Dhātupāṭha vilāsiniyā

ධාතුපාඨ විලාසිනිය

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

ඒ භාග්‍යවත් අර්හත් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා!

1.

1.

Sammāsambuddha sūriyo yo sambodho dayo dito;

Jagu paṅkaja saṅghāte bodhayī paṇamāmi taṃ.

යම් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ නමැති සූර්යයා තෙමේ (චතුරාර්ය සත්‍යය අවබෝධය නමැති) උදාවීමෙන් ලෝකය නමැති නෙළුම් සමූහයා පිබිදෙවූයේ ද, ඒ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මම නමස්කාර කරමි.

2.

2.

Saddhammabhānu yo lokā lokaṃ katvāna dhī tamaṃ;

Dhaṃsayī muninā sammā pātubhūto namāmi taṃ.

යම් සද්ධර්මය නමැති සූර්යයා තෙමේ ලෝකයට ආලෝකය ලබා දී, (මෝහය නමැති) බුද්ධිමය අන්ධකාරය විනාශ කළේ ද, මුණිවරයාණන් වහන්සේ විසින් මැනවින් පහළ කරන ලද ඒ සද්ධර්මයට මම නමස්කාර කරමි.

3.

3.

Silagandhasamākiṇṇo buddho saddhammahāya yo;

Saṅghatoyaruho pāṇa lī tosesi namāmi taṃ-

සීල සුවඳින් පිරීගිය, සද්ධර්මය නමැති විලෙහි හටගත් (නෙළුම් මලක් බඳු වූ), සත්වයන්ගේ සිත් සතුටු කළ ඒ මහා සංඝරත්නයට මම නමස්කාර කරමි.

4.

4.

Natvā mama garuṃvāsi padumārāma nāmakaṃ;

Pāḷiṃ nissāya kassā haṃ dhātupāṭhavilāsini-

මාගේ ගුරුවරයාණන් වූ, පදුමාරāම යන නාමයෙන් යුත් මහතෙරුන් වහන්සේට වැඳ, පාලි භාෂාව ඇසුරු කොට මම මේ 'ධාතුපාඨවිලාසිනී' නම් ග්‍රන්ථය කරන්නෙමි.

5.

5.

Imañhi ganthakaraṇaṃ satthāgamanaye rato;

Mūkalaṃgamu saṅkhāte gāme sajjanakārite-

ශාස්ත්‍රීය සම්ප්‍රදායන්හි ඇලුම් කරන්නා වූ (මා විසින්), සත්පුරුෂයන් විසින් කරවන ලද, මූකලන්ගමුව යැයි ප්‍රසිද්ධ ගමෙහි පිහිටි...

6.

6.

Suvisuddhārāmanāma vihāramhi nivāsako;

Tasmiṃ padhāna thero si kataññū santavutti yo-

...සුවිශුද්ධාරාම නම් විහාරයෙහි වසන්නා වූ, එහි ප්‍රධාන තෙරුන් වහන්සේ වූ, කෙළෙහිගුණ දන්නා වූ, ශාන්ත පැවැත්මෙන් යුත්...

7.

7.

Guṇālaṅkāranāmo so thero theranvaye rato;

Yāci maṃ abhigantvāna mitto me vaṅkamānaso.

ගුණාලංකාර නම් වූ, තෙර පරපුරෙහි ඇලුම් කරන්නා වූ, මට හිතවත් වූ ඒ තෙරණුවෝ මා වෙත පැමිණ (මෙම ග්‍රන්ථය කරන ලෙස) අයැද සිටියහ.

8.

8.

Buddho hessaṃ yadā loke niddeso haṃ tadā iti;

Pāpuṇissa mahaṅkāraṃ ko vādo pani hantare-

'යම් කලෙක ලෝකයෙහි බුදු බවට පත් වන්නේද, එකල්හි මම නිර්දේශය වන්නෙමි'යි මෙසේ මහා අභිමානයට පැමිණෙන්නේ නම්, මෙහි අතරතුර (අන්‍ය වූ දේ ගැන) කවර කතාද?

Appaccayo paro hoti bhūvādi gaṇato sati;

Suddhakattu kirayākhyāne sabbadhātuka nissitaṃ-

භූවාදි ගණයෙහි ඇති කල්හි, ශුද්ධ කර්තෘ ක්‍රියා ආඛ්‍යානයෙහි සියලු ධාතූන් ඇසුරු කළ 'අ' ප්‍රත්‍යය පරවෙයි (පසුව පැමිණෙයි).

Payutto kattunā yoge ṭhito yevā ppadhāniye;

Kirayaṃ sādheti etassa dīpakaṃ sāsane padaṃ-

කර්තෘ කාරකයෙහි යෙදුණු, අප්‍රධාන භාවයෙහිම පිහිටි කර්තෘ තෙමේ ක්‍රියාව සිදු කරයි. ශාසනයෙහි මෙයට දැක්වෙන පදය...

Karaṇa vacanaṃyeva yebhuyyena padissati;

Ākhyāte kāritaṭṭhānaṃ sandhāya kathitaṃ idaṃ;

Na nāme kārataṭṭhānaṃ bodhetā itiādikaṃ-

බොහෝ සෙයින් කරණ විභක්තියම පෙනේ. ආඛ්‍යාතයෙහි කාරිත අර්ථය (ප්‍රේරක අර්ථය) අරභයා මෙය කියන ලදී. 'බෝධේතා' (අවබෝධ කරවන්නා) යනාදී නාම පදයන්හි කාරිත අර්ථයෙහි නොවේ.

Sunakhehipi khādāpenti iccādini padānitu;

Āharitvāna dīpeyya payoga kusalo budho-yī.

'සුනඛේහිපි ඛාදාපෙන්ති' (බල්ලන් ලවා ද කවති) යනාදී පදයන් උදාහරණ කොට ගෙන, ප්‍රයෝගයන්හි දක්ෂ බුද්ධිමත් තැනැත්තා විසින් අර්ථ දැක්විය යුතුය.

Kathito sacca saṅkhepe paccanta vacanena ve;

Bhuyyate iti saddassa sambandho bhāvadīpano-

'සච්චසංඛේප' ග්‍රන්ථයෙහි ප්‍රත්‍යන්ත වචනයෙන් (කර්ම විභක්තියෙන්) පවසන ලදී. 'භූය්‍යතේ' යන වචනයේ සම්බන්ධය භාව කාරකය දක්වයි.

Niddesapāḷiyaṃ rūpaṃ vihoti vihavīyati;

Iti dassanatovāpi paccattavacanaṃ thiraṃ-

නිර්දේශ පාලියෙහි 'විහෝති', 'විහවීයති' යන රූපයන් දැක්වෙන බැවින් ද ප්‍රත්‍යත්ථ වචනය (ප්‍රථමා විභක්තිය) ස්ථිර වේ.

Tathā dhajaggasuttante muninā hacca bhāsite;

So pahīyissati iti pāḷidassanatopica-

එසේම බුදුරජාණන් වහන්සේ විසින් වදාරන ලද ධජග්ග සූත්‍රයෙහි 'සෝ පහීයිස්සති' (ඔහුගේ භය නැතිවන්නේය) යන පාලි පාඨය දැක්වීමෙන් ද (එය තහවුරු වේ).

Pāramitānu bhāvena mahesīnaṃva dehato;

Sanni nipphādanā neva sakkaṭādi vaco viya-

මහාර්ෂීන් වහන්සේලාගේ පාරමිතා අනුභාවයෙන් ශරීරයෙන් නිපදවීමක් මිස, සංස්කෘත ආදී භාෂාවන් මෙන් (කෘතිමව සකස් කරන ලද්දක්) නොවේ.

Paccatta dassaneneva purisattaya yojanaṃ;

Ekavacanikañcāpi bahuvacanikampica;

Kātabba miti no khantī parassapadaādike-

ප්‍රථමා විභක්තිය දැක්වීමෙන්ම උත්තම, මධ්‍යම, ප්‍රථම යන පුරුෂ තුනෙහි යෙදීම ද, ඒක වචන හා බහු වචන යෙදීම ද පරස්සපද ආදියෙහි කළ යුතු යන්න අපගේ කැමැත්තයි.

Bhāve kirayāpadaṃ nāma pāḷiyā atiduddasaṃ;

Tasmā taggahaṇūpāyo vutto ettāvatā mayā-yī.

පාලි භාෂාවෙහි භාව කාරක ක්‍රියා පදය ඉතා දුෂ්කර ලෙස දැකිය හැක්කකි. එබැවින් එය ග්‍රහණය කරගැනීමේ උපක්‍රමය මෙතෙක් මා විසින් පවසන ලදී.

Yaṃ tikālaṃ tipurisaṃ kirayāvāci tikārakaṃ;

Attiliṅgaṃ dvivacanaṃ ta dākhyātanti vuccati-yī.

යමක් තුන් කාලය, පුරුෂයන් තිදෙනා, ක්‍රියාව පවසන්නා වූ, කාරක තුනක් ඇති, ලිංග රහිත වූ, වචන දෙකක් ඇත්තේද, එය 'ආඛ්‍යාතය' යි කියනු ලැබේ.

Ākhyāta sāgara matha jjatani taraṅgaṃ,Dhātujjalaṃ vikaraṇa gama kālamīnaṃ;

Lopā nubandha raya mattha vibhāgatīraṃ,Dhīrā taranti kavino puthu buddhi nāvā-yī.

නුවණැති පණ්ඩිතයෝ ආඛ්‍යාත නමැති මහා සාගරය, අජ්ජතනී (අතීත කාල විභක්ති) නමැති රළ පෙළින් යුත්, ධාතූන් නමැති ජලයෙන් පිරි, විකරණ, ආගම හා කාල නමැති මත්ස්‍යයන්ගෙන් ගහණ වූ, ලෝප (ලොප් වීම්) සහ අනුබන්ධ නමැති වේගවත් දියවැල් ඇති, අර්ථ විභාගය නමැති වෙරළක් ඇති ඒ සාගරය, තමන්ගේ මහත් වූ බුද්ධිය නමැති නෞකාවෙන් තරණය කරති.

Cakkhakkhī nayanaṃ nettaṃ locanaṃ diṭṭhi dassanaṃ;

Pekkhanaṃ acchi pamhantu pakhumanti pavuccati-yi.

චක්ඛු, අක්ඛි, නයන, නෙත්ත, ලෝචන, දිට්ඨි, දස්සන, පෙක්ඛන, අච්ඡි යනු ඇසට නමි. පම්හ සහ පඛුම යනු ඇසිපියට නමි.

‘‘Pabbājito sakā raṭṭhā, aññaṃ janapadaṃ gato,Mahantaṃ koṭṭhaṃ kayirātha, duruttānaṃ nivetave’’-

'තමාගේ රටෙන් පිටුවහල් කරනු ලැබ, වෙනත් ජනපදයකට ගිය පැවිද්දා, අන්‍යයන් පවසන නරක වචන ඉවසා දරා ගැනීම සඳහා (ඉවසීම නමැති) විශාල ගබඩාවක් කරගත යුතුය.'

Porāṇa metaṃ atula netaṃ ajjatanāmiva,Nindanti tuṇhi māsīnaṃ nindanti bahubhāṇinaṃ;

Mitabhāṇinampi nindanti natthi loke anindito-

'අතුලය, මෙය පැරණි සිරිතකි, අද ඊයේ ඇති වූවක් නොවේ. නිශ්ශබ්දව සිටින්නාටත් නින්දා කරති, බොහෝ කතා කරන්නාටත් නින්දා කරති, පමණට කතා කරන්නාටත් නින්දා කරති. මේ ලෝකයෙහි නින්දා නොලැබූ කිසිවෙක් නැත.'

Nagaraṃ yathā paccantaṃ ‘‘guttaṃ’’ santarabāhiyaṃ,Evaṃ ‘gopetha’ attānaṃ, khaṇe ve mā upaccagā-

'සීමාන්තයෙහි පිහිටි නුවරක් ඇතුළතින් ද පිටතින් ද මැනවින් ආරක්ෂා කරන්නාක් මෙන්, තමාගේ සිත ද එසේ ආරක්ෂා කරගන්න. ක්ෂණ සම්පත්තිය (සුදුසු කාලය) ඉක්මවා යා නොදෙන්න.'

Dhiratthu taṃ visavantaṃ, yamahaṃ jīvita kāraṇā,Vantaṃ pacchā vamissāmi, mataṃ me jivitaṃ varaṃ-

'ජීවත් වීම සඳහා මා විසින් වමාරන ලද යම් විෂක් නැවත අනුභව කිරීමට සිදුවේ නම්, ඒ විෂ සහිත ජීවිතයට ඡී වැටේවා! එසේ ජීවත් වීමට වඩා මරණය මට උතුම්ය.'

Viluppateva puriso, yāvassa upakappati,Yadā caññe vilumpantī, so vilutto vilumpatī-

'පුද්ගලයා තමන්ට වාසි සහගත වන තාක් කල් අනුන් කොල්ලකන්නේය (විනාශ කරන්නේය). නමුත් වෙනත් අය ඔහුව කොල්ලකන විට, කොල්ලකෑ ඔහු ද නැවත විනාශයට පත් වේ.'

‘‘Appamādo amatapadaṃ, pamādo maccuno padaṃ,Appamattā na mīyanti, ye pamattā yathāmatā’’.

'නොප්‍රමාදය (අප්‍රමාදය) නිවනට මඟයි. ප්‍රමාදය මරණයට මඟයි. නොප්‍රමාදී වූවෝ නොමියෙති. ප්‍රමාදී වූවෝ මළවුන් වැනිය.'

1.

1.

Ñāṇavimala tissākhyo, yo mahāsaṅgha nāyako,Marammavaṃsaṃ ādoca, dīpe saṇṭhāpayī idha-

ඤාණවිමලතිස්ස නමින් ප්‍රසිද්ධ වූ යම් මහා සංඝනායක ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේ නමක් මේ ලක්දිව ප්‍රථමයෙන් රාමඤ්ඤ වංශය (රාමඤ්ඤ නිකාය) පිහිටුවූ සේක්ද...

2.

2.

Tassa padhāna sissosi, pāḷi yaṭṭhakathā vidū,Dhammadhāra samaññāto, yo mahā saṅghasāmiko-

...උන්වහන්සේගේ ප්‍රධාන ශිෂ්‍යයා වූ, පාලි සහ අටුවා දන්නා වූ, ධම්මාධාර යන නමින් ප්‍රසිද්ධ වූ යම් මහා සංඝ සාමිවරයෙක් වූයේද...

3.

3.

Yo tassa mukhyasiṃssā si, dhamme sattheva kovido,Ñāṇānanda mahāthero, khe mā viya supākaṭo-

උන්වහන්සේගේ ප්‍රධාන ශිෂ්‍යයා වූ, ධර්මයෙහි ද ශාස්ත්‍රයෙහි ද දක්ෂ වූ, ඛේමා තෙරණිය මෙන් ඉතා ප්‍රසිද්ධ වූ ඤාණානන්ද මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ...

4.

4.

Vimalasāra tissākhyo, mahāsaṃsādhipo kavi,Sissosi dutiyo tassa, pariyatti visārado-

විමලසාරතිස්ස යන නමින් යුත්, මහා සංඝ සභාවේ අධිපති වූ, කවියකු වූ, පරියත්ති ධර්මයෙහි විශාරද වූ උන්වහන්සේගේ දෙවැනි ශිෂ්‍යයා...

5.

5.

Padumārāma nāmo me, ācero therapuṅgavo,Tatiyo tassa sisso si sikkhāgārava saññuto-

මාගේ ආචාර්යවරයා වූ, පදුමාරාම යන නාමයෙන් යුත්, ශික්ෂාකාමී ගුණෙන් යුත් ශ්‍රේෂ්ඨ තෙරුන් වහන්සේ උන්වහන්සේගේ තෙවැනි ශිෂ්‍යයා වූ සේක.

6.

6.

Saṅghādhipoca vimala, sārākhyo therakuñjaro,Padumārāma vikhyāta, mahāthero cime duve-

සංඝාධිපති වූ විමලසාර නම් වූ ශ්‍රේෂ්ඨ තෙරුන් වහන්සේ ද, ප්‍රසිද්ධ පදුමාරාම මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද යන මේ තෙරණුවරුන් දෙදෙනා...

7.

7.

Dhammādhāra mahāsaṅgha, sāminoca upantike,Ñāṇānanda mahāthera, ssantikeva samuggahuṃ-

ධම්මාධාර මහා සංඝසාමිවරයාණන් වහන්සේගේ සමීපයෙහි ද, ඤාණානන්ද මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ සමීපයෙහි ද ධර්ම ශාස්ත්‍රය උගත්තාහ.

8.

8.

Tesu kho padumārāma mahāthero avaṃ mamaṃ,Sikkhayi sadda sattheca, pāḷiyaṭṭhakathāsu ca-

ඔවුන් අතුරෙන් පදුමාරාම මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ මට ශබ්ද ශාස්ත්‍රය ද, පාලි භාෂාව සහ අටුවා ද ඉගැන්වූහ.

9.

9.

Tasmiṃ divaṅgate pacchā, chando vyākaraṇādikaṃ,Vimalasāra mahāthera, ssantikeca samuggahiṃ-

උන්වහන්සේ අපවත් වූ පසු, මම ඡන්දස් ශාස්ත්‍රය සහ ව්‍යාකරණ ආදිය විමලසාර මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ සමීපයෙහි උගත්තෙමි.

10.

10.

Tassa kho padumārāma mahātherassa dhīmato,Sissena ñāṇatilaka therena saṃsasāminā-

ප්‍රඥාවන්ත වූ ඒ පදුමාරාම මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය වූ, සංඝ සභාවේ ස්වාමියා වූ ඤාණතිලක තෙරුන් විසින්...

11.

11.

Buddhassa parinibbāṇa vīsahasse catussate,Sa sattatyādhike vasse jeṭṭhamāse manorame-

බුද්ධ පරිනිර්වාණයෙන් දෙදහස් හාරසිය හැත්තෑහත් වන (2477) වර්ෂයෙහි, මනරම් වූ පොසොන් මසෙහිදී...

12.

12.

Aṭṭhamiyaṃ kāḷapakkhe, katāyaṃ matisūdanī,Dhātupāṭhattha bodhāya dhātupāṭha vilāsinī-

අව අටවක දිනක, ධාතුපාඨයන්හි අර්ථය අවබෝධ කරවීම පිණිස ‘ධාතුපාඨවිලාසිනී’ නම් වූ, බුද්ධිය පිරිසිදු කරන්නා වූ මෙම කෘතිය කරනු ලැබීය.

13.

13.

Ādi muddāpanaṃ assā, guṇālaṅkāra nāmino,Onojitaṃ, mamāyattaṃ tatopari tapassino-

මෙහි ප්‍රථම මුද්‍රණය ගුණාලංකාර නම් වූ තපස්වීන් වහන්සේ උදෙසා පවරන ලද අතර, ඉන්පසු එය මා සතු විය.

14.

14.

Sisso mayhaṃ gunānando unākuruva gāmajo,Mamu patthamhito āsi, gaṇṭhiṭṭhānesanādito;

උණාකුරුව ග්‍රාමයේ උපන්, මාගේ ශිෂ්‍ය වූ ගුණානන්ද හිමියෝ ගැටළු සහගත ස්ථාන සෙවීම් ආදියේදී මට උපකාරී වූහ.

15.

15.

Bastyaṃ samaññako rājā, macco mama pitā ahu,Ontīnyā vī sanāmā me mātā senāpatānyanu–

බැස්ටියන් නම් වූ රාජ්‍ය නිලධාරියා මාගේ පියා වූ අතර, සේනාපති පරපුරෙන් පැවතෙන්නී වූ ඇන්ටෝනියා නම් තැනැත්තිය මාගේ මෑණියන් වූවාය.

16.

16.

Ācerā ceva pācerā, janako jananīva me,Devā cetyaṅgino sabbe, nenapappontu nibbutinti-

මාගේ ආචාර්යවරු ද, පූර්වාචාර්යවරු ද, මාගේ මවුපියෝ ද, දෙවියන් ඇතුළු සියලු සත්වයෝ ද මෙයින් නිවනට පැමිණෙත්වා!

Dhātupāṭhavilāsiniyā samāptayi.

ධාතුපාඨවිලාසිනිය නිමාවට පත් විය.