ထိုအရာတို့သည် အသက်ကို နှုတ်ယူတတ်သော သေမင်းကဲ့သို့ ဘေးဆိုးများ ဖြစ်ကြသောကြောင့်တည်း။

213.

၂၁၃။

Satthaṃsunicchitamapītivicintanīyaṃ,Sārādhitopyavanipoparisaṅkanīyo;

Hatthaṅgatāpiyuvatīparirakkhanīyā,Satthāvanīpayuvatīsukutovasītaṃ.

ကောင်းစွာ သင်ကြားတတ်မြောက်ထားသော ကျမ်းဂန်အတတ်ပညာကိုလည်း ထပ်တလဲလဲ ဆင်ခြင်အပ်၏။ ကောင်းစွာ စိတ်ကျေနပ်အောင် ပြုစုထားသော်လည်း မင်းကို သံသယရှိအပ်၏။ မိမိလက်ဝယ်သို့ ရောက်ရှိနေသော်လည်း ပျိုမျစ်သော မိန်းမပျိုကို စောင့်ရှောက်အပ်၏။ အတတ်ပညာ၊ မင်း နှင့် မိန်းမပျိုတို့ကို အလွယ်တကူ ထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်းသည် အဘယ်မှာ ရှိပါအံ့နည်း။

214.

၂၁၄။

Ussāhoripuvamittaṃ[Pg.76], alasomittaṃvaripu,Visaṃviyāmataṃvijjā, pamādoamataṃvisaṃ.

လုံ့လဝီရိယသည် ရန်သူကို မိတ်ဆွေကဲ့သို့ ဖြစ်စေတတ်၏။ ပျင်းရိခြင်းသည် မိတ်ဆွေကို ရန်သူကဲ့သို့ ဖြစ်စေတတ်၏။ အတတ်ပညာသည် အဆိပ်မှ အမြိုက်ဆေးကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ မေ့လျော့ခြင်းသည် အမြိုက်ဆေးကိုပင် အဆိပ်ကဲ့သို့ ဖြစ်စေတတ်၏။

215.

၂၁၅။

Vaheamittaṃkhandhena, yāvakāleanāgate;

Tamevaāgatekāle, bhindekumbhaṃvasilāyaṃ.

အခွင့်အခါ မသင့်သေးသရွှေ့ ကာလပတ်လုံး ရန်သူကို ပခုံးပေါ်တင်၍ ဆောင်ထားအပ်၏။ အခွင့်အခါ ရောက်လာသောအခါ၌မူကား ထိုရန်သူကို ကျောက်ဖျာပေါ်၌ ရေအိုးကို ရိုက်ခွဲသကဲ့သို့ ဖျက်ဆီးပစ်အပ်၏။

216.

၂၁၆။

Siṅgiṃpaññāsahatthena[Pg.77], satenavāhanaṃcaje;

Hatthīnantusahassena, desacajjenadujjanaṃ.

ဦးချိုရှိသောသတ္တဝါကို အတောင်ငါးဆယ်အကွာမှလည်းကောင်း၊ မြင်းကို အတောင်တစ်ရာအကွာမှလည်းကောင်း၊ ဆင်ကို အတောင်တစ်ထောင်အကွာမှလည်းကောင်း ရှောင်ရှားအပ်၏။ လူမိုက်ကိုမူကား ထိုပြည်နယ်ကိုပင် စွန့်ခွာခြင်းဖြင့် ရှောင်ရှားအပ်၏။

217.

၂၁၇။

Paccakkhegaravosaṃse, parokkhemittabandhave;

Kammantecadāsabhacce, puttadāresaṃsemate.

ဂုဏ်သရေရှိသူတို့ကို မျက်မှောက်၌ ချီးမွမ်းအပ်၏၊ မိတ်ဆွေနှင့် ဆွေမျိုးတို့ကို ကွယ်ရာ၌ ချီးမွမ်းအပ်၏၊ ကျွန်နှင့် အစေခံတို့ကို အလုပ်ပြီးဆုံးသောအခါ၌ ချီးမွမ်းအပ်၏၊ သားနှင့် ဇနီးတို့ကိုမူကား သေလွန်ပြီးမှ ချီးမွမ်းအပ်၏။

218.

၂၁၈။

Sinesippaṃsinedhanaṃ, sinepabbatamāruhe;

Sinekāmocakodhoca, imepañcasinesine.

အတတ်ပညာကို ဖြည်းဖြည်းချင်း သင်ယူအပ်၏၊ ဥစ္စာကို ဖြည်းဖြည်းချင်း စုဆောင်းအပ်၏၊ တောင်ကို ဖြည်းဖြည်းချင်း တက်အပ်၏၊ ကာမဂုဏ်ခံစားခြင်းနှင့် အမျက်ဒေါသထွက်ခြင်းကိုလည်း ဖြည်းဖြည်းချင်း ပြုအပ်၏။ ဤငါးပါးတို့ကို ဖြည်းဖြည်းချင်းသာ ပြုလုပ်အပ်၏။

219.

၂၁၉။

Sataṃcakkhusataṃkaṇṇā[Pg.78], nāyakassasutosadā;

Tathāpiandhabadhiro, esānāyakadhammatā.

ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး၌ အမြဲကြားသိနေသော မျက်စိတစ်ရာ၊ နားတစ်ရာ ရှိသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။ သို့သော်လည်း တစ်ခါတစ်ရံ ကန်းသကဲ့သို့ ဆွံ့အသကဲ့သို့ နေရတတ်၏။ ဤသည်မှာ ခေါင်းဆောင်တို့၏ သဘာဝဓမ္မတာ ဖြစ်သည်။

220.

၂၂၀။

Bahūnaṃappasārānaṃ, sāmaggiyātidujjayo;

Tiṇenavaṭṭaterajju, tenanāgopibandhate.

တန်ဖိုးမရှိသော အရာအများစုဖြစ်သော်လည်း ညီညွတ်ကြပါက အောင်နိုင်ရန် ခဲယဉ်းလှ၏။ မြက်ပင်ငယ်တို့ကို ကျစ်လျက် ကြိုးပြုလုပ်အပ်၏။ ထိုမြက်ကြိုးဖြင့်ပင် ဆင်ပြောင်ကြီးကို ချည်နှောင်နိုင်၏။

221.

၂၂၁။

Uppajjatesacekodho, āvajjekakacūpamaṃ;

Uppajjaterasetaṇhā, puttamaṃsūpamaṃsare.

အကယ်၍ အမျက်ဒေါသ ဖြစ်ပေါ်လာပါက လွှဥပမာတရားကို ဆင်ခြင်အပ်၏။ အကယ်၍ အရသာ၌ တပ်မက်သောတဏှာ ဖြစ်ပေါ်လာပါက သားသမီး၏အသားကို စားရသောဥပမာကို အောက်မေ့သတိရအပ်၏။

222.

၂၂၂။

Dānaṃsinehabhesajjaṃ, maccheraṃdosanosadhaṃ;

Dānaṃyasassibhesajjaṃ, maccheraṃkappanosadhaṃ.

ပေးကမ်းလှူဒါန်းခြင်းသည် ချစ်ခြင်းကို တိုးပွားစေသော ဆေးမြတ်ဖြစ်၏၊ နှမြောဝန်တိုခြင်းသည် အမုန်းတရားကို ဖြစ်စေတတ်သော ဆေးဆိုးဖြစ်၏။ ပေးကမ်းလှူဒါန်းခြင်းသည် ကျော်စောမှုကို ဖြစ်စေသော ဆေးဖြစ်၍၊ ဝန်တိုခြင်းသည်ကား ဆင်းရဲဒုက္ခကို ကြာရှည်စေသော ဆေးဆိုးဖြစ်၏။

223.

၂၂၃။

Dhanamicchevaṇijjeyya[Pg.79], sippamicchebahussute;

Puttamicchenārikaññe, rājāmaccaṃicchāgate.

စည်းစိမ်ဥစ္စာကို လိုလားပါက ကုန်သွယ်မှုကို ပြုရာ၏၊ အတတ်ပညာကို လိုလားပါက အကြားအမြင်များသော ပညာရှိထံ ဆည်းကပ်ရာ၏၊ သားကောင်းကို လိုလားပါက မိန်းမပျိုကို ရှာဖွေရာ၏၊ မင်းသည် မိမိထံသို့ ရောက်ရှိလာသော အမတ်ကို လိုလားအပ်၏။

224.

၂၂၄။

Mahantaṃvaṭṭarukkhādiṃ, khuddabījaṃbahupphalaṃ;

Sakkhiṃkatvāudikkheyya, puññapāpaṃkaronaro.

အလွန်သေးငယ်သော အစေ့မှ ကြီးမားသော ညောင်ပင်ကြီးအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိ၍ အသီးအပွင့် အများအပြား သီးပွင့်လာပုံကို သက်သေပြုလျက်၊ ကောင်းမှု မကောင်းမှုကို ပြုလုပ်သော လူသားသည် မိမိပြုသော ကံ၏ အကျိုးကို စောင့်မျှော်ကြည့်ရှုအပ်၏။

225.

၂၂၅။

Garukātabbaposesu, nīcavuttiṃkarotiyo;

Nīcattaṃsopahantvāna, uttamatthepatiṭṭhati.

ရိုသေထိုက်သော ပုဂ္ဂိုလ်တို့အပေါ်၌ နှိမ့်ချစွာ ပြုမူဆက်ဆံသောသူသည် မိမိ၏ ယုတ်နိမ့်သော အဖြစ်ကို ပယ်ဖျက်၍ မြတ်သော အကျိုးစီးပွား၌ တည်ရလေ၏။

226.

၂၂၆။

Uttamaṃpaṇipātena[Pg.80], sūraṃbhedenavijaye;

Hīnamappapadānena, vikkamenasamaṃjaye.

မိမိထက် မြင့်မြတ်သူကို ဦးညွတ်ရိုသေခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ရဲရင့်သူကို သွေးခွဲခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ ယုတ်ညံ့သူကို အနည်းငယ် ပေးကမ်းခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ မိမိနှင့် တူမျှသူကိုမူ လုံ့လဝီရိယ စွမ်းအားဖြင့်လည်းကောင်း အောင်နိုင်ရာ၏။

227.

၂၂၇။

Nattadosaṃparejaññā, jaññādosaṃparassatu;

Kummoguyhāivaṅgāni, parabhāvañcalakkhaye.

မိမိ၏ အပြစ်ကို သူတစ်ပါးတို့အား မသိစေအပ်၊ သူတစ်ပါး၏ အပြစ်ကိုမူကား သိအောင် ပြုအပ်၏။ လိပ်သည် မိမိ၏ အင်္ဂါရပ်တို့ကို လုံခြုံစွာ ဝှက်ထားသကဲ့သို့ မိမိကိုယ်ကို လုံခြုံစေလျက် သူတစ်ပါးတို့၏ အခြေအနေကို စောင့်ကြည့် လေ့လာအပ်၏။

228.

၂၂၈။

Ussūraseyyaṃālasyaṃ[Pg.81], caṇḍikkaṃdīghasuttiyaṃ;

Ekassaddhānagamanaṃ, paradārupasevanaṃ;

Etaṃbrahmaṇassevassu, anatthāyabhavissati.

နေထွက်သည်အထိ အိပ်စက်ခြင်း၊ ပျင်းရိခြင်း၊ ကြမ်းတမ်းခက်ထန်ခြင်း၊ အလုပ်ကို အချိန်ဆွဲခြင်း၊ ခရီးဝေးကို တစ်ယောက်တည်း သွားခြင်း၊ သူတစ်ပါး ဇနီးမယားကို ပြစ်မှားခြင်း၊ ဤခြောက်ပါးသော အမှုတို့ကို ပြုကျင့်သူအား အကျိုးမဲ့ပျက်စီးခြင်းသာ ဖြစ်လိမ့်မည်။

229.

၂၂၉။

Surāyogovikāloca, samajjānagharaṅgato;

Khiḍḍadhuttopāpamitto, alasosoimejanā;

Mahābhogāvinassanti, hīnabhāvassidaṃphalaṃ.

သေရည်သောက်စားခြင်း၊ အချိန်မတော် သွားလာခြင်း၊ ပွဲသဘင်များသို့ လည်ပတ်ခြင်း၊ လောင်းကစားခြင်း၊ မိတ်ဆွေယုတ် ပေါင်းသင်းခြင်း၊ ပျင်းရိခြင်းဟူသော ဤအကျင့်ရှိသူတို့သည် ကြီးစွာသော စည်းစိမ်ဥစ္စာတို့ ပျက်စီးတတ်ကုန်၏။ ဤသည်မှာ ယုတ်နိမ့်ဆုတ်ယုတ်ခြင်း၏ ရလဒ် ဖြစ်ပေသည်။

230.

၂၃၀။

Atisītaṃatiuṇhaṃ, atisāyamidaṃahu;

Itivissaṭṭhakammante, khaṇāaccantimāṇave.

"အလွန်အေးလွန်းသည်၊ အလွန်ပူလွန်းသည်၊ အလွန်ညဦးမိုးချုပ်လှပြီ" ဟု ဆိုကာ မိမိ၏ လုပ်ငန်းဆောင်တာများကို စွန့်လွှတ်ထားသူတို့အား ကောင်းသော အခွင့်အခါကောင်းတို့သည် ကုန်လွန်သွားတတ်ကုန်၏။

231.

၂၃၁။

Paranāsanatonaṭṭho[Pg.82], purevaparanāsako;

Siṅghaṃvaānasaṃyāti, tiṇopāsādajhāpako.

သူတစ်ပါးကို ဖျက်ဆီးသောကြောင့် မိမိကိုယ်တိုင် ပျက်စီးရ၏၊ သူတစ်ပါးကို မဖျက်ဆီးမီ မိမိကသာ အလျင်ဦးစွာ ပျက်စီးတတ်၏။ မြက်ခြောက်ဖြင့် ပြာသာဒ်ကို ရှို့သောသူသည် မိမိကိုယ်တိုင် လျင်မြန်စွာ မီးလောင်ပျက်စီးရသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

232.

၂၃၂။

Navisāseamittassa, mittañcāpinavisāse;

Kadācikuppitomitto, sabbadosapakāsako.

ရန်သူကိုလည်း မယုံကြည်အပ်၊ မိတ်ဆွေကိုလည်း မယုံကြည်အပ်ချေ။ အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် တစ်ခါတစ်ရံ မိတ်ဆွေသည် စိတ်ဆိုးအမျက်ထွက်သောအခါ မိမိ၏ အပြစ်အားလုံးကို ဖွင့်ဟပြောကြားတတ်သောကြောင့် ဖြစ်၏။

233.

၂၃၃။

Kudesañcakumittañca, kusambandhaṃkubandhavaṃ;

Kudārañcakurājānaṃ, dūratoparivajjaye.

မကောင်းသော အရပ်ဒေသ၊ မကောင်းသော မိတ်ဆွေ၊ မကောင်းသော ပတ်သက်မှု၊ မကောင်းသော ဆွေမျိုး၊ မကောင်းသော ဇနီးမယား နှင့် မကောင်းသော မင်းတို့ကို ဝေးဝေးမှ ရှောင်ကြဉ်အပ်၏။

234.

၂၃၄။

Kakkaṭoasīsoyāti[Pg.83], sabbāpadovagacchati;

Athanīkukkuṭīputtā, purisenāvamaññare.

ကဏန်းသည် ဦးခေါင်းမရှိဘဲ သွားလာသဖြင့် ဘေးအန္တရာယ်အားလုံးသို့ ရောက်ရသကဲ့သို့၊ အောက်တန်းကျသော ကြက်မ၏ သားငယ်တို့သည် လူတို့၏ အထင်အမြင်သေးခြင်းကို ခံရကုန်၏။

235.

၂၃၅။

Hīnaputtorājāmacco, bālaputtopipaṇḍito;

Adhanassaputtoseṭṭhi, purisenāvamaññare.

ယုတ်ညံ့သူ၏ သားသည် မင်း၏ အမတ် ဖြစ်လာတတ်၏၊ လူမိုက်၏ သားသည်လည်း ပညာရှိ ဖြစ်လာတတ်၏၊ ဆင်းရဲသူ၏ သားသည်လည်း သူဌေး ဖြစ်လာတတ်၏။ ထိုသူတို့ကို လူတို့သည် အထင်အမြင်မသေးအပ်ကုန်။

236.

၂၃၆။

Yenamicchatisambandhaṃ, tenatīṇinakāraye;

Vivādamatthasambandhaṃ, parokkhedāradassanaṃ.

အကြင်သူနှင့် ချစ်ကြည်စွာ ပေါင်းသင်းလိုပါက ထိုသူနှင့်အတူ ဤအရာသုံးပါးကို မပြုလုပ်အပ်ကုန် - ငြင်းခုံခြင်း၊ ငွေကြေးပစ္စည်းချင်း ပတ်သက်ဆက်ဆံခြင်း၊ ၎င်း၏ ကွယ်ရာ၌ ၎င်း၏ ဇနီးအား ကြည့်ရှုခြင်း။

237.

၂၃၇။

Iṇasesoaggiseso[Pg.84],Satrusesotathevaca;

Punappunampivaḍḍhanti,Tasmāsesaṃnakāraye.

ကြွေးမြီအကြွင်း၊ မီးအကြွင်း နှင့် ရန်သူအကြွင်းတို့သည် အဖန်ဖန် ထပ်မံကြီးထွားလာတတ်ကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ၎င်းတို့ကို အကြွင်းအကျန် မရှိစေအပ်ရာ။

238.

၂၃၈။

Kulajātokulaputto, kulavaṃsasurakkhito;

Attanādukkhapattopi, hīnakammaṃnakāraye.

အမျိုးမြတ်သော မိသားစုမှ မွေးဖွား၍ မိမိ၏ ဆွေမျိုးမျိုးနွယ်ကို စောင့်ရှောက်သော အမျိုးကောင်းသားသည် မိမိကိုယ်တိုင် ဆင်းရဲဒုက္ခသို့ ရောက်ရှိစေကာမူ ယုတ်ညံ့သော အမှုကို ဘယ်သောအခါမျှ မပြုလုပ်ရာ။

239.

၂၃၉။

Samiddhodhanadhaññena, nakaṭṭhodatiṇaggihi;

Sabbatoduggatonaṭṭho, tasmānadukkaṭaṃkare.

ဥစ္စာစပါးနှင့် ပြည့်စုံသော်လည်း ထင်း၊ ရေ၊ မြက်၊ မီးတို့မရှိပါက အရပ်ရပ်မှ ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ရ၏။ ထို့ကြောင့် မကောင်းမှုကို မပြုရာ။

240.

၂၄၀။

Nagaṇassaggathogacche[Pg.85], siddhekammesamaṃphalaṃ;

Kammavippatticehoti, pharusaṃtassabhāsaye.

အများတကာတို့၏ အကြီးအမှူးပြု၍ မသွားရာ။ အမှုကိစ္စပြီးစီးပါက အကျိုးကျေးဇူးကို ညီတူညီမျှ ရကြသော်လည်း အမှုကိစ္စပျက်စီးလျှင်မူ ထိုအကြီးအမှူးကို ကြမ်းတမ်းစွာ ဆဲရေးတတ်ကြကုန်၏။

241.

၂၄၁။

Bālakkopetadhūmoca, vuḍḍhitthipallalodakaṃ;

Āyukkhayakaraṃniccaṃ, rattocadadhibhojanaṃ.

နုပျိုသောနေပူရှိန်၊ သင်္ချိုင်းမှမီးခိုး၊ အသက်ကြီးသောမိန်းမ၊ အိုင်၌ရှိသောရေ၊ ညဉ့်အခါ၌ ဒိန်ချဉ်စားခြင်း ဤငါးပါးတို့သည် အမြဲတမ်း အသက်ကို တိုစေတတ်ကုန်၏။

242.

၂၄၂။

Itthīnaṃdujjanānañca, visāsonopapajjate;

Visesigimhinadiyaṃ, rogerājakulamhica.

မိန်းမတို့၌လည်းကောင်း၊ လူယုတ်မာတို့၌လည်းကောင်း၊ နွေအခါ၌ မြစ်၌လည်းကောင်း၊ ရောဂါ၌လည်းကောင်း၊ မင်းမျိုး၌လည်းကောင်း ယုံကြည်မှုကို မပြုအပ်။

243.

၂၄၃။

Ayuttakammārabhanaṃvirodho[Pg.86],Saṅghassayuddhañcamahābalehi;

Visāsakammaṃpamadāsuniccaṃ,Dvārānimaccussavadantividvā.

မလျော်သော အမှုကို အားထုတ်ခြင်း၊ အများစုနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ပြုခြင်း၊ ခွန်အားကြီးသူတို့နှင့် စစ်ပြိုင်ခြင်း၊ မိန်းမတို့အား အမြဲယုံကြည်ခြင်း၊ မေ့လျော့ခြင်း ဤအမှုတို့ကို ပညာရှိတို့သည် သေမင်း၏ တံခါးပေါက်များဟူ၍ ဆိုကြကုန်၏။

244.

၂၄၄။

Thiyoseveyyanaccantaṃ, sādubhuñjeyyanāhitaṃ;

Pūjayemānayevuḍḍhe, garuṃmāyāyanobhaje.

မိန်းမတို့ကို အလွန်အကျွံ မမှီဝဲရာ၊ ကောင်းနိုးရာရာ စားဖွယ်ကို စားအပ်သော်လည်း အကျိုးမရှိသော အရာကို မစားရာ၊ သက်ကြီးဝါကြီးတို့ကို ပူဇော်ရိုသေရာ၏၊ ဆရာသမားကို လှည့်ပတ်စဉ်းလဲခြင်းဖြင့် မဆည်းကပ်ရာ။

245.

၂၄၅။

Vināsatthaṃnagaccheyya, sūrosaṅgāmabhūmiyaṃ;

Paṇḍitvaddhagūvāṇijjo, videsagamanotathā.

ရဲမက်သည် လက်နက်မပါဘဲ စစ်မြေပြင်သို့ မသွားရာ။ ထို့အတူ ပညာရှိ၊ ခရီးသည်နှင့် ကုန်သည်တို့သည်လည်း တစ်ပါးသော တိုင်းပြည်သို့ မသွားရာ။

246.

၂၄၆။

Dehītivacanadvārā[Pg.87], dehaṭṭhāpañcadevatā;

Sajjaniyyantidhikitti, matihīrisirīpica.

‘ပေးပါ’ ဟူသော တောင်းခံခြင်းစကားတံခါးကြောင့် ကိုယ်၌တည်သော နတ်ငါးပါးတို့သည် စွန့်ခွာသွားတတ်ကုန်၏။ ထိုနတ်ငါးပါးတို့ကား ပညာ၊ ကျော်စောခြင်း၊ အသိဉာဏ်၊ အရှက်နှင့် ကျက်သရေတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။

247.

၂၄၇။

Natthītivacanaṃdukkhaṃ, dehītivacanaṃtathā;

Vākyanatthītidehīti, mābhaveyyabhavābhave.

‘မရှိဘူး’ ဟူသော စကားသည်လည်းကောင်း၊ ‘ပေးပါ’ ဟူသော စကားသည်လည်းကောင်း ဆင်းရဲလှ၏။ ‘မရှိဘူး’၊ ‘ပေးပါ’ ဟူသော ဤစကားနှစ်ခွန်းသည် ဘဝဆက်တိုင်း မဖြစ်ပါစေသတည်း။

248.

၂၄၈။

Yatthavosaṃnajānanti, jātiyāvinayenavā;

Natatthamānaṃkiriyā, janevasamaññātake.

မိမိ၏ အမျိုးဇာတ်ကိုလည်းကောင်း၊ အကျင့်သီလကိုလည်းကောင်း မသိကြသော အရပ်၌ မာန်မူခြင်းကို မပြုရာ၊ ဆွေမျိုးမဟုတ်သော သူတို့အလယ်၌ ရိုသေစွာ နေအပ်၏။

249.

၂၄၉။

Mātāhīnassadubbhāsā[Pg.88], pitāhīnassadukriyā;

Ubhomātāpitāhīnā, dubbhāsācadukkiriyā.

အမိယုတ်သောသူသည် စကားအပြောအဆို ရိုင်းစိုင်းတတ်၏။ အဖယုတ်သောသူသည် အပြုအမူ ရိုင်းစိုင်းတတ်၏။ အမိအဖနှစ်ပါးလုံး ယုတ်သောသူမူကား အပြောအဆိုလည်း ရိုင်းစိုင်း၊ အပြုအမူလည်း ရိုင်းစိုင်းတတ်၏။

250.

၂၅၀။

Mātāseṭṭhassasubhāsā,Pitāseṭṭhassasukiriyā;

Ubhomātāpitāseṭṭhā,Subhāsācasukiriyā.

အမိမြတ်သောသူသည် ကောင်းသောစကားကို ပြောဆိုတတ်၏။ အဖမြတ်သောသူသည် ကောင်းသောအမှုကို ပြုမူတတ်၏။ အမိအဖနှစ်ပါးလုံး မြတ်သောသူမူကား ကောင်းသောစကားကိုလည်း ပြောဆို၊ ကောင်းသောအမှုကိုလည်း ပြုမူတတ်၏။

251.

၂၅၁။

Atidīghomahāmuḷho[Pg.89], majjhimocavicakkhaṇo;

Vāsudevaṃpurekkhitvā, sabbevāmanakāsaṭhā.

အလွန်အရပ်ရှည်သောသူသည် အလွန်မိုက်မဲတတ်၏။ အလတ်စား အရပ်ရှိသူသည် တတ်သိလိမ္မာ၏။ ဝါသုဒေဝမင်းကို ရှေ့ထား၍ ပုညှက်သောသူ အားလုံးတို့သည် စဉ်းလဲကောက်ကျစ်တတ်ကြကုန်၏။

252.

၂၅၂။

Ācārokulamakkhāti, desamakkhatibhāsitaṃ;

Sambhavopemamakkhāti, dehamakkhātibhojanaṃ.

အကျင့်စာရိတ္တသည် အမျိုးနွယ်ကို ပြောကြားတတ်၏။ ပြောဆိုသောစကားသည် အရပ်ဒေသကို ပြောကြားတတ်၏။ ချစ်ခင်ကြည်ညိုခြင်းသည် အမျိုးအနွယ်ကို ပြောကြားတတ်၏။ ခန္ဓာကိုယ်သည် စားသုံးအပ်သော အစားအစာကို ပြောကြားတတ်၏။

253.

၂၅၃။

Jalappamāṇaṃkumudanāḷaṃ,Kulappamāṇaṃkaraṇakammaṃ;

Paññāpamāṇaṃkathitavākyaṃ,Bhūmippamāṇaṃbhajjalatiṇaṃ.

ကြာရိုး၏အရှည်သည် ရေ၏အတိမ်အနက်ကို ပြ၏။ ကိုယ်အမူအရာသည် အမျိုးရိုးကို ပြ၏။ ပြောဆိုသောစကားသည် ပညာအတိမ်အနက်ကို ပြ၏။ မြက်ပင်စိမ်းလန်းစိုပြည်ခြင်းသည် မြေဆီလွှာ၏ကောင်းမကောင်းကို ပြ၏။

254.

၂၅၄။

Javenabhadraṃjānanti[Pg.90], vahenacabalibaddhaṃ;

Duhenadhenujānanti, bhāsamānenapaṇḍitaṃ.

မြင်းကောင်းကို အဟုန်အဟုန်ဖြင့် သိအပ်၏။ နွားလားဥဿဘကို ဝန်ဆောင်နိုင်မှုဖြင့် သိအပ်၏။ နွားမကို နို့ညှစ်ရသဖြင့် သိအပ်၏။ ပညာရှိကို စကားပြောဆိုခြင်းဖြင့် သိအပ်၏။

255.

၂၅၅။

Jāneyyapesanebhaccaṃ bandhavaṃpibhayāgame,Byasanecatathāmittaṃ, dārañcavibhavakkhaye.

အစေခံကို ခိုင်းစေရာ၌ သိအပ်၏။ ဆွေမျိုးကို ဘေးအန္တရာယ် ကြုံလာသောအခါ၌ သိအပ်၏။ အဆွေခင်ပွန်းကို ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်သောအခါ၌ သိအပ်၏။ မယားကို စည်းစိမ်ဥစ္စာ ကုန်ခန်းသွားသောအခါ၌ သိအပ်၏။

256.

၂၅၆။

Vināsatthaṃnajānanti, kālaṃsabbepijotikā;

Kukkuṭāpanajānanti, tatorukkhātatobhvāpā.

ဗေဒင်ဆရာအားလုံးတို့သည် ကျမ်းစာမရှိဘဲ အချိန်အခါကို မသိနိုင်ကြကုန်။ ကြက်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ထို့နောက် သစ်ပင်တို့သည်လည်းကောင်း၊ ထို့နောက် မင်းတို့သည်လည်းကောင်း အချိန်အခါကို သိကြကုန်၏။

257.

၂၅၇။

Pathavībhūsanaṃmeru[Pg.91], rattiyābhūsanaṃsasī;

Janānaṃbhūsanaṃrājā, senānaṃbhūsanaṃgajo.

မြင်းမိုရ်တောင်သည် မြေကြီး၏ တန်ဆာ ဖြစ်၏။ လသည် ညဉ့်၏ တန်ဆာ ဖြစ်၏။ မင်းသည် လူတို့၏ တန်ဆာ ဖြစ်၏။ ဆင်သည် စစ်သည်ရဲမက်တို့၏ တန်ဆာ ဖြစ်၏။

258.

၂၅၈။

Sīlatāsobhaterūpaṃ,Cāritāsobhatekulaṃ;

Sapupphāsobhateraññaṃ,Sagajāsobhatebalaṃ.

အဆင်းလှခြင်းသည် သီလရှိခြင်းဖြင့် တင့်တယ်၏။ အမျိုးအနွယ်သည် အကျင့်ကောင်းခြင်းဖြင့် တင့်တယ်၏။ တောသည် ပန်းပွင့်ခြင်းဖြင့် တင့်တယ်၏။ စစ်သည်အင်အားသည် ဆင်ဖြင့် တင့်တယ်၏။

259.

၂၅၉။

Kokilānaṃsaddaṃrūpaṃ[Pg.92], nārīrūpaṃpatibbataṃ;

Vijjārūpaṃarūpānaṃ, khamārūpaṃtapassinaṃ.

ဥဩငှက်တို့၏ အလှသည် အသံဖြစ်၏။ မိန်းမတို့၏ အလှသည် လင်ဝတ်တရား ကျေပွန်ခြင်းဖြစ်၏။ ရုပ်ဆိုးသူတို့၏ အလှသည် ပညာအတတ်ဖြစ်၏။ ရသေ့ရဟန်းတို့၏ အလှသည် သည်းခံခြင်းဖြစ်၏။

260.

၂၆၀။

Kisāsobhātapassīca,Thūlāsobhācatuppadā;

Vijjāsobhāmanussāca,Itthīsobhācasāmikā.

ရသေ့ရဟန်းသည် ပိန်ကပ်ခြင်းဖြင့် တင့်တယ်၏။ ခြေလေးချောင်း တိရစ္ဆာန်သည် ဆူဖြိုးခြင်းဖြင့် တင့်တယ်၏။ လူတို့သည် ပညာရှိခြင်းဖြင့် တင့်တယ်၏။ မိန်းမသည် လင်ယောက်ျားရှိခြင်းဖြင့် တင့်တယ်၏။

261.

၂၆၁။

Rattihīnonacandaro, ūmihīnonasāgaro;

Haṃsahīnonasaṃphullo, itthihīnonapuriso.

ညဉ့်မရှိလျှင် လသည် မတင့်တယ်၊ လှိုင်းတံပိုးမရှိလျှင် သမုဒ္ဒရာသည် မတင့်တယ်၊ ဟင်္သာမရှိလျှင် ဖူးပွင့်နေသော ကြာကန်သည် မတင့်တယ်၊ မိန်းမမရှိလျှင် ယောက်ျားသည် မတင့်တယ်။

262.

၂၆၂။

Vatthahīnaṃnalaṅkāraṃ[Pg.93], patihīnānanārikā;

Sippahīnonapuriso, dhenuhīnaṃnabhojanaṃ.

အဝတ်အစားမရှိလျှင် တန်ဆာဆင်ခြင်းသည် မတင့်တယ်၊ လင်ယောက်ျားမရှိလျှင် မိန်းမသည် မတင့်တယ်၊ အတတ်ပညာမရှိလျှင် ယောက်ျားသည် မတင့်တယ်၊ နွားမမရှိလျှင် အစားအစာသည် မတင့်တယ်။

263.

၂၆၃။

Dīpakedīpakocando, nārikedīpakopati;

Tilokedīpakodhammo, suputtokuladīpako.

ကျွန်း၌ လသည် အလင်းဆောင်၏။ မိန်းမတို့အား လင်ယောက်ျားသည် အလင်းဆောင်၏။ သုံးလောကလုံး၌ တရားတော်သည် အလင်းဆောင်၏။ သားကောင်းသည် အမျိုးအနွယ်ကို လင်းစေ၏။

264.

၂၆၄။

Aputtakaṃgharaṃsuññaṃ, desaṃsuññaṃarājikaṃ;

Apaññassamukhaṃsuññaṃ, sabbasuññaṃdaliddakaṃ.

သားသမီးမရှိသောအိမ်သည် ဆိတ်သုဉ်း၏။ မင်းမရှိသောတိုင်းပြည်သည် ဆိတ်သုဉ်း၏။ ပညာမရှိသောသူ၏မျက်နှာသည် ဆိတ်သုဉ်း၏။ ဆင်းရဲသောသူအားမူကား အလုံးစုံ ဆိတ်သုဉ်း၏။

265.

၂၆၅။

Sotaṃsutenevanakuṇḍalena[Pg.94],Dānenapāṇīnatukaṅkaṇena;

Ābhātikāyopurisuttamassa,Paropakārenanacandanena.

နားသည် (တရား) ကြားနာခြင်းဖြင့်သာ တင့်တယ်၏၊ နားတောင်းကြောင့် မဟုတ်။ လက်သည် ပေးကမ်းလှူဒါန်းခြင်းဖြင့်သာ တင့်တယ်၏၊ လက်ကောက်ကြောင့် မဟုတ်။ ယောက်ျားမြတ်၏ ကိုယ်ခန္ဓာသည် သူတစ်ပါးအကျိုးကို ဆောင်ရွက်ခြင်းဖြင့် တင့်တယ်၏၊ စန္ဒကူးနံ့သာ လိမ်းကျံခြင်းကြောင့် မဟုတ်။

266.

၂၆၆။

Dānaṃsīlaṃpariccāgaṃ[Pg.95], ajjavaṃmaddavaṃtapaṃ;

Akodhaṃavihiṃsañca, khantīcaavirodhanaṃ;

Dasetedhammerājāno, appamattenadhāreyyuṃ.

အလှူပေးခြင်း၊ သီလဆောက်တည်ခြင်း၊ ပေးကမ်းစွန့်ကြဲခြင်း၊ ဖြောင့်မတ်ခြင်း၊ နူးညံ့ခြင်း၊ ခြိုးခြံခြင်း၊ အမျက်မထွက်ခြင်း၊ မညှဉ်းဆဲခြင်း၊ သည်းခံခြင်း၊ မဆန့်ကျင်ခြင်း ဟူသော ဤမင်းကျင့်တရား တစ်ဆယ်ပါးတို့ကို မင်းတို့သည် မမေ့မလျော့ဘဲ ကျင့်သုံးဆောက်တည်အပ်ကုန်၏။

267.

၂၆၇။

Dānaṃatthacariyāpiya, vācāattasamaṃpica;

Saṅgahācaturoime, munindenapakāsitā.

ပေးကမ်းလှူဒါန်းခြင်း၊ အကျိုးရှိသောအမှုကို ပြုခြင်း၊ ချစ်ဖွယ်သောစကားကို ပြောခြင်း၊ မိမိနှင့် အမျှထားခြင်း ဤသင်္ဂဟဝတ္ထု လေးပါးတို့ကို ဘုရားရှင်သည် ဟောကြားတော်မူအပ်၏။

268.

၂၆၈။

Vanemigānalabhanti, matābhayāniddasukhaṃ;

Rājānopinalabhanti, uttarathāmabhītato;

Saṃsārabhayabhitena, naramantiyepaṇḍitā.

တော၌ တိရစ္ဆာန်တို့သည် သေဘေးမှ ကြောက်သဖြင့် အိပ်စက်ခြင်း ချမ်းသာကို မရကြကုန်။ မင်းတို့သည်လည်း မိမိထက် အစွမ်းထက်သူတို့အား ကြောက်ရသဖြင့် (အိပ်စက်ခြင်း ချမ်းသာကို) မရကြကုန်။ သံသရာဘေးကို ကြောက်ရွံ့ကြသော ပညာရှိတို့သည် (လောကီစည်းစိမ်၌) မွေ့လျော်ခြင်း မရှိကြကုန်။

269.

၂၆၉။

Khamājāgariyuṭṭhānaṃ[Pg.96], saṃvibhāgodayikkhanā;

Nāyakassaguṇāete, icchitabbāhitatthino.

သည်းခံခြင်း၊ နိုးကြားခြင်း၊ ထကြွလုံ့လရှိခြင်း၊ ဝေမျှသုံးဆောင်ခြင်း၊ သနားစောင့်ရှောက်ခြင်း ဤခေါင်းဆောင်၏ အရည်အချင်းတို့ကို အကျိုးစီးပွားကို လိုလားသောသူသည် အလိုရှိအပ်၏။

270.

၂၇၀။

Paribhūtomuduhoti, atitikkhañcaveravā;

Etañcaubhayaṃñatvā, anumajjhaṃsamācare.

အလွန်နူးညံ့လွန်းပါက အနှိမ်ခံရတတ်၏၊ အလွန်ပြင်းထန်ခက်ထန်လွန်းပါကလည်း ရန်များတတ်၏။ ထိုအစွန်းနှစ်ပါးလုံးကို သိရှိနားလည်၍ အလယ်အလတ်လမ်းစဉ်ကို ကျင့်သုံးရာ၏။

271.

၂၇၁။

Nekantamudunāsakkā, ekantatikhiṇenavā;

Mahatteṭṭhapituattaṃ, tasmāubhayamācare.

စင်စစ် နူးညံ့လွန်းခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း၊ စင်စစ် ခက်ထန်ပြင်းထန်လွန်းခြင်းဖြင့်လည်းကောင်း ကြီးမြတ်သောအဖြစ်၌ မိမိကိုယ်ကို မတည်ဆောက်နိုင်။ ထို့ကြောင့် ထိုနှစ်ပါးလုံးကို ကျင့်သုံးရာ၏။

272.

၂၇၂။

Kassakovāṇijomacco[Pg.97], samaṇosutasīlavā;

Tesuvipulajātesu, raṭṭhaṃpivipulaṃsiyā.

လယ်သမား၊ ကုန်သည်၊ အမတ် နှင့် အကြားအမြင် ပညာရှိ၍ သီလရှိသော ရဟန်း ဤသူတို့သည် တိုးပွားစည်ပင်ကြကုန်သော် တိုင်းပြည်သည်လည်း စည်ပင်ဝပြောရာ၏။

273.

၂၇၃။

Tesudubbalajātesu, raṭṭhaṃpidubbalaṃsiyā;

Saraṭṭhaṃvipulaṃtasmā, dhāreyyaraṭṭhabhāravā.

ထိုသူတို့သည် ဆုတ်ယုတ်အားနည်းကြကုန်သော် တိုင်းပြည်သည်လည်း ဆုတ်ယုတ်အားနည်းရာ၏။ ထို့ကြောင့် တိုင်းပြည်တာဝန်ကို ထမ်းဆောင်သောမင်းသည် မိမိတိုင်းပြည်ကို စည်ပင်ဝပြောအောင် ရွက်ဆောင်အပ်၏။

274.

၂၇၄။

Mahārukkhassaphalino, āmaṃchindatiyophalaṃ;

Rasañcassanajānāti, bījañcassavinassati.

အသီးရှိသော သစ်ပင်ကြီးမှ မမှည့်သေးသော အသီးစိမ်းကို ဆွတ်ခူးသောသူသည် ထိုအသီး၏ အရသာကိုလည်း မသိရ၊ မျိုးစေ့သည်လည်း ပျက်စီးရ၏။

275.

၂၇၅။

Mahārukkhūpamaṃraṭṭhaṃ, adhammenapasāsati;

Rasañcassanajānāti, raṭṭhañcāpivinassati.

သစ်ပင်ကြီးနှင့်တူသော တိုင်းပြည်ကို မတရားသဖြင့် အုပ်ချုပ်သောမင်းသည် တိုင်းပြည်၏ အရသာကိုလည်း မသိရ၊ တိုင်းပြည်သည်လည်း ပျက်စီးခြင်းသို့ ရောက်ရ၏။

276.

၂၇၆။

Mahārukkhassaphalino[Pg.98], pakkaṃchindatiyophalaṃ;

Rasañcassavijānāti, bījañcassananassati.

အသီးရှိသော သစ်ပင်ကြီးမှ မှည့်သောအသီးကို ဆွတ်ခူးသောသူသည် ထိုအသီး၏ အရသာကိုလည်း သိရ၏၊ မျိုးစေ့သည်လည်း မပျက်စီးပေ။

277.

၂၇၇။

Mahārukkhūpamaṃraṭṭhaṃ, dhammena yopasāsati;

Rasañcassavijānāti, raṭṭhañcāpinanassati.

သစ်ပင်ကြီးနှင့်တူသော တိုင်းပြည်ကို တရားသဖြင့် အုပ်ချုပ်သောမင်းသည် တိုင်းပြည်၏ အရသာကိုလည်း သိရ၏၊ တိုင်းပြည်သည်လည်း ပျက်စီးခြင်းသို့ မရောက်ပေ။

278.

၂၇၈။

Yocarājājanapadaṃ, adhammenapasāsati;

Sabbosadhīhisorājā, viruddhohotikhattiyo.

မတရားသဖြင့် တိုင်းပြည်ကို အုပ်ချုပ်သော မင်းသည် ခပ်သိမ်းသော ဆေးပင်သီးနှံတို့နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်ရ၏။

279.

၂၇၉။

Tathevanegamehiṃsaṃ[Pg.99], yeyuttākayavikkaye;

Ojādānabalikāre, sakosenavirujjhati.

ထို့အတူပင် အရောင်းအဝယ်ပြုလုပ်ခြင်း၌ ယှဉ်ကုန်သော၊ အခွန်အတုပ်နှင့် အလှူဒါနတို့ကို ဆောင်ရွက်ကုန်သော နိဂုံးသူ နိဂုံးသားတို့ကို ညှဉ်းဆဲသောမင်းသည် မိမိ၏ ဘဏ္ဍာတိုက်နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်ရ၏။

280.

၂၈၀။

Pahāravarakhettaññū, saṅgāmekatanissame;

Ussitehiṃsayaṃrājā, sabalenavirujjhati.

တိုက်ခိုက်ခြင်းနှင့် စစ်မြေပြင်ကို ကောင်းစွာသိကုန်သော၊ စစ်ပွဲ၌ အစွမ်းထွက်၍ ကျော်စောထင်ရှားကုန်သော စစ်သည်တော်တို့ကို ညှဉ်းဆဲသောမင်းသည် မိမိ၏ စစ်သည်ဗိုလ်ပါနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်ရ၏။

281.

၂၈၁။

Tathevaisayohiṃsaṃ, saṃyamebrahmacāriyo;

Adhammacārikhattiyo, sasaggenavirujjhati.

ထို့အတူပင် ကိုယ်နှုတ်နှလုံးကို စောင့်စည်းလျက် မြတ်သော အကျင့်ကို ကျင့်ကုန်သော ရသေ့ရဟန်းတို့ကို ညှဉ်းဆဲသော၊ တရားမစောင့်သော မင်းသည် မိမိ၏ နတ်ပြည်နှင့် ဆန့်ကျင်ဘက်ဖြစ်ရ၏။

282.

၂၈၂။

Sayaṃkatānaparena[Pg.100], mahānajjojuvaṅkatā;

Issarenatathāraññā, saraṭṭheadhipaccattā.

မြစ်ကြီးတို့၏ ဖြောင့်ခြင်း ကောက်ခြင်းကို မိမိကိုယ်တိုင်သာ ဖြစ်စေ၍ သူတစ်ပါး ဖြစ်စေအပ်သည် မဟုတ်သကဲ့သို့၊ မင်းသည်လည်း မိမိတိုင်းပြည်၌ အစိုးရခြင်း အချုပ်အခြာအာဏာကို မိမိကိုယ်တိုင်သာလျှင် ဖြစ်စေအပ်၏။

283.

၂၈၃။

Puttopāpaṃkatomātā,Sissopāpaṃkatogaru;

Nāgarehikatorājā,Rājāpāpaṃpurohito.

သားသည် မကောင်းမှုကို ပြုမူက အမိသည် အပြစ်ခံရ၏၊ တပည့်သည် မကောင်းမှုကို ပြုမူက ဆရာသည် အပြစ်ခံရ၏၊ ပြည်သူတို့သည် မကောင်းမှုကို ပြုမူက မင်းသည် အပြစ်ခံရ၏၊ မင်းသည် မကောင်းမှုကို ပြုမူက ပုရောဟိတ်သည် အပြစ်ခံရ၏။

284.

၂၈၄။

Puññāpuññaṃkarontesu, chabhāgoekadesakaṃ;

Rājālabhatisabbehi, tasmāpāpānivāraye;

Puññamevapavaḍḍhento, janakāyaṃpasāsaye.

လူအပေါင်းတို့သည် ကောင်းမှု မကောင်းမှုကို ပြုကြရာတွင် မင်းသည် အားလုံးသော ပြည်သူတို့ထံမှ ခြောက်ပုံတစ်ပုံမျှသော အစုကို ရရှိလေသည်၊ ထို့ကြောင့် ပြည်သူတို့ကို မကောင်းမှုမှ တားမြစ်အပ်၏၊ ကောင်းမှုကိုသာလျှင် တိုးပွားစေလျက် ပြည်သူလူထုကို အုပ်ချုပ်မင်းလုပ်ရာ၏။

285.

၂၈၅။

Bālassajīvitaṃappaṃ[Pg.101], paṇḍitassabahutaraṃ;

Janakāyassarājāva, rājadhammovarājunaṃ.

လူမိုက်၏ အသက်ရှင်ခြင်းသည် နည်းပါး၏၊ ပညာရှိ၏ အသက်ရှင်ခြင်းသည်သာ များစွာ မြတ်၏။ လူအပေါင်းတို့အား မင်းသည် အထွတ်အထိပ် ဖြစ်သကဲ့သို့၊ မင်းတို့အား မင်းကျင့်တရားသည် အထွတ်အထိပ် ဖြစ်၏။

286.

၂၈၆။

Anāyakāvinassanti, nassantibahunāyakā;

Thināyakāvinassanti, nassantisusunāyakā.

အုပ်ချုပ်သူခေါင်းဆောင် မရှိသောသူတို့သည် ပျက်စီးကြရကုန်၏၊ ခေါင်းဆောင်များပြားသော သူတို့သည်လည်း ပျက်စီးကြရကုန်၏၊ မိန်းမခေါင်းဆောင်ရှိသော သူတို့သည်လည်း ပျက်စီးကြရကုန်၏၊ ကလေးသူငယ်ခေါင်းဆောင်ရှိသော သူတို့သည်လည်း ပျက်စီးကြရကုန်၏။

287.

၂၈၇။

Kacchapīnañcamacchīnaṃ, kukkuṭīnañcadhenunaṃ;

Puttaposoyathāhoti, tathāmaccesurājunaṃ.

လိပ်၊ ငါး၊ ကြက်၊ နွားမတို့သည် မိမိတို့၏ သားငယ်တို့ကို အသီးသီး ကျွေးမွေးစောင့်ရှောက်ကြသကဲ့သို့၊ မင်းတို့သည်လည်း အမတ်တို့အပေါ်၌ ထို့အတူပင် စောင့်ရှောက်မစရာ၏။

288.

၂၈၈။

Nahirājakulaṃpatto[Pg.102], aññātolabhateyasaṃ;

Nāsūronātidummedho, napamattokudācanaṃ.

မင်းခစားသူသည် သူရဲကောင်းမဟုတ်လျှင်သော်လည်းကောင်း၊ အလွန်မိုက်မဲလျှင်သော်လည်းကောင်း၊ အစဉ်မေ့လျော့နေလျှင်သော်လည်းကောင်း၊ မထင်ရှားသောသူဖြစ်လျှင်သော်လည်းကောင်း ဘယ်သောအခါမျှ အခြံအရံအကျော်အစောကို မရနိုင်ပေ။

289.

၂၈၉။

Yadāsīlañcapaññañca[Pg.103], soceyyañcādhigacchati;

Athavisāsitotamhi, guyhañcassanarakkhati.

မင်းခစားသူသည် သီလ၊ ပညာနှင့် စင်ကြယ်ခြင်း သုံးပါးလုံးကို ရရှိသောအခါ၊ ထိုသူ့အပေါ်၌ ယုံကြည်စိတ်ချရမှုသို့ ရောက်၏၊ ထိုသူသည် မင်း၏ လျှို့ဝှက်ချက်ကိုလည်း စောင့်ရှောက်ရာ၏။

290.

၂၉၀။

Divāvāyadivārattiṃ, rājakiccesupaṇḍito;

Ajjhiṭṭhonavikappeyya, sarājavasatiṃvase.

နေ့၌ဖြစ်စေ၊ ညဉ့်၌ဖြစ်စေ မင်း၏အမှုကိစ္စတို့၌ တောင်းပန်တိုက်တွန်းအပ်သည်ရှိသော် ပညာရှိသည် တွန့်ဆုတ်ခြင်းမရှိရာ၊ ထိုသို့သောသူသည် မင်းထံ၌ ခစားနေထိုင်ရာ၏။

291.

၂၉၁။

Naraññāsamakaṃvatthaṃ, namālaṃnavilepanaṃ;

Ākappaṃsarakuttiṃvā, naraññāsadisamācare.

မင်းနှင့် တူညီသောအဝတ်၊ မင်းနှင့် တူညီသောပန်း၊ မင်းနှင့် တူညီသော နံ့သာကို မသုံးဆောင်ရာ၊ မင်းနှင့်တူသော အမူအရာ၊ အသံ သို့မဟုတ် ဝတ်စားဆင်ယင်မှုကိုလည်း မပြုလုပ်ရာ။

292.

၂၉၂။

Kiḷerājāamaccehi[Pg.104], bhariyāparivārito;

Nāmaccorājabhariyā, bhāvaṃkubbethapaṇḍito.

မင်းသည် မယားတို့ ခြံရံလျက် အမတ်တို့နှင့်အတူ ကစားပျော်ပါးနေစဉ်၊ ပညာရှိသော အမတ်သည် မင်း၏မယားတို့အပေါ်၌ စိတ်ညွတ်ခြင်းကို မပြုရာ။

293.

၂၉၃။

Anuddhatoacapalo, nipakosaṃvutindriyo;

Manopaṇidhisampanno, sarājavasatiṃvase.

မထောင်လွှားသော၊ မလျှပ်ပေါ်သော၊ ပညာရှိသော၊ ဣန္ဒြေကို စောင့်စည်းသော၊ ကောင်းသော စိတ်အကြံအစည်နှင့် ပြည့်စုံသောသူသည် မင်းထံ၌ ခစားနေထိုင်ရာ၏။

294.

၂၉၄။

Nāssabhariyākiḷeyya, namanteyyarahogato;

Nāssakosedhanaṃgaṇhe, sarājavasatiṃvase.

မင်း၏ မယားနှင့် မကစားရာ၊ ဆိတ်ကွယ်ရာအရပ်၌လည်း တိုင်ပင်နှီးနှောခြင်း မပြုရာ၊ မင်း၏ ဘဏ္ဍာတိုက်မှ ဥစ္စာကိုလည်း မယူရာ၊ ထိုသို့သောသူသည် မင်းထံ၌ ခစားနေထိုင်ရာ၏။

295.

၂၉၅။

Na [Pg.105] niddaṃbahuṃmaññeyya, namadāyasuraṃpive;

Nāsadāyemigehaññe, sarājavasatiṃvase.

အိပ်ခြင်းကိုလည်း အလွန်အကျွံ မပြုရာ၊ ယစ်မူးရန် အရက်သေစာကိုလည်း မသောက်ရာ၊ မင်း၏ တောကစားရာအရပ်၌လည်း သားကောင်တို့ကို မသတ်ရာ၊ ထိုသို့သောသူသည် မင်းထံ၌ ခစားနေထိုင်ရာ၏။

296.

၂၉၆။

Nāssapiṭṭhaṃnapallaṅkaṃ, nakocchaṃnanāvaṃrathaṃ;

Sammatomhītiāruḷhe, sarājavasatiṃvase.

ငါသည် အလေးဂရုပြုအပ်သူ ဖြစ်သည်ဟု ဆိုကာ မင်း၏ ခုံပလ္လင်၊ ညောင်စောင်း၊ လှေ၊ ရထားတို့ကို မတက်စီးရာ၊ ထိုသို့သောသူသည် မင်းထံ၌ ခစားနေထိုင်ရာ၏။

297.

၂၉၇။

Nātidūrebhajerañño, naccāsannevicakkhaṇo;

Samukhācassatiṭṭheyya, santasantosabhattuno.

ပညာရှိသောသူသည် မင်း၏ အလွန်ဝေးရာ၌လည်း မနေရာ၊ အလွန်နီးရာ၌လည်း မနေရာ၊ မိမိအရှင်ကို ရိုသေကျိုးနွံလျက် မျက်နှာချင်းဆိုင်ရာ မတ်တတ်ရပ်လျက် ခစားရာ၏။

298.

၂၉၈။

Namerājāsakhāhoti [Pg.106]6, narājāhotimethuno;

Khippaṃkujjhantirājāno, sulenakkhivaghaṭṭitaṃ.

မင်းသည် ငါ့သူငယ်ချင်းမဟုတ်၊ ငါနှင့် အဆင့်အတန်းတူသူမဟုတ် ဟု ဆင်ခြင်ရာ၏။ မင်းတို့သည် တံစို့ဖြင့် ထိုးအပ်သော မျက်စိကဲ့သို့ လျင်မြန်စွာ အမျက်ထွက်တတ်ကုန်၏။

299.

၂၉၉။

Napūjitomaññamāno, medhāvīpaṇḍitonaro;

Pharusaṃpatimanteyya, rājānaṃparisaṃgataṃ.

ပညာရှိသောသူသည် မိမိကိုယ်ကို ပူဇော်ချီးမြှောက်အပ်ပြီဟု မှတ်ထင်သော်လည်း၊ ပရိသတ်အလယ်၌ ရှိနေသော မင်းအား ကြမ်းတမ်းသောစကားဖြင့် ပြန်လှန်၍ မပြောဆိုရာ။

300.

၃၀၀။

Laddhadvārolabhedvāraṃ, nevarājūsuvīsaye;

Aggiṃvasaṃyatotiṭṭhe, sarājavasatiṃvase.

အခွင့်အရေးကို ရရှိသော်လည်း မင်း၏နယ်ပယ်၌ အလွန်အမင်း အခွင့်ထူးကို မရှာရာ၊ မီးကို ပူဇော်သကဲ့သို့ စောင့်စည်းလျက် နေရာ၏၊ ထိုသို့သောသူသည် မင်းထံ၌ ခစားနေထိုင်ရာ၏။

301.

၃၀၁။

Puttaṃvābhātaraṃvāpi[Pg.107], sampaggaṇhātikhattiyo;

Gāmehinigamehivā, raṭṭhehijanapadehi;

Tuṇhibhūtovudikkheyya, nabhaṇechekapāpakaṃ.

မင်းသည် မိမိသားကိုဖြစ်စေ၊ ညီကိုဖြစ်စေ ရွာ၊ နိဂုံး၊ တိုင်းနိုင်ငံတို့ဖြင့် ချီးမြှောက်မြှောက်စားသော်လည်း၊ ထိုအရာကို နှုတ်ဆိတ်လျက်သာ ကြည့်နေရာ၏၊ ကောင်း၏ ဆိုး၏ ဟု အပြစ်တင် စကားမပြောရာ။

302.

၃၀၂။

Hatthāroheanikaṭṭhe, rathikepattikārake;

Tesaṃkammāvadhānena, rājāvaḍḍhetivettanaṃ;

Natesaṃantarāgacche, sarājavasatiṃvase.

ဆင်စီးသည်၊ မြင်းစီးသည်၊ ရထားစီးသည်၊ ခြေလျင်စစ်သည်တို့၏ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်မှုကို ကြည့်၍ မင်းသည် လစာရိက္ခာကို တိုးပေးသောအခါ၊ ထိုသူတို့၏ ကြား၌ ဝင်ရောက်နှောင့်ယှက်ခြင်း မပြုရာ၊ ထိုသို့သောသူသည် မင်းထံ၌ ခစားနေထိုင်ရာ၏။

303.

၃၀၃။

Cāpovūnūdarocassa[Pg.108], vaṃsovāpipakampayye;

Paṭilomaṃnavatteyya, sarājavasatiṃvase.

လေးညှို့ကဲ့သို့ ကျိုးနွံရာ၏၊ ဝမ်းခေါင်းပါးရာ၏၊ ဝါးပင်ကဲ့သို့ တုန်လှုပ်ကျိုးနွံရာ၏၊ မင်း၏ဆန္ဒနှင့် ဆန့်ကျင်ဘက် မပြုရာ၊ ထိုသို့သောသူသည် မင်းထံ၌ ခစားနေထိုင်ရာ၏။

304.

၃၀၄။

Cāpovūnūdarocassa, macchovassaajivhako;

Abhāsaṃnipakosūro, sarājavasatiṃvase.

လေးညှို့ကဲ့သို့ ကျိုးနွံရာ၏၊ ဝမ်းခေါင်းပါးရာ၏၊ ငါးကဲ့သို့ လျှာမရှိသကဲ့သို့ ဆိတ်ဆိတ် နေရာ၏၊ စကားနည်းသော၊ ပညာရှိသော၊ ရဲရင့်သော ထိုသူသည် မင်းထံ၌ ခစားနေထိုင်ရာ၏။

305.

၃၀၅။

Nabāḷhaṃitthiṃgaccheyya, sampassaṃ tejasaṅkhayaṃ;

Kāsaṃsāsaṃthaddhābalaṃ, khīṇamedhonigacchati.

အားအင်ကုန်ခမ်းခြင်းကို မြင်၍ မိန်းမတို့၌ အလွန်အကျွံ မပျော်မွေ့ရာ၊ အားအင်ကုန်ခမ်းသောသူသည် ချောင်းဆိုးခြင်း၊ ပန်းနာရင်ကျပ်ခြင်းနှင့် အားအင်ချိနဲ့ခြင်းသို့ ရောက်ရတတ်၏။

306.

၃၀၆။

Nātivelaṃpabhāseyya[Pg.109], natuṇhisabbadāsiyā;

Avitiṇṇaṃmitaṃvācaṃ, patthakāleudīraye.

အလွန်အကျွံ စကားမပြောရာ၊ အမြဲတစေ ဆိတ်ဆိတ်လည်း မနေရာ၊ သင့်လျော်သော အခါ၌ ချင့်ချိန်၍ အတိုင်းအရှည်ရှိသော စကားကိုသာ ပြောဆိုရာ၏။

307.

၃၀၇။

Akodhanoasaṅghaṭṭo,Saccosaṇhoapesuṇo;

Samphaṃgiraṃnabhāseyya,Sarājavasatiṃvase.

အမျက်ဒေါသ မရှိသော၊ ခိုက်ရန်မဖြစ်သော၊ မှန်ကန်သော၊ နူးညံ့သော၊ ကုန်းတိုက်စကား မပြောသော၊ ပြိန်ဖျင်းသော စကားကို မပြောဆိုသောသူသည် မင်းထံ၌ ခစားနေထိုင်ရာ၏။

308.

၃၀၈။

Mātāpitubharoassa[Pg.110], kulejeṭṭhāpacāyiko;

Hiriottappasampanno, sarājavasatiṃvase.

မိဘတို့ကို လုပ်ကျွေးမွေးမြူသော၊ မိမိအနွယ်၌ ကြီးသူတို့ကို ရိုသေသော၊ အရှက်အကြောက်နှင့် ပြည့်စုံသောသူသည် မင်းထံ၌ ခစားနေထိုင်ရာ၏။

309.

၃၀၉။

Vinitosippavādanto, yatattoniyatomudu;

Appamattosucidakkho, sarājavasatiṃvase.

ယဉ်ကျေးသော၊ အတတ်ပညာ၌ ကျွမ်းကျင်သော၊ ကိုယ်နှုတ်ကို စောင့်စည်းသော၊ တည်ကြည်သော၊ နူးညံ့သော၊ မမေ့မလျော့သော၊ စင်ကြယ်၍ လျင်မြန်ဖြတ်လတ်သောသူသည် မင်းထံ၌ ခစားနေထိုင်ရာ၏။

310.

၃၁၀။

Nivātavuttivuḍḍhesu[Pg.111], sappatissosagāravo;

Sūratosukhasaṃvāso, sarājavasatiṃvase.

ကြီးသူတို့အပေါ်၌ နှိမ့်ချသော အမူအရာ ရှိသော၊ ရိုသေခန့်ညားခြင်း ရှိသော၊ သည်းခံတတ်၍ အတူနေထိုင်ရန် ကောင်းသောသူသည် မင်းထံ၌ ခစားနေထိုင်ရာ၏။

311.

၃၁၁။

Ārakāparivajjeyya, saññituṃpahitaṃjanaṃ;

Bhattāramevudikkheyya, nacaaññassarājino.

သူလျှိုအဖြစ် စေလွှတ်အပ်သောသူကို ဝေးဝေးမှ ရှောင်ကြဉ်ရာ၏၊ မိမိ၏ အရှင်သခင်မင်းကိုသာ ကြည့်ရှုရိုသေရာ၏၊ အခြားသောမင်းကိုမူကား မကြည့်ရှုရာ။

312.

၃၁၂။

Samaṇebrahmaṇecāpi, sīlavantebahussute;

Sakkaccaṃpayirūpāse, annapānenatappayye;

Āsajjapañhepuccheyya, ākaṅkhaṃvuḍḍhimattano.

သီလရှိကုန်သော၊ အကြားအမြင်များကုန်သော သမဏဗြာဟ္မဏတို့ကို ရိုသေစွာ ဆည်းကပ်ရာ၏၊ ဆွမ်းခဲဖွယ်ဘောဇဉ်တို့ဖြင့် ရောင့်ရဲစေရာ၏၊ မိမိ၏ ကြီးပွားတိုးတက်မှုကို အလိုရှိပါက ဆည်းကပ်ချဉ်းကပ်၍ ပြဿနာမေးခွန်းတို့ကို မေးမြန်းရာ၏။

313.

၃၁၃။

Dinnapubbaṃnahāpeyya[Pg.112], dānaṃsamaṇabrahmaṇe;

Nacakiñcinivāreyya, dānakālevaṇibbake.

သမဏဗြာဟ္မဏတို့အား ရှေးက ပေးလှူဖူးသော အလှူဒါနကို မဆုတ်ယုတ်စေရာ၊ တောင်းရမ်းသူတို့အား ပေးလှူသောအခါ၌လည်း တားမြစ်ခြင်း မပြုရာ။

314.

၃၁၄။

Paññāvāvuḍḍhisampanno, vidhānavidhikovido;

Kālaññūsamayaññūca, sarājavasatiṃvase.

ပညာရှိသော၊ ကြီးပွားခြင်းနှင့် ပြည့်စုံသော၊ အစီအမံနှင့် အခမ်းအနားတို့၌ ကျွမ်းကျင်သော၊ အခါကိုလည်းကောင်း၊ အချိန်ကာလကိုလည်းကောင်း သိသောသူသည် မင်းထံ၌ ခစားနေထိုင်ရာ၏။

315.

၃၁၅။

Uṭṭhātākammaceresu, appamattovicakkhaṇo;

Susaṃvihitakammanto, sarājavasatiṃvase.

ပြုလုပ်ဖွယ် အမှုကိစ္စတို့၌ ထကြွလုံ့လရှိသော၊ မမေ့မလျော့သော၊ အမြော်အမြင်ရှိသော၊ အမှုကိစ္စတို့ကို ကောင်းစွာ စီမံထားသောသူသည် မင်းထံ၌ ခစားနေထိုင်ရာ၏။

316.

၃၁၆။

Khalaṃsālaṃpasuṃkhettaṃ[Pg.113], gantācassaabhikkhaṇaṃ;

Mitaṃdhaññaṃnidhāpeyya, mitañcapācayeghare.

ကောက်နယ်တလင်း၊ တိုက်အိမ်၊ ဂိုဒေါင်၊ ကျွဲနွားခြံနှင့် လယ်ယာမြေတို့သို့ အမြဲမပြတ် သွားရောက်ကြည့်ရှုရာ၏၊ အတိုင်းအရှည်ရှိသော ဆန်စပါးတို့ကို သိုလှောင်စေရာ၏၊ အိမ်၌လည်း အတိုင်းအရှည်ရှိရုံသာ ချက်ပြုတ်စေရာ၏။

317.

၃၁၇။

Puttaṃvābhātaraṃvāpi, sīlesuasamāhitaṃ;

Anaṅgavāhitebālā, yathāpetātathevate;

Coḷañcanesaṃpiṇḍañca, āsanañcapadāpare.

သားကိုဖြစ်စေ၊ ညီကိုဖြစ်စေ သီလတရား၌ မတည်ဆောက်နိုင်သူ၊ ဝန်ကို မထမ်းဆောင်နိုင်သော လူမိုက်တို့ကို သေပြီးသော ပြိတ္တာတို့ကဲ့သို့ မှတ်ယူ၍၊ ၎င်းတို့အား အဝတ်တန်ဆာ၊ အစားအစာနှင့် နေရာထိုင်ခင်းမျှကိုသာ ပေးအပ်ရာ၏။

318.

၃၁၈။

Dāsekammakarepose[Pg.114], sīlesususamāhite;

Dakkheuṭṭhānasampanne, adhipaccamhiṭhāpaye.

သီလ၌ ကောင်းစွာတည်သော၊ စွမ်းရည်ရှိသော၊ ထကြွလုံ့လနှင့် ပြည့်စုံသော အစေအပါးနှင့် အလုပ်သမားတို့ကိုမူကား အကြီးအမှူး ရာထူးနေရာတို့၌ ခန့်အပ်ရာ၏။

319.

၃၁၉။

Sīlavācaalobhoca, anuruttocarājino;

Āvīrahohitocassa, sarājavasatiṃvase.

သီလရှိသူ၊ လောဘမရှိသူ၊ မင်းအား အစဉ်လိုက်နာသူ၊ ပြစ်မှားခြင်း ကင်းသူ၊ မင်းအား အကျိုးပြုသူ ဖြစ်ရာ၏။ ထိုသို့သောသူသည် မင်းထံ၌ ခိုလှုံနေထိုင်ရာ၏။

320.

၃၂၀။

Chandaññūrājinoassa, cittaṭṭhocassarājino;

Asaṅkusakavuttissa, sarājavasatiṃvase.

မင်း၏အလိုဆန္ဒကို သိသူ၊ မင်း၏စိတ်၌ တည်သူ၊ စဉ်းလဲကောက်ကျစ်ခြင်း ကင်းသော အပြုအမူရှိသူ ဖြစ်ရာ၏။ ထိုသို့သောသူသည် မင်းထံ၌ ခိုလှုံနေထိုင်ရာ၏။

321.

၃၂၁။

Ucchādanenhāpaneca[Pg.115], dhotepādeadosiraṃ;

Āhatopinakuppeyya, sarājavasatiṃvase.

နံ့သာလူးပေးခြင်း၊ ရေချိုးပေးခြင်း၊ ခြေဆေးပေးခြင်းတို့၌၎င်း၊ ဦးခေါင်းကို ရိုက်ပုတ်သော်လည်း အမျက်မထွက်ရာ။ ထိုသို့သောသူသည် မင်းထံ၌ ခိုလှုံနေထိုင်ရာ၏။

322.

၃၂၂။

Kumbhiñhipañjaliṃkriyā, cātañcāpipadakkhiṇaṃ;

Kimevasabbakāmānaṃ, nadādaṃdhīramuttamaṃ.

အိုးစည်ကိုသော်လည်းကောင်း၊ လမ်းဆုံလမ်းခွကိုသော်လည်းကောင်း လက်အုပ်ချီ မင်္ဂလာပြုခြင်း၊ လက်ယာရစ် လှည့်ပတ်ခြင်းကို ပြုကြသေး၏။ အလိုရှိအပ်သော အရာအားလုံးကို ပေးစွမ်းနိုင်သော မြတ်သောပညာရှိကို ပူဇော်ခြင်းငှါ အဘယ်ဆိုဖွယ်ရာ ရှိအံ့နည်း။

323.

၃၂၃။

Yodetisayanaṃvatthaṃ, yānaṃāvasataṃgharaṃ;

Pajjunnorivabhūtānaṃ, bhogehiabhivassati.

အကြင်သူသည် အိပ်ရာ၊ အဝတ်အစား၊ ယာဉ်ရထား၊ နေအိမ်ကျောင်းကန်တို့ကို ပေးလှူ၏။ ထိုသူသည် မိုးနတ်မင်းသည် သတ္တဝါတို့အပေါ် မိုးရွာသွန်းသကဲ့သို့ စည်းစိမ်ချမ်းသာတို့ဖြင့် ရွာသွန်းဖြန့်ဝေသူ ဖြစ်၏။

324.

၃၂၄။

Dvevimekaṇḍakātikkhā[Pg.116], sarīraparisositā;

Kāmetiniddhanoyoca, yocakuppatyanissaro.

ကိုယ်ခန္ဓာကို ခြောက်ကပ်စေတတ်သော ထက်မြက်လှစွာသော ဆူးနှစ်ချောင်းတို့ကား - နွမ်းပါးပါလျက် ကာမဂုဏ်ကို တောင့်တသောသူနှင့် အစိုးမရပါလျက် အမျက်ဒေါသထွက်သောသူတို့ ဖြစ်ကြသည်။

325.

၃၂၅။

Adhanassarasaṃkhādā, abalassahatāhatā;

Apaññassakathāvākyā, tividhaṃhīnalakkhaṇaṃ.

ဆင်းရဲသူ၏ ကောင်းနိုးရာရာ စားသောက်ခြင်း၊ အားနည်းသူ၏ ကြုံးဝါးသတ်ပုတ်လိုခြင်း၊ ပညာမဲ့သူ၏ စကားပြောဆိုခြင်းဟူသော ဤသုံးပါးတို့သည် ယုတ်ညံ့သူတို့၏ လက္ခဏာများ ဖြစ်ကြသည်။

326.

၃၂၆။

Pathabyāmadhurātīṇi[Pg.117], ucchunārīsubhāsitaṃ;

Ucchunārīsutappanti, natappantisubhāsitaṃ.

မြေကြီးပေါ်၌ ချိုမြိန်သောအရာ သုံးပါးရှိ၏။ ယင်းတို့ကား ကြံ၊ အမျိုးသမီးနှင့် ကောင်းစွာပြောဆိုအပ်သော စကား (သုဘာသိတ) တို့ ဖြစ်ကြသည်။ ကြံနှင့် အမျိုးသမီးတို့သည် ဝပြောငြီးငွေ့စေနိုင်သော်လည်း သုဘာသိတစကားသည်မူကား ဝပြောငြီးငွေ့ခြင်း မရှိနိုင်ပေ။

327.

၃၂၇။

Pathabyātīṇiratanāni, saṅgahānimahītale;

Sippaṃdhaññañcamittañca, bhavantiratanāime.

မြေကြီးအပြင်၌ ချီးမြှောက်တတ်သော ရတနာသုံးပါး ရှိ၏။ ယင်းတို့ကား အတတ်ပညာ၊ ဆန်စပါးနှင့် မိတ်ဆွေကောင်းတို့ ဖြစ်ကြကုန်၏။ ဤအရာတို့သည် စင်စစ် ရတနာများ ဖြစ်ကြသည်။

328.

၃၂၈။

Kalyāṇamittaṃkantāraṃ, yuddhaṃsabhāyabhāsituṃ;

Asatthāgantumicchanti, muḷhātecaturojanā.

ရန်သူ သို့မဟုတ် လူဆိုးမိတ်ဆွေထံသို့၎င်း၊ တောကန္တာရသို့၎င်း၊ စစ်မြေပြင်သို့၎င်း၊ ပရိသတ်အလယ်၌ စကားပြောဆိုခြင်းသို့၎င်း လက်နက်မပါဘဲ သွားလိုသော လူလေးယောက်တို့သည် လူမိုက်များ ဖြစ်ကြသည်။

329.

၃၂၉။

Jīvantopimatāpañca[Pg.118], byāsenaparikittitā;

Dukkhitobyādhitopakkho, iṇavānityasevako.

အသက်ရှင်သော်လည်း သေသူနှင့်တူသော လူငါးဦးတို့ကို ကျမ်းဂန်တို့၌ အကျယ်ဖွင့်ဆိုအပ်၏။ ၎င်းတို့ကား ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်သူ၊ အနာရောဂါသည်၊ သွက်ချာပါဒစွဲသူ၊ ကြွေးမြီရှိသူနှင့် အမြဲတစေ သူတပါးအစေခံ ဖြစ်ရသူတို့ ဖြစ်ကြသည်။

330.

၃၃၀။

Cakkhudvārādikaṃchakkaṃ, saṃvutosapaññonaro;

Chabbidhohotisīlena, asīlenāpichabbidho.

မျက်စိတံခါးအစရှိသော ဒွါရခြောက်ပါးကို စောင့်စည်းသော ပညာရှိသည် သီလအားဖြင့် ခြောက်ပါးသော အကျိုးကျေးဇူး ရှိ၏။ မစောင့်စည်းပါက သီလပျက်စီးခြင်းအားဖြင့်လည်း ခြောက်ပါးသော အပြစ်ရှိ၏။

331.

၃၃၁။

Niddālukopamādoca, sukhitorogavālaso;

Nicchandocakammārāmo, sattetesatthavajjitā.

အိပ်ချင်လွန်းသူ၊ မေ့လျော့သူ၊ သာယာချမ်းသာမှုကို ရှာသူ၊ အနာရောဂါရှိသူ၊ ပျင်းရိသူ၊ လိုလားဆန္ဒမရှိသူနှင့် အလုပ်အထွေထွေ၌ ပျော်မွေ့သူဟူသော ဤခုနစ်ဦးတို့သည် အတတ်ပညာနှင့် ကင်းဝေးကြကုန်၏။

332.

၃၃၂။

Kulajopaññavāchando[Pg.119], hirottapposutaddharo;

Atthakāmosurakkhoca, aṭṭhetesatthayujjitā.

အမျိုးကောင်းသား ဖြစ်သူ၊ ပညာရှိသူ၊ ဝီရိယဆန္ဒရှိသူ၊ အရှက်အကြောက် ရှိသူ၊ အကြားအမြင်ကို ဆောင်နိုင်သူ၊ အကျိုးစီးပွားကို လိုလားသူနှင့် မိမိကိုယ်ကို ကောင်းစွာစောင့်ရှောက်သူဟူသော ဤရှစ်ဦးတို့သည် အတတ်ပညာနှင့် ယှဉ်ထိုက်ကြကုန်၏။

333.

၃၃၃။

Kulaseṭṭhosapaññoca, vuḍḍhisūrocasīlavā;

Bahussutovuṭṭhānoca, mīrosugatigāmiko;

Navetesujanāseṭṭhā, pāpāttānaṃnivāraye.

အမျိုးမြတ်သူ၊ ပညာရှိသူ၊ ကြီးပွားတိုးတက်သူ၊ ရဲစွမ်းသတ္တိရှိသူ၊ သီလရှိသူ၊ အကြားအမြင်များသူ၊ ထကြွလုံ့လရှိသူ၊ တည်ကြည်သော ပညာရှိဖြစ်သူ၊ သုဂတိဘဝသို့ လားရမည့်သူဟူသော ဤသူတော်ကောင်းကိုးဦးတို့သည် မိမိကိုယ်ကို မကောင်းမှုမှ တားမြစ်အပ်၏။

334.

၃၃၄။

Buddhopaccekabuddhoca, arahāaggasāvako;

Mātāpitāgarusatthā, dāyakodhammadesako;

Paṇḍitehiimedasa, na dubbhantītijāniyā.

ဘုရား၊ ပစ္စေကဗုဒ္ဓါ၊ ရဟန္တာ၊ အဂ္ဂသာဝက၊ မိဘနှစ်ပါး၊ ဆရာသမား၊ အလှူဒါယကာနှင့် တရားဟောဆရာဟူသော ဤဆယ်ပါးတို့အား ပညာရှိတို့သည် ပြစ်မှားခြင်း မပြုအပ်ဟု သိရာ၏။

335.

၃၃၅။

Dhammatthakāmamokkhānaṃ[Pg.120], pāṇosaṃsiddhikāraṇaṃ;

Taṃnighātokiṃnihato, rakkhitokiṃnarakkhati.

အသက်ရှင်ခြင်းသည် တရား၊ အကျိုးစီးပွား၊ ကာမဂုဏ်နှင့် လွတ်မြောက်မှု (မောက္ခ) တို့ကို ပြီးမြောက်စေတတ်သော အကြောင်းရင်း ဖြစ်၏။ ထိုအသက်ကို ဖျက်ဆီးလျှင် အဘယ်အရာ မပျက်စီးဘဲ ရှိအံ့နည်း၊ ထိုအသက်ကို စောင့်ရှောက်လျှင် အဘယ်အရာကို မစောင့်ရှောက်ရာ ရောက်အံ့နည်း။

336.

၃၃၆။

Sathaṃdīghāyukosabba[Pg.121], sattānaṃsukhakāraṇaṃ;

Asathaṃpanasabbesaṃ, dukkhahetunasaṃsayo.

အတတ်ပညာသည် အသက်ရှည်ခြင်းကို ပြုတတ်၏၊ သတ္တဝါအားလုံးတို့၏ ချမ်းသာကြောင်းလည်း ဖြစ်၏။ အတတ်ပညာမရှိခြင်းသည်ကား သတ္တဝါအားလုံးတို့၏ ဆင်းရဲကြောင်းဖြစ်သည်မှာ ယုံမှားဖွယ်မရှိပေ။

337.

၃၃၇။

Yantagatoucchurasaṃ, najahātigajotathā;

Saṅgāmesugatoliḷaṃ, sussutenāpicandanaṃ.

စက်ထဲသို့ ရောက်သော်လည်း ကြံသည် မိမိ၏ အရသာကို မစွန့်၊ စစ်မြေပြင်သို့ ရောက်သော်လည်း ဆင်ပြောင်သည် မိမိ၏ တင့်တယ်သော သွားလာခြင်းကို မစွန့်၊ ခြောက်သွေ့သွားသော်လည်း စန္ဒကူးနံ့သာသည် မိမိ၏ သင်းပျံ့သောရနံ့ကို မစွန့်ပေ။

338.

၃၃၈။

Sāragandhaṃnajahāti, dukkhapattopipaṇḍito;

Najahātisataṃdhammaṃ, sukhakālekathāvakā.

စန္ဒကူးသည် အနှစ်၏ ရနံ့ကို မစွန့်သကဲ့သို့၊ ပညာရှိသည် ဆင်းရဲဒုက္ခနှင့် တွေ့ကြုံရသော်လည်း သူတော်ကောင်းတရားကို မစွန့်ပေ။ ချမ်းသာသောအခါ၌မူကား အဘယ်ဆိုဖွယ်ရာ ရှိအံ့နည်း။

339.

၃၃၉။

Attābandhumanussānaṃ, ripuattāvajantunaṃ;

Attāvaniyatoñāti, attāvaniyatoripu.

မိမိကိုယ်သည်သာ လူတို့၏ မိတ်ဆွေဖြစ်၏၊ မိမိကိုယ်သည်သာ သတ္တဝါတို့၏ ရန်သူဖြစ်၏။ မိမိကိုယ်သည်သာ မြဲမြံသော ဆွေမျိုးဖြစ်၍၊ မိမိကိုယ်သည်သာ မြဲမြံသော ရန်သူလည်း ဖြစ်၏။

340.

၃၄၀။

Attānaṃpariccāgena[Pg.122], yaṃnissitānurakkhanaṃ;

Karontisajjanāyeva, nataṃnitimātāmataṃ.

မိမိကိုယ်ကို စွန့်လွှတ်၍ မိမိကို မှီခိုသူတို့အား စောင့်ရှောက်ခြင်းကို သူတော်ကောင်းတို့သာ ပြုကြကုန်၏။ ထိုသို့ပြုခြင်းကို နီတိကျမ်းတတ်တို့ကမူ သဘောမတူကြပေ။

341.

၃၄၁။

Satthakabbavicārena, kālogacchatidhīmataṃ;

Byasanenaasādhūnaṃ, niddāyakalahenavā.

ပညာရှိတို့၏ အချိန်ကာလသည် ကျမ်းဂန် ကဗျာလင်္ကာတို့ကို ကြံစည်တွေးတောခြင်းဖြင့် ကုန်လွန်၏။ လူမိုက်တို့၏ အချိန်ကာလသည်ကား ပျက်စီးကြောင်းအမှု၊ အိပ်စက်ခြင်း သို့မဟုတ် ခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားခြင်းတို့ဖြင့်သာ ကုန်လွန်၏။

342.

၃၄၂။

Bhamarāpupphamicchanti, putimicchantimakkhikā;

Sujānāguṇamicchanti, dosamicchantidujjanā.

ပျားပိတုန်းတို့သည် ပန်းပွင့်ကို အလိုရှိကြကုန်၏၊ ယင်ကောင်တို့သည် ပုပ်စပ်သောအရာကို အလိုရှိကြကုန်၏။ သူတော်ကောင်းတို့သည် အကျိုးကျေးဇူး ဂုဏ်ကောင်းကို ရှာကြကုန်၏၊ လူမိုက်တို့သည်ကား အပြစ်အနာအဆာကိုသာ ရှာကြကုန်၏။

343.

၃၄၃။

Namantiphalinorukkhā[Pg.123], namatevabudhājanā;

Sukkhakaṭṭhañcamuḷhoca, nevanamantibhijjate.

အသီးရှိသော သစ်ပင်တို့သည် ကိုင်းညွတ်ကြကုန်၏၊ ပညာရှိသော သူတို့သည်လည်း ကိုင်းညွတ်နှိမ့်ချကြကုန်၏။ ခြောက်သွေ့သော သစ်သားနှင့် လူမိုက်တို့သည်ကား ဘယ်သောအခါမျှ မကိုင်းညွတ်ဘဲ ကျိုးပျက်သွားကြသည်သာ ဖြစ်၏။

344.

၃၄၄။

Sacesantovivādati, khippasandhiyarepuna;

Bālopattāvabhijjanti, natesamatamāgamuṃ.

သူတော်ကောင်းတို့သည် အကယ်၍ ခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားကြသော်လည်း မကြာမီ ပြန်လည်သင့်မြတ်ကြကုန်၏။ လူမိုက်တို့သည်ကား မြေအိုးကဲ့သို့ ကွဲအက်ပျက်စီးတတ်သဖြင့် ဘယ်သောအခါမျှ ပြန်လည်သင့်မြတ်ခြင်းသို့ မရောက်နိုင်ကြပေ။

345.

၃၄၅။

Appampisādhūnaṃdhanaṃ, kūpāvārivanissayo;

Bahukaṃpiasādhūnaṃ, nacavārivaaṇṇave.

သူတော်ကောင်းတို့၏ စည်းစိမ်ဥစ္စာသည် နည်းငယ်မျှ ဖြစ်သော်လည်း ရေတွင်းရှိရေကဲ့သို့ လူအများအတွက် မှီခိုအားထားရာ ဖြစ်၏။ လူမိုက်တို့၏ စည်းစိမ်ဥစ္စာသည်ကား များပြားလှသော်လည်း သမုဒ္ဒရာရေကဲ့သို့ မည်သူမျှ သောက်သုံး၍ မရနိုင်ပေ။

346.

၃၄၆။

Sokaṭhānasahassāni[Pg.124], bhayaṭhānasatānica;

Divasedivasemuḷhaṃ, āvīsantinapaṇḍitaṃ.

စိုးရိမ်ဖွယ်ရာ အကြောင်းတစ်ထောင်နှင့် ကြောက်ရွံ့ဖွယ်ရာ အကြောင်းတစ်ရာတို့သည် နေ့စဉ်နှင့်အမျှ လူမိုက်ကိုသာ လွှမ်းမိုးနှိပ်စက်ကြကုန်၏၊ ပညာရှိကိုမူကား မလွှမ်းမိုးနိုင်ကြပေ။

347.

၃၄၇။

Duṭṭhacittopanāhissa, kodhopāsāṇalekhito;

Kucchitabbosujanassa, jalelekhāciraṭṭhitā.

စိတ်ပုပ်သူ၏ ရန်ငြိုးဖွဲ့မှုနှင့် အမျက်ဒေါသသည် ကျောက်ဖျာပေါ်၌ ရေးသော စာရေးခြစ်ရာကဲ့သို့ ကြာမြင့်စွာ တည်၏။ သူတော်ကောင်း၏ အမျက်ဒေါသသည်ကား ရေပေါ်၌ ရေးသော စာရေးခြစ်ရာကဲ့သို့ မကြာမြင့်ဘဲ ပျောက်ကွယ်လွယ်၏။

348.

၃၄၈။

Nidulukoasantuṭṭho, akataññūcabhiruko;

Sakkontinasamācāraṃ, sikkhituṃtekadācipi.

အိပ်ချင်လွန်းသူ၊ မရောင့်ရဲနိုင်သူ၊ ကျေးဇူးမသိတတ်သူနှင့် ကြောက်ရွံ့တတ်သူတို့သည် ကောင်းသော အလေ့အကျင့်သီလကို ဘယ်သောအခါမျှ သင်ယူဆည်းပူးခြင်းငှါ မတတ်နိုင်ကြကုန်။

349.

၃၄၉။

Sādhuttaṃsujanasamāgamākhalānaṃ[Pg.125],Sādhūnaṃnakhalasamāgamākhalattaṃ;

Āmodaṃkusumabhavaṃdadhātibhūmi,Bhūgandhaṃnacakusumānidhārayanti.

လူယုတ်တို့သည် သူတော်ကောင်းနှင့် ပေါင်းဖော်ရခြင်းကြောင့် ကောင်းမြတ်သော သဘောရှိသူ ဖြစ်လာနိုင်သော်လည်း၊ သူတော်ကောင်းတို့သည်ကား လူယုတ်နှင့် ပေါင်းဖော်ရသော်လည်း ယုတ်ညံ့သော သဘောသို့ မရောက်ကြကုန်။ မြေကြီးသည် ပန်းပွင့်မှ ဖြစ်သော ရနံ့ကို ဆောင်ယူနိုင်သော်လည်း၊ ပန်းပွင့်တို့သည် မြေကြီး၏ အနံ့ကို မဆောင်ယူကြကုန်။

350.

၃၅၀။

Guṇamaddhisamaṃmakkhe, parenakalahesati;

Addhisamaṃpakāsentaṃ, anumattaṃpidosakaṃ.

သူတပါးနှင့် ခိုက်ရန်ဖြစ်ပွားသောအခါ တောင်ပမာ ကြီးမားသော သူတပါး၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးကို ဖုံးကွယ်၍၊ မြူမှုန်မျှလောက်သာရှိသော အပြစ်ငယ်ကို တောင်ကဲ့သို့ ကြီးကျယ်အောင် ဖော်ထုတ်ပြောဆိုတတ်ကြကုန်၏။

351.

၃၅၁။

Dosaṃparassapassanti, attadosaṃnapassati;

Tilamattaṃparadosaṃ, nāḷikeraṃnapassati.

လူတို့သည် သူတပါး၏ အပြစ်ကိုသာ မြင်တတ်ကြပြီး မိမိ၏ အပြစ်ကိုမူ မမြင်တတ်ကြကုန်။ သူတပါး၏ နှမ်းစေ့ခန့်မျှသော အပြစ်ကို မြင်သော်လည်း မိမိ၏ အုန်းသီးခန့်မျှ ကြီးမားသော အပြစ်ကိုမူ မမြင်ကြပေ။

352.

၃၅၂။

Kodhoatthaṃnajānāti[Pg.126], kodhodhammaṃnapassati;

Andhatamaṃtadāhoti, yaṃkodhosahatenaraṃ.

အမျက်ဒေါသသည် အကျိုးစီးပွားကို မသိ၊ အမျက်ဒေါသသည် တရားကို မမြင်။ ဒေါသလွှမ်းမိုးခြင်း ခံရသောသူအား ထိုစဉ်အခါ၌ ပြင်းစွာသော အမိုက်မှောင်သာ ဖြစ်တော့၏။

353.

၃၅၃။

Kodhoabbhantarejāto, dhuvaṃnāsetikodhanaṃ;

Vatthālaṅkārapuṇṇāyaṃ, mañjusāyaṃsikhīyathā.

အဝတ်တန်ဆာတို့ဖြင့် ပြည့်နှက်နေသော သေတ္တာတွင်း၌ တောက်လောင်သော မီးသည် သေတ္တာကို ဖျက်ဆီးသကဲ့သို့၊ စိတ်နှလုံးအတွင်း၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော အမျက်ဒေါသသည် ဒေါသကြီးသူကို မလွဲမသွေ ပျက်စီးစေတတ်၏။

354.

၃၅၄။

Rāgonāmamanosallaṃ, guṇavarattacorako;

Rāhuvijjāsasaṅkissa, tapodhanahutāsano.

ရာဂမည်သည် စိတ်နှလုံးကို ထိုးဆွဲသော Ngaye-tan (ငြောင့်တံ) ကဲ့သို့ ဖြစ်၏၊ မြတ်သောဂုဏ်တို့ကို ခိုးယူတတ်သော သူခိုးလည်း ဖြစ်၏၊ အတတ်ပညာတည်းဟူသော လမင်းကို ညှင်းဆဲသော ရာဟုနတ်မင်းနှင့်တူ၏၊ အခြံအရံ တပေါဓနသီလကို လောင်ကျွမ်းစေသော မီးနှင့်လည်း တူ၏။

355.

၃၅၅။

Natittirājādhanena[Pg.127], paṇḍitopisubhāsite;

Cakkhūpipiyadassane, sāgaropimahājale.

မင်းသည် စည်းစိမ်ဥစ္စာဖြင့် မရောင့်ရဲနိုင်၊ ပညာရှိသည်လည်း ကောင်းစွာပြောဆိုအပ်သော သုဘာသိတစကားဖြင့် မရောင့်ရဲနိုင်၊ မျက်စိသည်လည်း ချစ်ခင်နှစ်သက်ဖွယ် အဆင်းကို မြင်ရခြင်းဖြင့် မရောင့်ရဲနိုင်၊ သမုဒ္ဒရာသည်လည်း ရေကြီးဖြင့် မရောင့်ရဲနိုင်ကုန်။

356.

၃၅၆။

Asantuṭṭhoyatinaṭṭho, santuṭṭhopimahīpati;

Sasajjāgaṇikānaṭṭhā, nilajjāsukulagatā.

မရောင့်ရဲသော ရဟန်းသည် ပျက်စီး၏၊ ရောင့်ရဲသော မင်းသည် ပျက်စီး၏၊ အရှက်ရှိသော ပြည့်တန်ဆာမသည် ပျက်စီး၏၊ အရှက်မရှိသော အမျိုးကောင်းသမီးသည် ပျက်စီး၏။

357.

၃၅၇။

Bhūpāṇṇavaggithīsippī, abhijjhālucapuggalo;

Etesaṃmahicchantānaṃ, mahicchatāanicchitā.

မင်း၊ သမုဒ္ဒရာ၊ မီး၊ အမျိုးသမီး၊ ပန်းချီပန်းပု အတတ်ပညာရှင်နှင့် လောဘကြီးသူတို့၏ ကြီးမားသော အလိုဆန္ဒသည် ဘယ်သောအခါမျှ တင်းတိမ်ရောင့်ရဲခြင်း မရှိနိုင်ပေ။

358.

၃၅၈။

Ārogyaṃparamaṃlābhaṃ[Pg.128], santuṭṭhīparamaṃdhanaṃ;

Visāsoparamaṃñāti, nibbānaṃparamaṃsukhaṃ.

အနာရောဂါကင်းခြင်းသည် အမြတ်ဆုံးသော လာဘ်ဖြစ်၏၊ ရောင့်ရဲလွယ်ခြင်းသည် အမြတ်ဆုံးသော ဥစ္စာဖြစ်၏၊ ချစ်ကျွမ်းဝင်ခြင်းသည် အမြတ်ဆုံးသော ဆွေမျိုးဖြစ်၏၊ နိဗ္ဗာန်သည် အမြတ်ဆုံးသော ချမ်းသာဖြစ်၏။

359.

၃၅၉။

Duggataṃgacchabholābha, lābholābhenapūrati;

Thalepavuṭṭhapajjunna, āpoāpenapūrati.

အို-လာဘ်၊ ဆင်းရဲသားထံသို့ သွားပါလော့။ (သို့ရာတွင်) လာဘ်သည် လာဘ်ရှိသူထံသို့သာ သွား၍ လာဘ်ချင်းသာ ပြည့်စုံတတ်၏။ ကုန်းမြေ၌ ရွာသွန်းသော မိုးတိမ်သည်လည်း ရေရှိသောအရပ်ကိုသာ ရေဖြင့် ထပ်မံဖြည့်တင်းပေးသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။

360.

၃၆၀။

Bodhayantinayācanti, dehītipacchimājanā;

Passavatthuṃadānassa, mābhavatūtiīdiso.

အောက်တန်းစား လူတို့သည် 'ပေးပါ' ဟု မတောင်းဘဲ (မိမိတို့၏ ဆင်းရဲနွမ်းပါးမှုကို ပြခြင်းဖြင့်) သတိပေး နှိုးဆော်ကြကုန်၏။ မလှူဒါန်းခြင်း၏ အကျိုးဆက် (ဆင်းရဲခြင်း) ကို ကြည့်ရှု၍ ငါသည် ဤသို့သောသူ မဖြစ်ပါစေလင့်ဟု နှလုံးသွင်းအပ်၏။

361.

၃၆၁။

Seleselenamāṇikaṃ[Pg.129], gajegajenamuttikaṃ;

Vanevanenacandanaṃ, ṭhāneṭhānenapaṇḍitaṃ.

တောင်တိုင်း၌ ပတ္တမြား မရှိနိုင်၊ ဆင်တိုင်း၌ မုတ္တာ (ဆင်စွယ်ရတနာ) မရှိနိုင်၊ တောတိုင်း၌ စန္ဒကူးနံ့သာ မရှိနိုင်၊ အရပ်တိုင်း၌လည်း ပညာရှိ မရှိနိုင်။

362.

၃၆၂။

Satesujāyatesūro, sahassesucapaṇḍito;

Vākyaṃsatasahassesu, cāgobhavativānavā.

လူတစ်ရာတွင် သူရဲကောင်းတစ်ယောက် ပေါ်ထွန်းတတ်၏။ လူတစ်ထောင်တွင် ပညာရှိတစ်ယောက် ပေါ်ထွန်းတတ်၏။ လူတစ်သိန်းတွင် စကားပြောကောင်းသူ တစ်ယောက် ပေါ်ထွန်းတတ်၏။ ပေးကမ်းစွန့်ကြဲတတ်သူ (အလှူရှင်) မူကား ပေါ်ထွန်းချင်မှ ပေါ်ထွန်းတတ်၏။

363.

၃၆၃။

Jinenaāgataṃsūraṃ, dhanañcagehamāgataṃ;

Jiṇṇaannaṃpasaṃseyya, dārañcagatayobbanaṃ.

စစ်နိုင်၍ ပြန်လာသော သူရဲကောင်းကိုလည်းကောင်း၊ အိမ်သို့ ရောက်ရှိလာသော ဥစ္စာဓနကိုလည်းကောင်း၊ ကြေညက်သွားသော အစာကိုလည်းကောင်း၊ အရွယ်လွန်သွားသော ဇနီးမယားကိုလည်းကောင်း ချီးမွမ်းအပ်၏။

364.

၃၆၄။

Potthakesucayaṃsippaṃ[Pg.130], parahatthesuyaṃdhanaṃ;

Yadāicchesamuppanne, nataṃsippaṃnataṃdhanaṃ.

စာအုပ်ထဲ၌သာရှိသော အတတ်ပညာနှင့် သူတပါးလက်ထဲ၌ရှိသော ပစ္စည်းဥစ္စာသည် လိုအပ်ချက် ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ အတတ်ပညာလည်း မဟုတ်၊ ပစ္စည်းဥစ္စာလည်း မဟုတ်တော့ချေ။

365.

၃၆၅။

Vācāvudhācarājāno, saccāvudhācasamaṇā;

Dhanāvudhāseṭṭhinoca, goṇāvudhādaliddakā.

မင်းတို့သည် စကားလျှင် လက်နက်ရှိကုန်၏။ သမဏ (ရဟန်း) တို့သည် သစ္စာလျှင် လက်နက်ရှိကုန်၏။ သူဌေးတို့သည် ရွှေငွေဥစ္စာလျှင် လက်နက်ရှိကုန်၏။ ဆင်းရဲသားတို့သည် နွား (သို့မဟုတ် လုပ်အား) လျှင် လက်နက်ရှိကုန်၏။

366.

၃၆၆။

Ukkaṭṭhesūramicchanti, kolāhalesubhāsitaṃ;

Piyaṃannañcapānañca, atthakiccesupaṇḍitaṃ.

ဘေးအန္တရာယ် ကြုံတွေ့ရသောအခါ သူရဲကောင်းကို အလိုရှိကြ၏။ ရုန်းရင်းဆန်ခတ်ဖြစ်သောအခါ စကားကောင်းကို အလိုရှိကြ၏။ ချစ်ခင်မြတ်နိုးအပ်သောအခါ အစာနှင့် အဖျော်ယမကာကို အလိုရှိကြ၏။ အမှုကိစ္စကြီးငယ် ပေါ်ပေါက်လာသောအခါ ပညာရှိကို အလိုရှိကြ၏။

367.

၃၆၇။

Kapaṇetārayemittaṃ[Pg.131], dubbhikkhedhaññaṃdhāraye;

Sabhāyaṃdhārayesippaṃ, saṅgahānimahītale.

ဆင်းရဲဒုက္ခရောက်သောအခါ မိတ်ဆွေကို ကယ်တင်ရာ၏။ ခေါင်းပါးသောကာလ၌ ဆန်စပါးကို သိုလှောင်ရာ၏။ ပရိသတ်အလယ်၌ အတတ်ပညာကို ဆောင်ရာ၏။ ဤသည်တို့ကား ဤမြေပြင်၌ ချီးမြှောက် ထောက်ပံ့ခြင်း ဖြစ်ကုန်၏။

368.

၃၆၈။

Dubbhikkheannadānañca, subhikkhecahiraññadaṃ;

Bhayecabhayadhātāraṃ, sabbesaṃvaramaṃvaraṃ.

ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးသောအခါ အစာအာဟာရကို လှူဒါန်းခြင်း၊ ဝပြောသောအခါ ရွှေငွေကို လှူဒါန်းခြင်း၊ ဘေးအန္တရာယ်ရှိသောအခါ ဘေးကင်းအောင် ကာကွယ်ပေးခြင်းတို့သည် ခပ်သိမ်းသောသူတို့တွင် အမြတ်ဆုံးသော အလှူ (သို့မဟုတ် ကျေးဇူး) ဖြစ်၏။

369.

၃၆၉။

Haṃsomajjhenakākānaṃ, sīhogunnaṃnasobhate;

Gadrabhānaṃnaturaṅgo, bālānañcanapaṇḍito.

ကျီးတို့အလယ်၌ ဟင်္သာသည်လည်းကောင်း၊ နွားတို့အလယ်၌ ခြင်္သေ့သည်လည်းကောင်း၊ မြည်းတို့အလယ်၌ သိန္ဓောမြင်းသည်လည်းကောင်း၊ လူမိုက်တို့အလယ်၌ ပညာရှိသည်လည်းကောင်း မတင့်တယ်နိုင်ပေ။

370.

၃၇၀။

Nasorājāyoajeyyaṃ[Pg.132], jinātinasosakhāraṃ;

Yoayuttenajināti, nasābhariyāpatino;

Virodhatinateputtā, yenabharanti jiṇṇa.

မအောင်နိုင်အပ်သောသူကို အနိုင်ယူသောသူသည် မင်းမဟုတ်၊ မတရားသောနည်းဖြင့် အနိုင်ယူသောသူသည် မိတ်ဆွေမဟုတ်၊ လင်ကို ဆန့်ကျင်ဘက်ပြုသောသူသည် မယားမဟုတ်၊ အိုမင်းသော မိဘတို့ကို မလုပ်ကျွေး မွေးမြူသောသူတို့သည် သားသမီး မဟုတ်ကုန်။

371.

၃၇၁။

Natthivijjāsamaṃmittaṃ, natthibyādhisamoripu;

Natthiattasamaṃpemaṃ, natthikammaparaṃbalaṃ.

အတတ်ပညာနှင့်တူသော မိတ်ဆွေ မရှိ၊ ရောဂါဝေဒနာနှင့်တူသော ရန်သူ မရှိ၊ မိမိကိုယ်နှင့်တူသော အချစ် မရှိ၊ ကံတရားထက် သာလွန်သော အားအင် မရှိ။

372.

၃၇၂။

Itthimissokutosīlaṃ,Maṃsabhakkhokutodayaṃ;

Surāpānokutosaccaṃ,Mahākodhokutotapaṃ.

မိန်းမ၌ နစ်မွန်းသောသူအား သီလသည် အဘယ်မှာ ရှိအံ့နည်း။ အသားစားကြူးသောသူအား သနားကရုဏာသည် အဘယ်မှာ ရှိအံ့နည်း။ သေရည်သောက်သောသူအား သစ္စာသည် အဘယ်မှာ ရှိအံ့နည်း။ အမျက်ဒေါသကြီးသောသူအား အကျင့်တရား (ခြိုးခြံမှု) သည် အဘယ်မှာ ရှိအံ့နည်း။

373.

၃၇၃။

Kvātibhārosamatthānaṃ[Pg.133], kiṃdūrobyavahārinaṃ;

Kovidesosavijjānaṃ, koparopiyavādinaṃ.

စွမ်းဆောင်နိုင်သူတို့အား အလွန်လေးသောဝန်ဟူ၍ အဘယ်မှာ ရှိအံ့နည်း။ ကုန်သည်တို့အား အလွန်ဝေးသောအရပ်ဟူ၍ အဘယ်မှာ ရှိအံ့နည်း။ ပညာတတ်တို့အား တစ်ပါးသော တိုင်းပြည်ဟူ၍ အဘယ်မှာ ရှိအံ့နည်း။ ချိုသာစွာ ပြောဆိုတတ်သူတို့အား သူစိမ်းပြင်ပဟူ၍ အဘယ်မှာ ရှိအံ့နည်း။

374.

၃၇၄။

Dubbhikkhokasinonatthi, santānaṃnatthipāpako;

Mugassakalahonatthi, natthijāgaratobhayaṃ.

ဝီရိယရှိသော တောင်သူအား ငတ်မွတ်ခေါင်းပါးခြင်း မရှိ၊ ငြိမ်သက်တည်ကြည်သူအား မကောင်းမှု ကိလေသာ မရှိ၊ ဆွံ့အသောသူအား ခိုက်ရန်ဒေါသ မရှိ၊ နိုးကြားသောသူအား ဘေးအန္တရာယ် မရှိ။

375.

၃၇၅။

Bālitthīmakkhikātuṇḍi, isīnañcakamaṇḍalu;

Setambuphalaṃtambulaṃ, nojjhiṭṭhamupajāyato.

မင်းသမီးငယ် (သို့မဟုတ် ကလေးမ)၊ ယင်ကောင်၏နှုတ်သီး၊ ရသေ့တို့၏ ရေတကောင်း၊ ဖြူသောရေ၊ သစ်သီးနှင့် ကွမ်းရွက်တို့သည် သုံးဆောင်သော်လည်း အညစ်အကြေး (စားကြွင်းစားကျန်) မဖြစ်ကုန်။

376.

၃၇၆။

Pañcaratyāsugandhabbā[Pg.134], sattaratyādhanuggahā;

Ekamāsāsubhariyā, aḍḍhamāsāsissāmalā.

ဂီတသမားတို့သည် ငါးရက်မျှ မလေ့ကျင့်လျှင်လည်းကောင်း၊ လေးသမားတို့သည် ခုနစ်ရက်မျှ မလေ့ကျင့်လျှင်လည်းကောင်း၊ ကောင်းသောမယားသည် တစ်လမျှ ကွာဝေးလျှင်လည်းကောင်း၊ တပည့်တို့သည် လခွဲမျှ စာမကျက်လျှင်လည်းကောင်း ညစ်နွမ်း (ပညာဆုတ်ယုတ်) တတ်ကုန်၏။

377.

၃၇၇။

Malitthiyāduccaritaṃ, maccheraṃdadatomalaṃ;

Malāvelāmakādhammā, asmiṃlokeparamhica;

Malaṃmalataraṃtato, avijjāparamaṃmalaṃ.

ဒုစရိုက်အကျင့်သည် မိန်းမတို့၏ အညစ်အကြေးဖြစ်၏။ နှမြောဝန်တိုခြင်းသည် အလှူရှင်တို့၏ အညစ်အကြေးဖြစ်၏။ ယုတ်ညံ့သော တရားတို့သည် ဤဘဝ နောင်ဘဝ နှစ်ရပ်လုံး၌ အညစ်အကြေး ဖြစ်ကုန်၏။ ထိုအညစ်အကြေးတို့ထက် သာလွန်၍ ဆိုးဝါးသော အညစ်အကြေးကား အဝိဇ္ဇာ (မသိမှု) တည်းဟူသော အမြတ်ဆုံး (အဆိုးဆုံး) အညစ်အကြေး ဖြစ်၏။

378.

၃၇၈။

Sutassarakkhāsabbadābhiyogo,Kulassavatthaṃpurisassavijjā;

Raññopamādopasamodhanassa,Itthīnantunatthevajāturakkhā.

အမြဲမပြတ် လေ့လာအားထုတ်ခြင်းသည် သင်ကြားထားသော ပညာကို စောင့်ရှောက်၏။ ကောင်းသော အလေ့အကျင့်သည် အမျိုးနွယ်ကို စောင့်ရှောက်၏။ အတတ်ပညာသည် ယောက်ျားတို့၏ တန်ဆာဖြစ်၏။ မမေ့မလျော့ခြင်းသည် မင်းတို့၏ စည်းစိမ်ကို စောင့်ရှောက်၏။ မိန်းမတို့အား စောင့်ရှောက်ခြင်း မရှိပါက မည်သည့်အခါမျှ မလုံခြုံနိုင်ချေ။

379.

၃၇၉။

Sattānaṃjaratāhanti[Pg.135], taṇhāhantisabbasukhaṃ;

Sabbabalaṃcintāhanti, dayāhantisakaṃdhanaṃ.

အိုမင်းရင့်ရော်ခြင်း (ဇရာ)သည် သတ္တဝါတို့ကို ဖျက်ဆီးတတ်၏။ တဏှာလောဘသည် ခပ်သိမ်းသော ချမ်းသာကို ဖျက်ဆီးတတ်၏။ စိုးရိမ်ပူပန်ခြင်းသည် ခွန်အားဗလအားလုံးကို ဖျက်ဆီးတတ်၏။ သနားကြင်နာခြင်းသည် မိမိ၏ ဥစ္စာဓနကို ဖျက်ဆီးတတ်၏။

380.

၃၈၀။

Nīcevāsosiriṃhanti, hantigaruṃcayācako;

Pasaṃsāsuguṇaṃhanti, hanticittaṃasaññatā.

ယုတ်ညံ့သောသူနှင့် ပေါင်းသင်းနေထိုင်ခြင်းသည် ကျက်သရေကို ဖျက်ဆီးတတ်၏။ တောင်းခံခြင်းသည် လေးစားထိုက်သောဂုဏ်ကို ဖျက်ဆီးတတ်၏။ ချီးမွမ်းခြင်းသည် ကောင်းသောဂုဏ်သတင်းကို ဖျက်ဆီးတတ်၏။ မစောင့်စည်းသော စိတ်သည် မိမိကိုယ်ကို ဖျက်ဆီးတတ်၏။

381.

၃၈၁။

Asanaṃbhayamantānaṃ[Pg.136], maccānaṃmaraṇaṃbhayaṃ;

Uttamānantusabbesaṃ, avamānaṃparaṃbhayaṃ.

မိုးကြိုးကျခြင်းသည် သစ်ပင်နွယ်ပင်တို့၏ ဘေးဖြစ်၏။ သေခြင်းသည် သတ္တဝါတို့၏ ဘေးဖြစ်၏။ အထက်တန်းကျသော အမျိုးကောင်းသားတို့အားကား အရှက်ကွဲခြင်း (အသရေပျက်ခြင်း) သည် အကြီးမားဆုံးသော ဘေးဖြစ်၏။

382.

၃၈၂။

Sūriyotapanaṃtapo, nasantiparivāritā;

Candaraṃsītalaṃjātaṃ, tārakāparivāritā;

Upamāetthañātabbā, sūriyacandarājunaṃ.

နေမင်းသည် ပူပြင်းလှစွာသော အရှိန်အဝါဖြင့် ပူပန်စေတတ်၏၊ ခြံရံသော အပေါင်းအဖော် မရှိ။ လမင်းသည် အေးမြသော အရောင်ရှိ၏၊ ကြယ်တာရာတို့ ခြံရံအပ်၏။ ဤဥပမာကို နေမင်းနှင့် လမင်းကဲ့သို့သော မင်းတို့၏ ခြားနားချက်ကို သိရှိရန် မှတ်သားအပ်၏။

383.

၃၈၃။

Alasomandabuddhica, sukhitorogapīḷito;

Niddāromaṃsavaḍḍhano, subhakkhocaviluddhako.

ပျင်းရိသူ၊ ပညာနည်းသူ၊ ကာမချမ်းသာကို လိုက်စားသူ၊ ရောဂါနှိပ်စက်ခံရသူ၊ အိပ်ကြူးသူ၊ အသားတိုးအောင် လုပ်သူ၊ အစားကြူးသူတို့သည် အတတ်ပညာကို မရနိုင်ကြကုန်။

384.

၃၈၄။

Pamādojāyatemadā, pamādājāyatekhayo;

Khayādosāpavaḍḍhanti, madaṃkiṃnajahebudho.

မူးယစ်မေ့လျော့ခြင်း (မာန) မှ ပေါ့ဆခြင်း ဖြစ်ပေါ်၏။ ပေါ့ဆခြင်းကြောင့် ပျက်စီးခြင်း ဖြစ်ပေါ်၏။ ပျက်စီးခြင်းကြောင့် အပြစ်များ တိုးပွားတတ်၏။ ထို့ကြောင့် ပညာရှိသည် မူးယစ်မေ့လျော့ခြင်းကို အဘယ်ကြောင့် မစွန့်လွှတ်ဘဲ ရှိအံ့နည်း။

385.

၃၈၅။

Yādisaṃvappatebījaṃ[Pg.137], tādisaṃphalaṃsampatto;

Kalyāṇakārikalyāṇaṃ, pāpakārīcapāpakaṃ.

ပျိုးကြဲစိုက်ပျိုးအပ်သော မျိုးစေ့နှင့်အညီ အကျိုးရလဒ်ကို ခံစားရသကဲ့သို့ ကောင်းမှုပြုသောသူသည် ကောင်းကျိုးကို ရရှိ၍ မကောင်းမှုပြုသောသူသည် မကောင်းကျိုးကို ရရှိ၏။

386.

၃၈၆။

Puññāpāpaphalaṃyoce, nasaddahatisaccato;

Sovesakānanaṃkhippaṃ, ādāsatalamānaye.

ကောင်းမှု မကောင်းမှု၏ အကျိုးတရားကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ မယုံကြည်သောသူအား မှန်ချပ်၏ ရှေ့မှောက်သို့ အလျင်အမြန် ဆောင်ယူ၍ ပြသအပ်သကဲ့သို့ (ထင်ရှားစွာ ပြသအပ်၏)။

387.

၃၈၇။

Samparāyikattheyo[Pg.138], nasaddahaticepiso;

Āvāsesappagāmīnaṃ, mokkhabhekiṃnapassati.

အကယ်၍ ထိုသူသည် နောင်တမလွန်ဘဝ၏ အကျိုးကို မယုံကြည်ပါက၊ တရားကျင့်သုံးသောသူတို့၏ ငရဲမှ လွတ်မြောက်ခြင်း (သို့မဟုတ်) ချမ်းသာခြင်းသို့ ရောက်ရပုံကို အဘယ်ကြောင့် မမြင်နိုင်ဘဲ ရှိအံ့နည်း။

388.

၃၈၈။

Saddhāhiricaottappaṃ, bāhusaccaṃviraṃsati;

Paññācasattadhammehi, sampannopaṇḍitomato.

သဒ္ဓါတရား၊ ဟိရီ (အရှက်)၊ ဩတ္တပ္ပ (အကြောက်)၊ ဗဟုသစ္စာ (အကြားအမြင်များခြင်း)၊ ဝီရိယ၊ သတိ နှင့် ပညာ ဟူသော ဤတရားခုနစ်ပါးနှင့် ပြည့်စုံသောသူကို ပညာရှိဟု ခေါ်ဆိုအပ်၏။

389.

၃၈၉။

Ravimūlaṃsasīkhandhaṃ, soriaṅgācapattikaṃ;

Buddhaṃpupphaṃgarubījaṃ, bharaguphalamevaca.

နေမင်း (တနင်္ဂနွေ) သည် အမြစ်၊ လမင်း (တနင်္လာ) သည် ပင်စည်၊ အင်္ဂါသည် သစ်ကိုင်း၊ ဗုဒ္ဓဟူးသည် အပွင့်၊ ကြာသပတေးသည် မျိုးစေ့၊ သောကြာသည် အသီး ဖြစ်၏။

390.

၃၉၀။

Potthakādīnikhettaṃva[Pg.139], lekhāniyuganaṅgalaṃ;

Akkharānibījaṃkatvā, carantopaṇḍitobhave.

စာအုပ်စာပေတို့ကို လယ်ကွင်းကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ ကလောင်တံ (ကညစ်) ကို ထွန်တုံးကဲ့သို့လည်းကောင်း၊ အက္ခရာစာလုံးတို့ကို မျိုးစေ့ကဲ့သို့လည်းကောင်း ပြုလုပ်၍ လေ့လာဆည်းပူးသောသူသည် ပညာရှိ ဖြစ်ရာ၏။

391.

၃၉၁။

Akkharaṃekamekañca, buddharūpaṃsamaṃsiyā;

Tasmāhipaṇḍitoposo, likheyyapiṭakattayaṃ.

အက္ခရာတစ်လုံးစီ တစ်လုံးစီသည် ဗုဒ္ဓရုပ်ပွားတော်တစ်ဆူနှင့် တူညီ၏။ ထို့ကြောင့် ပညာရှိသောသူသည် ပိဋကတ်သုံးပုံကို ရေးသားပူဇော်ရာ၏။

392.

၃၉၂။

Duggatiṃnābhijāyeyya, piṭakattayakārako;

Bahukkhattuṃcakkavatti, rājācatudīpādhipo.

ပိဋကတ်သုံးပုံကို ရေးသားပူဇော်သောသူသည် ဒုဂ္ဂတိဘဝသို့ မရောက်နိုင်။ ကျွန်းကြီးလေးကျွန်းကို အစိုးရသော စကြာဝတေးမင်း အကြိမ်ကြိမ် ဖြစ်ရလတ္တံ့။

393.

၃၉၃။

Padesarajjaṃvipulaṃ, gaṇanātoasaṅkhyeyo;

Chakāmāvacarodeva, rājāhotibahukkhattuṃ.

အတိုင်းအဆမရှိ များပြားလှစွာသော ပဒေသရာဇ်မင်း အဖြစ်ကိုလည်းကောင်း၊ ကာမာဝစရ နတ်ပြည်ခြောက်ထပ်၌ နတ်မင်းအဖြစ်ကိုလည်းကောင်း အကြိမ်ကြိမ် ဖြစ်ရလတ္တံ့။

394.

၃၉၄။

Dānādīnicapuññāni[Pg.140], karontobodhiaṅkuro;

Bhavāsabbaṅgasampanno, tilokapūjitobhave.

အလှူဒါနစသော ကောင်းမှုတို့ကို ပြုလုပ်သော ဘုရားလောင်းသည် ခန္ဓာကိုယ်အင်္ဂါရပ် အားလုံးနှင့် ပြည့်စုံလျက် သုံးလောကပူဇော်ခံ ဘုရားရှင် ဖြစ်တော်မူလတ္တံ့။

395.

၃၉၅။

Addhemahaddhanephite, jāyarekulamuttame;

Uttamenevasaṃvāso, piṭakattayavācako.

ပိဋကတ်သုံးပုံကို ပို့ချသင်ကြားပေးသောသူသည် ကြွယ်ဝချမ်းသာ၍ ပြည့်စုံသော မြတ်သော အမျိုး၌ ဖြစ်ရပြီးလျှင် မြတ်သောသူတို့နှင့်သာ အတူတကွ နေထိုင်ရလတ္တံ့။

396.

၃၉၆။

Ekakkharaphalenahi, piṭakattayakārako;

Caturāsītisahassaṃ, labhantipavaraṃsukhaṃ.

ပိဋကတ်သုံးပုံကို ရေးသားပူဇော်သူသည် အက္ခရာတစ်လုံး၏ အကျိုးကြောင့်ပင် ရှစ်သောင်းလေးထောင်သော မြတ်သောချမ်းသာကို ရရှိနိုင်၏။

397.

၃၉၇။

Appakenāpimedhāvī, pābhatenavicakkhaṇo;

Samuṭṭhāpetiattānaṃ, anumaggivasandhamaṃ.

ပညာရှိ မြော်မြင်တတ်သောသူသည် အနည်းငယ်မျှသော အရင်းအနှီးဖြင့်သော်လည်း မိမိကိုယ်ကို ကြီးပွားတိုးတက်အောင် ပြုလုပ်နိုင်၏။ (ဥပမာအားဖြင့် လေငယ်သည် မီးတောက်ငယ်ကို ကြီးစေသကဲ့သို့ ဖြစ်၏။)

398.

၃၉၈။

Dukkhaṃpāpassapuññassa[Pg.141], sukhaṃmissassamissakaṃ;

Sabbaṃsadisakaṃyāti, ñātabbaṃkammunophalaṃ.

မကောင်းမှုပြုလျှင် ဆင်းရဲခြင်းဖြစ်၏။ ကောင်းမှုပြုလျှင် ချမ်းသာခြင်းဖြစ်၏။ ကောင်းမကောင်း ရောနှော၍ပြုလျှင် ရောနှောသောအကျိုး ဖြစ်၏။ အလုံးစုံသော အကျိုးတရားတို့သည် မိမိပြုသော ကံနှင့်အညီ ဖြစ်ပေါ်တတ်ကြောင်း ကံ၏အကျိုးကို သိအပ်၏။

399.

၃၉၉။

Codentocatubhāgāca, kammakārātayobhāgā;

Sāminosamabhāgāca, ekabhāgānumodanā.

နှိုးဆော်တိုက်တွန်းသူသည် လေးပုံတစ်ပုံကို ရ၏၊ ပြုလုပ်ဆောင်ရွက်သူသည် သုံးပုံကို ရ၏၊ အရှင်သခင်သည် ထက်ဝက်ကို ရ၏၊ ဝမ်းမြောက်နုမောဒနာပြုသူသည် တစ်ပုံကို ရ၏။

400.

၄၀၀။

Anattassavākyāparamaṃtuṇhi[Pg.142],Asantamittāparamaṃekaṃ;

Surūpadārāvaramandhā,Dūrekalābhāvaramassasukkhaṃ.

မိမိနှင့် မသက်ဆိုင်သော စကားကို ပြောခြင်းထက် ဆိတ်ဆိတ်နေခြင်းက မြတ်၏။ မသူတော်ကောင်းနှင့် အပေါင်းအဖော်လုပ်ရခြင်းထက် တစ်ယောက်တည်း နေရခြင်းက မြတ်၏။ ရုပ်လှသော ဇနီးရှိခြင်းထက် မျက်စိကန်းရခြင်းက မြတ်၏။ အလှမ်းဝေးလှသော လာဘ်လာဘကို မျှော်ကိုးရခြင်းထက် လက်ရှိရရှိသော ချမ်းသာက ပို၍ မြတ်၏။

401.

၄၀၁။

Hīnacajjopice hoti, uṭṭhātādhītimānaro;

Sīlaācārasampanno, niseaggivabhāsati.

အမျိုးယုတ်သူပင် ဖြစ်သော်လည်း ထကြွလုံ့လရှိ၍ ရဲရင့်တည်ကြည်သော စိတ်ရှိသူ၊ သီလနှင့် အကျင့်စာရိတ္တပြည့်စုံသူသည် ညဉ့်မှောင်၌ တောက်လောင်သော မီးကဲ့သို့ ထိန်လင်းတောက်ပ၏။

402.

၄၀၂။

Nacajjavasalohoti,Nacajjahotibrahmaṇo;

Kammunāvasalohoti,Kammunāhotibrahmaṇo.

အမျိုးဇာတ်ကြောင့် သူယုတ်မဖြစ်၊ အမျိုးဇာတ်ကြောင့် ဗြာဟ္မဏ (သူမြတ်) မဖြစ်။ မိမိပြုသော ကံ (အပြုအမူ) ကြောင့်သာ သူယုတ်ဖြစ်ရ၏၊ မိမိပြုသော ကံ (အပြုအမူ) ကြောင့်သာ ဗြာဟ္မဏ (သူမြတ်) ဖြစ်ရ၏။

403.

၄၀၃။

Pathavīveḷukaṃpattaṃ[Pg.143], cakkavāḷaṃsucipphalaṃ;

Sineruvammikaṃkhuddaṃ, samuddopātitaṃyathā.

မိခင်၏နို့ရည်နှင့် နှိုင်းယှဉ်သော် မဟာပထဝီမြေကြီးသည် ဝါးရွက်ခြောက်ခန့်သာ ရှိ၏၊ စကြာဝဠာသည် ဆန်စေ့ခန့်သာ ရှိ၏၊ မြင်းမိုရ်တောင်သည် တောင်ပို့ငယ်ခန့်သာ ရှိ၏၊ သမုဒ္ဒရာရေသည်လည်း ရေတစ်စက်ကျသကဲ့သို့သာ ရှိ၏။

404.

၄၀၄။

Ekenevacakappena, mātukhīraṃnasañcayaṃ;

Tatotusamuddocāpi, atirekataraṃbahuṃ.

သံသရာတစ်ကပ်တည်း၌ပင် လူတစ်ဦး သောက်ခဲ့ရသော မိခင်နို့ရည်၏ စုပုံပမာဏသည် သမုဒ္ဒရာရေထက်ပင် အဆမတန် သာလွန်များပြားလှ၏။

405.

၄၀၅။

Brahmātimātāpītaro, pubbācariyāvuccate;

Āhuneyyācaputtānaṃ, pajānamanukampakā.

မိဘတို့ကို သားသမီးတို့၏ ဗြဟ္မာဟူ၍လည်းကောင်း၊ ရှေးဦးဆရာဟူ၍လည်းကောင်း ခေါ်ဆိုအပ်၏။ သားသမီးတို့အပေါ်၌ သနားစောင့်ရှောက်တတ်သော မိဘတို့သည် သားသမီးတို့၏ ပူဇော်အထူးကို ခံထိုက်သူများ ဖြစ်ကြကုန်၏။

406.

၄၀၆။

Tasmāhinenamasseyya[Pg.144], sakkareyyacapaṇḍito;

Annenaathopānena, vatthenasayanenaca.

ထို့ကြောင့် ပညာရှိသောသူသည် ထိုမိဘတို့ကို ရှိခိုးဦးချရာ၏၊ ရိုသေစွာ ပူဇော်ရာ၏။ ထမင်းခဲဖွယ်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ သောက်ရေဖြင့်လည်းကောင်း၊ အဝတ်အထည်ဖြင့်လည်းကောင်း၊ အိပ်ရာနေရာဖြင့်လည်းကောင်း ပြုစုလုပ်ကျွေးရာ၏။

407.

၄၀၇။

Ucchādanenanhāpena, pādānaṃdhovanenaca;

Uṭṭhāyapādacariyā, upaṭṭhāpeyyapaṇḍito;

Idhevanaṃpasaṃsanti, paccasaggepamodati.

ဆီပွတ်သပ်ပေးခြင်း၊ ရေချိုးပေးခြင်း၊ ခြေဆေးပေးခြင်း၊ ခြေဆုပ်လက်နယ်ပြု၍ လုပ်ကျွေးခြင်းတို့ဖြင့် ပညာရှိသူသည် မိဘတို့ကို လုပ်ကျွေးပြုစုရာ၏။ ထိုသို့ပြုစုလုပ်ကျွေးသောသူကို ဤဘဝ၌လည်း လူအများက ချီးမွမ်းကြကုန်၏၊ ကွယ်လွန်ပြီးနောက် တမလွန်၌လည်း နတ်ပြည်၌ ပျော်မွေ့ရ၏။

408.

၄၀၈။

Ekassekenakappena[Pg.145], puggalassaṭṭhisañcayo;

Samaṃpabbatarāsimhi, itivuttaṃmahesinā.

သံသရာတစ်ကပ်တည်းအတွင်း၌ပင် လူတစ်ဦးတည်း၏ ဖြစ်ပေါ်ခဲ့သော အရိုးစုပုံသည် တောင်ကြီးတစ်တောင်နှင့် ပမာဏတူညီမျှ၏ဟု မြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။

409.

၄၀၉။

Sabbadānaṃdhammadānaṃjināti;

Sabbarasaṃdhammarasojināti,Sabbaratiṃdhammaratijināti;

Sabbadukkhaṃtaṇhakkhayojināti.

အလှူဒါနအားလုံးတွင် တရားအလှူ (ဓမ္မဒါန) သည် အမြတ်ဆုံးဖြစ်၍ အောင်နိုင်၏။ အရသာအားလုံးတွင် တရားအရသာသည် အမြတ်ဆုံးဖြစ်၍ အောင်နိုင်၏။ မွေ့လျော်ခြင်းအားလုံးတွင် တရား၌ မွေ့လျော်ခြင်းသည် အမြတ်ဆုံးဖြစ်၍ အောင်နိုင်၏။ တဏှာကုန်ရာ (နိဗ္ဗာန်) သည် ဆင်းရဲအားလုံးကို လွန်မြောက်၍ အောင်နိုင်၏။

410.

၄၁၀။

Appamādaratāhotha, sacittamanurakkhatha;

Dukkhāuddharathattānaṃ, paṅkesannaṃvakuñjaraṃ.

မမေ့မလျော့သော သတိတရား၌ မွေ့လျော်ကြကုန်လော့၊ မိမိစိတ်ကို စောင့်ရှောက်ကြကုန်လော့၊ ရုန်းရခက်သော ညွန်၌ ကျွံနေသော ဆင်ပြောင်ကြီးကဲ့သို့ မိမိကိုယ်ကို ဆင်းရဲမှ ဆွဲတင်ကြကုန်လော့။

411.

၄၁၁။

Cajadujjanasaṃsaggaṃ[Pg.146], bhajasādhusamāgamaṃ;

Karapuññamahorattiṃ, saraniccamaniccataṃ.

လူမိုက်တို့နှင့် ပေါင်းဖော်ပတ်သက်ခြင်းကို စွန့်ပယ်လော့၊ သူတော်ကောင်းတို့နှင့် ပေါင်းဖော်ခြင်းကို မှီဝဲဆည်းကပ်လော့၊ နေ့ညမပြတ် ကုသိုလ်ကောင်းမှုကို ပြုလုပ်လော့၊ အမြဲမပြတ် မမြဲသော အနိစ္စသဘောကို အောက်မေ့ဆင်ခြင်လော့။

412.

၄၁၂။

Aniccāvatasaṅkhārā, uppādavayadhammino;

Uppajjitvānirujjhanti, tesaṃvūpasamosukho.

သင်္ခါရတရားတို့သည် စင်စစ်မမြဲကြကုန်၊ ဖြစ်ခြင်း ပျက်ခြင်း သဘောရှိကုန်၏။ ဖြစ်ပေါ်ပြီးလျှင် ချုပ်ပျောက်ပျက်စီးတတ်ကုန်၏၊ ထိုသင်္ခါရတရားတို့၏ ငြိမ်းအေးရာ (နိဗ္ဗာန်) သည်သာလျှင် ချမ်းသာစစ် ဖြစ်ပေ၏။

413.

၄၁၃။

Nahidhammoadhammoca, ubhosamavipākino;

Adhammonirayaṃneti, dhammopāpetisuggatiṃ.

ကုသိုလ်တရား (တရား) နှင့် အကုသိုလ်တရား (မတရား) နှစ်ပါးတို့သည် တူညီသော အကျိုးပေးခြင်း မရှိကြကုန်။ အကုသိုလ်တရားသည် ငရဲသို့ ဆောင်သွားတတ်၏၊ ကုသိုလ်တရားသည် ကောင်းရာသုဂတိသို့ ရောက်စေတတ်၏။

414.

၄၁၄။

Samasīsaṃsamapādaṃ[Pg.147], antarañcasamaṃsamaṃ;

Idaṃmanasinidhāya, likheyyapiṭakattayanti.

စာလုံးတို့၏ အပေါ်ခေါင်းပိုင်းကိုလည်းကောင်း၊ အောက်ခြေပိုင်းကိုလည်းကောင်း၊ ကြားအကွာအဝေးကိုလည်းကောင်း ညီညာထပ်တူရှိစေလျက်၊ ဤအချက်ကို စိတ်ထဲ၌ သေချာစွာ နှလုံးသွင်း၍ ပိဋကတ်သုံးပုံကို ရေးသားပူဇော်ရာ၏။