Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

ඒ භාග්‍යවත් වූ, අර්හත් වූ, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා!

Dhammanīti

ධම්මනීතිය (ධර්මයේ මගපෙන්වීම්)

1.

1.

Vanditvā ratanaṃ seṭṭhaṃ[Pg.1], nissāya pubbake garuṃ;

Nitidhammaṃpavakkhāmi, sabbalokasukhāvahaṃ.

උතුම් වූ තෙරුවන් නමස්කාර කොට, පෙර විසූ ගුරුවරුන් ඇසුරු කොට ගෙන, මුළු ලොවට සුවය සලසන ධම්මනීතිය (ධර්ම නීතිය) පවසමි.

2.

2.

Ācariyocasippañca, paññāsutaṃkathādhanaṃ;

Desocanissayomittaṃ, dujjanosujanobalaṃ.

ගුරුවරයා, ශිල්පය, ප්‍රඥාව, ඇසූ පිරූ තැන් ඇති බව, කථාව, ධනය, දේශය, ඇසුර (ආශ්‍රය), මිතුරා, අසත්පුරුෂයා, සත්පුරුෂයා සහ බලය (යන මේවා මෙහි අන්තර්ගතය).

3.

3.

Itthīputtocadāsoca[Pg.2], gharāvāsokatākato;

Ñātabbocaalaṅkāro, rājadhammopasevako;

Dukādimissakoceva, pakiṇṇakotimātikā.

ස්ත්‍රිය, පුත්‍රයා, දාසයා, ගෘහ ජීවිතය, කළ යුතු සහ නොකළ යුතු දේ, දැනගත යුතු අලංකාරයන්, රාජ ධර්මය, සේවකයා, ද්වික (දෙකේ කාණ්ඩ) ආදී මිශ්‍ර කරුණු සහ විවිධ කරුණු යනු මෙහි මාතෘකාවෝ වෙති.

4.

4.

Kintehipādasussasā[Pg.3], yesaṃnatthigarūniha;

Yetappādarajokiṇṇā, tevasādhūvivekino.

මේ ලෝකයෙහි ගුරුවරුන් කෙරෙහි ගෞරවයක් නැති අයගේ පාදයන්ට උපස්ථාන කිරීමෙන් ඇති ඵලය කිම? යමෙක් ඒ ගුරුවරුන්ගේ පාද දූවිල්ලෙන් ගැවසී ගත්තෝ වෙත්ද, ඔවුහුම සත්පුරුෂයෝද විචක්ෂණශීලීහුද වෙති.

5.

5.

Vināgarūpadesantaṃ, bālolaṅkattumicchati;

Sampāpuṇenaviññūhi, hasabhāvaṃkathaṃnuso.

ගුරු උපදෙස් නොලබා මෝඩයා තමා අලංකාර කරගැනීමට (වැදගත් වීමට) කැමති වෙයි. එසේ වුවත් ඔහු නුවණැත්තන් ඉදිරියෙහි සිනහවට ලක් නොවී සිටින්නේ කෙසේද?

6.

6.

Uṭṭhānāupaṭṭhānāca, sussusāparicārikā;

Sakkaccaṃsippuggahaṇaṃ, garuṃārādhayebudho.

නුවණැති ශිෂ්‍යයා කඩිසරකමෙන්, උපස්ථාන කිරීමෙන්, ඇහුම්කන් දීමෙන්, සේවය කිරීමෙන් සහ ගෞරවයෙන් යුතුව ශිල්ප හැදෑරීමෙන් ගුරුවරයා සතුටු කළ යුතුය.

7.

7.

Upajjhācariyānañca[Pg.4], mātāpitūnamevaca;

Sakkaccaṃyonupaṭṭhāti, sutopitassatādiso.

යමෙක් තම උපාධ්‍යායයන් වහන්සේලාට, ගුරුවරුන්ට සහ මව්පියන්ට ගෞරවයෙන් උපස්ථාන නොකරන්නේද, ඔහුගේ පුත්‍රයාද ඔහුට එලෙසම (අකීකරු) වනු ඇත.

8.

8.

Upajjhācariyānañca, mātāpitūnamevaca;

Sakkaccaṃyoupaṭṭhāti, sutopitassatādiso;

යමෙක් තම උපාධ්‍යායයන් වහන්සේලාට, ගුරුවරුන්ට සහ මව්පියන්ට ගෞරවයෙන් උපස්ථාන කරන්නේද, ඔහුගේ පුත්‍රයාද ඔහුට එලෙසම (කීකරු) වනු ඇත.

9.

9.

Sammāupaparikkhitvā;

Akkharesupadesuca;

Coraghātosissosiyā,Garucoraṭṭakārako.

අකුරු ද උපදෙස් ද මැනවින් විමසා නොබලන්නේ නම්, ශිෂ්‍යයා සොරෙකු මෙන් විනාශයට පත්විය හැකි අතර, ගුරුවරයාද සොරකමට මඟ පෑදූවෙකු බඳු වේ.

10.

10.

Paṇḍitosutasampanno[Pg.5], yatthaatthīti cesuto;

Mahussāhenataṃṭhānaṃ, gantabbaṃvasutesinā.

උගත්, නුවණැති පණ්ඩිතයෙකු යම් තැනක වෙසෙතැයි ඇසෙන්නේ නම්, ශිල්පය සොයන්නා විසින් මහත් උත්සාහයෙන් යුතුව ඒ ස්ථානයට යා යුතුමය.

11.

11.

Sukhaṃrukkhassachāyāva, tatoñātimātāpitu;

Tatoācariyorañño, tatojinassasāsanaṃ.

ගසක සෙවන සිසිල්ය, ඥාතීන්ගේ හා මව්පියන්ගේ සෙවන ඊට වඩා සුවදායකය. ගුරුවරයාගේ හා රජුගේ සෙවන ඊටත් වඩා සුවදායකය. ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේගේ (බුදුරජාණන් වහන්සේගේ) ශාසනයෙහි සෙවන ඒ සියල්ලටම වඩා උත්තරීතර සුවය ලබා දෙන්නේය.

12.

12.

Pāsāṇachattaṃgarukaṃ, tatodevānacikkhanaṃ;

Tatovuḍḍhānamovādo, tatojinassasāsanaṃ.

ගල් කුඩය (ශෛලමය ඡත්‍රය) බරය (ගෞරවාන්විතය), දෙවියන්ගේ වචනය ඊට වඩා බරය. වැඩිහිටියන්ගේ අවවාදය ඊටත් වඩා බරය. ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේගේ (බුදුරජාණන් වහන්සේගේ) ශාසනය ඒ සියල්ලටම වඩා ගෞරවාන්විතය.

13.

13.

Tulaṃsallahukaṃloke[Pg.6], tatocapalajātiko;

Tatovuḍḍhānanovādo, yatidhammepamādako.

ලෝකයෙහි පුළුන් ඉතා සැහැල්ලුය, චපල (නොසන්සුන්) ගති ඇති තැනැත්තා ඊට වඩා සැහැල්ලුය. වැඩිහිටියන්ගේ අවවාද නොපිළිගන්නා තැනැත්තා ඊටත් වඩා සැහැල්ලු වන අතර, මහණදම්හි පමා වූ තැනැත්තා ඒ සැමටම වඩා සැහැල්ලු (වටිනාකමක් නැති) කෙනෙකි.

14.

14.

Sutisammutisaṅkhyāca, yogānitivisesakā;

Gandhabbāgaṇikāceva, dhanubedācapūraṇā.

ශ්‍රැතිය (වේදය), සම්මුතිය (නීතිය), සංඛ්‍යාව (ගණිතය), යෝග ශාස්ත්‍රය, නීති ශාස්ත්‍රය, වෛශේෂිකය (තර්ක ශාස්ත්‍රය), ගාන්ධර්වය (සංගීතය), ගණිකා කලාව, ධනුර්වේදය (දුනු ශිල්පය) සහ පුරාණය (ඉතිහාසය),

15.

15.

Tikicchāitihāsāca[Pg.7], jotimāyācachandati;

Ketumantācasaddāca, sippāṭṭhārasakāime.

චිකිත්සාව (වෛද්‍ය විද්‍යාව), ඉතිහාසය, ජ්‍යොතිෂය, මායා ශාස්ත්‍රය, ඡන්දස් ශාස්ත්‍රය, කේතු විද්‍යාව (කූටෝපාය) සහ ශබ්ද ශාස්ත්‍රය (ව්‍යාකරණ) යන මේවා දහඅටක් වූ ශිල්පස්ථානයෝ වෙති.

16.

16.

Alasassakutosippaṃ, asippassakutodhanaṃ;

Adhanassakutomittaṃ, amittassakutosukhaṃ;

Asukhassakutopuññaṃ, apuññassakutonibbānaṃ.

අලසයාට ශිල්පයක් කොයින්ද? ශිල්පයක් නැත්තාට ධනයක් කොයින්ද? ධනයක් නැත්තාට මිතුරන් කොයින්ද? මිතුරන් නැත්තාට සැපයක් කොයින්ද? සැපයක් නැත්තාට පිනක් කොයින්ද? පිනක් නැත්තාට නිවනක් කොයින්ද?

17.

17.

Sippaṃsamaṃdhanaṃnatthi, sippaṃcorānagaṇhanti;

Idhalokesippaṃmittaṃ, paralokesukhāvahaṃ.

ශිල්පයට (දැනුමට) සමාන ධනයක් තවත් නැත. ශිල්පය සොරකම් කිරීමට සොරුන්ට නොහැකිය. මෙලොව දී ශිල්පය කල්‍යාණ මිතුරෙකු වන අතර, පරලොව දී ද එය සැපය සලසා දෙයි.

18.

18.

Bodhaputrasadāvityaṃ[Pg.8], mākhedācariyaṃgaruṃ;

Sadesepūjitorājā, budhosabbatthapūjito.

පුත්‍රය, නිරන්තරයෙන් විද්‍යාව (දැනුම) හදාරන්න. ගෞරවනීය ගුරුවරයා වෙහෙසට පත් නොකරන්න. රජෙකු පිදුම් ලබන්නේ තම දේශයෙහි පමණි; නමුත් බුද්ධිමතා (පණ්ඩිතයා) සෑම තැනකදීම පිදුම් ලබයි.

19.

19.

Bodhaputrakimālasse, abodhobhāravāhako;

Bodhakopūjito loke, bodhaputradinedine.

පුත්‍රය, කුමක් හෙයින් අලස වන්නේද? නූගතා බර අදින බර වාහකයෙකි. ලෝකයෙහි උගත් තැනැත්තා පිදුම් ලබන බැවින්, පුත්‍රය, දිනෙන් දින නුවණ දියුණු කරගන්න.

20.

20.

Rūpayobbannasampannā, visālakulasambhavā;

Vityāhīnānasobhanti, nigandhāivakiṃsukā.

රූපයෙන් හා යෞවනයෙන් යුක්ත වුවද, උතුම් කුලයක උපත ලැබුවද, විද්‍යාවෙන් (ශිල්පයෙන්) තොර වූවෝ සුවඳක් නැති එරබදු මල් මෙන් සමාජය මැද නොබබළති.

21.

21.

Mātāsatrurupitāca[Pg.9], bālakālenasikkhita;

Na sobhatisabhāmajjhe, haṃsamajjhebakoyathā.

ළමා කාලයේදී තම දරුවාට ශිල්ප උගන්වනු නොලැබූ මව්පියෝ සතුරන් බඳු වෙති. එසේ නූගත් දරුවා හංසයන් මැද සිටින කොකෙකු මෙන්, පණ්ඩිත සභාව මධ්‍යයෙහි නොබබළයි.

22.

22.

Guṇoseṭṭhaṅgataṃyāti, nauccesayanevase;

Pāsādasīkharevāso, kākokiṃgaruḷosiyā.

කෙනෙකු උතුම් බවට පත්වන්නේ තමා සතු ගුණධර්ම නිසාමය; උස් අසුන්වල හෝ මන්දිරවල වාසය කිරීමෙන් නොවේ. ප්‍රාසාදයක මුදුනෙහි වාසය කළ පමණින් කපුටෙකු කිසිසේත් ගුරුළෙකු වේද?

23.

23.

Sabbasutamadhiyate, hīnamukkaṭṭhamajjhime;

Sabbassaatthaṃjāneyya, nacasabbaṃpayojaye.

පහත් වූද, උතුම් වූද, මධ්‍යම වූද සියලු ශිල්පයන් උගත යුතුය. ඒ සියල්ලෙහිම අර්ථය (ප්‍රයෝජනය) දැනගත යුතුය; එහෙත් ඒ සියල්ලම ප්‍රායෝගිකව භාවිතයට නොගත යුතුය.

24.

24.

Nalokesobhatemuḷho[Pg.10],Kevalattapasaṃsako;

Apisampihitokūpe,Katavijjopakāsito.

තමාටම ප්‍රශංසා කරගන්නා මෝඩයා ලෝකයෙහි නොබබළයි. වැසී ගිය ළිඳක් තුළ සිටියද, ශිල්පය ප්‍රගුණ කළ තැනැත්තා (ඔහුගේ දැනුම නිසා) ප්‍රකාශයට පත් වෙයි.

25.

25.

Madantadamanaṃsatthaṃ, khalānaṃkurutemadaṃ;

Cakkhusaṅkhārakaṃtejaṃ, ulūkānamivandhakaṃ.

මත් වූවන් දමනය කරන ශාස්ත්‍රය, අඥානයන් තුළ ඇති කරන්නේ උඩඟුකමකි. ඇසට ආලෝකය දෙන හිරු රැස්, බකමූණන්ට අන්ධකාරයක් වන්නාක් මෙනි.

26.

26.

Bhojanaṃmethunaṃniddā,Gaveposecavijjati;

Vijjāvisesoposassa,Taṃhīnogosamobhave.

ආහාර ගැනීම, මෛථුනය සහ නින්ද යනු ගවයන්ට මෙන්ම මිනිසුන්ට ද පොදු වූ දේය. මිනිසා සතු සුවිශේෂී ගුණය නම් විද්‍යාවයි (දැනුමයි); එයින් තොර වූ තැනැත්තා තිරිසනෙකුට (ගවයෙකුට) සමාන වෙයි.

27.

27.

Yosissosippalobhena[Pg.11], bahuṃbahuṃvagaṇhāti;

Mugovasupinaṃpassaṃ, nasakkākathituṃ paraṃ.

යම් ශිෂ්‍යයෙක් ශිල්ප කෙරෙහි ඇති ගිජුකම නිසා පමණට වඩා බොහෝ දේ ඉගෙන ගන්නේද, ඔහු සිහිනයක් දුටු ගොළු මිනිසෙකු මෙන්, එය අන් අයට කියා දීමට අපොහොසත් වෙයි.

28.

28.

Sussusāsutavaḍḍhanā, paññāyavaḍḍhanaṃsutaṃ;

Paññāyaatthaṃjānanti, ñātoatthosukhāvaho.

ඇසීමට ඇති කැමැත්තෙන් දැනුම වැඩෙයි, දැනුම නිසා ප්‍රඥාව වැඩෙයි. ප්‍රඥාවෙන් අර්ථය (යහපත) වටහා ගනී, එසේ වටහා ගත් අර්ථය සැපය ළඟා කර දෙයි.

29.

29.

Anāgataṃbhayaṃdisvā[Pg.12], dūratoparivajjaye;

Āgatañcabhayaṃdisvā, abhitohotipaṇḍito.

මතු පැමිණෙන අනතුර දැක, එය දුරදීම මඟහැරිය යුතුය. එහෙත් තමා වෙත පැමිණි අනතුර හමුවේ නුවණැත්තා නොසැලී බියෙන් තොරව මුහුණ දෙයි.

30.

30.

Lobhaṃkodhaṃmadaṃmānaṃ, tandiṃissaṃpamattakaṃ;

Soṇḍaṃniddālukaṃmakkhaṃ, maccherañcajahebudho.

ලෝභය, ක්‍රෝධය, මදය (මත්වීම), මානය, කෝදෑය (කමැලි බව), ඊර්ෂ්‍යාව, ප්‍රමාදය, සුරාපානය, අධික නිදිබර ගතිය, ගුණමකුකම සහ මසුරුකම යන මේවා නුවණැත්තා විසින් දුරු කළ යුතුය.

31.

31.

Saddhāhiricaottappaṃ, bāhusaccaṃviraṃsati;

Paññācasattadhammehi, sampannopaṇḍitomato.

ශ්‍රද්ධාව, හිරිය (පවට ඇති ලැජ්ජාව), ඔත්තප්පය (පවට ඇති බිය), බහුශ්‍රැත බව (උගත්කම), වීර්යය, සතිය (සිහිය) සහ ප්‍රඥාව යන ධර්මයන් සතෙන් යුක්ත වූ තැනැත්තා පණ්ඩිතයෙකු ලෙස සලකනු ලැබේ.

32.

32.

Diṭṭhedhammecayoattho[Pg.13],Yocatthosamparāyiko;

Atthābhisamayādhīro,Paṇḍitotipavuccati.

මෙලොව යහපත ද පරලොව යහපත ද යන දෙකම මැනවින් වටහාගෙන ක්‍රියා කරන ධීර (නොසැලෙන) පුද්ගලයා පණ්ඩිතයෙකු යැයි කියනු ලැබේ.

33.

33.

Sabhāvasadisaṃvākyaṃ, sabhāvasadisaṃpiyaṃ;

Sabhāvasadisaṃkodhaṃ, yojānātisapaṇḍito.

ස්වභාවයට ගැලපෙන වචනය ද, ස්වභාවයට ගැලපෙන ප්‍රියශීලී බව ද, ස්වභාවයට ගැලපෙන කෝපය ද (තත්ත්වයට අනුව හැසිරිය යුතු ආකාරය) යමෙක් දන්නේද, ඔහු පණ්ඩිතයෙකි.

34.

34.

Bhūpālopaṇḍitoniccaṃ, nevatulyokudācanaṃ;

Sadesepūjitorājā, budhosabbatthapūjito.

රජු සහ පණ්ඩිතයා කිසි කලෙකත් සමාන නොවේ. මන්ද, රජු පිදුම් ලබන්නේ තමාගේ දේශයෙහි පමණි; එහෙත් පණ්ඩිතයා (බුද්ධිමතා) සෑම තැනකදීම පිදුම් ලබයි.

35.

35.

Paṇḍitassapasaṃsāya[Pg.14], daṇḍobālenadiyyate;

Paṇḍitopaṇḍiteneva, vaṇṇitovasuvaṇṇito.

නුවණැත්තෙකුට ප්‍රශංසා කිරීමේදී මෝඩයා දෝෂාරෝපණය කරයි. එහෙත් පණ්ඩිතයෙකු විසින් තවත් පණ්ඩිතයෙකු වර්ණනා කරනු ලැබීමම නියම වර්ණනාව (ප්‍රශංසාව) වේ.

36.

36.

Attanāyadiekena, vinithenamahājanā;

Vinayaṃyantisabbepi, kodhaṃnāseyyapaṇḍito.

යමෙක් තමා පමණක් වුවද හික්මවා ගන්නේ නම්, ඔහු නිසා සෙසු මහජනයා ද හික්මීමට පත් වෙති. එබැවින් නුවණැත්තා තමා තුළ ඇති කෝපය විනාශ කළ යුතුය.

37.

37.

Sarīrassaguṇānañca, dūramaccantamantaraṃ;

Sarīraṃkhaṇaviddhaṃsi, guṇātukappaṭhāyino.

ශරීරය සහ ගුණධර්ම අතර ඇත්තේ අතිවිශාල වෙනසකි. ශරීරය ක්ෂණයකින් විනාශ වී යයි; එහෙත් ගුණධර්ම කල්පාන්තරයක් පුරා නොනැසී පවතී.

38.

38.

Atthaṃmahantamāpajjaṃ, vijjaṃsampattimevaca;

Vicareyyāmānathaddho, paṇḍitosopavuccati.

මහත් වූ ධනය ද, උගත්කම ද, සම්පත් ද ලබා ගත්තද, උඩඟු නොවී නිහතමානීව හැසිරෙන යම් කෙනෙක් වේද, ඔහු පණ්ඩිතයෙකු යැයි කියනු ලැබේ.

39.

39.

Nālabbhamatipatthenti[Pg.15], naṭṭhampinacasocare;

Vippatyañcanamuyhanti, yenarātevapaṇḍitā.

නොලැබිය හැකි දේ අත්‍යවශ්‍යයෙන්ම පතන්නේ නැති, නැසුණු හෝ නැති වූ දෙයට ශෝක නොකරන, විපතකදී මුළාවට පත් නොවන මිනිසුන් කවුරුන්ද, ඔවුහුම වනාහි පණ්ඩිතයෝ (නුවණැත්තෝ) වෙති.

40.

40.

Gaṇṭhiṭhāneekapade, nātimaññeyyapaṇḍito;

Kimakkoveḷupabbhāro, timahādīpabhānudo.

ගැටලු සහගත තැනකදී එක් වචනයක් වුවද නුවණැත්තා අවතක්සේරු නොකළ යුතුය. කුඩා ගිනි පුපුරක් වුවද උණ වනාන්තරයක් දවා අළු නොකරන්නේද? සූර්යයා මහා ද්වීපයන් ආලෝකවත් නොකරන්නේද?

41.

41.

Guṇadosesunekena, atthikocivivajjito;

Sukhumālapadumassa, naḷaṃbhavatikakkhaḷaṃ.

බොහෝ ගුණ හෝ දෝෂ අතුරින් එකකින් හෝ තොර වූ කිසිවෙක් ලොවෙහි ඇත්ද? ඉතා සියුම් වූ නෙළුම් මලෙහි ද දණ්ඩ (නැට්ට) රළු ස්වභාවයක් ගනී.

42.

42.

Sumahantānisatthāni, dhārayantābahussutā;

Chedāyosaṃsayānantu, klissantilobhamohitā.

ඉතා ශ්‍රේෂ්ඨ වූ ශාස්ත්‍රයන් ධාරණය කරන්නා වූ ද, අන්‍යන්ගේ සැකයන් දුරු කරන්නා වූ ද බහුශ්‍රුතයෝ පවා, ලෝභයෙන් හා මෝහයෙන් මුළා වී ක්ලේශයන්ගෙන් පීඩා විඳිති.

43.

43.

Dosaṃpisaguṇedisvā[Pg.16], guṇavādīvadantina;

Nalokovijjamānampicandepassatilañjanaṃ.

ගුණවතුන් තුළ යම් දෝෂයක් දුටුවද ගුණ පවසන්නෝ එය නොකියති. ලෝකයා සඳෙහි පවතින කැළැල දෙස බලා සඳෙහි ඇති සුන්දරත්වය නොසලකා නොහරින්නාක් මෙනි.

44.

44.

Sakiṃpiviññūdhīrena, karotisahasaṅgamaṃ;

Attatthañcaparatthañca, nibbānantaṃsukhaṃlabhe.

නුවණැත්තා ඥානවන්තයෙකු සමඟ එක් වරක් හෝ ඇසුරු කළහොත්, තමාගේ ද අන්‍යන්ගේ ද යහපත සලසාගෙන නිවන කෙළවර කොට ඇති උතුම් සැපත ලබයි.

45.

45.

Nadītīreṭṭhitekūpe, araṇitālavaṇḍake;

Navadāpādinatthīti, namukhevacanaṃtathā.

ගඟ අසල ඇති ළිඳෙහි ද, ගිනි ගෑමට ගන්නා අරණි ලීයේ ද, තල් වනයේ ද "ජලය හෝ ගින්න නැත" යන වචනයක් නොමැත්තා සේම, පණ්ඩිතයන්ගේ මුවෙහි ද "නැත" යන වචනය නොමැත.

46.

46.

Paṇḍitoapuṭṭhobherī[Pg.17], pajjunnohotipucchito;

Bālopuṭṭhoapuṭṭhopi, bahuṃvikatthatesadā.

නුවණැත්තා නොවිමසූ විට බෙරයක් මෙන් නිශ්ශබ්ද වන අතර, විමසූ විට වැසි වලාකුළක් මෙන් දැනුම වස්වයි. එහෙත් අඥානයා ඇසුවද නැතද නිතරම බොහෝ සෙයින් කතා කරයි.

47.

47.

Guṇasampannalaṅkāro, sabbasattahitāvaho;

Parattatthaṃnacareyya, kutosopaṇḍitobhave.

ගුණයෙන් හා සදචාරයෙන් අලංකාර වූ ද, සියලු සත්ත්වයන්ට යහපත සලසන්නා වූ ද කෙනෙකු වුවත්, අන්‍යන්ගේ යහපත පිණිස ක්‍රියා නොකරන්නේ නම් ඔහු කෙසේ නම් පණ්ඩිතයෙක් (නුවණැත්තෙක්) වන්නේද?

48.

48.

Saparatthaṃcaredhīro, asakkontosakaṃcare;

Tampicevaasakkonto, pāpāttānaṃviyojaye.

නුවණැත්තා තමාගේත් අන්‍යන්ගේත් යහපත උදෙසා ක්‍රියා කළ යුතුය. එය කළ නොහැකි නම් තමාගේ යහපත පිණිස පමණක් ක්‍රියා කළ යුතුය. එයද කළ නොහැකි නම් අවම වශයෙන් තමා පවින් වළක්වා ගත යුතුය.

49.

49.

Sabbaṃsuṇātisotena[Pg.18], sabbaṃpassaticakkhunā;

Nacadiṭṭhaṃsutaṃdhīro, sabbicchitumarahati.

කනෙන් සියල්ල ඇසෙන අතර ඇසෙන් සියල්ල පෙනේ. එහෙත් නුවණැත්තා තමා දුටු සහ ඇසූ පමණින් ඒ සියල්ල සත්‍ය යැයි පිළිගැනීමට හෝ ඒවායේ ඇලීමට සුදුසු නොවේ.

50.

50.

Cakkhumāssayathāandho, sotavābadhiroyathā;

Paññāvāpiyathāmugo, balavādubbaloriva;

Athaatthesamuppanne, sayeyyamatasāyitaṃ.

ඇස් ඇත්තෙකු වුවද අන්ධයෙකු මෙන් ද, කන් ඇත්තෙකු වුවද බිහිරෙකු මෙන් ද, ප්‍රඥාවන්තයෙකු වුවද ගොළු කෙනෙකු මෙන් ද, ශක්තිවන්තයෙකු වුවද දුර්වලයෙකු මෙන් ද හැසිරිය යුතුය. යම් ප්‍රශ්නයක් හෝ අනර්ථයක් පැමිණි කල්හි මළ සිරුරක් මෙන් උපේක්ෂාවෙන් නිහඬව සිටිය යුතුය.

51.

51.

Atijātaṃmanujātaṃ, puttamicchantipaṇḍitā;

Avajātaṃnaicchanti, yohotikulachinnako.

නුවණැති දෙමාපියෝ තමන්ට වඩා උතුම් ගුණ ඇති (අතිජාත) හෝ තමන් හා සමාන ගුණ ඇති (අනුජාත) පුත්‍රයන් පතති. පවුලේ කීර්තිය හා වංශය විනාශ කරන්නා වූ (අවජාත) පුත්‍රයෙකු ලැබීමට ඔවුහු අකමැති වෙති.

52.

52.

Tayovapaṇḍitāsatthe[Pg.19], ahamevātivādica;

Ahamapitivādīca, nāhanticaimetayo;

ලොවෙහි (ශාස්ත්‍රයන්හි) පණ්ඩිතයන් තිදෙනෙක් වෙති. එනම්, "මමම වෙමි" යි පවසන්නා ද, "මම ද වෙමි" යි පවසන්නා ද, "මම නොවෙමි" යි පවසන්නා ද යන තිදෙනාය.

53.

53.

Nasāsabhāyatthanasantisanto,Natesantoyenavadantidhammaṃ;

Rāgañcadosañcapahāyamohaṃ,Dhammaṃbhaṇantāvabhavantisanto.

සත්පුරුෂයන් නැති තැන සභාවක් නොවේ. ධර්මය දෙසන්නේ නැති අය සත්පුරුෂයෝ නොවෙති. රාගය, ද්වේෂය සහ මෝහය දුරු කොට ධර්මය දෙසන්නෝම සත්පුරුෂයෝ වෙති.

54.

54.

Bālecummattakebhūpe, gurumātāpitūsvapi;

Saṅghejeṭhecabhātari, nadosākariyābudhā.

බාලයන් (අඥානයන්), උම්මත්තකයන් (පිස්සන්), රජවරුන්, ගුරුවරුන්, මව්පියන්, මහා සංඝරත්නය සහ වැඩිමහල් සොහොයුරන් කෙරෙහි නුවණැත්තෝ වැරදි හෝ දෝෂ නොසෙවිය යුතුය.

55.

55.

Attanāmanotāpañca[Pg.20], ghareduccaritānica;

Vañcanañcaavamānaṃ, matimānapakāsaye.

තමාගේ සිතෙහි පවතින කනස්සල්ල, තම නිවසේ සිදුවන අයහපත් හැසිරීම්, තමා රැවටීමට ලක්වීම සහ තමාට සිදු වූ අවමානයන් පිළිබඳව බුද්ධිමත් පුද්ගලයා ප්‍රසිද්ධියේ ප්‍රකාශ නොකළ යුතුය.

56.

56.

Paradāraṃjanettiṃva, leḍḍuṃvaparasantakaṃ;

Attāvasabbasattānaṃ, yopassatisapaṇḍito.

අන්‍යන්ගේ භාර්යාවන් තම මව මෙන් ද, අන්සතු වස්තුව පස් කැටයක් මෙන් ද, සියලු සත්ත්වයන් තමා මෙන් ද සලකා දකින තැනැත්තා යමෙක්ද, හෙතෙම සැබෑ පණ්ඩිතයෙකි.

57.

57.

Saṭhenamittaṃkalusenadhammaṃ,Paropatāpenasamiddhibhāvaṃ;

Sukhenavijjaṃpharusenanāriṃ,Icchantiyetenacevapaṇḍitā.

වංචාවෙන් මිත්‍රත්වය ද, කෙලෙස් සහිතව ධර්මය ද, අන්‍යන් පෙළීමෙන් සමෘද්ධිය (දියුණුව) ද, සැප පහසුවෙන් ශිල්ප ශාස්ත්‍රය ද, සැරපරුෂකමින් ස්ත්‍රියක ද අපේක්ෂා කරන යම් අයෙක් වෙත්ද, ඔවුහු කිසිසේත්ම පණ්ඩිතයෝ නොවෙති.

58.

58.

Nipuṇesuhameseyya[Pg.21], vicinitvāsutatthiko;

Sattaṃhukkhaliyaṃpakkaṃ, bhājanepitathābhave.

ශ්‍රැතය (අධ්‍යාපනය) අපේක්ෂා කරන්නා ඉතා දක්ෂ වූ නුවණැත්තන් සොයා ගොස් විමසා දැනගත යුතුය. (එක් බත් හාලක් තැම්බී ඇති අයුරින් මුළු හැලියේම බත් තැම්බී ඇති බව හඳුනාගන්නා සේ) දක්ෂයන් ඇසුරෙන් ඥානය වටහාගත හැකිය.

59.

59.

Vasuṃgaṇhantidūraṭṭhā, pabbateratanocite;

Namilakkhāsamīpaṭṭhā, evaṃbālābahussute.

මැණික් බහුල කන්දක් අසල වසන වැද්දන් (නූගතුන්) ඉන් ප්‍රයෝජන නොගත්ත ද, දුර බැහැර සිට පැමිණෙන්නෝ එහි ඇති වස්තුව ලබා ගනිති. බහුශ්‍රුතයන් (නුවණැත්තන්) ළඟ සිටියද අඥානයෝ ඔවුන්ගෙන් ඵල නොලබන්නේ ඒ අයුරිනි.

60.

60.

Hiraññenamigānaṃva[Pg.22], susīlenaasīlino;

Adhammikassadhamena, bālānampisutenakiṃ.

මෘගයන්ට (තිරිසනුන්ට) රන්වලින් ඇති පලක් නැත්තා සේ ද, දුශ්ශීලයන්ට සිල්වත්කමින් ඇති පලක් නැත්තා සේ ද, අධර්මවාදීන්ට ධර්මයෙන් ඇති පලක් නැත්තා සේ ද, අඥානයන්ට උගත්කමෙන් (ශාස්ත්‍රයෙන්) ඇති පලක් නැත.

61.

61.

Appassutāyaṃpuriso, balibaddhovajīvati;

Maṃsānitassavaḍḍhanti, paññātassanavaḍḍhati.

අල්පශ්‍රුත (අඩු උගත්කම් ඇති) මිනිසා ගොනෙකු මෙන් ජීවත් වේ. ඔහුගේ මස් (ශරීරය) පමණක් වැඩෙන අතර, ඔහුගේ ප්‍රඥාව නොවැඩේ.

62.

62.

Appassutosutaṃappaṃ, bahumaññatimāniko;

Sindhūdakaṃapassanto, kūpesoyaṃvamaṇḍuko.

අල්පශ්‍රුත වූ (අඩු දැනුමක් ඇති) තැනැත්තා මානයෙන් මුළා වී, තමා සතු අල්ප වූ දැනුම මහත් කොට සිතයි. ඔහු මහා සාගරයේ ජලය නොදැක, ළිඳ තුළ වෙසෙන ගෙම්බා වැනිය.

63.

63.

Tadamināpijānātha[Pg.23], sobbhesupatīresuca;

Saṇantāyantikusobbhā, tuṇhīyantimahodadhī.

කුඩා ඇළ දොළවල් ශබ්ද කරමින් ගලා යන නමුත්, මහා සාගරය නිහඬව පවතී. මේ උපමාවෙන් ද ඒ බව වටහා ගන්න.

64.

64.

Subhāsitaṃuttamamāhusanto,Dhammaṃbhaṇenādhammaṃ, taṃdutiyaṃ;

Piyaṃbhaṇenāpiyaṃtaṃtatiyaṃ,Saccaṃbhaṇenālikaṃtaṃcatutthaṃ.

සත්පුරුෂයෝ යහපත් වචන කතා කිරීම උතුම්ම දෙය යැයි පවසති. ධර්මය මිස අධර්මය නොකීම දෙවැන්නයි. ප්‍රිය වචන මිස අප්‍රිය වචන නොකීම තෙවැන්නයි. සත්‍යය මිස අසත්‍යය නොකීම සිව්වැන්නයි.

65.

65.

Sīhamedāsuvaṇṇeva[Pg.24], nacatiṭṭhantiracate;

Paṇḍitānaṃkathāvākyaṃ nacatiṭṭhatidujjane.

සිංහ තෙල් රන් භාජනයක මිස රිදී භාජනයක නොරඳන්නා සේම, පණ්ඩිතයන්ගේ උපදෙස් වදන් ද දුර්ජනයන් (අයහපත් පුද්ගලයන්) කෙරෙහි නොරඳයි.

66.

66.

Mahātejopitejoyaṃ, mattikaṃnamuduṃkare;

Āpopāpetimudukaṃ, sādhuvācācakakkhaḷaṃ;

මහත් තේජස් ඇති ගින්නෙන් වුවද මැටි මෘදු කළ නොහැකි අතර (එය මැටි තවත් තද කරයි), ජලයෙන් එය මෘදු කරයි. රළු වචන හා යහපත් මෘදු වචනවල ස්වභාවය ද එබඳුමය.

67.

67.

Mudunāvaripuṃjeti, mudunājetidāruṇaṃ;

Nāsiddhimudunākiñci, yatotomudunājaye.

මෘදු බවින්ම සතුරා ජය ගනී, මෘදු බවින්ම ක්‍රූර පුද්ගලයා ද ජය ගනී. මෘදු බවින් සාක්ෂාත් කරගත නොහැකි කිසිවක් නැත. එබැවින් මෘදු බවින්ම සියල්ල ජයගත යුතුය.

68.

68.

Candanaṃ [Pg.25] sītalaṃ loke, tato candaṃva sītalaṃ;

Candana canda sītamhā, sādhuvākyaṃ subhāsitaṃ.

ලොවෙහි සඳුන් සිසිල්ය, සඳුන්ට වඩා චන්ද්‍රයා සිසිල්ය. එහෙත් සඳුන් සහ චන්ද්‍රයාගේ සිසිලසට වඩා සත්පුරුෂයන්ගේ සුභාෂිත වචනය සිසිල්ය.

69.

69.

Sītavāco bahumitto, pharusotu amittako;

Upamaṃ ettha ñātabbā, candasūriyarājunaṃ.

මෘදු වචන කතා කරන්නාට බොහෝ මිතුරෝ වෙති, එහෙත් රළු වචන කතා කරන්නාට සතුරෝ වෙති. මේ සඳහා චන්ද්‍රයා සහ සූර්යයා පිළිබඳ උපමාව වටහා ගත යුතුය.

70.

70.

Pattakalloditaṃappaṃ, vākyaṃsubhāsitaṃbhave;

Khudditassakadannampi, bhuttaṃsādurasobhave.

සුදුසු අවස්ථාවෙහි පවසන අල්ප වූ ද වචනය සුභාෂිතයක් (යහපත් වචනයක්) වෙයි. බඩගිනි වූවෙකුට ඉතා බාල ආහාරයක් වුවද අනුභව කළ විට රසවත් වන්නාක් මෙනි.

71.

71.

Satthakāpibahuvācā[Pg.26], nādarābahubhāṇino;

Sopakārampyudāsīnaṃ, nanudiṭṭhaṃnadījalaṃ.

බොහෝ අර්ථවත් වුවද, නිතර කතා කරන්නාගේ වචන ලෝකයා ගරු නොකරයි. මහත් උපකාරී වුවද ගලා යන ගංගාවේ ජලය දෙස මිනිසුන් උදාසීනව බලන්නාක් මෙනි.

72.

72.

Nātivelaṃpabhāseyya, natuṇhisabbadāsiyā;

Avikiṇṇaṃmitaṃvākyaṃ, pattakāleudīraye.

ඕනෑවට වඩා වේලාවක් කතා නොකළ යුතුය, එසේම නිතරම නිශ්ශබ්දව ද නොසිටිය යුතුය. සුදුසු කාලයෙහි අවුල් සහගත නොවන, පමණ දැන පවසන වචන කතා කළ යුතුය.

73.

73.

Icchitabbesukammesu, vācāyakusalaṃmūlaṃ;

Vācāyakusalenaṭṭhe, icchitabbaṃnasijjhati.

අපේක්ෂිත කටයුතු සාර්ථක කරගැනීමේදී කථනයෙහි ඇති දක්ෂතාවය මූලික වේ. කථනයෙහි දක්ෂතාවයක් නොමැති තැනැත්තාට තමා බලාපොරොත්තු වන අර්ථය හෝ අරමුණ සාක්ෂාත් කරගත නොහැක.

74.

74.

Hatthapādāsiropiṭṭhi, kucchipañcaimejanā;

Mukhamevūpasevanti, sadāvaanusāsitā.

දෑත්, දෙපා, හිස, පිට සහ බඩ යන මේ ශරීර කොටස් පහ, නිරන්තරයෙන්ම මුඛයේ අණට යටත් වූවන් මෙන් සැමවිටම මුඛයටම සේවය කරති.

75.

75.

Saddhādhanaṃsīladhanaṃ[Pg.27], hiriottappiyaṃdhanaṃ;

Sutadhanañcacāgoca, paññāvesattamaṃdhanaṃ.

ශ්‍රද්ධා ධනය, ශීල ධනය, හිරි (පවට ඇති ලැජ්ජාව) සහ ඔත්තප්ප (පවට ඇති බිය) යන ධනය, ශ්‍රැත (ධර්ම ඥානය) ධනය, පරිත්‍යාගශීලී බව (ත්‍යාග ධනය) සහ ප්‍රඥාව සත්වැනි ධනය වේ.

76.

76.

Itthīnañcadhanaṃrūpaṃ, purisānaṃdhanaṃkulaṃ;

Uragānaṃdhanaṃvisaṃ, bhūpālānaṃdhanaṃbalaṃ;

Bhikkhūnañcadhanaṃsīlaṃ, brahmaṇānaṃdhanaṃvijjā.

ස්ත්‍රීන්ගේ ධනය රූපයයි, පුරුෂයන්ගේ ධනය කුලයයි, සර්පයන්ගේ ධනය විෂයි, රජවරුන්ගේ ධනය බලයයි, භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ධනය ශීලයයි, බ්‍රාහ්මණයන්ගේ ධනය විද්‍යාවයි (ශාස්ත්‍රයයි).

77.

77.

Narūpaṃnacapaññāṇaṃ[Pg.28], nacakulañcasambhavo;

Kālavippattisampatte, dhanamevavisesakaṃ.

දුෂ්කර කාලයක් පැමිණි කල්හි රූපයත්, ප්‍රඥාවත්, උසස් කුලයත් යන කිසිවක් නොව, වස්තුව (ධනය) පමණක්ම විශේෂ උපකාරයක් වෙයි.

78.

78.

Dhanahīnaṃcajemittā, puttadārāsahodarā;

Dhanavantaṃvasevanti, dhanaṃlokemahāsakhā.

ධනයෙන් පිරිහුණු තැනැත්තා මිතුරෝ ද, අඹුදරුවෝ ද, සහෝදරයෝ ද අත්හරිති. ධනවත් පුද්ගලයා වටා ඔවුහු රැස් වෙති. එබැවින් ලොවෙහි ධනයම උතුම්ම මිතුරා වේ.

79.

79.

Sattāsadūpasevanti, sodakaṃvāpiādikaṃ;

Sabhogaṃsadhanañceva, tucchātecejahantite.

සත්ත්වයන් ධනය හා සම්පත් ඇති අයව, ජලය ඇති පොකුණක් කරා යන්නාක් මෙන් ඇසුරු කරති. ඒවා ක්ෂය වූ (නැති වූ) කල, ඔවුන්ව අතහැර දමති.

80.

80.

Attanāvakatālakkhī[Pg.29], alakkhīattanākatā;

Nahilakkhiṃalakkhiñca, aññoaññassakārito.

වාසනාව තමන් විසින්ම සාදාගන්නා ලද්දකි; අවාසනාව ද තමන් විසින්ම කරගන්නා ලද්දකි. සැබවින්ම කෙනෙකුගේ වාසනාව හෝ අවාසනාව වෙනත් අයෙකු විසින් ඇති කරනු නොලැබේ.

81.

81.

Dhanavājotiyorājā, nadīvejjotathāime;

Pañcayatthanavijjanti, natatthadivasaṃvase.

ධනවතෙක්, උගතෙක්, රජෙක්, ගඟක් සහ වෛද්‍යවරයෙක් යන මේ පස්දෙනා යම් තැනක නැද්ද, එතැන එක දවසක් හෝ නොවැසිය යුතුය.

82.

82.

Yatthadesenasamāno[Pg.30], napītinacabandhavo;

Nacavijjāgamokoci, natatthadivasaṃvase.

තමාට ගෞරවයක් නැති, ආදරයක් නැති, නෑදෑයෙකු නැති, කිසිදු ශිල්පයක් ඉගෙනීමට අවස්ථාවක් නැති දේශයක එක දවසක් හෝ නොවැසිය යුතුය.

83.

83.

Amānanāyatthasiyā, santānaṃavamānanaṃ;

Hīnasamānanāvāpi, natatthadivasaṃvase.

යම් තැනක තමාට ගෞරවයක් නැද්ද, නිරන්තරයෙන් අවමන් කරන්නේද, තමා පහත් අය හා සමාන කොට සලකන්නේද, එතැන එක දවසක් හෝ නොවැසිය යුතුය.

84.

84.

Desamosajjagacchanti, sīhāsappurisāgajā;

Tattevanidhanaṃyanti, kākākāpurisāmigā.

සිංහයෝ ද, සත්පුරුෂයෝ ද, ඇත්තු ද තමන්ට නුසුදුසු දේශය අතහැර යති. නමුත් කපුටෝ ද, නින්දිත මිනිස්සු ද, මුවෝ ද එහිම විනාශයට පත්වෙති.

85.

85.

Yatthālasocadakkhoca[Pg.31], sūrobhirusamapūjā;

Nasantotatthavasanti, avisesakarenako.

කම්මැලියාත්, උත්සාහවන්තයාත්, මෙන්ම නිර්භීතයාත්, බියගුල්ලාත් යන දෙපිරිසටම වෙනසක් නොකොට සමානව සලකන තැනක සත්පුරුෂයෝ වාසය නොකරති.

86.

86.

Calatyekenapādena, tiṭṭhatyekenapaṇḍito;

Nāsamikkhyaparaṃṭhānaṃ, pubbamāyatanaṃcaje.

නුවණැත්තා එක පයක් තබමින්, අනෙක් පයෙන් ස්ථාවරව සිටියි. ඊළඟ ස්ථානය ගැන මැනවින් සොයා බැලීමෙන් තොරව, කලින් සිටි ස්ථානය අත් නොහළ යුතුය.

87.

87.

Ṭhānabhaṭṭhānasobhante, dantākesānakhānarā;

Itiviññāyamatimā, saṭhānaṃnalahuṃcaje.

දත්, කෙස්, නියපොතු සහ මිනිස්සු තමන්ගේ ස්ථානයෙන් බැහැර වූ කල නොබබළති. නුවණැත්තා මෙය තේරුම් ගෙන තමාගේ ස්ථානය ඉක්මනින් අත් නොහළ යුතුය.

88.

88.

Guṇosabbaññutulyopi, sīdatyekoanissayo;

Anagghaṃratanaṃmaṇi, hemaṃnissāyasobhate.

සර්වඥයන් වහන්සේ නමකට සමාන ගුණ තිබුණද, කිසිදු උපකාරයක් නොලැබුණු විට කෙනෙකු පිරිහෙයි. අගනා මැණිකක් වුවද බබළන්නේ රන් ආධාරයෙන් පමණි.

89.

89.

Nasevepharusaṃsāmiṃ, taṃpisevenamacchariṃ;

Tatoniggaṇhikaṃsāmiṃ, nevāpaggaṇhikaṃtato.

රළු (රෞද්‍ර) ස්වාමියෙකු ඇසුරු නොකළ යුතුය. මසුරු ස්වාමියෙකු ද ඇසුරු නොකළ යුතුය. දඬුවම් කරන ස්වාමියා ද, කිසිදු සැලකිල්ලක් නොදක්වන ස්වාමියා ද ඇසුරු නොකළ යුතුය.

90.

90.

Parokkheguṇahantāraṃ[Pg.33], paccakkhepiyabhāṇinaṃ;

Tādisaṃnopaseveyya, visakumbhaṃpalobhitaṃ.

නැති තැන ගුණ වනසන, මුණගැසුණු තැන මිහිරි බස් පවසන, උඩින් කිරි තැවරූ විෂ කලයක් බඳු වූ එවැනි පුද්ගලයා ඇසුරු නොකළ යුතුය.

91.

91.

Piṭṭhitokkaṃniseveyya, niseveaggikucchinā;

Sāmīnaṃsabbakāyena, paralokaṃamuḷhako.

හිරු තැපිය යුත්තේ පිටුපසිනි. ගින්දර තැපිය යුත්තේ ඉදිරිපසිනි. නොමුළා වූ නුවණැත්තා ස්වාමියාට සියලු ශරීරයෙන්ම (පූර්ණ කැපවීමෙන්) සේවය කළ යුතුය.

92.

92.

Nasevekatapāpamhi, na sevālikavādane;

Naseveattadatthamhi, naseveatisantake.

පාපකර්ම කරන්නන් ඇසුරු නොකරන්න, බොරු කියන්නන් ඇසුරු නොකරන්න, තමාගේම වාසිය පමණක් සොයන්නන් ඇසුරු නොකරන්න, අතිශය තෘෂ්ණාවෙන් යුක්ත වූවන් ඇසුරු නොකරන්න.

93.

93.

Mahantaṃnissayaṃkatvā[Pg.34], khuddakopimahābhave;

Hemapabbataṃnissāya, hemapakkhībhavantite.

ශ්‍රේෂ්ඨයන් ඇසුරු කිරීමෙන් කුඩා අය පවා ශ්‍රේෂ්ඨත්වයට පත්වෙති. රන් පර්වතය ඇසුරු කිරීමෙන් කුරුල්ලෝ ද රන්වන් පැහැති පියාපත් ඇත්තෝ වෙති.

94.

94.

Asahāyosamattopi, tejasīkiṃkarissati;

Nivātasaṇṭhitoaggi, sayamevūpasammati.

සහායකයෙකු නොමැති තැනැත්තා කොතෙක් දක්ෂ හා තේජවන්ත වුවත් ඔහුට කුමක් කළ හැකිද? සුළඟ නැති තැනක ඇති ගින්න ඉබේම නිවී යයි.

95.

95.

Rukkhāsubhūminissāya, pupphaphalaṃpavaḍḍhati;

Sappūrisūpanissāya, mahāpuññaṃpavaḍḍhati.

ගස් සාරවත් පස ඇසුරු කරගෙන මල් හා ගෙඩිවලින් සශ්‍රීක වෙයි. සත්පුරුෂයන් ඇසුරු කිරීමෙන් මහා පින වැඩෙයි.

96.

96.

Analasoacaṇḍikko[Pg.35], asaṭṭhosucisaccavā;

Aluddhoatthakāmoca, tamuttaṃuttamonaro.

කම්මැලි නොවන, ක්‍රෝධ නොකරන, කපටි නොවන, පිරිසිදු, සත්‍යවාදී, ලෝභ නොවන සහ අන්‍යයන්ගේ යහපත කැමති තැනැත්තා උතුමන් අතරත් උතුම් මිනිසෙකි.

97.

97.

Ahitepaṭisedhoca, hitesucaniyojako;

Byasanecāpariccāgo, saṅkhepaṃmittalakkhaṇaṃ.

අයහපතෙන් වැළැක්වීම, යහපතෙහි යෙදවීම සහ විපතකදී අත් නොහැරීම යනු කෙටියෙන් මිත්‍රයෙකුගේ ලක්ෂණ වේ.

98.

98.

Āturebyasanesace[Pg.36], dubbhikkheparaviggahe;

Rājadvāresusāneca, saṅkhepaṃmittalakkhiṇaṃ.

ලෙඩ දුකේදී ද, විපතේදී ද, දුර්භික්ෂයේදී ද, සතුරු ආක්‍රමණයේදී ද, රාජ සභාවේදී සහ සොහොනේදී ද ළඟින් සිටීම මිත්‍රයෙකුගේ ලක්ෂණයකි.

99.

99.

Hitesanosumittoca, viññūcadullabhojano;

Yathosadhañcasāduñca, rogahārīcasajjano.

තමාට යහපතක්ම කැමති, ඥානවන්ත කල්‍යාණ මිත්‍රයෙකු ලැබීම ඉතා දුර්ලභය; එය රසවත් වූත්, රෝග නසන්නා වූත් ඖෂධයක් ලැබීම වැන්නකි.

100.

100.

Yodhuvāniparicajja, adhuvānopasevati;

Dhuvānitassanassanti, adhuvesukathāvakā.

යමෙක් ස්ථිර (නිසැක) දේවල් අතහැර අස්ථිර (අනිසැක) දේවල් පසුපස හඹා යන්නේද, ඔහුගේ ස්ථිර දේවල්ද විනාශ වන අතර අස්ථිර දේවල් ද නැතිවී යයි.

101.

101.

Luddhamatthenagaṇheyya[Pg.37], thaddhamañjathikammunā;

Chandānuvattiyāmuḷhaṃ, yathābhūtenapaṇḍitaṃ.

ලෝභියා ධනයෙන්ද, මුරණ්ඩු තැනැත්තා යටහත් පහත් බවෙන් ද, අඥානයා ඔහුගේ අභිමතය පරිදි ක්‍රියා කිරීමෙන් ද, නුවණැත්තා සත්‍යය පැවසීමෙන් ද දිනාගත යුතුය.

102.

102.

Saccābhikkhaṇasaṃsaggā, asamosaraṇenaca;

Etenamittājiranti, akāleyācanenaca.

නිතර නිතර ඇසුරු කිරීම, කිසිසේත්ම හමුනොවීම සහ අකාලයේ (නුසුදුසු වේලාවක) යමක් ඉල්ලා සිටීම යන මේ කරුණුවලින් මිත්‍රත්වය පිරිහෙයි.

103.

103.

Tasmānābhikkhaṇaṃgacche, nacagacchecirāciraṃ;

Kālenayācaṃyāceyya, evaṃmittānajīyare.

එබැවින් නිතර නිතර නොයා යුතුය, එමෙන්ම ඉතා දිගු කලකින්ද නොයා යුතුය. සුදුසු කාලයේදී පමණක් යමක් ඉල්ලා සිටිය යුතුය. එවිට මිත්‍රත්වය පිරිහෙන්නේ නැත.

104.

104.

Yenamittenasaṃsaggā[Pg.38], yogakkhemovihīyati;

Pubbevajjhabhavaṃtassa, rakkheyyaggiṃvapaṇḍito.

යම් මිත්‍රයෙකු ඇසුරු කිරීමෙන් තමාගේ රැකවරණය පිරිහෙන්නේ නම්, නුවණැත්තා ගින්නෙන් බේරෙන්නාක් මෙන් ඔහු ඇසුරු කිරීමෙන් දුරස් විය යුතුය.

105.

105.

Yenamittenasaṃsaggā, yogakkhemopavaḍḍhati;

Kareyyattasamaṃvuttiṃ, sabbakiccesupaṇḍito.

යම් මිත්‍රයෙකු ඇසුරු කිරීමෙන් තමාගේ රැකවරණය සහ දියුණුව වර්ධනය වේ නම්, නුවණැත්තා සියලු කටයුතුවලදී ඔහු තමා හා සමාන කොට සලකා කටයුතු කළ යුතුය.

106.

106.

Pabbepabbekamenucchu, visesarasavāggato;

Tathāsumettikosādhu, viparittovadujjano.

උක් ගස පුරුකෙන් පුරුකට වඩාත් මිහිරි රසයෙන් යුක්ත වන්නාක් මෙන්, සත්පුරුෂයාගේ මිත්‍රත්වය ද වඩ වඩාත් යහපත් වෙයි. දුර්ජනයාගේ මිත්‍රත්වය මෙයට හාත්පසින්ම වෙනස්ය.

107.

107.

Tenevamunināvuttaṃ[Pg.39], dhammāyekecilokiyā;

Tatālokuttarāceva, dhammānibbānagāmino.

එබැවින් බුදුරජාණන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: යම් ලෞකික ධර්ම කෙනෙක් වෙත්ද, එමෙන්ම ලෝකෝත්තර වූ නිවන් මඟට පමුණුවන ධර්ම කෙනෙක් වෙත්ද,

108.

108.

Kalyāṇamittamāgamma, sabbetehontipāṇinaṃ;

Tasmākalyāṇamittesu, kātabbaṃhisadādaraṃ.

ඒ සියල්ල සත්ත්වයන්ට ලැබෙන්නේ කල්‍යාණ මිත්‍රයන් ඇසුරු කිරීමෙනි. එබැවින් සැමවිටම කල්‍යාණ මිත්‍රයන් කෙරෙහි මහත් ගෞරවයක් දැක්විය යුතුය.

109.

109.

Yohavekataññūkatavedidhīro,Kalyāṇamittedaḷhabhatticahoti;

Dukkhitassasakkaccaṃkarotikiccaṃ,Tabbhāvaṃsappurisaṃvadantiloke.

යමෙක් කළ ගුණ දන්නා වූ, කළ ගුණ සලකන්නා වූ, ඥානවන්ත වූ, කල්‍යාණ මිතුරන් කෙරෙහි දැඩි ලැදියාවක් ඇත්තෙක් වේද, විපතට පත් වූවන්ගේ කටයුතු ගෞරවයෙන් ඉටු කරන්නේද, ලෝකයෙහි සත්පුරුෂයා යැයි පවසන්නේ එවැනි තැනැත්තාටය.

110.

110.

Hitakāroparobandhu[Pg.40], bandhūpiahitoparo;

Ahitodehajobyādhi, hitamāraññamosadhaṃ.

උපකාර කරන පරදේසියා වුවද නෑයෙකි; උපකාර නොකරන නෑයා වුවද පරයෙකි. ශරීරයේ උපදින ලෙඩ රෝග ශරීරයට අහිතකරය, වනයේ හටගන්නා ඖෂධය ශරීරයට hිතකරය.

111.

111.

Padumaṃvamukhayassa, vācācandanasītalaṃ;

Madhutiṭṭhatijivhagge, hadayesuhalāhalaṃ;

Tādisaṃnopaseveyya, taṃmittaṃparivajjaye.

මුහුණ නෙළුම් මලක් වැනි වූ, වචන සඳුන් සේ සිසිල් වූ, දිව අග මීපැණි තැවරී ඇති නමුත් හදවතෙහි දරුණු විෂ පිරී ඇති එවැනි පුද්ගලයා ඇසුරු නොකළ යුතුය. එවැනි මිතුරා සම්පූර්ණයෙන්ම වර්ජනය කළ යුතුය.

112.

112.

Katvānakusalaṃkammaṃ[Pg.41], katvāna, kusalaṃpure;

Sukhitaṃdukkhitaṃhontaṃ, sobāloyonapassati.

පෙර කරන ලද අකුසල් කර්ම සහ කුසල් කර්ම හේතුවෙන් තමා සැප හෝ දුක් විඳින බව නොදන්නා තැනැත්තා අඥානයෙකි.

113.

113.

Kālakkhepenahāpeti, dānasīlādikaṃjaḷo;

Athiraṃpithiraṃmaññe, attānaṃsassatīsamaṃ.

අඥාන පුද්ගලයා කල් මරමින් දන් දීම, සිල් රැකීම ආදී කුසල් කටයුතු අතපසු කරයි. ඔහු අස්ථිර වූ තම ජීවිතය සදාකාලික එකක් ලෙස සලකයි.

114.

114.

Bālodhapāpakaṃkatvā, nataṃchaṭṭitumussahe;

Kiṃbyagghaādigacchanto, padaṃmakkhetumussahe.

මෙලොව පව්කම් කරන අඥාන පුද්ගලයා එය අත්හැරීමට උත්සාහ නොකරයි. කොටියා ගමන් කරන විට තමාගේ පියවර සටහන් මකා දැමීමට උත්සාහ කරයිද?

115.

115.

Niddhanopicakāmeti[Pg.42], dubbaloverikaṃkaro;

Mandasatthovivādatthī, tividhaṃmuḷhalakkhaṇaṃ.

ධනයක් නැතිව ඉන්ද්‍රිය පිනවීමට ආශා කිරීම, දුර්වලව සිටිමින් වෛර බැඳීම, සහ ස්වල්ප ඥානයක් ඇතිව විවාද කිරීමට යාම යන මේවා මෝඩයාගේ ලක්ෂණ තුනකි.

116.

116.

Anavhāyaṃgamayanto, apucchābahubhāsako;

Attagguṇaṃpasaṃsanti, tividhaṃhīnalakkhaṇaṃ.

ආරාධනයක් නොමැතිව යාම, නොවිමසා බොහෝ දේ කතා කිරීම, සහ තමාගේම ගුණ වර්ණනා කර ගැනීම යන මේවා පහත් පුද්ගලයාගේ ලක්ෂණ තුනකි.

117.

117.

Yathācuṭṭamparāpakkā, bahirattakamevaca;

Antokimilapūraṇo, evaṃdujjanadhammatā.

පිටතින් රතු පැහැති වුවත්, ඇතුළත පණුවන්ගෙන් පිරී පවතින තිඹිරි ගෙඩියක් මෙන්, අසත්පුරුෂයාගේ ස්වභාවය ද එබඳුය.

118.

118.

Yadūnakaṃsaṇatitaṃ, yaṃpūraṃsantamevataṃ;

Aḍḍhakumbhupamobālo, yaṃpūrakumbhovapaṇḍito.

අඩු දෙයින් ශබ්දය උපදී; පිරුණු දේ නිශ්ශබ්දය. අඥානයා බාගෙට පිරුණු කලයක් වැන්න; නුවණැත්තා දිය පිරුණු කලයක් වැන්න.

119.

119.

Budhehisāsamānopi[Pg.43], khalobahutaketavo;

Ghaṃsiyamānopaṅgāro, nilamattaṃnigacchati.

නුවණැත්තන් විසින් අනුශාසනා කරනු ලැබුවද, වංචා බහුල වූ දුර්ජනයා, අඟුරු කැබැල්ලක් අතුල්ලන විට කළු පැහැයම ලබා දෙන්නාක් මෙන්, තව තවත් නරක තත්ත්වයටම පත් වෙයි.

120.

120.

Muḷhasissopadesena, kunārībharaṇenaca;

Khalasattūhisaṃyogā, paṇḍitopyavasīdati.

මෝඩ ගෝලයෙකුට උපදෙස් දීමෙන් ද, ලාමක ස්ත්‍රියක පෝෂණය කිරීමෙන් ද, පාපිෂ්ඨ සතුරන් ඇසුරු කිරීමෙන් ද පණ්ඩිතයෙක් වුවද වැනසෙන්නේය.

121.

121.

Cārutāparadārāya, dhanaṃlokatapattiyā;

Pasutaṃsādhunāsāya, khalekhalatarāguṇā.

පරදාරාවන් කෙරෙහි ඇල්ම ද, ලෝකයා පෙළීම පිණිස ධනය රැස් කිරීම ද, සත්පුරුෂයන් විනාශ කිරීමට වෙහෙසීම ද දුර්ජනයන්ගේ ලක්ෂණ වන අතර, දුර්ජනයා කෙරෙහි මේවා තව තවත් වර්ධනය වේ.

122.

122.

Itohāsataraṃloke[Pg.44], kiñcitassanavijjati;

Dujjanoticayaṃāha, sujanaṃdujjanosayaṃ.

දුර්ජනයා විසින්ම සත්පුරුෂයෙකුට 'මූ දුර්ජනයෙකැ'යි පැවසීම තරම් මෙලොව අන් කිසිදු සිනහවට කරුණක් නැත.

123.

123.

Navināparavādena, ramantidujjanākhalu;

Nasāsabbarasebhutvā, vināsuddhenatussati.

දුර්ජනයෝ අනුන්ට නින්දා අපහාස කිරීමෙන් තොරව සතුටු නොවෙති. මැස්සා සියලු රසයන් අනුභව කළද, අපවිත්‍ර දෙයක් දුටු විට මිස සතුටු නොවේ.

124.

124.

Tappateyātisambandhaṃ, dravaṃbhavatyavanataṃ;

Mududujjanacittaṃna kiṃlohenapamīyate.

ලෝහය රත් කළ විට දිය වී නැමෙනසුලු වෙයි. එහෙත් දුර්ජනයාගේ සිත කිසිසේත් මෘදු නොවේ. එසේ නම් දුර්ජනයාගේ සිත ලෝහයට සමාන කරන්නේ කෙසේද?

125.

125.

Tasmādujjanasaṃsaggaṃ[Pg.45], āsivīsamivoragaṃ;

Ārakāparivajjeyya, bhūtakāmovicakkhaṇo.

එබැවින් තම අභිවෘද්ධිය කැමති නුවණැති තැනැත්තා, විෂඝෝර සර්පයෙකු මෙන් දුර්ජන ඇසුර දුරින්ම දුරු කළ යුතුය.

126.

126.

Dujjanenahisaṃsaggaṃ, sattutāpinayujjati;

Tattovaḍayhatyaṅgāro, santokāḷāyataṃkaro;

දුර්ජනයෙකු සමඟ ඇසුර හෝ සතුරුකම හෝ නොකළ යුතුය. මක්නිසාද යත්, රත් වූ අඟුරු අත පුලුස්සන අතර, නිවුණු අඟුරු අත කළු කරයි.

127.

127.

Dujjanovajjanīyova, vijjāyālaṅkatopice;

Maṇinālaṅkatosanto, sabbokiṃnubhayaṃkaro.

විද්‍යාවෙන් (උගත්කමෙන්) සරසනු ලැබුවද, දුර්ජනයා අත්හැරිය යුතුමය. මැණිකකින් සැරසුණු සර්පයා වුවද භයානක නොවේද?

128.

128.

Agginodahatodāyaṃ, sakhābhavatimāluto;

Soevadīpaṃnāseti, khalenatthevamittatā.

වනය දවන ගින්නට සුළඟ මිතුරෙකු වේ. එහෙත් ඒ සුළඟම කුඩා පහන නිවා දමයි. දුර්ජනයාගේ මිත්‍රත්වය ද එබඳුමය.

129.

129.

Sabboduṭṭhokhaloduṭṭho[Pg.46], sabbāduṭṭhatarokhalo;

Mantosadhehisosabbo, khalokenupasammati.

සියලු ද්වේෂසහගත අය අතරින් දුර්ජනයා වඩාත්ම ද්වේෂසහගතය. මන්ත්‍ර හා ඖෂධවලින් අන් සියල්ල සන්සිඳවිය හැකි වුවද, දුර්ජනයා සන්සිඳවිය හැක්කේ කුමකින්ද?

130.

130.

Hadayaṭṭhenasutena, khalonevasusīlavā;

Madhunākoṭaraṭṭhena, nimbokiṃmadhurobhave.

හදවතෙහි ධර්මඥානය තිබුණද දුර්ජනයා කිසිවිටෙකත් සිල්වතෙකු නොවේ. බෙනයෙහි මීපැණි පිරවූ පමණින් කොහොඹ ගසක් මිහිරි වේද?

131.

131.

Asataṃsampayogena, santopiasantobhave;

Maggokacavarayutto, ujumpiasādhubhave.

අසත්පුරුෂයන් ඇසුරු කිරීමෙන් සත්පුරුෂයා ද අසත්පුරුෂයෙක් වෙයි. කෙළින් ඇති මාවතක් වුවද කුණුකසළවලින් පිරුණු විට යා නොහැකි මාවතක් බවට පත් වෙයි.

132.

132.

Putimacchaṃkusaggena[Pg.47], yonaroupanayhati;

Kusāpiputiṃvāyanti, evaṃbālupasevanā.

පිළී ගඳ ගසන කුණු මාළුවක් කුස තණ අගකින් බඳින තැනැත්තාගේ කුස තණ ද පිළී ගඳ ගසයි. අඥානයන් ඇසුරු කිරීම ද එබඳුමය.

133.

133.

Bālaṃnapassenasuṇe, nacabāsenasaṃvase;

Bālenālāpasallāpaṃ, nakarenacarocaye.

අඥානයා නොදැකිය යුතුය, නොඇසිය යුතුය, ඔහු සමඟ එකට වාසය නොකළ යුතුය. අඥානයා සමඟ පිළිසඳරෙහි නොයෙදිය යුතු අතර ඔහුව ප්‍රිය නොකළ යුතුය.

134.

134.

Anayaṃnetidummedho, adhurāyaniyuñjati;

Dunnayoseyyasohoti, sammāvuttopikuppati;

Vinayaṃsonajānāti, sādhusenaadassanaṃ.

අඥාන පුද්ගලයා විනාශය කරාම මෙහෙයවයි. අයෝග්‍ය කටයුතුවල නිරත කරවයි. වැරදි උපදෙස් උතුම් කොට සලකයි. නිවැරදිව පැවසූ විට පවා කෝප වෙයි. හෙතෙම හික්මීමක් නොදනී. එබැවින් අඥානයා දැකීම යහපත් නොවේ.

135.

135.

Yāvajīvaṃpicebālo[Pg.48], paṇḍitaṃpayirūpāsi;

Nasodhammaṃvijānāti, dabbisūparasaṃyathā.

අඥාන පුද්ගලයා ජීවිත කාලය පුරාම පණ්ඩිතයෙකු ඇසුරු කළද, හැන්ද ව්‍යංජනයේ රසය නොදන්නා සේ, හෙතෙම ධර්මය වටහා නොගනී.

136.

136.

Phalaṃvekadaliṃhanti, hantiveḷunaḷaṃphalaṃ;

Sakkārokāpurisaṃhanti, gabbhoassatariṃyathā.

කෙසෙල් ගස ද, උණ ගස ද, බට ගස ද තම ඵලදාව නිසාම විනාශ වෙයි. වෙළඹ ගැබ් ගැනීම නිසා විනාශ වන්නාක් මෙන්, පාපිෂ්ඨ පුද්ගලයා තමාට ලැබෙන සත්කාරය හා කීර්තිය නිසාම විනාශයට පත් වෙයි.

137.

137.

Sunakhosunakhaṃdisvā, dantaṃdassetihiṃsituṃ;

Dujjanodujjanaṃdisvā, rosayaṃhiṃsamicchati.

බල්ලෙක් තවත් බල්ලෙකු දුටු විට හිංසා කරනු පිණිස දත් විලිස්සා පෙන්වයි. එමෙන්ම දුර්ජනයා ද තවත් දුර්ජනයෙකු දුටු විට කෝප වී හිංසා කිරීමට කැමති වෙයි.

138.

138.

Maṇḍūkopinukkosīho[Pg.49], sukaropinukkodīpi;

Bilārosadisobyaggho, duppaññopinapaññavā.

ගෙම්බා ශබ්ද කළද සිංහයෙකු නොවේ. ඌරා ශබ්ද කළද කොටියෙකු නොවේ. බළලා කොටියාට සමාන වුවද කොටියෙකු නොවේ. එසේම අඥානයා ද නුවණැත්තෙකු නොවේ.

139.

139.

Maṇḍūkopisīhoviya,Kākogaṇhepiññepiññe;

Bālocapaṇḍitoviya,Dhīropucchevayevaye.

පණ්ඩිතයා ප්‍රශ්න කර විමසන තෙක්, ගෙම්බා සිංහයෙකු මෙන් ද, කපුටා මොනර පිල් ඇඳගත්තාක් මෙන් ද, අඥානයා පණ්ඩිතයෙකු මෙන් ද හැසිරෙයි.

140.

140.

Kākoduṭṭhosakuṇesu, ghareduṭṭhocamūsiko;

Vānarocavaneduṭṭho, manussesucabrahmaṇo.

පක්ෂීන් අතරින් කපුටා ද්වේෂසහගතය. නිවෙස් තුළ මීයා ද්වේෂසහගතය. වනාන්තරයේ වඳුරා ද්වේෂසහගතය. මිනිසුන් අතර (දුර්ජන) බමුණා ද්වේෂසහගතය.

141.

141.

Tiṇānibhūmicodakaṃ[Pg.50], catutthaṃvākyasuṭṭhutaṃ;

Etānihisataṃgehe, nochijjantekadācipi.

වැතිරීමට තණකොළ ද, ඉඩකඩ ද, පැන් ද, සතරවැනිව ප්‍රිය වචනය ද යන මේවා සත්පුරුෂයන්ගේ නිවසෙහි කිසිවිටෙකත් හිස් නොවේ.

142.

142.

Ambuṃpivantinonajjo, rukkhākhādantinophalaṃ;

Meghokadācinosassaṃ, paratthāyasataṃdhanaṃ.

ගංගාවෝ තමන්ගේ දිය නොබොති. ගස් තමන්ගේ ගෙඩි අනුභව නොකරති. වැසි වලාකුළු කිසිවිටෙකත් තමා නිසා වැවුණු ධාන්‍ය අනුභව නොකරයි. සත්පුරුෂයන්ගේ ධනය ද පරාර්ථය පිණිසම පවතී.

143.

143.

Guṇākubbantidūtattaṃ[Pg.51], dūrepivasataṃsataṃ;

Keṭakegandhamāghāya, gacchantibhamarāsayaṃ.

සත්පුරුෂයන් කෙතරම් දුරින් වාසය කළද, ඔවුන්ගේ ගුණධර්මයන්ම දූතයෙකු මෙන් ක්‍රියා කරයි. බඹරු වැටකේ මලේ සුවඳ ආඝ්‍රාණය කර එය සොයා යන්නාක් මෙනි.

144.

144.

Ākiṇṇopiasabbhīdha, asaṃsaṭṭhovabhaddako;

Bahunāsannajātena, gacche naummattakena.

අසත්පුරුෂයන්ගෙන් වට වී සිටියද, ඔවුන් සමඟ මිශ්‍ර නොවන සත්පුරුෂයා උතුම් වෙයි. තමාට ඉතා සමීපව සිටින උම්මත්තකයෙකු සමඟ වුවද ගමන් නොකළ යුතුය.

145.

145.

Pāpamittevivajjetvā, bhajeyyuttamapuggalaṃ;

Ovādecassatiṭṭheyya, patthantoacalaṃsukhaṃ.

අචල වූ සුවය (නිවන) පතන තැනැත්තා පාපමිත්‍රයන් වර්ජනය කර, උත්තම පුද්ගලයන් ඇසුරු කළ යුතුය. ඔවුන්ගේ අවවාදයන්හි ස්ථිරව පිහිටිය යුතුය.

146.

146.

Yathācapanasāpakkā, bahisaṇḍakamevaca;

Antoamatapūraṇo, evaṃ sujanadhammatā.

ඉදුණු කොස් ගෙඩිය පිටතින් කටු සහිත වුවද, ඇතුළතින් මීපැණි මෙන් මිහිරි රසයෙන් පිරී පවතින්නාක් මෙන්, සත්පුරුෂයන්ගේ ස්වභාවය ද එබඳුමය.

147.

147.

Taggarañjapalāsena[Pg.52], yonaroupanayhati;

Pattāpigandhaṃvāyanti, evaṃdhīrupasevanā.

යම් මිනිසෙකු සුවඳවත් තගර කුඩු කොළයක ඔතා තැබුවහොත්, ඒ කොළය ද සුවඳවත් වෙයි. පණ්ඩිතයන් ඇසුරු කිරීම ද එබඳුමය.

148.

148.

Dhīraṃpassesuṇedhīraṃ, dhīrenasahasaṃvase;

Dhīrenālāpasallāpaṃ, taṃkaretañcarocaye.

නුවණැත්තා දැකිය යුතුය, ඇසිය යුතුය, ඔහු සමඟ එකට වාසය කළ යුතුය. නුවණැත්තා සමඟ පිළිසඳරෙහි යෙදිය යුතු අතර ඔහුවම ප්‍රිය කළ යුතුය.

149.

149.

Nayaṃnayati medhāvī, adhurāyanayujjati;

Sunayoseyyasohoti, sammāvuttonakuppati;

Vinayaṃsopajānāti, sādhutenasamāgamo.

නුවණැති පුද්ගලයා යහපත් මඟෙහි මෙහෙයවයි. අයෝග්‍ය කටයුතුවල නිරත නොකරවයි. යහපත් මඟ පෙන්වීම උතුම් කොට සලකයි. නිවැරදිව පැවසූ විට කෝප නොවේ. හෙතෙම හික්මීම හඳුනයි. එබැවින් සත්පුරුෂයා සමඟ ඇසුර යහපත් වේ.

150.

150.

Appakenapiceviññū[Pg.53], paṇḍitaṃpayirūpāsi;

Khippaṃdhammaṃvijānāti, jivhāsūparasaṃyathā.

නුවණැති පුද්ගලයා සුළු මොහොතක් පණ්ඩිතයෙකු ඇසුරු කළද, දිව ව්‍යංජනයේ රසය වහා හඳුනාගන්නා සේ, හෙතෙම වහාම ධර්මය වටහා ගනී.

151.

151.

Bāhubalañcaamaccaṃ, bhogaṃabhijaccaṃbalaṃ;

Imehicatubalehi, paññāveseṭhataṃbalaṃ.

බාහු බලය (කායික ශක්තිය), ඇමති බලය, ධන බලය සහ උසස් කුල උපත පිළිබඳ බලය යන සතර බලයට වඩා ප්‍රඥා බලයම ශ්‍රේෂ්ඨ වන්නේය.

152.

152.

Balaṃpakkhīnamākāso[Pg.54], macchānaṃudakaṃbalaṃ;

Dubbalassabalaṃrājā, kumārānaṃrudaṃbalaṃ.

පක්ෂීන්ට අහස බලයකි. මත්ස්‍යයන්ට ජලය බලයකි. දුබලයන්ට රජු බලයකි. ළදරුවන්ට හැඬීම බලයකි.

153.

153.

Balaṃcandobalaṃsūro, balaṃsamaṇabrahmaṇā;

Balaṃvelaṃsamuddassa, balaṃtibalamitthiyā.

සඳ බලයකි, හිරු බලයකි, ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයෝ බලයකි, වෙරළ මහා සමුද්‍රයට බලයකි, ස්ත්‍රියට ත්‍රිවිධ බලය ද බලයකි.

154.

154.

Sapādānaṃbalaṃsīho, tatopuḷuvakobalaṃ;

Tatokippilikonaro, rājāsabbesamantato.

පාද සහිත සතුන්ට සිංහයා බලයකි. ඉන්පසු පණුවා ද, ඉන්පසු කූඹියා ද, ඉන්පසු මිනිසා ද බලය වේ. රජු මේ සියල්ලන්ටම ඉහළින් සිටින බලයයි.

155.

155.

Gatimigānaṃpavanaṃ, ākāsopakkhinaṃgati;

Virāgogatidhammānaṃ, nibbānārahataṃgati.

මෘගයන්ගේ ගමනාන්තය (සරණ) වනාන්තරයයි. පක්ෂීන්ගේ ගමනාන්තය අහසයි. සියලු ධර්මයන්ගේ පරමාර්ථය නොඇල්ම (විරාගය) යි. රහතන් වහන්සේලාගේ ගමනාන්තය (සරණ) නිවනයි.

156.

156.

Careyyakulajaṃpañño[Pg.55], virūpamavikaññakaṃ;

Hīnāyapisurūpāya, vivāhasadisaṃkare.

නුවණැති පුරුෂයා කුලවත් වූ, එහෙත් රූපයෙන් අඩු කන්‍යාවක වුවද විවාහ කරගත යුතුය. රූපයෙන් අගතැන්පත් වුවද හීන කුලයක ස්ත්‍රියක සමඟ සම විවාහයක් නොකළ යුතුය.

157.

157.

Sāmāmigakkhīsukesī, tanumajjhimadantavā;

Dassanīyāmukhavaṇṇā, gambhīranābhivācakā;

Susīlāvāyamatica, hīnakulaṃpivāhaye.

ශ්‍යාම වර්ණ වූ, මුවැත්තියක වන් නෙත් ඇති, සුලලිත කෙස් කළඹක් ඇති, සිහින් සිරුරක් හා මනා දත් දෙපළක් ඇති, දර්ශනීය මුහුණක් ඇති, ගැඹුරු නාභියක් ඇති, ප්‍රියශීලී වචන කතා කරන, සුශීලවත් වූද නුවණැති වූද ස්ත්‍රියක හීන කුලයක වුවද විවාහ කරගත යුතුය.

158.

158.

Suttomātāvabhojesi[Pg.56], bharaṇesucadhātiyo;

Kammesusakapanti ca, katakammesudhātinaṃ.

ඇය නිදා සිටින කල මවක මෙන් ආහාර සපයන්නියකි; පෝෂණය කිරීමෙහි ලා කිරිමවක බඳුය; කටයුතුවලදී සහකාරියක බඳුය; නිම කළ කටයුතුවලදී දාසියක බඳුය.

159.

159.

Dhammesupatiṭṭhāniccaṃ, sayanesucavaṇṇibhā;

Kulesubhātaraṃvācī, yānārīseṭṭhasammatā.

යම් ස්ත්‍රියක් නිරන්තරයෙන් ධර්මයෙහි පිහිටියා වේ ද, යහනෙහිදී ප්‍රියමනාප වේ ද, නෑදෑයන් කෙරෙහි සහෝදරයෙකු මෙන් කතා බස් කරයි ද, ඇය උතුම් ස්ත්‍රියක් ලෙස සම්මත වේ.

160.

160.

Yonaṃbharatisabbadā[Pg.57], niccaṃātāpiussuko;

Sabbakāmaharaṃposaṃ, bhattāraṃnātimaññati.

නිරන්තරයෙන් උත්සාහයෙන් හා උනන්දුවෙන් යුතුව තමා පෝෂණය කරන්නා වූ ද, සියලු සැප සපයන්නා වූ ද තම ස්වාමිපුරුෂයාට යම් ස්ත්‍රියක් කිසිවිටෙකත් අවමන් නොකරයි.

161.

161.

Nacāpisvatthibhattāraṃ, icchācārenarosaye;

Bhattucagarunosabbe, patipūjetipaṇḍitā.

නුවණැති ස්ත්‍රිය තමාගේ හිතුමනාපයට හැසිරීමෙන් තමාට රැකවරණය දෙන ස්වාමියා කෝප නොගන්වයි. ස්වාමියා ගරු කරන සියලු දෙනාටම ඇයද ගරු බුහුමන් කරයි.

162.

162.

Uṭṭhāhikāanalassā, saṅgāhikāparijane;

Bhattumanāpaṃcarati, sambhatamanurakkhati.

ඇය උත්සාහවන්තය, අලස නොවන්නීය, මෙහෙකරුවන්ට සංග්‍රහ කරන්නීය, ස්වාමියාට ප්‍රියමනාප ලෙස හැසිරෙන්නීය, ස්වාමියා උපයා සපයා ගත් ධනය ආරක්ෂා කරන්නීය.

163.

163.

Evaṃvattatiyānārī, bhattuchandavasānugā;

Manāpānāmatedevā, yatthasāupapajjati.

ස්වාමියාගේ කැමැත්තට එකඟව මෙසේ හැසිරෙන යම් ස්ත්‍රියක් වේ ද, ඇය මරණින් මතු උපදින 'මනාපකායික' නම් වූ දෙවියන් අතරට පැමිණෙයි.

164.

164.

Itthiyekacciyovāpi[Pg.58], seyyāvuttāvamuninā;

Bhaṇḍānaṃuttamāitthī, aggupaṭṭhāyikātipi.

මුනිවරයාණන් (බුදුරජාණන් වහන්සේ) විසින් ඇතැම් ස්ත්‍රීන් පුරුෂයන්ට වඩා ශ්‍රේෂ්ඨ යැයි වදාරන ලදී. වස්තූන් අතරින් ස්ත්‍රිය උතුම්ම වස්තුව වන අතර, ඇය උතුම්ම උපස්ථායිකාව ද වන්නීය.

165.

165.

Mātarādhītarāvāpi, bhaginiyāvicakkhaṇo;

Navivittāsanemante, nārīmāyāvinīnanu.

නුවණැති පුරුෂයා තමාගේ මව, දියණිය හෝ සහෝදරිය සමඟ වුවද හුදෙකලා ආසනයක රහසින් කතා නොකළ යුතුය. මන්ද ස්ත්‍රිය වංචාකාරී ස්වභාවයක් ඇත්තියක් වන බැවිනි.

166.

166.

Vijjutānañcalolattaṃ, satthānañcātitikkhaṇaṃ;

Siṅghataṃvāyutejānaṃ, anukubbantināriyo.

ස්ත්‍රීහු විදුලි කෙටීමේ චපල බව ද, ආයුධවල ඇති අතිශය තියුණු බව ද, සුළඟේ හා ගින්නේ ඇති වේගවත් බව ද අනුකරණය කරති (එබඳු ස්වභාවයක් ගනිති).

167.

167.

Diguṇothīnamāhāro[Pg.59],Buddhicāpicatugguṇo;

Chaguṇohotivāyāmo,Kāmotvaṭṭhaguṇobhave.

ස්ත්‍රීන්ගේ ආහාරය දෙගුණයකි, බුද්ධිය සිව්ගුණයකි, වීර්යය හයගුණයකි, කාම ආශාව වනාහි අටගුණයකි.

168.

168.

Ekamekāyaitthiyā, aṭṭhaaṭṭhapatinosiyuṃ;

Sūrocapalavantoca, sabbakāmarasāharā;

Kareyyanavamechandaṃ, unnattāhinapūrati.

එක් ස්ත්‍රියකට වීර වූ ද, බලවත් වූ ද, සියලු සැප සම්පත් ලබා දෙන්නා වූ ද ස්වාමිපුරුෂයන් අටදෙනෙකු බැගින් සිටියද, ඇය නවවැන්නෙකු කෙරෙහිද ආශා කරන්නීය. මන්ද ඇගේ තෘප්තිය කිසිදා සම්පූර්ණ කළ නොහැකි බැවිනි.

169.

169.

Vivādasīlīussuyā[Pg.60], passantataṇhikāgatā;

Amitābhuñjanāniddā, sataṃputtaṃpitaṃjahe.

කලහකාරී වූ ද, ඊර්ෂ්‍යා සහගත වූ ද, දකින දකින දේට තණ්හා කරන්නා වූ ද, පමණ ඉක්මවා කන්නා වූ ද, අධික ලෙස නිදන්නා වූ ද ස්ත්‍රිය සියයක් පුත්‍රයන් වුවද, තමාගේ පියා වුවද අතහැර දමන්නීය.

170.

170.

Lapantīsaddhimaññena, passantaññaṃsavibbhamā;

Cittakaṃcintayantaññaṃ, nārīnaṃnāmakopiyo.

එක් අයෙකු සමඟ කතා කරන, තවත් අයෙකු දෙස කාම ලීලාවෙන් බලන, සිතින් තවත් අයෙකු ගැන සිතන ස්ත්‍රීන්ට සැබවින්ම ප්‍රිය වූවෙක් කවරෙක්ද?

171.

171.

Gaṇheyyavātaṃjālena, sāgaramekapāṇinā;

Osiñceyyacatāḷena, sakenajanayeravaṃ;

Pamādāsuvisajjeyya, itthiyesāvadhammatā.

දැලකින් සුළඟ ඇල්ලීම ද, එක් අතකින් මුහුද සිඳීම ද, තනි අතින් ශබ්දයක් නැඟීම ද කළ හැක්කක් වුව ද, ස්ත්‍රීන් කෙරෙහි විශ්වාසය තැබීම එසේ නොවේ; ප්‍රමාදය (නොසලකා හැරීම) ඔවුන්ගේ සහජ ස්වභාවයයි.

172.

172.

Jivhāsahassikoyohi[Pg.61], jīvevassasataṃnaro;

Tenanikammunāvutto, thidosokiṃkhayaṃgato.

දිවවල් දහසක් ඇති මිනිසෙකු අවුරුදු සියයක් ජීවත් වෙමින්, වෙනත් කිසිදු වැඩක් නොකර ස්ත්‍රීන්ගේ දෝෂයන් පමණක් පැවසුවද, ඇගේ දෝෂ කියා අවසන් කළ හැකිද?

173.

173.

Pañcaṭhānānisampassaṃ[Pg.62], puttamicchantipaṇḍitā;

Bhatovānobharissati, kiccaṃvānokarissati.

කරුණු පහක් අපේක්ෂාවෙන් නුවණැත්තෝ පුත්‍රයන් පතති: අප විසින් පෝෂණය කරන ලද ඔහු (මහලු කල) අපව පෝෂණය කරනු ඇත, අපගේ කටයුතු කර දෙනු ඇත,

174.

174.

Kulavaṃsociraṃtiṭṭhe, dāyajjaṃpatipajjati;

Athavāpanapetānaṃ, dakkhiṇānupadassati.

අපගේ කුල පරම්පරාව බොහෝ කල් පවත්වනු ඇත, උරුමය රැකගනු ඇත, නැතහොත් අප මියගිය පසු පින් අනුමෝදන් කරනු ඇත.

175.

175.

Atijātamanujātaṃ, puttamicchantipaṇḍitā;

Avajātaṃnaicchanti, yohotikulachinnako.

නුවණැත්තෝ (දෙමාපියන්ට වඩා) උතුම් වූ (අතිජාත) හෝ දෙමාපියන්ට සමාන වූ (අනුජාත) පුත්‍රයන් පතති. කුලය විනාශ කරන්නා වූ (අවජාත) පුත්‍රයාට අකමැති වෙති.

176.

176.

Ekūdarasamuppannā, nabhavantisamassamā;

Nānāvaṇṇānānācarā, yathābadarakaṇḍakā.

එකම මවුකුස උපන් සහෝදරයෝ වුවද එක හා සමාන නොවෙති. දෙබර ගසේ කටු මෙන් ඔවුන් විවිධ හැඩරුවෙන් හා විවිධ හැසිරීම්වලින් යුක්ත වෙති.

177.

177.

Adammebahavodose[Pg.63], dammetubahavoguṇe;

Tasmāputtañcasissañca, dammakālevadammaye.

නොහික්මුණු තැන බොහෝ දෝෂ පවතී, හික්මුණු තැන බොහෝ ගුණධර්ම පවතී. එබැවින් පුත්‍රයා ද ශිෂ්‍යයා ද හික්මවිය යුතු සුදුසු කාලයෙහිම හික්මවිය යුතුය.

178.

178.

Ovādeyyānusāseyya,Asappāyānivāraye;

Dantohiyopiyohoti,Adantohotiappiyo.

අවවාද කළ යුතුය, අනුශාසනා කළ යුතුය, නුසුදුසු දේවලින් වැළැක්විය යුතුය. මන්ද හික්මුණු තැනැත්තා සැමට ප්‍රිය වන අතර නොහික්මුණු තැනැත්තා අප්‍රිය වේ.

179.

179.

Puttaṃvābhātaraṃduṭṭhaṃ, anusāseyyanojahe;

Kiṃnuchejjaṃhatthapādaṃ, littaasucināsiyā.

වැරදි මඟ ගිය ද පුත්‍රයා හෝ සහෝදරයා අත නොහැර ඔහුට අනුශාසනා කළ යුතුය. අශුචි තැවරුණු පමණින් තමාගේ අතක් හෝ පයක් කපා දමන්නේ කෙසේද?

180.

180.

Antojātodhanakkito[Pg.64], dāsabyopagatosayaṃ;

Dāsākaramarānito, iccevaṃcatudhāsiyuṃ.

නිවසෙහිම උපන් අය, මිල දී ගත් අය, ස්වේච්ඡාවෙන් වහල්භාවයට පත් වූ අය සහ යුද්ධයෙන් අල්ලාගෙන එන ලද අය වශයෙන් දාසයෝ (මෙහෙකරුවෝ) සිව්වැදෑරුම් වෙති.

181.

181.

Dāsāpañcevacorayya, sakhañātattasadisā;

Tathāviññūhiviññeyya, mittādārācabandhavā.

දාසයන්, සොරුන්, මිතුරන් සහ නෑදෑයන් හා සමාන වූ ස්වභාවයන්, නුවණැත්තන් විසින් තමාගේ මිතුරන්, භාර්යාවන් සහ නෑදෑයන් කෙරෙන් ද වටහා ගත යුතුය.

182.

182.

Duṭṭhadārenaamityā[Pg.65], dāsocuttaravācako;

Sasappecagharevāso, maccumevanasaṃsayo.

නපුරු භාර්යාවක, සතුරෙකු, තර්ක කරන මෙහෙකරුවෙකු සහ සර්පයෙකු සිටින නිවසක ජීවත් වීම මරණයට පත්වීමක් බඳුමය, එහි සැකයක් නැත.

183.

183.

Yasaṃlābhaṃpatthayantaṃ, naraṃvajjantidūrato;

Tasmāanapekkhitvāna, taṃmaggaṃmaggayebudho.

කීර්තිය හා ලාභය පමණක් පතන මිනිසාව මිනිස්සු දුරින්ම මඟහරිති. එබැවින් නුවණැත්තා එවැනි දේ කෙරෙහි අපේක්ෂාවක් නැතිව (නිවැරදි) මාවත සෙවිය යුතුය.

184.

184.

Khalaṃsālaṃpasuṃkhettaṃ[Pg.66], gantācassaabhikkhaṇaṃ;

Mitaṃdhaññaṃnidhāpeyya, mitañcapācayeghare.

කමත් බිම, ගබඩාව, ගවයන් සහ කුඹුර නිතර නිතර ගොස් බැලිය යුතුය. ධාන්‍ය මැන තැන්පත් කළ යුතුය, නිවසේද ප්‍රමාණය දැන පිස ගත යුතුය.

185.

185.

Añjanānaṃkhayaṃdisvā, vammikānañcasañcayaṃ;

Madhūnañcasamāhāraṃ, paṇḍitogharamāvase.

අඳුන් ගෑමෙන් ක්ෂය වීම ද, වේයන් විසින් වේයියා බැඳීම ද, මී මැස්සන් විසින් මී පැණි එකතු කිරීම ද දැක නුවණැත්තා ගිහිගෙයි වාසය කළ යුතුය (ධනය රැස් කළ යුතුය).

186.

186.

Sayaṃāyaṃvayaṃjaññā, sayaṃjaññākatākataṃ;

Niggaṇheniggaṇhārahaṃ, paggaṇhepaggaṇhārahaṃ.

තමාගේ අය-වැය තමාම දැනගත යුතුය, තමා විසින් කළ නොකළ දෑ තමාම දැනගත යුතුය. නිග්‍රහ කටයුත්තන්ට නිග්‍රහ කළ යුතුය, ප්‍රශංසා කටයුත්තන්ට ප්‍රශංසා කළ යුතුය.

187.

187.

Ekayāmonarādhippo[Pg.67],Dviyāmopaṇḍitonaro;

Tayoyāmogharāvāsoca,Catuyāmocaduggato.

එක් යාමයක් නිදාගැනීම රජවරුන්ට ද, යාම දෙකක් නිදාගැනීම නුවණැත්තන්ට ද, යාම තුනක් නිදාගැනීම ගෘහස්ථයන්ට ද, යාම හතරක්ම නිදාගැනීම දුප්පතුන්ට ද වේ.

188.

188.

Yocabandhuhiteyutto,Sopitāyocaposako;

Taṃmittaṃyatthavisāso,Bhariyāyatthanibbuti.

යමෙක් යහපතෙහි යොදවයි ද ඔහු නෑදෑයෙකි, යමෙක් පෝෂණය කරයි ද ඔහු පියෙකි, යමෙකු කෙරෙහි විශ්වාසය තැබිය හැකි ද ඔහු මිතුරෙකි, යමෙකුගෙන් සැනසීමක් ලැබේද ඇය භාර්යාවයි.

189.

189.

Saddhāpemesusantesu, nagaṇemāsakaṃsataṃ;

Saddhāpemeasantesu, māsakaṃpisataṃgaṇe.

විශ්වාසය හා ප්‍රේමය පවතින කල්හි, සියයක් වටිනා කාසියක් වුවද නොගණියි. විශ්වාසය හා ප්‍රේමය නොමැති කල්හි, එක කාසියක් වුවද සියයක් මෙන් ගණන් කරයි.

190.

190.

Yācakoapiyohoti[Pg.68], yācaṃadadamappiyaṃ;

Tasmāseṭṭhanaroloke, dhanaṃsippaṃpariggahe.

යදින්නා අප්‍රිය වේ, ඉල්ලන දෙය නොදෙන තැනැත්තා ද අප්‍රිය වේ. එබැවින් ලොව උතුම් මිනිසා ධනය ද ශිල්පය ද ලබාගත යුතුය.

191.

191.

Sabbadāpidhanaṃrakkhe, dāraṃrakkhedhanaṃpica;

Dāraṃdhanañcaattānaṃ, rakkhāyevasadābhave.

සැමවිටම තමාගේ ධනය ආරක්ෂා කළ යුතුය, ධනය දී හෝ තම භාර්යාව ආරක්ෂා කළ යුතුය. භාර්යාව ද ධනය ද යන දෙකම පරිත්‍යාග කර හෝ තම ජීවිතය නිරන්තරයෙන් ආරක්ෂා කරගත යුතුය.

192.

192.

Nasādhāraṇadārassa, nabhuñjesādumekako;

Nasevelokāyatikaṃ, netaṃpaññāyavaḍḍhanaṃ.

පොදු ස්ත්‍රියක ඇසුරු නොකළ යුතුය, ප්‍රණීත ආහාර තනිවම නොබුදිය යුතුය, ලෝකායත මතවාද සේවනය නොකළ යුතුය; මන්ද එයින් ප්‍රඥාව නොවැඩෙන බැවිනි.

193.

193.

Sīlavāvattasampanno[Pg.69], appamattovicakkhaṇo;

Nivātavuttiathaddho, sūratosakhilomudu.

සිල්වත් වූ ද, වත්පිළිවෙත් පුරන්නා වූ ද, අප්‍රමාදී වූ ද, නුවණැති වූ ද, යටහත් පහත් පැවැත්මෙන් යුත්, අහංකාර නොවන, ඉවසිලිවන්ත, මෘදු මොළොක් හා ප්‍රියශීලී කෙනෙකු විය යුතුය.

194.

194.

Saṅgahetāvamittānaṃ, saṃvibhāgīvijānavā;

Tappeyyaannapānena, sadāsamaṇabrahmaṇā.

මිතුරන්ට සංග්‍රහ කරන්නෙකු ද, බෙදා හදා ගන්නෙකු ද, බුද්ධිමත් වූවෙකු ද වී, නිරන්තරයෙන් සිල්වත් මහණ බමුණන් ආහාර පානයෙන් සතප්පවන්නෙකු විය යුතුය.

195.

195.

Dhammakāmosutaddharo, bhaveyyaparipucchāko;

Sakkaccaṃpayirūpāse, sīlavantebahussute.

ධර්මයට කැමති වන්නෙකු, ඇසූ පිරූ තැන් ඇති (ධර්මය දරන්නෙකු) හා නිතර ප්‍රශ්න විචාරන්නෙකු විය යුතුය. සිල්වත් වූ ද බහුශ්‍රැත වූ ද උතුමන් ගෞරවයෙන් ඇසුරු කළ යුතුය.

196.

196.

Pubbasirosimedhāvī[Pg.70], dīghāyudakkhiṇaṃsiro;

Pacchimocittasantosi, maraṇaṃuttarobhave.

නුවණැත්තා නැගෙනහිරට හිස දමා නිදයි නම් බුද්ධිමත් වේ, දකුණට හිස දමා නිදයි නම් දීර්ඝායුෂ ලබයි, බටහිරට හිස දමා නිදයි නම් සිතේ සතුට ඇති වේ, උතුරට හිස දැමීමෙන් මරණය (නොහොත් විනාශය) සිදුවේ.

197.

197.

Āyumāpācinaṃmūkhaṃ, dhanavādakkhiṇaṃbhave;

Pacchimaṃyasasībhuñje, nobhuñjeuttaraṃmukhaṃ;

නැගෙනහිර බලා ආහාර අනුභව කිරීමෙන් දීර්ඝායුෂ ලැබෙයි, දකුණ බලා අනුභව කිරීමෙන් ධනවත් වෙයි, බටහිර බලා අනුභව කිරීමෙන් කීර්තිමත් වෙයි, උතුර බලා ආහාර අනුභව නොකළ යුතුය.

198.

198.

Bhutvānisīdanaṃthūlaṃ, tiṭṭhantobalavaḍḍhano;

Āyumācaṅkamosiyā, dhāvantorogavajjito.

ආහාර අනුභව කොට වාඩි වී සිටීමෙන් ශරීරය ස්ථූල වේ, කෙළින් සිටගෙන සිටීමෙන් ශරීර ශක්තිය වැඩේ, සක්මන් කිරීමෙන් ආයුෂ වැඩේ, දිවීමෙන් (නැතහොත් වේගයෙන් ඇවිදීමෙන්) රෝගාබාධවලින් තොර වේ.

199.

199.

Yocasitañcauṇhañca[Pg.71], tiṇābhiyyonamaññati;

Karaṃpurisakiccāni, sosukhānavihāyati.

යමෙක් සීතල හෝ උෂ්ණත්වය තණකොළ කැබැල්ලකට වඩා නොසලකා, මිනිසකු වශයෙන් තමා සතු යුතුකම් ඉටු කරයිද, ඔහු සැපයෙන් පිරිහෙන්නේ නැත.

200.

200.

Visamhāmatamādeyya, asuddhamhāpikañcanaṃ;

Nīcamhāpyuttamovijjaṃ, ratanathiṃpidukkulā.

වස විසෙන් වුවද අමෘතය ගත යුතුය. අපිරිසිදු තැනකින් වුවද රන් ගත යුතුය. පහත් අයෙකුගෙන් වුවද උසස් ශිල්පය උගත යුතුය. දුප්පත් පවුලකින් වුවද උතුම් ස්ත්‍රී රත්නය පිළිගත යුතුය.

201.

201.

Guyhamatthamasambuddhaṃ, sambodhayatiyonaro;

Mantabhedabhayātassa, dāsabhūtotitikkhati.

යම් මිනිසෙකු තමාගේ රහසක් අනෙකෙකුට හෙළි කරයිද, එම රහස හෙළිවේ යැයි බියෙන් ඔහුට එම පුද්ගලයාගේ දාසයෙකු මෙන් ඉවසීමට සිදුවේ.

202.

202.

Aññātavāsavasatā, jātavedasamenapi;

Khamitabbaṃsapaññena, apidāsassatajjitaṃ.

නොදන්නා පළාතක අප්‍රසිද්ධව වෙසෙන විට, ගින්නක් බඳු තේජස් ඇති නුවණැත්තෙකු වුවද, තමාගේ දාසයාගෙන් පැමිණෙන තර්ජන පවා ඉවසිය යුතුය.

203.

203.

Dhanadhaññapayogesu[Pg.72], tathāvijjāgamesuca;

Dūtecabyāhāresu, cattolajjaṃsadābhave.

ධන ධාන්‍ය පරිහරණයේදී ද, ශිල්ප ශාස්ත්‍ර හැදෑරීමේදී ද, දූත මෙහෙවරෙහිදී හා කතාබහේදී ද ලැජ්ජාව දුරු කළ යුතුය.

204.

204.

Nahikocikatekicce, kattāraṃsamapekkhate;

Tasmāsabbānikammāni, sāvasesānikāraye.

කිසිවෙකු වැඩය අවසන් වූ පසු වැඩ කළ තැනැත්තා දෙස නොබලයි. එබැවින් සියලු වැඩ කටයුතු සම්පූර්ණයෙන්ම අවසන් නොකර යම් ප්‍රමාණයක් ඉතිරි වන සේ කළ යුතුය.

205.

205.

Upakāraṃhiteneva, sattunāsattumuddhare;

Pādalaggaṃkaraṭṭhena, kaṇḍakenevakaṇḍakaṃ.

පයේ ඇනුණු කටුවක් අතින් ගත් තවත් කටුවකින් උදුරා දමන්නාක් මෙන්, තමන්ට උපකාරී වන සතුරෙකු ලවා අනෙක් සතුරා විනාශ කර දැමිය යුතුය.

206.

206.

Namenamantassabhajebhajantaṃ[Pg.73],Kiccānikubbassakareyyakiccaṃ;

Nānatthakāmassakareyyaatthaṃ,Asambhajantaṃpinasambhajeyya.

තමාට ගරු කරන අයට නැමිය යුතුය, තමා ඇසුරු කරන්නා ඇසුරු කළ යුතුය. තමා වෙනුවෙන් වැඩ කරන්නාට වැඩ කළ යුතුය. තමාගේ යහපත අකමැති අයට යහපතක් නොකළ යුතුය, තමා ඇසුරු නොකරන්නා ඇසුරු නොකළ යුතුය.

207.

207.

Vajecajantisinehākiriyā,Apemacittena nasambhajeyya;

Dijovadumaṃkhiṇaphalaṃñatvā,Aññaṃapekkheyyamahāhiloko.

සෙනෙහසක් නොමැති ක්‍රියාවන්ගෙන් සහ ප්‍රේමයක් නැති සිතින් යුක්ත අය ඇසුරු නොකර හැර යා යුතුය. පක්ෂියෙකු ඵල රහිත වූ ගසක් දැනගෙන වෙනත් ගසක් සොයා යන්නාක් මෙන් ලෝකය ඉතා විශාලය.

208.

208.

Cajeekaṃkulassatthaṃ, gāmassatthaṃkulaṃcaje,Gāmaṃjanapadassatthaṃ, attatthaṃpathaviṃcaje.

පවුලේ යහපත උදෙසා එක් අයෙකු ද, ගමේ යහපත උදෙසා පවුල ද, රටේ යහපත උදෙසා ගම ද, තමාගේ අධ්‍යාත්මික විමුක්තිය උදෙසා මුළු මහත් පෘථිවියම ද අත්හළ යුතුය.

209.

209.

Dhanaṃcajeaṅgaṃvarassahetu[Pg.74],Aṅgaṃcajejīvitaṃrakkhamāno;

Dhanaṃaṅgaṃjīvitañcāpisabbaṃ,Cajenarodhammamanussaranto.

උතුම් වූ ශරීර අවයව රැකගැනීම පිණිස ධනය ද, ජීවිතය රැකගැනීම පිණිස ශරීර අවයව ද අත්හළ යුතුය. එහෙත් උතුම් ධර්මය සිහිපත් කරන මනුෂ්‍යයා ධර්මය රැකගැනීම වෙනුවෙන් ධනය, අවයව සහ ජීවිතය යන සියල්ලම අත්හළ යුතුය.

210.

210.

Ahāgacchantihāyantā, sattānamihajīvitaṃ;

Tasmāhimāpamattataṃ, gacchantujinasāsane.

මෙලොව ජීවත් වන සත්ත්වයන්ගේ ආයුෂ දිනෙන් දින ගෙවී යමින් පිරිහෙයි. එබැවින් බුදු සසුනෙහි කිසිසේත් ප්‍රමාද නොවිය යුතුය.

211.

211.

Etesiyyosamāyanti[Pg.75], santitesaṃnajīrati;

Yoadhippannaṃsahati, yocajānātidesanaṃ.

මොවුහු වඩාත් උතුම් ලෙස එක්වෙති, ඔවුන්ගේ සාමය කිසිදා දිරාපත් නොවේ. යමෙක් තමා වෙත පැමිණෙන පීඩාවන් ඉවසයිද, යමෙක් ධර්ම දේශනාව තේරුම් ගනීද ඔහු උතුම් වේ.

212.

212.

Aggiāpoitthīmuḷho, sapporājakulānica;

Payatanovagantabbo, maccupāṇaharāniti.

ගින්න, ජලය, ස්ත්‍රිය, අඥානයා, සර්පයා සහ රාජකුලය යන මොවුන් වෙත මහත් ප්‍රවේශමෙන් ළඟා විය යුතුය. මන්ද මොවුහු ජීවිතය පැහැරගන්නා මාරයා බඳු වෙති.

213.

213.

Satthaṃsunicchitamapītivicintanīyaṃ,Sārādhitopyavanipoparisaṅkanīyo;

Hatthaṅgatāpiyuvatīparirakkhanīyā,Satthāvanīpayuvatīsukutovasītaṃ.

මැනවින් ඉගෙන ගත් ශාස්ත්‍රය වුවද නැවත නැවත සිතා බැලිය යුතුය. මැනවින් පැහැදුණු රජු පිළිබඳව ද සැක කළ යුතුය. තමා සන්තකයේ සිටින තරුණ බිරිඳ වුවද ආරක්‍ෂා කළ යුතුය. ශාස්ත්‍රය, රජු සහ තරුණ ස්ත්‍රිය යන මොවුන් සම්පූර්ණයෙන්ම තමාට යටත් වන්නේ කෙසේද?

214.

214.

Ussāhoripuvamittaṃ[Pg.76], alasomittaṃvaripu,Visaṃviyāmataṃvijjā, pamādoamataṃvisaṃ.

උත්සාහය නිසා සතුරා ද මිතුරෙකු වේ, අලසකම නිසා මිතුරා ද සතුරෙකු වේ. ප්‍රගුණ නොකළ ශිල්පය වස බඳුය, ප්‍රමාදය නම් අමෘතය වුවද වසක් කිරීම බඳුය.

215.

215.

Vaheamittaṃkhandhena, yāvakāleanāgate;

Tamevaāgatekāle, bhindekumbhaṃvasilāyaṃ.

සුදුසු කාලය පැමිණෙන තුරු සතුරා කර තබාගෙන හෝ යා යුතුය. සුදුසු කාලය පැමිණි කල්හි, ගලක ගසා කළයක් බිඳ දමන්නාක් මෙන් ඔහුව විනාශ කර දැමිය යුතුය.

216.

216.

Siṅgiṃpaññāsahatthena[Pg.77], satenavāhanaṃcaje;

Hatthīnantusahassena, desacajjenadujjanaṃ.

අං ඇති සතෙකුගෙන් රියන් පනහක් ද, අශ්වයෙකුගෙන් රියන් සියයක් ද, ඇතෙකුගෙන් රියන් දහසක් ද ඈත් විය යුතුය. දුර්ජනයාගෙන් බේරීම සඳහා එම රටම හැර යා යුතුය.

217.

217.

Paccakkhegaravosaṃse, parokkhemittabandhave;

Kammantecadāsabhacce, puttadāresaṃsemate.

ගුරුවරුන්ට සහ වැඩිහිටියන්ට ඔවුන් ඉදිරියේදී ද, මිතුරන්ට සහ නෑදෑයන්ට ඔවුන් නැති තැනදී ද, සේවකයන්ට ඔවුන්ගේ වැඩ අවසානයේදී ද ප්‍රශංසා කළ යුතුය. දරුවන්ට සහ බිරිඳට ඔවුන්ගේ ජීවිතයේ අවසානයේදී ප්‍රශංසා කළ යුතුය.

218.

218.

Sinesippaṃsinedhanaṃ, sinepabbatamāruhe;

Sinekāmocakodhoca, imepañcasinesine.

ශිල්පය ඉගෙනීම ද, ධනය ඉපයීම ද, කන්දක් නැගීම ද, ආශාවන් සහ ක්‍රෝධය ද යන මේ කරුණු පහම සෙමින් සෙමින් කළ යුතුය.

219.

219.

Sataṃcakkhusataṃkaṇṇā[Pg.78], nāyakassasutosadā;

Tathāpiandhabadhiro, esānāyakadhammatā.

නායකයාට සැමවිටම සියයක් ඇස් සහ සියයක් කන් ඇත්තේය. එසේ වුවද අන්ධයෙකු හා බිහිරෙකු මෙන් සිටීම නායකයෙකුගේ ස්වභාවයයි.

220.

220.

Bahūnaṃappasārānaṃ, sāmaggiyātidujjayo;

Tiṇenavaṭṭaterajju, tenanāgopibandhate.

සාරයක් නැති බොහෝ දෙනාගේ සමගිය ජය ගැනීම ඉතා අපහසුය. තණකොළ කැබලි එකතු කර සාදන ලද ලණුවෙන් වන ඇතෙකු වුවද බැඳ තැබිය හැකිය.

221.

221.

Uppajjatesacekodho, āvajjekakacūpamaṃ;

Uppajjaterasetaṇhā, puttamaṃsūpamaṃsare.

ඉදින් ක්‍රෝධයක් උපදී නම් කරත් උපමාව සිහිපත් කළ යුතුය. රස තණ්හාවක් උපදී නම් පුතුගේ මස් කෑ උපමාව සිහිපත් කළ යුතුය.

222.

222.

Dānaṃsinehabhesajjaṃ, maccheraṃdosanosadhaṃ;

Dānaṃyasassibhesajjaṃ, maccheraṃkappanosadhaṃ.

දානය සෙනෙහස ඇති කරන ඖෂධයකි, මසුරුකම වෛරය වර්ධනය කරන්නකි. දානය කීර්තිය ඇති කරන ඖෂධයකි, මසුරුකම විනාශය ළඟා කරන්නකි.

223.

223.

Dhanamicchevaṇijjeyya[Pg.79], sippamicchebahussute;

Puttamicchenārikaññe, rājāmaccaṃicchāgate.

ධනය කැමති තැනැත්තා වෙළඳාම් කළ යුතුය, ශිල්ප ශාස්ත්‍ර කැමති තැනැත්තා බහුශ්‍රුතයන් ඇසුරු කළ යුතුය. පුත්‍රයෙකු කැමති තැනැත්තා තරුණ ස්ත්‍රියක සෙවිය යුතුය, රජු තමා වෙත පැමිණි විශ්වාසවන්ත අයෙකු ඇමති තනතුරට පත් කළ යුතුය.

224.

224.

Mahantaṃvaṭṭarukkhādiṃ, khuddabījaṃbahupphalaṃ;

Sakkhiṃkatvāudikkheyya, puññapāpaṃkaronaro.

ඉතා කුඩා බීජයකින් හටගෙන බොහෝ ඵල දරන විශාල නුග ගස ආදී දේ සාක්ෂි කොට ගෙන, පින් පව් කරන මනුෂ්‍යයා තමා කරන ක්‍රියාවන්හි විපාක ද එසේම මහත් වන බව වටහා ගත යුතුය.

225.

225.

Garukātabbaposesu, nīcavuttiṃkarotiyo;

Nīcattaṃsopahantvāna, uttamatthepatiṭṭhati.

ගරු කළ යුතු උතුමන් කෙරෙහි යමෙක් යටහත් පහත් පැවැත්මක් ඇති කර ගනීද, ඔහු තම පහත් බව දුරු කොට උතුම් වූ තත්ත්වයෙහි පිහිටයි.

226.

226.

Uttamaṃpaṇipātena[Pg.80], sūraṃbhedenavijaye;

Hīnamappapadānena, vikkamenasamaṃjaye.

උතුම් පුද්ගලයා නමස්කාර කිරීමෙන් ද, වීරයා භේද කිරීමෙන් ද, පහත් තැනැත්තා ස්වල්පයක් දීමෙන් ද, තමා හා සමානයා වික්‍රමයෙන් ද ජය ගත යුතුය.

227.

227.

Nattadosaṃparejaññā, jaññādosaṃparassatu;

Kummoguyhāivaṅgāni, parabhāvañcalakkhaye.

තමාගේ වරදක් අන් අය දැන නොගත යුතුය, එහෙත් අන් අයගේ වැරදි තමා දැනගත යුතුය. ඉබ්බා තම ශරීර අවයව සඟවා ගන්නාක් මෙන් තමාගේ දුර්වලතා වසාගෙන, අන්‍යයන්ගේ ස්වභාවය නිරීක්ෂණය කළ යුතුය.

228.

228.

Ussūraseyyaṃālasyaṃ[Pg.81], caṇḍikkaṃdīghasuttiyaṃ;

Ekassaddhānagamanaṃ, paradārupasevanaṃ;

Etaṃbrahmaṇassevassu, anatthāyabhavissati.

ඉර උදාවූ පසුත් නිදාගැනීම, අලසකම, නපුරුකම, වැඩ කල් දැමීම, තනිවම දීර්ඝ ගමන් යාම සහ පරදාර සේවනය යන මේවා මනුෂ්‍යයාට විනාශය පිණිසම පවතී.

229.

229.

Surāyogovikāloca, samajjānagharaṅgato;

Khiḍḍadhuttopāpamitto, alasosoimejanā;

Mahābhogāvinassanti, hīnabhāvassidaṃphalaṃ.

සුරාවට ලොල් වීම, අවේලාවේ හැසිරීම, උත්සව නැරඹීමට යාම, දූ කෙළියෙහි යෙදීම, පාපමිත්‍ර සේවනය සහ අලසකම යන මෙයින් යුත් මිනිසුන්ගේ මහත් වූ භෝග සම්පත් විනාශ වේ. මෙය පිරිහීමේ ප්‍රතිඵලයකි.

230.

230.

Atisītaṃatiuṇhaṃ, atisāyamidaṃahu;

Itivissaṭṭhakammante, khaṇāaccantimāṇave.

\"ඉතා සීතලයි, ඉතා උණුසුම්ය, දැන් ඉතා සවස් වී ඇත\" යි පවසමින් වැඩ කටයුතු අතහරින තැනැත්තාට සුදුසු අවස්ථාවන් ඉක්මවා යයි.

231.

231.

Paranāsanatonaṭṭho[Pg.82], purevaparanāsako;

Siṅghaṃvaānasaṃyāti, tiṇopāsādajhāpako.

අනෙකෙකු විනාශ කරන්නට යන තැනැත්තා, ඊට පෙරම තමා විනාශයට පත් වේ. තණකොළවලින් සෑදූ මාලිගාවක් ගිනිබත් කරන්නා ඉතා ඉක්මනින් එම ගින්නටම හසුවී විනාශ වන්නාක් මෙනි.

232.

232.

Navisāseamittassa, mittañcāpinavisāse;

Kadācikuppitomitto, sabbadosapakāsako.

සතුරෙකු කිසිසේත් විශ්වාස නොකළ යුතුය, එසේම මිතුරෙකු වුවද ඕනෑවට වඩා විශ්වාස නොකළ යුතුය. මන්ද කිසියම් දිනක මිතුරා කිපුණු විට, ඔහු ඔබගේ සියලු රහස් හෙළි කරයි.

233.

233.

Kudesañcakumittañca, kusambandhaṃkubandhavaṃ;

Kudārañcakurājānaṃ, dūratoparivajjaye.

නරක දේශය ද, nරක මිතුරා ද, නරක සම්බන්ධතාවය ද, නරක නෑදෑයා ද, නරක බිරිඳ ද, නපුරු රජු ද යන මොවුන් දුරදීම වර්ජනය කළ යුතුය.

234.

234.

Kakkaṭoasīsoyāti[Pg.83], sabbāpadovagacchati;

Athanīkukkuṭīputtā, purisenāvamaññare.

කකුළුවා හිසක් නැතිව හැසිරීමෙන් සියලු විපත්වලට මුහුණ දෙන්නාක් මෙන්, නුවණ නැති අනුවණ පුත්‍රයෝ ද මිනිසුන්ගේ අවඥාවට ලක්වෙති.

235.

235.

Hīnaputtorājāmacco, bālaputtopipaṇḍito;

Adhanassaputtoseṭṭhi, purisenāvamaññare.

පහත් කුලැත්තෙකුගේ පුත්‍රයා රජුගේ ඇමතිවරයෙකු විය හැකිය, අඥානයෙකුගේ පුත්‍රයා පණ්ඩිතයෙකු විය හැකිය, දිළින්දෙකුගේ පුත්‍රයා සිටුවරයෙකු විය හැකිය. එබැවින් මිනිසෙකු කිසිවිටෙකත් අවඥාවට නොතැකිය යුතුය.

236.

236.

Yenamicchatisambandhaṃ, tenatīṇinakāraye;

Vivādamatthasambandhaṃ, parokkhedāradassanaṃ.

යමෙකු සමඟ යහපත් සබඳතාවක් පැවැත්වීමට කැමති නම්, ඔහු සමඟ මේ කරුණු තුන නොකළ යුතුය: විවාද කිරීම, මුදල් ගනුදෙනු පැවැත්වීම සහ ඔහු නොමැති තැන ඔහුගේ බිරිඳ හමුවීමයි.

237.

237.

Iṇasesoaggiseso[Pg.84],Satrusesotathevaca;

Punappunampivaḍḍhanti,Tasmāsesaṃnakāraye.

ණයෙහි ඉතිරිය ද, ගින්නෙහි ඉතිරිය ද, එසේම සතුරාගේ ඉතිරිය ද නැවත නැවතත් වර්ධනය වේ. එබැවින් මේවායින් කිසිවක් ඉතිරි නොකළ යුතුය.

238.

238.

Kulajātokulaputto, kulavaṃsasurakkhito;

Attanādukkhapattopi, hīnakammaṃnakāraye.

කුලවත් පවුලක උපන්, තම පරපුරේ කීර්තිය මැනවින් රකින කුලපුත්‍රයා, තමා කෙතරම් දුකට පත් වුවද කිසි විටෙකත් නින්දිත ක්‍රියාවන් නොකරයි.

239.

239.

Samiddhodhanadhaññena, nakaṭṭhodatiṇaggihi;

Sabbatoduggatonaṭṭho, tasmānadukkaṭaṃkare.

සරු බත් හා ධාන්‍ය තිබුණත්, දර, ජලය, තණකොළ හා ගින්දර නැතිනම් සියලු ආකාරයෙන්ම අසරණ වී විනාශයට පත් වේ. එබැවින් එවැනි වැරදි ක්‍රියාවන් නොකටයුතුය.

240.

240.

Nagaṇassaggathogacche[Pg.85], siddhekammesamaṃphalaṃ;

Kammavippatticehoti, pharusaṃtassabhāsaye.

සමූහයක පෙරමුණට නොයා යුතුය. කාර්යය සාර්ථක වූ විට එහි ප්‍රතිඵලය සැමට සමව ලැබේ. නමුත් කාර්යය අසාර්ථක වුවහොත්, සමූහයා ඔහුට රළු ලෙස බණිති.

241.

241.

Bālakkopetadhūmoca, vuḍḍhitthipallalodakaṃ;

Āyukkhayakaraṃniccaṃ, rattocadadhibhojanaṃ.

උදෑසන අව්ව, මළසිරුරු දවන දුම, මහලු ස්ත්‍රිය, වගුරු බිමක මඩ ජලය සහ රාත්‍රී කාලයේදී මුදවාපු කිරි අනුභව කිරීම නිරන්තරයෙන්ම ආයුෂ කෙටි කරයි.

242.

242.

Itthīnaṃdujjanānañca, visāsonopapajjate;

Visesigimhinadiyaṃ, rogerājakulamhica.

ස්ත්‍රීන් කෙරෙහි ද, දුර්ජනයන් කෙරෙහි ද, විශේෂයෙන්ම ගිම්හාන කාලයේ ගංගාවන් කෙරෙහි ද, රෝගයන් කෙරෙහි ද, රාජ කුලය කෙරෙහි ද විශ්වාසය නොතැබිය යුතුය.

243.

243.

Ayuttakammārabhanaṃvirodho[Pg.86],Saṅghassayuddhañcamahābalehi;

Visāsakammaṃpamadāsuniccaṃ,Dvārānimaccussavadantividvā.

නුසුදුසු ක්‍රියා ආරම්භ කිරීම, බලවතුන් සමඟ ඇති කරගන්නා ගැටුම්, නිතරම ප්‍රමාද වූ නොසැලකිලිමත් ස්ත්‍රීන් කෙරෙහි තබන විශ්වාසය යන මේවා මරණයේ ද්වාරයන් බව බුද්ධිමත්හු පවසති.

244.

244.

Thiyoseveyyanaccantaṃ, sādubhuñjeyyanāhitaṃ;

Pūjayemānayevuḍḍhe, garuṃmāyāyanobhaje.

ස්ත්‍රීන් අධික ලෙස ඇසුරු නොකළ යුතුය, රසවත් වුවද ශරීරයට අහිතකර දෑ අනුභව නොකළ යුතුය, වැඩිහිටියන්ට හා ගුරුවරුන්ට වැඳ පිදිය යුතුය, වංචනික ක්‍රියාවන් ඇසුරු නොකළ යුතුය.

245.

245.

Vināsatthaṃnagaccheyya, sūrosaṅgāmabhūmiyaṃ;

Paṇḍitvaddhagūvāṇijjo, videsagamanotathā.

වීරයා අවි ආයුධ නොමැතිව යුද බිමට නොයා යුතුය. එලෙසම, පණ්ඩිතයා ද, මගියා ද, වෙළෙන්දා ද සුදුසු සූදානමකින් තොරව පරදේශ බලා නොයා යුතුය.

246.

246.

Dehītivacanadvārā[Pg.87], dehaṭṭhāpañcadevatā;

Sajjaniyyantidhikitti, matihīrisirīpica.

'මට දෙන්න' යන ඉල්ලීම නමැති වචනය නිසා, ශරීරයෙහි වසන දේවතාවන් පස්දෙනෙක් වන බුද්ධිය, කීර්තිය, වැටහීම, ලැජ්ජාව සහ ශ්‍රියාව යන මොහු පිටව යති.

247.

247.

Natthītivacanaṃdukkhaṃ, dehītivacanaṃtathā;

Vākyanatthītidehīti, mābhaveyyabhavābhave.

'නැත' යන වචනය ද දුකකි, එලෙසම 'දෙන්න' යන වචනය ද දුකකි. භවයෙන් භවයෙහි 'නැත' කියා හෝ 'දෙන්න' කියා හෝ කියන්නට සිදු නොවේවා!

248.

248.

Yatthavosaṃnajānanti, jātiyāvinayenavā;

Natatthamānaṃkiriyā, janevasamaññātake.

යම් තැනක තමාගේ ජාතිය හෝ හැසිරීම මිනිසුන් නොදන්නේ ද, එහි ගරුබුහුමන් බලාපොරොත්තු නොවිය යුතුය. එහිදී නෑදෑයන් නොවන මිනිසුන් අතර නිහතමානීව වාසය කළ යුතුය.

249.

249.

Mātāhīnassadubbhāsā[Pg.88], pitāhīnassadukriyā;

Ubhomātāpitāhīnā, dubbhāsācadukkiriyā.

පහත් මවකගේ දරුවා නරක වචන කතා කරන්නෙක් වෙයි. පහත් පියෙකුගේ දරුවා වැරදි ක්‍රියා කරන්නෙක් වෙයි. මව්පියන් දෙදෙනාම පහත් වූ කල දරුවා නරක වචන කතා කරන්නෙක් ද වැරදි ක්‍රියා කරන්නෙක් ද වෙයි.

250.

250.

Mātāseṭṭhassasubhāsā,Pitāseṭṭhassasukiriyā;

Ubhomātāpitāseṭṭhā,Subhāsācasukiriyā.

ශ්‍රේෂ්ඨ මවකගේ දරුවා යහපත් වචන කතා කරන්නෙක් වෙයි. ශ්‍රේෂ්ඨ පියෙකුගේ දරුවා යහපත් ක්‍රියා කරන්නෙක් වෙයි. මව්පියන් දෙදෙනාම ශ්‍රේෂ්ඨ වූ කල දරුවා යහපත් වචන කතා කරන්නෙක් ද යහපත් ක්‍රියා කරන්නෙක් ද වෙයි.

251.

251.

Atidīghomahāmuḷho[Pg.89], majjhimocavicakkhaṇo;

Vāsudevaṃpurekkhitvā, sabbevāmanakāsaṭhā.

ඉතා උස අය මහා මෝඩ වෙති. මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ උස ඇති අය නුවණැත්තෝ වෙති. වාසුදේවයන් හැර, අනෙක් සියලුම මිටි මිනිස්සු කපටි වෙති.

252.

252.

Ācārokulamakkhāti, desamakkhatibhāsitaṃ;

Sambhavopemamakkhāti, dehamakkhātibhojanaṃ.

පුද්ගලයෙකුගේ ආචාරශීලී පැවැත්මෙන් ඔහුගේ කුලය ප්‍රකාශ වේ. කතා කරන භාෂාවෙන් ඔහුගේ දේශය ප්‍රකාශ වේ. සෙනෙහස උපදින ආකාරයෙන් ඔහුගේ ආදරය ප්‍රකාශ වේ. ශරීරයේ ස්වභාවයෙන් ඔහු ගන්නා ආහාරය ප්‍රකාශ වේ.

253.

253.

Jalappamāṇaṃkumudanāḷaṃ,Kulappamāṇaṃkaraṇakammaṃ;

Paññāpamāṇaṃkathitavākyaṃ,Bhūmippamāṇaṃbhajjalatiṇaṃ.

නෙළුම් දණ්ඩේ දිගින් ජලයේ ප්‍රමාණය ද, කරන ක්‍රියාවලින් කුලවත් බව ද, කතා කරන වචනවලින් ප්‍රඥාවේ ප්‍රමාණය ද, වැඩී ඇති තණකොළවලින් පසෙහි සාරවත් බව ද හඳුනාගත හැකිය.

254.

254.

Javenabhadraṃjānanti[Pg.90], vahenacabalibaddhaṃ;

Duhenadhenujānanti, bhāsamānenapaṇḍitaṃ.

ආජානීය අශ්වයා වේගයෙන් ද, ගොනා බර ඇදීමේ ශක්තියෙන් ද, එළදෙන කිරි දීමෙන් ද, පණ්ඩිතයා ඔහුගේ කථාවෙන් ද හඳුනාගත හැකිය.

255.

255.

Jāneyyapesanebhaccaṃ bandhavaṃpibhayāgame,Byasanecatathāmittaṃ, dārañcavibhavakkhaye.

වැඩෙහි යෙදවීමේදී සේවකයා ද, විපතක් පැමිණි කල නෑදෑයා ද, ව්‍යසනයකදී මිතුරා ද, ධනය විනාශ වූ කල බිරිඳ ද හඳුනාගත යුතුය.

256.

256.

Vināsatthaṃnajānanti, kālaṃsabbepijotikā;

Kukkuṭāpanajānanti, tatorukkhātatobhvāpā.

ජ්‍යොතිෂවේදීහු තාරකා ග්‍රන්ථ නොමැතිව වේලාව නොදනිති. එහෙත් කුකුළන් වේලාව දනිති. ඉන්පසුව වෘක්ෂයෝ ද, ඉන්පසු පොළොව ද වේලාව හඳුනති.

257.

257.

Pathavībhūsanaṃmeru[Pg.91], rattiyābhūsanaṃsasī;

Janānaṃbhūsanaṃrājā, senānaṃbhūsanaṃgajo.

පොළොවට අභරණය මහමෙරය, රාත්‍රියට අභරණය සඳය, ජනයාට අභරණය රජුය, සේනාවට අභරණය ඇතුය.

258.

258.

Sīlatāsobhaterūpaṃ,Cāritāsobhatekulaṃ;

Sapupphāsobhateraññaṃ,Sagajāsobhatebalaṃ.

ශීලවත් බව රූපය ශෝභාමත් කරයි. යහපත් චරිතය කුලය ශෝභාමත් කරයි. මල් පිපීම වනාන්තරය ශෝභාමත් කරයි. ඇතුන් සිටීම සේනාව ශෝභාමත් කරයි.

259.

259.

Kokilānaṃsaddaṃrūpaṃ[Pg.92], nārīrūpaṃpatibbataṃ;

Vijjārūpaṃarūpānaṃ, khamārūpaṃtapassinaṃ.

කොවුලන්ගේ සුන්දරත්වය ඔවුන්ගේ hඬයි. ස්ත්‍රියකගේ සුන්දරත්වය ඇගේ පතිභක්තියයි. අවලස්සන අයගේ සුන්දරත්වය උගත්කමයි. තපස්වීන්ගේ සුන්දරත්වය ඉවසීමයි.

260.

260.

Kisāsobhātapassīca,Thūlāsobhācatuppadā;

Vijjāsobhāmanussāca,Itthīsobhācasāmikā.

කෘශ බව තපස්වියාගේ ශෝභාවයි. ස්ථූල බව සිව්පාවුන්ගේ ශෝභාවයි. උගත්කම මිනිසුන්ගේ ශෝභාවයි. ස්වාමියෙකු සිටීම ස්ත්‍රියගේ ශෝභාවයි.

261.

261.

Rattihīnonacandaro, ūmihīnonasāgaro;

Haṃsahīnonasaṃphullo, itthihīnonapuriso.

සඳ නොමැති රාත්‍රිය අසම්පූර්ණය, රළ නොමැති මහා සයුර අසම්පූර්ණය, හංසයන් නොමැති පියුම් විල අසම්පූර්ණය, ස්ත්‍රියක නොමැති පුරුෂයා ද අසම්පූර්ණය.

262.

262.

Vatthahīnaṃnalaṅkāraṃ[Pg.93], patihīnānanārikā;

Sippahīnonapuriso, dhenuhīnaṃnabhojanaṃ.

ඇඳුම් නොමැතිව සැරසිලි නොලැබේ, ස්වාමියා අහිමි ස්ත්‍රිය ශෝභාමත් නොවේ, ශිල්පයක් නොමැති පුරුෂයා බැබළෙන්නේ නැත, දෙනුන් නොමැතිව භෝජනය පරිපූර්ණ නොවේ.

263.

263.

Dīpakedīpakocando, nārikedīpakopati;

Tilokedīpakodhammo, suputtokuladīpako.

රාත්‍රියට පහන සඳය, ස්ත්‍රියට පහන ස්වාමියාය, තුන් ලොවටම පහන ධර්මයයි, යහපත් පුත්‍රයා කුලයට පහනකි.

264.

264.

Aputtakaṃgharaṃsuññaṃ, desaṃsuññaṃarājikaṃ;

Apaññassamukhaṃsuññaṃ, sabbasuññaṃdaliddakaṃ.

දරුවන් නැති නිවස හිස් ය. රජෙකු නැති දේශය හිස් ය. ප්‍රඥාව නැති තැනැත්තාගේ මුහුණ හිස් ය. දුප්පත් මිනිසාට මුළු ලෝකයම හිස් ය.

265.

265.

Sotaṃsutenevanakuṇḍalena[Pg.94],Dānenapāṇīnatukaṅkaṇena;

Ābhātikāyopurisuttamassa,Paropakārenanacandanena.

උතුම් මිනිසාගේ කන බැබළෙන්නේ ධර්ම ශ්‍රවණයෙන් මිස තෝඩු පැළඳීමෙන් නොවේ. අත බැබළෙන්නේ දන් දීමෙන් මිස වළලු පැළඳීමෙන් නොවේ. ශරීරය බැබළෙන්නේ පරෝපකාරයෙන් මිස සඳුන් ආලේප කිරීමෙන් නොවේ.

266.

266.

Dānaṃsīlaṃpariccāgaṃ[Pg.95], ajjavaṃmaddavaṃtapaṃ;

Akodhaṃavihiṃsañca, khantīcaavirodhanaṃ;

Dasetedhammerājāno, appamattenadhāreyyuṃ.

දානය, ශීලය, පරිත්‍යාගය, සෘජු බව, මෘදු බව, තපස (ඉන්ද්‍රිය දමනය), අක්‍රෝධය, අවිහිංසාව, ක්‍ෂාන්තිය (ඉවසීම) සහ අවිරෝධතාව යන මේ දස රාජ ධර්මයන් රජවරුන් විසින් නොප්‍රමාදව රැකිය යුතුය.

267.

267.

Dānaṃatthacariyāpiya, vācāattasamaṃpica;

Saṅgahācaturoime, munindenapakāsitā.

දානය, අර්ථචරියාව, ප්‍රිය වචනය සහ සමානාත්මතාව යන මේ සතර සංග්‍රහ වස්තූන් බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් දේශනා කරන ලදී.

268.

268.

Vanemigānalabhanti, matābhayāniddasukhaṃ;

Rājānopinalabhanti, uttarathāmabhītato;

Saṃsārabhayabhitena, naramantiyepaṇḍitā.

වනයේ වසන මෘගයෝ මරණ බිය නිසා සුව නින්දක් නොලබති. රජවරු ද තමන්ට වඩා බලවතුන්ගෙන් ඇති වන බිය නිසා සුවයක් නොලබති. සංසාර බියෙන් තැතිගත් පණ්ඩිතයෝ නිර්වාණ මාර්ගයෙහි ඇලී වෙසෙති.

269.

269.

Khamājāgariyuṭṭhānaṃ[Pg.96], saṃvibhāgodayikkhanā;

Nāyakassaguṇāete, icchitabbāhitatthino.

ඉවසීම, අවදිමත් බව, උත්සාහය, බෙදාහදා ගැනීම සහ කරුණාවන්ත බව යන මේවා යහපත කැමති නායකයෙකු සතු විය යුතු ගුණාංගයන් වේ.

270.

270.

Paribhūtomuduhoti, atitikkhañcaveravā;

Etañcaubhayaṃñatvā, anumajjhaṃsamācare.

අතිශයින්ම මෘදු වන තැනැත්තා හෙළා දැකීමට ලක් වේ. අතිශයින්ම දැඩි වන තැනැත්තා සතුරන් ඇති කර ගනී. මේ දෙකොණම තේරුම් ගෙන මධ්‍යස්ථ ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කළ යුතුය.

271.

271.

Nekantamudunāsakkā, ekantatikhiṇenavā;

Mahatteṭṭhapituattaṃ, tasmāubhayamācare.

කෙනෙකුට තනිකරම මෘදු බවින් හෝ තනිකරම දැඩි බවින් හෝ තමාගේ ශ්‍රේෂ්ඨත්වය රැකගත නොහැකිය. එබැවින් අවස්ථාවට අනුව ඒ දෙකම ක්‍රියාවට නැංවිය යුතුය.

272.

272.

Kassakovāṇijomacco[Pg.97], samaṇosutasīlavā;

Tesuvipulajātesu, raṭṭhaṃpivipulaṃsiyā.

ගොවියා ද, වෙළෙන්දා ද, ඇමතිවරයා ද, උගත් ශීලවන්ත මහණාණන් වහන්සේලා ද යන මොවුන් දියුණු වූ කල්හි, රට ද මහත් සේ දියුණු වන්නේය.

273.

273.

Tesudubbalajātesu, raṭṭhaṃpidubbalaṃsiyā;

Saraṭṭhaṃvipulaṃtasmā, dhāreyyaraṭṭhabhāravā.

ඔවුන් දුර්වල වූ කල්හි, රට ද දුර්වල වන්නේය. එබැවින් රාජ්‍යයේ බර දරන්නා තම රට දියුණු තත්ත්වයක පවත්වා ගත යුතුය.

274.

274.

Mahārukkhassaphalino, āmaṃchindatiyophalaṃ;

Rasañcassanajānāti, bījañcassavinassati.

ඵල දරන මහා වෘක්ෂයකින් අමු ගෙඩි නෙළා ගන්නා තැනැත්තා එහි නියම රසය නොදනී. එමෙන්ම එහි බීජය ද විනාශයට පත් වේ.

275.

275.

Mahārukkhūpamaṃraṭṭhaṃ, adhammenapasāsati;

Rasañcassanajānāti, raṭṭhañcāpivinassati.

මහා වෘක්ෂයක් බඳු වූ රට අධර්මයෙන් පාලනය කරන තැනැත්තා එහි සැබෑ ඵලය නොදනී. අවසානයේදී ඔහුගේ රට ද විනාශයට පත් වේ.

276.

276.

Mahārukkhassaphalino[Pg.98], pakkaṃchindatiyophalaṃ;

Rasañcassavijānāti, bījañcassananassati.

ඵල දරන මහා වෘක්ෂයකින් පැසුණු ගෙඩි නෙළා ගන්නා තැනැත්තා එහි රසය මැනවින් විඳියි. එහි බීජය ද විනාශ නොවේ.

277.

277.

Mahārukkhūpamaṃraṭṭhaṃ, dhammena yopasāsati;

Rasañcassavijānāti, raṭṭhañcāpinanassati.

මහා වෘක්ෂයක් බඳු වූ රට ධර්මානුකූලව පාලනය කරන තැනැත්තා එහි සැබෑ ඵලය භුක්ති විඳියි. ඔහුගේ රට ද විනාශ නොවේ.

278.

278.

Yocarājājanapadaṃ, adhammenapasāsati;

Sabbosadhīhisorājā, viruddhohotikhattiyo.

යම් රජෙකු තම ජනපදය අධර්මයෙන් පාලනය කරයි ද, එම ක්ෂත්‍රිය රජු සියලු ඖෂධ පැළෑටි සමඟ වෛර බැඳගත්තෙකු බවට පත් වේ.

279.

279.

Tathevanegamehiṃsaṃ[Pg.99], yeyuttākayavikkaye;

Ojādānabalikāre, sakosenavirujjhati.

එමෙන්ම, ක්‍රය වික්‍රයෙහි (ගනුදෙනු හා වෙළඳාමෙහි) යෙදුණු නියම්ගම්වැසියන්ට (වෙළඳුන්ට) හිංසා කිරීමෙන් හා බලහත්කාරයෙන් බදු සහ සාරය පැහැරගැනීමෙන්, රජු තමාගේම භාණ්ඩාගාරයට හානි කරගනියි (විරුද්ධ වෙයි).

280.

280.

Pahāravarakhettaññū, saṅgāmekatanissame;

Ussitehiṃsayaṃrājā, sabalenavirujjhati.

එමෙන්ම, යුද බිමෙහි දක්ෂ වූ ද, සංග්‍රාමයන්හි අත්දැකීම් ඇති ප්‍රහාරකයන්ට හිංසා කිරීමෙන් රජු තමාගේම සේනාව සමඟ ගැටෙයි (තමාගේම සේනාවට හානි කරගනියි).

281.

281.

Tathevaisayohiṃsaṃ, saṃyamebrahmacāriyo;

Adhammacārikhattiyo, sasaggenavirujjhati.

එමෙන්ම, සංයමයෙන් යුතුව බ්‍රහ්මචර්යාවෙහි යෙදෙන ඍෂිවරුන්ට හිංසා කරන්නා වූ අධර්මචාරී රජු, තමාගේම ස්වර්ගයට මඟ අසුරා ගනියි (ස්වර්ගය හා විරුද්ධ වෙයි).

282.

282.

Sayaṃkatānaparena[Pg.100], mahānajjojuvaṅkatā;

Issarenatathāraññā, saraṭṭheadhipaccattā.

මහා ගංගාවන් ඇදකුද වී ගලා යන්නේ තමන් විසින්ම මිස අන්‍යයන් විසින් නොවේ. එසේම රටෙහි අධිපති රජු විසින් (කරනු ලබන හොඳ හෝ නරක) තමා විසින්ම කරගන්නා ලද්දකි; එය අන් අයෙකු විසින් කරන ලද්දක් නොවේ.

283.

283.

Puttopāpaṃkatomātā,Sissopāpaṃkatogaru;

Nāgarehikatorājā,Rājāpāpaṃpurohito.

පුත්‍රයා පාපයක් කළ විට මව ද, ශිෂ්‍යයා පාපයක් කළ විට ගුරුවරයා ද, වැසියන් පාපයක් කළ විට රජු ද, රජු පාපයක් කළ විට පුරෝහිතයා ද (එහි වගකීම හෝ බලපෑම ලබති).

284.

284.

Puññāpuññaṃkarontesu, chabhāgoekadesakaṃ;

Rājālabhatisabbehi, tasmāpāpānivāraye;

Puññamevapavaḍḍhento, janakāyaṃpasāsaye.

ජනයා කරන පින් පව්වලින් හයෙන් කොටසක් රජුට හිමි වේ. එබැවින් රජු (වැසියන් ලවා) පව් කිරීම වැළැක්විය යුතුය. පින්ම වර්ධනය කරවමින් ජනතාව පාලනය කළ යුතුය.

285.

285.

Bālassajīvitaṃappaṃ[Pg.101], paṇḍitassabahutaraṃ;

Janakāyassarājāva, rājadhammovarājunaṃ.

අඥානයාගේ ජීවිතය ඉතා සුළුය, පණ්ඩිතයාගේ ජීවිතය ඉතා උතුම්ය. මුළු මහත් ජනකායට රජු යම් සේද, රජවරුන්ට රාජධර්මයද එසේමය.

286.

286.

Anāyakāvinassanti, nassantibahunāyakā;

Thināyakāvinassanti, nassantisusunāyakā.

නායකයෙකු නොමැති අය විනාශ වෙති, බොහෝ නායකයන් සිටින අයද විනාශ වෙති, ස්ත්‍රීන් නායකත්වය දරන අයද විනාශ වෙති, ළදරු නායකයන් සිටින අයද විනාශ වෙති.

287.

287.

Kacchapīnañcamacchīnaṃ, kukkuṭīnañcadhenunaṃ;

Puttaposoyathāhoti, tathāmaccesurājunaṃ.

කැස්බෑවුන්, මසුන්, කිකිළියන් සහ දෙනුන් තමන්ගේ පැටවුන් පෝෂණය කරන්නේ යම් සේද, රජවරුන් විසින් ඇමැතිවරුන් කෙරෙහි ද එලෙසම කටයුතු කළ යුතුය.

288.

288.

Nahirājakulaṃpatto[Pg.102], aññātolabhateyasaṃ;

Nāsūronātidummedho, napamattokudācanaṃ.

රාජ කුලයට පැමිණි කල්හි, ප්‍රසිද්ධ නැති අයෙකු හෝ බියගුල්ලෙකු හෝ ඉතා අඥාන වූවෙකු හෝ කිසි කලෙකත් ප්‍රමාද වූවෙකු හෝ කීර්තියක් නොලබන්නේමය.

289.

289.

Yadāsīlañcapaññañca[Pg.103], soceyyañcādhigacchati;

Athavisāsitotamhi, guyhañcassanarakkhati.

යම් කලෙක සීලය, ප්‍රඥාව හා පිරිසිදු බව ලබා ගන්නේද, එකල්හි රජු ඔහු කෙරෙහි විශ්වාසය තබයි; ඔහුද රජුගේ රහස් රකී.

290.

290.

Divāvāyadivārattiṃ, rājakiccesupaṇḍito;

Ajjhiṭṭhonavikappeyya, sarājavasatiṃvase.

දහවලෙහි හෝ රාත්‍රියෙහි හෝ රාජකාරිවල යෙදවූ කල්හි, පණ්ඩිතයා සැක නොසිතා ක්‍රියා කළ යුතුය; රාජ සේවයෙහි හැසිරෙන්නා මෙසේ විසිය යුතුය.

291.

291.

Naraññāsamakaṃvatthaṃ, namālaṃnavilepanaṃ;

Ākappaṃsarakuttiṃvā, naraññāsadisamācare.

රජුට සමාන ඇඳුම් පැළඳුම්, මල් හෝ සුවඳ විලවුන් නොපැලඳිය යුතුය. රජු හා සමාන ඉරියව් හෝ කටහඬ නොපෑ යුතුය.

292.

292.

Kiḷerājāamaccehi[Pg.104], bhariyāparivārito;

Nāmaccorājabhariyā, bhāvaṃkubbethapaṇḍito.

රජු තම බිරිඳ පිරිවරාගෙන ඇමැතිවරුන් සමඟ කෙළිසෙල්ලම් කරන කල්හි, නැණවත් ඇමැතියා රජුගේ බිරිඳ කෙරෙහි ඇලුම් නොකළ යුතුය.

293.

293.

Anuddhatoacapalo, nipakosaṃvutindriyo;

Manopaṇidhisampanno, sarājavasatiṃvase.

උඩඟු නොවූ, නොසන්සුන් නොවූ, ඥානවන්ත වූ, සංවර කරගත් ඉන්ද්‍රියයන් ඇති, යහපත් අධිෂ්ඨානයෙන් යුක්ත වූ තැනැත්තා රාජ සේවයෙහි විසිය යුතුය.

294.

294.

Nāssabhariyākiḷeyya, namanteyyarahogato;

Nāssakosedhanaṃgaṇhe, sarājavasatiṃvase.

රජුගේ බිරිඳ සමඟ කෙළiසෙල්ලම් නොකළ යුතුය, රහසින් මන්ත්‍රණය නොකළ යුතුය, රජුගේ භාණ්ඩාගාරයෙන් ධනය නොගත යුතුය; රාජ සේවයෙහි වසන්නා මෙසේ විසිය යුතුය.

295.

295.

Na [Pg.105] niddaṃbahuṃmaññeyya, namadāyasuraṃpive;

Nāsadāyemigehaññe, sarājavasatiṃvase.

අධික ලෙස නොනිදිය යුතුය, මත්පැන් නොබිය යුතුය, රජුගේ අභයභූමියෙහි මුවන් නොමැරිය යුතුය; රාජ සේවයෙහි වසන්නා මෙසේ විසිය යුතුය.

296.

296.

Nāssapiṭṭhaṃnapallaṅkaṃ, nakocchaṃnanāvaṃrathaṃ;

Sammatomhītiāruḷhe, sarājavasatiṃvase.

"මම රජුට ප්‍රියයෙක්මි" යි සිතා, රජුගේ ආසනය, යහන, පීඨය, නැව හෝ රථය මත නොනැගිය යුතුය; රාජ සේවයෙහි වසන්නා මෙසේ විසිය යුතුය.

297.

297.

Nātidūrebhajerañño, naccāsannevicakkhaṇo;

Samukhācassatiṭṭheyya, santasantosabhattuno.

නුවණැත්තා රජුට වඩාත් ඈතින් නොසිටිය යුතුය, වඩාත් ළඟින් ද නොසිටිය යුතුය; තම ස්වාමියා කෙරෙහි ගෞරවයෙන් යුතුව ඔහුගේ ඉදිරියෙහි සිටිය යුතුය.

298.

298.

Namerājāsakhāhoti [Pg.106]6, narājāhotimethuno;

Khippaṃkujjhantirājāno, sulenakkhivaghaṭṭitaṃ.

"රජු මගේ මිතුරෙක් නොවේ, රජු මගේ සමානයෙක් නොවේ" යැයි සිතිය යුතුය. උලකින් ඇනුණු ඇසක් මෙන් රජවරු වහා කිපෙති.

299.

299.

Napūjitomaññamāno, medhāvīpaṇḍitonaro;

Pharusaṃpatimanteyya, rājānaṃparisaṃgataṃ.

තමන් පිදුම් ලැබුවේ යැයි සිතා, ඥානවන්ත වූ පණ්ඩිත පුරුෂයා පිරිස මැදදී රජුට රළු බසින් පිළිතුරු නොදිය යුතුය.

300.

300.

Laddhadvārolabhedvāraṃ, nevarājūsuvīsaye;

Aggiṃvasaṃyatotiṭṭhe, sarājavasatiṃvase.

රජු හමුවීමට අවස්ථාව ලැබුණද, රජුන් ඉදිරියෙහි නොහික්මුණු ලෙස නොහැසිරිය යුතුය; ගින්නක් මෙන් ප්‍රවේශමෙන් පාලනය වෙමින් සිටිය යුතුය. රාජ සේවයෙහි වසන්නා මෙසේ විසිය යුතුය.

301.

301.

Puttaṃvābhātaraṃvāpi[Pg.107], sampaggaṇhātikhattiyo;

Gāmehinigamehivā, raṭṭhehijanapadehi;

Tuṇhibhūtovudikkheyya, nabhaṇechekapāpakaṃ.

රජු තම පුත්‍රයා හෝ සහෝදරයා හෝ ගම්, නියම්ගම්, රටවල් හෝ ජනපද දී වර්ධනය කරද්දී, නිශ්ශබ්දව බලා සිටිය යුතුය; එහිදී නරක කිසිවක් නොපැවසිය යුතුය.

302.

302.

Hatthāroheanikaṭṭhe, rathikepattikārake;

Tesaṃkammāvadhānena, rājāvaḍḍhetivettanaṃ;

Natesaṃantarāgacche, sarājavasatiṃvase.

ඇත්ගොව්වන්, ආරක්ෂකයන්, රථිකයන් සහ පාබල සේනාවන්ගේ වැඩ කටයුතු සලකා බලා රජු ඔවුන්ගේ වැටුප් වැඩි කරන කල්හි, ඔවුන් අතරට බාධා කිරීමට නොපැමිණිය යුතුය; රාජ සේවයෙහි වසන්නා මෙසේ විසිය යුතුය.

303.

303.

Cāpovūnūdarocassa[Pg.108], vaṃsovāpipakampayye;

Paṭilomaṃnavatteyya, sarājavasatiṃvase.

දුන්නක් මෙන් නම්‍යශීලී විය යුතුය, උණ බම්බුවක් මෙන් සැලෙන (යටහත්පහත්) විය යුතුය, කිසිවිටෙකත් රජුට විරුද්ධව ක්‍රියා නොකළ යුතුය; රාජ සේවයෙහි වසන්නා මෙසේ විසිය යුතුය.

304.

304.

Cāpovūnūdarocassa, macchovassaajivhako;

Abhāsaṃnipakosūro, sarājavasatiṃvase.

දුන්නක් මෙන් නැමුණු ද, මධ්‍යස්ථ ආහාර ගන්නා ද, දිවක් නැති මත්ස්‍යයෙකු මෙන් නිශ්ශබ්ද ද, කතා නොකරන්නා වූ ද, නැණවත් හා සූර වීර වූ ද තැනැත්තා රාජ සේවයෙහි විසිය යුතුය.

305.

305.

Nabāḷhaṃitthiṃgaccheyya, sampassaṃ tejasaṅkhayaṃ;

Kāsaṃsāsaṃthaddhābalaṃ, khīṇamedhonigacchati.

තේජස පිරිහෙන බව දැක දැක, අධික ලෙස ස්ත්‍රීන් කරා නොයා යුතුය; එසේ කරන්නා කැස්ස, ඇදුම, ශක්තිය පිරිහීම සහ දුබල බවට පත් වෙයි.

306.

306.

Nātivelaṃpabhāseyya[Pg.109], natuṇhisabbadāsiyā;

Avitiṇṇaṃmitaṃvācaṃ, patthakāleudīraye.

ඕනෑවට වඩා නොදෙඩිය යුතුය, එසේම සෑම කල්හිම නිශ්ශබ්දව ද නොසිටිය යුතුය; සුදුසු කාලයෙහි පමණ දැන, පැහැදිලි වචන කතා කළ යුතුය.

307.

307.

Akodhanoasaṅghaṭṭo,Saccosaṇhoapesuṇo;

Samphaṃgiraṃnabhāseyya,Sarājavasatiṃvase.

ක්‍රෝධ නොකරන, ගැටුම් ඇති නොකරන, සත්‍යගරුක, මෘදු වූ, කේලාම් නොකියන සහ හිස් වචන නොදොඩන තැනැත්තා රාජ සේවයෙහි විසිය යුතුය.

308.

308.

Mātāpitubharoassa[Pg.110], kulejeṭṭhāpacāyiko;

Hiriottappasampanno, sarājavasatiṃvase.

මව්පියන් පෝෂණය කරන්නා වූ, කුලයෙහි වැඩිහිටියන්ට ගරු කරන්නා වූ, හිරි-ඔතප් දෙකින් යුක්ත වූ තැනැත්තා රාජ සේවයෙහි විසිය යුතුය.

309.

309.

Vinitosippavādanto, yatattoniyatomudu;

Appamattosucidakkho, sarājavasatiṃvase.

මනාව හික්මුණු, ශිල්ප ශාස්ත්‍රයෙහි නිපුණ වූ, තැන්පත් වූ, මෘදු වූ, අප්‍රමාදී වූ, පිරිසිදු වූ හා දක්ෂ වූ තැනැත්තා රාජ සේවයෙහි විසිය යුතුය.

310.

310.

Nivātavuttivuḍḍhesu[Pg.111], sappatissosagāravo;

Sūratosukhasaṃvāso, sarājavasatiṃvase.

වැඩිහිටියන් කෙරෙහි යටහත් පහත් පැවැත්මක් ඇති, ගෞරව සම්ප්‍රයුක්ත වූ, ශීලාචාර වූ, පහසුවෙන් වාසය කළ හැකි තැනැත්තා රාජ සේවයෙහි විසිය යුතුය.

311.

311.

Ārakāparivajjeyya, saññituṃpahitaṃjanaṃ;

Bhattāramevudikkheyya, nacaaññassarājino.

සතුරු රජුන් විසින් රහසින් එවන ලද දූතයන්ගෙන් ඈත් වී සිටිය යුතුය; තමාගේම ස්වාමියා දෙසම බලා කටයුතු කළ යුතු අතර, අන්‍ය රජෙකු දෙස නොබැලිය යුතුය.

312.

312.

Samaṇebrahmaṇecāpi, sīlavantebahussute;

Sakkaccaṃpayirūpāse, annapānenatappayye;

Āsajjapañhepuccheyya, ākaṅkhaṃvuḍḍhimattano.

සිල්වත් වූ ද, බහුශ්‍රැත වූ ද ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන් ඇසුරු කළ යුතුය; ඔවුන්ට ආහාර පානයෙන් සංග්‍රහ කළ යුතුය. තමාගේ දියුණුව පතා ඔවුන් වෙත පැමිණ ප්‍රශ්න විමසිය යුතුය.

313.

313.

Dinnapubbaṃnahāpeyya[Pg.112], dānaṃsamaṇabrahmaṇe;

Nacakiñcinivāreyya, dānakālevaṇibbake.

ශ්‍රමණ බ්‍රාහ්මණයන්ට පෙර සිටම දෙන ලද දානයන් නොනැවැත්විය යුතුය; සිඟන්නන්ට දන් දෙන කල්හි කිසිවක් වළක්වන්නට උත්සාහ නොකළ යුතුය.

314.

314.

Paññāvāvuḍḍhisampanno, vidhānavidhikovido;

Kālaññūsamayaññūca, sarājavasatiṃvase.

ප්‍රඥාවන්ත වූ ද, දියුණුවෙන් යුක්ත වූ ද, කටයුතු සංවිධානයෙහි දක්ෂ වූ ද, සුදුසු කාලය හා අවස්ථාව හඳුනන්නා වූ ද තැනැත්තා රාජ සේවයෙහි විසිය යුතුය.

315.

315.

Uṭṭhātākammaceresu, appamattovicakkhaṇo;

Susaṃvihitakammanto, sarājavasatiṃvase.

කටයුතුවලදී උත්සාහවන්ත වූ ද, අප්‍රමාදී වූ ද, විමර්ශනශීලී වූ ද, මනාව සංවිධානය කරන ලද කාර්යයන් ඇති තැනැත්තා රාජ සේවයෙහි විසිය යුතුය.

316.

316.

Khalaṃsālaṃpasuṃkhettaṃ[Pg.113], gantācassaabhikkhaṇaṃ;

Mitaṃdhaññaṃnidhāpeyya, mitañcapācayeghare.

කමත, ගබඩාව, ගවයන් සහ කුඹුර නිතර නිතර ගොස් බැලිය යුතුය; ධාන්‍ය ප්‍රමාණවත්ව ගබඩා කළ යුතු අතර, නිවසෙහි ද ප්‍රමාණවත්ව පිසීමට සැලැස්විය යුතුය.

317.

317.

Puttaṃvābhātaraṃvāpi, sīlesuasamāhitaṃ;

Anaṅgavāhitebālā, yathāpetātathevate;

Coḷañcanesaṃpiṇḍañca, āsanañcapadāpare.

පුත්‍රයෙකු හෝ සහෝදරයෙකු වුවද, යම් හෙයකින් සිල්වත් නොවන්නේ නම්, ඔවුහු ක්‍රියාශීලී නොවන අඥානයෝය; ඔවුහු ප්‍රේතයන් වැනිය. ඔවුන්ට ඇඳුම් පැළඳුම් ද, ආහාර ද, වාඩිවීමට ආසනයක් ද පමණක් දිය යුතුය.

318.

318.

Dāsekammakarepose[Pg.114], sīlesususamāhite;

Dakkheuṭṭhānasampanne, adhipaccamhiṭhāpaye.

සීලයෙහි මනාව පිහිටි, දක්ෂ වූ, උත්සාහවන්ත වූ වැඩකරුවන් හා සේවකයන් වනාහි උසස් තනතුරු හෝ අධිපති තනතුරුවල පිහිටුවිය යුතුය.

319.

319.

Sīlavācaalobhoca, anuruttocarājino;

Āvīrahohitocassa, sarājavasatiṃvase.

සිල්වත් වූ ද, ලෝභ නැත්තා වූ ද, රජුට අනුකූල වූ ද, රජු හා විරුද්ධ නොවන්නා වූ ද තැනැත්තා රජු ඇසුරෙහි වාසය කරන්නේය.

320.

320.

Chandaññūrājinoassa, cittaṭṭhocassarājino;

Asaṅkusakavuttissa, sarājavasatiṃvase.

රජුගේ කැමැත්ත හඳුනන්නා වූ ද, රජුගේ සිත්හි රැඳුණා වූ ද, සැකකටයුතු හැසිරීම් නැත්තා වූ ද තැනැත්තා රජු ඇසුරෙහි වාසය කරන්නේය.

321.

321.

Ucchādanenhāpaneca[Pg.115], dhotepādeadosiraṃ;

Āhatopinakuppeyya, sarājavasatiṃvase.

රජුගේ ඇඟ පිරිමැදීම, නෑවීම, පාද සේදීම ආදියේ දී හිසෙහි වැදුණත් කෝප නොවන තැනැත්තා රජු ඇසුරෙහි වාසය කරන්නේය.

322.

322.

Kumbhiñhipañjaliṃkriyā, cātañcāpipadakkhiṇaṃ;

Kimevasabbakāmānaṃ, nadādaṃdhīramuttamaṃ.

පැන් කළයට ද දොහොත් මුදුන් දී වැඳිය යුතුය, දිය සැල ද පැදකුණු කළ යුතුය. එසේ නම් සියලු සම්පත් දෙන, උතුම් වූ ඥානවන්ත රජුට කෙසේ නම් ගරු නොකළ යුතු ද?

323.

323.

Yodetisayanaṃvatthaṃ, yānaṃāvasataṃgharaṃ;

Pajjunnorivabhūtānaṃ, bhogehiabhivassati.

යම් රජෙක් ඇඳ පුටු, වස්ත්‍ර, වාහන හා නිවාස සපයා දෙයි ද, හෙතෙම වැහි වලාකුළක් සතුන්ට වැසි වස්වන්නාක් මෙන් භෝගයන්ගෙන් සලකන්නේය.

324.

324.

Dvevimekaṇḍakātikkhā[Pg.116], sarīraparisositā;

Kāmetiniddhanoyoca, yocakuppatyanissaro.

ශරීරය වියළා දමන තියුණු කටු දෙකක් මෙහි වෙති. එනම්, සම්පත් නැතිව කාමයන් පතන්නා සහ බලයක් නැතිව ක්‍රෝධ කරන්නා ය.

325.

325.

Adhanassarasaṃkhādā, abalassahatāhatā;

Apaññassakathāvākyā, tividhaṃhīnalakkhaṇaṃ.

දිළින්දා රසවත් ආහාර සෙවීම, දුබලයා යුද වැදීමට කතා කිරීම සහ අඥානයාගේ වචන (පණ්ඩිත කතා) යන මේ තුන හීන ලක්ෂණ වේ.

326.

326.

Pathabyāmadhurātīṇi[Pg.117], ucchunārīsubhāsitaṃ;

Ucchunārīsutappanti, natappantisubhāsitaṃ.

පොළොවෙහි මිහිරි දේ තුනක් ඇත. එනම් උක් ගස ද, ස්ත්‍රිය ද, සුභාෂිතය (යහපත් වචනය) ද වේ. උක් සහ ස්ත්‍රිය මිනිසුන් තෘප්තිමත් කරයි, නමුත් සුභාෂිතය අසා කිසිවිටෙකත් තෘප්තියක් නොවෙයි.

327.

327.

Pathabyātīṇiratanāni, saṅgahānimahītale;

Sippaṃdhaññañcamittañca, bhavantiratanāime.

මේ මහ පොළොවෙහි රැස් කරගත යුතු වටිනා රත්න තුනක් ඇත. එනම් ශිල්පය ද, ධාන්‍ය ද, කල්‍යාණ මිත්‍රයා ද වේ.

328.

328.

Kalyāṇamittaṃkantāraṃ, yuddhaṃsabhāyabhāsituṃ;

Asatthāgantumicchanti, muḷhātecaturojanā.

කල්‍යාණ මිත්‍රයෙකු හමුවීමට, මහා වනාන්තරයකට, යුද්ධයකට සහ සභාවක කථා කිරීමට කිසිදු සූදානමකින් තොරව යාමට කැමති වන සතර දෙනා මුළා වූවෝ වෙති.

329.

329.

Jīvantopimatāpañca[Pg.118], byāsenaparikittitā;

Dukkhitobyādhitopakkho, iṇavānityasevako.

ජීවත් වුවද මළවුන් හා සමාන පස් දෙනෙකු ගැන විස්තර කර ඇත. එනම්, දුක් විඳින්නා, නිතර රෝගී වන්නා, අංශභාග රෝගියා, ණයගැතියා සහ නිතිපතා සේවය කරන්නා ය.

330.

330.

Cakkhudvārādikaṃchakkaṃ, saṃvutosapaññonaro;

Chabbidhohotisīlena, asīlenāpichabbidho.

ඇස ආදී ද්වාර හය සංවර කරගත් ප්‍රඥාවන්ත මනුෂ්‍යයා සීලයෙන් සවැදෑරුම් වෙයි. සිල් රහිත බවින් ද සවැදෑරුම් වෙයි.

331.

331.

Niddālukopamādoca, sukhitorogavālaso;

Nicchandocakammārāmo, sattetesatthavajjitā.

නිදිබර තැනැත්තා, ප්‍රමාද වන්නා, සැප සොයන්නා, නිතර ලෙඩ වන්නා, අලසයා, උනන්දුවක් නැති තැනැත්තා සහ කර්මාන්තයන්හි ඇලී සිටින්නා යන මේ සත් දෙනා ශාස්ත්‍රයෙන් තොර වූවෝ වෙති.

332.

332.

Kulajopaññavāchando[Pg.119], hirottapposutaddharo;

Atthakāmosurakkhoca, aṭṭhetesatthayujjitā.

කුලවත් වූ ද, ප්‍රඥාවන්ත වූ ද, උනන්දුව ඇති, හිරි-ඔතප් ඇති, උගත්, යහපත කැමති වන සහ තමන් මනාව ආරක්ෂා කරගන්නා වූ ද යන මේ අට දෙනා ශාස්ත්‍රයෙහි යෙදීමට සුදුස්සෝ වෙති.

333.

333.

Kulaseṭṭhosapaññoca, vuḍḍhisūrocasīlavā;

Bahussutovuṭṭhānoca, mīrosugatigāmiko;

Navetesujanāseṭṭhā, pāpāttānaṃnivāraye.

කුලයෙන් ශ්‍රේෂ්ඨ වූ, ප්‍රඥාවන්ත වූ, ගුණවෘද්ධ වූ, සූර වූ, සිල්වත් වූ, බහුශ්‍රුත වූ, උත්සාහවන්ත වූ, ප්‍රියශීලී වූ සහ සුගතිගාමී වූ යන මේ උතුම් යහපත් පුද්ගලයන් නව දෙනා තමන් පවෙන් වළක්වා ගනිති.

334.

334.

Buddhopaccekabuddhoca, arahāaggasāvako;

Mātāpitāgarusatthā, dāyakodhammadesako;

Paṇḍitehiimedasa, na dubbhantītijāniyā.

බුදුරජාණන් වහන්සේ, පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ, රහතන් වහන්සේ, අග්‍රශ්‍රාවකයන් වහන්සේ, මව, පියා, ගුරුවරයා, උපදෙස් දෙන ශාස්තෘවරයා, දායකයා සහ ධර්ම දේශකයා යන මේ දස දෙනාට පණ්ඩිතයන් විසින් කිසිවිටෙකත් ද්‍රෝහි නොවිය යුතු බව දත යුතුය.

335.

335.

Dhammatthakāmamokkhānaṃ[Pg.120], pāṇosaṃsiddhikāraṇaṃ;

Taṃnighātokiṃnihato, rakkhitokiṃnarakkhati.

ධර්මය, අර්ථය, කාමය සහ මෝක්ෂය යන සතර සාක්ෂාත් කර ගැනීමට හේතුව ප්‍රාණය (ජීවිතය) යි. එම ප්‍රාණය නැති වූ විට නැති නොවන්නේ කුමක් ද? එය රැකගත් විට නොරැකෙන්නේ කුමක් ද?

336.

336.

Sathaṃdīghāyukosabba[Pg.121], sattānaṃsukhakāraṇaṃ;

Asathaṃpanasabbesaṃ, dukkhahetunasaṃsayo.

සත්‍යවාදී බව සියලු සත්ත්වයන්ගේ දීර්ඝායුෂයට හා සැපයට හේතු වේ. අසත්‍යය සියලු දෙනාගේම දුකට හේතු වන බව නොඅනුමානය.

337.

337.

Yantagatoucchurasaṃ, najahātigajotathā;

Saṅgāmesugatoliḷaṃ, sussutenāpicandanaṃ.

යන්ත්‍රයකට හසු වුවද උක් ගස තම පැණි රසය අත් නොහරින්නා සේ ද, යුධ බිමට පත් ඇතා තමාගේ ලීලාව අත් නොහරින්නා සේ ද, වියළී ගියත් සඳුන් ලීයෙන් සුවඳ පහව නොයන්නා සේ ද, සත්පුරුෂයෝ තම යහපත් ගුණය අත් නොහරිති.

338.

338.

Sāragandhaṃnajahāti, dukkhapattopipaṇḍito;

Najahātisataṃdhammaṃ, sukhakālekathāvakā.

සඳුන් ලීය තම හරයෙහි සුවඳ අත් නොහරින්නා සේ, පණ්ඩිතයා ද දුකට පත් වුවත් සත්පුරුෂ ධර්මය අත් නොහරියි. එසේ නම් සැප ඇති කාලයෙහි ධර්මය අත් නොහැරීම ගැන කවර කතා ද?

339.

339.

Attābandhumanussānaṃ, ripuattāvajantunaṃ;

Attāvaniyatoñāti, attāvaniyatoripu.

මිනිසුන්ට තමාම නෑයෙක් වෙයි, තමාම සතුරෙක් ද වෙයි. තමාම නියත නෑයා වන අතර තමාම නියත සතුරා ද වෙයි.

340.

340.

Attānaṃpariccāgena[Pg.122], yaṃnissitānurakkhanaṃ;

Karontisajjanāyeva, nataṃnitimātāmataṃ.

තමා කැප කරමින් තමා ඇසුරු කරන්නන් ආරක්ෂා කිරීම කරන්නේ සත්පුරුෂයන්මය. එය හුදෙක් ලෞකික නීතිශාස්ත්‍රඥයන්ගේ මතය නොවේ.

341.

341.

Satthakabbavicārena, kālogacchatidhīmataṃ;

Byasanenaasādhūnaṃ, niddāyakalahenavā.

ප්‍රඥාවන්තයන්ගේ කාලය ගෙවී යන්නේ ශාස්ත්‍රීය හා කාව්‍යමය සාකච්ඡාවන්ගෙනි. අසත්පුරුෂයන්ගේ කාලය ගෙවී යන්නේ විපත්තිදායක ක්‍රියා, නිදාගැනීම හෝ රණ්ඩු සරුවල් කිරීමෙනි.

342.

342.

Bhamarāpupphamicchanti, putimicchantimakkhikā;

Sujānāguṇamicchanti, dosamicchantidujjanā.

බඹරුන් මල් කැමති වන්නා සේ ද, මැස්සන් කුණු වූ දෑ කැමති වන්නා සේ ද, සත්පුරුෂයෝ ගුණ ධර්මයන් කැමති වෙති; දුර්ජනයෝ වැරදි සහ දෝෂයන්ම සොයති.

343.

343.

Namantiphalinorukkhā[Pg.123], namatevabudhājanā;

Sukkhakaṭṭhañcamuḷhoca, nevanamantibhijjate.

ගෙඩි බර වූ ගස් නැමෙන්නා සේම, බුද්ධිමත් ජනයා ද නිහතමානීව නැමෙති. වියළි ලීය සහ මෝඩයා කිසිවිටෙකත් නොනැමෙන අතර බිඳී යන්නේය.

344.

344.

Sacesantovivādati, khippasandhiyarepuna;

Bālopattāvabhijjanti, natesamatamāgamuṃ.

සත්පුරුෂයන් අතර විවාදයක් ඇති වුවහොත් ඔවුහු වහාම නැවත සමගි වෙති. නමුත් අඥානයෝ මැටි වළඳක් මෙන් බිඳී යති, කිසි දිනෙක එකඟතාවයකට නොපැමිණෙති.

345.

345.

Appampisādhūnaṃdhanaṃ, kūpāvārivanissayo;

Bahukaṃpiasādhūnaṃ, nacavārivaaṇṇave.

සත්පුරුෂයන් සතු ස්වල්ප වූ ද ධනය ළිඳක ජලය මෙන් බොහෝ දෙනාට උපකාරී වේ. අසත්පුරුෂයන් සතු බොහෝ වූ ද ධනය සාගරයේ ජලය මෙන් ප්‍රයෝජනයක් නොමැති වේ.

346.

346.

Sokaṭhānasahassāni[Pg.124], bhayaṭhānasatānica;

Divasedivasemuḷhaṃ, āvīsantinapaṇḍitaṃ.

දිනපතා දහස් ගණන් ශෝකයට කරුණු ද, සිය ගණන් බියට කරුණු ද මෝඩයා වෙත පැමිණෙයි, නමුත් පණ්ඩිතයා වෙත එසේ නොපැමිණෙයි.

347.

347.

Duṭṭhacittopanāhissa, kodhopāsāṇalekhito;

Kucchitabbosujanassa, jalelekhāciraṭṭhitā.

ද්වේෂ සහගත සිතැත්තාගේ කෝපය ගලක කෙටූ අකුරක් මෙනි. සත්පුරුෂයාගේ කෝපය දියෙහි ඇඳි ඉරක් මෙන් වහා මැකී යන්නකි.

348.

348.

Nidulukoasantuṭṭho, akataññūcabhiruko;

Sakkontinasamācāraṃ, sikkhituṃtekadācipi.

නිදිබර තැනැත්තා, අසතුටින් සිටින්නා, කෙළෙහිගුණ නොදන්නා සහ බියගුල්ලා යන මොවුහු කිසි කලෙකත් යහපත් පැවැත්ම ඉගෙනීමට සමත් නොවෙති.

349.

349.

Sādhuttaṃsujanasamāgamākhalānaṃ[Pg.125],Sādhūnaṃnakhalasamāgamākhalattaṃ;

Āmodaṃkusumabhavaṃdadhātibhūmi,Bhūgandhaṃnacakusumānidhārayanti.

සත්පුරුෂයන් ඇසුරු කිරීමෙන් අසත්පුරුෂයන්ට යහපත් බව ලැබෙයි; නමුත් අසත්පුරුෂයන් ඇසුරු කිරීමෙන් සත්පුරුෂයන්ට අයහපත් බවක් නොලැබෙයි. මල් නිසා පොළොව සුවඳවත් වේ, නමුත් මල් පොළොවේ ගඳ නොගනියි.

350.

350.

Guṇamaddhisamaṃmakkhe, parenakalahesati;

Addhisamaṃpakāsentaṃ, anumattaṃpidosakaṃ.

අන්‍යයන් සමඟ රණ්ඩු සරුවල් වන විට, පුද්ගලයෝ පර්වතයක් බඳු වූ විශාල ගුණධර්මයන් වසා දමති; අබ ඇටයක් බඳු වූ අල්ප වූ ද වරද පර්වතයක් සේ පෙන්වති.

351.

351.

Dosaṃparassapassanti, attadosaṃnapassati;

Tilamattaṃparadosaṃ, nāḷikeraṃnapassati.

අන්‍යයන්ගේ වැරදි දකිති, නමුත් තමාගේ වැරදි නොදකිති. අනුන්ගේ තල ඇටයක් බඳු කුඩා වැරදි දකින නමුත් තමාගේ පොල් ගෙඩියක් බඳු විශාල වැරදි නොදකිති.

352.

352.

Kodhoatthaṃnajānāti[Pg.126], kodhodhammaṃnapassati;

Andhatamaṃtadāhoti, yaṃkodhosahatenaraṃ.

ක්‍රෝධය යහපත නොදනියි, ක්‍රෝධය ධර්මය නොදකියි. ක්‍රෝධය විසින් යම් මිනිසෙකු යටපත් කරගනු ලැබූ විට, එකල්හි ඔහුට ඝනාන්ධකාරයක් වන්නේය.

353.

353.

Kodhoabbhantarejāto, dhuvaṃnāsetikodhanaṃ;

Vatthālaṅkārapuṇṇāyaṃ, mañjusāyaṃsikhīyathā.

ඇඳුම් පැළඳුම්වලින් පිරුණු පෙට්ටියක හටගත් ගින්නක් එම පෙට්ටියම විනාශ කරන්නාක් මෙන්, සිත තුළ උපදින කෝපය ඒ කෝපවන්ත පුද්ගලයාම ඒකාන්තයෙන් විනාශ කරයි.

354.

354.

Rāgonāmamanosallaṃ, guṇavarattacorako;

Rāhuvijjāsasaṅkissa, tapodhanahutāsano.

රාගය යනු සිතෙහි ඇනුණු හී සැරයකි; උතුම් ගුණධර්ම නමැති සොරා ය; ප්‍රඥාව නමැති චන්ද්‍රයා ගිල ගන්නා රාහු මෙනි; තපස් නමැති ධනය විනාශ කරන ගින්නකි.

355.

355.

Natittirājādhanena[Pg.127], paṇḍitopisubhāsite;

Cakkhūpipiyadassane, sāgaropimahājale.

රජු ධනයෙන් ද, පණ්ඩිතයා සුභාෂිතයෙන් ද, ඇස ප්‍රියජනක දසුන් දැකීමෙන් ද, මහා සාගරය ජලයෙන් ද කිසි කලෙකත් තෘප්තිමත් නොවේ.

356.

356.

Asantuṭṭhoyatinaṭṭho, santuṭṭhopimahīpati;

Sasajjāgaṇikānaṭṭhā, nilajjāsukulagatā.

අසතුටින් වෙසෙන තපස්වියා ද, සතුටින් සිටින රජු ද, ලැජ්ජාශීලී වෙසඟන ද, නිර්ලජ්ජිත වූ කුල කාන්තාව ද විනාශයට පත් වෙති.

357.

357.

Bhūpāṇṇavaggithīsippī, abhijjhālucapuggalo;

Etesaṃmahicchantānaṃ, mahicchatāanicchitā.

රජු ද, සාගරය ද, ගින්න ද, ස්ත්‍රිය ද, ශිල්පියා ද, දැඩි ලෝභී පුද්ගලයා ද යන මොවුහු මහා ආශාවන් ඇත්තෝ වෙති. ඔවුන්ගේ ආශාවේ කෙළවරක් දැකිය නොහැක.

358.

358.

Ārogyaṃparamaṃlābhaṃ[Pg.128], santuṭṭhīparamaṃdhanaṃ;

Visāsoparamaṃñāti, nibbānaṃparamaṃsukhaṃ.

නිරෝගීභාවය පරම ලාභය වේ, සතුට පරම ධනය වේ, විශ්වාසය උතුම්ම නෑයා වේ, නිවන් අවබෝධ කර ගැනීම උතුම්ම සැපය වේ.

359.

359.

Duggataṃgacchabholābha, lābholābhenapūrati;

Thalepavuṭṭhapajjunna, āpoāpenapūrati.

එම්බා ලාභය, දුප්පතා කරා යන්න. (නමුත්) ලාභය සැමවිටම ලාභයෙන්ම පිරෙයි. වියළි ගොඩබිමට වසින වැහිවලාකුළ මෙන්, ජලය ජලයෙන්ම පිරෙයි.

360.

360.

Bodhayantinayācanti, dehītipacchimājanā;

Passavatthuṃadānassa, mābhavatūtiīdiso.

පශ්චිම ජනයා (පහත් අය) 'දෙන්න' යැයි ඉල්ලති. දන් නොදීමේ විපාකය දැක 'මම මෙවැන්නෙක් නොවෙම්වා' යි (පණ්ඩිතයෝ) අවබෝධ කරති.

361.

361.

Seleselenamāṇikaṃ[Pg.129], gajegajenamuttikaṃ;

Vanevanenacandanaṃ, ṭhāneṭhānenapaṇḍitaṃ.

සෑම පර්වතයකම මැණික් නැත. සෑම ඇතෙකු තුළම මුතු (ගජමුතු) නැත. සෑම වනයකම සඳුන් ගස් නැත. සෑම තැනකම පණ්ඩිතයෝ නොවෙති.

362.

362.

Satesujāyatesūro, sahassesucapaṇḍito;

Vākyaṃsatasahassesu, cāgobhavativānavā.

සියයක් දෙනා අතරින් එක් වීරයෙක් උපදී. දහසක් දෙනා අතරින් එක් පණ්ඩිතයෙක් උපදී. ලක්ෂයක් දෙනා අතරින් එක් වාග්පටු අයෙක් උපදී. නමුත් පරිත්‍යාගශීලියෙකු උපදින්නේ කලාතුරකිනි.

363.

363.

Jinenaāgataṃsūraṃ, dhanañcagehamāgataṃ;

Jiṇṇaannaṃpasaṃseyya, dārañcagatayobbanaṃ.

ජය ලබා පැමිණි වීරයා ද, නිවසට රැගෙන ආ ධනය ද, ජීරණය වූ ආහාරය ද, යොවුන් විය ඉක්මගිය (පතිව්‍රතාව රැකි) බිරිඳ ද ප්‍රශංසා කටයුතුය.

364.

364.

Potthakesucayaṃsippaṃ[Pg.130], parahatthesuyaṃdhanaṃ;

Yadāicchesamuppanne, nataṃsippaṃnataṃdhanaṃ.

පොත්පත්වල පමණක් ඇති ශිල්පය ද, අනුන් අත ඇති ධනය ද, අවශ්‍යතාවක් පැමිණි කල්හි ප්‍රයෝජනයක් නොවන බැවින් එය ශිල්පයක් ද නොවේ, ධනයක් ද නොවේ.

365.

365.

Vācāvudhācarājāno, saccāvudhācasamaṇā;

Dhanāvudhāseṭṭhinoca, goṇāvudhādaliddakā.

රජවරුන්ට වචනය ආයුධයකි. ශ්‍රමණයන්ට සත්‍යය ආයුධයකි. සිටුවරුන්ට ධනය ආයුධයකි. දිළිඳුන්ට ගවයෝ ආයුධයකි.

366.

366.

Ukkaṭṭhesūramicchanti, kolāhalesubhāsitaṃ;

Piyaṃannañcapānañca, atthakiccesupaṇḍitaṃ.

යුද්ධයකදී වීරයෙකු ද, කෝලාහලයකදී (පිරිසක් මැද) යහපත් වචන කතා කරන්නෙකු ද, සාගින්නකදී ප්‍රියමනාප ආහාර පාන ද, යම් කාර්යයකදී ප්‍රඥාවන්තයෙකු ද මිනිස්සු අපේක්ෂා කරති.

367.

367.

Kapaṇetārayemittaṃ[Pg.131], dubbhikkhedhaññaṃdhāraye;

Sabhāyaṃdhārayesippaṃ, saṅgahānimahītale.

දුකට පත් මිතුරා බේරාගත යුතුය. සාගත කාලයකදී ධාන්‍ය රැස්කර තබාගත යුතුය. සභාවේදී තමාගේ ශිල්පය පෙන්විය යුතුය. මේවා මෙලොව සංග්‍රහයන් වේ.

368.

368.

Dubbhikkheannadānañca, subhikkhecahiraññadaṃ;

Bhayecabhayadhātāraṃ, sabbesaṃvaramaṃvaraṃ.

සාගතයකදී ආහාර දීම ද, සුභික්ෂ කාලයකදී රන් දීම ද, බිය පත් වූ විට අභය දීම ද යන මේ සියල්ල අතුරෙන් උතුම්ම උපකාරය වේ.

369.

369.

Haṃsomajjhenakākānaṃ, sīhogunnaṃnasobhate;

Gadrabhānaṃnaturaṅgo, bālānañcanapaṇḍito.

කපුටන් මැද හංසයා ද, ගවයන් මැද සිංහයා ද, බූරුවන් මැද අශ්වයා ද, අඥානයන් මැද පණ්ඩිතයා ද නොබබළති.

370.

370.

Nasorājāyoajeyyaṃ[Pg.132], jinātinasosakhāraṃ;

Yoayuttenajināti, nasābhariyāpatino;

Virodhatinateputtā, yenabharanti jiṇṇa.

අයුක්තියෙන් ජය ගන්නා තැනැත්තා රජෙක් නොවේ. මිත්‍රත්වයට ද්‍රෝහි වන්නා යහළුවෙක් නොවේ. සැමියා සමඟ විරුද්ධ වන තැනැත්තිය බිරිඳක් නොවේ. මහලු වූ දෙමාපියන් පෝෂණය නොකරන දරුවෝ පුත්තු නොවෙති.

371.

371.

Natthivijjāsamaṃmittaṃ, natthibyādhisamoripu;

Natthiattasamaṃpemaṃ, natthikammaparaṃbalaṃ.

විද්‍යාව (ශිල්පය) වැනි මිතුරෙක් නැත. රෝගය වැනි සතුරෙක් නැත. තමාට වඩා ආදරය කටයුතු අනෙකෙක් නැත. කර්මයට වඩා බලවත් බලයක් නැත.

372.

372.

Itthimissokutosīlaṃ,Maṃsabhakkhokutodayaṃ;

Surāpānokutosaccaṃ,Mahākodhokutotapaṃ.

ස්ත්‍රීන් කෙරෙහි ලොල් වූවෙකුට සීලයක් කොයින්ද? මස් අනුභව කරන්නෙකුට දයාවක් කොයින්ද? මත්පැන් බොන්නෙකුට සත්‍යයක් කොයින්ද? අධික ක්‍රෝධය ඇත්තෙකුට තපසක් කොයින්ද?

373.

373.

Kvātibhārosamatthānaṃ[Pg.133], kiṃdūrobyavahārinaṃ;

Kovidesosavijjānaṃ, koparopiyavādinaṃ.

දක්ෂයන්ට බරක් වන දෙයක් කොයින්ද? වෙළඳුන්ට දුරක් වන තැනක් කොයින්ද? උගතුන්ට පරදේශයක් කොයින්ද? ප්‍රියශීලීව කතා කරන්නන්ට අන්‍යයෙක් කොයින්ද?

374.

374.

Dubbhikkhokasinonatthi, santānaṃnatthipāpako;

Mugassakalahonatthi, natthijāgaratobhayaṃ.

ගොවිතැන් කරන්නාට සාගතයක් නැත. ශාන්ත වූවන්ට පවක් නැත. ගොළු අයට කලහයක් නැත. අවදිව සිටින්නාට බියක් නැත.

375.

375.

Bālitthīmakkhikātuṇḍi, isīnañcakamaṇḍalu;

Setambuphalaṃtambulaṃ, nojjhiṭṭhamupajāyato.

ළදරු ස්ත්‍රිය ද, මැස්සාගේ කට ද, ඍෂිවරුන්ගේ පැන් කෙණ්ඩිය ද, සුදු දිය ද, ගෙඩි වර්ග ද, බුලත් ද යන මොහු එඳු (කිලිටි) බවට පත් නොවෙති.

376.

376.

Pañcaratyāsugandhabbā[Pg.134], sattaratyādhanuggahā;

Ekamāsāsubhariyā, aḍḍhamāsāsissāmalā.

පස් දිනක් පුහුණු නොවීමෙන් සංගීතඥයෝ ද, සත් දිනකින් දුනුවායෝ ද, මසකින් යහපත් බිරිඳ ද, අඩ මසකින් සිසුන් ද තම දක්ෂතා පිරිහෙති.

377.

377.

Malitthiyāduccaritaṃ, maccheraṃdadatomalaṃ;

Malāvelāmakādhammā, asmiṃlokeparamhica;

Malaṃmalataraṃtato, avijjāparamaṃmalaṃ.

දුශ්චරිතය ස්ත්‍රියකගේ කිලිටි වේ. මසුරුකම දන් දෙන්නාගේ කිලිටි වේ. ලාමක ධර්මයෝ මෙලොවත් පරලොවත් කිලිටි වෙති. එහෙත් ඒ හැමටම වඩා උතුම්ම කිලිටි නම් අවිද්‍යාවයි.

378.

378.

Sutassarakkhāsabbadābhiyogo,Kulassavatthaṃpurisassavijjā;

Raññopamādopasamodhanassa,Itthīnantunatthevajāturakkhā.

නිරන්තර උත්සාහය උගත්කම රකී. යහපත් චරිතය කුලය රකී. විද්‍යාව පුරුෂයා රකී. අප්‍රමාදය රජුගේ ධනය රකී. නමුත් ස්ත්‍රීන් රැකීම කිසි කලෙකත් පහසු නොවේ.

379.

379.

Sattānaṃjaratāhanti[Pg.135], taṇhāhantisabbasukhaṃ;

Sabbabalaṃcintāhanti, dayāhantisakaṃdhanaṃ.

ජරාව සත්වයන් නසයි. තෘෂ්ණාව සියලු සතුට නසයි. අධික කනස්සල්ල සියලු ශක්තිය නසයි. දයාව තමාගේ ධනය නසයි.

380.

380.

Nīcevāsosiriṃhanti, hantigaruṃcayācako;

Pasaṃsāsuguṇaṃhanti, hanticittaṃasaññatā.

පහත් අය ඇසුරු කිරීම සිරියාව නසයි. යැදීම ගෞරවය නසයි. ප්‍රශංසාව යහපත් ගුණය නසයි. අසංවරකම සිත නසයි.

381.

381.

Asanaṃbhayamantānaṃ[Pg.136], maccānaṃmaraṇaṃbhayaṃ;

Uttamānantusabbesaṃ, avamānaṃparaṃbhayaṃ.

අකුණු සැර ඇමතිවරුන්ට බියකි, මනුෂ්‍යයන්ට මරණය බියකි. එහෙත් සියලු උත්තමයන්ට ඇති ලොකුම බිය අවමානයයි.

382.

382.

Sūriyotapanaṃtapo, nasantiparivāritā;

Candaraṃsītalaṃjātaṃ, tārakāparivāritā;

Upamāetthañātabbā, sūriyacandarājunaṃ.

සූර්යයා තද රශ්මියෙන් තැපෙයි, එහෙත් ඔහු පිරිවාරාගත් තරු නැත. චන්ද්‍රයා සිසිල් රශ්මියෙන් යුක්තය, තාරකාවන්ගෙන් පිරිවරන ලද්දේය. සූර්යයා සහ චන්ද්‍රයා පිළිබඳව වූ මෙම උපමාව මෙහිලා වටහා ගත යුතුය.

383.

383.

Alasomandabuddhica, sukhitorogapīḷito;

Niddāromaṃsavaḍḍhano, subhakkhocaviluddhako.

අලසයා ද, මන්දබුද්ධිකයා ද, සැප සොයන්නා ද, රෝග පීඩාවෙන් පෙළෙන්නා ද, නිදිලොල් වූවා ද, ස්ථූල ශරීරයක් ඇත්තා ද, දඩයක්කරුවා ද (යන මොවුන්ට ශිල්පය හෝ ධනය නොලැබේ).

384.

384.

Pamādojāyatemadā, pamādājāyatekhayo;

Khayādosāpavaḍḍhanti, madaṃkiṃnajahebudho.

මත් වීමෙන් ප්‍රමාදය උපදී. ප්‍රමාදයෙන් විනාශය සිදුවේ. විනාශයෙන් දෝෂ වර්ධනය වේ. එසේ නම් ප්‍රඥාවන්තයා එම මත් බව අත්නොහරින්නේ මන්ද?

385.

385.

Yādisaṃvappatebījaṃ[Pg.137], tādisaṃphalaṃsampatto;

Kalyāṇakārikalyāṇaṃ, pāpakārīcapāpakaṃ.

යමෙක් වපුරන බීජය යම් බඳු ද, ලබන ඵලය ද එබඳුම වේ. යහපත් දේ කරන්නා යහපත් ඵල ද, අයහපත් දේ කරන්නා අයහපත් ඵල ද ලබයි.

386.

386.

Puññāpāpaphalaṃyoce, nasaddahatisaccato;

Sovesakānanaṃkhippaṃ, ādāsatalamānaye.

යමෙක් පින් පව්වල විපාක සැබෑ ලෙසම විශ්වාස නොකරයි නම්, ඔහු වහාම කැඩපතක් ගෙන තමා දෙස බැලිය යුතුය.

387.

387.

Samparāyikattheyo[Pg.138], nasaddahaticepiso;

Āvāsesappagāmīnaṃ, mokkhabhekiṃnapassati.

පරලොව යහපතක් ඇතැයි යමෙක් විශ්වාස නොකරන්නේ නම්, සංඝාවාසවල වෙසෙන උතුමන්ගේ විමුක්තිය ඔහු නොදකින්නේ මන්ද?

388.

388.

Saddhāhiricaottappaṃ, bāhusaccaṃviraṃsati;

Paññācasattadhammehi, sampannopaṇḍitomato.

ශ්‍රද්ධාව, හිරි, ඔත්තප්ප, බහුශ්‍රැතභාවය, වීර්යය, සතිය සහ ප්‍රඥාව යන සප්ත ධර්මයන්ගෙන් යුක්ත වූ තැනැත්තා පණ්ඩිතයෙකු ලෙස සැලකේ.

389.

389.

Ravimūlaṃsasīkhandhaṃ, soriaṅgācapattikaṃ;

Buddhaṃpupphaṃgarubījaṃ, bharaguphalamevaca.

සූර්යයා මුල ද, චන්ද්‍රයා කඳ ද, සෙනසුරු අතු ද, බුධ කොළ ද, සිකුරු මල ද, බ්‍රහස්පති බීජය ද, අඟහරු ඵලය ද වේ.

390.

390.

Potthakādīnikhettaṃva[Pg.139], lekhāniyuganaṅgalaṃ;

Akkharānibījaṃkatvā, carantopaṇḍitobhave.

පොත්පත් කුඹුරක් මෙන් ද, ලිවීම වියගහ සහ නගුල මෙන් ද, අකුරු බීජ මෙන් ද සලකා කටයුතු කරන තැනැත්තා පණ්ඩිතයෙක් වෙයි.

391.

391.

Akkharaṃekamekañca, buddharūpaṃsamaṃsiyā;

Tasmāhipaṇḍitoposo, likheyyapiṭakattayaṃ.

ත්‍රිපිටකයේ එක එක අකුරක් පාසා බුදුරුවකට සමාන වන්නේය. එබැවින් ප්‍රඥාවන්ත මනුෂ්‍යයා ත්‍රිපිටකය ලිවිය යුතුය.

392.

392.

Duggatiṃnābhijāyeyya, piṭakattayakārako;

Bahukkhattuṃcakkavatti, rājācatudīpādhipo.

ත්‍රිපිටකය ලියන තැනැත්තා කිසිදා අපායගාමී නොවේ. හෙතෙම සතර මහා දීපයටම අධිපති වූ සක්විති රජෙකු ලෙස බොහෝ වාරයක් උපදී.

393.

393.

Padesarajjaṃvipulaṃ, gaṇanātoasaṅkhyeyo;

Chakāmāvacarodeva, rājāhotibahukkhattuṃ.

ගණන් කළ නොහැකි තරම් විශාල ප්‍රාදේශීය රාජ්‍යයන්හි රජකම ද, සදෙව්ලොව දිව්‍යරාජයා බව ද බොහෝ වාරයක් ඔහු ලබයි.

394.

394.

Dānādīnicapuññāni[Pg.140], karontobodhiaṅkuro;

Bhavāsabbaṅgasampanno, tilokapūjitobhave.

දානාදී වූ පින්කම් කරන බෝධි අංකුරයන් (බෝධිසත්ත්වයන් වහන්සේලා) සියලු අංගයන්ගෙන් පරිපූර්ණ වී, තුන් ලෝකයෙහිම පූජනීයත්වයට පත් වෙති.

395.

395.

Addhemahaddhanephite, jāyarekulamuttame;

Uttamenevasaṃvāso, piṭakattayavācako.

ත්‍රිපිටකය දේශනා කරන්නා ධනවත්, මහා ධන සම්පත් ඇති උදාර කුලයන්හි උපදී. ඔහු නිරන්තරයෙන්ම උතුම් අය ඇසුරු කරයි.

396.

396.

Ekakkharaphalenahi, piṭakattayakārako;

Caturāsītisahassaṃ, labhantipavaraṃsukhaṃ.

ත්‍රිපිටකය ලියන්නා එහි එකම එක අකුරක ආනිශංසයෙන් වුව ද අසූහතර දහසක් වූ උතුම් සැප සම්පත් ලබයි.

397.

397.

Appakenāpimedhāvī, pābhatenavicakkhaṇo;

Samuṭṭhāpetiattānaṃ, anumaggivasandhamaṃ.

ප්‍රඥාවන්ත වූ ද තීක්ෂණ බුද්ධියක් ඇති වූ ද පුද්ගලයා සුළු ප්‍රාග්ධනයකින් වුව ද, කුඩා සුළඟක් මඟින් ගින්නක් අවුළුවාලන්නාක් මෙන් තමාගේ දියුණුව සලසා ගනී.

398.

398.

Dukkhaṃpāpassapuññassa[Pg.141], sukhaṃmissassamissakaṃ;

Sabbaṃsadisakaṃyāti, ñātabbaṃkammunophalaṃ.

පවේ විපාකය දුකකි. පින්වල විපාකය සැපකි. මිශ්‍ර ක්‍රියාවල විපාකය මිශ්‍ර වේ. සියලු දේ තමා කළ කර්මයට සමාන විපාක දෙයි. කර්මයේ ඵලය මෙසේ යැයි දත යුතුය.

399.

399.

Codentocatubhāgāca, kammakārātayobhāgā;

Sāminosamabhāgāca, ekabhāgānumodanā.

පොළඹවන්නාට (යෝජනා කරන්නාට) කොටස් හතරක් ද, ක්‍රියාව කරන්නාට කොටස් තුනක් ද, එහි හිමිකරුට (දායකයාට) සමාන කොටසක් ද, අනුමෝදන් වන්නාට එක් කොටසක් ද හිමි වේ.

400.

400.

Anattassavākyāparamaṃtuṇhi[Pg.142],Asantamittāparamaṃekaṃ;

Surūpadārāvaramandhā,Dūrekalābhāvaramassasukkhaṃ.

තමාට අවනත නොවන්නාගේ වචනවලට වඩා නිහඬතාව උතුම්ය; අසත්පුරුෂ මිතුරන්ට වඩා තනිව සිටීම උතුම්ය; (දුෂ්ට වූ) රූමත් බිරිඳකට වඩා අන්ධ භාවය උතුම්ය; ඈත ඇති ලාභයට වඩා තමා සන්තක (ළඟ ඇති) සැපය උතුම්ය.

401.

401.

Hīnacajjopice hoti, uṭṭhātādhītimānaro;

Sīlaācārasampanno, niseaggivabhāsati.

යම් මිනිසෙකු පහත් කුලයක උපන්නේ වුවද, ඔහු උත්සාහවන්ත, ධෛර්යසම්පන්න, සිල්වත් මෙන්ම යහපත් සදාචාරයෙන් යුක්ත වන්නේ නම්, ඔහු රැයෙහි දැල්වෙන ගින්නක් මෙන් බැබළෙන්නේය.

402.

402.

Nacajjavasalohoti,Nacajjahotibrahmaṇo;

Kammunāvasalohoti,Kammunāhotibrahmaṇo.

උපතින් කිසිවෙකු වසලයෙකු නොවේ; උපතින් කිසිවෙකු බ්‍රාහ්මණයෙකු ද නොවේ. කෙනෙකු වසලයෙකු වන්නේ ද බ්‍රාහ්මණයෙකු වන්නේ ද තමන් කරන ක්‍රියාවන් (කර්මය) හේතුවෙනි.

403.

403.

Pathavīveḷukaṃpattaṃ[Pg.143], cakkavāḷaṃsucipphalaṃ;

Sineruvammikaṃkhuddaṃ, samuddopātitaṃyathā.

මහ පොළොව උණ පත්‍රයක් බඳුය; සක්වළ ඉදිකටු සිදුරක් බඳුය; මහා මේරු පර්වතය කුඩා වේ තුඹසක් බඳුය; මහා සාගරය (පහළට වැටුණු) දිය බින්දුවක් බඳුය.

404.

404.

Ekenevacakappena, mātukhīraṃnasañcayaṃ;

Tatotusamuddocāpi, atirekataraṃbahuṃ.

එක් මිනිසෙකු විසින් එක් කල්පයකදී පමණක් පානය කරන ලද මව්කිරි ප්‍රමාණය, මහා සාගරයේ ඇති ජල ප්‍රමාණයටත් වඩා අතිශයින් ම බොහෝ වන්නේ ය.

405.

405.

Brahmātimātāpītaro, pubbācariyāvuccate;

Āhuneyyācaputtānaṃ, pajānamanukampakā.

දරුවන් කෙරෙහි දක්වන අනුකම්පාව නිසා මව්පියෝ 'බ්‍රහ්මයා' යැයි ද, 'පූර්වාචාර්යවරු' යැයි ද කියනු ලැබෙති. එසේම ඔවුහු දරුවන්ගේ පිදීමට සුදුසු වූ 'ආහුනෙය්‍ය' පුද්ගලයෝ ද වෙති.

406.

406.

Tasmāhinenamasseyya[Pg.144], sakkareyyacapaṇḍito;

Annenaathopānena, vatthenasayanenaca.

එබැවින්, නුවණැති පුද්ගලයා ආහාර පානවලින් ද, වස්ත්‍රයෙන් ද, යහපත් සයනයන්ගෙන් ද ඒ මව්පියන්ට වැඳ නමස්කාර කළ යුතුය, සත්කාර උපහාර කළ යුතුය.

407.

407.

Ucchādanenanhāpena, pādānaṃdhovanenaca;

Uṭṭhāyapādacariyā, upaṭṭhāpeyyapaṇḍito;

Idhevanaṃpasaṃsanti, paccasaggepamodati.

ඇඟ ඉලීමෙන්, නෑවීමෙන්, පාදයන් සේදීමෙන් මෙන්ම පෙරගමන් කොට සලකා බැලීමෙන් ද නුවණැත්තා (මව්පියන්ට) උපස්ථාන කළ යුතුය. එවැනි තැනැත්තාට මෙලොවදී (සත්පුරුෂයෝ) ප්‍රශංසා කරති; පරලොවදී ඔහු ස්වර්ගයෙහි උපත ලබා සතුටු වෙයි.

408.

408.

Ekassekenakappena[Pg.145], puggalassaṭṭhisañcayo;

Samaṃpabbatarāsimhi, itivuttaṃmahesinā.

එක් පුද්ගලයෙකු විසින් එක් කල්පයක් මුළුල්ලේ මිය යමින් ඉතිරි කරන ලද ඇටකටු සියල්ල එක් රැස් කළහොත්, එය මහා පර්වත රාජයෙකු හා සමාන වන බව මහා ඉසිවර වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ සේක.

409.

409.

Sabbadānaṃdhammadānaṃjināti;

Sabbarasaṃdhammarasojināti,Sabbaratiṃdhammaratijināti;

Sabbadukkhaṃtaṇhakkhayojināti.

සියලු දානයන් පරදා ධර්ම දානය ජය ගනී; සියලු රසයන් පරදා ධර්ම රසය ජය ගනී; සියලු ඇල්මවල් (ප්‍රීතීන්) පරදා ධර්මයෙහි ඇල්ම ජය ගනී; තෘෂ්ණාව ක්ෂය කිරීම සියලු දුක ජය ගනී.

410.

410.

Appamādaratāhotha, sacittamanurakkhatha;

Dukkhāuddharathattānaṃ, paṅkesannaṃvakuñjaraṃ.

අප්‍රමාදයෙහි (නොපමාවෙහි) ඇලුනෝ වන්න; තමන්ගේ සිත මැනවින් ආරක්ෂා කරගන්න; මඩෙහි එරුණු මහා ඇතෙකු එම මඩෙන් ගොඩ එන්නාක් මෙන්, තමන් ව වට වී ඇති සසර දුකින් ගොඩගන්න.

411.

411.

Cajadujjanasaṃsaggaṃ[Pg.146], bhajasādhusamāgamaṃ;

Karapuññamahorattiṃ, saraniccamaniccataṃ.

අසත්පුරුෂයන්ගේ ඇසුර දුරු කරන්න; සත්පුරුෂයන්ගේ ඇසුර නිතර පතන්න; දිවා රෑ දෙකෙහි ම පින් දහම් කරන්න; නිරන්තරයෙන් ම අනිත්‍යතාව (ජීවිතයේ තාවකාලික බව) සිහි කරන්න.

412.

412.

Aniccāvatasaṅkhārā, uppādavayadhammino;

Uppajjitvānirujjhanti, tesaṃvūpasamosukho.

ඒකාන්තයෙන් ම සියලු සංස්කාරයෝ අනිත්‍යයහ; ඉපදීම සහ විනාශ වීම උරුම කොට ඇත්තාහ; ඉපිද නැවත නිරුද්ධ වෙති (වැනසී යති); එම සංස්කාරයන්ගේ සංසිඳීම (නිවන) උතුම් වූ සුවයකි.

413.

413.

Nahidhammoadhammoca, ubhosamavipākino;

Adhammonirayaṃneti, dhammopāpetisuggatiṃ.

ධර්මය සහ අධර්මය යන දෙක ම සමාන විපාක දෙන්නේ නැත. අධර්මය (අකුසලය) නිරයට පමුණුවයි; ධර්මය (කුසලය) සුගතිය කරා පමුණුවයි.

414.

414.

Samasīsaṃsamapādaṃ[Pg.147], antarañcasamaṃsamaṃ;

Idaṃmanasinidhāya, likheyyapiṭakattayanti.

අකුරුවල මුදුන (හිස) ද, පාදයන් ද එක සමාන විය යුතුය; අකුරු සහ වචන අතර පරතරය ද එක හා සමාන විය යුතුය; මෙය මනසෙහි තබාගෙන (මැනවින් වටහාගෙන) ත්‍රිපිටක ධර්මය ලිවිය යුතුය.