Dhātuvaṃso

ධාතුවංශය

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

ඒ භාග්‍යවත් වූ, අරහත් වූ, සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට මාගේ නමස්කාරය වේවා!

1. Tathāgatassāgamanakathā

1. තථාගතයන් වහන්සේගේ වැඩමවීමේ පුවත

Sambuddhamatulaṃ suddhaṃ dhammaṃ saṅghaṃ anuttaraṃ,Namassitvā pavakkhāmi dhātuvaṃsappakāsanaṃ;

Tikkhattumagamā nātho laṅkādīpaṃ manoramaṃ,Sattānaṃ hitamicchanto sāsanassa ciraṭṭhitiṃ.

අසමසම වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේට ද, පිරිසිදු වූ ශ්‍රී සද්ධර්මයට ද, අනුත්තර වූ මහා සංඝරත්නයට ද වැඳ නමස්කාර කොට, සත්ත්වයන්ගේ යහපත හා ශාසනයේ චිරස්ථිතිය පතා ලෝකනාථයන් වහන්සේ තුන් වරක් වැඩම කළා වූ රමණීය ලංකාද්වීපයට සම්බන්ධ වූ ධාතුවංශය පවසමි.

Tattha tikkhattumagamā nātho’ti anamatagge saṃsāravaṭṭe parināmetvā appatisaraṇabhāvappattānaṃ lokiyalokuttarasukhanipphādanabhāvena nātho patisaraṇa bhūto bhagavā buddhadhammasaṅgharatanattayamaggaṃ ācikkhanto laṅkādīpaṃ tikkhattuṃ gato. Tattha paṭhamagamane tāva bodhimaṇḍaṃ āruyha puratthīmābhimukho nisīditvā sūriye anatthamiteyeva mārabalaṃ vidhametvā, paṭhamayāme pubbenivāsañāṇaṃ anussaritvā majjhimayāme cutupapātañāṇaṃ patvā pacchimayāmāvasāne paccayākāre ñāṇaṃ otāretvā dasabalacatuvesārajjādi guṇapatimaṇḍitaṃ sabbaññutañāṇaṃ paṭivijjhitvā bodhimaṇḍappadese anukkamena sattasattāhaṃ vītināmetvā aṭṭhame sattāhe ajapālanigrodhamūle nisinno dhammagambhirataṃ paccavekkhanena appossukkataṃ āpajjamāno dasasahassa brahmaparivārena sahampatimahābrahmunā āyācitadhammadesano hutvā buddhacakkhunā lokaṃ olokento pañcavaggiyānaṃ bhikkhunaṃ bahūpakārakaṃ anussaritvā uṭṭhāyāsanā kāsīnaṃ puraṃ gantvā aññākoṇaḍaññappamukhe aṭṭhārasa brahmakoṭiyo amataṃ pāyento dhammacakkaṃ pavattetvā pakkhassa pañcamiyaṃ pañcavaggiye sabbepi te arahante patiṭṭhāpetvā taṃ divasameva yasakulaputtassa rattibhāge sotāpattiphalaṃ datvā punadivase arahantaṃ datvā tassa sahāyake catupaññāsajane arahantaṃ pāpetvā evaṃ loke ekasaṭṭhiyā arahantesu jātesu vutthavasso pavāretvā, ‘caratha bhikkhave cārika’ nti bhikkhu disāsu pesetvā sayaṃ uruvelaṃ gacchanto antarāmagge kappāsikavanasaṇḍe bhaddavaggiye kumāre tiṃsajane vinetvā ehibhikkhubhāvena pabbājetvā uruvelaṃ gantvā aḍḍhuḍḍhāni pāṭihāriyasahassāni dassento uruvelakassapādayo sahassajaṭilaparivāre tebhātikajaṭile vinento tattheva vihāsi. Aparabhāge aṅgamagadharaṭṭhavāsino uruvelakassapassa mahāyaññaṃ upaṭṭhāpesuṃ. So pana icchācārābhibhūto cintesi? ‘‘Sacāyaṃ mahāsamaṇo imassa samāgamassa majjhe pāṭihāriyaṃ kareyya lābhasakkāro me parihāyissati’’ti. Tassevaṃ pavattaajjhāsayaṃ ñatvā pātova uttarakuruto bhikkhaṃ āharitvā anotatte āhāraṃ paribhuñjitvā sāyanha samaye phussapuṇṇamīuposathadivase laṅkādīpassatthāya laṅkādīpamupāgami.

එහි “ලෝකනාථයන් වහන්සේ තුන් වරක් වැඩම කළහ” යනු, කෙළවරක් නැති සංසාර වට්ටයෙහි සැරිසරමින් සරණක් නොමැතිව අසරණ භාවයට පත් වූ සත්ත්වයන්ට ලෞකික හා ලෝකෝත්තර සුවය සලසා දීමේ ස්වභාවයෙන් යුතුව, පිහිට (නාථ) වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ බුද්ධ, ධම්ම, සංඝ යන රත්නත්‍රය මාර්ගය පෙන්වා දෙමින් ලංකාද්වීපයට තුන් වරක් වැඩම කළ සේක. එහි ප්‍රථම වැඩමවීමේදී, බෝධි මණ්ඩපයට වැඩම කොට පෙරදිග බලා වැඩසිටිමින්, සූර්යයා නොගිලුණු වේලාවෙහිම මාර සේනාව පරාජය කොට, රාත්‍රියේ ප්‍රථම යාමයේදී පූර්වේනිවාසානුස්මෘති ඥානය සිහිපත් කරමින් ද, මධ්‍යම යාමයේදී චුතූපපාත ඥානය ලබාගනිමින් ද, පශ්චිම යාමයේ කෙළවර පටිච්චසමුප්පාද ඥානයට බැස ගනිමින් ද, දස බල හා සිව් විශාරද ඥානයන්ගෙන් අලංකෘත වූ සර්වඥතා ඥානය අවබෝධ කරගත් සේක. ඉන්පසු බෝධි මණ්ඩල ප්‍රදේශයෙහි පිළිවෙළින් සත් සතියක් ගත කොට, අටවන සතියෙහි අජපාල නුග රුක මුල වැඩහිඳිමින් ධර්මයේ ඇති ගැඹුරු බව ප්‍රත්‍යවේක්ෂා කිරීම නිසා ධර්ම දේශනා කිරීම පිළිබඳ උත්සාහය ලිහිල් කළ සේක. දස දහසක් මහා බ්‍රහ්මයන් පිරිවරාගත් සහම්පතී මහා බ්‍රහ්මයා විසින් ධර්මය දේශනා කරන ලෙස ආරාධනා කරනු ලැබූ පසු, බුදු ඇසින් ලෝකය දෙස බලා, පස්වග මහණුන් කෙරෙහි ඇති මහා උපකාරය සිහිපත් කොට ආසනයෙන් නැගී සිටි සේක. අනතුරුව කාසි පුරයට වැඩම කොට, අඤ්ඤාකොණ්ඩඤ්ඤ ඇතුළු දහඅට කෝටියක් බ්‍රහ්මයන්ට අමා පැන් පොවමින් ධම්මචක්කප්පවත්තන සූත්‍රය දේශනා කළ සේක. මසක පසළොස්වක පස්වන දින පස්වග භික්ෂූන් වහන්සේලා සියලු දෙනාම අර්හත්ත්වයට පත් කරවා, එදිනම රාත්‍රී භාගයේදී යස කුලපුත්‍රයාට සෝතාපත්ති ඵලය ද, පසු දින ඔහුට අර්හත්ත්වය ද ලබා දී, ඔහුගේ මිතුරන් පනස් හතර දෙනා ද අර්හත්ත්වයට පත් කරවූ සේක. මෙසේ ලෝකයෙහි رහතන් වහන්සේලා හැට එක් නමක් වූ කල්හි, වස් වැස නිමවා පවාරණය කොට, “මහණෙනි, චාරිකාවේ හැසිරෙන්න” යැයි භික්ෂූන් වහන්සේලා දසතට පිටත් කර හැර, තමන් වහන්සේ උරුවේලාව බලා වඩින අතරමග කප්පාසික වන ලැහැබෙහිදී භද්‍රවර්ගීය තිස් දෙනෙකුගෙන් යුත් කුමාරවරුන් දමනය කොට “එහි භික්ෂු” භාවයෙන් පැවිදි කරවූ සේක. ඉන්පසු උරුවේලාවට වැඩම කොට තුන්දහස් පන්සියයක් ප්‍රාතිහාර්යයන් දක්වමින්, උරුවේල කාශ්‍යප ආදී දහසක් ජටිල පිරිවර සහිත තුන්බෑ ජටිලයන් දමනය කරමින් එහිම වැඩ විසූ සේක. පසුව අංග මගධ රට වැසියෝ උරුවේල කාශ්‍යප වෙනුවෙන් මහා යාගයක් පැවැත්වූහ. ඔහු (කාශ්‍යප) ලාභ සත්කාරයට ගිජු වූයේ “ඉදින් මේ මහා ශ්‍රමණයන් වහන්සේ මේ මහා සභාව මැද ප්‍රාතිහාර්යයක් කළහොත් මාගේ ලාභ සත්කාර ගිලිහී යන්නේය” යි සිතුවේය. උන්වහන්සේ ඔහුගේ ඒ අදහස දැන, උදෑසනම උතුරුකුරු දිවයිනෙන් පිණ්ඩපාතය රැගෙන විත්, අනවතප්ත විල අසලදී වළඳා, සවස් භාගයේ ඵුස්ස (දුරුතු) පුන් පොහෝ දින ලංකාද්වීපයේ යහපත පිණිස ලංකාද්වීපයට වැඩම කළ සේක.

Tassa pana dīpassa mahāgaṅgāya dakkhiṇapasse āyāmato tiyojane puthulato ekayojanappamāṇe mahānāgavanuyyāne yakkhasamāgamassa majjhe tassa upari mahiyaṅgaṇathūpassa patiṭṭhānaṭṭhāne ākāseyeva ṭhīto vuṭṭhivātandhakāraṃ dassetvā tesaṃ bhayaṃ uppādesi. Te bhayena upaddutā ‘‘kassa nu kho imaṃ kamma’’nti ito cito olokento addasaṃsu bhagavantaṃ ākāse nisinnaṃ. Disvāna bhagavantaṃ abhayaṃ yāviṃsu. Tesaṃ bhagavā āha?

එම ද්වීපයේ මහා ගංගාවේ (මහවැලි ගඟේ) දකුණු ඉවුරෙහි, දිගින් තුන් යොදුනක් ද පළලින් එක් යොදුනක් ද වූ මහානාගවන උද්‍යානයෙහි යක්ෂයන් රැස්ව සිටි සභාව මධ්‍යයේ, පසුව මහියංගණ ස්තූපය පිහිටි ස්ථානයට ඉහළින් අහසෙහිම වැඩසිටිමින්, මහ වැසි, සුළං සහ අන්ධකාරය මවා පෙන්වා ඔවුන් තුළ භයක් ඇති කළ සේක. භයෙන් පීඩිත වූ ඔවුහු “මේ කාගේ නම් ක්‍රියාවක්දැයි” මෙහා මෙහා බලමින් අහසෙහි වැඩසිටින භාග්‍යවතුන් වහන්සේව දුටහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ දැක ඔවුහු අභය (ආරක්ෂාව) ඉල්ලා සිටියහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔවුන්ට මෙසේ වදාළ සේක.

‘‘Sace tumhe abhayaṃ icchatha mayhaṃ nisajjaṭṭhānassa okāsaṃ dethā’’ti. Sabbepi te tassa nisajjaṭṭhānaṃ adaṃsu. Bhagavā nisajjāya okāsaṃ gahetvā tesaṃ bhayaṃ vinodetvā tehi dinne bhumibhāge cammakhaṇḍaṃ pattharitvā nisīdi. Nisinnova pana bhagavā cammakhaṇḍaṃ pasāresi. Te yakkhā bhītatasitā aññattha gantuṃ asahamānā samantato sāgaratīre rāsibhūtā ahesuṃ. Satthā giridīpaṃ iddhānubhāvena āharitvā dassesi. Tesu tattha patiṭṭhitesu puna yathāṭṭhāneva ṭhapetvā pattharitacammakhaṇḍampi saṃkhipi. Tasmiṃ khaṇe tato tato devā sannipatiṃsu. Tesaṃ samāgame dhammaṃ desesi. Anekesaṃ pāṇakoṭīnaṃ dhammābhisamayo ahosi. Saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhitā asaṅkheyyā ahesuṃ. Sumanakūṭe pana mahāsumanadevo sotāpattiphalaṃ patvā attano pūjanīyaṃ bhagavantaṃ yāci. Bhagavā tena yācito sīsaṃ pāṇinā parāmasitvā kesadhātuṃgahetvā tassa adāsi. Datvā ca pana laṅkādīpaṃ tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā parittaṃ katvā ārakkhaṃ saṃvidhāya puna uruvelameva āgato. So pana kesadhātuyo suvaṇṇacaṅgoṭakenādāya satthu nisinnaṭṭhāne nānāratanehi vicittaṃ thūpaṃ patiṭṭhāpetvā upari indanīlamaṇithūpikāhi pidahitvā gandhamālādīhi pūjento vihāsi. Parinibbute pana bhagavati sāriputtassa antevāsiko sarabhū nāma thero khīṇāsavo citakato iddhiyā tathāgatassa gīvaṭṭhiṃ ādāya tasmiṃ indanīlamaṇithūpe patiṭṭhāpetvā meghavaṇṇapāsāṇehi dvādasahatthaṃ thūpaṃ kārāpetvā gato. Tato devānampiyatissarañño bhātā cūḷābhayo nāma kumāro tamabbhutaṃ cetiyaṃ disvā abhippasanno taṃ paṭicchādento tiṃsahatthaṃ cetiyaṃ patiṭṭhāpesi. Puna duṭṭhagāmaṇī abhayamahārājā taṃ paṭicchādetvā asītihatthaṃ kañcukacetiyaṃ kārāpesi. Mahiyaṅgaṇa thūpassa patiṭṭhānādhikāro evaṃ vitthārato veditabbo?

“ඉදින් තොප අභය (ආරක්ෂාව) කැමති නම්, මා හට වැඩ සිටීමට ස්ථානයක් දෙව්” යැයි වදාළ සේක. ඒ සියලු දෙනාම උන්වහන්සේට වැඩසිටීමට ඉඩ දුන්හ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටීමට ඉඩ ලබාගෙන, ඔවුන්ගේ බිය දුරු කරමින්, ඔවුන් විසින් දෙන ලද භූමි භාගයෙහි චර්ම ඛණ්ඩයක් (සම් කඩක්) අතුරා වැඩ සිටි සේක. වැඩ සිටිමින්ම භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම චර්ම ඛණ්ඩය පැතිරවූ සේක. යක්ෂයෝ බියෙන් තැතිගෙන, වෙනත් තැනකට යා නොහැකිව හාත්පස මුහුදු වෙරළෙහි රොක් වූහ. ශාස්තෘන් වහන්සේ තමන් වහන්සේගේ සෘද්ධි අනුභාවයෙන් ගිරි දිවයින ළං කර පෙන්වූ සේක. ඔවුන් එහි පදිංචි වූ පසු නැවතත් එය තිබූ ස්ථානයෙහිම තබා, පතුරවන ලද චර්ම ඛණ්ඩය ද හකුළුවා ගත් සේක. ඒ මොහොතෙහි විවිධ διοශාවන්ගෙන් දේවතාවෝ රැස් වූහ. ඔවුන්ගේ ඒ රැස්වීමෙහිදී උන්වහන්සේ ධර්මය දේශනා කළ සේක. බොහෝ කෝටි සංඛ්‍යාත ප්‍රාණීන්ට ධර්මාවබෝධය විය. තිසරණ සරණ ගිය, සිල් සමාදන් වූ පිරිස අප්‍රමාණ වූහ. සමනල කන්දෙහි (සුමනකූටයෙහි) වාසය කළ මහා සුමන දිව්‍ය රාජයා සෝතාපත්ති ඵලය ලබා, තමන්ට වැඳුම් පිදුම් කිරීම පිණිස පූජනීය වස්තුවක් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගෙන් ඉල්ලා සිටියේය. ඔහු විසින් අයදින ලද භාග්‍යවතුන් වහන්සේ තමන් වහන්සේගේ ශීර්ෂය හස්තයෙන් පිරිමැද කේශ ධාතූන් ලබාගෙන ඔහුට දුන් සේක. එය ලබා දී ලංකාද්වීපය වටා තුන් වරක් පැදකුණු කොට, පිරිත් දේශනා කර ආරක්ෂාව සලසා නැවත උරුවේලාවටම වැඩම කළ සේක. ඒ සුමන දිව්‍ය රාජයා ද කේශ ධාතූන් වහන්සේලා රන් කරඬුවකින් පිළිගෙන, බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩසිටි ස්ථානයෙහි නානාවිධ රත්නයන්ගෙන් විසිතුරු වූ ස්තූපයක් පිහිටුවා, ඉහළින් ඉන්ද්‍රනීල මාණික්‍යමය ස්තූපිකාවකින් වසා, සුවඳ මල් ආදියෙන් පූජා පවත්වමින් වාසය කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණයෙන් පසුව සාරිපුත්ත මහරහතන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය වූ, ක්ෂීණාස්‍රව වූ සරභූ නම් තෙරණුවෝ සෘද්ධියෙන් සෑයෙන් (චිතකයෙන්) තථාගතයන් වහන්සේගේ ග්‍රීවා ධාතුව (බෙල්ලේ අස්ථි ධාතුව) රැගෙන විත්, එම ඉන්ද්‍රනීල මාණික්‍යමය ස්තූපයෙහි තැන්පත් කරවා, මේඝවර්ණ පාෂාණයෙන් දොළොස් රියන් ස්තූපයක් කරවා වැඩම කළහ. ඉන්පසුව දේවානම්පියතිස්ස රජතුමාගේ සහෝදර වූ චූළාභය නම් කුමාරයා ඒ අද්භූත චෛත්‍යය දැක අතිශයින් පැහැදී, එය වසා තිස් රියන් චෛත්‍යයක් කරවීය. නැවත දුටුගැමුණු අභය මහරජතුමා එය ද වසා අසූ රියන් කංචුක චෛත්‍යයක් කරවීය. මහියංගණ ස්තූපය පිහිටුවීමේ පුවත මෙසේ විස්තර වශයෙන් දත යුතුය.

Bodhiṃ patvāna sambuddho bodhimūle narāsabho

නරශ්‍රේෂ්ඨ වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ බෝධි මූලයෙහිදී බෝධි ඥානය අවබෝධ කරගෙන,

Nisīditvāna sattāhaṃ pāṭihīraṃ tato akā.

එහි සත් දිනක් වැඩහිඳ, ඉන්පසු ප්‍රාතිහාර්යයන් සිදු කළ සේක.

Tato pubbuttare ṭhatvā pallaṅkā īsake jino

ඉන්පසු ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ එම වජ්‍රාසන පල්ලංකයට මඳක් ඊශාන දෙසින් වැඩසිට,

Animisena nettena sattāhaṃ taṃ udikkhayi.

නොපියූ ඇසින් යුතුව සත් දිනක් මුළුල්ලේ එය දෙස බලා සිටි සේක.

Caṅkamitvāna sattāhaṃ cakkhame ratanāmaye

රත්නමය සක්මනෙහි සත් දිනක් මුළුල්ලේ සක්මන් කළ සේක.

Vicinitvā jino dhammaṃ varaṃ so ratanāghare.

ඒ ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ රුවන්ගෙයි (රත්නඝරයෙහි) වැඩහිඳිමින් උතුම් වූ ධර්මය මැනවින් විමසා බලා,

Ajapālamhi sattāhaṃ anubhosi samādhijaṃ

අජපල් නුග රුක් සෙවණෙහි සත් දිනක් මුළුල්ලේ සමාධියෙන් උපන් (ඵලසමාපත්ති) සුවය අනුභව කළ සේක.

Ramme ca mucalindasmiṃ vimuttisukhamuttamaṃ.

රමණීය වූ මුචලින්ද රුක් සෙවණෙහි ද උතුම් වූ විමුක්ති සුවය විඳිමින් සත් දිනක් වැඩහුන් සේක.

Rājāyatanamūlamhi sattarattindivaṃ vasī

රාජායතන රුක් මුලෙහි ද සත් රැයක් හා දහවලක් වැඩ විසූ සේක.

Dantaponodakaṃ sakko adāsi satthuno tadā.

එකල්හි සක්දෙවි රජ තෙමේ ශාස්තෘන් වහන්සේට දැහැනුත් පැන් ද පිළිගැන්වීය.

Catuhi lokapālehi silāpattaṃ samāhaṭaṃ catukkamekakaṃ katvā adhiṭṭhānena nāyako.

සතර වරම් දෙවිවරුන් විසින් පූජා කරන ලද පාත්‍ර සතර, අප නායක වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ අධිෂ්ඨාන බලයෙන් එක් පාත්‍රයක් බවට පත් කළ සේක.

Vāṇijehi tadā dinnaṃ manthañca madhupiṇḍikaṃ

එකල්හි වෙළඳ දෙබෑයන් විසින් පූජා කරන ලද විලඳ සහ මීපිඬු ද,

Tahiṃ pana gahetvāna bhattakiccaṃ akā jino.

එහිදීම පිළිගෙන ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ වළඳා බුත්කිස නිම කළ සේක.

Gaṇhiṃsu saraṇaṃ tassa tapussabhallikā ubho

තපස්සු සහ භල්ලික යන වෙළඳුන් දෙදෙනාම උන්වහන්සේ සරණ ගියහ.

Saraṇaṃ agamuṃ te taṃ satthu dinnasiroruhā.

ශාස්තෘන් වහන්සේ විසින් ලබා දුන් කේශ ධාතූන් වහන්සේලා ද රැගෙන ඔවුහු සරණ ගියහ.

Gantvāna te sakaṃ raṭṭhaṃ thūpaṃ katvā manoramaṃ

ඔවුහු තමන්ගේ රටට ගොස් මනරම් ස්තූපයක් කරවා,

Namassiṃsu ca pūjesuṃ dvebhātikopāsakā.

ඒ උපාසක වෙළඳ සහෝදරයන් දෙදෙනා ඊට වැඳුම් පිදුම් කළහ.

Iti so sattasattāhaṃ vītināmesi nāyako?

මේ අයුරින් අප නායක වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ සත්සතිය ගත කළ සේක.

Brahmunā yācito satthā dhammacakkaṃ pavattituṃ.

සහම්පතී මහා බ්‍රහ්මයා විසින් දහම් සක් පවත්වන ලෙස ශාස්තෘන් වහන්සේට ආරාධනා කරන ලදී.

Tato bārāṇasiṃ gantvā dhammacakkaṃ pavattayi

ඉන්පසු බරණැස ඉසිපතනාරාමයට වැඩම කොට ධර්ම චක්‍රය ප්‍රවර්තනය කළ සේක.

Koṇḍañño desite dhamme sotāpattiphalaṃ labhi.

දේශනා කරන ලද ඒ උතුම් ධර්මය අසා කොණ්ඩඤ්ඤ හිමියෝ සෝතාපත්ති ඵලයට පත් වූහ.

Brahmāno’ṭṭhārasakoṭī devatā ca asaṅkhiyā

දහඅට කෝටියක් බ්‍රහ්මයෝ ද අසංඛ්‍යයක් දේවතාවෝ ද,

Sotāpattiphalaṃ pattā dhammacakke pavattite.

ධර්මචක්‍ර ප්‍රවර්තන දේශනාව අවසානයේ සෝතාපත්ති ඵලයට පත් වූහ.

Patto pāṭipade vappo bhaddiyo dutiye phalaṃ,Tatiye ca mahānāmo assajī ca catutthīyaṃ.

ඇසළ මස අව පෑළවිය දින වප්ප හිමියෝ ද, දෙවන දිනයෙහි භද්දිය හිමියෝ ද, තෙවන දිනයෙහි මහානාම හිමියෝ ද, සිව්වන දිනයෙහි අස්සජී හිමියෝ ද සෝවාන් ඵලයට පත් වූහ.

Te sabbe sannipātetvā pañca’me pañcavaggiye,Anattasuttaṃ desetvā bodhiyagga phalena te.

පස්වන දිනයෙහි ඒ පස්වග මහණුන් සියලු දෙනාම රැස් කරවා, අනත්තලක්ඛණ සූත්‍රය දේශනා කොට ඔවුන් උතුම් වූ රහත් ඵලයෙහි පිහිටුවූ සේක.

Bodhiṃ pāpetvā pañcāhe yasattherādike jane,Tato maggantare tiṃsakumāre bhaddavaggiye.

පස් දිනක් ඇතුළත යස තෙරුන් ඇතුළු පිරිස රහත් භාවයට පත් කරවා, ඉන්පසු මඟ අතරතුරදී භද්‍රවර්ගීය කුමාරවරුන් තිස්දෙනා ද මඟඵලවල පිහිටුවූ සේක.

Uruvelaṃ tato gantvā uruvelāya saññitaṃ,Uruvelenanuññāto uruvelanāgaṃ dami.

ඉන්පසු උන්වහන්සේ උරුවෙල නමින් හැඳින්වෙන ජනපදයට වැඩම කොට, උරුවෙල කාශ්‍යපගේ අනුමැතිය ඇතිව එහි විසූ දරුණු උරුවෙල නාගයා දමනය කළ සේක.

Taṃ taṃ damī jino nāgaṃ damanena urādigaṃ,Tathāgataṃ nimantiṃsu disvā te pāṭihāriyaṃ.

ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ ඒ ඒ පෙළහර පෑමෙන් එම උරගයා දමනය කළ සේක. ඒ ආශ්චර්යවත් ප්‍රාතිහාර්යයන් දැක ඔවුහු තථාගතයන් වහන්සේට ආරාධනා කළහ.

Idheva vanasaṇḍasmiṃ vihāretvā mahāmunī,Upaṭṭhāhāmase sabbe niccabhattena taṃ mayaṃ.

මහා මුනින්ද්‍රයන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේ මෙහිම වනයෙහි වැඩවසන සේක්වා! අපි සැවොම නිරන්තරයෙන් ඔබ වහන්සේට දන් පිළිගන්වමින් උපස්ථාන කරන්නෙමුයි ඔවුහු පැවසූහ.

Uruvelakassapassa mahāyaññe upaṭṭhite,Tassa’ttano nāgamane icchācāraṃ vijāniya.

උරුවෙල කාශ්‍යපගේ මහා යාගය පැවැත්වෙන කාලය පැමිණි කල්හි, බුදුරජාණන් වහන්සේ එහි නොවඩිනවා නම් මැනවැයි ඔහුගේ සිතෙහි උපන් අදහස දැනගත් සේක.

Uttarakuruto bhikkhaṃ haritvā dipaduttamo,Anotattadahe bhutvā sāyanha samaye sayaṃ.

දෙපා ඇත්තන් අතර උත්තම වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ උතුරුකුරු දිවයිනෙන් පිණ්ඩපාතය රැගෙන විත්, අනවතප්ත විල අසලදී වළඳා, සවස් භාගයෙහි තමන් වහන්සේම,

Bodhito navame māse phussapuṇṇamiyaṃ jino,Laṅkādīpaṃ visodhetuṃ laṅkādīpamupāgami.

බුද්ධත්වයෙන් නවවන මාසයෙහි එළඹි දුරුතු පුර පසළොස්වක පොහෝ දින, ලංකාද්වීපය පවිත්‍ර කරනු පිණිස ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ ලංකාද්වීපයට වැඩම කළ සේක.

Yakkhe damitvā sambuddho dhātuṃ datvāna nāyako,Gantvāna uruvelaṃ so vasī tattha vane jino.

අප නායක ලොව්තුරු බුදුරජාණන් වහන්සේ යක්ෂයන් දමනය කොට, කේශ ධාතූන් වහන්සේලා ලබා දී, නැවත උරුවෙල ජනපදයට වැඩම කර එහි වනයෙහි වාසය කළ සේක.

Paṭhamagamanakathā samattā.

ප්‍රථම ලංකා ගමන පිළිබඳ කථා පුවත නිමාවට පත් විය.

Dutiyagamane pana bodhito pañcame vasse jetavanamahāvihāre vasanto cūḷodara’mahodarānaṃ mātulabhāgineyyānaṃ nāgānaṃ maṇipallaṅkaṃ nissāya saṅgāmaṃ paccupaṭṭhitaṃ disvā sayaṃ pattacīvaramādāya cittamāsassa kāḷapakkhe uposathadivase nāgadīpaṃ gantvā tesaṃ saṅgāmamajjhe ākāse nisinno andhakāraṃ akāsi. Te andhakārābhibhūte samassāsetvā ālokaṃ dassetvā attano saraṇabhūtānaṃ tesaṃ sāmaggikaraṇatthaṃ phalabharitarukkhaṃ cālento viya dhammaṃ desesi. Te ubhopi dhamme pasīditvā tampi pallaṅkaṃ tathāgatassa adaṃsu. Bhagavā pallaṅke nisinno dibbannapānehi santappito bhattānumodanaṃ katvā asītikoṭiyo nāge saraṇesu ca sīlesu ca patiṭṭhāpesi. Tasmiṃ samāgame mahodarassa mātulo maṇiakkhiko nāma nāgarājā bhagavantaṃ puna kalyāṇidesamāgamanatthaṃ. Ayāci. Bhagavā pana tuṇhībhāvena adhivāsetvā ‘‘jetavanameva gato.

දෙවන ලංකා ගමනයේදී, බුද්ධත්වයෙන් පස්වන වර්ෂයෙහි ජේතවන මහා විහාරයේ වැඩවසන සේක්, චූළෝදර-මහෝදර යන බෑණනුවන් හා මාමණ්ඩිය වූ නාගයන් දෙදෙනා අතර මිණි පළඟක් මුල් කරගෙන මහා යුද්ධයක් ආරම්භ වී තිබෙනු දැක, තමන් වහන්සේම පාත්‍ර සිවුරු ගෙන, බක් මස අව පක්ෂයේ පොහෝ දින නාගදීපයට වැඩම කළ සේක. ඔවුන්ගේ යුධ පිටිය මධ්‍යයෙහි අහසේ වැඩහිඳිමින් මහා අන්ධකාරයක් මවා පෑ සේක. අන්ධකාරයෙන් තැතිගත් ඔවුන් සනසා, නැවත ආලෝකය පෙන්වා, තමන් වහන්සේ සරණ ගිය ඔවුන් අතර සමඟිය ඇති කරනු පිණිස, පලබර වෘක්ෂයක් සොලවන්නාක් මෙන් දහම් දෙසූ සේක. ඔවුන් දෙදෙනාම ධර්මය කෙරෙහි පැහැදී ඒ මැණික් පළඟ තථාගතයන් වහන්සේට පූජා කළහ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ එම පළඟ මත වැඩහිඳ දිව්‍යමය ආහාර පානවලින් සතප්පවා, අනුමෝදනා බණ වදාරා, අසූ කෝටියක් නාගයන් සරණ ශීලයෙහි පිහිටුවූ සේක. එම සමාගමෙහිදී මහෝදරගේ මාමණ්ඩිය වූ මණිඅක්ඛිත නම් නාගරාජයා නැවත කල්‍යාණි දේශයට (කැලණියට) වඩින ලෙස භාග්‍යවතුන් වහන්සේට ඇරයුම් කළේය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේ නිශ්ශබ්දතාවයෙන් එය පිළිගෙන, නැවත ජේතවනයටම වැඩම කළ සේක.

Evañhi so nāgadīpaṃ upeto,Mārābhibhu sabbavidu sumedho;

Dametva nāge karuṇāyupeto,Gantvā vasī jetavane munindo.

මෙසේ මාර පරාජය කළ, සර්වඥ වූ, මහා ප්‍රඥාවන්ත වූ, මහා කරුණාවෙන් යුත් ඒ මුනින්ද්‍රයන් වහන්සේ නාගදීපයට වැඩම කොට, නාගයන් දමනය කර, නැවත ජේතවනාරාමයට වැඩම කොට වැඩවිසූ සේක.

Dutiyagamanakathā samattā.

දෙවන ලංකා ගමන පිළිබඳ කථා පුවත නිමාවට පත් විය.

Tatiyagamane pana bodhito aṭṭhame vasse jetavanamahāvihāre viharanto bhagavā? ‘‘Mama parinibbānato pacchā tambapaṇṇidīpe sāsanaṃ patiṭṭhahissati, so dīpo bahu bhikkhubhikkhunīupāsakopāsikādi ariyagaṇasevito kāsāvapajjoto bhavissati, mayhaṃ catunnaṃ dāṭhādhātunaṃ antare ekā dāṭhā ca dakkhiṇaakkhadhātu ca nalāṭadhātu ca rāmagāmavāsīhi laddho ekakoṭṭhāso ca aññe bahusarīradhātu ca kesadhātuyo ca tattheva patiṭṭhahissanti anekāni saṅghārāmasahassāni ca. Buddhadhammasaṅgharatane patiṭṭhitasaddho mahājano bhavissati. Tasmā laṅkādīpaṃ gantvā tattha samāpattiṃ samāpajjitvā āgantuṃ vaṭṭatī ‘‘ti cintetvā ānandattheraṃ āmantesi? ‘‘Ānanda catupaṭisambhidappattānaṃ pañcasatamahākhīṇāsavānaṃ bhikkhūnaṃ paṭivedesi. Amhehi saddhiṃ gantabba ‘‘nti. Ānandatthero kapilavatthukoḷiya nagaravāsīnaṃ pañcasatamahākhīṇāsavānaṃ bhikkhūnaṃ paṭivedesi. Te paṭiveditā pañcasatakhīṇāsavā pattacīvaradhārā hutvā satthāraṃ vanditvā añjaliṃ paggayha namassamānā aṭṭhaṃsu. Satthuno pana salalāya nāma gandhakuṭiyā avidūre rattasetanīluppalakumudapadumapuṇḍarīkasatapattasahassapattajalajehi sogandhika nānāpupphehi sañcannā,subhasopānā, pasāditasamatittikakākapeyyasuramaṇīyasītalamadhurodakā suphullapupphaphaladhārita nānāvidhavicittasālasalalacampakāsokarukkhānāgarukkhādīhi susajjitabhūmipadesā accantaramaṇiyā pokkharaṇī atthi. Tattha adhivattho mahānubhāvo sumanonāma nāgarājā soḷasasahassamattāhi nāgamāṇavikāhi parivuto mahantaṃ sirisampattiṃ anubhavamāno tathāgatassa rūpasobhaggappattaṃ attabhāvaṃ oloketvā mahantaṃ sukhasomanassaṃ anubhavamāno attano mātaraṃ nandanāgamānavikaṃ garuṭṭhāne ṭhapetvā tassā veyyāvaccaṃ kurumāno tasmiṃyeva pokkharaṇiṃ ajjhāvasati. Satthā pana attano gamanaṃ saṃvidhānānantare sumanaṃ nāgarājānaṃ avidure ṭhitaṃ āmantetvā saparivāro āgacchā hīti āha. So sādhuti sampaṭicchitvā attano parivāre chakoṭimatte nāge gahetvā supuppītacampakarukkhaṃ tathāgatassa sūriyaraṃsinivāraṇatthaṃ chattaṃ katvā gaṇhi. Atha bhagavā ravirasmipatthaṭasuvaṇṇapabbato viya virocamāno attano pattacīvaramādāya ākāsaṃ abbhūggañchi. Satthāraṃ parivāretvā ṭhītā te pañcasatakhīṇāsavāpi sakaṃ sakaṃ pattacīvaramādāya ākāsaṃ uggantvā satthāraṃ parivārayiṃsu. Satthā pañcasatakhīṇāsavaparivuto visākhapuṇṇamuposathadivase kalyāṇiyaṃ gantvā mahārahe maṇḍapamajjhe paññattavara buddhāsane pañcasatakhīṇāsavaparivuto hutvā nisīdi.

තෙවන වර වැඩමවීමේදී, බුද්ධත්වයෙන් අටවන වසරෙහි ජේතවන මහා විහාරයෙහි වැඩවසන භාග්‍යවතුන් වහන්සේ මෙසේ සිතූ සේක: 'මාගේ පරිනිර්වාණයෙන් පසුව තම්බපණ්ණි දීපයෙහි (ලංකාද්වීපයෙහි) සම්බුද්ධ ශාසනය පිහිටන්නේය. ඒ ද්වීපය බොහෝ භික්ෂු, භික්ෂුණී, උපාසක, උපාසිකාදී ආර්ය සමූහයා විසින් ඇසුරු කරන ලද්දක් හා කාෂාය වස්ත්‍රයෙන් (සිවුරු ආලෝකයෙන්) බබළන්නක් වන්නේය. මාගේ සතර දළදා වහන්සේලා අතරින් එක් දළදා වහන්සේ නමක් ද, දකුණු අකු ධාතූන් වහන්සේ ද, ලලාට (නළල්) ධාතූන් වහන්සේ ද, රාමග්‍රාමවාසීන් විසින් ලබන ලද (ධාතු) එක් කොටසක් ද, වෙනත් බොහෝ ශාරීරික ධාතූන් වහන්සේලා සහ කේශ ධාතූන් වහන්සේලා ද, අනේක විධ දහස් ගණන් සංඝාරාමයන් ද එහිම පිහිටන්නාහ. මහා ජනයා බුද්ධ, ධම්ම, සංඝ යන ත්‍රිවිධ රත්නය කෙරෙහි පිහිටි ශ්‍රද්ධාව ඇත්තෝ වන්නාහ. එබැවින් ලංකාද්වීපයට වැඩම කොට, එහිදී සමාපත්තියට සමවැදී නැවත පැමිණීම සුදුසුය' මෙසේ සිතා උන්වහන්සේ ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ ඇමතූ සේක: 'ආනන්දය, සිව්පිළිසිඹියාවට පත් පන්සියයක් මහා රහතන් වහන්සේලාට අප සමඟ වැඩම කළ යුතු බව දන්වන්න.' ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ ද කපිලවස්තු සහ කෝලිය නගරවාසී වූ පන්සියයක් මහා රහතන් වහන්සේලාට ඒ බව සැළ කළහ. එසේ දැනුම් දෙනු ලැබූ ඒ පන්සියයක් රහතන් වහන්සේලා ද පාත්‍ර සිවුරු දරාගෙන, ශාස්තෘන් වහන්සේ වැඳ, දොහොත් මුදුන් දී නමස්කාර කරමින් සිටියහ. ශාස්තෘන් වහන්සේගේ 'සලල' නම් ගන්ධකුටියට නුදුරින්, රතු, සුදු, නිල් උපුල්, කුමුදු, පියුම්, පුණ්ඩරීක (සුදු නෙළුම්), සියපත්, දහස්පත් ආදී දියෙහි උපන් සුවඳවත් නානාවිධ පුෂ්පයන්ගෙන් ගැවසී ගත්, මනහර පියගැටපෙළින් යුත්, පහන් වූ, ඉවුර දක්වා පිරුණු, කපුටන්ට ද පහසුවෙන් පැන් බිවිය හැකි, රමණීය වූ, සිසිල් වූ ද මිහිරි වූ ද ජලයෙන් යුත්, මැනවින් පිපුණු මල් හා පල දරන ලද නානාවිධ විසිතුරු සල්, සලල, සපු, අසෝක, නා වෘක්ෂයන්ගෙන් සුසැදි භූමි ප්‍රදේශයක් ඇති, අතිශයින් රමණීය පොකුණක් ඇත්තේය. එහි වසන මහානුභාව සම්පන්න 'සුමන' නම් නා රජෙක් සොළොස් දහසක් පමණ වූ නාග කන්‍යාවන් පිරිවරාගෙන මහා ශ්‍රී සම්පත්තියක් අනුභව කරමින්, තථාගතයන් වහන්සේගේ රූප සෝභාවෙන් අගතැන්පත් ශරීරය දෙස බලා මහත් වූ සුඛ සොම්නසක් ලබමින්, තමාගේ මෑණියන් වූ 'නන්දා' නම් නාග කන්‍යාව ගරුස්ථානයෙහි තබා ඇයට වත්පිළිවෙත් කරමින් ඒ පොකුණෙහිම වාසය කරයි. ශාස්තෘන් වහන්සේ තමන් වහන්සේගේ වැඩමවීම සංවිධානය කළ සැණින්, නුදුරෙහි සිටි සුමන නා රජු අමතා 'පිරිවර සමඟින් එන්න' යැයි වදාළ සේක. ඔහු 'එසේය ස්වාමීනි' යි පිළිගෙන, තමාගේ පිරිවර වූ කෝටි හයක් පමණ වූ නාගයන් කැටුව, මැනවින් පිපුණු සපු රුකක් තථාගතයන් වහන්සේට සූර්ය රශ්මිය වැළැක්වීම පිණිස කුඩයක් කොට ගත්තේය. එකල්හි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ සූර්ය රශ්මිය පැතිරුණු රන් පර්වතයක් මෙන් බබළමින්, තමන් වහන්සේගේ පාත්‍රා සිවුරු ගෙන අහසට පැන නැඟුණු සේක. ශාස්තෘන් වහන්සේ පිරිවරාගෙන සිටි ඒ පන්සියයක් රහතන් වහන්සේලා ද තම තමන්ගේ පාත්‍ර සිවුරු ගෙන අහසට නැඟී ශාස්තෘන් වහන්සේ පිරිවරා ගත්හ. ශාස්තෘන් වහන්සේ පන්සියයක් රහතන් වහන්සේලා පිරිවරාගෙන වෙසක් පුර පසළොස්වක පොහෝ දින කල්‍යාණියට (කැලණියට) වැඩම කොට, මහත් අගනා මණ්ඩපයක් මධ්‍යයෙහි පනවන ලද උතුම් බුද්ධාසනයෙහි පන්සියයක් රහතන් වහන්සේලා පිරිවරාගෙන වැඩසිටි සේක.

Atha maṇiakkhiko nāma nāgarājā buddhapamukhaṃ bhikkhu saṅghaṃ anekehi dibbehi khajjabhojjehi santappetvā ekamantaṃ nisīdi. Satthā tassa bhattānumodanaṃ katvā sumanakuṭe padalañchanaṃ dassetvā tasmiṃ pabbatapāde anekapādapākiṇṇabhūmippadese nisinno divāvihāraṃ katvā tato vuṭṭhāya dīghavāpicetiyaṭṭhāne samāpattiṃ samāpajji. Mahāpathavī udakapariyantaṃ katvā satavāraṃ sahassavāraṃ saṅkampi. Tattha mahāsenaṃ nāma devaputtaṃ ārakkhatthāya nivattetvā tato vuṭṭhāya mahāthūpaṭṭhāne tatheva samāpattiṃ samāpajji. Mahāpathavi tatheva kampi. Tatrāpi visālarūpa devaputtaṃ ārakkhaṃ gaṇhanatthāya ṭhapetvā tato vuṭṭhāya thūpārāma cetiyaṭṭhāne tatheva nirodhasamāpattiṃ samāpajji. Mahāpathavī tatheva kampi. Tattha ca pathavipāla devaputtaṃ ārakkhatthāya. Nivattetvā tato vuṭṭhāya maricavaṭṭicetiyaṭṭhānaṃ gantvā pañcahi bhikkhusatehi saddhiṃ samāpattiṃ appayi. Pathavi tatheva kampi. Tasmiṃ ṭhāne indakadevaputtaṃ ārakkhaṃ gaṇhanatthāya ṭhapesi. Tato vuṭṭhāya kācaragāmacetiyaṭṭhāne tatheva samāpattiṃ samāpajji. Pathavi tatheva kampi. (Tasmiṃ ṭhāne mahāghosa devaputtaṃ ārakkhaṃ gaṇhanatthāya niyyādesi) etasmiṃ mahācetiyaṭṭhāne mahāghosaṃ nāma devaputtaṃ ārakkhaṃ gahaṇatthāya nivattetvā tato vuṭṭhāya tissamahāvihāracetiyaṭṭhāne tatheva samāpattiṃ samāpajji. Pathavi tatheva kampi. Tattha maṇimekhalaṃ nāma devadhītaraṃ ārakkhaṃ gāhāpetvā tato nāgamahāvihāracetiyaṭṭhāne tatheva samāpattiṃ samāpajji. Pathavi tatheva kampi. Tasmimpi mahindaṃ nāma devaputtaṃ ārakkhaṃ gahaṇatthāya ṭhapesi. Tato vuṭṭhāya mahāgaṅgāya dakkhiṇadisābhāge seru nāma dahassa ante varāha nāma soṇḍimatthake atimanoramaṃ udakabubbuḷakelāsakūṭapaṭibhāgaṃ cetiyaṃ patiṭṭhahissatī’ti pañcasatakhīṇāsavehi saddhiṃ nirodhasamāpattiṃ samāpajji. Bahalaghanamahāpathavi paribbhamitakumbhakāracakkaṃ viya pabhintamadamahā hatthināgassa kuñcanādakaraṇaṃ viya ucchukoṭṭana yanta-mukhasaddo viya (ca) satavāraṃ sahassavāraṃ nadamānā somanassappattā viya sakalalaṅkādīpaṃ unnādaṃ kurumānā saṃkampi. Tato vuṭṭhāya sumananāgarañño hatthesu ṭhita campakarukkhato pupphāni ādāya tattha pūjetvā punappunaṃ taṃ olokesi. So satthāraṃ vanditvā mayā bhante kiṃ kattabbanti pucchi. Imassa ṭhānassa ārakkhaṃ karohīti āha. So taṃ sutvā bhante tumhākaṃ gandhakuṭiṃ mama ārakkhaṃ karontassa rūpasobhaggappattaṃ asītyānubyañjanabyāmappabhādvattiṃsamahāpurisalakkhaṇavicittaṃ dassanānuttariyabhūtaṃ passantassa manosilātale sīhanādaṃ nadanto taruṇasīho viya gajjanto pāvussakamahāmegho viya ākāsagaṅgaṃ otaranto viya ratanadāmaṃ ganthento viya ca aṭṭhaṅgasamannāgataṃ savanīyasaraṃ vissajjetvā bramhaghosaṃ nicchārento nānānayehi vicittakathaṃ kathayamānānaṃ savanānurittayabhūtaṃ saṃsāraṇṇavanimuggānaṃ tāraṇasamatthaṃ madhura dhammadesanaṃ suṇantassa, ñāṇiddhiyā koṭippatte sāriputtamoggallānādayo asītimahāsāvake passantassa, tattheva mayhaṃ vasanaṃ ruccati. Na sakkomi aññattha tumhehi vinā vasitunti āha. Bhagavā tassa kathaṃ sutvā nagarāja, imaṃ padesaṃ tayā ciraṃ vasitaṭṭhānaṃ. Kakusandhassa bhagavato dhātu imasmiṃyeva ṭhāne patiṭṭhitā, tvameva tasmiṃ kāle varaniddo nāma nāgarājā hutvā tassā dhātuyā ārakkhaṃ gahetvā gandhamālādīhi pūjaṃ karonto ciraṃ vihāsi. Puna koṇāgamanassa bhagavato dhātu imasmiṃyeva ṭhāne patiṭṭhitā tvameva tasmiṃ kāle jayaseno nāma devaputto hutvā tassā dhātuyā ārakkhaṃ gahetvā gandhamālādīhi pūjaṃ katvā tattheva ciraṃ vihāsi. Puna kassapassa bhagavato dhātu imasmiṃyeva ṭhāne patiṭṭhitā. Tvameva tasmiṃ kāle dīghasālo nāma nāgarājā hutvā tāya dhātuyā ārakkhaṃ gahetvā gandhamālādīhi pūjaṃ karonto vihāsi. Mayi pana parinibbute kākavaṇṇatissamahārājā mayhaṃ nalāṭadhātuṃ imasmiṃyeva ṭhāne patiṭṭhāpessati, tasmā tvaṃ imassa ṭhānassa ārakkhaṃ karohīti vatvā pañcasīlesu patiṭṭhāpetvā pañcasatakhīṇāsavehi saddhiṃ cetiyaṭṭhānaṃ padakkhiṇaṃ katvā tvaṃ appamatto hohīti vatvā ākāsaṃ uppatitvā jetavanameva gato.

ඉක්බිති මණිඅක්ඛිත නම් නා රජු බුදුරජාණන් වහන්සේ ප්‍රමුඛ මහා භික්ෂු සංඝයා වහන්සේට නොයෙක් දිව්‍යමය ඛාද්‍ය භෝජ්‍යයන්ගෙන් සංග්‍රහ කොට සතුටු කරවා එකත්පස්ව වාඩි විය. ශාස්තෘන් වහන්සේ ඔහුට ධර්ම දේශනා (භක්තානුමෝදනාව) කොට, සුමනකූටයෙහි (ශ්‍රී පාද කන්දෙහි) සිරිපා සලකුණ පිහිටුවා, ඒ පර්වත පාමුල නොයෙක් වෘක්ෂයන්ගෙන් ගැවසී ගත් භූමි භාගයෙහි වැඩසිටිමින් දිවා විහරණය කොට, එයින් නැගී සිට දීඝවාපී චෛත්‍යස්ථානයෙහි සමවතට සම වැදුණු සේක. මහා පෘථිවිය ජල කෙළවර දක්වා සිය වාරයක්, දහස් වාරයක් කම්පා විය. එහි මහාසේන නම් දේවපුත්‍රයා ආරක්ෂාව පිණිස නවත්වා, එයින් නැගී සිට මහාථූප (රුවන්වැලි මහා සෑය) පිහිටන ස්ථානයෙහි ද එලෙසින්ම සමවතට සම වැදුණු සේක. මහා පෘථිවිය එලෙසින්ම කම්පා විය. එහි ද විසාලරූප නම් දේවපුත්‍රයා ආරක්ෂාව සැලසීම පිණිස රඳවා, එයින් නැගී සිට ථූපාරාම චෛත්‍යස්ථානයෙහි ද එලෙසින්ම නිරෝධ සමාපත්තියට සම වැදුණු සේක. මහා පෘථිවිය එලෙසින්ම කම්පා විය. එහි ද පෘථිවිපාල දේවපුත්‍රයා ආරක්ෂාව පිණිස නවත්වා, එයින් නැගී සිට මරිචවට්ටි (මිරිසවැටිය) චෛත්‍යස්ථානයට වැඩම කොට පන්සියයක් භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ සමාපත්තියට සම වැදුණු සේක. පෘථිවිය එලෙසින්ම කම්පා විය. ඒ ස්ථානයෙහි ඉන්දක දේවපුත්‍රයා ආරක්ෂාව සැලසීම පිණිස රඳවා වදාළ සේක. එයින් නැගී සිට කාචරගාම (කතරගම) චෛත්‍යස්ථානයෙහි ද එලෙසින්ම සමවතට සම වැදුණු සේක. පෘථිවිය එලෙසින්ම කම්පා විය. (එම ස්ථානයෙහි මහාඝෝෂ දේවපුත්‍රයාට ආරක්ෂාව පැවරූ සේක.) මේ මහා චෛත්‍යස්ථානයෙහි මහාඝෝෂ නම් දේවපුත්‍රයා ආරක්ෂාව පිණිස නවත්වා, එයින් නැගී සිට තිස්සමහාරාම විහාර චෛත්‍යස්ථානයෙහි ද එලෙසින්ම සමවතට සම වැදුණු සේක. පෘථිවිය එලෙසින්ම කම්පා විය. එහි මණිමේඛලා නම් දේවදූත දියණියට ආරක්ෂාව පවරා, එයින් නැගී සිට නාගමහාවිහාර චෛත්‍යස්ථානයෙහි ද එලෙසින්ම සමවතට සම වැදුණු සේක. පෘථිවිය එලෙසින්ම කම්පා විය. එහි ද මහින්ද නම් දේවපුත්‍රයා ආරක්ෂාව සැලසීම පිණිස රඳවා වදාළ සේක. එයින් නැගී සිට මහා ගංගාවෙහි (මහවැලි ගඟෙහි) දකුණු දිශා භාගයේ, සේරු නම් විල කෙළවර, වරාහ නම් දිය වළ මතුපිට ‘අතිශයින් මනරම් වූ, දිය බුබුලක් බඳු වූ, කෛලාස කූටය හා සමාන වූ චෛත්‍යයක් පිහිටන්නේය’යි (දැන) පන්සියයක් රහතන් වහන්සේලා සමඟ නිරෝධ සමාපත්තියට සම වැදුණු සේක. ඝන වූ මහා පෘථිවිය, වේගයෙන් කැරකෙන කුඹල් සකක් මෙන් ද, මද කිපුණු මහා හස්තිරාජයෙකුගේ කුංචනාදයක් මෙන් ද, උක් තලන යන්ත්‍රයක මුවෙන් නික්මෙන ශබ්දය මෙන් ද, සිය වාරයක් දහස් වාරයක් හඬ පතුරුවමින්, සොම්නසට පත් වූවාක් මෙන් මුළු ලංකාද්වීපයම ගුගුරුවමින් කම්පා විය. එයින් නැගී සිට සුමන නා රජුගේ අත්වල තිබූ සපු ගසින් මල් ගෙන එහි පූජා කොට නැවත නැවතත් ඒ ස්ථානය දෙස බලා වදාළ සේක. ඔහු ශාස්තෘන් වහන්සේ වැඳ, ‘ස්වාමීනී, මා විසින් කුමක් කළ යුතුද?’ කියා ඇසීය. ‘මේ ස්ථානයට ආරක්ෂාව සලසන්න’ යැයි බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ සේක. එය අසා ඔහු මෙසේ කීවේය: ‘ස්වාමීනී, ඔබ වහන්සේගේ ගඳකිළිය (ඇතුළු මේ පුදබිම) මා ආරක්ෂා කරන කල්හි, රූප ශෝභාවෙන් අගතැන්පත් වූ ද, අසූවක් අනුබ්‍යංජනයන්ගෙන් හා බඹයක් පමණ ශරීර ප්‍රභාවෙන් යුක්ත වූ ද, තිස්දෙකක් මහාපුරුෂ ලක්ෂණයන්ගෙන් විසිතුරු වූ ද, දැකීමෙන්ම උතුම් වූ ඔබ වහන්සේගේ රූපය දකිමින්; මනෝසිලා තලයක් මත සිංහනාද පතුරවන තරුණ සිංහයෙකු මෙන් ද, ගර්ජනා කරන වර්ෂා කාලීන මහා මේඝයක් මෙන් ද, ආකාශ ගංගාවෙන් බැස එන්නාක් මෙන් ද, ਰත්න දාමයක් (මුතු මාලයක්) ගොතන්නාක් මෙන් ද අංග අටකින් සමන්නාගත වූ, ශ්‍රවණ රමණීය වූ ස්වරයෙන් බ්‍රහ්මඝෝෂාව පතුරුවමින්, නොයෙක් ක්‍රමවලින් විසිතුරු දහම් කතා පවසන, ඇසීමට ඇති උතුම්ම දෙය වූ ද, සංසාර සාගරයෙහි ගිලී සිටින සත්වයන් එතෙර කිරීමට සමත් වූ ද ඔබ වහන්සේගේ ඒ මිහිරි ධර්ම දේශනාව ශ්‍රවණය කරමින්; ඥාන සෘද්ධියෙන් කෙළවරට පත් සැරියුත් මුගලන් ආදී අසූ මහා ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලා දකිමින්, මෙතැනම මගේ වාසය මට ප්‍රිය වන්නේය. ඔබ වහන්සේලා නොමැතිව වෙනත් ස්ථානයක වාසය කිරීමට මට නොහැකිය.’ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ඔහුගේ කතාව අසා, ‘නාගරාජය, මේ ප්‍රදේශය ඔබ විසින් බොහෝ කලක් වාසය කරන ලද ස්ථානයකි. කකුසඳ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ධාතූන් වහන්සේ ද මේ ස්ථානයේම පිහිටුවන ලදහ. ඔබම ඒ කාලයෙහි වරනිද්ද නම් නාගරාජයෙක් වී, ඒ ධාතූන් වහන්සේගේ ආරක්ෂාව භාරගෙන ගඳමල් ආදියෙන් පූජා පවත්වමින් බොහෝ කල් වාසය කළෙහිය. නැවත කෝණාගමන භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ධාතූන් වහන්සේ ද මේ ස්ථානයේම පිහිටුවන ලදහ. ඔබම ඒ කාලයේ ජයසේන නම් දේවපුත්‍රයෙක් වී, ඒ ධාතූන් වහන්සේගේ ආරක්ෂාව භාරගෙන ගඳමල් ආදියෙන් පූජා පවත්වා එහිම බොහෝ කල් වාසය කළෙහිය. නැවත කස්සප භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ධාතූන් වහන්සේ ද මේ ස්ථානයේම පිහිටුවන ලදහ. ඔබම ඒ කාලයෙහි දීඝසාල නම් නාගරාජයෙක් වී, ඒ ධාතූන් වහන්සේගේ ආරක්ෂාව භාරගෙන ගඳමල් ආදියෙන් පූජා පවත්වමින් වාසය කළෙහිය. මා පිරිනිවන් පෑ කල්හි, කාවන්තිස්ස මහරජතුමා මගේ ලලාට ධාතූන් වහන්සේ (නළල් ධාතුව) මේ ස්ථානයේම පිහිටුවන්නේය. එබැවින් ඔබ මේ ස්ථානයට ආරක්ෂාව සලසන්න’ යැයි වදාරා, ඔහුව පංචශීලයෙහි පිහිටුවා, පන්සියයක් රහතන් වහන්සේලා සමඟ චෛත්‍යස්ථානය පැදකුණු කොට, ‘ඔබ අප්‍රමාදී වන්න’ යැයි අවවාද කොට අහසට පැනනැගී ජේතවනාරාමයටම වැඩම කළ සේක.

Tassa pana nāgarañño mātā indamānavikā nāma āgantvā tathāgataṃ vanditvā ekamantaṃ ṭhitā, bhante mama putto sumano nāma nāgarājā kuhinti āha. Tava putto tambapaṇṇidīpe mahāvālukagaṅgāya dakkhiṇabhāge seru nāma dahassa samīpe varāha nāma soṇḍiyaṃ samādhi appitattā attano parivāre chakoṭimatte nāge gahetvā satthāraṃ vanditvā bhante ito paṭṭhāya tumhākaṃ dassanaṃ dullabhaṃ, khamatha meti accayaṃ desetvā mahatiṃ nāgasampattiṃ gahetvā puttassa sumananāgarājassa santikaṃ gantvā mahatiṃ issariyasampattiṃ anubhavanti tattheva ārakkhaṃ gahetvā ciraṃ vihāsi.

එම නා රජුගේ මෑණියන් වූ ඉන්දමාණවිකා නම් වූ තැනැත්තිය පැමිණ, තථාගතයන් වහන්සේ වැඳ එකත්පස්ව සිට, ‘ස්වාමීනී, මගේ පුත්‍ර වූ සුමන නම් නා රජු කොහිද?’ කියා ඇසුවාය. (එවිට බුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළ සේක:) ‘තෙපිගේ පුත්‍රයා තම්බපණ්ණි ද්වීපයෙහි මහා වාලුකා ගංගාවෙහි (මහවැලි ගඟෙහි) දකුණු භාගයේ, සේරු නම් විල අසල, වරාහ නම් දිය වළෙහි සමාධියට සම වැදී සිටින්නේය.’ ඇය ද (එය අසා) සිය පිරිවර වූ කෝටි හයක් පමණ වූ නාගයන් රැගෙන ශාස්තෘන් වහන්සේ වැඳ, ‘ස්වාමීනී, මෙතැන් පටන් ඔබ වහන්සේ දැකීම දුර්ලභය, මා කළ වරදට සමාවනු මැනව’යි කියා වරද ක්ෂමා කරවාගෙන, මහත් වූ නාග සම්පත්තිය ද රැගෙන තමාගේ පුත් සුමන නා රජු වෙතට ගොස්, මහත් වූ ඓශ්චර්ය සම්පත් අනුභව කරමින් එහිම ආරක්ෂාව සලසමින් බොහෝ කල් වාසය කළාය.

Mahāpañño mahāsaddho mahāvīro mahāisi,Mahābalena sampanno mahantaguṇabhusito;

Gantvāna tambapaṇṇiṃ so sattānuddayamānaso,Gantvā nāgavaraṃ dīpaṃ agā jetavanaṃ vidu.

මහා ප්‍රඥාවෙන් ද මහා ශ්‍රද්ධාවෙන් ද මහා වීරත්වයෙන් ද යුක්ත වූ, මහා ඍෂිවරයකු බඳු වූ, මහත් බලයෙන් සමන්විත වූ හා උතුම් ගුණාංගවලින් විභූෂිත වූ, සත්ත්වයන් කෙරෙහි පතළ කරුණාවෙන් යුතු ඒ මහා ප්‍රඥාවන්ත බුදුරජාණන් වහන්සේ තම්බපණ්ණි ද්වීපයට වැඩම කර, උතුම් වූ නාගදීපයට ද වැඩම කොට, ඉන්පසු ජේතවනයට ද වැඩම කළ සේක.

Atisayamatisāro sāradānaṃ karonto,Atiadhiramaṇiyo sabbalokekanetto;

Atiguṇadharaṇīyo sabbasatte tamaggaṃ,Ativipuladayo tānetumāgā sudīpaṃ.

අතිශය උතුම් බුද්ධි මහිමයකින් යුතුව දහම් අමා රසය බෙදා දෙන්නා වූ ද, අතිශයින්ම සිත්කළු වූ ද, මුළු ලෝකයාටම එකම ඇසක් බඳු වූ ද, අපිරිමිත ගුණ දරන්නා වූ ද, අතිවිශාල කරුණාවකින් යුතු වූ ද ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ සකල සත්ත්වයන් අඳුරෙන් මුදවා ආරක්ෂා කරනු පිණිස මේ සුන්දර ලංකාද්වීපයට වැඩම කළ සේක.

Tatiyagamanakathā samattā.

තෙවන වර වැඩම කිරීමේ පුවත නිමාවට පත් විය.

Iti ariyajanapasādanatthāya kate dhātuvaṃse tathāgatassa gamanaṃ nāma paṭhamo paricchedo.

මෙසේ ආර්ය ජනයන්ගේ ප්‍රසාදය පිණිස කරන ලද ධාතුවංශයෙහි, තථාගතයන් වහන්සේගේ වැඩම කිරීම නම් වූ පළමුවන පරිච්ඡේදය නිමාවට පත් විය.

Āgantvā tambapaṇṇiṃ so sattānuddayamānaso

සත්ත්වයන් කෙරෙහි අනුකම්පාවෙන් පිරුණු සිත් ඇති ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ තම්බපණ්ණි ද්වීපයට වැඩම කොට,

Puna gantvā nāgadīpaṃ agā jetavanaṃ varaṃ

නැවතත් නාගදීපයට වැඩම කොට, උතුම් වූ ජේතවනාරාමයට වැඩම කළ සේක.

Atisayamatisāro sāradāneka ratto

අතිශය උතුම් ප්‍රඥාවෙන් යුක්ත වූ, උතුම් දහම් අමා රසය දීමෙහි නිරත වූ,

Atidhitiramaṇiyo sabbalokekanetto

අතිශය ධෛර්යයෙන් හා සිත්කළු බවෙන් යුක්ත වූ, මුළු ලෝකයාටම එකම ඇසක් බඳු වූ,

Atiguṇaramaṇīyaṃ sabbasantekamaggaṃ

අතිවිශිෂ්ට ගුණයන්ගෙන් සුන්දර වූ ද, සකල සත්ත්වයන්ගේ ශාන්තිය උදෙසා ඇති එකම මඟ වූ ද,

Ativipuladayattā laṅkamāgā sudīpaṃ

අතිමහත් කරුණාව නිසාම ලංකා නම් වූ සුන්දර ද්වීපයට වැඩම කළ සේක.

Iti sīhaḷabhāsāya kate dhātuvaṃse dissate.

මෙසේ සිංහල භාෂාවෙන් කරන ලද ධාතුවංශයෙහි දැක්වෙයි.

2. Parinibbānakathā

2. පිරිනිවන් පෑමේ පුවත

Satthā pana tato pañcacattālīsavassāni tipiṭakapariyattidhammaṃ desetvā veneyyajane saṃsārato catuariyamaggaphalapaṭilābhavasena uddhāretvā nibbāne patiṭṭhāpetvā pacchime kāle vesālinagaraṃ upanissāya cāpālacetiyaṃ nissāya viharanto mārena parinibbānatthāya ārādhito sato sampajāno āyusaṅkhāre vissajjesi. Tassa vissaṭṭhabhāvaṃ ānandoyeva aññāsi. Añño kocipi jānanto nāma natthi. Tasmā bhikkhusaṅghampi jānāpessāmīti jetavanamahāvihāraṃ gantvā sabbaṃ bhikkhusaṅghaṃ sannipātāpetvā bhikkhave tathāgatassa na cirasseva tiṇṇaṃ māsānaṃ accayena parinibbānaṃ bhavissati, tumhe sattatiṃsabodhi pakkhiyadhammesu samaggā hutvā ekībhāvā hotha, tumhe vivādaṃ mā karotha. Appamādena tisso sikkhā sampādethāti vatvā puna divase vesāliyaṃ piṇḍāya caritvā piṇḍapātā paṭikkamitvā bhaṇḍagāmaṃ gato. Bhaṇḍagāmato hatthigāmaṃ hatthigāmato ambagāmaṃ ambagāmato jambugāmaṃ jambugāmato nigrodhagāmaṃ nigrodhagāmato bhoganagaraṃ bhoganagarato pāvānagaraṃ pāvānagarato kusinārānagaraṃ patto. Tattha yamakasālānamantare ṭhīto ānandattheraṃ āmantetvā untarasīsakaṃ katvā mañcakaṃ paññāpehi kilantosmi ānanda nipajjissāmi’ti āha. Taṃ sutvā ānandatthero uttarasīsakaṃ katvā mañcakaṃ paññāpetvā catugguṇaṃ saṅghāṭiṃ attharitvā pañcacattālīsavassāni asayitabuddhaseyyaṃ sayanto dakkhiṇapassena sato sampajāno anuṭṭhānasaññaṃ manasikaritvā sīhaseyyaṃ kappesi.

භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද ඉන්පසු වසර හතළිස් පහක් මුළුල්ලෙහි ත්‍රිපිටක පර්යාප්ති ධර්මය දේශනා කොට, විනෙය ජනයන් සිව්මඟ පල ලබනු වස් සන්සාරයෙන් මුදවා නිර්වාණයෙහි පිහිටුවා, අවසාන කාලයෙහි විශාලා මහනුවර ඇසුරු කොට චාපාල චේතීයේ වසන සේක්, මාරයා විසින් පිරිනිවන් පාන ලෙස කරන ලද ආරාධනය පිළිගෙන, සිහි නුවණින් යුක්තව ආයු සංස්කාරය අත්හළ සේක. එසේ ආයු සංස්කාරය අත්හළ බව දැනගත්තේ ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ පමණි. වෙනත් කිසිවෙකුත් ඒ බව දැන සිටියේ නැත. එබැවින් භික්ෂු සංඝයාට ද ඒ බව දැනුම් දෙමි යි සිතා, ජේතවන මහා විහාරයට වැඩම කොට සකල භික්ෂු සංඝයා රැස් කරවා, 'මහණෙනි, නොබෝ කලකින්, එනම් තෙමසක් ඇවෑමෙන් තථාගතයන් වහන්සේගේ පිරිනිවීම සිදු වන්නේය. ඔබ සැම තිස්හතක් බෝධිපාක්ෂික ධර්මයන්හි සමගිව, එක්සිත්ව වසන්න. විවාද නොකරන්න. අප්‍රමාදව ත්‍රිවිධ ශික්ෂාවන් සම්පූර්ණ කරන්නැ' යි වදාරා, පසුදින විශාලා මහනුවර පිණ්ඩපාතයේ වැඩම කොට, පිණ්ඩපාතයෙන් වැළකී භණ්ඩගාමයට වැඩම කළ සේක. භණ්ඩගාමයෙන් හත්ථිගාමයට ද, හත්ථිගාමයෙන් අම්බගාමයට ද, අම්බගාමයෙන් ජම්බුගාමයට ද, ජම්බුගාමයෙන් නිග්‍රෝධගාමයට ද, නිග්‍රෝධගාමයෙන් භෝගනගරයට ද, භෝගනගරයෙන් පාවානුවරට ද, පාවානුවරින් කුසිනාරා නුවරට ද වැඩම කළ සේක. එහි යමක සල් රුක් අතර වැඩසිටිමින්, ආනන්ද තෙරුන් අමතා, 'ආනන්දයෙනි, උතුරු දෙසට හිස ලා මඤ්චකය පනවන්න, මම වෙහෙසට පත්ව සිටිමි, සැතපෙන්නෙමි' යි වදාළ සේක. එය ඇසූ ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ උතුරු දෙසට හිස ලා මඤ්චකය පනවා, සඟළ සිවුර සතර පටක් කොට අතුරා දුන් සේක. වසර හතළිස් පහක් මුළුල්ලෙහි බුද්ධ සෙය්‍යාවෙන් සැතපෙමින්, සිහි නුවණින් යුතුව දකුණු ඇලයෙන් සැතපී, නැවත නැඟී නොසිටීමේ අදහසින් යුතුව සිංහ සෙය්‍යාවෙන් සැතපුණු සේක.

Atītamaddhāna bhave caranto,Anantasatte karuṇāyupeto;

Katvāna puññāni anappakāni,Patto sivaṃ lokahitāya nātho.

අතීත සන්සාරයේ සැරිසරන කල්හි, අනන්ත සත්ත්වයන් කෙරෙහි මහත් කරුණාවෙන් යුක්තව, අපිරිමිත පින් රැස් කොට, අපගේ නාථ වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ ලෝකයාගේ යහපත පිණිස ශාන්ත වූ නිවන් සුවයට පත් වූ සේක.

Evaṃ hi so dasabalopi vihīnathāmo,Yamassa sālāna nipajji majjhe;

Katvāna saññañhi anuṭṭhahānaṃ,Sa iddhimā māramukhaṃ paviṭṭho.

මෙසේ දසබලධාරී වූ, මහා සෘද්ධිමත් වූ ඒ බුදුරජාණන් වහන්සේ ශාරීරික ශක්තියෙන් පිරිහී ගිය සේක්, නැවත නැඟී නොසිටීමේ අදහස පෙරදැරිව, යමක සල් රුක් මැද සැතපී මාර මුඛයට (මරණයට) පත් වූ සේක.

Tasmiṃ khaṇe samakasālā supupphitā ahesuṃ. Na kevalaṃ yamakasālāyeva supupphītā, atha kho dasasahassī lokadhātu cakkavāḷesu sālarukkhāpi pupphitā. Na sālarukkhāyeva supupphitā, atha kho yaṃ kiñci pupphupagaphalūpaga rukkhajātaṃ sabbampi pupphañca phalañca gaṇhi. Jalesu jalapadumāni thalesu thalapadumāni khandhesu khandhapadumāni sākhāsu sākhāpadumāni latāsu latāpadumāni ākāse olambapadumāni piṭṭhipāsāṇe hinditvā satapattapadumāni supupphitāni ahesuṃ. Pathavito yāva brahmaloko tāva dasasahassi cakkavāḷā ekamālāguṇā viya ahesuṃ. Devā ākāsato dibbamandāravapāricchattakakoviḷārapupphāni ca candanacuṇṇāni ca samākiranti. Dibbaturiyasaṅgitiyo ca antalikkhe pavattanti. Anekāni acchariyasahassāni ahesuṃ. Evaṃ pūjāvisese pavattamāne paṭhamayāme subhaddaparibbājakaṃ vinetvā majjhimayāme dasasahassi lokadhātu devatānaṃ anusāsitvā pacchimayāmāvasāne paṭhamajjhānaṃ samāpajjitvā tato vuṭṭhāya dutiyajjhānaṃ catutthajjhānaṃ samāpajji. Tato vuṭṭhāya ākāsānañcāyatanaṃ viññāṇañcāyatanaṃ ākiñcaññāyatanaṃ nevasaññānāsaññāyatanaṃ samāpajjitvā tato vuṭṭhāya nirodhasamāpattiṃ samāpajji. Tato vuṭṭhāya paṭhamajjhānaṃ dutiyajjhānaṃ tatiyajjhānaṃ catutthajjhānañca samāpajji. Tato vuṭṭhāya etthantarato anupādisesanibbānadhātuyā parinibbāyi.

එම මොහොතෙහි යමක සල් රුක් සපුෂ්පිත ගියේය. යමක සල් රුක් පමණක් නොව, දස දහසක් ලෝක ධාතුවේ ඇති සියලු සල් ගස් ද මලින් ගැවසී ගියේය. සල් ගස් පමණක් නොව, මල් හා ගෙඩි හටගන්නා යම්තාක් ගස් වර්ග වේ ද, ඒ හැම ගසක්ම මලින් හා පලින් බර විය. දියෙහි දිය පියුම් ද, ගොඩෙහි ගොඩ පියුම් ද, කඳෙහි කඳ පියුම් ද, අතුවල අතු පියුම් ද, වැල්වල වැල් පියුම් ද, අහසෙහි එල්ලෙන පියුම් ද, ගල් කුළු බිඳගෙන සියපත් පියුම් ද මැනවින් පිපී ගියේය. පොළොවේ සිට බ්‍රහ්ම ලෝකය දක්වා මුළු දස දහසක් සක්වළම එක් සුවඳ මල් මාලාවක් මෙන් විය. දෙවියෝ අහසින් දිව්‍යමය මදාරා, පාරිච්ඡත්තක, කෝවිලාර මල් සහ දිව්‍ය සඳුන් සුණු වස්වන්නට වූහ. අහසෙහි දිව්‍ය තූර්ය නාදයන් පැතිර ගියේය. දහස් ගණන් අසිරිමත් ප්‍රාතිහාර්යයන් සිදු විය. මෙසේ සුවිශේෂී පූජාවන් පවතිද්දී, ප්‍රථම යාමයෙහි සුභද්‍ර පරිබ්‍රාජකයා දමනය කොට, මධ්‍යම යාමයෙහි දස දහසක් ලෝක ධාතුවේ දේවතාවුන්ට අනුශාසනා කොට, පශ්චිම යාමයේ අවසානයෙහි ප්‍රථම ධ්‍යානයට සමවැදී, ඉන් නැඟී සිට ද්විතීය ධ්‍යානයට ද, චතුර්ථ ධ්‍යානයට ද සමවැදුණු සේක. ඉන් නැඟී සිට ආකාසානඤ්චායතනය, විඤ්ඤාණඤ්චායතනය, ආකිඤ්චඤ්ඤායතනය හා නේවසඤ්ඤානාසඤ්ඤායතනය යන සමාපත්තීන්ට සමවැදී, ඉන් නැඟී සිට නිරෝධ සමාපත්තියට සමවැදුණු සේක. ඉන් නැඟී සිට ප්‍රථම ධ්‍යානය, ද්විතීය ධ්‍යානය, තෘතීය ධ්‍යානය සහ චතුර්ථ ධ්‍යානයට ද සමවැදුණු සේක. ඉන් නැඟී සිටි සැණින්, අනුපාදිශේෂ නිර්වාණ ධාතුවෙන් පිරිනිවන් පා වදාළ සේක.

Mahāmohatamaṃ hantvā sattānaṃ hadayassitaṃ,Ravīva jotamāno so lokassa anukampako;

Vassāni pañcatālīsaṃ katvā sattahitaṃ bahuṃ,Adhunā aggikkhandhova parinibbāyi so jino.

සත්ත්වයන්ගේ හදවත්හි පැවති මහා මෝහ නැමති අන්ධකාරය දුරු කරමින්, සූර්යයා මෙන් බැබළුණා වූ ද, ලෝකයා කෙරෙහි කරුණාවන්ත වූ ද ඒ ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ, වසර හතළිස් පහක් මුළුල්ලෙහි සත්ත්වයන්ට උතුම් සෙත සලසා, දැන් නිවී ගිය මහා ගිනි කඳක් මෙන් පිරිනිවන් පා වදාළ සේක.

Evaṃ pana bhagavati parinibbute vissakammadevaputto tathāgatassa sarīrappamāṇaṃ varadoṇiṃ ratanehi māpetvā visuddhakappāsehi tathāgatassa sarīraṃ veṭhetvā ratanadoṇiyaṃ pakkhipitvā gandhatelehi pūretvā aparāya doṇiyā pidahitvā sabbagandhadārucitakaṃ katvā yebhuyyena devatāyo lohitacandanaghaṭikāyo ādāya citakāyaṃ pakkhipitvā aggiṃ gāhāpetuṃ nāsakkhiṃsu. Kasmā? Mahākassapattherassa anāgatattā. So āyasmā mahākassapatthero yebhuyyena bahunnaṃ devānaṃ piyo manāpo. Therassa hi dānaṃ datvā sagge nibbattānaṃ pamāṇo nāma natthi. Tasmā devatā tasmiṃ samāgame attano kulūpagattheraṃ adisvā amhākaṃ mahākassapatthero kuhinti olokento attano parivārehi pañcamattehi bhikkhusatehi saddhiṃ maggaṃ paṭipannoti ñatvā yāva thero imasmiṃ na sampatto citakaṃ tāva na pajjalatuti adhiṭṭhahiṃsu. Tasmiṃ kāle thero yebhuyyena terasadhutaṅgadharehi pañcamattehi bhikkhusatehi saddhiṃ āgantvā citakaṃ tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā pādapasse ṭhīto, bhante tumhākaṃ dassanatthāya ito kappasatasahassamatthake padumuttarasatthuno pādamule abhinīhārato paṭṭhāya avijahitvā āgato. Idāni me avasānadassananti pāde gahetvā vandituṃ adhiṭṭhāsi.

මෙසේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ කල්හි, විශ්වකර්ම දිව්‍යපුත්‍රයා තථාගතයන් වහන්සේගේ ශරීර ප්‍රමාණයට රත්නයන්ගෙන් උතුම් රන් දෙනක් (දෝණියක්) මවා, පිරිසිදු කපු පුළුන්වලින් තථාගතයන් වහන්සේගේ ශරීරය වෙළා, රන් දෙනෙහි තැන්පත් කර, සුවඳ තෙලින් පුරවා, වෙනත් දෙනකින් වසා, සියලු සුවඳ දරින් සෑයක් සාදා, බොහෝ දෙවිවරු රත් සඳුන් ලී කැබලි ගෙන සෑයෙහි බහා ගිනි දැල්වීමට උත්සාහ කළත්, එයට නොහැකි වූහ. ඒ මන්ද යත්? මහා කස්සප තෙරුන් වහන්සේ තවම වැඩම කර නොසිටි බැවිනි. ඒ ආයුෂ්මත් මහා කස්සප තෙරුන් වහන්සේ බොහෝ දෙවියන්ට ප්‍රිය වූහ, මනාප වූහ. තෙරුන් වහන්සේට දන් දී ස්වර්ගයෙහි උපන් අයගේ ප්‍රමාණයක් නැත්තේමය. එබැවින් දෙවියෝ ඒ සමාගමයෙහි තමන්ගේ ඇසුරු කළ තෙරුන් වහන්සේ නොදැක, 'අපගේ මහා කස්සප තෙරුන් වහන්සේ කොහිදැයි' සොයමින්, උන්වහන්සේ තමන්ගේ පිරිවර වූ පන්සියයක් පමණ භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ මඟට බැස වැඩම කරන බව දැනගෙන, 'තෙරුන් වහන්සේ මෙහි පැමිණෙන තෙක් සෑය නොදැල්වේවා' යි අධිෂ්ඨාන කළහ. ඒ අවස්ථාවෙහි තෙරුන් වහන්සේ බොහෝ සෙයින් තෙළෙස් ධුතාංගධාරී වූ පන්සියයක් පමණ භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ වැඩම කර, සෑය වටා තෙවරක් පැදකුණු කොට, ශ්‍රී පාද පද්මය අසල සිටගෙන, 'භාග්‍යවතුන් වහන්ස, ඔබ වහන්සේව දැකගනු පිණිස මෙයින් කල්ප ලක්ෂයකට පෙර පදුමුත්තර බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද මූලයෙහි කළ ප්‍රාර්ථනාවේ සිට ඔබ වහන්සේව අත් නොහැර පැමිණියෙමි. දැන් මෙය මගේ අවසාන දැකීමයි' කියා ශ්‍රී පාදයන් අල්ලා වන්දනා කිරීමට අධිෂ්ඨාන කළහ.

Mahākassapathero so bhikkhusaṅghapurakkhato;

Ekaṃsaṃ cīvaraṃ katvā paggahetvāna añjaliṃ.

භික්ෂු සංඝයා පෙරටු කරගත් ඒ මහා කස්සප තෙරුන් වහන්සේ සිවුර ඒකාංශ කර, දොහොත් මුදුන් දී වැඳ,

Padakkhiṇañca tikkhattuṃ katvā ṭhatvā padantike;

Patiṭṭhahantu sīse me jinapādeti’dhiṭṭhahi.

සෑය තෙවරක් පැදකුණු කොට, ශ්‍රී පාද අසල නැවතී, 'ජිනරාජයන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද යුගලය මාගේ හිස මත පිහිටාවා' යි අධිෂ්ඨාන කළ සේක.

Sahādhiṭṭhānaṃ citakā dussāni ca vibhindiya;

Nikkhamiṃsu tadā pādā ghanamuttova candimā.

අධිෂ්ඨානයත් සමඟම, වලාකුළෙන් මිදුණු පුර හඳ මෙන්, සෑයෙන් සහ සළු වස්ත්‍රයන් විනිවිද යමින් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද යුගලය පිටතට මතු විය.

Uho hatthehi paggayha ṭhapetvā attano sire;

Vanditvā satthuno pāde khamāpetvā visajjayī.

දෑතින්ම ශ්‍රී පාද යුගලය දැඩිව අල්ලාගෙන, තම හිස මත තබාගෙන වන්දනා කොට, ශාස්තෘන් වහන්සේගෙන් සමාව අයැද නිදහස් කළ සේක.

Puṇṇacando yathā abbhaṃ citakaṃ pāvisi tadā;

Idaṃ accherakaṃ disvā ravaṃ ravi mahājano.

එකල්හි පුර පසළොස්වක සඳ වලාකුළකට පිවිසෙන්නාක් මෙන්, ශ්‍රී පාද යුගලය නැවත සෑය තුළටම වැඩියේය. මේ අසිරිමත් ප්‍රාතිහාර්යය දැක මහා ජනකාය සාධු නාද පැවැත්වූහ.

Uṭṭhahitvāna pācīnā vando atthaṅgato yathā;

Pāde antaradhāyante arodiṃsu mahājanā.

නැඟෙනහිරින් උදා වූ චන්ද්‍රයා බටහිරින් බැස යන්නාක් මෙන්, ශ්‍රී පාද යුගලය නොපෙනී යද්දී මහා ජනයා හඬා වැලපුණහ.

Tadā mallarājāno bhagavato sarīrakiccaṃ karissāmāti vatvā nānāvatthābharaṇāni nivāsetvā parivārayiṃsu. Tato rājāno manussā ca aggiṃ dātuṃ ārahiṃsu. Tadā sakko? Mayi pana parinibbute sakko devarājā maṇijotirasaṃ pasāretvā nikkhantaagginā mama sarīrakiccaṃ karissati. Maṇiaggino avasāne manussā aggiṃ karissantiti. Evaṃ buddhavacanaṃ paribhāvetvā nikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā bhagavato sarīrakiccaṃ katvā samantato uṭṭhahatuti adhiṭṭhahi.

එකල්හි මල්ල රජවරු 'අපි භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශරීර කෘත්‍යය කරන්නෙමු' යැයි පවසමින්, නොයෙක් වස්ත්‍රාභරණයෙන් සැරසී සෑය පිරිවරා ගත්හ. ඉන්පසු රජවරු සහ මිනිස්සු ගිනි දැල්වීමට පටන් ගත්හ. එකල්හි සක් දෙවිඳු, 'මා පිරිනිවන් පෑ කල්හි සක් දෙවි රජු මණිජෝති රසය විහිදුවා එයින් නික්මෙන ගින්නෙන් මාගේ ශරීර කෘත්‍යය කරන්නේය, මැණික් ගින්න නිවුණු පසු මිනිස්සු ගිනි දල්වන්නාහ' යන බුද්ධ වචනය මෙනෙහි කොට, තෙවරක් පැදකුණු කර, 'භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශරීර කෘත්‍යය පිණිස හැම දෙසින්ම ගින්න නැඟේවා' යි අධිෂ්ඨාන කළේය.

Tasmiṃ khaṇe sayameva citakaṃ aggi gaṇhi. Sarīraṃ pana bhagavato jhāyāmānaṃ chavicammamaṃsanahāruaṭṭhiaṭṭhimiñjaṃ asesetvā sumanamakuḷamuttārāsisadisameva dhātuyo avasesā ahesuṃ.

එම ක්ෂණයෙහිම සෑයෙහි ඉබේම ගිනි ඇවිළුණි. දැවෙන්නා වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශරීරයේ සිවිය, සම, මස්, Nහර, ඇට සහ ඇටමිදුලු කිසිවක් ඉතිරි නොවී, සමන් කැකුළු සහ මුතු රැසක් බඳු වූ ශාරීරික ධාතූන් වහන්සේලා පමණක් ඉතිරි වූහ.

Parinibbutakālepi sakalaṃ kalunaṃ ahu;

Paridevo mahā āsi mahī udriyanaṃ yathā.

පිරිනිවන් පෑ අවස්ථාවෙහි ද මුළු ලොවම ශෝකයෙන් වැසී ගියේය. මහ පොළොව පැලී යන්නාක් මෙන් මහා හඬා වැලපීමක් ඇති විය.

Devatāyānubhāvena satthuno citako sayaṃ;

Tato ekappahārena pajjalittha samantato.

දෙවියන්ගේ ආනුභාවයෙන් ශාස්තෘන් වහන්සේගේ සෑය එකවරම හැම දෙසින්ම ඉබේම ඇවිලී ගියේය.

Yañca abbhantaraṃ dussaṃ yaṃ dussaṃ sabbabāhiraṃDusse dveva na jhāyiṃsu tesaṃ dussānamantare;

ශරීරයේ ඇතුළතින්ම තිබූ වස්ත්‍රය ද, සියල්ලටම පිටතින් තිබූ වස්ත්‍රය ද යන මේ සළු දෙක පමණක් නොදැවුණි; සෙසු සියලු සළු වස්ත්‍ර දැවී ගියේය.

Yathā niruddhatelassa na masī na ca chārikā;

Evamassa na dissati buddhagattassa jhāyato.

තෙල් දැවී අවසන් වූ පසු දැලි හෝ අළු ඉතිරි නොවන්නාක් මෙන්, දැවෙන්නා වූ බුද්ධ ශරීරයෙන් ද කිසිදු දැල්ලක් හෝ අළු ඉතිරි නොවීය.

Sumanamakuḷasabhāvā ca dhotamuttābhameva ca;

Suvaṇṇavaṇṇasaṃkāsā avasissaṃsu dhātuyo.

සමන් කැකුළු බඳු වූ ද, සෝදන ලද මුතු කැට බඳු වූ ද, රන්වන් පැහැයෙන් බැබළෙන්නා වූ ද ධාතූන් වහන්සේලා ඉතිරි වූහ.

Dāṭhā catasso uṇhīsaṃ akkhakā dve ca sattimā;

Na vikiṇṇā tato sesā vippakiṇṇāva dhātuyo.

සිව් නම දන්ත ධාතූන් වහන්සේලා ද, ලලාට ධාතුව ද, දෑකුළු ධාතූන් වහන්සේලා ද යන මේ සත් නම විසිරී නොගොස් ඉතිරි වූ අතර, සෙසු ධාතූන් වහන්සේලා විසිරී ගියහ.

Ahosi tanukā dhātu sāsapabījamattikā;

Dhātuyo majjhimā majjhebhinnataṇḍulamattikā.

කුඩාම ධාතූන් වහන්සේලා අබ පියල්ලක් පමණ වූහ. මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ ධාතූන් වහන්සේලා බිඳුණු සහල් ඇටයක් පමණ වූහ.

Dhātuyo mahati majjhe bhinnamuggappamāṇikā;

Dhātuvaṇṇā tayo āsuṃ buddhādhiṭṭhānatejasā.

මහත් වූ ධාතූන් වහන්සේලා බිඳුණු මුං ඇටයක් පමණ වූහ. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ අධිෂ්ඨාන තේජසින් ධාතූන් වහන්සේලා ත්‍රිවිධ වර්ණයෙන් යුක්ත වූහ.

Sāriputtassa therassa sisso sarabhunāmako;

Ādāya jinagīvaṭṭhiṃ citakātova dhātu so.

සාරිපුත්ත තෙරුන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය වූ සරභූ නම් තෙරුන් වහන්සේ, සෑයෙන් ජිනරාජයන් වහන්සේගේ ග්‍රීවා ධාතුව ලබාගත් සේක.

Saddhiṃ sissasahassena cetiye mahiyaṅgaṇe;

Ṭhapetvā cetiyaṃ katvā kusināramagā muni.

උන්වහන්සේ දහසක් ශිෂ්‍යයන් සමඟ මහියංගණයේ චෛත්‍යයෙහි ඒ ධාතුව තැන්පත් කොට සෑයක් කරවා, කුසිනාරා නුවරට වැඩම කළ සේක.

Chaḷabhiñño vasippatto khemo kāruṇiko muni;

Sahasā citakātova vāmadāṭhaṃ samaggahī.

ෂඩභිඥාලාභී, වසීප්‍රාප්ත වූ ද, කරුණාවන්ත වූ ද ඛේම නම් මුනිවරයාණෝ සෑයෙන් වම් දළදා වහන්සේ වහාම ලබාගත් සේක.

Ākāsato patitvāpi nikkhamitvāpi sālato;

Samantatombumuggantvā nibbāpesuṃ jalānalaṃ.

අහසින් ද වැටී, සල් ගස්වලින් ද නික්මී, හැම දෙසින්ම ජල ධාරාවන් මතු වී ඇවිළෙන ගින්න නිවා දැමීය.

Mallarājagaṇā sabbe sabbagandhodakena taṃ;

Citakaṃ lokanāthassa nibbāpesuṃ mahesino.

සියලු මල්ල රජවරු සුවඳ පැණින් මහා සෘෂි වූ ලෝකනාථයන් වහන්සේගේ සෑය නිවා දැමූහ.

Evaṃ pana sabbaloke karuṇādhiko sammāsambuddho vesākhapuṇṇamuposathe aṅgāradivase parinibbuto. Devamanussānaṃ saṅgahakaraṇatthāya yamakasālānamantare citakaṃ sattarattindivaṃ vasī. Tato vīsaṃ hatthasatikassa upari sattarattindivaṃ vasi. Yāva aggiparinibbāpanaṃ sattarattindivaṃ hoti.

මෙසේ මුළු ලොවටම කරුණාවෙන් අගතැන්පත් වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ වෙසක් පුර පසළොස්වක පොහෝ දිනක, අඟහරුවාදා දිනෙක පිරිනිවන් පෑ වදාළ සේක. දෙවි මිනිසුන්ට සංග්‍රහ කරනු පිණිස සල් රුක් යුවළ අතර සෑය සත් රැයක් හා සත් දහවලක් පැවතියේය. ඉන්පසු රියන් එකසිය විස්සක් පමණ උස අහසේ සත් රැයක් හා සත් දහවලක් පැවතියේය. ගින්න නිවී යාම තෙක් ද සත් රැයක් හා සත් දහවලක් ගත විය.

Tato sattadivasāni kusinārāyaṃ mallarājaputtesu gandhodakena citakaṃ nibbāpayamānesu sālarukkhato udakadhārā nikkhamitvā citakaṃ nibbāpayiṃsu. Tato dasabalassa dhātuyo suvaṇṇacaṅgoṭake pakkhipitvā attano nagare santhāgāre ṭhapetvā sattipañjaraṃ katvā dhanupākārehi parikkhipāpetvā sattāhaṃ naccagītavāditagandhamālādīhi mallarājaputtā sakkāraṃ kariṃsu.

ඉන්පසු සත් දිනක් මුළුල්ලේ කුසිනාරා නුවර මල්ල රජදරුවන් සුවඳ පැණින් සෑය නිවද්දී, සල් ගස්වලින් ද දිය ධාරාවන් නික්මී සෑය නිවා දැමීය. පසුව දසබලයන් වහන්සේගේ ධාතූන් වහන්සේලා රන් කරඬුවක තැන්පත් කොට, තම නුවර සන්ථාගාර ශාලාවෙහි තබා, හෙල්ලවලින් වැටක් කොට, දුනුවායන්ගේ පවුරකින් වට කරවා, මල්ල රජදරුවෝ සත් දිනක් මුළුල්ලේ නැටුම්, ගැයුම්, වැයුම් සහ සුවඳ මල් ආදියෙන් උපහාර පැවැත්වූහ.

Tato te mallarājāno rammaṃ devasabhopamaṃ;

Sabbathā maṇḍuyitvāna santhāgāraṃ tato pana.

ඉන්පසු ඒ මල්ල රජවරු දිව්‍ය සභාවක් බඳු වූ රමණීය සන්ථාගාර ශාලාව හැම අයුරින්ම අලංකාර කොට,

Maggaṃ alaṅkaritvāna yāva makuṭacetiyā;

Hatthīkkhandhe ṭhapetvāna hemadoṇiṃ sadhātukaṃ.

මකුටබන්ධන චෛත්‍යය දක්වා මාර්ගය සරසා, ධාතූන් වහන්සේලා සහිත රන් දෙන ඇතකුගේ කුම්භස්ථලය පිට තැන්පත් කර,

Gandhādīhipi pūjetvā kīḷantā sādhukīḷitaṃ;

Pavesetvāna nagaraṃ santhāgāre manorame.

සුවඳ දුම් ආදියෙන් පුදමින්, මහත් උත්සව පවත්වමින්, නුවරට වැඩම කරවා මනරම් සන්ථාගාර ශාලාවට ඇතුළු කළහ.

Dasabhūmasmiṃ pallaṅke ṭhapetvā jinadhātuyo;

Ussayuṃ te tadā chatte santhāgārasamantato.

දස මහල් ප්‍රාසාදයක පර්යංකය මත ජින ධාතූන් වහන්සේලා තැන්පත් කර, එකල්හි ඔවුහු සන්ථාගාරය වටා කුඩ (ඡත්‍ර) එසවූහ.

Hatthīhi parikkhipāpesuṃ tato asse tato rathe,Añño’ññaṃ parivāretvā tato yodhe tato dhanu;

Iti parikkhipāpesuṃ samantā yojanaṃ kamā,Tadā naccehi gītehi vāditehi ca pūjayuṃ.)

ඇතුන්ගෙන් ද, ඉන්පසු අසුන්ගෙන් ද, ඉන්පසු රිය පෙළින් ද වට කරවා, එකිනෙකා පිරිවරමින් ඉන්පසු සේනාවන් ද දුනුවායන් ද යොදවා, මෙසේ පිළිවෙළින් යොදුනක් දක්වා වට කරවා රැකවල් ලා, එකල්හි නැටුම්, ගැයුම් හා වැයුම්වලින් පූජා පැවැත්වූහ.

Parinibbānakathā samattā.

පරිනිර්වාණ කථාව නිමාවට පත් විය.

Tato bhagavato parinibbutabhāvaṃ sutvā ajātasattu mahārājā kosinārakānaṃ mallānaṃ sāsanaṃ pesesi. Ahampi khattiyo bhagavāpi khattiyo satthuno sarīradhātunaṃ thūpañca mahañca karomīti. Teneva upāyena vesāliyaṃ licchavirājāno ca kapilavatthumhi sakyarājāno ca allakappake bulayo ca rāmagāmake koḷiyā ca veṭhadīpake brāhmaṇo ca pāvāyaṃ pāveyyakā ca sāsanaṃ pesetvā sabbe ekato hutvā kosinārakehi saddhiṃ vivādaṃ uppādesuṃ. Tesaṃ pana ācariyo droṇabrāhmaṇo nāma. So tesaṃ? Mā bhonto viggahavivādaṃ karotha, amhākaṃ bhagavā khantivādīyevāti vatvā tādisassa ca khantimettānuddayasampannassa sarīrabhāge kalahaṃ kātuṃ ayuttanti āha.

ඉක්බිති භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ වග අසා, අජාසත්ත මහරජතුමා කුසිනාරාවෙහි මල්ල රජවරුන් වෙත පණිවිඩයක් යැවී ය. "මම ද ක්ෂත්‍රියයෙක්මි, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ද ක්ෂත්‍රියයෙක් වූ සේක. මම ද ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ශරීර ධාතූන් වහන්සේලා උදෙසා ස්තූපයක් කරවා මහා පූජාවක් කරන්නෙමි" යනුවෙනි. එම උපක්‍රමයෙන් ම, විශාලාවේ ලිච්ඡවී රජවරු ද කපිලවස්තුවේ ශාක්‍ය රජවරු ද අල්ලකප්පයේ බුලි රජවරු ද රාමග්‍රාමයේ කෝලිය රජවරු ද වේඨදීපකයේ බ්‍රාහ්මණයා ද පාවා නුවර වැසියෝ ද පණිවිඩ යවා, සියල්ලෝ ම එකතු වී කුසිනාරාවේ මල්ල රජවරුන් සමඟ විවාදයක් ඇති කර ගත්හ. ඔවුන්ගේ ආචාර්යවරයා වූයේ ද්‍රෝණ නම් බ්‍රාහ්මණයා ය. ඔහු ඔවුන්ට මෙසේ කීවේ ය: "පින්වතුනි, කලහ කොට විවාද නොකරන්න. අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ක්ෂාන්තිවාදී වූ සේක. එවැනි ක්ෂාන්තිය, මෙත්තාව හා අනුකම්පාවෙන් යුක්ත වූ උත්තමයෙකුගේ ශරීර කොටස් වෙනුවෙන් කලහ කිරීම නුසුදුසු ය."

(Rājā ajātasattu ca licchavī ca narādhipā;

Sakyā ca allakappā ca koḷiyāpi ca rāmake.

(අජාසත්ත රජතුමා ද ලිච්ඡවී රජවරු ද කපිලවස්තුවේ ශාක්‍යයෝ ද අල්ලකප්පයේ බුලි රජවරු ද රාමග්‍රාමයේ කෝලිය රජවරු ද,

Brāhmaṇo veṭhadīpo ca mallapāveyyakāpi ca;

Mallā ca dhātu atthāya aññamaññaṃ vivādayuṃ.

වේඨදීපයේ බ්‍රාහ්මණයා ද පාවා නුවර මල්ලවරු ද කුසිනාරාවේ මල්ලවරු ද ධාතූන් වහන්සේලා වෙනුවෙන් එකිනෙකා සමඟ විවාද කළහ.

Evaṃ sante tadā doṇo brāhmaṇo etadabravī;

Suṇantu bhonto me vācaṃ hitamatthupasaṃhitaṃ.

එසේ වූ කල්හි, එකල ද්‍රෝණ බ්‍රාහ්මණයා මෙසේ පැවසී ය: "පින්වතුනි, මාගේ යහපත හා අර්ථය පිණිස පවතින වචනයට සවන් දෙන්න.

Khantivādī isikāle dhammapālakumārake;

Chaddante bhuridatte ca campeyye saṅkhapālake.

ක්ෂාන්තිවාදී තපස්වී කාලයේ දී ද, ධර්මපාල කුමාර කාලයේ දී ද, ඡද්දන්ත, භූරිදත්ත, චම්පෙය්‍ය සහ සංඛපාල ආදී ආත්මවල දී ද,

Mahākapijātakāle amhākaṃ lokanāyako;

Kopaṃ akatvā aññesu khantimeva akā jino.

මහාකපි ජාතක කාලයේ දී ද, අපගේ ලෝකනාථ වූ ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ අන් අය කෙරෙහි ක්‍රෝධ නොකොට ක්ෂාන්තිය ම මතු කළ සේක.

Siṭṭhāsiṭṭhe sukhe dukkhe lābhālābhe yasāyase;

Tādī lakkhaṇasampanno khantivādesu kā kathā.

මනාප අමනාපයන්හි ද, සැප දුකෙහි ද, ලාභ අලාභයෙහි ද, කීර්ති අපකීර්තියෙහි ද අවිචලිත (තාදී) ගුණයෙන් හා ලක්ෂණයෙන් යුක්ත වූ උන්වහන්සේගේ ක්ෂාන්තිවාදය ගැන කුමන කතා ද?

Evaṃ bhavataṃ vivāde sampahāro na sādhuko;

Sabbeva sahitā hotha samaggā modamānakā.

මෙලෙස පින්වතුන්ගේ විවාදය හා කලහය යහපත් නොවේ. සියල්ලෝ ම සමගි ව, සතුටින් එක්සත් වන්න.

Tathāgatassa sārīraṃ aṭṭhabhāgaṃ karomase;

Thūpā vitthāritā hontu pasannā hi bahujjanā.

තථාගතයන් වහන්සේගේ ශරීර ධාතූන් අට කොටසකට බෙදමු. බොහෝ ජනයා පැහැදෙන පිණිස ස්තූපයන් විවිධ දේශයන්හි පිහිටුවනු ලබත්වා!"

Tena hi vibhajehi tvaṃ aṭṭhabhāgantu brāhmaṇa;

Thūpā vitthāritā hontu pasannā hi bahujjanā.

"එසේ නම් බ්‍රාහ්මණය, ඔබ ම ධාතූන් වහන්සේලා අට කොටසකට බෙදන්න. බොහෝ ජනයා පැහැදෙන පිණිස ස්තූපයන් විවිධ දේශයන්හි පිහිටුවනු ලබත්වා!"

Evaṃ vutte tadā doṇo brāhmaṇo gaṇajeṭṭhako;

Suvaṇṇaṃ nāḷiṃ katvāna samaṃ bhājesi rājunaṃ.

එසේ කී කල්හි, සමූහයාට ප්‍රධාන වූ ද්‍රෝණ බ්‍රාහ්මණයා රන් නැළියක් ගෙන රජවරුන්ට සම සේ බෙදා දුන්නේ ය.

Soḷasanāḷiyo āsuṃ sabbā tā sesadhātuyo;

Ekekapuravāsīnaṃ dve dve doṇo adā tadā.

ඒ ඉතිරි සියලු ධාතූන් වහන්සේලා නැළි දහසයක් විය. එකල ද්‍රෝණ බ්‍රාහ්මණයා එක් එක් නගරවාසීන්ට නැළි දෙක營ක් බැගින් (ද්‍රෝණයක් බැගින්) දුන්නේ ය.

Dhātuyo ca gahetvāna haṭṭhatuṭṭhā narādhipā;

Gantvā sake sake raṭṭhe cetiyāni akārayuṃ.

ධාතූන් වහන්සේලා ලබාගත් රජවරු මහත් සේ ප්‍රීති ප්‍රමෝද්‍යයට පත් ව, තම තමන්ගේ රටවලට ගොස් චෛත්‍යයන් කරවූහ.

Doṇo tumbaṃ gahetvāna kāresi tumbacetiyaṃ;

Aṅgārathūpaṃ kāresuṃ moriyā haṭṭhamānasā.

ද්‍රෝණ බ්‍රාහ්මණයා ධාතු මැනීමට ගත් නැළිය ගෙන 'කුම්භ ස්තූපය' කරවී ය. පිප්ඵලිවනයේ මෞර්යයෝ ප්‍රීතිමත් සිත් ඇති ව 'අඟුරු ස්තූපය' කරවූහ.

Ekā dāṭhā tidasapure ekā nāgapure ahu;

Ekā gandhāravisaye ekā kāliṅgarājino.)

එක් දන්ත ධාතූන් වහන්සේ නමක් තව්තිසා භවනෙහි ද, එක් නමක් නාග ලෝකයෙහි ද, එක් නමක් ගන්ධාර දේශයෙහි ද, අනෙක් නම කාලිංග රට රජු සන්තකයෙහි ද විය.)

Tattha doṇoti? Tadā gaṇācariyo. So dhātuyo vibhajanto ekaṃ dakkhiṇadāṭhādhātuṃ gahetvā veṭhantare ṭhapesi. Tadā sakko ajja dakkhiṇadāṭhādhātuṃ ko labhatīti cintetvā veṭhantare passi. So ratanacaṅgoṭakaṃ gahetvā adissamānakāyena gantvā dhātuṃ gahetvā tāvatiṃsabhavane cūḷāmaṇicetiya ekayojanubbedhaṃyeva mahantaṃ thūpaṃ katvā ṭhapesi. Ekaṃ dakkhiṇadaṭhādhātuṃ pādaggantare akkamitvā gaṇhi. Ettāvatā tāvatiṃsabhavanadantadhātukathā paripuṇṇā veditabbā.

එහි 'ද්‍රෝණ' යනු එකල සමූහයාගේ ආචාර්යවරයා ය. ඔහු ධාතූන් වහන්සේලා බෙදන අතරතුර, එක් දකුණු දන්ත ධාතූන් වහන්සේ නමක් ගෙන තම හිස් ජටාව අතර තබාගත්තේ ය. එකල ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා 'අද දකුණු දන්ත ධාතූන් වහන්සේ කවුරුන් ලබාගන්නේ ද?' යි සිතා බලන්නේ, හිස් ජටාව අතර තිබෙනු දුටුවේ ය. ඔහු රන් කරඬුවක් ගෙන, නොපෙනෙන සිරුරකින් පැමිණ, ඒ දන්ත ධාතූන් වහන්සේ රැගෙන තව්තිසා භවනෙහි එක් යොදුනක් උසැති මහා චූළාමණී චෛත්‍යයෙහි තැන්පත් කළේ ය. (ද්‍රෝණ බ්‍රාහ්මණයා) තවත් දකුණු දන්ත ධාතූන් වහන්සේ නමක් තම පා ඇඟිලි අතර සඟවා ගත්තේ ය. මේ තාක් තව්තිසා භවනෙහි දන්ත ධාතූන් වහන්සේ පිළිබඳ කථාව සම්පූර්ණ වූවා යැයි දත යුතු ය.

Tadā jayaseno nāma nāgarājā bhagavato parinibbutabhāvaṃ sutvā ajja pacchimadassanaṃ passissāmīti mahantaṃ nāgarājasampattiṃ gahetvā kusināraṃ gantvā mahāpūjaṃ katvā ekamantaṃ ṭhatvā pādaggantare ṭhitaṃ dhātuṃ disvā nāgeddhibalena gahetvā nāgabhavanaṃ netvā nāgapurassa majjhe ratanakhacite cetiye ṭhapesi. Taṃ tambapaṇṇiyaṃ kākavaṇṇatissarājakāle mahādevattherassa sisso mahindatthero nāma nāgabhavanaṃ gantvā dakkhiṇadāṭhaṃ gahetvā tambapaṇṇiyaṃ serunagaraṃ haritvā giriabhayassa serunagarapabbatantare cetiyaṃ kārāpetvā ṭhapesi.

එකල ජයසේන නම් නා රජු භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණය අසා, 'අද මම අවසාන වතාවට උන්වහන්සේ දැකබලා ගන්නෙමි' යි සිතා, මහත් වූ නාග සේනාව සමඟ කුසිනාරාවට ගොස් මහා පූජාවක් පැවැත්වී ය. ඔහු එකත්පසෙක සිටින කල්හි, (බ්‍රාහ්මණයාගේ) පා ඇඟිලි අතර තිබූ දන්ත ධාතූන් වහන්සේ දැක, නාග සෘද්ධි බලයෙන් එය රැගෙන නාග ලෝකයට ගොස්, නාග පුරය මධ්‍යයෙහි රත්නයෙන් සැරසූ චෛත්‍යයක තැන්පත් කළේ ය. ලක්දිව කාවන්තිස්ස රජුගේ කාලයේ දී, මහාදේව තෙරුන්ගේ ශිෂ්‍ය වූ මහින්ද නම් තෙරනමක් නා ලොවට වැඩම කොට, එම දකුණු දන්ත ධාතූන් වහන්සේ ලබාගෙන ලක්දිව සේරුනුවරට වැඩම කරවා, ගිරිඅභය රජු ලවා සේරුනුවර පර්වත මධ්‍යයෙහි චෛත්‍යයක් කරවා එහි තැන්පත් කළේ ය.

Ettāvatā nāgabhavanadantadhātukathā paripuṇṇā veditabbā.

මේ තාක් නාග ලෝකයෙහි දන්ත ධාතූන් වහන්සේ පිළිබඳ කථාව සම්පූර්ණ වූවා යැයි දත යුතු ය.

Tatrāyaṃ gandhāravāsinoti? Ekā vāmadāṭhā doṇo nāma ācariyo nivattha vatthantare ṭhapetvā gaṇhi. Tadā eko gandhāravāsī pubbe laddhabyākaraṇo katābhinīhāro vatthantare ṭhatapidantadhātuṃ disvā kusalacittena tato dantadhātuṃ gahetvā gandhāravāsikehi saddhiṃ attano raṭṭhaṃ gantvā cetiyavane ṭhapesi.

එහි 'ගන්ධාර දේශවාසීන්ට ලැබුණු ධාතුව' පිළිබඳ විස්තරය මෙසේ ය: එක් වම් දන්ත ධාතූන් වහන්සේ නමක් ද්‍රෝණ නම් ආචාර්යවරයා තමා හැඳ සිටි වස්ත්‍රය අතර සඟවා ගත්තේ ය. එකල පෙර බුදුවරුන්ගෙන් විවරණ ලැබූ, අධිෂ්ඨාන පාරමිතා පුරන ලද එක් ගන්ධාර දේශවාසී උපාසකයෙක් වස්ත්‍රය අතර සඟවා තිබූ ඒ දන්ත ධාතූන් වහන්සේ දැක, කුසල් සිතින් යුක්ත ව එතැනින් එම දන්ත ධාතූන් වහන්සේ රැගෙන, ගන්ධාර වැසියන් සමඟ තම රටට ගොස් චෛත්‍ය වනයෙහි තැන්පත් කළේ ය.

Ettāvatā vāmadantadhātukathā paripuṇṇā veditabbā.

මේ තාක් වම් දන්ත ධාතූන් වහන්සේ පිළිබඳ කථාව සම්පූර්ණ වූවා යැයි දත යුතු ය.

Tattha adho vāmadantadhātuṃ sāriputtattherassa sisso khemo nāma muni jālacitakatova uppatitvā vāmadāṭhaṃ gahetvā kāliṅgapuraṃ netvā brahmadattassa rañño samīpaṃ gantvā dantadhātuṃ dassetvā? Mahārāja vāmadantadhātuṃ bhagavā tameva imasmiṃ jambudīpe yāva guhasīvaparamparā devamanussānaṃ atthaṃ karitvā pariyosāne guhasīvarañño pāhessatīti (nīyādetuṃ) āhāti nīyyādesi.

එහි පහළ වම් දන්ත ධාතූන් වහන්සේ සැරියුත් මහ රහතන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය වූ ඛේම නම් රහතන් වහන්සේ විසින් චිතක ගින්නෙන් ම උඩට පැන වැඩම කොට ගෙන, කාලිංග පුරයට වැඩම කරවා, බ්‍රහ්මදත්ත රජු වෙත පැමිණ, දන්ත ධාතූන් වහන්සේ පෙන්වා මෙසේ පැවසූ සේක: 'මහරජතුමනි, මෙම වම් දන්ත ධාතූන් වහන්සේ මේ දඹදිව ගුහසීව රජ පරම්පරාව දක්වා දෙව් මිනිසුන්ට වැඩ අවැඩ සලසා, අවසානයේ දී ගුහසීව රජු වෙත ලැබෙනු පිණිස භාග්‍යවතුන් වහන්සේ විසින් එවන ලදී' යි පවසමින් එය භාර දුන් සේක.

Aparabhāge hemamālā rājakaññā dantakumārena saddhiṃ brāhmaṇavesaṃ gahetvā dantadhātuṃ ādāya palāyitvā vāṇije ārocetvā nāvā vegena gantvā ceva nāgasupaṇṇehi mahantaṃ pūjaṃ kāretvā anukkamenāgantvā jambukoḷapaṭṭanaṃ patvā dijavarassa ācikkhitamaggena anurādhapuraṃ patvā kittissirimeghassa pavattiṃ pucchitvā navavassaāyusamāno tīsu saraṇesu pasannabhāvaṃ sutvā meghagiri mahātherassa santikaṃ gantvā vanditvā ekamantaṃ nisīditvā dantadhātuṃ jambudīpato gahetvā āgatabhāvaṃ ārocetvā dassesi. Disvā ca pana pītiyā phuṭo ubhinnampi saṅgahaṃ katvā mahāvihāraṃ alaṅkāretvā jinadantadhātuṃ ṭhapetvā ekaṃ bhikkhuṃ pesetvā taṃ pavattiṃ rañño ārocāpesi. Taṃ sutvā rājā pītipāmojjo cakkavattissa sirisampatto daḷiddo viya tassa pāṭihāriyaṃ disvā vīmaṃsitvā nikkaṅkho hutvā sakalalaṅkādīpena pūjesi. Etena nayena pūjaṃ katvā ekadivaseneva navalakkhaṃ pūjesi.

පසු කාලයක දී, හේමමාලා රාජකුමාරිය දන්ත කුමාරයා සමඟ බ්‍රාහ්මණ වේශයක් ගෙන, දන්ත ධාතූන් වහන්සේ ද රැගෙන පලා ගොස්, වෙළෙන්දන්ට දන්වා වේගයෙන් නැවකින් ගමන් කළහ. නාගයන් හා ගුරුළන්ගෙන් මහා පූජාවන් ලබමින් ක්‍රමයෙන් දඹකොළ පටුනට පැමිණ, උතුම් බ්‍රාහ්මණයෙකු පෙන්වූ මඟ ඔස්සේ අනුරාධපුරයට පැමිණියහ. එහිදී කිත්සිරිමෙවන් රජුගේ තොරතුරු විමසා, ඔහු නව වසරක් රාජ්‍යය කළ, තෙරුවන් කෙරෙහි පැහැදුණු අයෙකු බව අසා, මේඝගිරි මහා තෙරුන් වහන්සේ වෙත ගොස් වැඳ, එකත්පසෙක හිඳ, දඹදිව සිට දන්ත ධාතූන් වහන්සේ රැගෙන ආ පුවත දන්වා එය පෙන්වූහ. තෙරුන් වහන්සේ ද එය දැක ප්‍රීතියෙන් පිනා ගොස්, ඒ දෙදෙනාට ම සංග්‍රහ කොට, මහාවිහාරය සරසා බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දන්ත ධාතූන් වහන්සේ එහි තැන්පත් කරවා, එක් භික්ෂුවක් යවා ඒ බව රජතුමාට දැනුම් දුන් සේක. රජතුමා ද ඒ අසා මහත් ප්‍රීති ප්‍රමෝද්‍යයට පත් ව, සක්විති රජ සැපතක් ලත් දිළින්දෙකු මෙන්, එහි ප්‍රාතිහාර්යයන් දැක, විමසා බලා සැක හැර, මුළු ලක්දිව ම පූජා කළේ ය. මේ අයුරින් පූජා පවත්වා, එක් දිනක දී ම ලක්ෂ නවයක පූජාවක් කළේ ය.

Sīhaḷindo ubhinnampi bahūni ratanāni ca;

Gāme ca issare ceva datvāna saṅgahaṃ akā.

සිංහලේන්ද්‍රයා (හෙළ රජතුමා) ඒ දෙදෙනාට ම බොහෝ රත්නයන් ද, ගම්වර ද, ප්‍රභූ තනතුරු ද දී මහත් සේ සංග්‍රහ කළේ ය.

Ettāvatā adhodāṭhādhātukathā paripuṇṇā veditabbā.

මෙතෙකින් යටි දළදා වහන්සේ පිළිබඳ කථාව පරිපූර්ණ වූවා යයි දත යුතුය.

Cattālīsa samā dantā kesā lomā ca sabbaso devā hariṃsu ekekaṃ cakkavāḷaparamparā.

සම වූ සතළිසක් දන්ත ධාතූන් වහන්සේලා ද, සියලු කේශ ධාතූන් හා ලෝම ධාතූන් ද, දෙවිවරු එක් එක් සක්වළ පරම්පරාවන් කරා එකින් එක ගෙන ගියහ.

Tatra vacane, cattālīsa samā dantāti? Sesadantā ca kesā ca lomā ca nakhā ca sabbasopi mayi parinibbuta-kāle mā ḍayhantu luñcitvā ākāse patiṭṭhantu ekekacakkavāḷañca ekekakesalomanakhadantadhātuparamparā netvā cetiyaṃ kāretvāna devamanussānaṃ atthaṃ karotuti adhiṭṭhahi. Tasmā parinibbutakālato yāva sarīraṃ na ḍayhati tāva chabbaṇṇarasmiyo lomadhātu na pajahati. Doṇabrāhmaṇopi dhātuvibhajanāvasāne veṭhantare ca nivāsanantare ca pādaggantare ca dhātunaṃ vinaṭṭhabhāvaṃ ñatvā pathaviyaṃ uttānakoyevajāto. Tadā sakko devarājā disvā ayaṃ deṇācariyo dhātu atthāya anuparivattetvā vināsaṃ pāpuṇeyya ahaṃ vīṇācariyavesaṃ gahetvā tassa santikaṃ gantvā sokaṃ vinodessāmīti sakkarūpaṃ jahitvā vīṇācariyavesaṃ gahetvā tassa santikaṃ gantvā ekamantaṃ ṭhito dibbagītaṃ gāyitvā vīṇaṃ vādento nānappakāraṃ udānesi. Yaṃ dhammametaṃ purisassa vādaṃ chindissāmīti vatvā kathāya sotunaṃ lobhaṃ parassa atthaṃ vināsetvā atilobhena puriso pāpako hotīti. Haṃsarājajātakaṃ dīpetvā yaṃ laddhaṃ taṃ suladdhanti āha. Taṃ sutvā doṇo ayaṃ vīṇācariyo mayhaṃ thenabhāvaṃ aññāsīti sokaṃ vinodetvā uṭṭhāya āvajjamāno tumbaṃ disvā yena bhagavato sarīradhātuyo mitā sopi dhātugatikova. Idaṃ thūpaṃ karissāmīti cintetvā tumbaṃ gahetvāna cetiye ṭhapesi. Moriyā aṅgāraṃ gahetvā aṅgāracetiyaṃ nāma kāresuṃ.

එහි වචනය නම්, 'සම වූ දත් සතළිසක්' යනුයි. සෙසු දත් ද, කෙස් ද, ලොම් ද, නිය ද සියල්ලම මා පිරිනිවන් පෑ කල්හි නොදැවේවා! ගැලවී අහසෙහි පිහිටාවා! එක් එක් සක්වළකට එක් එක් කේශ, ලෝම, නඛ, දන්ත ධාතු පරම්පරාව බැගින් ගෙන ගොස් චෛත්‍ය කරවා දෙවි මිනිසුන්ගේ යහපත සිදු කෙරේවා යි බුදුරජාණන් වහන්සේ අධිෂ්ඨාන කළ සේක. එබැවින් පිරිනිවුණු තැන පටන් ශරීරය නොදැවෙන තාක් (ආදාහනය වන තුරු) ලෝම ධාතූන් කෙරෙන් ෂඩ්වර්ණ රශ්මීහු පහ නොවූහ. දෝණ බ්‍රාහ්මණයා ද ධාතු බෙදා දීමේ අවසානයේ දී, හිස්වෙළුමෙහි ද ඇඳුමෙහි ද පාදාග්‍රයෙහි ද සඟවාගත් ධාතූන් වහන්සේලා අතුරුදන් වූ බව දැන, පොළොවෙහි උඩුබැලි අතට වැතිරුණේය. එකල්හි ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා මෙය දැක, 'මේ දෝණාචාර්යවරයා ධාතූන් වහන්සේලා උදෙසා මහත් සේ සිත වෙහෙසවා විනාශයට පත්වනු ඇත. මම වීණා වාදකයෙකුගේ වෙසක් ගෙන ඔහු වෙත ගොස් ඔහුගේ ශෝකය දුරු කරන්නෙමි' යි ශක්‍ර වේශය අතහැර වීණා වාදකයෙකුගේ වේශය ගෙන ඔහු වෙත ගොස්, එක් පසෙක සිට දිව්‍ය ගීත ගායනා කරමින් වීණාව වයමින් නොයෙක් ආකාරයෙන් උදාන වාක්‍ය පැවසීය. 'යම් ධර්මයක් පුරුෂයාගේ වාදය සිඳින්නේ ද' යි පවසා, කථාව අසන්නන්ගේ ලෝභය ද පරාර්ථය ද විනාශ කරමින් අධික ලෝභය නිසා මිනිසා පාපතරයෙකු වන බව ප්‍රකාශ කළේය. හංසරාජ ජාතකය දක්වමින් 'යමක් ලද්දේ ද එය මනාව ලද්දකි' යි කීවේය. එය ඇසූ දෝණ බ්‍රාහ්මණයා, 'මේ වීණා වාදකයා මාගේ සොරකම දැනගත්තේය' යි සිතා සෝකය දුරු කොට, නැගිට සිතා බලන්නේ (ධාතු මැනීමට ගත්) නැළිය දැක, 'භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශරීර ධාතූන් වහන්සේලා මනින ලද්දේ යම් නැළියකින් ද, එය ද ධාතූන් හා සම්බන්ධ වූවකි. මම මෙයින් ස්තූපයක් කරන්නෙමි' යි සිතා, එම නැළිය ගෙන චෛත්‍යයක තැන්පත් කළේය. මොරිය රජදරුවෝ අඟුරු ගෙන අඟුරු චෛත්‍යය නමින් චෛත්‍යයක් කරවූහ.

(Nagare kapilavatthumhi sammādiṭṭhi bahujjano;

Tattha sārīrikaṃ thūpaṃ akāsi ratanāmayaṃ.

(කිඹුල්වත් නුවර සම්මාදිට්ඨි ගත් බොහෝ ජනයා, එහි ශරීර ධාතූන් වහන්සේලා උදෙසා රත්නමය ස්තූපයක් කළහ.

Nagare allake ramme buddhadhātu patiṭṭhiya;

Silāya muggavaṇṇāya thūpaṃ sadhātukaṃ akā.

රමණීය වූ අල්ලකප්ප නුවර බුද්ධ ධාතූන් වහන්සේලා පිහිටුවා, මුං ඇට පැහැති ගලින් ධාතූන් සහිත ස්තූපයක් කළහ.

Jano pāveyyaraṭṭhasmiṃ patiṭṭhiya sārīrikaṃ;

Silāya maṇivaṇṇāya pāveyyaṃ cetiyaṃ akā.

පාවෙය්‍ය රට වැසියෝ ශරීර ධාතූන් වහන්සේලා පිහිටුවා, මැණික් පැහැති ගලින් පාවෙය්‍ය චෛත්‍යය කළහ.

Cīvaraṃ pattadaṇḍañca madhurāyaṃ apūjayuṃ;

Nivāsanaṃ kusaghare pūjayiṃsu mahājanā.

මධුරා පුරයෙහි දී සිවුර ද පාත්‍රා දණ්ඩ ද පිදූහ. මහා ජනයා කුසඝරයෙහි දී අඳන සිවුර පිදූහ.

Paccattharaṇaṃ kapile uṇṇalomañca kosale;

Pūjesuṃ pāṭaliputte karakaṃ kāyabandhanaṃ.

කිඹුල්වත් නුවර දී ඇතිරිල්ල ද, කොසොල් රට දී ඌර්ණ රෝම ධාතුව ද පිදූහ. පැලලුප් නුවර දී පැන් කේතලය සහ කටී සූත්‍රය පිදූහ.

Nisīdanaṃ avantisu campāyaṃ’dakasāṭakaṃ;

Devaraṭṭhe attharaṇaṃ videhe parissāvanaṃ.

අවන්ති දේශයෙහි දී නිසීදනය (වැඩසිටින අසුන) ද, චම්පා පුරයෙහි දී දිය රෙද්ද ද පිදූහ. දේවරට්ඨයෙහි ඇතිරිල්ල ද, විදේහ දේශයෙහි පෙරහන් කඩ ද පිදූහ.

Vāsi-sūcigharañcāpi indapatthe apūjayuṃ;

Pāsāṇake padaṃ seṭṭhaṃ bhaṇḍasesaṃ parantake.

ඉන්ද්‍රප්‍රස්තයෙහි දී දැලිපිහිය හා ඉදිකටු ගෙය ද පිදූහ. පාෂාණක නම් ස්ථානයෙහි උත්තම ශ්‍රී පාද ලාංඡනය ද, පරන්තක දේශයෙහි සෙසු පිරිකර ද පිදූහ.

Mahiṃsu manujā dhātuṃ aṭṭhadoṇamitaṃ tadā;

Dhātu vitthāritā āsi lokanāthassa satthuno).

එකල මනුෂ්‍යයෝ ද්‍රෝණ අටක් වූ ධාතූන් වහන්සේලා වැඳ පුදා ගත්හ. ලෝකනාථ වූ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධාතූන් වහන්සේලා මෙසේ පතළ වූහ).

Te pana rājāno hi attanoladdhadhātuṃ gahetvā sakasakanagaraṃ gantvā cetiyaṃ kārāpetvā mahantaṃ pūjāvidhānaṃ kariṃsu. Cakkhumantassa bhagavato sarīradhātu aṭṭhadoṇamattaṃ suvaṇṇanāḷiyā ekasataaṭṭhavīsatināḷikā ahosi? Satthā pana uttarāsāḷhanakkhattena mātukucchiyaṃ paṭisandhiṃ gaṇhi. Visākhanakkhattena mātukucchito nikkhami. Uttarāsāḷhanakkhattena mahābhinikkhamanaṃ nikkhami. Visākhanakkhattena buddho ahosi. Uttarāsāḷhanakkhattena dhammacakkaṃ pavattesi. Teneva yamakapāṭihāriyaṃ akāsi. Assayujanakkhattena devorohaṇaṃ akāsi. Visākhanakkhattena parinibbāyi. Mahākassapattherā ca anuruddhatthero ca dve mahātherā bhagavato sarīradhātuyo vissajjāpetvā adaṃsu.

ඒ රජවරු ද තමන්ට ලැබුණු ධාතූන් වහන්සේලා ගෙන තම තමන්ගේ නගරවලට ගොස් චෛත්‍යයන් කරවා මහත් වූ පූජෝත්සව පැවැත්වූහ. චක්ෂුමත් වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශරීර ධාතුව ද්‍රෝණ අටක් වූ අතර, රන් නැළියෙන් මනින කල්හි නැළි එකසිය විසිඅටක් විය. ශාස්තෘන් වහන්සේ උත්තරාසල් නැකතින් මව්කුස පිළිසිඳ ගත් සේක. වෙසක් නැකතින් මව්කුසින් බිහි වූ සේක. උත්තරාසල් නැකතින් මහාභිනිෂ්ක්‍රමණය කළ සේක. වෙසක් නැකතින් බුද්ධත්වයට පත් වූ සේක. උත්තරාසල් නැකතින් දම්සක් පැවතුම් සූත්‍රය දේශනා කළ සේක. එම නැකතින්ම යමාමහ පෙළහර පෑ සේක. වප් නැකතින් දේවොරෝහණය කළ සේක. වෙසක් නැකතින් පිරිනිවන් පෑ සේක. මහා කාශ්‍යප තෙරණුවෝ ද අනුරුද්ධ තෙරණුවෝ ද යන මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේලා දෙනම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශරීර ධාතූන් වහන්සේලා බෙදා දීමට කටයුතු කළහ.

Tesaṃ rājunaṃ bhagavato sarīradhātuṃ labhitvā sattadivasasattamāsādhikāni sattavassāni mahārahaṃ pūjaṃ katvā gatakāle micchādiṭṭhikamanussā? Samaṇo gotamo parinibbuto. Tassa dhātu atthāya amhākaṃ jīvitakappanaṃ nāsetvā pūjaṃ karotī’ti sammāsambuddhe padussanti. Sakko āvajjento taṃ kāraṇaṃ ñatvā mahākassapattherassa ārocesi;’bhante micchādiṭṭhikā manussā bhagavati paduṭṭhacittena ito cutā avīcinirayaṃ uppajjanti. Bahutarā anāgate micchādiṭṭhikā mātupitughātakā rājāno bhavissanti. Ajjeva dhātuyo nidahituṃ vaṭṭatī’ti thero vicāretvā addasa.

ඒ රජවරුන් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශරීර ධාතූන් වහන්සේලා ලබාගෙන සත් අවුරුදු සත්මස් සත් දිනක් මුළුල්ලෙහි මහත් වූ පූජා පවත්වා නිම වූ කල්හි, මිථ්‍යාදෘෂ්ටික මිනිස්සු 'ශ්‍රමණ ගෞතමයන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ සේක. උන්වහන්සේගේ ධාතූන් වහන්සේලා වෙනුවෙන් අපගේ ජීවනෝපාය විනාශ කරගනිමින් පූජා පවත්වති' යි පවසමින් සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි සිත දූෂණය කරගත්හ. ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා මේ පිළිබඳව සිතා බලමින් එම කරුණ දැනගෙන, මහා කාශ්‍යප ස්ථවිරයන් වහන්සේට මෙසේ සැල කළේය: 'ස්වාමීනී, මිථ්‍යාදෘෂ්ටික මිනිස්සු භාග්‍යවතුන් වහන්සේ කෙරෙහි දූෂිත සිතින් යුතුව මෙයින් චුතව අවීචි නිරකයෙහි උපදිති. අනාගතයෙහි ද මිථ්‍යාදෘෂ්ටික වූ, මව්පියන් මරන්නා වූ බොහෝ රජවරු පහළ වන්නාහ. අදම ධාතූන් වහන්සේලා නිදන් කිරීම සුදුසුය.' එවිට තෙරණුවෝ ද ඒ පිළිබඳව විමසා බලා එය එසේම දුටු සේක.

Anantamatthaṃ dharamānakāle katvāna sattānamalīnacitto sesānamatthāya sarīradhātuṃ ṭhapetva so maccumukhaṃ upeto. (Katvā yo bodhiñāṇaṃ vividhabalavaraṃ bujjhituṃ pāramīyo vatvā saṅkheyyapuṇṇe aparimitabhave uttaritvā sumuttaṃ. Ārohitvāna sīghaṃ ariyasivapadaṃ accutaṃ sītibhāvaṃ patto so jātipāraṃ nikhilapadahanaṃ dukkaraṃ kārayitvā.

ජීවමාන කාලයෙහි සත්ත්වයන්ට අපරිමිත යහපත උදා කර දුන්, නිර්මල සිත් ඇති උන්වහන්සේ සෙසු ලෝකයාගේ යහපත පිණිස ශරීර ධාතූන් වහන්සේලා ඉතිරි කොට මෘත්‍යු මුඛයට පත් වූ සේක. (නොයෙක් ආකාර වූ උත්තම බල ඇති බෝධි ඥානය අවබෝධ කරගනු පිණිස පාරමිතාවන් පුරා, ප්‍රමාණ කළ නොහැකි සංඛ්‍යාත භවයන්ගෙන් එතෙර වී මනාව මිදුණු, සියලු දුෂ්කර ක්‍රියාවන් කොට ජාතියේ කෙළවරට පත් වූ, ක්ෂය නොවන ශාන්ත වූ උතුම් ආර්ය නිවන් පියසට වහා පැමිණි සේක.

Dhātvantarāyaṃ disvāna thero kassapasavhayo;

Nidhānaṃ sabbadhātunaṃ karohītyāha bhūpatiṃ.

ධාතූන් වහන්සේලාට සිදුවන අනතුර දැක, කාශ්‍යප නම් වූ තෙරණුවෝ 'සියලු ධාතූන් වහන්සේලා නිදන් කරවන්න' යි රජුට පැවසූහ.

Sādhūti so paṭissutvā māgadho tuṭṭhamānaso;

Dhātunidhānaṃ kāresi sabbattha vattitādiya.

මගධ රජු සතුටු සිතින් 'යහපති' යි පිළිගෙන, සෑම තැනින්ම ගෙන්වා ගත් ධාතූන් වහන්සේලා නිදන් කරවීය.

Kārāpetvāna so rājā kassapassa nivedayī;

Dhātuyo āharī thero idaṃ kāraṇamaddasa.

ඒ රජතුමා එය කරවා කාශ්‍යප තෙරණුවන්ට සැළ කළේය. තෙරණුවෝ මේ කරුණ දැක ධාතූන් වහන්සේලා වැඩම කරවූහ.

Bhujaṅgā parigaṇhiṃsu rāmagāmamhi dhātuyo;

Cetiye dhārayissanti laṅkādīpe anāgate.

නාගයෝ රාමග්‍රාමයෙහි ධාතූන් වහන්සේලා ආරක්ෂා කළහ. අනාගතයෙහි ලංකාද්වීපයෙහි චෛත්‍යයක එම ධාතූන් වහන්සේලා තැන්පත් කරනු ඇත.

Tā dhātuyo ṭhapetvāna thero kassapasavhayo;

Rañño ajātasattussa adāsi dhātuyo tadā.

කාශ්‍යප නම් වූ තෙරණුවෝ එදින (රාමග්‍රාමයේ ධාතූන් වහන්සේලා හැර) සෙසු ධාතූන් වහන්සේලා එක් රැස් කොට අජාසත් රජුට දුන්හ.

Gehe cūpakaraṇāni catusaṭṭhisatāni so;

Abbhantare ṭhapesi rājā sabbā tā buddhadhātuyo.

ඒ රජතුමා සියලු බුද්ධ ධාතූන් වහන්සේලා ඒ ගෘහය අභ්‍යන්තරයෙහි තැන්පත් කරවා, සූසැට සියයක් (6400ක්) උපකරණ ද එහි තැබීය.

Karaṇḍāsīti saṃkiṇṇaṃ cetiyāsītilaṅkataṃ;

Gehe bahusamākiṇṇaṃ thūpārāmappamāṇakaṃ.

අසූවක් කරඬු හා අසූවක් ස්තූපයන්ගෙන් අලංකාර වූ, ථූපාරාමයේ ප්‍රමාණය ඇති ඒ මන්දිරය අභ්‍යන්තරයෙහි බෙහෙවින් පිරී තිබුණි.

Kāretvā sabbakaraṇaṃ vālikaṃ okirī tahiṃ;

Nānāpupphasahassāni nānā gandhaṃ samākiri.

සියලු කටයුතු නිමවා එහි වැලි අතුරා, නොයෙක් දහස් ගණන් මල් ද නොයෙක් සුවඳ ද්‍රව්‍ය ද ඉසීය.

Asītitherarūpāni aṭṭhacakkasatāni ca;

Suddhodhanassa rūpampi māyāpajāpatādinaṃ.

අසූ මහා ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලාගේ රූප ද, අටසියයක් ධර්ම චක්‍ර ද, සුද්ධෝදන රජුගේ මෙන්ම මහාමායා දේවියගේ හා මහා ප්‍රජාපතී ගෝතමිය ආදීන්ගේ රූප ද,

Sabbāni tāni rūpāni suvaṇṇasseva kārayi;

Pañca chattadhajasate ussāpesi mahīpatī.

ඒ සියලු රූපයන් රනින්ම කරවූ රජතුමා, කුඩ පන්සියයක් ද ධජ පන්සියයක් ද එසවීය.

Jātarūpamaye kumbhe kumbhe ca ratanāmaye;

Pañca pañca sateyeva ṭhapāpesi samantato.

රනින් කළ කළගෙඩි පන්සියයක් ද රත්නයෙන් කළ කළගෙඩි පන්සියයක් ද බැගින් (එකිනෙක වර්ගයෙන් පන්සියය බැගින්) වටකොට තැන්පත් කරවීය.

Sovaṇṇanikkhamayena ca kapāle rajatāmaye;

Puresi gandhatelassa jālāpetvā padīpake.

රන් තැටිවල ද රිදී තැටිවල ද සුවඳ තෙල් පුරවා පහන් දල්වන්නට සැලැස්වීය.

Pañca pañca sateyeva ṭhapāpesi disampati;

Ime tatheva tiṭṭhanta adhiṭṭhāsi mahāmuni.

ඒ රජතුමා පහන් පන්සියය බැගින් තැන්පත් කරවීය. මහාමුනි වූ බුදුරජාණන් වහන්සේ 'මේ සියල්ල එලෙසින්ම පවතීවා' යි අධිෂ්ඨාන කළ සේක.

Vitthāritā dhammāsoko bhavissati anāgate;

Akkhare soṇṇapattamhi chindāpesi mahāmatī.

මහා ප්‍රඥාවන්ත වූ රජතුමා 'මතු අනාගතයෙහි ධර්මාශෝක රජතුමා මෙය පතළ කරන්නේය' යි රන්පතක අකුරු කොටවීය.

Pakappitvā visukammaṃ dhātugabbhasamantato;

Vātavegena yāyantaṃ yantarūpamakārayī.

විශ්වකර්ම දිව්‍යපුත්‍රයා ලවා ධාතු ගර්භය වටා සුළං වේගයෙන් ක්‍රියාත්මක වන යන්ත්‍ර රූප (ආරක්ෂක සෙබළුන් බඳු රූප) කරවීය.

Katvā silāparikkhepaṃ pidahitvā silāhi taṃ;

Tassūpari karī thūpaṃ samaṃ pāsāṇathūpiyaṃ.)

ගල් පවුරක් කරවා, එය ගල්වලින් වසා, ඒ මත පොළොව මට්ටමට සමතලා වූ ගල් සෑයක් කරවීය.

Dhātunidhānakathā samattā.

ධාතු නිධාන කථාව නිමා විය.

Iti ariyajanappasādanatthāya kate dhātuvaṃse tathāgatassa parinibbutādhikāro nāma dutiyo paricchedo.

මෙසේ සත්පුරුෂයන්ගේ පහන් සංවේගය පිණිස කරන ලද ධාතුවංශයෙහි, තථාගතයන් වහන්සේගේ පිරිනිවන් පෑම පිළිබඳ වූ 'පරිනිබ්බුතාධිකාරය' නම් වූ දෙවැනි පරිච්ඡේදය නිමාවට පත් විය.

3. Dhātuparamparākathā

3. ධාතු පරම්පරා කථාව

Dhātusu pana vibhajitvā dīyamānesu satthuno nalāṭadhātu kosinārakānaṃ mallānaṃ laddhakoṭṭhāseyeva ahosi. Mahākassapatthero te upasaṅkamitvā satthuno nalāṭadhātu tumhākaṃ koṭṭhāse ahosi, taṃ gahetuṃ āgato, bhagavā hi dharamāneyeva tambapaṇṇidīpassa anujāni, ‘tasmā taṃ amhākaṃ dethā’ti. Taṃ sutvā mallarājāno?’Evaṃ patigaṇhatha bhante dhātu’ti mahākassapattherassa adaṃsu. So attano saddhivihārikaṃ mahānandattheraṃ pakkosāpetvā nalāṭadhātuṃ therassa niyyādetvā’ imaṃ dhātuṃ tambapaṇṇi dīpe mahāvālukagaṅgāya dakkhiṇabhāge serunāma dahassa ante varāha nāma soṇḍimatthake kākavaṇṇatisso nāma rājā patiṭṭhāpessati, cetiyaṃ saṅghārāmaṃ kārāpessati, tvaṃ imaṃ dhātuṃ gahetvā vesāliyaṃ upanissāya mahāvanavihāre kuṭāgārasālāyaṃ satthuno vasitagandhakuṭiyaṃ ṭhapetvā dhātupūjaṃ katvā āyusaṅkhāre ossaṭṭhe parinibbāpayamāne attano saddhivihārikassa candaguttattherassa dhātuvaṃsaṃ kathetvā appamatto hohī’ti vatvā dhātuṃ therassa datvā anupādisesanibbānadhātuyā parinibbāyi.

ධාතූන් වහන්සේලා බෙදා දෙන කල්හි, ශාස්තෘන් වහන්සේගේ නළල් ධාතූන් වහන්සේ (ලලාට ධාතුව) කුසිනාරානුවර මල්ල රජවරුන්ට ලැබුණු කොටසටම අයිති විය. මහා කාශ්‍යප මහරහතන් වහන්සේ ඔවුන් වෙත වැඩම කර, 'ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ලලාට ධාතූන් වහන්සේ ඔබගේ කොටසට ලැබී ඇත, මා එය ලබාගැනීමට පැමිණියෙමි. මක්නිසාද යත්, භාග්‍යවතුන් වහන්සේ ජීවමාන කාලයේදීම මෙය තම්බපණ්ණි දීපයට (ලංකාද්වීපයට) අනුමත කළ සේක. එබැවින් එය අපට දෙන්න' යැයි වදාළ සේක. එය ඇසූ මල්ල රජවරු, 'ස්වාමීනී, මෙසේ ධාතූන් වහන්සේ පිළිගත මැනව' යි පවසා මහා කාශ්‍යප තෙරුන් වහන්සේට එය පිළිගැන්වූහ. උන්වහන්සේ තමන්ගේ සද්ධිවිහාරික (ශිෂ්‍ය) මහානන්ද තෙරුන් වහන්සේ කැඳවා, ලලාට ධාතූන් වහන්සේ උන්වහන්සේට පවරා මෙසේ වදාළ සේක: 'තම්බපණ්ණි දීපයෙහි (ලක්දිව) මහවැලි ගඟෙන් දකුණු පැත්තේ සේරු නම් විල සමීපයෙහි වරාහ නම් විල් තෙරෙහි, කාවන්තිස්ස නම් රජතුමා මෙම ධාතූන් වහන්සේ නිදන් කර චෛත්‍යයක් හා සංඝාරාමයක් කරවන්නේය. ඔබ මෙම ධාතුව රැගෙන ගොස්, විශාලා මහනුවර ඇසුරු කොට ඇති මහාවන විහාරයේ කූටාගාර ශාලාවෙහි ශාස්තෘන් වහන්සේ වැඩසිටි ගන්ධකුටියෙහි තැන්පත් කර ධාතු පූජා පවත්වන්න. ඔබගේ ආයු සංස්කාරය ගෙවී පිරිනිවන් පාන කල්හි, ඔබගේ සද්ධිවිහාරික චන්දගුත්ත තෙරුන් වහන්සේට මෙම ධාතුවංශය පවසා, අප්‍රමාදී වන්නැයි අවවාද කරන්න.' මෙසේ පවසා ධාතූන් වහන්සේ එම තෙරුන් වහන්සේට පවරා, අනුපාදිශේෂ නිර්වාණ ධාතුවෙන් පිරිනිවන් පා වදාළ සේක.

Sāvako satthukappo so pabhīnnapaṭisambhido;

Gahetvā mānayī dhātuṃ mahānando mahāvane.

සිව්පිළිසිඹියාවන්ගෙන් යුක්ත වූ, ශාස්තෘන් වහන්සේ බඳු වූ ඒ ශ්‍රාවක මහානන්ද තෙරුන් වහන්සේ ධාතූන් වහන්සේ රැගෙන මහාවන විහාරයෙහිදී එයට පුද පූජා පැවැත්වූහ.

Tassa therassa saddhivihāriko candaguttatthero dhātuṃ gahetvā ākāsaṃ uggantvā sāvatthīyaṃ jetavanamahāvihāre dasabalena vasitagandhakuṭiyaṃ ṭhapetvā dhātupūjaṃ katvā ciraṃ vihāsi. Sopi āyusaṅkhāre ossaṭṭhe parinibbāpayamāne attano. Saddhivihārikaṃ bhaddasenattheraṃ pakkosāpetvā dhātuṃ therassa niyyādetvā dhātuvaṃsaṃ kathetvā anusāsitvā anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi.

එම තෙරුන් වහන්සේගේ සද්ධිවිහාරික චන්දගුත්ත තෙරුන් වහන්සේ ධාතූන් වහන්සේ රැගෙන අහසට පැන නැඟී, සැවැත්නුවර ජේතවන මහා විහාරයේ දසබලධාරී බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩසිටි ගන්ධකුටියෙහි තැන්පත් කර, ධාතු පූජා පවත්වමින් බොහෝ කලක් වැඩසිටියහ. උන්වහන්සේ ද ආයු සංස්කාරය ක්ෂය වී පිරිනිවන් පාන කල්හි, තමන්ගේ සද්ධිවිහාරික භද්දසේන තෙරුන් වහන්සේ කැඳවා, ධාතූන් වහන්සේ උන්වහන්සේට පවරා, ධාතුවංශය කියා දී, අවවාද කොට අනුපාදිශේෂ නිර්වාණ ධාතුවෙන් පිරිනිවන් පා වදාළ සේක.

Candagutto mahāpañño chaḷabhiñño visārado;

Ramme jetavane dhātuṃ ṭhapetvā vandanaṃ akā.

මහා ප්‍රඥාවන්ත වූ, සළභිඥාලාභී වූ, විශාරද වූ චන්දගුත්ත තෙරුන් වහන්සේ රමණීය ජේතවනාරාමයෙහි ධාතූන් වහන්සේ තැන්පත් කර වන්දනා කළ සේක.

Tassa sisso bhaddasenatthero dhātuṃ gahetvā ākāsena gantvā dhammacakkappavattane isipatane mahā vihāre satthuno vasitagandhakuṭiyaṃ ṭhapetvā gandhamālādīhi pūjetvā ciraṃ vihāsi. So parinibbāpayamāno attano saddhivihārikassa jayasenattherassa dhātuṃ niyyādetvā dhātuvaṃsaṃ kathetvā anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi.

උන්වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය භද්දසේන තෙරුන් වහන්සේ ධාතූන් වහන්සේ රැගෙන අහසින් වැඩම කර, ධර්මචක්‍රය ප්‍රවර්තනය කළ ඉසිපතන මහා විහාරයේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වැඩසිටි ගන්ධකුටියෙහි තැන්පත් කර, සුවඳ මල් ආදියෙන් පුද පූජා පවත්වමින් බොහෝ කලක් වැඩසිටියහ. උන්වහන්සේ ද පිරිනිවන් පාන කල්හි, තමන්ගේ සද්ධිවිහාරික ජයසේන තෙරුන් වහන්සේට ධාතූන් වහන්සේ පවරා, ධාතුවංශය කියා දී අනුපාදිශේෂ නිර්වාණ ධාතුවෙන් පිරිනිවන් පා වදාළ සේක.

Bhaddaseno mahāthero katakicco mahāisi;

Dhātuṃ ṭhapetvā isipatane vanditvā nibbutiṃ gato.

කළ යුතු දේ නිම කළ මහා සෘෂිවරයකු බඳු වූ භද්දසේන මහා තෙරුන් වහන්සේ ඉසිපතනයෙහි ධාතූන් වහන්සේ තැන්පත් කර, වන්දනා කොට පිරිනිවී වදාළ සේක.

So pana jayasenatthero taṃ dhātuṃ gahetvā veluvanamahāvihāre satthuno vasitagandhakuṭiyaṃ ṭhapetvā gandhamālādīhi pūjetvā ciraṃ vasitvā parinibbāpayamāno attano saddhivihārikassa mahāsaṅgharakkhitattherassa dhātuṃ niyyādetvā dhātuvaṃsaṃ kathetvā anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi.

ඒ ජයසේන තෙරුන් වහන්සේ ද එම ධාතූන් වහන්සේ රැගෙන වේළුවන මහා විහාරයේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වැඩසිටි ගන්ධකුටියෙහි තැන්පත් කර, සුවඳ මල් ආදියෙන් පූජා පවත්වා බොහෝ කලක් වැඩසිට, පිරිනිවන් පාන කල්හි තමන්ගේ සද්ධිවිහාරික මහා සංඝරක්ඛිත තෙරුන් වහන්සේට ධාතූන් වහන්සේ පවරා, ධාතුවංශය කියා දී අනුපාදිශේෂ නිර්වාණ ධාතුවෙන් පිරිනිවන් පා වදාළ සේක.

Gahetvāna dhātuvaraṃ jayaseno mahāmuni;

Nidhāya veluvane ramme akā pūjaṃ manoramaṃ.

මහා මුනිවරයකු බඳු ජයසේන තෙරුන් වහන්සේ උතුම් ධාතූන් වහන්සේ රැගෙන රමණීය වේළුවනයෙහි තැන්පත් කර, මනරම් වූ පුද පූජා පැවැත්වූහ.

So panāyasmā saṅgharakkhitatthero dhātuṃ gahetvā ākāsena āgantvā kosambiṃ upanissāya ghosita seṭṭhinā kārāpite ghositārāme bhagavato vasitagandhakuṭiyaṃ ṭhapetvā gandhamālādīhi pūjaṃ katvā ciraṃ vihāsi. So’pi parinibbāpayamāno attano saddhivihārikaṃ mahādevattheraṃ pakkosāpetvā dhātuvaṃsaṃ kathetvā appamatto hohī’ti vatvā anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi.

ඒ ආයුෂ්මත් සංඝරක්ඛිත තෙරුන් වහන්සේ ද ධාතූන් වහන්සේ රැගෙන අහසින් වැඩම කර, කොසඹෑ නුවර ඇසුරු කොට ඝෝෂිත සිටුතුමා විසින් කරවන ලද ඝෝෂිතාරාමයෙහි භාග්‍යවතුන් වහන්සේ වැඩසිටි ගන්ධකුටියෙහි තැන්පත් කර, සුවඳ මල් ආදියෙන් පුද පූජා පවත්වමින් බොහෝ කලක් වැඩසිටියහ. උන්වහන්සේ ද පිරිනිවන් පාන කල්හි, තමන්ගේ සද්ධිවිහාරික මහාදේව තෙරුන් වහන්සේ කැඳවා, ධාතුවංශය කියා දී, 'අප්‍රමාදී වන්න' යැයි අවවාද කොට, අනුපාදිශේෂ නිර්වාණ ධාතුවෙන් පිරිනිවන් පා වදාළ සේක.

Saṅgharakkhitavhayo thero cando viya supākaṭo;

Ṭhapetvā ghositārāme akā pūjaṃ manoramaṃ.

පුර සඳ මෙන් ඉතා ප්‍රකට වූ, සංඝරක්ඛිත නම් වූ ඒ තෙරුන් වහන්සේ ඝෝෂිතාරාමයෙහි ධාතූන් වහන්සේ තැන්පත් කර මනරම් වූ පුද පූජා පැවැත්වූහ.

Tassa therassa saddhivihāriko mahādevatthero dhātuṃ gahetvā devānampiyatissassa mahārañño bhātu mahānāgassa uparājassa mahāgāme setacchattaṃ ussāpitakāle hatthoṭṭha nāmajanapade kukkuṭapabbatantare mahāsālarukkhamūle ākāsato otaritvā nisīdi. Tasmiṃ samaye mahākāḷo nāma upāsako attano puttadārehi saddhiṃ mālāgandhavilepanaṃ dhajapatākādīni gāhāpetvā divasassa tikkhattuṃ mahantehi pūjāvidhānehi dhātuṃ pariharitvā ciraṃ vasi. Māsassa aṭṭha-uposathadivase dhātuto chabbaṇṇaraṃsiyo uggacchiṃsu. Tasmiṃ samaye so padeso buddhassa dharamānakālo viya ahosi. Janapadavāsī manussāpi therassa santike sīlāni gaṇhanti, uposathavāsaṃ vasanti, dānaṃ denti, cetiyassa mahantaṃ pūjaṃ karontī. Tato aparabhāge uparājā mahāgāme viharanto bheriṃ carāpesi? Yo amhākaṃ dasabalassa dhātuṃ gahetvā idhāgato, tassa mahantaṃ sampattiṃ dassāmīti. Tasmiṃ kāle kuṭumbiko mahākāḷo uparājaṃ passissāmīti tassa anucchavikaṃ paṇṇākāraṃ gahetvā rājadvāre ṭhatvā sāsanaṃ pahiṇi. Uparājā taṃ pakkosāpesi. So gantvā vanditvā ṭhito taṃ paṇṇākāraṃ rājapurisānaṃ paṭicchāpesi. Uparājā? Mātula mahākāḷa, tumhākaṃ janapade amhākaṃ satthuno dhātu atthī’ti āha. Mahākāḷo upa rājassa kathaṃ sutvā atthi deva, mayhaṃ kulupagattherassa santike ādāsamaṇḍalappamāṇaṃ satthuno nalāṭadhātu chabbaṇṇaraṃsīhi ākāsappadese sūriyasahassacandasahassānaṃ uṭṭhitakālo viya obhāseti. So janapado buddhassa uppannakālo viya ahosīti āha. Tassa kuṭumbikassa kathaṃ suṇantassaeva rañño sakalasarīraṃ pañcavaṇṇāya pītiyā paripuṇṇaṃ ahosi. Ativiya somanassappatto rājā mayhaṃ mātulassa mahākāḷassa satasahassaṃ kahāpaṇāni ca catusindhavayuttarathañca suvaṇṇālaṅkārehi susajjitaṃ ekaṃ assañca udakaphāsukaṭṭhānake khettañca pañcadāsīsatañca dethā’ti vatvā aññañca pasādaṃ dāpesi. So uparājā ettakaṃ kuṭumbikassa dāpetvā taṃ divasameva nagare bheriṃ carāpetvā hatthassarathayānāni gahetvā kuṭumbikaṃ maggadesakaṃ katvā anupubbena hatthoṭṭhajanapadaṃ patvā ramaṇīye bhūmippadese khandhāvāraṃ bandhitvā amaccagaṇaparivuto kuṭumbikaṃ gahetvā therassa vasanaṭṭhānaṃ gantvā vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Sesā amaccā kuṭumbiko ca theraṃ vanditvā ekamantaṃ aṭṭhaṃsu. Uparājā theraṃ vanditvā sārāṇīyaṃ kathaṃ katvā ekamantaṃ nisinno paṭisanthāramakāsi. Mahādevattheropi sammodanīyaṃ kathaṃ katvā kissa tvaṃ mahārāja idhāgatosi āgatakāraṇaṃ me ārocehī’ti āha. Bhante tumhākaṃ. Santike amhākaṃ bhagavato nalāṭadhātu atthī kira. Taṃ vandissāmi’ti āgatomhī’ti āha. Thero? Bhaddakaṃ mahā rāja tayā katanti vatvā dhātugharadvāraṃ vivaritvā mahārāja buddhassa nalāṭadhātu atidullabhā’ti āha. Rājā soḷasehi gandhodakehi nahāyitvā sabbālaṅkārapatimaṇḍito ekaṃsaṃ uttarāsaṅgaṃ karitvā añjaliṃ paggayha namassamāno aṭṭhāsi. Buddhārammaṇāya pītiyā sakalasarīraṃ phuṭaṃ ahosi.

එම තෙරුන් වහන්සේගේ සද්ධිවිහාරික වූ මහාදේව තෙරුන් වහන්සේ ධාතූන් වහන්සේ වැඩමවාගෙන, දේවානම්පියතිස්ස මහාරාජයාගේ සොහොයුරු වූ මහානාග උපරාජයා විසින් මහගම සේසත් ඔසවන ලද සමයෙහි, හත්ථොට්ඨ නම් ජනපදයේ කුක්කුට පර්වතය මධ්‍යයෙහි වූ මහා සල් රුක් මුලක අහසින් බැස වැඩසිටි සේක. එකල මහකාල නම් උපාසක තෙමේ සිය අඹුදරුවන් සමඟ මල්, සුවඳ විලවුන්, ධජ පතාක ආදිය රැගෙන දිනකට තෙවරක් මහා පූජා පවත්වමින් ධාතූන් වහන්සේ ආරක්ෂා කරමින් බොහෝ කල් විසී ය. මාසයේ අටපෝය දිනවල ධාතූන් වහන්සේගෙන් සවණක් රැස් විහිදුණි. එකල එම ප්‍රදේශය බුදුරජාණන් වහන්සේ ජීවමානව වැඩසිටි කාලය මෙන් විය. ජනපදවාසී මිනිස්සු ද තෙරුන් වහන්සේ වෙතින් සිල් සමාදන් වූහ, උපෝසථ ශීලය රැක්කාහ, දන් දුන්හ, චෛත්‍යයට මහා පූජාවන් කළහ. ඉන්පසු කලෙක, මහගම වාසය කරන උපරාජයා, 'යමෙක් අපගේ දසබලයන් වහන්සේගේ ධාතූන් වහන්සේ රැගෙන මෙහි පැමිණෙන්නේ ද, ඔහුට මම මහා සම්පතක් දෙන්නෙමි' යි නගරයේ අණබෙර යැවී ය. එකල මහකාල නම් කෙළෙඹි තෙමේ උපරාජයා හමුවනු කැමැත්තෙන්, ඔහුට සුදුසු පඬුරු රැගෙන රාජ ද්වාරයෙහි සිට පණිවිඩයක් යැවී ය. උපරාජයා ඔහු කැඳවීය. ඔහු ගොස් වැඳ, පසෙක සිට, එම පඬුරු රාජපුරුෂයන් අතට පත් කළේය. උපරාජයා, 'මයිලණුවන් වූ මහකාලයෙනි, ඔබලාගේ ජනපදයේ අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ධාතූන් වහන්සේනමක් වැඩසිටින්නේ දැයි?' ඇසීය. මහකාල තෙමේ උපරාජයාගේ වචනය අසා, 'දේවයන් වහන්ස, එසේය. මාගේ කුලූපග තෙරුන් වහන්සේ ළඟ කැඩපත් මණ්ඩලයක් බඳු වූ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ලලාට ධාතූන් වහන්සේ වැඩසිටින සේක. සවණක් රැස් විහිදුවමින් අහස් කුසෙහි දහසක් සූර්යයන් හා දහසක් චන්ද්‍රයන් පෑයූ කලෙක මෙන් එම ධාතූන් වහන්සේ බබළන සේක. එම ජනපදය බුදුරජාණන් වහන්සේ ලොව පහළ වූ කාලය මෙන් වී යැයි' පැවසීය. එම කෙළෙඹියාගේ වචන අසද්දීම රජුගේ මුළු ශරීරය පංචවර්ණ ප්‍රීතියෙන් පිරී ගියේය. අතිශයින් සොම්නසට පත් රජතුමා, 'මාගේ මයිලණුවන් වූ මහකාලට කහවනු ලක්ෂයක් ද, සින්ධු දේශයේ අශ්වයන් සිව්දෙනෙකු යෙදූ රථයක් ද, රන් ආභරණවලින් මනාව සරසන ලද එක් අශ්වයෙකු ද, ජලය පහසුවෙන් ලැබෙන ස්ථානයක පිහිටි කුඹුරක් ද, දාසියන් පන්සියයක් ද දෙන්නැ'යි පවසා වෙනත් තෑගිබෝග ද පිරිනැමීය. එම උපරාජයා කෙළෙඹියාට එපමණ ධනයක් දී, එදිනම නගරයේ අණබෙර කරවා, ඇතන්, අසුන්, රථ හා වාහන රැගෙන, කෙළෙඹියා මඟපෙන්වන්නා කරගෙන, පිළිවෙළින් හත්ථොට්ඨ ජනපදයට පැමිණ, රමණීය භූමි භාගයක කඳවුරු බැඳ, ඇමති පිරිස පිරිවරාගෙන, කෙළෙඹියා ද සමඟ තෙරුන් වහන්සේ වැඩවසන ස්ථානයට ගොස් වැඳ පසෙක සිටියේය. සෙසු ඇමතිවරු ද කෙළෙඹියා ද තෙරුන් වහන්සේ වැඳ පසෙක සිටියහ. උපරාජයා තෙරුන් වහන්සේ වැඳ, පිළිසඳර කතා කොට, පසෙක හිඳ සුහදශීලී විය. මහාදේව තෙරුන් වහන්සේ ද සතුටු සාමීචි කතා කොට, 'මහාරාජයෙනි, ඔබ මෙහි පැමිණියේ කුමන කරුණකට ද? පැමිණි කාරණය මට පවසන්නැ'යි වදාළ සේක. 'ස්වාමීනී, ඔබ වහන්සේ ළඟ අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ලලාට ධාතූන් වහන්සේ වැඩසිටින බව සැලවිය. එය වැඳපුදා ගැනීමට මම පැමිණියෙමි'යි කීවේය. තෙරුන් වහන්සේ, 'මහාරාජයෙනි, ඔබ කරන ලද්දේ ඉතා යහපත් ක්‍රියාවකි' යි පවසා ධාතු මන්දිරයේ දොර විවෘත කර, 'මහාරාජයෙනි, බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ලලාට ධාතූන් වහන්සේ ඉතා දුර්ලභ යැයි' වදාළ සේක. රජතුමා සුවඳ පැන් සොළසකින් නහා, සර්වාභරණයෙන් සැරසී, උතුරු සළුව ඒකාංශ කොට පෙරවාගෙන, දොහොත් මුදුන් දී වඳිමින් සිටියේය. බුද්ධාලම්බන ප්‍රීතියෙන් රජුගේ මුළු ශරීරයම සිහිර වී ගියේය.

(Rājā pītivegena imā gāthā āha;

Namāmi vīra pāde te cakkaṅkita tale subhe;

Vandite naradevehi amataṃ dehi vandite.

(රජතුමා ප්‍රීති වේගයෙන් මෙම ගාථා පැවසීය: 'වීරයන් වහන්ස, මිනිසුන් හා දෙවියන් විසින් වඳින ලද, මඟුල් සක් ලකුණින් බැබළෙන ඔබ වහන්සේගේ සුබ පතුල් යුගල නමදිමි. වන්දනීය වූ ඔබ වහන්සේ අපට අමා නිවන ලබා දෙන සේක්වා!

Lokanātha tuvaṃ eko saraṇaṃ sabbapāṇinaṃ;

Loke tayā samo natthi tārehi janataṃ bahuṃ.

ලෝකනාථයන් වහන්ස, සියලු සත්ත්වයන්ට එකම සරණ ඔබ වහන්සේමය. ලෝකයෙහි ඔබ වහන්සේ හා සමාන වූ වෙනත් කිසිවෙක් නැත. බොහෝ ජනයා (සංසාරයෙන්) එතෙර කරවන සේක්වා!

Mahaṇṇave mayaṃ bhante nimuggā dīghasambhave;

Appatissā appatiṭṭhā saṃsarāma ciraṃ tahiṃ.

ස්වාමීනී, දීර්ඝ වූ සසර නමැති මහා සාගරයෙහි ගිලී සිටින අපි, පිහිටක් නැතිව, රැකවරණයක් නැතිව, එහි බොහෝ කලක් මුළුල්ලේ සැරිසරන්නෙමු.

Etarahi tumhe āpajja patiṭṭhaṃ adhigacchare;

Tumhākaṃ vandanaṃ katvā uttiṇṇamha bhavaṇṇavā’ti.)

දැන් ඔබ වහන්සේ වෙත පැමිණ අපි පිහිටක් ලබන්නෙමු. ඔබ වහන්සේට වන්දනා කොට අපි භව සාගරයෙන් එතෙර වන්නෙමු' යි පැවසීය.)

Tasmiṃ khaṇe dhātuto rasmiyo nikkhamiṃsu. Sakala laṅkādīpaṃ suvaṇṇarasadhārāhi sañchannaṃ viya ahosi. Mahantaṃ pītisomanassaṃ uppajji. Rājā mahantaṃ somanassaṃ patto hutvā haṭṭhatuṭṭho ahosi. So dhātugharato nikkhamitvā therena saddhiṃ alaṅkatamaṇḍape ekamantaṃ nisīdi. Ekamantaṃ nisinno (nisajjādose vajjetvā seyyathidaṃ? Atiduraccāsanta-uparivāta-unnatappadesa-atisammukha-atipacachā’ti. Atidūre nisinno sace kathetukāmo uccāsaddena kathetabbaṃ hoti. Accāsanne nisinno saṅkaraṃ karoti. Uparivāte nisinno sarīragandho vāyati. Unnatappadese nisinno agāravaṃ karoti. Atisammukhe nisinno cakkhunā cakkhuṃ paharitvā daṭṭhabbaṃ hoti. Atipacchā nisinno gīvaṃ parivattetvā daṭṭhabbaṃ hoti. Iti nisajjādosaṃ vajjetvā nisinno). Evamāha. Bhante imaṃ dhātuṃ mayhaṃ detha. Mahantaṃ pūjāsakkaraṃ katvā pariharāmīti. Bhaddakaṃ mahārāja imāya dhātuyā sammāsambuddho dharamānoyeva vyākaraṇaṃ akāsi. Tumhākaṃ vaṃse jāto kākavaṇṇatisso nāma rājā imasmiṃ dīpe mahāvālukagaṅgāya dakkhiṇatīre seru nāma dahassa ante varāha nāma soṇḍiyā matthake patiṭṭhapetvā mahantaṃ thūpaṃ karissatī’ti vatvā satthā tattha samāpattiṃ samāpajjitvā pañcasatakhīṇāsavehi saddhiṃ tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā gato. Tasmā gaṇhatha mahārājā’ti vatvā dhātuṃ adāsi.

එම මොහොතෙහි ධාතූන් වහන්සේගෙන් රශ්මි මාලාවන් නික්මුණි. මුළු ලංකාද්වීපයම රන් දිය දහරාවලින් වැසී ගියාක් මෙන් විය. මහා ප්‍රීති සොම්නසක් උපන්නේය. රජතුමා මහත් සොම්නසට පත්ව අතිශයින් සතුටු විය. ඔහු ධාතු මන්දිරයෙන් නික්ම, තෙරුන් වහන්සේ සමඟ අලංකාර ලෙස සරසන ලද මණ්ඩපයක පසෙක හිඳගත්තේය. පසෙක හිඳගැනීමේදී (හිඳගැනීමේ දෝෂයන් මඟහැර ය; එනම්: ඉතා ඈත වීම, ඉතා ළඟ වීම, සුළඟ හමන දෙසින් වීම, උස් තැනක වීම, කෙළින්ම ඉදිරිපිට වීම සහ පිටුපසින් වීම යන දෝෂයන් මඟහැර ය. ඉතා ඈතින් හිඳගත් කල, කතා කිරීමට අවශ්‍ය වූ විට මහත් හඬින් කතා කළ යුතු වේ. ඉතා ළඟින් හිඳගත් කල, තෙරපීමක් හෝ ගැටීමක් සිදු වේ. සුළඟ හමන දෙසින් හිඳගත් කල, ශරීර ගන්ධය හමා යයි. උස් ස්ථානයක හිඳගත් කල, අගෞරවයක් සිදු වේ. කෙළින්ම ඉදිරිපිට හිඳගත් කල, ඇසට ඇස ගැටෙමින් බැලීමට සිදු වේ. ඉතා පිටුපසින් හිඳගත් කල, බෙල්ල හරවා බැලීමට සිදු වේ. මෙසේ හිඳගැනීමේ දෝෂයන් මඟහැර හිඳගත් රජතුමා) මෙසේ පැවසීය: 'ස්වාමීනී, මෙම ධාතූන් වහන්සේ මට ලබා දෙන සේක්වා. මම මහත් පූජා සත්කාර පවත්වමින් ධාතූන් වහන්සේ ආරක්ෂා කරමි.' තෙරුන් වහන්සේ, 'මහාරාජයෙනි, ඉතා යහපති. මෙම ධාතූන් වහන්සේ පිළිබඳව සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේ ජීවමාන කාලයේදීම මෙසේ අනාවැකි වදාළ සේක: ඔබගේ වංශයෙහි උපදින කාවන්තිස්ස නම් රජතුමා, මේ ලංකාද්වීපයෙහි මහවැලි ගඟේ දකුණු ඉවුරෙහි, සේරු නම් විල සමීපයේ වරාහ නම් පොකුණ මතුපිට මෙම ධාතූන් වහන්සේ නිදන් කර මහා ස්තූපයක් කරවන්නේය' යි වදාරා, ශාස්තෘන් වහන්සේ එහිදී සමවතට සම වැදී, රහතන් වහන්සේලා පන්සිය නමක් සමඟ (එම ස්ථානය) තෙවරක් පැදකුණු කොට වැඩම කළ සේක. එබැවින් මහාරාජයෙනි, මෙය ලබාගන්න' යැයි පවසා ධාතූන් වහන්සේ පිරිනැමූ සේක.

Rājā dhātuṃ gahetvā caturassapallaṅke dhātukaraṇḍakaṃ nidahitvā karaṇḍake dhātuṃ patiṭṭhāpetvā taṃ kumudapattasannihamaṅgalasindhavayuttarathe ṭhapetvā samantā ārakkhaṃ saṃvidahitvā (rājā dhātuṃ gahetvā) pañcaṅgaturiye paggaṇhāpayamāno pacchā āgacchatu’ti mahājanassa sāsanaṃ vatvā mahādevattherassa santikaṃ gantvā? Tumhe bhante, dhātuyā upaṭṭhānaṃ karonto āgacchathā’ti āha. Thero tassa kathaṃ sutvā;’mahārāja ayaṃ dhātu paramparā āgatā. Ahaṃ bhagavato dhammabhaṇḍāgārikaānandatthero viya imaṃ dhātuṃ pariharissāmī’ti vatvā attano paccayadāyakaṃ kuṭumbikaṃ āpucchitvā pattacīvaramādāya dhātuṃ upaṭṭhahiyamāno pacchato pacchato gacchati. Rājā dhātuṃ gahetvā anupubbena mahāgāmaṃ patto mahāsenaguttaṃ pakkosāpetvā nagaraṃ alaṅkarāpehī’ti āha. So nagare bheriṃ carāpetvā aṭṭhārasa vīthiyo sammajjantu, puṇṇaghaṭe ṭhapentu, dhajapatākādayo ussāpentu, toraṇāni ussāpentu, pañcavaṇṇāni pupphāni okirantu, sakalanagaraṃ alaṅkarontu, gandhamālādayo gahetvā suddhuttarāsaṅgā hutvā sakalanāgarā paṭipathaṃ āgacchantuti āṇāpesi. Tato mahājano sabbaturiyāni ghosāpayamāno gandhamālādihattho paṭipathaṃ nikkhanto. Devamanussā bhikkhubhikkhuniyo upāsakopāsikā appamāṇā ahesuṃ. (Gandhamālādi puṇṇaghaṭasamussitadhajākiṇṇā) parisā velukkhepasahassāni pavattayiṃsu. Sugandhavātābhighātasamuddaghoso viya sakalanagaraṃ ekaninnādajātaṃ. So rājā nagare bandhanāgāre sabbasatte bandhanā muñcantu, dhammena samena anusāsantuti vatvā dhātuṃ gahetvā attano nagaraṃ pavesetvā attano rājanivesanaṃ āgantvā nāṭakīnaṃ saññamadāsi dhātuṃ vandantuti. Nāṭakī nānābharaṇehi patimaṇḍitā rājagehato nikkhamitvā dhātuṃ vanditvā attano attano hatthagatāni turiyabhaṇḍāni sādhukaṃ paggaṇhitvā mahantaṃ pūjamakaṃsu.

රජතුමා ශ්‍රී සර්වඥ ධාතූන් වහන්සේ ලබාගෙන, සතරැස් ආසනයක් මත ධාතු කරඬුව තැන්පත් කර, කරඬුවෙහි ධාතූන් වහන්සේ වඩා හිඳුවා, එය සුදු නෙළුම් පෙත්තක පැහැය ඇති මංගල සින්ධව අසුන් යෙදූ රථයෙහි තැන්පත් කර, හාත්පසින්ම ආරක්ෂාව සලසා, පඤ්චාංගික තූර්ය වාදනයන් කරවමින් ‘පසුපසින් එන්න’ යැයි මහා ජනයාට පණිවිඩයක් දී, මහාදේව තෙරුන් වහන්සේ වෙත ගොස්, “ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේ ධාතූන් වහන්සේට උපස්ථාන කරමින් වඩිනු මැනවි” යැයි පැවසීය. තෙරුන් වහන්සේ රජුගේ වචනය අසා, “මහරජ, මේ ධාතූන් වහන්සේ පරම්පරාවෙන් පැවත ආ එකකි. මම භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ධර්ම භාණ්ඩාගාරික ආනන්ද තෙරුන් වහන්සේ මෙන් මේ ධාතූන් වහන්සේ ආරක්ෂා කරමි” යැයි පවසා, තමන් වහන්සේගේ ප්‍රත්‍යය දායක වූ කුටුම්බිකයාගෙන් සමුගෙන, පා සිවුරු ගෙන, ධාතූන් වහන්සේට උපස්ථාන කරමින් පසුපසින්ම වැඩම කළහ. රජතුමා ධාතූන් වහන්සේ රැගෙන අනුපිළිවෙළින් මහාගාමයට පැමිණ, මහාසේනගුත්ත ඇමැති කැඳවා, “නගරය අලංකාර කරවන්න” යැයි කීවේය. ඔහු නගරයෙහි අණබෙර යවා මෙසේ නියෝග කළේය: “වීදි දහඅටම පවිත්‍ර කරත්වා, පුන්කලස් තබත්වා, ධජ පතාක ආදිය ඔසවත්වා, තොරණ බඳිත්වා, පස්වණක් මල් ඉසිත්වා, මුළු නගරයම අලංකාර කරත්වා! සියලු නගරවාසීහු සුවඳ මල් ආදිය ගෙන, පිරිසිදු සළු පොරවා පෙරමුණට පැමිණෙත්වා!” යි අණ කළේය. එකල්හි මහා ජනයා සියලු තූර්ය භාණ්ඩ වාදනය කරවමින්, සුවඳ මල් ආදිය අතැතිව පෙරමුණට නික්මුණහ. දෙවි මිනිසුන් ද, භික්ෂු භික්ෂුණීහු ද, උපාසක උපාසිකාවෝ ද අප්‍රමාණ වූහ. සුවඳ මල්වලින් හා පුන්කලස්වලින් ද, එසවූ ධජවලින් ද ගැවසී ගත් පිරිස දහස් සංඛ්‍යාත ප්‍රීති ඝෝෂා පැවැත්වූහ. සුවඳවත් සුළඟ හැපීමෙන් ඇති වන සාගර ඝෝෂාවක් මෙන් මුළු නගරයම එකම ඒකනින්නාදයක් විය. ඒ රජතුමා “නගරයේ සිරගෙවල්වල සිටින සියලු සත්ත්වයන් බන්ධනයෙන් මුදත්වා, ධර්මයෙන් හා යුක්තියෙන් රට පාලනය කරත්වා” යි පවසා, ධාතූන් වහන්සේ රැගෙන ස්වකීය නගරයට ඇතුළු වී, තමන්ගේ රාජ මන්දිරයට පැමිණ, නළඟනන්ට ධාතූන් වහන්සේ වැඳ පුදා ගැනීමට අවසර දුන්නේය. නළඟනෝ විවිධ අභරණයෙන් සැරසී, රාජ මන්දිරයෙන් නික්ම, ධාතූන් වහන්සේ වැඳ පුදා ගෙන, තම තමන් අතට ගත් තූර්ය භාණ්ඩ මැනවින් වාදනය කරමින් මහත් වූ පූජාවක් කළහ.

Tato vaḍḍhakiṃ pakkosāpetvā rājanivesanato nātidūre nāccāsante subhumitale dhātugharaṃ kārāpetvā mālākammalatākammādiṃ patiṭṭhāpetvā dhātughare vicittamaṇḍapaṃ kārāpetvāna sattaratanamayaṃ dhātukaraṇḍakaṃ kārāpetvā dhātukaraṇḍake dhātuṃ ṭhapetvā ratanapallaṅka matthake dhātuṃ ṭhapetvā upari vicittavitānaṃ bandhitvā sāṇiyā parikkhipāpetvā mahantena parivārena mahantaṃ dhātupūjaṃ akāsi. Mahājanā gandhamālaṃ gahetvā māsassa aṭṭhūposathadivase dhātuyā mahantaṃ pūjaṃ akaṃsu. Dhātuto raṃsiyo samuggacchanti. Mahājanā vimbhayajātā sādhukāraṃ karonti. Somanassabhūtā sakalanagaravāsino buddhārammaṇa pītiṃ gahetvā divase divase dhātuyā mahantaṃ pūjaṃ karontā vītināmenti. Pañcasīlāni rakkhanti, buddhamāmakā dhammamāmakā saṅghamāmakā hutvā saraṇāni gacchanti. Rājā mahājanassa ovadati. ‘‘Mettaṃ bhāvetha, karuṇaṃ muditaṃ upekkhaṃ bhāvetha, kule jeṭṭhāpacāyanakammaṃ karothā‘‘ti. Ovaditvā bhikkhusaṅghassapi cattāro paccaye gaṅgāya maho-ghappavattanakālo viya mahādānaṃ pavattesi. Mātāpituṭṭhāne ṭhatvā bhikkhusaṅghaṃ saṅgaṇhi. Mahājanā tassa ovāde ṭhatvā dānādīni puññāni katvā yebhuyyena tasmiṃ kāle matā saggaṃ gatā.

ඉන්පසු වඩුවා කැඳවා, රාජ මන්දිරයට ඉතා දුර නොවූ ද ඉතා ළඟ නොවූ ද යහපත් භූමි භාගයක ධාතු මන්දිරයක් කරවා, එහි මල්කම්, ලියකම් ආදියෙන් සරසා, ධාතු මන්දිරයෙහි විසිතුරු මණ්ඩපයක් කරවා, සප්ත රත්නමය ධාතු කරඬුවක් කරවා, එම ධාතු කරඬුවෙහි ධාතූන් වහන්සේ වඩා හිඳුවා, රත්නමය ආසනයක් මතුයෙහි ධාතූන් වහන්සේ තැන්පත් කර, ඉහළින් විසිතුරු වියනක් බැඳ, වටතිර ඇද්දවා, මහත් පිරිවරක් සමඟින් මහත් වූ ධාතු පූජාවක් කළේය. මහා ජනයා සුවඳ මල් ගෙන, මාසයේ අට පොහෝ දිනවල ධාතූන් වහන්සේට මහත් වූ පූජාවන් පැවැත්වූහ. ධාතූන් වහන්සේගෙන් රශ්මි මාලාවන් විහිදුණි. මහා ජනයා මවිතයට පත්ව සාධුකාර දුන්හ. ප්‍රමෝදයට පත් මුළු නගරවාසීහු බුද්ධාලම්බන ප්‍රීතිය ලබාගෙන, දිනෙන් දින ධාතූන් වහන්සේට මහත් පූජාවන් පවත්වමින් කාලය ගෙවූහ. ඔවුහු පංචශීලය ආරක්ෂා කළහ. බුද්ධමාමක, ධර්මමාමක, සංඝමාමක වී තිසරණ වැළඳ ගත්හ. රජතුමා ද මහජනයාට මෙසේ අනුශාසනා කළේය: “මෙත්තා, කරුණා, මුදිතා, උපෙක්ඛා යන සතර බ්‍රහ්ම විහරණයන් වඩන්න. කුලයේ වැඩිහිටියන්ට ගරු කිරීමේ වතාවත් කරන්න.” මෙසේ අනුශාසනා කර, භික්ෂු සංඝයා වහන්සේට ද ගංගාවක මහා ජල ප්‍රවාහයක් ගලා බස්නාක් මෙන් සිව්පසයෙන් මහත් වූ දානයක් පැවැත්වීය. මව්පියන්ගේ ස්ථානයෙහි පිහිටා භික්ෂු සංඝයා වහන්සේට සංග්‍රහ කළේය. මහජනයා ද ඔහුගේ අනුශාසනාවෙහි පිහිටා දානාදී පින්කම් සිදු කොට, බොහෝ සෙයින් එකල්හි මියගොස් ස්වර්ගගාමී වූහ.

Kalyāṇavaggamhi patiṭṭhitā janā,Dānādi puññāni karitva sabbadā;

Cutā cutā sabbajanā sumānasā,Gatā asesaṃ sugatiṃ subhe ratā.

යහපත් පාර්ශ්වයෙහි පිහිටි ජනයා, හැමදාම දානාදී පින්කම් කොට, සතුටු සිතින් යුක්තව, කුසලයට ලැදිව, මරණින් මතු සියල්ලෝම නොඅඩුව සුගතියට ගියහ.

Rājā dhātuyā mahantaṃ pūjaṃ karonto mahagāme vihāsi. Tena patiṭṭhāpitavihārā kathetabbā? Kathaṃ? Lenavihāraṃ candagirivihāraṃ koṭipabbatavihāraṃ nagaraṅgaṇavihāraṃ selakā vihāraṃ talākāvihāranti evamādayo vihāre patiṭṭhāpetvā tipiṭakamahāariṭṭhattherassa dakkhiṇodakaṃ datvā mahāvihāre niyyādesi. Evaṃ so rājā yāvajīvaṃ dhātuṃ pariharitvā pacchime kāle maraṇamañce nipanno attano puttaṃ yaṭālatissa kumāraṃ pakkosāpetvā; tāta tissa, amhehi pariharita nalāṭadhātu pūjehī’ti dhātuvaṃsaṃ kathetvā puttaṃ anusāsitvā kālaṃ katvā saggapuraṃ gato.

රජතුමා ධාතූන් වහන්සේට මහත් පූජාවන් පවත්වමින් මහාගාමයෙහි විසීය. ඔහු විසින් පිහිටුවන ලද විහාර කවරේද? ලෙන් විහාරය, චන්දගිරි විහාරය, කෝටිපබ්බත විහාරය, නගරංගණ විහාරය, සේලක විහාරය, තලාකා විහාරය ආදී විහාරයන් පිහිටුවා, තිපිටක මහා අරිට්ඨ තෙරුන් වහන්සේට පැන් වඩා පූජා කරමින් මහාවිහාරය පූජා කළේය. මෙසේ ඒ රජතුමා ජීවිතාන්තය දක්වා ධාතූන් වහන්සේ ආරක්ෂා කොට, අවසාන කාලයෙහි මරණ මංචකයෙහි වැතිර සිටිමින්, ස්වකීය පුත්‍ර වූ යටාලතිස්ස කුමාරයා කැඳවා, “පුත තිස්ස, අප විසින් පූජා කරන ලද ලලාට ධාතූන් වහන්සේ පුදන්න” යැයි ධාතු වංශය පවසා, පුත්‍රයාට අනුශාසනා කොට, කළුරිය කර ස්වර්ගපුරයට ගියේය.

Rājā mahānāgavaro yasassi,Katvāpi rajjaṃ matimā susaddho;

Mānetva saṅghaṃ catupaccayehi,Agā asoko varadevalokaṃ;

යසස්වී වූ, බුද්ධිමත් වූ, මහත් ශ්‍රද්ධාවන්ත වූ ඒ මහානාග නරේන්ද්‍රයා, රාජ්‍යය කොට, සිව්පසයෙන් සංඝයා වහන්සේලා පිදීමෙන් පසු, ශෝක රහිතව උතුම් දෙව්ලොවට ගියේය.

Tassa putto yaṭālatissakumāro pitu accayena pitarā vuttaniyāmeneva dhātuyā mahantaṃ pūjaṃ kāresi. So’pi divasassa tayo vāre dhātupaṭṭhānaṃ karonto rajjaṃ kāretvā ciraṃ vihāsi. Iminā’pi patiṭṭhāpitavihārā kathetabbā; dhammasālavihāraṃ mahādhammasālavihāraṃ selābhayavihāranti evamādayo patiṭṭhāpetvā-tipiṭakamahāariṭṭhattherassa saddhivihāriko tipiṭakamahāabhayatthero uparājassa mahānāgassa ayyako. Tassa therassa dakkhiṇodakaṃ adāsi. So’pi rājā yāvajīvaṃ dhātuṃ pariharitvā pacchime kāle maraṇamañce nipanno attano puttaṃ goṭhābhayakumāraṃ pakkosāpetvā’dhātuyā mahantaṃ pūjaṃ karonto appamatto hohī’ti vatvā dhātuvaṃsaṃ kathetvā kālaṃ katvā sagge nibbatti.

ඔහුගේ පුත්‍ර වූ යටාලතිස්ස කුමාරයා පියාගේ ඇවෑමෙන් පියා පැවසූ නියමයෙන්ම ධාතූන් වහන්සේට මහත් වූ පූජාවන් කරවීය. ඔහු ද දිනකට තුන් වරක් ධාතූන් වහන්සේට උපස්ථාන කරමින්, රාජ්‍යය කරමින් බොහෝ කල් විසීය. මොහු විසින් ද පිහිටුවන ලද විහාර කවරේද යත්: ධම්මසාල විහාරය, මහාධම්මසාල විහාරය, සේලාභය විහාරය ආදී විහාරයන් පිහිටුවා, තිපිටක මහා අරිට්ඨ තෙරුන් වහන්සේගේ සද්ධිවිහාරික වූ ද, උපරාජ මහානාගයාගේ මුත්තණුවන් වූ ද තිපිටක මහා අභය තෙරුන් වහන්සේට පැන් වඩා පූජා කළේය. ඒ රජතුමා ද ජීවිතාන්තය දක්වා ධාතූන් වහන්සේ පරිහරණය කොට, අවසාන කාලයෙහි මරණ මංචකයෙහි වැතිර සිටිමින්, ස්වකීය පුත්‍ර වූ ගෝඨාභය කුමාරයා කැඳවා, “ධාතූන් වහන්සේට මහත් පූජාවන් කරමින් අප්‍රමාදී වන්න” යැයි පවසා, ධාතු වංශය කියා දී කළුරිය කර ස්වර්ගයෙහි උපන්නේය.

Yaṭṭhālako nāma mahāmahīpati,Mahājanassatthakaro guṇālayo;

So dhātupūjaṃ vipulaṃ anekadhā,Katvā gato devapuraṃ anindito.

යටාලක නම් වූ, මහා ජනයාට යහපත සැලසූ, ගුණ සමුදායකට වාසස්ථාන වූ, නින්දාවට පත් නොවිය යුතු ඒ මහා පෘථිවිපාලකයා, නොයෙක් අයුරින් මහත් වූ ධාතු පූජාවක් කොට දෙව්ලොවට ගියේය.

Tassa putto goṭhābhayakumāro pitu accayena pitarā vuttaniyāmeneva dhātuyā mahantaṃ pūjaṃ katvā goṭhābhaya mahārājā hutvā rajjaṃ karonto kācaragāme dasabhātike rājāno ghātetvā daṇḍakammatthāya goṭhābhayamahātherassa hatthoṭṭhajanapade vasantassa mattikalenavihāraṃ khīrasāla vihāraṃ nāgamahāvihāraṃ kumbhaselavihāraṃ cetiyapabbatavihāraṃ sānupabbatavihāraṃ kaṇikāra selavihāraṃ ambasela vihāraṃ tindukalena vihāraṃ karaṇḍakavihāraṃ godhasālavihāraṃ vālukatitthavihāranti evamādayo gaṅgāya paratīre pañcasatavihāre orimatīre pañcasatavihāre cā’ti vihārasahassaṃ kāretvā attano sadisanāmassa goṭhābhayattherassa dakkhiṇodakaṃ datvā adāsi. So yāvajīvaṃ dhātupūjaṃ katvā pacchime kāle maraṇamañce nipanno attano puttaṃ kākavaṇṇatissa kumāraṃ pakkosāpetvā āliṅgitvā;’tāta tissa, ayaṃ nalāṭadhātu amhākaṃ paramparāya āgatā. Tvaṃ kira dhātuṃ gahetvā mahāgaṅgāya passe seru nāma dahassa ante varāha nāma soṇḍiyā matthake patiṭṭhāpetvā saṅghārāmaṃ kārāpessasī’ti satthā jīvamāno vyākaraṇamakāsi. Tasmā tvaṃ imaṃ dhātuṃ gahetvā mamaccayena tasmiṃ ṭhāne patiṭṭhāpehī’ti puttaṃ anusāsitvā kālakiriyaṃ katvā sagge nibbatti.

ඔහුගේ පුත් ගෝඨාභය කුමාරයා පියාගේ ඇවෑමෙන්, පියා පැවසූ පරිද්දෙන්ම ධාතූන් වහන්සේ උදෙසා මහත් වූ පූජාවන් පවත්වා, ගෝඨාභය මහරජු වී රාජ්‍යය කරද්දී, කතරගම දසභාතික රජවරුන් මරවා, (එම පාපයට) දණ්ඩකර්ම (වන්දි ගෙවීම්) පිණිස අත්තොට්ඨ ජනපදයේ වෙසෙන ගෝඨාභය මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ උදෙසා මත්තිකලේන විහාරය, ඛීරසාල විහාරය, nාගමහා විහාරය, කුම්භසේල විහාරය, චේතියපබ්බත විහාරය, සානුපබ්බත විහාරය, කණිකාරසේල විහාරය, අම්බසේල විහාරය, තින්දුකලේන විහාරය, කරණ්ඩක විහාරය, ගෝධසාල විහාරය, වාලුකතිත්ථ විහාරය ආදී වූ ගඟෙන් එතෙර විහාර පන්සියයක් ද මෙතෙර විහාර පන්සියයක් ද වශයෙන් විහාර දහසක් කරවා, තමාගේ නමට සමාන නමක් ඇති ගෝඨාභය තෙරුන් වහන්සේට පැන් වඩා පූජා කළේය. ඒ රජතුමා දිවි ඇති තෙක් ධාතු පූජා පවත්වා, අවසාන කාලයෙහි මරණ මංචකයෙහි වැතිර, තම පුත් කාවන්තිස්ස කුමරු කැඳවා වැළඳගෙන, 'පුත තිස්ස, මේ ලලාට ධාතූන් වහන්සේ අපගේ පරම්පරාවෙන් පැවත ආ එකකි. ඔබ මේ ධාතූන් වහන්සේ රැගෙන මහා ගඟ අසල සේරු නම් විල කෙළවර වරාහ නම් පොකුණ මුදුනෙහි පිහිටුවා සඟාරාමයක් කරවන්නෙහිය' කියා බුදුරජාණන් වහන්සේ ජීවමාන කාලයේදීම අනාවැකි වදාළ සේක. එබැවින් ඔබ මාගේ ඇවෑමෙන් මේ ධාතූන් වහන්සේ රැගෙන ඒ ස්ථානයෙහි පිහිටුවන්න' යැයි පුත්‍රයාට අනුශාසනා කොට කළුරිය කර ස්වර්ගයෙහි උපන්නේය.

Goṭhābhayo nāma mahīpatissaro,Mahājane tosayi appamatto;

So dhātupūjaṃ vipulaṃ karitvā,Agā asoko varadevalokaṃ.

ගෝඨාභය නම් වූ ඒ පෘථිවිපාලකයා (රජතුමා) අප්‍රමාදව මහජනයා සතුටු කළේය. ඔහු මහත් වූ ධාතු පූජාවන් පවත්වා, ශෝක රහිතව උතුම් දෙව්ලොවට ගියේය.

Mahānando mahāpañño candagutto bahussuto;

Bhaddaseno mahāthero bhaddadhamme visārado.

මහා ප්‍රඥාවන්ත වූ මහානන්ද තෙරුන් වහන්සේ ද, බහුශ්‍රුත වූ චන්දගුත්ත තෙරුන් වහන්සේ ද, කල්‍යාණ ධර්මයෙහි විශාරද වූ භද්දසේන මහා ස්ථවිරයන් වහන්සේ ද,

Jayaseno ca so vīro thero so saṅgharakkhito;

Devatthero ca medhāvī rakkhakā dhātu bhaddakā.

වීර වූ ජයසේන තෙරුන් වහන්සේ ද, සංඝරක්ඛිත තෙරුන් වහන්සේ ද, ප්‍රඥාවන්ත දේව තෙරුන් වහන්සේ ද යන මොවුහු උතුම් ධාතූන් වහන්සේ ආරක්ෂා කළෝ වූහ.

Uparājā mahānāgo yaṭṭhālako mahābalo;

Goṭhābhayo mahāpuñño kākavaṇṇo ca vīriyavā.

මහානාග උපරාජයා ද, මහා බලසම්පන්න යට්ඨාලක තිස්ස රජු ද, මහා පින් ඇති ගෝඨාභය රජු ද, වීරියවන්ත කාවන්තිස්ස රජු ද (යන මොවුහු ද ආරක්ෂකයන් වූහ).

Ete therā ca rājāno puññavanto sumānasā;

Dhātu paramparānītā dhātā dhātusukovidā.

පින්වත් වූ, ප්‍රසන්න මනසක් ඇත්තා වූ, ධාතූන් වහන්සේ කෙරෙහි මැනවින් දන්නා වූ මේ සියලු තෙරුන් වහන්සේලා සහ රජවරුන් විසින් පරම්පරාවෙන් ගෙන එන ලද ධාතූන් වහන්සේ දරන ලදහ.

Kassapādīnatherānaṃ paramparāyamāgatā;

Mahānāgādi hatthato yāva tissamupāgatā.

කස්සප ආදී තෙරවරුන්ගේ පරම්පරාවෙන් පැමිණි (මෙම ධාතූන් වහන්සේ) මහානාග ආදීන්ගේ අතින් තිස්ස (කාවන්තිස්ස) රජු දක්වා පැමිණියාය.

Iti ariyajanappasādanatthāya kate dhātuvaṃse

මෙසේ ආර්ය ජනයාගේ ප්‍රසාදය පිණිස කරන ලද ධාතුවංශයෙහි,

Dhātuparamparā kathā nāma

'ධාතු පරම්පරා කථා' නම් වූ,

Tatiyo paricchedo.

තුන්වැනි පරිච්ඡේදයයි.

4. Pakiṇṇakakathā

4. ප්‍රකීර්ණක කථාව

Tatra ṭhatvā rañeño uppatti kathetabbā. (So pana) amhākaṃ satthuno bodhippattito puretarameva mahāmalaya raṭṭhe vanacarakaṃ paṭicca tassa bhariyāya kucchiyaṃ paṭisandhiṃ gaṇhi. Navaḍḍhamāsāvasāne mātukucchito nikkhamitvā kamena vaḍḍhanto viññubhāvaṃ pāpuṇi. Tassa pitā ekaṃ dārikaṃ ānetvā puttassa gehe akāsi. Aparabhāge tassa pitā kālamakāsi. Kumāro’carako’ti paññāyi. So tato paṭṭhāya paccekabuddhaṃ upaṭṭhahi. Carako attano nivāsavatthusmiṃ kadalipanasādīni ropetvā phalārāmaṃ akāsi. Tato aparabhāge tena ropitapanasarukkho mahantaṃ cāṭippamāṇaṃ panasaphalaṃ gaṇhi. Carako attano vatthuṃ gantvā sākhāya supakkaṃ panasaphalaṃ passitvā chinditvā gehaṃ āharitvā apassāyaṃ luñcitvā upadhāresi. Tato samantā catumadhuraṃ viya yūsaṃ otaritvā apassayaṃ apanīta āvāṭaṃ pūretvā aṭṭhāsi. Tato carako evaṃ cintesi. Imaṃ panasaphalaṃ amhākaṃ paccekabuddhena vinā aññesaṃ nānucchavikanti. Paṭisāmetvā ṭhapesi.

එහි පිහිටා රජුගේ උප්පත්තිය කිව යුතුය. ඔහු අප බුදුරජාණන් වහන්සේ බෝධිප්‍රාප්ත වීමටත් පෙර, මහා මලය රටෙහි වැද්දෙකු නිසා ඔහුගේ බිරිඳගේ කුසෙහි පිළිසිඳ ගත්තේය. නව මස් හමාරක් ඇවෑමෙන් මවුකුසින් බිහිවී, ක්‍රමයෙන් වැඩී බුද්ධිමත් භාවයට (වියපත් භාවයට) පත් විය. ඔහුගේ පියා එක්තරා දැරියක කැඳවාගෙන අවුත් පුත්‍රයාගේ නිවසෙහි තැබීය (විවාහ කර දුන්නේය). පසු කලෙක ඔහුගේ පියා කළුරිය කළේය. කුමාරයා 'චරක' නමින් ප්‍රසිද්ධ විය. ඔහු එතැන් පටන් පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ නමකට උපස්ථාන කළේය. චරක තෙමේ තමා වසන වත්තෙහි කෙසෙල්, කොස් ආදිය වවා පළතුරු උයනක් කළේය. ඉන් පසු කලෙක ඔහු විසින් වවන ලද කොස් ගසෙහි මුට්ටියක් පමණ විශාල වූ මහත් කොස් ගෙඩියක් හටගත්තේය. චරක තමාගේ වත්තට ගොස් අත්තෙහි මැනවින් ඉදුණු කොස් ගෙඩිය දැක, එය කපා ගෙදරට ගෙනැවිත්, පිට පොත්ත ඉවත් කර පරීක්ෂා කළේය. එවිට හාත්පසින් චතුමධුර වැනි යුෂ වැගිරී, පොත්ත ඉවත් කළ කුහරය පිරී ඉතිරී ගියේය. එවිට චරක මෙසේ සිතුවේය: 'මේ කොස් ගෙඩිය අපගේ පසේබුදුරජාණන් වහන්සේට මිස අන් අයට නුසුදුසුය.' මෙසේ සිතා එය සුරක්ෂිතව තැබුවේය.

Punadivase paccekabuddho lenato nikkhamitvā sarīrapaṭijagganaṃ katvā surattapallavasadisaṃ antaravāsakaṃ parimaṇḍalaṃ katvā nivāsetvā bahalapavaramahāpaṃsukūlacīvaraṃ pārupitvā nīlabhamaravaṇṇaṃ pattaṃ hatthena gahetvā ākāsena āgantvā tassa kuṭidvāre pākaṭo ahosi. Carako kuṭito nikkhamitvā taṃ vanditvā hatthato pattaṃ gahetvā gehaṃ pavesetvā pīṭhe nisīdāpetvā attanā ṭhapitaṭṭhānato panasaphalaṃ gahetvā yūsaṃ patte pūretvā paṭiggahāpesi. Paccekabuddho taṃ paribhuñjitvā ākāsato attano vasanaṭṭhānameva gato. Athekadivasaṃ carako paradesā gacchanto bhariyaṃ pakkosāpetvā;’ amma, ayyassa appamatto hutvā dānaṃ dehī’ti sabbūpakaraṇaṃ niyyādetvā paradesaṃ gato. Punadivase paccekabuddho lenato nikkhamitvā cīvaraṃ pārupitvā pattamādāya ākāsato āgantvā kuṭidvāre otaritvā aṭṭhāsi. Tasmiṃ khaṇe carakassa bhariyā kuṭito nikkhamitvā paccekabuddhassa hatthato pattaṃ gahetvā gehe nisīdāpetvā bhattaṃ adāsi.

පසුදා පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ ලෙනෙන් නික්ම, ශරීර කෘත්‍යයන් නිමවා, ඉතා රතු ලපලු වැනි අඳනය මණ්ඩලාකාරව ඇඳ, ඝන වූ උතුම් මහා පාංශුකූල සිවුර පෙරවාගෙන, නිල් බඹරෙකු වැනි පාත්‍රය අතින් ගෙන, අහසින් වැඩම කොට ඔහුගේ පැල්පත් දොරටුව අසල පෙනී සිටි සේක. චරක පැල්පතින් නික්ම උන්වහන්සේ වැඳ, අතින් පාත්‍රය ගෙන, ගෙට වද්දවා අසුනක වඩා හිඳුවා, තමා තැබූ ස්ථානයෙන් කොස් ගෙඩිය ගෙන එහි යුෂ පාත්‍රය පුරා පිළිගැන්වීය. පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ එය වළඳා අහසින්ම තමන් වහන්සේ වසන ස්ථානයට වැඩි සේක. ඉක්බිති එක් දිනක් චරක පරදේශයකට යන්නේ බිරිඳ කැඳවා, 'සොඳුර (මෑණියනි), ස්වාමීන් වහන්සේට අප්‍රමාදව දන් දෙන්න' යැයි පවසමින් සියලු උපකරණ භාර දී වෙනත් පළාතකට ගියේය. පසුදා පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ ලෙනෙන් නික්ම, සිවුර පෙරවා, පාත්‍රය ගෙන අහසින් වැඩම කොට පැල්පත් දොරටුව අසල වැඩ සිටි සේක. ඒ මොහොතෙහි චරකගේ බිරිඳ පැල්පතින් නික්ම, පසේබුදුරජාණන් වහන්සේගේ අතින් පාත්‍රය ගෙන, ගෙයි වඩා හිඳුවා බත් (දානය) පූජා කළාය.

Tena bhattakicce pariniṭṭhite sā taruṇapaccekabuddhaṃ passitvā kilesapaṭisaṃyuttaṃ cittaṃ uppādetvā paccekabuddhassa attano ajjhāsayaṃ kathesi. Paccekabuddho tassā kathaṃ sutvā jigucchamāno uppatitvā ākāsato attano vasanaṭṭhānameva gato. Sā paccekabuddhassa gatakāle attano sarīraṃ telena makkhetvā bhaṇḍanakā viya nitthunamānā mañce nipajji. Carako paradesato āgantvā bhariyaṃ nipajjamānaṃ evamāha?’Bhadde, kiṃ ayyassa bhikkhaṃ adāsī’ti. Sā nitthunamānā āha? Mā puccha tava ayyassa kammanti. Kathehi bhadde, kiṃ tena kammaṃ katanti. So attanā saddhiṃ kilesavasne okāsaṃ kārāpetuṃ vāyamitvā mayā ayuttanti vutte mama kese gahetvā hatthapādehi ākoṭetvā sarīraṃ nakhena ottharitvā sīse paharitvā gato’ti vutte carako taṃ sutvā asahanto (eso mayā) evarūpassa assamaṇakammassa posito’ti vatvā tassā sokaṃ vinodetvā dhanuṃ ādāya tikkhasaraṃ gahetvā etaṃ māretvā āgamissāmī’ti vatvā vasanaṭṭhānaṃ agamāsi.

උන්වහන්සේගේ බත් කිස අවසන් වූ කල්හි, ඕ තොමෝ තරුණ පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ දැක කෙලෙස් සහිත සිතක් උපදවාගෙන, පසේබුදුරජාණන් වහන්සේට තමාගේ අදහස පැවසුවාය. පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ ඇගේ කථාව අසා පිළිකුල් කොට, අහසට පැනනැඟී තමන් වහන්සේ වසන ස්ථානයටම වැඩි සේක. ඈ පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩි කල්හි, තමාගේ ශරීරයෙහි තෙල් ගල්වාගෙන ගුටි කෑ තැනැත්තියක මෙන් කෙඳිරිගාමින් ඇඳෙහි වැතිරුණාය. චරක පරදේශයේ සිට පැමිණ, ඇඳෙහි වැතිර සිටින බිරිඳ දැක මෙසේ කීවේය: 'සොඳුර, ස්වාමීන් වහන්සේට දන් දුන්නෙහිද?' ඕ තොමෝ කෙඳිරිගාමින් මෙසේ කීවාය: 'ඔබේ ස්වාමීන් වහන්සේ කළ වැඩේ මගෙන් අහන්න එපා.' 'සොඳුර, කියන්න, උන්වහන්සේ කුමක් කළ සේක්ද?' 'උන්වහන්සේ තමන් සමඟ කෙලෙස් වසඟයට පැමිණීමට මට බල කළහ. මා විසින් එය නුසුදුසු බව පැවසූ කල්හි, මාගේ කෙස්වලින් ඇද, අත්පාවලින් තළා, නියපොතුවලින් සූරා, හිසට පහර දී වැඩි සේක' යැයි පැවසූ විට, චරක එය අසා දරාගත නොහැකිව, 'මා විසින් මෙවැනි මහණ නොවන ක්‍රියාවන් කරන කෙනෙකුද පෝෂණය කරන ලද්දේ!' යැයි පවසා, ඇගේ ශෝකය නිවා, දුන්න සහ තියුණු ඊතල ගෙන 'මම මොහු මරා දමා එන්නෙමි' යැයි පවසා (පසේබුදුන්) වසන ස්ථානය බලා ගියේය.

Tasmiṃ samaye paccekabuddho nahānatthāya gato. Gantvā ca pana kāyabandhanaṃ ākāse cīvaravaṃsaṃ viya katvā nivāsanapāpuraṇaṃ tasmiṃ ṭhapetvā jalasāṭakaṃ nivāsetvā udakamatthakā ākāse nisīditvā nahāyituṃ ārabhi. Carako paccekabuddhassa garugāravakāraṇaṃ passanto gumbantare nilīno aṭṭhāsi. Ṭhatvā ca pana evarūpaṃ acchariyaṃ disvā cintesi? Ayañca evarūpaṃ na karoti, addhā esā musāvādā’ti. Ahaṃ etissā vacanaṃ gahetvā evarūpassa samaṇassa akāraṇe aparādhaṃ kataṃ. Eso tādisaṃ na karotī’ti cintetvā paccekabuddhassa nahatvā ṭhītakāle gantvā pādesu nipatitvā?’Mayhaṃ khamatha ayyā’ti āha. Pacceka buddho? Kiṃ kathesi upāsakā’ti. So attano mātugāmassa kathitaṃ ācikkhi. Evañhi sati upāsaka tumhākaṃ āgatakammaṃ niṭṭhapetvā gantuṃ vaṭṭatī’ti āha. Mā evaṃ kathetha sāmi, ahaṃ aññāṇabhāvena tassā vacanaṃ gahetvā tumhākaṃ akāraṇe dubbhituṃ āgatomhi’ti sabbaṃ attanā cintitaṃ ācikkhi.

එම අවස්ථාවෙහි පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ ස්නානය පිණිස වැඩම කළහ. වැඩම කොට, කටී සූත්‍රය (කයිබෑන) අහසෙහි සිවුරු වැලක් මෙන් කොට, හැඳි පොරෝනා සිවුරු එහි තබා, දිය රෙද්ද හැඳගෙන ජල මතුපිට අහසෙහි හිඳ ස්නානය කරන්නට පටන් ගත්හ. චරකයා පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි ඇති ගෞරවය නිසා පඳුරක් අතර සැඟවී සිටියේය. එසේ සිට මෙවැනි පුදුමයක් දැක මෙසේ සිතුවේය: "මෙබඳු උතුමෙක් එබඳු දෙයක් නොකරන්නේමය, ඒකාන්තයෙන්ම ඕ බොරු කීවාය. මම ඇගේ වචනය අසා මෙබඳු ශ්‍රමණයන් වහන්සේ නමකට අස්ථානයේ වරදක් කෙළෙමි. උන්වහන්සේ එබඳු දෙයක් නොකරති" යි සිතා, පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ ස්නානය කොට නැඟී සිටි කල්හි, උන්වහන්සේ වෙත ගොස් පාමුල වැටී, "ස්වාමීනි, මට ක්ෂමා වුව මැනව" යි කීවේය. පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ, "උපාසකය, කුමක් පවසන්නෙහිද?" යි ඇසූහ. හෙතෙම තමන්ට ස්ත්‍රිය පැවසූ සියල්ල සැල කළේය. "උපාසකය, එසේ නම් තොප පැමිණි කාර්යය නිමවා යෑම වටින්නේය" යි පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ වදාළහ. "ස්වාමීනි, එසේ නොවදාළ මැනව. මම නොදන්නාකම නිසා ඇගේ වචනය අසා ඔබ වහන්සේට අස්ථානයේ ද්‍රෝහි වීමට පැමිණියෙමි" යි තමන් සිතූ සියල්ල සැල කළේය.

Paccekabuddho? Āma upāsaka, sā attanā saddhiṃ asaddhammapaṭisaṃyuttakathaṃ kathesī’ti āha. So tassā kujjhitvā ahaṃ etaṃ nissāya imassa aparajjhāmi. Gantvā taṃ māressāmī’ti paccekabuddhaṃ pañcapatiṭṭhitena vanditvā nikkhami. Paccekabuddho taṃ nivattetvā mātugāmaṃ mā mārehī’ti anekavidhāni kāraṇāni kathetvā pañcasīle patiṭṭhapetvā tassa dhammaṃ desento imaṃ gāthamāha?

පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ, "එසේය උපාසකය, ඕ තොමෝ තමා සමඟ අසද්ධර්මයට සම්බන්ධ කතා පැවසුවාය" යි වදාළහ. හෙතෙම ඇය කෙරෙහි කෝප වී, "මම ඇය නිසා මේ උතුමාණන්ට වරදක් කෙළෙමි. ගොස් ඇය මරා දමන්නෙමි" යි පසේබුදුරජාණන් වහන්සේට පස්ඟ පිහිටුවා වැඳ පිටත් විය. පසේබුදුරජාණන් වහන්සේ ඔහුව වළක්වා, "ස්ත්‍රියක නොමරව" යි අනේකප්‍රකාර කරුණු පවසා, පංචශීලයෙහි පිහිටුවා, ඔහුට ධර්ම දේශනා කරමින් මෙම ගාථාව වදාළහ:

Yo appaduṭṭhassa narassa dussati,Suddhassa posassa anaṅgaṇassa;

Tameva bālaṃ pacceti pāpaṃ,Sukhumo rajo paṭivātaṃva khitto’ti;

"යමෙක් වරදක් නොකළ, පිරිසිදු වූ, කෙලෙස් රහිත වූ මනුෂ්‍යයෙකුට ද්‍රෝහි වෙයිද, සුළඟට විරුද්ධව දැමූ සියුම් දූවිල්ලක් නැවත තමා වෙතටම හැරී එන්නාක් මෙන්, ඒ අනුවණයා වෙතටම ඒ පාපය පෙරළා පැමිණෙයි."

Carako tassa dhammadesanaṃ sutvā pasantacitto hutvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā gehaṃ gantvā tāya saddhiṃ samaggavāsaṃ vasitvā tato paṭṭhāya yāvajīvaṃ paccekabuddhassa cīvarapiṇḍapātasenāsanagilānapaccayabhesajjaparikkhārādayo parikkhāre ca datvā paṭijaggi. So tasmiṃyeva lene vasanto aparabhāge anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi.

චරකයා උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනාව අසා පහන් වූ සිතැතිව, පස්ඟ පිහිටුවා වැඳ, නිවසට ගොස් ඇය සමඟ සමඟියෙන් වාසය කළේය. එතැන් පටන් දිවි හිමියෙන් පසේබුදුරජාණන් වහන්සේට සිවුරු, පිණ්ඩපාත, සේනාසන, ගිලන්පස සහ බෙහෙත් පිරිකර ආදී පිරිකර පූජා කරමින් උපස්ථාන කළේය. ඔහු එම ලෙනෙහිම වෙසෙමින් පසුව අනුපාදිශේෂ නිර්වාණ ධාතුවෙන් පිරිනිවන් පෑවේය.

Sayambhuñāṇena vigayha dhammaṃ,Dukkhaṃ anantaṃ sakalaṃ pahāya;

Samādhijhānābhirato yasassi,Gato vināsaṃ pavaro yasassi.

ස්වයම්භූ ඥානයෙන් ධර්මය අවබෝධ කොට, අනන්ත වූ සියලු දුක් ප්‍රහාණය කොට, සමාධි ධ්‍යානයන්හි ඇලුනාවූ, මහත් යසස් ඇති, ශ්‍රේෂ්ඨ වූ උතුමාණෝ ක්ලේශයන්ගේ විනාශයට (පිරිනිවීමට) පත් වූහ.

Atha pacchā carako kālaṃ katvā sagge nibbatti. Tattha ciraṃ dibbasampattiṃ anubhavitvā devalokato cavitvā imasmiṃ dīpe malaya raṭṭhe amaruppala lenassa āsannaṭṭhāne upacarakassa putto hutvā nibbatti. So navamāsaḍḍhapariyosāne mātukucchito nikkhami. Tassa nāmagahaṇadivase ñātakā amaruppala kumāroti nāmaṃ akaṃsu. So pana aparabhāge vaḍḍhento dārakehi saddhiṃ kīḷanto pattapuṭena vālukabhattaṃ pacitvā, dārakā ime samaṇāti vatvā paṭipāṭiyā nisīdāpetvā dānaṃ dassāmī’ti vatvā kīḷādānaṃ deti. Ekadivasaṃ amaruppala kumāro vālukathupaṃ katvā attano nivāsanavatthadussaṃ gahetvā khuddakadaṇḍake bandhitvā paṭākaṃ katvā pūjanatthāya ṭhapesi. Amaruppala lenavāsī maliya devattheraṃ nissāya dānādīni puññāni katvā tato cuto imasmiṃyeva dīpe mahāgāme goṭhābhayamahārājassa aggamahesiyā kucchimhi paṭisandhiṃ gaṇhi. So navamāsaḍḍhapariyosāne mātukucchito nikkhami. Tassa nāmagahaṇa divase’kākavaṇṇatisso’ti nāmaṃ akaṃsu. So anupubbena vaḍḍhitvā pitu accayena chattaṃ ussāpetvā kākavaṇṇatissamahārājā ahosi. Tassa chatte ussāpiteyeva sakalaraṭṭhaṃ subhikkhaṃ ahosi. Pañca vā dvādasa vā divase anatikkamitvā devo sammā vassati. Vessantarabodhisattassa dānagge yācakānaṃ hatthe bhikkhābhājanaṃ viya tasmiṃ kāle vāpīpokkharaṇī-nadī-kandara-sobbha-jātasarādayo vassodakena pūritā ahesuṃ. Pañcavidhapadumasañchannā anekadijasamākiṇṇā nānārukkhehi virocitā ahesuṃ. Nānā sassāni sampajjiṃsu, uttarakuru ālakamandā rājadhānisadisaṃva hiraññasuvaṇṇādi ratanaṭṭhānaṃ.

ඉන්පසු චරකයා කළුරිය කොට ස්වර්ගයෙහි උපන්නේය. එහි බොහෝ කලක් දිව්‍ය සම්පත් අනුභව කොට, දෙව්ලොවින් චුතව මේ ශ්‍රී ලංකා ද්වීපයෙහි මලය රට අමරුප්පල ලෙනට ආසන්න ස්ථානයක උපචාරකයකුගේ පුත්‍රයෙකුව උපන්නේය. හෙතෙම නව මස් අඩක් ඇවෑමෙන් මව් කුසින් බිහි විය. ඔහුගේ නම් තබන දිනයෙහි නෑයෝ ඔහුට "අමරුප්පල කුමාරයා" යි නම් තැබූහ. හෙතෙම පසුව වැඩෙන්නේ, අනෙක් දරුවන් සමඟ සෙල්ලම් කරමින්, කොළපතින් වැලි බත් පිස, "දරුවනි, මොහු ශ්‍රමණයෝය" යි කියා ඔවුන් පිළිවෙළින් වාඩි කරවා, "මම දානය දෙන්නෙමි" යි පවසමින් සෙල්ලමට දන් දෙයි. එක් දිනක් අමරුප්පල කුමාරයා වැලි සෑයක් සාදා, තමා හැඳ සිටි වස්ත්‍රය ගෙන, කුඩා ලී දණ්ඩක බැඳ කොඩියක් කොට පූජා පිණිස තැබුවේය. හෙතෙම අමරුප්පල ලෙන්වාසී මලියදේව තෙරුන් වහන්සේ ඇසුරු කොට දානාදී පින්කම් සිදුකර, එයින් චුතව මේ ද්වීපයෙහිම mහාගාමයෙහි ගෝඨාභය මහාරාජයාගේ අග්‍රමහේෂිකාවගේ කුසෙහි පිළිසිඳ ගත්තේය. හෙතෙම නව මස් අඩක් ඇවෑමෙන් මව් කුසින් බිහි විය. ඔහුගේ නම් තබන දිනයේදී "කාකවර්ණ තිස්ස" යි නම් තැබූහ. හෙතෙම අනුපිළිවෙළින් වැඩී, පියාගේ ඇවෑමෙන් සේසත් ඔසවා කාකවර්ණ තිස්ස මහාරාජයා විය. උන්වහන්සේ සේසත් නැංවූ කෙණෙහිම මුළු රටම සුභික්ෂ විය. පස් දිනක් හෝ දොළොස් දිනක් නොඉක්මවා වැසි වැස දේවයා යහපත් ලෙස වැස්සේය. වෙස්සන්තර බෝධිසත්වයන්ගේ දාන ශාලාවෙහි යාචකයන්ගේ අත්වල වූ භික්ෂා භාජන මෙන්, එකල වැව්, පොකුණු, ගංගා, කඳුරැළි, වළවල් හා ස්වාභාවික විල් ආදිය වැසි දියෙන් පිරී ගියේය. ඒවා පස් පියුමෙන් වැසී, නේකවිධ පක්ෂීන්ගෙන් ගහණව, විවිධ වෘක්ෂලතාවන්ගෙන් බැබළුණි. උතුරුකුරු දිවයින හෝ ආලකමන්දා රාජධානිය මෙන් රන් රිදී ආදී රත්නයන්ගෙන් පිරුණු තැනක් බඳු වූ විවිධ සස්‍ය සම්පත්තීන්ගෙන් යුක්ත විය.

So rājā saddhāya sampanno mahābhikkhusaṅghassa cattāro paccaye anūnaṃ katvā dāpesi. Saṭṭhimattānaṃ tipiṭakadharānaṃ candanadoṇiyā satapākatelassa pūrāpetvā yāvapiṭṭhipādaṃ tāva osīdāpetvā nisinnānaṃ laṭṭhima dhudantakaṭṭhaṃ catumadhuraṃ pakkhipitvā dāpesi. Ucchukaṇḍa-sakkharā-nālikera-phalamūlakhandhakhādanañca nānāvidhamaccharasehi sugandhasālitaṇḍulena sādhitayāgubhattañca pātova adāsi. Antarābhatte aṭṭhārasavidha-antarakhajjakañca ucchukadalipanasaphalādayo ca nānāvidhottaribhaṅgena saddhiṃ sugandhasālitaṇḍulabhattaṃ nānaggarasaṃ dāpetvā pacchābhattaṃ aṭṭhavidhakappīyapānake ca dāpesi. Aññe samaṇaparikkhāre ca dāpesi. Iminā niyāmeneva bhikkhusaṅghassa tipiṭakadharabhikkhūnañca nirantaraṃ mahā dānaṃ datvā vasati.

ඒ රජතුමා ශ්‍රද්ධාවෙන් යුක්තව මහා භික්ෂු සංඝයා වහන්සේට සිව්පසය අඩුවක් නොකොට පූජා කළේය. හැටක් පමණ වූ ත්‍රිපිටකධර භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳුන් ඔරුවක සිය වරක් පිසූ තෙල් පුරවා, පාද පිටුපස තෙක් ගිලෙන සේ හිඳුවා, වැල්මී දැහැටි දඬු සහ චතුමධුර එක්කොට පූජා කළේය. තවද උක් කැබලි, සක්කරා, පොල්, අල වර්ග හා පළතුරු ද, නොයෙක් රසවත් මස් මාංශ සහිත සුවඳැල් සහලින් පිසූ කැඳ බත් ද උදෑසනම පූජා කළේය. දහවල් කාලයෙහි දහඅට වැදෑරුම් වූ කෑම වර්ග ද, උක්, කෙසෙල්, කොස්, පලතුරු ආදී නොයෙක් අතුරුපස වර්ග සමඟ සුවඳැල් සහලින් පිසූ ප්‍රණීත බත් ද පූජා කොට, දහවලින් පසු අටවැදෑරුම් කැප පැන් ද පූජා කළේය. අනෙකුත් ශ්‍රමණ පරිෂ්කාර ද පූජා කළේය. මෙසේ වූ ක්‍රමයෙන් භික්ෂු සංඝයා වහන්සේට ද, ත්‍රිපිටකධර භික්ෂූන් වහන්සේලාට ද නිරතුරුවම මහා දානය දෙමින් වාසය කළේය.

Athāparena samayena kalyāṇiyaṃ sivo nāma mahārājā attano bhāgineyyassa abhayakumārassa kākavaṇṇatissa rañño bhaginiyā somadeviyā nāma rājaputtiyā āvāhamaṅgalaṃ katvā ānetvā pādaparicārikaṃ dāpesi. Datvā ca pana abhaya kumāraṃ girinagaramhi nisīdāpesī. So girinagare rajjaṃ kārāpetvā giriabhayo nāma rājā hutvā mahantaṃ sampattiṃ anubhavamāno vihāsi. Tato aparabhāge kākavaṇṇatissa mahārājā mahāgāme viharanto aññatarassa bhikkhussa gatte maṅkunā daṭṭhaṭṭhāne gaṇḍaṃ uṭṭhitaṃ disvā kimetaṃ ayyā’ti pucchi. Maṅkunā daṭṭhaṭṭhānaṃ mahārājāti. Taṃ sutvā saṃvegappatto, bhante maṅkunā kismiṃ na bhavanti’ti pucchi. Paṭṭasāṭake na bhavanti’ti. Ime pana bhaddantā paṭṭasāṭake kuto labhantī’ti cintetvā gato. Taṃ divasameva pānīyamāḷake nisinno tipiṭakatissatthero nāma rañño buddhasīhanādasuttaṃ nāma kathesi. So there pasanno; uttarāsaṅge dīyamāne’ekasāṭako bhavissāmi’ tasmā imameva dātuṃ na sakkā, kathaṃ karissāmī’ti cintento therena saddhiṃ kathayamāno tattha māḷakeyeva aṭṭhāsi. Tasmiṃ khaṇe eko kāko ambasākhantare nisīditvā

ඉක්බිති තවත් කාලයක, කල්‍යාණියෙහි (කැළණියේ) සිව නම් මහරජතුමා තම බෑණනුවන් වන අභය කුමාරයා හට කාවන්තිස්ස රජතුමාගේ සහෝදරිය වූ සෝමාදේවී නම් රාජකුමාරිය විවාහ කර දී, ඇය කැඳවාගෙන විත් පාදපරිචාරිකාව (බිරිඳ) ලෙස පත් කර දුන්නේය. එසේ දී, අභය කුමාරයාව ගිරි නුවරෙහි පදිංචි කරවීය. ඔහු ගිරි නුවර රාජ්‍යය කරවමින්, 'ගිරිඅභය' නමින් රජ වී, මහත් වූ සම්පත් අනුභව කරමින් විසීය. ඉන් පසු කාලයක, කාවන්තිස්ස මහරජතුමා මාගම වාසය කරද්දී, එක්තරා භික්ෂූන් වහන්සේනමකගේ ශරීරයෙහි මකුණන් කෑ ස්ථානයක ගෙඩියක් හටගෙන තිබෙනු දැක, "ස්වාමීනි, මේ කුමක්දැයි" ඇසීය. "මහරජතුමනි, මකුණන් කෑ ස්ථානයකි" යි කීහ. එය අසා සංවේගයට පත් වූ රජු, "ස්වාමීනි, මකුණෝ කුමන දෙයක නොවෙත්ද (නොවසිත්ද)?" යි ඇසීය. "පටපිළි (පට සළු) වල නොවෙති" යි වදාළහ. "එසේ නම් මේ ස්වාමීන් වහන්සේලා පට සළු කොයින් ලබත්ද?" යි සිතමින් රජු ගියේය. එදිනම පැන් මණ්ඩපයෙහි වැඩ සිටි 'තිපිටක තිස්ස' තෙරුන් වහන්සේ රජුට 'බුද්ධසීහනාද සූත්‍රය' දේශනා කළ සේක. ඒ තෙරුන් වහන්සේ කෙරෙහි පැහැදුණු රජතුමා, "මාගේ උතුරු සළුව පූජා කළහොත් මා එකම සළුවක් ඇති අයෙකු (ඒකසාටක) වන්නෙමි. එබැවින් මෙයම දීමට නොහැකිය. කුමක් කරම්ද?" යි සිතමින්, තෙරුන් වහන්සේ සමඟ කතා කරමින් එතැන පැන් මණ්ඩපයෙහිම නැවතී සිටියේය. ඒ මොහොතෙහි එක් කපුටෙක් අඹ අත්තක් අතරෙහි හිඳගෙන

Saddaṃ karonto evamācikkhi. Ayya kākavaṇṇatissamahārāja, tumhākaṃ kaṅkhā nāma natthī, pasādakkhaṇe dhammakathikassa uttarāsaṅgaṃ dehī’ti āha.

හඬ නගමින් මෙසේ පැවසීය: "ස්වාමීනි, කාවන්තිස්ස මහරජතුමනි, ඔබතුමාට සැකයක් නොතිබිය යුතුය. පැහැදුණු මොහොතේදීම ධර්ම කථිකයාණන් වහන්සේට උතුරු සළුව පූජා කරන්න" යි කීවේය.

(Kāko so kākavaṇṇassa vadeti vacanakkhamo,Pasādajāto therassa tuvaṃ saddhammadesane;

Dadāhi uttarāsaṅgaṃ mahātherassa bhūmipā’ti.)

(කතා කිරීමට දක්ෂ ඒ කපුටා කාවන්තිස්ස රජුට මෙසේ පැවසීය: "භූමිපාලයාණෙනි (රජතුමනි), තෙරුන් වහන්සේගේ සද්ධර්ම දේශනාව කෙරෙහි පැහැදුණු ඔබ, ඒ මහා තෙරුන් වහන්සේට ඔබගේ උතුරු සළුව පූජා කරන්න".)

Mahārāja, ahaṃ tumhākaṃ pañcasāsanaṃ gahetvā āgato. Vihāradevi puttaṃ vijāyi. Idamekaṃ sāsanaṃ. Ekā kareṇukā suvīrahatthipotakaṃ titthasare vijāyī. Idaṃ dutiyaṃ sāsanaṃ. Goṭhasamuddamajjhena sattamattā nāvā paṭṭane paccuṭṭhitā, idaṃ tatiyaṃ sāsanaṃ uttara vaḍḍhamānapabbatapāde dvikarīsappamāṇe khette taruṇatālakkhandhappamāṇā suvaṇṇakkhandhā uggacchiṃsu, idaṃ catutthaṃ sāsanaṃ. Giripabbatapāde koṭa raṭṭhaka vihāre koṭaraṭṭhako nāma thero maggopasamaṃ vatvā giripabbatamatthake sattatālappamāṇaṃ uggantvā ākāse nisinno parinibbāyi, idaṃ pañcamaṃ sāsanaṃ.

"මහරජතුමනි, මම ඔබතුමා වෙත පණිවිඩ පහක් රැගෙන ආවෙමි. විහාරදේවිය පුතෙකු ප්‍රසූත කළාය. මෙය පළමු වන පණිවිඩයයි. එක් වෙළඹ ඇතින්නක් තොටුපළ විලෙහි වීර ඇත් පැටවෙකු ප්‍රසූත කළාය. මෙය දෙවන පණිවිඩයයි. ගෝඨ සමුද්‍රය මැදින් නැව් හතක් පමණ තොටුපළට පැමිණියේය. මෙය තුන්වන පණිවිඩයයි. උතුරු වඩ්ඪමාන පර්වත පාමුල කරීස දෙකක ප්‍රමාණයේ කෙතෙහි, ළපටි තල් කඳන් බඳු රන් කඳන් මතුවිය. මෙය සිව්වන පණිවිඩයයි. ගිරි පර්වත පාමුල ඇති කෝටරට්ඨක විහාරයෙහි 'කෝටරට්ඨක' නම් තෙරුන් වහන්සේ මාර්ගෝපසමය (කෙලෙස් සංසිඳවීම) වදාරා, ගිරි පර්වතය මුදුනෙහි තල් ගස් සතක ප්‍රමාණයට අහසට පැන නැගී අහසෙහි වැඩ සිටිමින් පිරිනිවන් පෑ සේක. මෙය පස්වන පණිවිඩයයි."

(Putto hatthī ca nāvā ca catutthaṃ hemakhandhakaṃ;

Therassa parinibbānaṃ pañcamaṃ sāsanaṃ idaṃ.

("පුතෙකු ලැබීම, ඇත් පැටවෙකු ලැබීම, නැව් පැමිණීම සහ සිව්වැන්න රන් කඳන් පහළ වීමය. තෙරුන් වහන්සේගේ පිරිනිවීම පස්වන පණිවිඩයයි.

Imaṃ gahetvāna ahaṃ āgato tava santikaṃ;

Sāsanaṃ īdisaṃ sutvā puññakamme rato bhava.

මම මේ පණිවිඩ රැගෙන ඔබ සමීපයට ආවෙමි. මෙබඳු වූ පණිවිඩය අසා පින්කම්හි නිරත වන්න.

Vatthaṃ sahasā dāpehi kato sabbasamāgamo;

Idaṃ niccaṃ jānanto kiṃ laggo uttarāsaṅge’ti.)

වහාම සළුව පූජා කරවන්න, සියලු මංගල්‍යයන් සිදු වී ඇත. මෙය නිතර දැන දැනත් කුමට උතුරු සළුවෙහි ඇලී සිටින්නෙහිද?")

Rājā kākassa vacanaṃ sutvā hasi. Thero? Kasmā mahārāja hasī’ti pucchi. Bhante, etasmiṃ ambasākhantare nisīditvā saddaṃ karontassa kākassa kathaṃ sutvā hasinti sabbaṃ ārocesi. Thero’pi raññā purimattabhāve katakammaṃ passitvā hasi. Rājā kasmā ayyo hasī’ti pucchi. Mahārāja, tumhākaṃ anantare attabhāve malayaraṭṭhe amaruppala nāma kāle katakammaṃ passitvā hasitti. Tena puṭṭho katakusalakammaṃ sabbaṃ vitthārena tassa ācikkhi. Rājā somanassappatto attano uttarāsaṅgaṃ datvā theraṃ vanditvā gehaṃ gato. Koṭaraṭṭhakavihāraṃ gantvā therassa sarīrajjhāpanaṃ kārāpetvā dhātuṃ ādāya cetiyaṃ kārāpetvā mahantaṃ pūjaṃ katvā mahāgāmaṃ gato. Suvaṇṇaṃ āharāpetvā rājaṅgaṇe ṭhapāpesi. Goṭhasamuddakucchiyaṃ patta nāvāto vatthāni āharāpetvā bhikkhusaṅghassa cīvaratthāya dāpetvā mahādānaṃ pavattetvā mahāgāmasamīpe vihāraṃ kārāpetvā viharanto attano puttaṃ duṭṭhagāmaṇiṃ pakkosāpetvā; tāta, tvaṃ gantvā girimhi nagare nisīdā’ti vatvā amaccañcassa pituṭṭhāne ṭhapetvā girinagaraṃ pāhesi. Taṃ disvā giriabhaya kumāro kumārena saddhiṃ āgatabaḷassa vatthāhārādīni dāpetvā mahantaṃ sammānaṃ akāsi. Rājakumāro giripabbatapāde vihāsi.

රජතුමා කපුටාගේ වචනය අසා සිනාසුණේය. තෙරුන් වහන්සේ, "මහරජ, කුමක් හෙයින් සිනාසෙන්නේද?" යි ඇසූ සේක. "ස්වාමීනි, අර අඹ අත්ත අතරෙහි හිඳ හඬ නගන කපුටාගේ කතාව අසා සිනාසුණෙමි" යි පවසා සියල්ල සැළ කළේය. තෙරුන් වහන්සේ ද රජු පෙර ආත්මයක කරන ලද කර්මය දැක සිනාසුණු සේක. රජතුමා, "ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේ කුමක් හෙයින් සිනාසෙන්නේද?" යි ඇසීය. "මහරජතුමනි, ඔබගේ පෙර ආත්මයෙහි මලය රටෙහි අමරුප්පල නම් කාලයෙහි කරන ලද කර්මය දැක සිනාසුණෙමි" යි වදාළ සේක. රජු විසින් විමසන ලදුව, තෙරුන් වහන්සේ ඔහු කළ ඒ සියලු කුසල් කර්මයන් විස්තර වශයෙන් වදාළ සේක. රජතුමා සෝමනස්සයට පත් වී, තමාගේ උතුරු සළුව පූජා කොට, තෙරුන් වහන්සේ වැඳ මාලිගයට ගියේය. කෝටරට්ඨක විහාරයට ගොස් තෙරුන් වහන්සේගේ ආදාහන පූජාව සිදු කරවා, ධාතූන් වහන්සේලා ගෙන චෛත්‍යයක් කරවා, මහත් පූජා පවත්වා මාගමට ගියේය. රන් ගෙන්වා රාජ අංගනයෙහි තැබවීය. ගෝඨ සමුද්‍රය මැදින් පැමිණි නැව්වලින් රෙදිපිළි ගෙන්වා භික්ෂු සංඝයා වහන්සේලාගේ සිවුරු පිණිස පූජා කරවා, මහා දානයක් පවත්වා, මාගම අසල විහාරයක් කරවා එහි වෙසෙමින්, තමාගේ පුත් දුට්ඨගාමිණී කුමාරයා කැඳවා, "පුතණුවනි, ඔබ ගොස් ගිරි නුවරෙහි පදිංචි වන්න" යි පවසා, ඔහුගේ පියාගේ ස්ථානයෙහි ඇමතිවරයෙකු ද පත් කර, ඔහුව ගිරි නුවරට යැවීය. එය දැක ගිරි අභය කුමාරයා, රාජකුමාරයා සමඟ පැමිණි සේනාවට වස්ත්‍ර, ආහාර ආදිය දී මහත් වූ හරසර දැක්වීය. රාජකුමාරයා ගිරි පර්වත පාමුල වාසය කළේය.

Tato aparabhāge jātiṃ nissāya khattiyānaṃ vivādo ahosi. So abhayarājā kiṃ mevivādenā’ti attano bhariyāya somadeviyā saddhiṃ balavāhanaṃ gahetvā anukkamena gacchanto serunagare rajjaṃ kārentaṃ attasahāyaṃ sivarājaṃ sandhāya tassa santikaṃ āgañji. So’pi sivarājā giriabhayaraññā saddhiṃ āgatabaḷassa mahantaṃ sakkāraṃ kāretvā ahatavatthatilataṇḍulādīni āharāpetvā dāpesi. Katipāhaccaye; samma, kasmā āgatosi’ti pucchi. So āgatakāraṇaṃ sabbamassa ācikkhi. Bhaddakaṃ samma, te kataṃ āgantabbameva āgato. Ahaṃ te kattabbaṃ jānissāmi. Tvaṃ mā cintayī’ti vatvā tassa vasanatthāya nagarabhūmiṃ gavesanto sarakoṭiyaṃ atiramaṇīyabhūmiṃ passitvā tasmiṃ bhūmibhāge so nagaraṃ māpetvā deviyā ekasadisanāmaṃ karissāmī’ti somanagaranti nāmaṃ akāsi. Taṃ nagaraṃ susamiddhaṃ sampannadhanadhaññādīhi upakaraṇehi dvāraṭṭālakagopuraparikhāpokkhara-ṇiyādīhi sahitaṃ hatthiassarathapattiādīhi samākulaṃ saṅkhapaṇavabherisaddādīhi samākiṇṇaṃ nagaraṃ ahosi. So abhayo ciraṃ somanagare mahantaṃ issariyaṃ anubhavanto vihāsi.

ඉන් පසු කාලයක, කුලය මුල් කරගෙන ක්ෂත්‍රියයන් අතර විවාදයක් ඇති විය. ඒ අභය රජතුමා "මට මේ විවාදයෙන් කුමන ඵලයක්ද?" යි සිතා, තම බිරිඳ වූ සෝමාදේවිය සමඟ සේනාව ද රැගෙන ක්‍රමයෙන් යමින්, සේරු නුවර රාජ්‍යය කළ තම මිත්‍ර ශිව රජු වෙත පැමිණියේය. ඒ ශිව රජු ද ගිරි අභය රජු සමඟ පැමිණි සේනාවට මහත් වූ සත්කාර පවත්වා, අළුත් වස්ත්‍ර, තල, සහල් ආදිය ගෙන්වා දුන්නේය. දින කිහිපයකට පසු, "යහළුව, ඔබ කුමන කරුණක් නිසා පැමිණියේද?" යි ඇසීය. ඔහු තමා පැමිණි සියලු හේතු ඔහුට සැළ කළේය. "යහළුව, ඔබ කළේ හොඳ දෙයකි, පැමිණිය යුතුම ගමනක් ඔබ පැමිණියේය. මම ඔබට කළ යුතු දේ දනිමි. ඔබ ඒ ගැන නොසිතන්න" යි පවසා, ඔහුට වාසය කිරීම පිණිස නගරයක් තැනීමට භූමියක් සොයන්නේ, සරකෝටියෙහි ඉතා රමණීය භූමියක් දැක, ඒ භූමි භාගයෙහි නගරයක් නිර්මාණය කරවා, සෝමා දේවියගේ නමට සමාන නමක් තබන්නෙමියි සිතා, එය 'සෝම නගරය' යනුවෙන් නම් කළේය. ඒ නගරය ධන ධාන්‍ය ආදී උපකරණවලින් ඉතා සශ්‍රීක වූ, ද්වාර, අට්ටාල, ගෝපුර, අගල් හා පොකුණුවලින් යුක්ත වූ, ඇත්, අස්, රිය, පාබල සේනාවන්ගෙන් පිරීගිය, සක්, පණව, බෙර හඬ ආදියෙන් ගිගුම් දුන් නගරයක් විය. ඒ අභය රජතුමා බොහෝ කල් සෝම නගරයෙහි මහත් වූ රාජ්‍ය ශ්‍රී අනුභව කරමින් විසීය.

Athāparasmiṃ kāle somadevī raññā saddhiṃ kathesi; ayya amhākaṃ paṭisaraṇaṃ cetiyañca vihārañca kāretuṃ vaṭṭatī’ti. Bhaddakaṃ te kathitanti somanassappatto hutvā vihārabhūmiṃ gavesanto nagarato nātidure nāccāsanne mahantaṃ sālavanaṃ atthi. Taṃ passituṃ gato. Tadā tasmiṃ sālavane mahāariṭṭhattherassa vaṃse mahāmahindatthero nāma eko thero atthi. So saṭṭhimatte bhikkhū gahetvā viharati. Taṃ disvā iriyāpathe pasanno theraṃ evamāha; ‘ayya tumhākaṃ imasmiṃ sālavane vihāraṃ karissāmi’ti. Thero tassa vacanaṃ sutvā tuṇhīhāvena adhivāsesi. Rājā somanassappatto theraṃ vanditvā nagarameva gantvā somadeviṃ āmantetvā; bhaddesomadevi, amhākaṃ manoratho matthakaṃ patto. Vihārakaraṇatthāya manāpo bhūmibhāgo laddho. Tattha ca mahindo nāma thero samaṇānaṃ saṭṭhimattaṃ gahetvā viharati. Taṃ vanditvā viharaṇatthāya paṭiññaṃ gahetvā āgato. Tattha vihāraṃ karissāmī’ti āha. Sā taṃ sutvā somanassappattā sādhū’ti sampaṭicchi. Punadivase deviyā saddhiṃ therassa santikaṃ gantvā vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Thero tesaṃ mahāsamayasuttaṃ kathesi. Te ubho’pi dhammaṃ sutvā somanassajātā ahesuṃ. Atha rājā ayya dhātuṃ kuto labhissāmā’ti theraṃ pucchi. Mā cintayi mahārāja, dhātuṃ amhe jānissāmā’ti ācikkhi.

ඉන්පසු වෙනත් කලෙක සෝමා දේවිය රජු සමඟ මෙසේ කතා කළාය: "ස්වාමීනි, අපගේ පිහිට පිණිස චෛත්‍යයක් ද විහාරයක් ද කරවීම සුදුසුය." රජු "ඇය විසින් යහපත් දෙයක් පවසන ලදී" යි සොම්නසට පත්ව, විහාර භූමියක් සොයමින්, නගරයට ඉතා ඈත ද නොවන ඉතා ළඟ ද නොවන විශාල සල් වනයක් ඇති බව දැන, එය නැරඹීමට ගියේය. එකල ඒ සල් වනයෙහි මහා අරිට්ඨ තෙරුන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය පරපුරෙහි මහා මහින්ද නම් එක් තෙරනමක් වැඩසිටියහ. උන්වහන්සේ හැටක් පමණ භික්ෂූන් වහන්සේලා පිරිවරා වැඩවසති. රජු උන්වහන්සේ දැක, උන්වහන්සේගේ ශාන්ත ඉරියව් කෙරෙහි පැහැදී, තෙරුන් වහන්සේට මෙසේ කීවේය: "ස්වාමීනි, මම ඔබවහන්සේලා වෙනුවෙන් මේ සල් වනයෙහි විහාරයක් කරවන්නෙමි." තෙරුන් වහන්සේ ඔහුගේ වචනය අසා නිශ්ශබ්දතාවයෙන් එය පිළිගත්හ. රජු ද සොම්නසට පත්ව, තෙරුන් වහන්සේ වැඳ, නගරයටම ගොස් සෝමා දේවිය අමතා මෙසේ පැවසීය: "භද්‍රා සෝමා දේවියෙනි, අපගේ ප්‍රාර්ථනය මුදුන්පත් විය. විහාරය කරවීම සඳහා මනරම් භූමි භාගයක් ලැබුණි. එහි මහින්ද නම් තෙරනමක් හැටක් පමණ භික්ෂූන් වහන්සේලා පිරිවරා වැඩවසති. උන්වහන්සේ වැඳ එහි වැඩවාසය කිරීම සඳහා පොරොන්දුව ලබාගෙන ආවෙමි. එහි විහාරයක් කරවන්නෙමි." ඕ තොමෝ එය අසා සොම්නසට පත්ව "සාධු" යි එය පිළිගත්තාය. පසුදින ඇය දේවිය ද සමඟ තෙරුන් වහන්සේ වෙත ගොස් වැඳ, එකත්පස්ව වාඩි වූවාය. තෙරුන් වහන්සේ ඔවුන්ට මහාසමය සූත්‍රය දේශනා කළහ. ඔවුන් දෙදෙනාම ධර්මය අසා මහත් ප්‍රීතියට පත් වූහ. ඉක්බිති රජු, "ස්වාමීනි, ධාතූන් වහන්සේලා කොහෙන් ලබමුද?" යි තෙරුන් වහන්සේගෙන් ඇසීය. "මහරජ, ඒ ගැන නොසිතන්න, ධාතූන් වහන්සේලා ගැන අපි බලාගන්නෙමු" යි තෙරුන් වහන්සේ වදාළහ.

So tato paṭṭhāya vihārabhumiṃ sodhāpetvā khāṇukaṇṭakādayo nīharitvā bheritalamiva ramaṇīyaṃ samaṃ kārāpetvā iṭṭhakavaḍḍhakiṃ pakkosāpetvā iṭṭhacitaṃ kārāpetvā cetiyakammaṃ paṭṭhapesi. Vaḍḍhakī cetiyaṃ cinanto katipāhena pupphādhānattayaṃ niṭṭhapetvā dhātugabbhe sabbaṃ kattabbaṃ kammaṃ niṭṭhapetvā rañño paṭivedesi. Rājā, āgantvā therassa ārocesi. Niṭṭhāpito ayya dhātu gabbho’ti. Thero rañño vacanaṃ sutvā attanā pariharitaṃ tathāgatassa dakkhiṇadāṭhādhātuṃ tassa adāsi. Rājā dhātuṃ gahetvā sunakkhattena sumuhuttena mahatā parivārena dhātugabbhe nidahitvā atimanoramaṃ udakabubbuḷakelāsakuṭapaṭibhāgaṃ cetiyaṃ kārāpesi.

ඔහු එතැන් පටන් විහාර භූමිය ශුද්ධ කරවා, මුල්, කටු පඳුරු ආදිය ඉවත් කරවා, බෙර තලයක් මෙන් මනරම් ලෙස සමතලා කරවා, ගඩොල් වඩුවෙකු කැඳවා, ගඩොල් බැම්ම කරවා චෛත්‍ය කර්මාන්තය ආරම්භ කළේය. වඩුවා ද චෛත්‍යය බඳිමින් දින කිහිපයකින් මල් ආසන තුන නිමවා, ධාතු ගර්භයෙහි කටයුතු සියල්ල අවසන් කර රජුට සැළ කළේය. රජු ද පැමිණ තෙරුන් වහන්සේට මෙසේ සැළ කළේය: "ස්වාමීනි, ධාතු ගර්භයේ වැඩ අවසන් කරන ලදී." තෙරුන් වහන්සේ රජුගේ වචනය අසා, තමන් වහන්සේ ළඟ සුරැකිව තිබූ තථාගතයන් වහන්සේගේ දකුණු දළදා වහන්සේ ඔහුට ලබා දුන්හ. රජු ද ධාතූන් වහන්සේ ලබාගෙන, සුබ නැකතින් හා සුබ මොහොතින්, මහත් පිරිවර සහිතව ධාතු ගර්භයෙහි තැන්පත් කර, දිය බුබුලක හැඩය ඇති (බුබ්බුලාකාර), කෛලාශ කූටය හා සමාන වූ අතිශය මනරම් චෛත්‍යයක් කරවීය.

Saddhādiguṇasampanno lokasāsanarakkhako;

Sacetiyaṃ mahārājā kārāpesi vihārakaṃ.

ශ්‍රද්ධාදී ගුණයෙන් සමන්විත වූ ද, ලෝකය හා ශාසනය රකින්නා වූ ද ඒ මහාරාජ තෙමේ චෛත්‍යය සහිත ඒ විහාරය කරවීය.

Tato therassa santike saṭṭhimattānaṃ bhikkhunaṃ atthāya saṭṭhimattāni pariveṇāni kārāpetvā dvāraṭṭālakapākārehi sobhitaṃ vihāraṃ niṭṭhapetvā attano deviyā ekanāmaṃ katvā mahindattherassa dakkhiṇodakaṃ datvā gandhamālādhūpadhajehi pūjaṃ karonto divasassa tikkhattuṃ dhātupaṭṭhānaṃ gantvā dānādīni puññāni kurumāno giriabhayarājā mahantaṃ sampattiṃ anubhavamāno somanagaraṃ paṭivasati.

ඉන්පසු තෙරුන් වහන්සේ සමීපයෙහි හැටක් පමණ වූ භික්ෂූන් වහන්සේලා උදෙසා පිරිවෙන් හැටක් කරවා, ද්වාර, අට්ටාල හා ප්‍රාකාරයන්ගෙන් අලංකාර වූ විහාරය නිමවා, තමාගේත් දේවියගේත් නාමයන් එක් කොට (ගිරිසෝම යනුවෙන්) නම් තබා, මහින්ද තෙරුන් වහන්සේට පැන් වඩා පූජා කර, සුවඳ දුම් මල් හා ධජවලින් පූජා පවත්වමින්, දිනකට තුන් වරක් ධාතු මන්දිරය වෙත යමින්, දානාදී පින්කම් සිදු කරමින් ගිරි අභය රජු මහත් සම්පත් අනුභව කරමින් සෝම නගරයෙහි වාසය කරයි.

(Nagare somanāmamhi ramaṇīye manorame;

Deviyā saha modanto rajjaṃ kāresi nāyako.)

(රමණීය වූ ද සිත්කළු වූ ද ඒ සෝම නම් නගරයෙහි දේවිය සමඟ සතුටු වෙමින් ඒ පාලකයා (රජු) රාජ්‍යය කරවීය.)

Tato vihāradeviyā bhātā cullapiṇḍapātiyatissatthero nāma ekadivasaṃ kākavaṇṇatissamahārañño āyusaṅkhāramolokento na cirappavattanabhāvaṃ ñatvā punadivase rañño santikaṃ gantvā tena saddhiṃ kathesi. Mahārāja tumhākaṃ nalāṭadhātuyā satthārā byākaraṇaṃ dinnaṃ;’mahāvālukagaṅgāya dakkhiṇabhāge seru nāma dahassa ante varāha nāma soṇḍiyā matthake anāgate kākavaṇṇatisso nāma mahārājā mayhaṃ nalāṭadhātuṃ patiṭṭhapessatī’ti vatvā taṃ sandhāya bhagavā samāpattiṃ samāpajjitvā gato. Tassa vacanaṃ manasikarohī’ti āha. Tassa kathaṃ sutvā amhākaṃ kusalasampattiṃ avināsetvā ayyassa vacanamuddissa cetiyaṃ kārāpanatthāya gantabbanti mantvā bhaddakaṃ ayyā’ti therassa vacanaṃ sampaṭicchitvā attano puttaṃ duṭṭhagāmaṇiṃ girinagarato pakkosāpetvā mahāgāme nisīdāpetvā nagare bheriṃ carāpesi; ahaṃ mahāvālukāya gaṅgāya samīpe seru nāma dahassa ante varāha nāma soṇḍiyā matthake cetiyaṃ kārāpanatthāya gamissāmi, sabbaseniyo ca mahā jano ca mayā saddhiṃ āgacchantu’ti vatvā rājā culapiṇḍapātiyatissattherassa tissamahāvihāre sāgalattherassa ca santikaṃ gantvā bhante tumhākaṃ parivāre pañcasatamatte bhikkhu gahetvā dhātuṃ upaṭṭhahantā mayā saddhiṃyeva āgacchathā’ti vatvā bhaddamāse bhaddadivase sunakkhatte sumuhutte bandhāvāraṃ sajjetvā dhātugharato dhātukaraṇḍakaṃ nīharitvā susajjitarathe ṭhapetvā upari setacchattañca katvā purato purato ratanamaṇaḍape kārāpetvā puretaramakāsi.

ඉන්පසු, විහාරමහාදේවියගේ සහෝදරයා වූ චුල්ලපිණ්ඩපාතියතිස්ස තෙරුන් වහන්සේ එක් දිනක් කාකවර්ණතිස්ස මහරජුගේ ආයු කාලය දෙස බලා, එය වැඩි කලක් නොපවතින බව දැන, පසුදින රජු වෙත ගොස් ඔහු සමඟ මෙසේ කතා කළහ: "මහරජ, ඔබ සතු ලලාට ධාතූන් වහන්සේ පිළිබඳව ශාස්තෘන් වහන්සේ විසින් මෙසේ නියත විවරණ දෙන ලදී; 'මහවැලි ගඟෙන් දකුණු භාගයෙහි, සේරු නම් විල අසල, වරාහ නම් සොණ්ඩිය මුදුනෙහි, අනාගතයෙහි කාකවර්ණතිස්ස නම් මහරජු මගේ ලලාට ධාතුව පිහිටුවන්නේය' යි වදාරා, එය අරමුණු කොට භගවතුන් වහන්සේ සමවතට සම වැදී වැඩම කළ සේක. උන්වහන්සේගේ ඒ වචනය මෙනෙහි කරනු මැනවි." රජු උන්වහන්සේගේ ඒ කතාව අසා "අපගේ කුසල සම්පත්තිය විනාශ නොකොට, තෙරුන් වහන්සේගේ වචනය මුල් කොට ගෙන, චෛත්‍යය කරවීම පිණිස යා යුතුය" යි සිතා, "ස්වාමීනි, ඉතා යහපතැ" යි තෙරුන් වහන්සේගේ වචනය පිළිගෙන, තමාගේ පුත් දුට්ඨගාමිණී කුමරුන් ගිරි නුවරින් කැඳවා, මාගම රඳවා, නගරයෙහි මෙසේ අණබෙර යැවීය: "මම මහවැලි ගඟ අසල සේරු නම් විල සමීපයෙහි වූ වරාහ නම් සොණ්ඩිය මුදුනෙහි චෛත්‍යයක් කරවීම පිණිස යන්නෙමි. සියලු සේනාවෝ ද මහා ජනයා ද මා සමඟ පැමිණෙත්වා!" යි පවසා, රජු චුල්ලපිණ්ඩපාතියතිස්ස තෙරුන් වහන්සේ සහ තිස්ස මහා විහාරයේ සාගල තෙරුන් වහන්සේ වෙත ද ගොස්, "ස්වාමීනි, ඔබවහන්සේලාගේ පිරිවරෙහි පන්සියයක් පමණ භික්ෂූන් වහන්සේලා ද සමඟ ධාතූන් වහන්සේට උපස්ථාන කරමින් මා සමඟම වැඩම කරනු මැනවි" යි සැළ කර, සුබ මාසයක, සුබ දිනක, සුබ නැකතින් හා සුබ මොහොතින් පිරිවර සූදානම් කර, ධාතු මන්දිරයෙන් ධාතු කරඬුව පිටතට ගෙන, මනාව සරසන ලද රථයක තැන්පත් කර, ඊට ඉහළින් ශ්වේතච්ඡත්‍ර නංවා, ඉදිරියෙන් ඉදිරියෙන් රුවන් මණ්ඩප කරවමින් පෙරටු වී ගමන් කළේය.

Tato rājā puttaṃ duṭṭhagāmaṇiṃ pakkosāpetvā anusāsitvā puttaṃ saddhātissakumārañca vihāradeviñca gahetvā sīghaṃ nikkhami. Cūḷapiṇḍapātiyatissatthero ca attano parivāre pañcasatabhikkhū gahetvā dhātuṃ upaṭṭhahanto pacchato āgañchi. Sabbaseniyo ca rājā ca bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā bhikkhu saṅghena saddhiṃ gantvā dīghavāpiṃ pāpuṇiṃsu. Tasmiṃ saddhātissakumāraṃ nisīdāpetvā anukkamena āgantvā sumanamālāpiṭṭhiyaṃ khandhavāraṃ bandhitvā nisīdi. Kasmā pana taṃ ṭhānaṃ evaṃ nāmakaṃ jātanti. Sumananāgarājā sattadivasāni nāgasampattiṃ abhiramamāno (nalāṭadhātuṃ vissari.) Sattāhaccayena nalāṭadhātuṃ anussaritvā pacchā āvajjamāno rañño dhātuṃ gahetvā āgatabhāvaṃ ñatvā mahantaṃ somanassaṃ patto mahantajjhāsayo attano parivāre chakoṭimatte nāge gahetvā dhātupaṭipathaṃ gantvā dhātupatiṭṭhitaṭṭhāneva pathaviyaṃ nābhippamāṇato sumanamālāvassaṃ vassesi. Tasmā taṃ ṭhānaṃ sumanamālāpiṭṭhiti jātaṃ. Punadivase rājā dhātuṃ gahetvā varāha nāma soṇḍiṃ pāpuṇi. Sampattāya dhātuyā tasmiṃ ṭhāne sumananāgarājā rathacakke yāva nābhiṃ tāva osīdāpetvā aparivattanaṃ akāsi. Taṃ disvā rājā saṃvegappatto theraṃ pucchi. Mā bhāyi mahārāja, dhātu patiṭṭhānaṭṭhānaṃ āgato. Imasmiṃ ṭhāne patiṭṭhahissatī’ti āha.

ඉක්බිති රජතුමා පුත් දුටුගැමුණු කුමරු කැඳවා, අවවාද කොට, පුත් සද්ධාතිස්ස කුමරු ද විහාරදේවිය ද කැටුව වහා පිටත් විය. චූළපිණ්ඩපාතියතිස්ස තෙරුන් වහන්සේ ද තමන් වහන්සේගේ පිරිවර වූ පන්සියයක් භික්ෂූන් වහන්සේලා කැටුව ධාතූන් වහන්සේට උපස්ථාන කරමින් පිටුපසින් වැඩම කළ සේක. සියලු සේනාව සහිත රජතුමා භික්ෂු සංඝයා වහන්සේට මහා දානයක් පූජා කොට, භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ සමඟ එක්ව ගොස් දීඝවාපියට පැමිණියහ. එහි සද්ධාතිස්ස කුමරු රඳවා, අනුපිළිවෙළින් පැමිණ සුමනමාලාපිට්ඨියෙහි කඳවුරු බැඳ ලැගුම් ගත්තේය. එහෙත් ඒ ස්ථානයට එම නම ලැබුණේ කුමක් හෙයින් ද යත්? සුමන නා රජු සත් දිනක් මුළුල්ලේ නාග සම්පත්තිය විඳිමින් ඇලී වෙසෙද්දී ලලාට ධාතූන් වහන්සේ අමතක විය. සත් දිනක් ඇවෑමෙන් ලලාට ධාතූන් වහන්සේ සිහිපත් කර, පසුව විමසා බලන්නේ, රජතුමා ධාතූන් වහන්සේ ද රැගෙන පැමිණි බව දැනගෙන, මහත් වූ සෝමනස්සයට පත්ව, මහා අද්‍යාශය ඇතිව, තමන්ගේ පිරිවර වූ කෝටි හයක් පමණ නාගයන් කැටුව ධාතූන් වහන්සේ වැඩමවන මඟට පෙරගමන් කොට, ධාතූන් වහන්සේ පිහිටුවන ලද ස්ථානයේ ම පොළොවෙහි නාභිය දක්වා උසට සමන් මල් වැස්සක් වැස්සවීය. එබැවින් ඒ ස්ථානය 'සුමනමාලාපිට්ඨි' (සමන්මල් පිටිය) නමින් ප්‍රසිද්ධ විය. පසුදින රජතුමා ධාතූන් වහන්සේ රැගෙන 'වරාහ' නම් පොකුණට පැමිණියේය. ධාතූන් වහන්සේ එම ස්ථානයට වැඩම කළ කල්හි, සුමන නා රජු රථ රෝද නාභිය දක්වා ගිල්වා රථය ආපසු නොහැරෙන සේ සැලැස්වීය. එය දුටු රජතුමා සංවේගයට පත්ව තෙරුන් වහන්සේගෙන් විමසීය. 'මහරජතුමනි, බිය නොවන්න. ධාතූන් වහන්සේ පිහිටුවන ස්ථානයට පැමිණියෙමු. මේ ස්ථානයෙහි ධාතූන් වහන්සේ පිහිටනු ඇතැයි' තෙරුන් වහන්සේ වදාළ සේක.

Taṃ sutvā rājā dhātupatiṭṭhāna bhūmibhāgaṃ bhavissatī’ti cintetvā tattheva senaṃnivesetvā idaṃ ṭhānaṃ samantato sakaṇṭakaṃ vanaṃ nīharāpetvā bhūmibhāgaṃ atiramaṇīyaṃ bheritalamiva samaṃ kārāpetvā seniyapāmokkhaṃ āmantetvā tumhe dhātuṃ ṭhapanatthāya paṭhamaṃ dhātugharaṃ kārāpetvā dhātu gabbhaṃ patiṭṭhāpetvā nivedesi. Rājā anto dhātughare tasmiṃ dhātugabbhe dhātukaraṇḍakaṃ patiṭṭhapetvā bahi ārakkhaṃ saṃvidhāya tattha mahantaṃ pūjāvidhānaṃ kārāpetvā dhātugharaṃ catujātiyagandhena vilimpāpesi. Tadupādāya taṃ gehaṃ gandhamūlaṃ nāma jātaṃ. Tasmiṃ ṭhāne bahū sannipatiṃsu. Tattha mahindo nāma thero āgantuka bhikkhūnaṃ vattapaṭivattaṃ akāsi. Punadivase rājā vihāraṃ gantvā sukhena vasittha ayyā’ti pucchitvā sabbe bhikkhu nimantetvā rājagehe nisīdāpetvā yāgubhattaṃ sakkaccaṃ datvā pacchā bhattaṃ anumodanaṃ sutvā nisinnakāle thero ovadanto mahārāja, pamādena vasituṃ na vaṭṭati jīvitaṃ nāma na ciraṭṭhitikaṃ, dhātupatiṭṭhāpanaṃ papañcaṃ akatvā kārehī’ti vatvā gāthamāha?

එය ඇසූ රජතුමා 'මෙය ධාතූන් වහන්සේ පිහිටුවන භූමි භාගය වනු ඇතැයි' සිතා, එහිම සේනාව නතර කරවා, මේ ස්ථානයේ අවට වූ කටු පඳුරු සහිත වනය කපා ඉවත් කරවා, භූමි භාගය බෙර ඇසක් මෙන් ඉතා රමණීය ලෙස සමතලා කරවා, සේනා ප්‍රධානීන් කැඳවා, 'තොප ධාතූන් වහන්සේ තැන්පත් කිරීම පිණිස ප්‍රථමයෙන් ධාතු ගෘහයක් කරවා, ධාතු ගර්භයක් පිහිටුවා දැනුම් දෙන්නැයි' නියෝග කළේය. රජතුමා ධාතු මන්දිරය ඇතුළත වූ ඒ ධාතු ගර්භයෙහි ධාතු කරඬුව පිහිටුවා, පිටතින් ආරක්ෂාව සලසා, එහි මහත් වූ පූජා විධි පවත්වා, ධාතු මන්දිරය සිව්වැදෑරුම් සුවඳ ලේපයෙන් ආලේප කරවීය. එතැන් පටන් ඒ මන්දිරය 'ගන්ධමුල' නමින් ප්‍රසිද්ධ විය. ඒ ස්ථානයට බොහෝ පිරිස් රැස් වූහ. එහිදී මහින්ද නම් තෙරනම ආගන්තුක භික්ෂූන් වහන්සේලා උදෙසා වත්පිළිවෙත් කළ සේක. පසුදින රජතුමා විහාරයට ගොස් 'ස්වාමීනී, සුවසේ වැසූ සේක්ද?' කියා විමසා, සියලු භික්ෂූන් වහන්සේලාට ආරාධනා කොට, රජමාලිගයෙහි වඩා හිඳුවා, කැඳ සහ බත් ගෞරවයෙන් පූජා කොට, වලඳා අවසන් වූ පසු අනුමෝදනා බණ අසා වැඩසිටි කල්හි, තෙරුන් වහන්සේ අවවාද කරමින් 'මහරජතුමනි, ප්‍රමාද වී වාසය කිරීම සුදුසු නොවේ, ජීවිතය නම් බොහෝ කල් පවතින්නක් නොවේ, ප්‍රමාද නොකර ධාතූන් වහන්සේ පිහිටුවීම කරවන්නැයි' පවසා මේ ගාථාව වදාළ සේක:

Yasmā hi jīvitaṃ nāma appaṃ bubbulakupamaṃ;

Tasmā hi paṇḍito poso kareyya kusalaṃ sadā’ti.

'යම් හෙයකින් ජීවිතය නම් දිය බුබුලක් බඳු වූ ඉතා කෙටි එකක් වේ ද, එබැවින් නුවණැති පුද්ගලයා නිරතුරුව ම කුසල් සිදු කරගත යුත්තේ ය.'

Iminā nayena dhammaṃ kathetvā cūḷapiṇḍapātiyatissa tthero ca sāgalatthero ca mahindatthero cā’ti tayo therā attano attano parivāre bhikkhū gahetvā dhātu pariharaṇatthāya āgacchiṃsu.

මෙසේ මේ ක්‍රමයෙන් ධර්මය දේශනා කොට, චූළපිණ්ඩපාතියතිස්ස තෙරණුවෝ ද සාගල තෙරණුවෝ ද මහින්ද තෙරණුවෝ ද යන තෙරුන් වහන්සේලා තිදෙනා, තමන් වහන්සේලාගේ පිරිවර භික්ෂූන් වහන්සේලා කැටුව ධාතූන් වහන්සේ ආරක්ෂා කරනු පිණිස වැඩම කළහ.

Vipulayaso parahitāvahanto,Sujanahito dhitimā avītasaddho;

Suparivuto mahatiyā hi parisā,Rājaseṭṭho pavarathūpamārabhī’ti.

'මහත් වූ කීර්තිය ඇති, පරවැඩ සලසන්නා වූ, සත්පුරුෂයන්ට හිතවත් වූ, ධෛර්යවන්ත වූ, නොසැලෙන ශ්‍රද්ධාවෙන් යුත්, මහත් වූ පිරිසකගෙන් පිරිවරන ලද උතුම් රජතුමා ඒ උත්තම ස්තූපයේ කටයුතු ආරම්භ කළේ ය.'

Iti ariyajanappasādanatthāya kate dhātuvaṃse

මෙසේ ආර්ය ජනයන්ගේ ප්‍රසාදය පිණිස කරන ලද ධාතුවංශයෙහි,

Pakiṇṇako nāma

ප්‍රකීර්ණක නම් වූ,

Catuttho paricchedo.

සතරවැනි පරිච්ඡේදය යි.

5. Dhātunidhānādhikāro

5. ධාතු නිධාන අධිකාරය යි.

Tato vimaṃsetvā bhumibhāgaṃ gahetuṃ vaṭṭatī’ti bhūmi bhāgaṃ vīmaṃsento maṅgalasammate aṭṭha goṇe āharāpetvā gandhodakena nahāpetvā siṅgesu suvaṇṇakañcukaṃ patimuñcāpetvā gandhapañcaṅgulikaṃ dāpetvā gīvāya mālādāmaṃ bandhāpetvā ayodāmena bandhāpetvā evaṃ cintesi? Yadi pana bhagavato nalāṭadhātu yasmiṃ ṭhāne patiṭṭhahitvā lokatthacariyaṃ karontī pañcavassasahassāni sāsanaṃ patiṭṭhahissati tasmiṃ ṭhāne goṇā sayameva ayodāmato muñcitvā thupaṭṭhānaṃ samantato vicaritvā catusu disāsu sayantuti adhiṭṭhahitvā purise āṇāpesi. Te tatheva akaṃsu. Tato vibhātāya rattiyā rājāgoṇe gāhāpanatthāya āyuttake āṇāpesi. Te manussā gantvā goṇe apassitvā na passāma devā’ti rañño ārocesuṃ. Gaccha bhaṇe, goṇānaṃ gataṭṭhānaṃ olokethā’ti āha. Te gavesamānā bandhanaṭṭhāne adisvā padānupadaṃ gantvā thūpakaraṇaṭṭhānaṃ samantā vicaritvā catusu disāsu sayitagoṇe disvā sayitaṭṭhānato naṅguṭṭhādīni maddantāpi uṭṭhāpetuṃ asakkontā gantvā rañño ārocesuṃ; deva, goṇā na uṭṭhahanti, ekaṃ ṭhānaṃ samantā vicaritvā catusu disāsu sayitā’ti. Taṃ sutvā rājā senaṅgaparivuto sayameva gantvā’pi goṇe uṭṭhāpetuṃ asakkonto rājā evaṃ adhiṭṭhāsi; yadi imasmiṃ ṭhāne dhātu patiṭṭhāpetabbā bhaveyya goṇā uṭṭhahitvā gacchantu’ti. Goṇā cittakkhaṇeyeva uṭṭhahitvā palāyiṃsu. Rājā taṃ acchariyaṃ disvā pasannamano hutvā punekadivasaṃ vuttaniyāmeneva asse alaṅkārāpetvā ayodāmena bandhāpetvā ṭhapesi. Assāpi te goṇā viya gantvā nipajjiṃsu. Rājā gantvā tatheva adhiṭṭhahitvā asse uṭṭhāpesi. Punekadivasaṃ hatthīṃ alaṅkārāpetvā tatheva adhiṭṭhāsi. Sopi bandhadāme chinditvā pacchimayāmasamanantare gantvā cetiyakaraṇaṭṭhāne nipajji. Pabhātāya rattiyā rājā hatthīgopake pakkosāpetvā hatthiṃ ānethā’ti āha. Hatthigopakā hatthiṃ bandhanaṭṭhāne adisvā, hatthiṃ bandhanaṭṭhāne na passāma devā’ti āhaṃsu. Tenahi bhaṇe, sīghaṃ upadhārethā’ti vutte hatthigopakā padānupadaṃ gavesamānā cetiyaṭṭhāne nipannaṃ hatthiṃ disvā āgantvā rañño ārocesuṃ. Taṃ sutvā rājā heṭṭhā vuttappakārena paṭipajjitvā hatthiṃ pure katvā āgacchi.

ඉන්පසු "විමසා බලා භූමි භාගය ලබාගත යුතුය" කියා සිතා, භූමි භාගය පරීක්ෂා කරනු පිණිස මංගල සම්මත ගොනුන් අටදෙනෙකු ගෙන්වා, සුවඳ පැණින් නහවා, අංවල රන් කොපු පළඳවා, සුවඳින් පංචාංගුලික සලකුණු තබා, බෙල්ලේ මල්දම් බඳවා, යදම්වලින් බඳවා මෙසේ සිතුවේය: "ඉදින් භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ලලාට ධාතූන් වහන්සේ යම් ස්ථානයක පිහිටා ලෝකාර්ථ චර්යාව කරමින් වසර පන්දහසක් ශාසනය පිහිටුවන්නේද, ඒ ස්ථානයේදී මේ ගොන්නු තමන් විසින්ම යදම්වලින් මිදී, ස්තූපය ඉදිකරන ස්ථානය වටා හැසිරී සතර දිශාවන්හි ලැගුම් ගනිත්වා" යි අධිෂ්ඨාන කොට මිනිසුන්ට අණ කළේය. ඔවුහු එලෙසම කළහ. ඉන්පසු රැය පහන් වූ කල්හි රජතුමා ගොනුන් අල්වාගෙන එන ලෙස නිලධාරීන්ට අණ කළේය. ඒ මිනිස්සු ගොස් ගොනුන් නොදැක, "දේවයන් වහන්ස, අපට ගොනුන් නොපෙනේ" යැයි රජුට සැළ කළහ. "එම්බා පුරුෂයෙනි, ගොස් ගොනුන් ගිය ස්ථානය සොයා බලව්" යැයි රජු කීවේය. ඔවුහු සොයන්නාහු බැඳි ස්ථානයෙහි නොදැක, පියවරෙන් පියවර ලුහුබඳිමින් ගොස්, ස්තූපය කරන ස්ථානය වටා සැරිසරා සතර දිශාවන්හි ලැග සිටින ගොනුන් දැක, ලැග සිටි තැනින් නැගිටුවීමට වලිග ආදියෙන් මිරිකුවද නැගිටුවීමට නොහැකි වී, ගොස් රජුට මෙසේ සැළ කළහ: "දේවයන් වහන්ස, ගොන්නු නැගිටින්නේ නැත. ඔවුහු එක් ස්ථානයක් වටා සැරිසරා සතර දිශාවෙහි ලැග සිටිති" කියාය. එය ඇසූ රජතුමා සේනාව පිරිවරාගෙන තෙමේම ගොස්ද ගොනුන් නැගිටුවීමට නොහැකි වූයෙන් මෙසේ අධිෂ්ඨාන කළේය: "ඉදින් මේ ස්ථානයෙහි ධාතූන් වහන්සේ පිහිටුවිය යුතු නම්, ගොන්නු නැගිට යත්වා" යි. ගොන්නු එකෙණෙහිම නැගිට දිව ගියහ. රජතුමා ඒ ආශ්චර්යය දැක පහන් වූ සිතැත්තේ, තවත් දිනෙක ඉහත කී පරිද්දෙන්ම අසුන් සරසා යදම්වලින් බඳවා තැබීය. අශ්වයෝද ඒ ගොනුන් මෙන් ගොස් ලැගුම් ගත්හ. රජතුමා ගොස් එලෙසම අධිෂ්ඨාන කොට අසුන් නැගිටු වීය. තවත් දිනෙක ඇතෙකු සරසා එලෙසම අධිෂ්ඨාන කළේය. හේ ද බැඳි රැහැන් සිඳ දමා, පැසුළු යාමය ඉක්ම ගිය පසු ගොස් චෛත්‍යය කරන ස්ථානයෙහි ලැග ගත්තේය. රැය පහන් වූ කල රජතුමා ඇත්ගොව්වන් කැඳවා, "ඇතා රැගෙන එව" යැයි කීවේය. ඇත්ගොව්වෝ ඇතා බැඳි තැන නොදැක, "දේවයන් වහන්ස, ඇතා බැඳි තැන නොපෙනේ" යැයි පැවසූහ. "එසේ නම් එම්බා පුරුෂයෙනි, වහා සොයා බලව්" යැයි කී කල්හි ඇත්ගොව්වෝ පියවරෙන් පියවර සොයමින් ගොස්, චෛත්‍ය භූමියෙහි ලැග සිටින ඇතා දැක, අවුත් රජුට සැළ කළහ. එය ඇසූ රජතුමා කලින් සඳහන් කළ පරිදිම කටයුතු කොට, ඇතා පෙරටු කරගෙන පැමිණියේය.

Evaṃ tīhi vimaṃsanāhi vīmaṃsetvā bhumigahitabhāvaṃ therassa santikaṃ gantvā vanditvā upaṭṭhahamāno ārocesi. Tasmiṃ kāle serunagare sivarājā bahū paṇṇākāre gāhāpetvā rājānaṃ passissāmi’ti āgantvā vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Rājā tena saddhiṃ sammodanīyaṃ kathaṃ katvā nisinnakāle loṇanagare mahānāgarājā’pi bahupaṇṇākāraṃ gāhāpetvā rājānaṃ passissāmi’ti āgantvā vanditvā ekamantaṃ nisīdi. Tena saddhiṃ sammodanīyaṃ kathaṃ akāsi; imasmiṃ ṭhāne dasabaladhātuṃ patiṭṭhāpessāmi, tumhe mama sahāyā hothā’ti te gahetvā gantvā dhātuṃ vandathā’ti vandāpesi. Tasmiṃ khaṇe dhātuto chabbaṇṇaraṃsiyo uggacchiṃsu. Devā sādhukāraṃ karontā ākāsato mālāyo khipiṃsu. Rājāno somanassappattā amhākaṃ laṅkāyaṃ dasabalassa nalāṭadhātu amhākaṃ raṭṭhe patiṭṭhahissati. Esā dhātu mahā janassa satthukiccaṃ sādheyyāti vanditvā gatā. Rājā tesaṃ gatakāle giriabhayaṃ pakkosāpetvā tāta, iṭṭhakaṃ janassa pīḷanaṃ akatvā kārāpemā’tī āha. Mā cintayittha deva, ahaṃ iṭṭhakaṃ kārāpessāmīti. Evañhi sati papañco bhavissatī’ti āha. Amhākaṃ santike suvaṇṇarajatāni mandāni kuto labhissāmā’ti vutte giriabhayo evamāha; deva, satthā mahāpuñño mahantaṃ pūjāsakkārasammānaṃ labhissati. Tvaṃ acintetvā cetiyakammaṃ paṭṭhapehī’ti āha.

මෙසේ තුන් වරක් පරීක්ෂා කිරීමෙන් භූමිය තෝරාගත් බව තෙරුන් වහන්සේ වෙත ගොස් වැඳ, උපස්ථාන කරමින් සැළ කළේය. ඒ අවස්ථාවෙහි සේරු නුවර සිව රජතුමා බොහෝ පඬුරු ගෙන්වාගෙන "මම රජතුමා දකින්නෙමි" යි පැමිණ, වැඳ එකත්පසෙක සිටියේය. රජතුමා ඔහු සමඟ පිළිසඳර කතා කොට වැඩසිටි කල්හි, ලෝණ නුවර මහානාග රජතුමාද බොහෝ පඬුරු ගෙන්වාගෙන "මම රජතුමා දකින්නෙමි" යි පැමිණ, වැඳ එකත්පසෙක වාඩි විය. රජතුමා ඔහු සමඟ ද පිළිසඳර කතා කොට, "මම මේ ස්ථානයෙහි දසබලයන් වහන්සේගේ ධාතූන් වහන්සේ පිහිටුවන්නෙමි, ඔබලා මගේ සහායකයෝ වන්න" යැයි පවසා, ඔවුන් කැඳවාගෙන ගොස් "ධාතූන් වහන්සේ වඳින්න" යැයි පවසමින් වැන්දවීය. ඒ මොහොතෙහි ධාතූන් වහන්සේගෙන් සවනක් රැස් විහිදුණේය. දෙවියෝ සාධුකාර දෙමින් අහසින් මල් වැසි වැස්සවූහ. රජවරු මහත් සෝමනස්සයට පත්ව, "අපගේ ලංකාද්වීපයෙහි දසබලයන් වහන්සේගේ ලලාට ධාතූන් වහන්සේ අපගේ රටෙහි පිහිටන්නීය. මේ ධාතූන් වහන්සේ මහා ජනයාට ශාස්තෘ කාර්යය සිදුකරත්වා" යි වැඳ නික්ම ගියහ. ඔවුන් ගිය පසු රජතුමා ගිරිඅභය කැඳවා, "පුතණුවනි, ජනයාට පීඩාවක් නොවන සේ ගඩොල් කරවමු" යැයි කීවේය. "දේවයන් වහන්ස, ඒ ගැන නොසිතන්න, මම ගඩොල් කරවන්නෙමි" යි කීවේය. "එසේ වුවහොත් ප්‍රමාදයක් වනු ඇත. අප සන්තකයෙහි රන් රිදී මඳය, කොයින් ලබන්නෙමුද?" යි රජු ඇසූ කල්හි ගිරිඅභය මෙසේ කීවේය: "දේවයන් වහන්ස, ශාස්තෘන් වහන්සේ මහා පුණ්‍යවන්තයහ. උන්වහන්සේ මහත් වූ පූජා සත්කාර සම්මානයන් ලබන සේක. ඔබතුමා ඒ ගැන නොසිතා චෛත්‍ය කර්මාන්තය ආරම්භ කරනු මැනවි" යැයි කීවේය.

So tassa taṃ acintanīyaṃ kathaṃ sutvā somanassappatto therassa santike dhammaṃ sutvā dhātuṃ vanditvā nagaraṃ gantvā bhuttasāyamāso sayane nipanno niddaṃ okkami. Vibhātāya rattiyā pabujjhitvā iṭṭhakaṃ cintayamānassa domanassaṃ ahosi. Tasmiṃ kāle sakko devarājā vissakammaṃ devaputtaṃ āmantetvā; tāta, vissakamma, kākavaṇṇatissamahārājā amhākaṃ satthuno nalāṭa dhātuṃ nidahitvā mahantaṃ cetiyaṃ kārāpetukāmo iṭṭhakaṃ cintayi. Tvaṃ gantvā phāsukaṭṭhāne iṭṭhakaṃ māpehīti āha. Taṃ sutvā vissakammadevaputto duggatassa brāhmaṇassa khette iṭṭhakaṃ māpetvā devalokameva gato. Tasmiṃ khaṇe khettasāmiko duggatabrāhmaṇo pātova attano khettaṃ olokanatthāya gato itovito olokento iṭṭhakarāsiṃ disvā cintesi; hīyo rājā iṭṭhakaṃ kathaṃ labhissāmīti kathesi. Mahantaṃ vata paṇṇākāraṃ mayā laddhanti tuṭṭho devैṭṭhakāni kājena gahetvā rañño dassanatthāya gantvā rājadvāre ṭhatvā sāsanaṃ pahiṇi. Taṃ pakkosāpetvā kasmā pāto’va āgatosī’ti pucchi. Deva mayhaṃ khette iṭṭhakarāsiṃ disvā pāto’va iṭṭhakāni gahetvā āgatomhī’ti. Īdisāni iṭṭhakāni cetiyassa anucchavikānīti dassesi. Rājā passitvā somanassappatto brāhmaṇassa bahuṃ dhanaṃ dāpesi.

ඔහු ඔහුගේ ඒ අචින්ත්‍ය කතාව අසා සොම්නසට පත්ව, තෙරුන් වහන්සේ වෙතින් බණ අසා, ධාතූන් වහන්සේ වැඳ, නුවරට ගොස්, සන්ධ්‍යා භෝජනය වැළඳ යහනෙහි සැතපී නින්දට වැටුණේය. රැය පහන් වූ කල්හි පිබිදී, ගඩොල් ගැන සිතන්නා වූ රජුට දොම්නසක් ඇතිවිය. ඒ අවස්ථාවෙහි ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා විශ්වකර්ම දිව්‍යපුත්‍රයා අමතා, "පුත්‍රය විශ්වකර්ම, කාවන්තිස්ස මහරජතුමා අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ලලාට ධාතූන් වහන්සේ නිදන් කරමින් මහත් වූ චෛත්‍යයක් කරවනු කැමතිව ගඩොල් ගැන සිතයි. ඔබ ගොස් පහසු ස්ථානයක ගඩොල් මවන්න" යැයි කීවේය. එය ඇසූ විශ්වකර්ම දිව්‍යපුත්‍රයා දිළිඳු බ්‍රාහ්මණයෙකුගේ කුඹුරක ගඩොල් මවා නැවත දේව ලෝකයටම ගියේය. ඒ මොහොතෙහි ඉඩම් හිමි දිළිඳු බ්‍රාහ්මණයා උදෑසනම තමාගේ කුඹුර බැලීම පිණිස ගොස්, එහා මෙහා බලන්නේ ගඩොල් ගොඩ දැක මෙසේ සිතුවේය: "ඊයේ රජතුමා ගඩොල් කෙසේ ලබන්නෙම්දැයි කතා කළේය. සැබවින්ම මා විසින් මහත් වූ පඬුරක් ලබන ලදී" යි සතුටු වී, ගඩොල් කාවඩි බරකින් ගෙන රජුට දැක්වීම පිණිස ගොස්, රජවාසල් දොර අසල සිට පණිවිඩයක් යැවීය. රජතුමා ඔහුව කැඳවා, "ඔබ කුමක් හෙයින් උදෑසනම පැමිණියේද?" යි ඇසීය. "දේවයන් වහන්ස, මාගේ කුඹුරෙහි ගඩොල් ගොඩක් දැක, උදෑසනම ගඩොල් රැගෙන ආවෙමි" යි පවසා, "මෙසේ වූ ගඩොල් චෛත්‍යයට සුදුසුය" යි පෙන්වීය. රජතුමා එය දැක සෝමනස්සයට පත්ව, බ්‍රාහ්මණයාට බොහෝ ධනය ලබා දුන්නේය.

Tasmiṃ khaṇe aññaṃ sāsanaṃ āhari. Madanapaṭṭanadvārato catasso rajatanāvā suvaṇṇabhumito catasso suvaṇṇanāvā ukkamiṃsūti paṭṭanamukhadvāre viharanto ārakkhaka jeṭṭhako dhammapālo nāma āgantvā rañño ārocesi. Rājā tuṭṭho suvaṇṇarajate āharāpesi.

එම මොහොතෙහි තවත් පණිවිඩයක් ලැබුණි. මදනපට්ටන තොටුපළ ද්වාරයෙන් රිදී නැව් හතරක් ද ස්වර්ණභූමියෙන් රන් නැව් හතරක් ද පිටත් වූ බව වරාය මුවදොර වාසය කළ ආරක්‍ෂක ප්‍රධානියා වූ ධම්මපාල නම් තැනැත්තා පැමිණ රජතුමාට සැල කළේය. රජතුමා සතුටට පත්ව ඒ රන් රිදී ගෙන්වා ගත්තේය.

(Iṭṭhakaṃ rajatañceva suvaṇṇañca mahārahaṃ;

Āharitvāna taṃ sabbaṃ kammaṃ ārabhi cetiye.

(මහඟු වූ ගඩොල් ද, රිදී ද, රන් ද යන ඒ සියල්ල ගෙන්වා ගෙන චෛත්‍යයේ වැඩ කටයුතු ආරම්භ කළේය.

Satthu puññānubhāvena rañño puññabalena ca;

Cintitacintitaṃ sabbaṃ khaṇeneva samijjhati.)

ශාස්තෘන් වහන්සේගේ පුණ්‍යානුභාවයෙන් ද රජතුමාගේ පුණ්‍ය බලයෙන් ද සිතූ සිතූ සෑම දෙයක්ම ක්ෂණයකින් සමෘද්ධිමත් විය.)

Tato rājā cūḷapiṇḍapātiyatissattherassa santikaṃ gantvā? Ayya iṭṭhakabhumiṃ gamissāmīti āha. Thero sutvā tuṭṭho attano parivārehi pañcasatabhikkhūhi saddhiṃ iṭṭhaka bhūmiṃ gato. Tato mahāsāgalatthero ca mahindatthero ca attano parivārehi bhikkhuhi saddhiṃ iṭṭhakabhumiṃ gatā. Siva nagare rājāpi iṭṭhakabhumiṃ gato. Loṇanagare nāgarājāpi iṭṭhakabhumiṃ gato. Somanagare giriabhayarājāpi attano senaṅgehi parivāretvā iṭṭhakabhumiṃ gato. Tesaṃ samaṇa brāhmaṇānaṃ rājabaḷānañca sampiṇḍitattā so piṭṭhipāsāṇo balavāhano nāma jāto. Te sabbe iṭṭhakabhumiṃ samosariṃsu. Thero iṭṭhakarāsiṃ oloketvā rājānaṃ evamāha? Mahārāja, ayaṃ iṭṭhakarāsi cetiye sabbakammatthāya pahotī’ti. Rājā attamano senaṅgaparivuto sayameva paṭhamaṃ iṭṭhakaṃ gaṇhi. Taṃ disvā sesarājāno ca amaccādayo ca parisā ca sabbe bhikkhu ca iṭṭhakāni gaṇhiṃsu tasmiṃ kāle bhāraṃ ukkhipitvā gamanaṃ papañcaṃ bhavissatī’ti rājā cintesi. Thero tassa cittaṃ jānitvā evamāha? Mā cintayittha mahārāja, iṭṭhakāni gahetvā gaccha. Pacchā devanāgādayo iṭṭhakabhumito paṭṭhāya yāva cetiyaṭṭhānaṃ nirantarā ṭhitā āharissantī’ti. Te āharitvā cetiyaṭṭhāne rāsiṃ karonti. Teneva nīyāmena yāva cetiyassa niṭṭhaṅgamā tāva devanāgasupaṇṇādayo nirantaraṃ ṭhatvā iṭṭhakāni āharitvā cetiyakaraṇaṭṭhāneva catusu disāsu rāsiṃ akaṃsu.

ඉන්පසු රජතුමා චූළපිණ්ඩපාතියතිස්ස තෙරුන් වහන්සේ වෙත ගොස්, 'ස්වාමීනී, මම ගඩොල් භූමියට යන්නෙමි' යි පැවසීය. තෙරුන් වහන්සේ එය අසා සතුටු වී තමන් වහන්සේගේ පිරිවර වූ පන්සියයක් භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ ගඩොල් භූමියට වැඩම කළහ. ඉන්පසු මහාසාගල තෙරුන් වහන්සේ ද මහින්ද තෙරුන් වහන්සේ ද තම පිරිවර භික්ෂූන් වහන්සේලා සමඟ ගඩොල් භූමියට වැඩම කළහ. සිව නුවර රජතුමා ද ගඩොල් භූමියට ගියේය. ලෝණ නුවර නාග රජු ද ගඩොල් භූමියට ගියේය. සෝම නුවර ගිරිඅභය රජතුමා ද තම සේනාව පිරිවරාගෙන ගඩොල් භූමියට ගියේය. ඒ මහණ බමුණන්ගේ සහ රාජකීය බලඇණිවල ඒකරාශී වීම නිසා, ඒ පිටිපහණ (තැන්නක් බඳු ගල) 'බලවාහන' නමින් ප්‍රසිද්ධ විය. ඒ සියලු දෙනාම ගඩොල් භූමියට රැස් වූහ. තෙරුන් වහන්සේ ගඩොල් ගොඩ දෙස බලා රජතුමාට මෙසේ පැවසූහ: 'මහරජතුමනි, මෙම ගඩොල් ගොඩ චෛත්‍යයේ සියලු වැඩ කටයුතු සඳහා ප්‍රමාණවත් වේ.' රජතුමා සතුටු සිතින් තම සේනාව පිරිවරාගෙන තමන්ම පළමුවෙන්ම ගඩොලක් ගත්තේය. එය දැක සෙසු රජවරු ද, ඇමැතිවරුන් ඇතුළු පිරිස ද, සියලු භික්ෂූන් වහන්සේලා ද ගඩොල් ගත්හ. එම අවස්ථාවේදී 'මේ බර ඔසවාගෙන යාමෙන් ප්‍රමාදයක් සිදු වන්නේය' කියා රජතුමා සිතුවේය. තෙරුන් වහන්සේ රජුගේ සිත දැනගෙන මෙසේ පැවසූහ: 'මහරජතුමනි, එසේ නොසිතන්න. ගඩොල් රැගෙන යන්න. පසුව දේවතාවුන් සහ නාගයින් ආදීහු ගඩොල් භූමියේ සිට චෛත්‍ය භූමිය දක්වා නොකඩවා පෙළගැසී සිටිමින් ගඩොල් රැගෙන එනු ඇත.' ඔවුහු ඒවා රැගෙන විත් චෛත්‍ය භූමියෙහි ගොඩ ගැසූහ. එම ක්‍රමයෙන්ම චෛත්‍යය නිම වන තුරු දෙවියන්, නාගයන්, සුපර්ණයන් ආදීහු නොකඩවා පෙළගැසී සිට ගඩොල් රැගෙන විත් චෛත්‍යය කරවන ස්ථානයේ සතර දිශාවෙහිම ගොඩ ගැසූහ.

Tato rājā sabbe iṭṭhakavaḍḍhakī rāsiṃ kārāpetvā tesaṃ vaḍḍhakīnaṃ antare jayasenaṃ nāma iṭṭhakavaḍḍhakiṃ parigaṇhitvā tassa pana satasahassagghanakāni dve sāṭakāni kahāpaṇasatasahassāni ca suvaṇṇakuṇḍalādayo ābharaṇāni ca dāpesi. Tassa parivārānaṃ vaḍḍhakīnaṃ ahatavatthādīni sabbupakaraṇāni dāpesi. Anekavidhaṃ mahantaṃ sammānaṃ kāretvā therena saddhiṃ mantento; ayya ajja visākhapuṇṇamī uposathadivaso, tasmā nalāṭadhātuyā maṅgalaṃ karitvā cetiyaṭṭhāne iṭṭhakaṃ patiṭṭhāpetuṃ vaṭṭatī’ti āha. Taṃ sutvā thero; bhaddakaṃ mahārāja, buddhassa bhagavato jātadivaso’ti vatvā cetiyakammakaraṇatthāya pañca jane gaṇhi. Tesu eko varadevo nāma, eko saṅkho nāma, eko vijjo nāma, eko pussadevo nāma, eko mahādevo nāma. Imesaṃ vaḍḍhakīnaṃ maṅgalaṃ kārāpetvā chaṇavesaṃ gahetvā sabbālaṅkārena alaṅkārāpetvā rājā sayampi sabbālaṅkārena patimaṇḍito maṅgalavidhānaṃ kārāpetvā bhikkhusaṅghaṃ gandhamālādīhi pūjetvā tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā catusu ṭhānesu pañcapatiṭṭhitena vanditvā vijamhetvā suvaṇṇaghaṭṭhānaṃ pavisitvā suvaṇṇakhacitaṃ maṇimuttāratanamayaṃ paribbhamanadaṇḍaṃ jīvamānakamātāpitarena ubhatosumaṇḍitapasādhitena abhimaṅgalasammatena amaccaputtena gāhāpetvā mahantaṃ cetiyaṃ tattha karonto sayampi paribbhamanadaṇḍaṃ gahetvā parikammakatabhumiyaṃ paribbhamitvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Tato mahāvaḍḍhakī sunakkhattena sumuhuttena cetiyaṭṭhāne iṭṭhakaṃ patiṭṭhāpesi.

ඉන්පසු රජතුමා සියලු ගඩොල් වඩුවන් රැස් කරවා, ඒ වඩුවන් අතරින් 'ජයසේන' නම් වූ ගඩොල් වඩුවා තෝරාගෙන, ඔහුට ලක්ෂයක් වටිනා වස්ත්‍ර යුගලක් ද, කහවණු ලක්ෂයක් ද, රන් කුණ්ඩලාභරණ ආදී ආභරණ ද ලබා දුන්නේය. ඔහුගේ පිරිවර වඩුවන්ට අළුත් වස්ත්‍ර ඇතුළු සියලු උපකරණ ලබා දුන්නේය. මෙසේ නොයෙක් ආකාරයෙන් මහා උපහාර දක්වා, තෙරුන් වහන්සේ සමඟ සාකච්ඡා කරමින්, 'ස්වාමීනී, අද වෙසක් පුර පසළොස්වක පොහොය දිනයයි, එබැවින් නළල් ධාතූන් වහන්සේ උදෙසා මංගල්‍යය කොට, චෛත්‍ය භූමියේ ගඩොල් තැන්පත් කිරීම සුදුසුය' යි පැවසීය. එය ඇසූ තෙරුන් වහන්සේ, 'මහරජතුමනි, ඉතා යහපත්ය, අද භාග්‍යවත් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ උපන් දිනයයි' පවසා චෛත්‍ය කර්මාන්තය සඳහා පස් දෙනෙකු තෝරා ගත්හ. ඔවුන් අතරින් එක් අයෙකු වරදේව නම් විය, එක් අයෙකු සංඛ නම් විය, එක් අයෙකු විජ්ජ නම් විය, එක් අයෙකු ඵුස්සදේව නම් විය, අනෙක් තැනැත්තා මහාදේව නම් විය. මෙම වඩුවන් ලවා මංගල උත්සව පවත්වා, උත්සව ඇඳුම් අන්දවා, සියලු ආභරණයෙන් සැරසූ රජතුමා, තමන් ද සියලු ආභරණයෙන් සැරසී, මංගල විධිවිධාන සලසා, සුවඳ මල් ආදියෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලා පුදා, තෙවරක් පැදකුණු කොට, සතර ස්ථානයකදී පංචාංග පිහිටුවා නමස්කාර කොට, ඇඟපත කෙළින් කර රන් භූමියට ඇතුළු විය. එහිදී දෙමාපියන් ජීවත්ව සිටින, මනාව සරසන ලද, මහා මංගල සම්මත ඇමති පුත්‍රයෙකු ලවා, රනින් නිමවා මැණික්, මුතු හා රත්නයෙන් කැටයම් කළ වටකුරු සීමා රේඛාව ඇඳීමට ගන්නා පරිභ්‍රමණ දණ්ඩ අල්ලන්නට සැලැස්වීය. එහි මහා චෛත්‍යය කරවනු ලබන රජතුමා තමන් ද ඒ පරිභ්‍රමණ දණ්ඩ ගෙන, සකස් කරන ලද භූමිය වටා කරකවා එක් පසෙකින් සිටගත්තේය. ඉන්පසු ප්‍රධාන වඩුවා සුබ නැකතින් හා සුබ මොහොතින් චෛත්‍ය භූමියෙහි ගඩොල තැන්පත් කළේය.

Tasmiṃ khaṇe catunahutādhika dviyojana satasahassabahulā ayaṃ mahāpathavī sādhukāraṃ pavattentī viya mahānādaṃ pavattesi. Devamanussā divase divase pahonaka-mattikaṃ nisadena piṃsitvā suppehi papphoṭhetvā denti. Evaṃ karonto katipayeneva divasena pupphādhānattayaṃ cinitvā mahābhikkhu saṅghassa nivedesi. Taṃ sutvā saṅgho cunduttaranāmake dve sāmaṇere āṇāpesi? Tumhe himavantaṃ gantvā medavaṇṇapāsāṇe āharathā’ti. Te pana sāmaṇerā jātiyā soḷasavassikā chaḷabhiññāppabhedena paṭisambhidappattā. Mahākhīṇāsavabhikkhusaṅghassa santikā bhikkhusaṅghassa vacanaṃ sampaṭicchitvā ākāsaṃ abbhuggantvā himavantato attano iddhibalena medavaṇṇapāsāṇe āhariṃsu. Etesu ekaṃ pāsāṇaṃ dhātugabbhassa bhumiyaṃ pattharitvā catusu passesu cattāro pāsāṇe patiṭṭhāpetvā aparaṃ dhātugabbhaṃ pidahituṃ adassanaṃ katvā ṭhapayiṃsu.

එම මොහොතෙහි, සතලිස් දහසක් අධික වූ දෙලක්ෂයක් යොදුන් ඝනකම ඇති මේ මහා පොළොව සාධුකාර දෙන්නාක් මෙන් මහා හඬක් පැවැත්වීය. දෙවිමිනිස්සු දිනපතාම අවශ්‍ය පමණ මැටි ඇඹරුම් ගල්වලින් අඹරා, කුලාවලින් පොලා පිරිසිදු කර දුන්හ. මෙසේ කරමින් දින කිහිපයකින් පේසා වළලු තුන බැඳ, මහා භික්ෂූ සංඝයා වහන්සේට සැල කළේය. එය ඇසූ සංඝයා වහන්සේ 'චුන්ද' සහ 'උත්තර' නම් වූ සාමණේරයන් වහන්සේලා දෙනමට, 'ඔබ වහන්සේලා හිමාලයට වැඩම කර මේදවර්ණ පාෂාණ රැගෙන එන්නැයි' නියම කළහ. ඒ සාමණේරයන් වහන්සේලා වයසින් අවුරුදු දහසයක් වූ, ෂඩභිඥාලාභී, පටිසම්භිදාලාභී වූහ. ඒ මහා රහතන් වහන්සේලාගෙන් සමන්විත භික්ෂු සංඝයාගේ වචනය පිළිගෙන, අහසට පැනනැඟී, තමන් වහන්සේලාගේ සෘද්ධි බලයෙන් හිමාලයෙන් මේදවර්ණ පාෂාණ රැගෙන වැඩම කළහ. එයින් එක් පාෂාණයක් ධාතු ගර්භයේ බිම අතුරා, සතර පැත්තේ පාෂාණ හතරක් පිහිටුවා, අනෙක් පාෂාණය ධාතු ගර්භය වැසීම පිණිස නොපෙනෙන සේ තැබූහ.

Tadā rājā dhātugabbhe kammaṃ niṭṭhapento nava koṭippamāṇaṃ suvaṇṇaṃ āharāpetvā suvaṇṇakārānaṃ datvā dhātugabbhassa iṭṭhakāni karothā’ti āṇāpesi. Te suvaṇṇakārā dīghato ratanappamāṇaṃ puthulato vidatthīppamāṇaṃ bahalato caturaṅgulappamāṇaṃ iṭṭhakaṃ katvā dhātugabbhaṃ ciniṃsu. Taṃ pana dhātugabbhaṃ uccato soḷasahatthaṃ vitthāratopi itocito dasadasaratanaṃ katvā suvaṇṇiṭṭhakeheva niṭṭhapetvā dhātugabbhassa majjhe sattaratanamayaṃ sineruṃ kārāpetvā sinerussa upari jātihiṅgulakena paṇḍukambalasilāsanaṃ sattaratanena pāricchattakarukkhaṃ rajatamayaṃ setacchattaṃ brahmunā gāhāpetvā satthuno paṭimāya upari dhāriyamānaṃ kāresi. Sinerupādamūle gandhakalalapūrita nīluppalavibhusitasuvaṇṇamayaaṭṭhuttarasataghaṭapantiyo ṭhapāpesi. Tadanantaraṃ gandhakalalapūritaratnapadumavibhusitarajatamayaaṭṭhuttara- sataghaṭapantiyo ṭhapāpesi. Tadanantaraṃ gandhakalalapūrita setuppalamālāvibhusitamaṇimayaaṭṭhuttarasataghaṭapattiyo ṭhapāpesi. Tadanantaraṃ gandhakalalapūritasetuppalavibhusita-masāragallamaya aṭṭhuttarasataghaṭapantiyo ṭhapāpesi. Tadanantaraṃ gandhakalalapūritacampakapupphavibhusitalohitaṅkamayaaṭṭhuttarasata ghaṭapattiyo ṭhapāpesi. Tadanantaraṃ gandhakalalapūritapañcuppalavibhusitamattikāmayaaṭṭhuttarasataghaṭapantiyo ṭhapāpesi. Tāsaṃ ghaṭapantīnaṃ antare gandhakalalapūritasattaratanamayasarāvake ṭhapāpesi. Kañcanamaya-sattaratanamaya-vicittamālālatāpuṇṇaghaṭasirivacchanandiyāvaṭṭabhaddapīṭhādayo ca hatthiassasīhavyagghosabhapantiādayo ca kāresi. Devorohaṇaṃ yamakapāṭihīrādayo dhanapāla-aṅgulimāla-āḷavakadamanādayo, sāriputta-moggallāna-mahākassapattherādayo, asītimahāsāvakarūpādīni ca kārāpesi. Sinerussa majjhimabhāge tārāgaṇaparivāritaṃ rajatamayaṃ candamaṇḍalañca kārāpesi. Raṃsijālavibhusitaṃ kanakamayaṃ sūriyamaṇḍalañca kārāpesi.

එකල්හි රජතුමා ධාතු ගර්භයේ වැඩ අවසන් කරමින්, නව කෝටියක් වටිනා රන් ගෙන්වා රන්කරුවන්ට ලබා දී 'ධාතු ගර්භය සඳහා රන් ගඩොල් සාදන්න' යැයි අණ කළේය. ඒ රන්කරුවෝ දිගින් රියනක් ද, පළලින් වියතක් ද, ඝනකමින් සතර අඟලක් ද වන රන් ගඩොල් සාදා ධාතු ගර්භය බැඳ නිම කළහ. එම ධාතු ගර්භය උසින් සොළොස් රියනක් ද, පළලින් දෙපසට දස රියන බැගින් ද වන සේ රන් ගඩොලින්ම නිමවා, ධාතු ගර්භය මැද සප්තරත්නමය මහා මේරු පර්වතයක් කරවීය. මහා මේරු පර්වතය මුදුනෙහි ජාතිහිඟුලෙන් කළ පණ්ඩුකම්බල ශෛලාසනය ද, සප්තරත්නයෙන් කළ පරසතු රුක ද, මහා බ්‍රහ්මයා ලවා දරවනු ලබන රිදීමය ශ්වේතච්ඡත්‍රය (සුදු කුඩය) ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ප්‍රතිමා වහන්සේට ඉහළින් ධරා සිටින සේ ද කරවීය. මහා මේරු පර්වත පාමුල සුවඳ කලලයෙන් පිරවූ ද නිල් මහනෙල් මලින් සැරසූ ද රන්මය එක්සිය අටක් පැන් කළ පේළි තැබ්බවීය. ඊට අනතුරුව සුවඳ කලලයෙන් පිරවූ ද රත් පියුමෙන් සැරසූ ද රිදීමය එක්සිය අටක් පැන් කළ පේළි තැබ්බවීය. ඊට අනතුරුව සුවඳ කලලයෙන් පිරවූ ද සුදු මහනෙල් මාලාවෙන් සැරසූ ද මණිමය එක්සිය අටක් පැන් කළ පේළි තැබ්බවීය. ඊට අනතුරුව සුවඳ කලලයෙන් පිරවූ ද සුදු මහනෙල් මලින් සැරසූ ද මසාරගල්ලෙන් (ඇටමැණික්වලින්) කළ එක්සිය අටක් පැන් කළ පේළි තැබ්බවීය. ඊට අනතුරුව සුවඳ කලලයෙන් පිරවූ ද සපු මලින් සැරසූ ද ලෝහිතංකමය (රතුකැටවලින් කළ) එක්සිය අටක් පැන් කළ පේළි තැබ්බවීය. ඊට අනතුරුව සුවඳ කලලයෙන් පිරවූ ද පංච උත්පලයන්ගෙන් (පස් පියුමෙන්) සැරසූ ද මැටිමය එක්සිය අටක් පැන් කළ පේළි තැබ්බවීය. ඒ කළ පේළි අතරෙහි සුවඳ කලලයෙන් පිරවූ සප්තරත්නමය සරාවන් තැබ්බවීය. රන්මය හා සප්තරත්නමය විසිතුරු මල් ලතා, පුන්කලස්, ශ්‍රීවත්ස, nන්‍ද්‍යාවර්ත, භද්‍රපීඨ ආදිය ද ඇත්, අස්, සිංහ, ව්‍යාඝ්‍ර, වෘෂභ ආදී සත්ව පේළි ද කරවීය. දේවාවරෝහණය, යමක මහා ප්‍රාතිහාර්යය ආදිය ද ධනපාල, අංගුලිමාල, ආලවක දමනයන් ද, සැරියුත්, මුගලන්, මහා කාශ්‍යප මහතෙරුන් වහන්සේලා ඇතුළු අසූ මහා ශ්‍රාවක රූපයන් ද කරවීය. මහා මේරු පර්වතයේ මැද කොටසෙහි තාරකා සමූහයාගෙන් පිරිවරාගත් රිදීමය චන්ද්‍ර මණ්ඩලය ද, රශ්මි ජාලයෙන් සැරසුණු රන්මය සූර්ය මණ්ඩලය ද කරවීය.

Tato sinerussa matthake pāricchattakamule paṇḍukambalasilāsane amhākaṃ satthuno paṭimaṃ ghanakoṭṭima rattasuvaṇṇamayaṃ kārāpetvā mātudevapāmokkha dasasahassa cakkavāḷadevatānaṃ sattappakaraṇaṃ abhidhammaṃ desanākārena nisīdāpesi. Tassa vīsatinakhā akkhitalānaṃ setaṭṭhānāni jātiphalikamayāni. Aṅguliyo suvaṇṇamayā hatthapādatalāni ca dantāvaraṇāni ca akkhīnaṃ rattaṭṭhānāni ca jātipavāḷamayāni, kesamassubhamukaṭṭhānāni indanīlamayāni, samacattālīsa dantā vajiramayā ahesuṃ. Uṇṇalomaṃ pana suvaṇṇa bhittiyaṃ ṭhapitarajatabubbuḷavilāsaṃ rajatamayaṃ ahosi. Bhagavato anavalokita muddhani matthake sattaratanamayaṃ vicittakiṃkiṇijālaṃ parikkhipāpesi. Maṇḍapassa anto navasatasahassagghanakaṃ muttākalāpamolambakaṃ manoramaṃ celavitānaṃ bandhāpetvā maṇḍapakoṭiyaṃ muttājālaṃ tadanantaraṃ satta ratanavicittaṃ kiṃkiṇijālaṃ parikkhipāpesi.

ඉන්පසු මහා මේරු පර්වත මුදුනෙහි පරසතු රුක් පාමුල වූ පණ්ඩුකම්බල ශෛලාසනය මත අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ඝන රන් කැබලිවලින් නිම කළ රතු රන්මය ප්‍රතිමා වහන්සේ නමක් කරවා, මාතෘ දිව්‍ය පුත්‍රයා ප්‍රමුඛ දසදහසක් සක්වළ දේවතාවන්ට සප්තප්‍රකරණ අභිධර්මය දේශනා කරන ආකාරයෙන් වැඩසිටින සේ පැනවීය. උන්වහන්සේගේ නිය විස්ස ද, ඇස්වල සුදු පැහැති කොටස් ද ජාති පළිඟුවෙන් නිමවන ලද්දේ විය. ඇඟිලි රන්මය වූ අතර, අත්ල, පතුල්, තොල් සඟල සහ ඇස්වල රතු පැහැති කොටස් ජාති පබළුවලින් නිමවන ලද්දේ විය. කෙස්, රැවුල් සහ බැම ඉන්ද්‍රනීල මාණික්‍යයෙන් ද, සමසතළිස් දන්තයන් වහන්සේලා වජ්‍රමයෙන් (දියමන්තිවලින්) ද වූහ. රන් බිත්තියෙහි තබන ලද රිදී බුබුලක විලාසයෙන් යුත් ඌර්ණ රෝම ධාතුව රිදීමය විය. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ නොබැලිය හැකි උතුම් හිස මුදුනෙහි සප්තරත්නමය විසිතුරු කිංකිණි ජාලයක් (මිණිගෙඩි දැලක්) වටකර එල්වාලීය. මණ්ඩපය ඇතුළත නව ලක්ෂයක් වටිනා මුතු පොකුරු එල්ලෙන මනරම් පිළි වියනක් බඳවා, මණ්ඩපයේ කෙළවර මුතු දැලක් ද, ඊට අනතුරුව සප්තරත්නයෙන් විසිතුරු වූ කිංකිණි දැලක් ද වටකර එල්වාලීය.

Amhākaṃ bhagavato mātudevaputtampi sattaratanena kārāpesi. Tathā erāvaṇavissakammadevaputtādayo ca saparivāro sakko devarājā ca cattāro mahārājāno ca pañcasikhadevaputtādayo gandhabbadevaputtā ca sahampati mahā brahmādayo mahābrahmano ca kārāpesi. Vessantarajātakaṃ karonto saṃjayamahārājā phusatīdevī ādayo ca maddīdevī dve dārake ca jūjakabrāhmaṇādayo ca kārāpesi. Vidhura-soṇadatta mahānāradakassapa-sutasoma-suppāraka-saṅkhapālajātakādīni ca, dhammacakkappavattana-mahāsamayasuttādi desanākāro ca, suddhodanamahārājā mahāmāyā mahāpajāpatī gotamī bhaddakaccānā rāhulamātādevī ca rāhulakumāro ca channañca kanthakañca mahābhinikkhamanaṃ mahābodhimaṇḍalaṃ asītimahāsāvakā kosalamahārājā anāthapiṇḍikamahāseṭṭhi cūḷaanāthapiṇḍika-visākhā suppavāsā ca pacchā cūḷapiṇḍapātiya tissattherañca attānañca kārāpetvā te sabbe dhātu gabbhe patiṭṭhāpesi.

අපගේ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ මාතෘ දිව්‍ය පුත්‍රයාගේ රූපය ද සප්තරත්නයෙන් කරවීය. එසේම එරාවණ, විශ්වකර්ම දිව්‍ය පුත්‍රයා ආදීන් ද, සපිරිවර සහිත ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා ද, සතර වරම් මහරජවරුන් ද, පංචසිඛ දිව්‍ය පුත්‍රයා ආදී ගාන්ධර්ව දිව්‍ය පුත්‍රයන් ද, සහම්පතී මහා බ්‍රහ්මයා ඇතුළු මහා බ්‍රහ්මයන් ද කරවීය. වෙස්සන්තර ජාතකය නිරූපණය කරමින් සංජය මහාරාජයා, ඵුසතී දේවිය ආදීන් ද, මද්දී දේවිය, දරුවන් දෙදෙනා සහ ජූජක බමුණා ආදීන් ද කරවීය. විධුර, සෝණදත්ත, මහානාරද කාශ්‍යප, සුතසෝම, සුප්පාරක, සංඛපාල ආදී ජාතක කථා ද, ධම්මචක්කප්පවත්තන සූත්‍රය, මහාසමය සූත්‍රය ආදී දේශනා පවත්වන ආකාරය ද, සුද්ධෝදන මහාරාජයා, මහාමායා දේවිය, මහාපජාපතී ගෝතමිය, භද්දකච්චානා (රාහුල මාතා) දේවිය, රාහුල කුමාරයා, ඡන්න ඇමතියා, කන්ථක අශ්වයා, මහාභිනිෂ්ක්‍රමණය, මහා බෝධි මණ්ඩලය, අසූ මහා ශ්‍රාවකයන් වහන්සේලා, කොසොල් මහාරාජයා, අනාථපිණ්ඩික මහා සිටුතුමා, චූළ අනාථපිණ්ඩික, විසාඛාව, සුප්පවාසා ද, පසුව චූළපිණ්ඩපාතික තිස්ස තෙරුන් වහන්සේ සහ තමන්ගේ රූපය ද කරවා, ඒ සියල්ලෝම ධාතු ගර්භයෙහි තැන්පත් කරවීය.

Dhātugabbhavaṇṇaṇā samattā.

ධාතු ගර්භ වර්ණනාව නිම විය.

Evaṃ dhātugabbhe pūjāvidhānaṃ suvibhattaṃ sumanoramaṃ kārāpetvā therena saddhiṃ kathesi? Bhante dhātugabbhe mayā kattabbaṃ niṭṭhāpitaṃ. Sve rohiṇīnakkhattena dhātu nidhānaṃ karissāmī. Ayyā pana kesadhātuyo gahetvā āgacchantuti. Tissattherassa bhāramakāsi. Thero taṃ sutvā bhaddakaṃ mahārāja, kesadhātuyo vicinitvā āharāpessāmāti vatvā attano saddhivihārikaṃ sivattheraṃ pakkosāpetvā āvuso bhūmindharanāgavimāne jayaseno nāma nāgarājā vasati. Tassa santike (kesadhātuyo santi.) Tapussa bhallikānaṃ dvebhātikavāṇijānaṃ paricaraṇakāle tesaṃ pamādaṃ ñatvā nāgarājā dve kesadhātuyo gahetvā nāgabhavane ṭhapesi. Tvaṃ tā dhātuyo āharitvā rañño dehīti āṇāpesi. Thero taṃ vacanaṃ sampaṭicchitvā gato.

මෙසේ ධාතු ගර්භයෙහි පූජා විධානයන් මැනවින් බෙදා ඉතා මනරම් ලෙස කරවා, තෙරුන් වහන්සේ සමඟ මෙසේ කතා කළේය: 'ස්වාමීනී, ධාතු ගර්භයෙහි මා විසින් කළ යුතු කටයුතු අවසන් කරන ලදී. හෙට දින රෝහිණී නැකතින් ධාතු නිධානය කරන්නෙමි. ආර්යයන් වහන්සේලා කේශ ධාතූන් වහන්සේලා රැගෙන වඩිත්වා!' යි තිස්ස තෙරුන් වහන්සේට භාර කළේය. තෙරුන් වහන්සේ එය අසා, 'යහපති මහරජතුමනි, කේශ ධාතූන් වහන්සේලා සොයා ගෙන්වා දෙන්නෙමි' යි පවසා, තමන් වහන්සේගේ සද්ධිවිහාරික ශිෂ්‍ය වූ සිව තෙරුන් වහන්සේ කැඳවා, 'ඇවැත්නි, භූමින්ධර නාග විමානයෙහි ජයසේන නම් නාග රාජයෙක් වෙසෙයි. ඔහු සන්තකයෙහි කේශ ධාතූන් වහන්සේලා ඇත. තපස්සු, භල්ලුක යන වෙළඳ දෙබෑයන් වන්දනාමාන කරන අවස්ථාවක ඔවුන්ගේ ප්‍රමාදය දැනගෙන නා රජු කේශ ධාතූන් වහන්සේලා දෙනමක් ගෙන නාග භවනයෙහි තැන්පත් කළේය. ඔබ ඒ ධාතූන් වහන්සේලා ගෙනැවිත් රජතුමාට දෙන්න' යැයි අණ කළේය. ඒ තෙරුන් වහන්සේ ද එම වචනය පිළිගෙන වැඩම කළහ.

Tato rājā attano bhaginiyā somadeviyā ca bhāgineyyassa giriabhayarañño ca sāsanaṃ pesesi? Sve dhātunidhānaṃkarissāma. Tumhe senaṅgaṃ gahetvā āgacchathā’ti. Loṇanagare mahānāgarañño ca seru nagare sivarañño ca tatheva sāsanaṃ pesetvā sayampi attano vijite yena mayhaṃ hatthato antamaso ekakarīsamattampi laddhaṃ tadupādāya sabbepi tumhe saddhiṃ parivārena āgacchathā’ti bheriṃ carāpesi. Taṃ sutvā somanassappattā mahājanā attano attano vibhavānurūpena alaṅkatapaṭiyattā agamiṃsu. Rājā pabhātāya rattiyā sabbe seniyo gandhamālādhūpadhajādayo gahetvā dhātunidhānaṃ āgacchantuti vatvā bhikkhusaṅghassa mahādānaṃ datvā tivīvaratthāya mahagghavatthādīni datvā sayampi sabbālaṅkārapatimaṇḍito nānaggarasabhojanaṃ bhuñjitvā uposathaṃ adhiṭṭhāya maṇikuṇḍalamekhalānūpura valayādivicittasabbālaṅkāravibhūsitāhi koseyyādisukhumanānāvidhavicittavatthanivatthāhi naccagītavāditaturiyabhaṇḍagahita hatthāhi devaccharāpaṭibhāganāṭakitthīhi parivārito vuttappakārehi saddhiṃ cetiyaṭṭhānaṃ gantvā mahābhikkhusaṅghaṃ vanditvā aṭṭhāsi.

ඉන්පසු රජතුමා තම සොහොයුරිය වූ සෝමා දේවියට සහ ඇගේ පුත් (බෑණනුවන්) වූ ගිරිඅභය රජුට, 'හෙට දින අපි ධාතු නිධානය කරන්නෙමු. ඔබලා සේනාවන් රැගෙන පැමිණෙන්න' යි පණිවිඩයක් යැවීය. ලෝණ නගරයේ මහානාග රජුට සහ සේරු නගරයේ ශිව රජුට ද එලෙසම පණිවිඩ යවා, තමන්ගේම රාජ්‍යයෙහි ද 'මාගෙන් අන්තිම වශයෙන් එක කරීසයක් තරම්වත් ඉඩමක් ලැබූ සියලු දෙනාම තම පිරිවර ද සමඟ පැමිණෙත්වා' යි බෙර හැරෙවීය. එය අසා අතිශයින් සතුටට පත් මහජනයා තම තමන්ගේ වත්කම් අනුව සැරසී සූදානම් වී පැමිණියහ. රජතුමා ද රැය පහන් වූ කල්හි, 'සියලු සේනාවන් සුවඳ මල්, ධූප, ධජ ආදිය රැගෙන ධාතු නිධානය සඳහා පැමිණෙත්වා' යි කියා, භික්ෂු සංඝයා වහන්සේලාට මහා දානයක් දී, තුන් සිවුරු සඳහා වටිනා වස්ත්‍ර ආදිය පූජා කර, තමන් ද සර්වාභරණයෙන් සැරසී, නානාවිධ ප්‍රණීත භෝජන අනුභව කොට, උපෝසථ ශීලය සමාදන් වී, මැණික් ඔබ්බවන ලද කුණ්ඩලාභරණ, මෙවුල්දම්, නූපුර (පා සළඹ), වළලු ආදී විසිතුරු සර්වාභරණයෙන් සැරසුණු, පටපිළි ආදී සියුම් වූ නානාවිධ විසිතුරු වස්ත්‍ර හැඳි, නැටුම් ගැයුම් වැයුම් හා තූර්ය භාණ්ඩ අතින් ගත් දිව්‍යාංගනාවන් වැනි නළඟනන් පිරිවරාගෙන, කලින් කී පිරිස් සමඟ චෛත්‍ය භූමියට ගොස් මහා භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ වැඳ එකත්පසෙක සිටියේය.

Tato somanagare giriabhayarājā’pi sabbe nāgarā attano attano vibhavānurūpena dhātunidhānaṭṭhānaṃ āgacchantuti nagare bheriṃ carāpetvā sayaṃ sabbālaṅkārapatimaṇḍito susajjitaamaccagaṇaparivārito nikkhami. Soma devīpi sīsaṃ nahātvā ahatavatthanivatthā sabbālaṅkārapatimaṇḍitā devaccharā viya attano parivārā pañcasatakumāriyo nīlavatthehi paridahāpetvā tatheva alaṅkāretvā puṇṇaghaṭe gāhāpetvā tāsaṃ anantarā pañcasatakumāriyo pītavatthehi paridahāpetvā tatheva alaṅkāretvā pūjābhaṇḍāni gāhāpetvā, tāsaṃ anantarā pañcasata kumāriyo rattavatthehi paridahāpetvā tatheva. Alaṅkāretvā vicitrapupphapūritamañjusāyo gāhāpetvā tāsaṃ anantarā pañcasatakumāriyo setavatthehi paridahāpetvā tatheva alaṅkāretvā dhūma kaṭacchuke gāhāpetvā evaṃ pūjāvidhānaṃ saṃvidahitvā parivārena cetiṅgaṇaṃ gantvā mahābhikkhusaṅghaṃ pañcapatiṭṭhitena vanditvā gandhamālādīhi pūjaṃ katvā attano sāminā giriabhayarājena saddhiṃ ekapasse ṭhītā.

ඉන්පසු සෝම නුවර ගිරිඅභය රජතුමා ද 'සියලු නගරවාසීන් තම තමන්ගේ වත්කම් අනුව ධාතු නිධන් කරන ස්ථානයට පැමිණෙත්වා' යි නගරයෙහි බෙර හසුරුවා, තමන් ද සර්වාභරණයෙන් සැරසී, මැනවින් සූදානම් වූ ඇමැති පිරිස පිරිවරාගෙන පිටත් විය. සෝමා දේවිය ද හිස් සෝදා නා, අලුත් වස්ත්‍ර හැඳ, සර්වාභරණයෙන් සැරසී, දිව්‍ය අප්සරාවක මෙන් සැරසුණාය. ඇය තම පිරිවර වූ පන්සියයක් කුමාරිකාවන්ට නිල් පැහැති වස්ත්‍ර අන්දවා, එලෙසම සරසා, පුන්කලස් අතට ගන්නට සැලැස්වූවාය. ඔවුන්ට පසුව තවත් පන්සියයක් කුමාරිකාවන්ට කහ පැහැති වස්ත්‍ර අන්දවා, එලෙසම සරසා, පූජා භාණ්ඩ ගන්නට සැලැස්වූවාය. ඔවුන්ට පසුව තවත් පන්සියයක් කුමාරිකාවන්ට රතු පැහැති වස්ත්‍ර අන්දවා, එලෙසම සරසා, විසිතුරු මලින් පිරුණු මංජුසා ගන්නට සැලැස්වූවාය. ඔවුන්ට පසුව තවත් පන්සියයක් කුමාරිකාවන්ට සුදු පැහැති වස්ත්‍ර අන්දවා, එලෙසම සරසා, ධූප හැඳි ගන්නට සැලැස්වූවාය. මෙසේ පූජා විධිවිධාන සංවිධානය කර, තම පිරිවර සමඟ චෛත්‍ය මළුවට ගොස්, මහා භික්ෂු සංඝයා වහන්සේට පසඟ පිහිටුවා වැඳ, සුවඳ මල් ආදියෙන් පූජා පවත්වා, තම ස්වාමියා වූ ගිරිඅභය රජු සමඟ එකත්පසෙක සිටියාය.

Loṇanagare mahānāgarājā’pi sabbālaṅkārehi patimaṇḍito sabbābharaṇehi susajjītaamaccamaṇḍalaparivuto naccagītaturīyāni paggaṇhāpayamāno gandhamālā dhūmakaṭacchu gāhāpetvā cetiyaṭṭhānaṃ āgantvā bhikkhusaṅghaṃ vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsi.

ලෝණ නුවර මහානාග රජතුමා ද සියලු ආභරණවලින් සැරසී, සර්වාභරණයෙන් සැරසුණු ඇමැති මණ්ඩලය පිරිවරාගෙන, නැටුම්, ගැයුම් හා තූර්ය වාදනයන් පවත්වමින්, සුවඳ මල් හා දුම් කබල් ගෙන්වාගෙන, චෛත්‍ය භූමියට පැමිණ, භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ වැඳ එකත්පසෙක සිටියේය.

Serunagare sivarājā’pi attānaṃ sabbālaṅkārehi alaṅkaritvā mahantena parivārena pūjāvidhānaṃ gāhāpetvā cetiyaṭṭhānaṃ āgantvā mahābhikkhusaṅghaṃ vanditvā ekamantaṃ aṭṭhāsi. Rājaparisā attano vibhavānurūpena vatthālaṅkārehi candana mālādīhi ca sobhamānā nalāṭe muttākalāpamolambaka vicittasuvaṇṇapaṭṭāni bandhitvā hatthābharaṇādi anekābharaṇehi dibbaparisā viya sumaṇḍitapasādhitā vesānurūpāni vividhāvudhāni gahetvā ekapasse ṭhītā. Sīhavyagghadīpicammehi pasādhitasuvaṇṇālaṅkārasuvaṇṇadhajahemajālasañchanne ratha vare ca sabbālaṅkāravibhusitā rathikā āruyha ekapasse ṭhītā. Brāhmaṇaputtādayo maṇḍitacamme pārupitvā upasobhayamānā ekapasse ṭhītā. Bahu amaccā attano attano vesānurūpena mahagghavatthābharaṇavibhūsitā saparivārā ekapasse ṭhītā. Gandhodaka pūrita dakkhiṇāvatta saṅkhaṃ gahetvā upavītasuttaṃ ekaṃsaṃ karitvā brāhmaṇaveṭhanaṃ veṭhetvā purohitabrāhmaṇā mahantena parivārena pūjāvidhānaṃ gāhāpetvā cetiyaṭṭhānaṃ āgantvā mahābhikkhusaṅghaṃ vanditvā jayaghosaṃ sāventā evamāhaṃsu?

සේරු නුවර ශිව රජතුමා ද තමන් සර්වාභරණයෙන් සරසාගෙන, මහත් වූ පිරිවර සමඟ පූජා ද්‍රව්‍ය රැගෙන, චෛත්‍ය භූමියට පැමිණ, මහා භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ වැඳ එකත්පසෙක සිටියේය. රාජකීය පිරිස ද තම තමන්ගේ වත්කම් අනුව වස්ත්‍රාභරණයෙන් ද සඳුන්, මල් ආදියෙන් ද බබළමින්, නළලෙහි මුතු වැල් එල්ලෙන විසිතුරු රන් පටි බැඳ, හස්තාභරණ ආදී නොයෙක් ආභරණවලින් දිව්‍ය පිරිසක් මෙන් මැනවින් සැරසී, තමන්ගේ තනතුරට සුදුසු විවිධ ආයුධ ද රැගෙන එකත්පසෙක සිටියහ. සිංහ, ව්‍යාඝ්‍ර, දිවි සම්වලින් සැරසූ, රන් ආභරණ, රන් ධජ හා රන් දැල්වලින් වැසුණු උතුම් රථවලට නැඟුණු, සර්වාභරණයෙන් සැරසුණු රථ රියදුරන් ද එකත්පසෙක සිටියහ. බමුණු පුත්‍රයන් ආදීහු සරසන ලද සම් පොරවාගෙන, බබළමින් එකත්පසෙක සිටියහ. බොහෝ ඇමැතිවරු ද තම තමන්ගේ තනතුරුවලට සුදුසු පරිදි වටිනා වස්ත්‍රාභරණයෙන් සැරසී තම පිරිවර සමඟ එකත්පසෙක සිටියහ. සුවඳ පැන් පිරවූ දක්ෂිණාවර්ත හක්ගෙඩි අතින් ගෙන, උපවීත සූත්‍රය (පූන නූල) කරලා, බමුණු ජටා බැඳගත් පුරෝහිත බමුණෝ මහත් පිරිවරක් සමඟ පූජා ද්‍රව්‍ය රැගෙන චෛත්‍ය භූමියට පැමිණ, මහා භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ වැඳ, මෙසේ ජයඝෝෂා පවත්වමින් පැවසූහ:

Khemaṃ subhikkhaṃ bhavatu niccaṃ janapadaṃ sivaṃ;

Sassāni samuppajjantu rañño evaṃ jayā siyuṃ.

රට නිරන්තරයෙන් නිර්භය (සුඛිත), සශ්‍රීක හා ශුභදායක වේවා! ධාන්‍ය වර්ග මැනවින් හටගනීවා! රජතුමාට මෙසේ ජයග්‍රහණය අත් වේවා!

Avasesā mahājanā evamāhaṃsu? Samuddapariyantaṃ hi mahiṃ sāgarakuṇḍalaṃ vasundharaṃ āvasatu amaccaparivārito. Evaṃ vatvā? Amhākaṃ ayyo kākavaṇṇatisso mahā rājā sadevake loke ekapuggalassa lokanāthassanalāṭadhātuṃ patiṭṭhāpetī’ti attano attano vibhavānurūpena sumaṇḍitapasādhitā. Khujjavāmanakādayo’pi sabbe janā pūjābhaṇḍāni gahetvā sādhukāraṃ dadamānā aṭṭhaṃsu. Imasmiṃ cetiyaṭṭhāne rāsībhūtā parisā evaṃ veditabbā? Khattiyā brāhmaṇā vessā negamā ca samāgatā pupphādigahitā sabbe alaṅkāravibhūsitā.

සෙසු මහජනයා මෙසේ පැවසූහ: 'ඇමැති පිරිස පිරිවරාගත් අප රජතුමා, සාගරය නැමැති මෙවුල්දමින් වට වූ, මුහුද කෙළවර කොට ඇති මේ මහා පොළොව පාලනය කෙරේවා!' මෙසේ කියා, 'අපගේ ස්වාමි වූ කාවන්තිස්ස මහරජතුමා දෙවියන් සහිත ලෝකයෙහි ඒක පුද්ගල වූ ලෝකනාථ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ලලාට ධාතූන් වහන්සේ පිහිටුවන්නේය' යි පවසමින්, තම තමන්ගේ වත්කම් අනුව මැනවින් සැරසී සිටියහ. කුදු, මිටි ආදී වූ සියලු ජනයා ද පූජා භාණ්ඩ අතින් ගෙන සාධුකාර දෙමින් සිටියහ. මේ චෛත්‍ය භූමියෙහි රැස් වූ පිරිස මෙසේ දත යුතුය: ක්ෂත්‍රියයෝ, බ්‍රාහ්මණයෝ, වෛශ්‍යයෝ සහ නගරවැසියෝ රැස්ව, මල් ආදිය අතින් ගෙන, සැවොම ආභරණයෙන් සැරසී සිටියහ.

Gaṇanā vītivattā te aneke ca mahājanā;

Samuddo pattharantova khattiyā samupāgatā.

එහි රැස් වූ ඒ නොයෙක් මහජනයා ගණනින් මෙතෙකැයි කිව නොහැකි තරම්ය. සාගරය ගොඩබිමට ගලා එන්නාක් මෙන් ක්ෂත්‍රියයෝ එහි රැස් වූහ.

Alaṅkato mahārājā sarājaparivārito;

Devarājā yathā sakko aṭṭhāsi cetiyaṅgaṇe.

සැරසුණු මහරජතුමා, තම රාජකීය පිරිවර ද සමඟින්, දෙදෙව්ලොවට අධිපති ශක්‍ර දේවේන්ද්‍රයා මෙන් චෛත්‍ය මළුවෙහි සිටියේය.

Sādhuvādena sattānaṃ pañcaṅgaturiyehi ca;

Hatthassarathasaddena samākiṇṇaṃ mahītalaṃ.

සත්ත්වයන්ගේ සාධුකාර හඬින් ද, පංචාංගික තූර්ය නාදයෙන් ද, ඇතුන්, අසුන් සහ රථවල හඬින් ද මුළු මහී තලයම පිරී ඉතිරී ගියේය.

Tato cūḷapiṇḍapātiyatissatthero attano saddhivihārīke pañcasata khīṇāsave parivāretvā cetiyaṭṭhānameva āgato. Mahāsāgalatthero’pi pañcasata khīṇāsave parivāretvā cetiyaṭṭhānameva āgato. Mahindatthero’pi attano sāvake saṭṭhimatte khiṇāsave gahetvā cetiyaṭṭhānameva āgato. Iti iminā niyāmeneva eko dve tayo cattāro pañca khīṇāsavā āgacchantā satta sahassamattā ahesuṃ. Tato cūḷapiṇḍapātiyatissatthero ettake bhikkhū parivāretvā cetiyaṅgaṇe nisīdī. Tato rājā āgantvā pañcapatiṭṭhitena vanditvā therena saddhiṃ kathesi? Kesadhātu kuto labhissāma ayyā’ti. Tasmiṃ khaṇe tissatthero attano saddhivihārikaṃ sivattheraṃ olokesi. So olokitakkhaṇeyeva nisinnaṭṭhānato uṭṭhāya cīvaraṃ pārupitvā mahābhikkhusaṅghaṃ vanditvā chaḷabhiñño mahākhīṇāsavo catutthajjhānaṃ samāpajjitvā tato vuṭṭhāya pathaviyaṃ nimujjitvā bhumindharanāgavimāne pāturahosi.

ඉන්පසු චූළපිණ්ඩපාතියතිස්ස තෙරණුවෝ තමන් වහන්සේගේ සද්ධිවිහාරික වූ රහතන් වහන්සේලා පන්සිය නමක් පිරිවරාගෙන චෛත්‍ය භූමියටම වැඩම කළහ. මහාසාගල තෙරණුවෝ ද රහතන් වහන්සේලා පන්සිය නමක් පිරිවරාගෙන චෛත්‍ය භූමියටම වැඩම කළහ. මහින්ද තෙරණුවෝ ද තමන් වහන්සේගේ ශ්‍රාවක වූ හැට නමක් පමණ රහතන් වහන්සේලා කැටුව චෛත්‍ය භූමියටම වැඩම කළහ. මෙසේ මේ ක්‍රමයෙන්ම එක් නම, දෙනම, තුන්නම, සිවුනම, පස්නම බැගින් වැඩම කළ රහතන් වහන්සේලා හත්දහසක් පමණ වූහ. ඉන්පසු චූළපිණ්ඩපාතියතිස්ස තෙරණුවෝ මෙපමණ මහත් වූ භික්ෂු පිරිසක් පිරිවරාගෙන චෛත්‍ය මළුවේ වැඩ සිටියහ. එකල්හි රජතුමා එහි පැමිණ, පස්ඟ පිහිටුවා වැඳ, තෙරණුවන් වහන්සේ සමඟ මෙසේ කතා කළේය: 'ස්වාමීනී, අපි කේශ ධාතූන් වහන්සේලා කොහෙන් ලබමුද?' කියාය. ඒ මොහොතෙහි තිස්ස තෙරණුවෝ තමන් වහන්සේගේ සද්ධිවිහාරික වූ සිව තෙරණුවන් දෙස බැලූහ. උන්වහන්සේ දෙස බැලූ සැනින්ම, සිව තෙරණුවෝ වැඩහුන් තැනින් නැගී සිට, සිවුර ඒකාංශ කොට පොරවාගෙන, මහා භික්ෂු සංඝයා වහන්සේට වැඳ, ෂඩභිඥාලාභී මහා රහතන් වහන්සේ නමක් වූ බැවින් සිව්වන ධ්‍යානයට සමවැදී, ඉන් නැගී සිට පොළොවෙහි කිඳා බැස, භූමින්ධර නාග විමානයෙහි පහළ වූහ.

(Sutvāssa sivathero ca vasippatto visārado;

Pākaṭo abhavi nāganagaraṃ purato khaṇe.)

(ඒ අසා, වසීභාවයට පත් වූ ද විශාරද වූ ද ඒ සිව තෙරණුවෝ එකෙණෙහිම නාග නගරය ඉදිරියෙහි ප්‍රකට වූහ.)

Tasmiṃ kho pana samaye jayaseno nāgarājā attano bhāgineyyaṃ dvikoṭimatte nāge parivāretvā mahā yasaṃ anubhavamānaṃ nisinnaṃ iṅgitasaññaṃ datvā theraṃ duratova āgacchantaṃ disvā cintesi? Imasmiṃ nāgabhavane samaṇehi kattabbakiccaṃ natthī. Nissaṃsayaṃ kesadhātuṃ nissāya āgato bhavissatīti uṭṭhāya dhātugharaṃ pavisitvā dhātukaraṇḍakaṃ gilitvā kiñci ajānanto viya nisīdi. Tasmiṃ kāle thero tassa santikaṃ agamāsi. Nāgarājā paccuggantvā paṭisanthāraṃ karonto therena saddhiṃ kathesi. Kasmā ayyo āgato’ti vutte evamāha? Tilokanāthassa amhākaṃ sambuddhassa kesadhātūnaṃ atthāya āgato, tuyhaṃ santike ṭhapitakesadhātuyo papañcaṃ akatvā mayhaṃ dehi, teyeva sandhāya upajjhāyena pesitomhī’ti vutte amhākaṃ sammā sambuddhassa kesadhātuyo mama santike natthī’ti āha. Thero dhātukaraṇḍakaṃ gilitabhāvaṃ ñatvā gaṇhāmi mahārājā kesadhātuyo’ti vutte āma passanto gahetvā gacchāhīti āha. Evaṃ tayo vāre paṭiññaṃ gahetvā tatheva ṭhīto?

එසමයෙහි ජයසේන නා රජ තෙමේ තමාගේ බෑණනුවන් සහ දෙකෝටියක් පමණ වූ නාග පිරිස පිරිවරාගෙන, මහත් වූ යසසක් අනුභව කරමින් සිටියේ, ඉඟියකින් සංඥාවක් කොට, දුරදීම වඩින තෙරණුවන් දැක මෙසේ සිතුවේය: 'මේ නාග භවනයෙහි ශ්‍රමණයන් විසින් කටයුතු කිසිවක් නැත. ඒකාන්තයෙන්ම මුන්වහන්සේ කේශ ධාතූන් වහන්සේලා උදෙසාම වඩින්නට ඇත' කියා නැගී සිට, ධාතු ගෘහයට වැදී, ධාතු කරඬුව ගිල දමා, කිසිවක් නොදන්නෙකු මෙන් වාඩි විය. එකල්හි තෙරණුවෝ ඔහු වෙත වැඩම කළහ. නා රජු පෙරගමන් කොට, පිළිසඳරෙහි යෙදෙමින් තෙරණුවන් සමඟ මෙසේ කතා කළේය. 'ස්වාමීනී, ඔබ වහන්සේ කුමක් සඳහා වැඩම කළ සේක්ද?' යි ඇසූ කල්හි තෙරණුවෝ මෙසේ පැවසූහ: 'මම තුන්ලෝකාධිපති අපගේ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කේශ ධාතූන් වහන්සේලා උදෙසා පැමිණියෙමි. ඔබ ළඟ සුරැකිව ඇති කේශ ධාතූන් වහන්සේලා ප්‍රමාද නොකර මට ලබා දෙන්න. මාගේ උපාධ්‍යායන් වහන්සේ මා එවනු ලැබුවේ ඒ උදෙසාමය' යි පැවසූ විට, 'අපගේ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කේශ ධාතූන් වහන්සේලා මා සන්තකයෙහි නැත' යි නා රජු කීවේය. තෙරණුවෝ ඔහු ධාතු කරඬුව ගිල දැමූ බව දැන, 'මහාරාජය, මම කේශ ධාතූන් වහන්සේලා ලබාගනිමි' යි පැවසූහ. එවිට නා රජු, 'එසේ නම් බලාගෙන රැගෙන යන්න' යි පැවසීය. මෙසේ තුන් වරක්ම පොරොන්දුව ලබාගෙන උන්වහන්සේ එතැනම වැඩ සිටියහ.

Iddhiyā māpayitvāna tato so sukhumaṃ karaṃ,Pavesetvā mukhe tassa gaṇhī dhātukaraṇḍakaṃ;

Nāgālayābhinikkhami tiṭṭha nāgā’ti bhāsiya.

ඉන්පසු උන්වහන්සේ සෘද්ධියෙන් ඉතා සියුම් අතක් මවාගෙන, ඔහුගේ කට තුළට එය ඇතුළු කර, ධාතු කරඬුව ගත්හ. 'නාගය, නතර වනු!' යි පවසා නා ලොවින් නික්මුණහ.

Tasmiṃ khaṇe jayaseno nāgarājā samaṇaṃ vañcetvā pesitomhī’ti vatvā tassa gatakāle dhātukaraṇḍakaṃ oloketvā dhātu apassitvā samaṇena nāsitomhī’ti dve hatthe ukkhipitvā ṭhapetvā attano sakalanāgabhavanaṃ eka kolāhalaṃ katvā mahantena saddena paridevanto? Amhākaṃ cakkhuni uppāṭetvā gato viya sadevakassa lokassa patiṭṭhānabhūtassa sammāsambuddhassa kesadhātuyo apāyadukkhato amuñcantānaṃ amhākaṃ abhibhavitvā dhātuyo gahetvā gatasamaṇaṃ anubandhitvā gaṇhissāmā’ti dvekoṭimatte nāge gahetvā attano bhāgineyyena saddhiṃ tassa piṭṭhito piṭṭhito anubandhitvā ākāsaṃ uggacchiṃ (su). Tasmiṃ khaṇe pana sivatthero akāsato otaritvā pathaviyaṃ pāvisi. Puna tepi pathaviyaṃ pavisiṃsu. Evaṃ thero tehi saddhiṃ ummujja nimujjaṃ karonto pāṭihāriyaṃ dassetvā serunagarassa nātidūre piṭṭhipāsāṇe uggañji. Tattheva te saṃvejetvā cetiyaṅgaṇe mahābhikkhusaṅghassa purato pākaṭo ahosi. Nāgā taṃ gahetuṃ asakkontā mahantena saddena ravaṃ patiravaṃ datvā. Ito paṭṭhāya naṭṭhamhā’ti tasmiṃ piṭṭhi pāsāṇe sabbe samāgamaṃ katvā mahāsaddena parideviṃsu? Naṭṭhambhā vata bho’ti. Tato paṭṭhāya so piṭṭhipāsāṇo nāgānaṃ ravaṃ patiravaṃ datvā paridevitahāvena nāgagallaṃ nāma ahosi.

ඒ මොහොතෙහි ජයසේන නා රජු 'මම ශ්‍රමණයාව රවටා පිටත් කළෙමි' යි සිතා, උන්වහන්සේ නික්ම ගිය පසු ධාතු කරඬුව පරීක්ෂා කර බැලූ විට, එහි ධාතූන් වහන්සේ නොදැක, 'ශ්‍රමණයා විසින් මා විනාශ කරන ලදී' යි දෑත් හිස මුදුනේ තබාගෙන, මුළු නාග භවනයම එකම ඝෝෂාවක් කරමින්, මහා හඬින් මෙසේ විලාප තැබීය: 'අපගේ ඇස් උදුරාගෙන ගියාක් මෙන්, දෙවියන් සහිත ලෝකයාගේ පිහිට වූ සම්මා සම්බුදුරජාණන් වහන්සේගේ කේශ ධාතූන් වහන්සේලා, අපාය දුකින් නොමිදුණු අපව අභිබවා ධාතූන් වහන්සේලා රැගෙන ගිය ඒ ශ්‍රමණයා ලුහුබැඳ ගොස් අල්ලාගනිමු' යි පවසා දෙකෝටියක් පමණ නාගයන් ද තම බෑණනුවන් ද සමඟින් උන්වහන්සේ පිටුපසම ලුහුබඳිමින් අහසට නැඟුණහ. එකල්හි සිව තෙරණුවෝ අහසින් බැස පොළොවට වැදුණහ. නාගයෝ ද නැවත පොළොවට වැදුණහ. මෙසේ තෙරණුවෝ ඔවුන් සමඟ පොළොවෙහි කිමිදෙමින් හා මතුවෙමින් ප්‍රාතිහාර්ය පාමින්, සේරු නුවරට නුදුරු වූ පිට්ඨිපාෂාණයෙන් මතු වූහ. එතැනදීම ඔවුන්ව සංවේගයට පත් කර, චෛත්‍ය මළුවෙහි මහා භික්ෂු සංඝයා වහන්සේ ඉදිරියෙහි ප්‍රකට වූහ. නාගයෝ උන්වහන්සේව අල්ලා ගැනීමට නොහැකිව, මහා හඬින් හා දෝංකාර දෙමින්, 'මෙතැන් පටන් අපි විනාශ වුණෙමු' යි ඒ පිටිගල මත සියල්ලෝම රැස්ව, 'භවත්නි, අපි සැබවින්ම විනාශ වුණෙමු' යි මහා හඬින් විලාප තැබූහ. එතැන් පටන් ඒ පිටිගල, නාගයන්ගේ හැඬීම, දෝංකාරය හා විලාපය නිසා 'නාගගල්ල' නමින් ප්‍රසිද්ධ විය.

Nāgo therassa piṭṭhitoyeva anubandhitvā cetiyaṅgaṇaṃ gantvā rājānaṃ evamāha? Deva, eso bhikkhu mayā adinnadhātu gahetvā āgato’ti. Taṃ sutvā rājā? Saccaṃ kira ayya nāgassa vacananti vutte naheva mahārāja, iminā dinnaṃ eva dhātuṃ aggahesinti vutte? Nāgo tava sakkhiṃ dehīti āha. Thero tassa bhāginyeṃ samaṇuppala nāgarājānaṃ sakkhiṃ akāsi. Rājā tassa bhāgineyyassa sabbavacanaṃ sutvā saddahi. Tasmiṃ kāle dukkhābhibhūto nāgarājā gantvā bahi ṭhīto. Tato paṭṭhāya so nāgarājā bahi hutvā nisinnattā bahināgarājā nāma ahosi. Tassa pana bhāgineyyaṃ anto cetiyaṅgaṇe nisīdāpesi. Imassa pana cetiyassa ārakkhaṃ gahitanāgā kathetabbā. Sumananāgarañño parivārā chakoṭimattā nāgā, jayasenassa parivārā koṭisatamattā nāgā, samaṇuppalanāgarañño parivārā dvikoṭimattā nāgā ahesuṃ. Sabbe dhātuyā ārakkhaṃ gaṇhiṃsu. Rājā therassa hatthato kesadhātuṃ gahetvā ratanacaṅegāṭake ṭhapetvā mahindassa nāma amaccassa adāsi. Tasmiṃ samāgame tipiṭakamahāphussadevattherassa saddhivihārikā paṭisambhidappattā cattāro sāmaṇerā ahesuṃ. Tesu eko malaya rājaputto sumanasāmaṇero nāma, eko serunagare sivarājabhāgineyyassa putto uttara sāmaṇero nāma. Eko mahāgāme mālākāraputto cunda sāmaṇero nāma eko mahāgāme ekassa kuṭumbikassa putto mahākassapasāmaṇero nāma, ime cattāro sāmaṇerā ajja kākavaṇṇatissamahārājā mahācetiye dhātu nidhānaṃ karissati, mayaṃ himavantaṃ gantvā sukusumāni āharissāmāti theraṃ vanditvā ākāsato himavantaṃ gantvā campakanāgasalalādayo pūjanīyamālaṃ gahetvā tāvatiṃsadeva lokaṃ gatā.

නාගයා තෙරුන් වහන්සේ පසුපසින්ම ලුහුබඳිමින් චෛත්‍ය මළුවට පැමිණ, රජතුමාට මෙසේ පැවසීය: 'දේවයන් වහන්ස, මේ භික්ෂුව මා විසින් නොදෙන ලද ධාතුවක් රැගෙන ආවේය' යනුවෙනි. එය ඇසූ රජතුමා, 'ස්වාමීනි, නාගයාගේ කතාව සැබෑවක්ද?' යි ඇසූ කල්හි, 'මහාරාජයෙනි, එසේ නොවේ, මම මොහු විසින් දෙන ලද ධාතුවම ගත්තෙමි' යි තෙරුන් වහන්සේ පැවසූහ. එවිට නාගයා, 'ඔබගේ සාක්ෂිකරු ඉදිරිපත් කරන්න' යි කීවේය. තෙරුන් වහන්සේ ඔහුගේ බෑණනුවන් වූ සමණුප්පල නාගරාජයා සාක්ෂිකරු ලෙස ඉදිරිපත් කළහ. රජතුමා ඔහුගේ බෑණනුවන්ගේ සියලු වචන අසා විශ්වාස කළේය. ඒ අවස්ථාවෙහි ශෝකයෙන් පීඩිත වූ නාගරාජයා පිටතට ගොස් සිටියේය. එතැන් පටන් ඒ නාගරාජයා පිටත සිටි බැවින් 'බහිනාගරාජ' නමින් ප්‍රසිද්ධ විය. ඔහුගේ බෑණනුවන් චෛත්‍ය මළුව ඇතුළත වාඩි කරවන ලදී. මේ චෛත්‍යයට ආරක්ෂාව සැලසූ නාගයන් ගැන කිව යුතුය. සුමන නාගරාජයාගේ පිරිවර නාගයෝ කෝටි හයක් පමණ වූහ, ජයසේනගේ පිරිවර නාගයෝ කෝටි සියයක් පමණ වූහ, සමණුප්පල නාගරාජයාගේ පිරිවර නාගයෝ කෝටි දෙකක් පමණ වූහ. සියලු දෙනාම ධාතූන් වහන්සේගේ ආරක්ෂාව භාර ගත්හ. රජතුමා තෙරුන් වහන්සේගේ සුරතින් කේශ ධාතූන් වහන්සේ ගෙන රත්න කරඬුවක තැන්පත් කර මහින්ද නම් අමාත්‍යවරයාට දුන්නේය. එම රැස්වීමෙහි ත්‍රිපිටක මහා ඵුස්සදේව තෙරුන් වහන්සේගේ සද්ධිවිහාරික වූ, සිව්පිළිසිඹියාපත් සාමණේරයන් වහන්සේලා සතර නමක් වූහ. ඔවුන් අතරෙන් එක් නමක් මලය රාජපුත්‍ර සුමන සාමණේරයන් වහන්සේය. එක් නමක් සේරු නුවර සිවරාජ බෑණනුවන්ගේ පුත් උත්තර සාමණේරයන් වහන්සේය. එක් නමක් මහාගාමයෙහි මල්කරුවෙකුගේ පුත් චුන්ද සාමණේරයන් වහන්සේය. එක් නමක් මහාගාමයෙහි එක්තරා කුටුම්භිකයෙකුගේ පුත් මහාකාශ්‍යප සාමණේරයන් වහන්සේය. මේ සාමණේරයන් වහන්සේලා සතර නම, 'අද දින කාකවර්ණතිස්ස මහාරාජයාණෝ මහා චෛත්‍යයෙහි ධාතු නිදන් කරති, අපි හිමාලයට ගොස් මනහර පුෂ්පයන් රැගෙන එන්නෙමු' යි තෙරුන් වහන්සේ වැඳ, අහසින් හිමාලයට වැඩම කර, සපු, නා, සල් ආදී පූජනීය මල් රැගෙන තව්තිසා දිව්‍ය ලෝකයට වැඩම කළහ.

Tasmiṃ kāle sakko devarājā sabbābharaṇapatimaṇḍito dvisu devalokesu devatāyo gahetvā erāvaṇahatthīkkhandhamāruyha aḍḍhateyyakoṭidevaccharāparivārito sudassanamahā vīthiyaṃ vicaranto savaṅgoṭake te cattāro sāmaṇere duratova āgacchante disvā hatthīkkhandhato oruyha pañca patiṭṭhitena vanditvā tesaṃ hatthe mālācaṅgoṭake disvā? Kiṃ ayyā tumhākaṃ hatthe’ti pucchi. Taṃ sutvā sāmaṇerā mahārāja, kiṃ tvaṃ na jānāsi. Laṅkāyaṃ kākavaṇṇatissa mahārājā dasabalassa nalāṭadhātuṃ gahetvā mahāvālukagaṅagāya dakkhiṇapasse seru nāma dahassa ante varāha nāma soṇḍimatthake cetiyaṃ kārāpetuṃ tumhākaṃ niyogena vissakammadevaputtena nimmitैṭṭhakāni gahetvā cetiyaṃ kārāpetvā ajja dhātunidhānaṃ karoti. Tattha pūjanatthāya himavantato ānītapupphamidanti vatvā itopi kusumaṃ gahetuṃ āgatamhā’ti vadiṃsu. Sakko tesaṃ vacanaṃ sutvā?

එකල්හි සක්දෙවි රජු සියලු ආභරණවලින් සැරසී, දෙව්ලොව දෙවියන් කැටුව, ඓරාවණ ඇතු පිටට නැඟී, කෝටි දෙකහමාරක් දිව්‍ය අප්සරාවන් පිරිවරා සුදර්ශන මහා වීථියෙහි සැරිසරන්නේ, තමන්ගේ මල් වට්ටි රැගෙන ඈතින්ම වඩිනා ඒ සාමණේරයන් වහන්සේලා සතර නම දැක, ඇතා පිටින් බැස, පඤ්චපතිට්ඨිතයෙන් වැඳ, ඔවුන් වහන්සේලාගේ සුරතෙහි මල් වට්ටි දැක, 'ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේලාගේ අතෙහි ඇත්තේ කුමක්ද?' යි ඇසීය. එය ඇසූ සාමණේරයන් වහන්සේලා, 'මහාරාජයෙනි, ඔබ නොදන්නේද? ලංකාද්වීපයෙහි කාකවර්ණතිස්ස මහාරාජයාණෝ දසබලයන් වහන්සේගේ ලලාට ධාතූන් වහන්සේ ගෙන, මහවැලි ගඟේ දකුණු ඉවුරෙහි සේරු නම් විල සමීපයෙහි වරාහ නම් මඩ වගුර මතුපිට චෛත්‍යයක් කරවනු පිණිස, ඔබගේ නියෝගයෙන් විශ්වකර්ම දිව්‍යපුත්‍රයා විසින් මවන ලද ගඩොල් ගෙන චෛත්‍යය කරවා, අද දින ධාතු නිදන් කරති. එහි පූජා කරනු පිණිස හිමාලයෙන් රැගෙන ආ මල් මේවාය' යි පවසා, 'මෙහිද මල් ලබාගැනීමට පැමිණියෙමු' යි පැවසූහ. සක්දෙවි රජු ඔවුන්ගේ වචනය අසා...

Ayya tumhākaṃ hatthe pupphāni cūḷāmaṇicetiye pujetvā amhākaṃ uyyānato pupphāni gahetvā gacchathāti vatvā tehi saddhiṃ gantvā tesaṃ pupphehi cūḷāmaṇicetiyaṃ pūjesi. Tato papañcaṃ na bhavitabbanti sakkassa nivedesuṃ. Taṃ sutvā sakko sāmaṇerānaṃ pañcamahāuyyānato pāricchatta-koviḷārādīni pupphāni ca candanacuṇṇañca gahetvā dāpesi. Sāmaṇerā pupphāni gahetvā devalokato otaritvā himavantaṃ pavisitvā suvaṇṇamaṇipabbate santacchāyāya nasīditvā divāvihāraṃ katvā nakkhattavelāya sampattāya maṇī gavesamānā cattāro maṇayo addasaṃsu. Tesaṃ eko indanīlamaṇī, eko pahassarajotiraṅga maṇī, eko veluriyamaṇi, eko masāragallamaṇi, cattāro maṇayo ca dibbapupphāni ca gahetvā therānaṃ dassesuṃ. Thero? Mahārāja, ime sāmaṇerā pāricchattakakoviḷārādīni pupphāni ca candanacuṇṇañca cattāro maṇayo ca gahetvā āgatā’ti rañño ārocesuṃ.

'ස්වාමීනි, ඔබ වහන්සේලාගේ අතෙහි ඇති මල් චූළාමණී චෛත්‍යයට පූජා කොට, අපගේ උද්‍යානයෙන් වෙනත් මල් රැගෙන යන්න' යි පවසා, ඔවුන් වහන්සේලා සමඟ ගොස් ඒ මල්වලින් චූළාමණී චෛත්‍යය පූජා කළේය. ඉන්පසු ප්‍රමාද නොවිය යුතු යැයි සාමණේරයන් වහන්සේලා සක්දෙවි රජුට දැන්වූහ. එය ඇසූ සක්දෙවි රජු, සාමණේරයන් වහන්සේලාට තම පස් මහා උද්‍යානවලින් පරසතු මල්, කෝවිලාර මල් ආදී පුෂ්පයන්ද, සඳුන් සුණුද ගෙන්වා පූජා කළේය. සාමණේරයන් වහන්සේලා මල් රැගෙන දෙව්ලොවින් බැස, හිමාලයට පිවිස, ස්වර්ණමණී පර්වතයෙහි සිසිල් සෙවණෙහි වැඩහිඳ දහවල් කාලය ගත කොට, සුදුසු නැකත් වේලාව පැමිණි කල්හි මැණික් සොයන්නාහු මැණික් හතරක් දුටහ. ඒවායින් එකක් ඉන්ද්‍රනීල මාණික්‍යයකි, එකක් ප්‍රභාස්වර රශ්මි විහිදෙන මැණිකකි, එකක් වෛදූර්ය මාණික්‍යයකි, එකක් මසාරගල්ල මාණික්‍යයකි. ඔවුහු මේ මැණික් සතර සහ දිව්‍යමය මල් රැගෙන තෙරුන් වහන්සේලාට පෙන්වූහ. තෙරුන් වහන්සේ, 'මහාරාජයෙනි, මේ සාමණේරයන් වහන්සේලා පරසතු සහ කෝවිලාර ආදී මල්ද, සඳුන් සුණුද, මැණික් සතරද රැගෙන පැමිණියහ' යි රජුට දැන්වූහ.

Rājā taṃ sutvā somanassajāto sāmaṇere pañca patiṭṭhītena vanditvā tesamāhatamaṇayo gahetvā mahānanda nāma amaccassa datvā therehī saddhiṃ mahantena parivārena cetiyaṅgaṇaṃ gantvā maṇikaraṇḍakena dhātuṃ gahetvā attano sīse dhātuṃ ṭhapetvā upari setacchattaṃ kārāpetvā cetiyaṃ tikkhattuṃ padakkhiṇaṃ katvā pācīnadvāre ṭhīto? Ayaṃ dasabalassa nalāṭadhātu amhehi kārāpitāya buddhapaṭimāya nalāṭe uṇṇalomākāraṃ hutvā patiṭṭhahatūti adhiṭṭhāsi. Tassa cintitakkhaṇeyeva dhātu karaṇḍato nabhamuggantvā ākāse sattatālappamāṇe ṭhatvā chabbaṇṇa raṃsiyo vissajjesi. Tā raṃsiyo kuṭena āsiñcamānavilīna suvaṇṇaṃ viya antalikkhato nikkhantasuvaṇṇarasadhārā viya sakalalaṅkādīpaṃ raṃsijālehi ekobhāsaṃ katvā gaṇhiṃsu. Tasmiṃ kāle yamakapāṭihāriyasadisaṃ pāṭihāriyaṃ ahosi. Mahākāruṇikassa bhagavato adiṭṭhapubbaṃ pāṭihāriyaṃ disvā mahājanā tathāgatassa rūpakāyaṃ paccakkhabhutā viya ahesuṃ.

රජතුමා එය අසා මහත් සෝමනස්සයට පත්ව, සාමණේරයන් වහන්සේලා පඤ්චපතිට්ඨිතයෙන් වැඳ, ඔවුන් වහන්සේලා රැගෙන ආ මැණික් ගෙන මහනන්ද නම් අමාත්‍යයාට දී, තෙරුන් වහන්සේලා සමඟ මහත් පිරිවරින් චෛත්‍ය මළුවට ගොස්, මැණික් කරඬුවෙන් ධාතූන් වහන්සේ ගෙන, තමන්ගේ හිස මත තබාගෙන, ඉහළින් සේසත් නංවා, චෛත්‍යය තෙවරක් පැදකුණු කොට, නැඟෙනහිර දොරටුව අසල සිට, 'මේ දසබලයන් වහන්සේගේ ලලාට ධාතූන් වහන්සේ අප විසින් කරවන ලද බුද්ධ ප්‍රතිමා වහන්සේගේ නළලෙහි ඌර්ණ රෝම ධාතුවක හැඩයෙන් පිහිටාවා!' යි අධිෂ්ඨාන කළේය. ඔහු සිතූ කෙණෙහිම ධාතූන් වහන්සේ කරඬුවෙන් අහසට පැන නැඟී, අහසෙහි තල්ගස් සතක් පමණ උසින් රැඳී සිට ෂඩ්වර්ණ රශ්මි මාලාවන් විහිදුවූ සේක. ඒ රශ්මි මාලාවෝ උණු කොට වක්කරන ලද රන් මෙන්ද, ආකාශයෙන් නික්මෙන රන් රස ධාරාවක් මෙන්ද, මුළු ලංකාද්වීපයම රශ්මි ජාලාවෙන් ඒකාලෝක කරමින් පැතිරී ගියහ. ඒ වේලාවෙහි යමා මහ පෙළහර වැනි පෙළහරක් සිදු විය. මහා කාරුණික වූ භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ පෙර නොදුටු විරූ මේ ප්‍රාතිහාර්යය දැක, මහා ජනයා තථාගතයන් වහන්සේගේ රූපකාය සියැසින් දකින්නාක් මෙන් වූහ.

Adiṭṭhapubbaṃ satthussa pāṭihīraṃ mahājanā;

Disvā pītiparā jātā pasādamajjhaguṃ jine.

පෙර නොදුටු විරූ ශාස්තෘන් වහන්සේගේ ප්‍රාතිහාර්යය දැක, මහා ජනයා ප්‍රීතියෙන් පිනා ගොස්, ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේ කෙරෙහි අතිශයින් පැහැදුණහ.

Pūjesuṃ gandhamālañca alaṅkāraṃ sakaṃ sakaṃ;

Sabbe vandiṃsu sirasā-cetiyaṃ īdisaṃ varaṃ.

ඔවුහු සුවඳ දුම්, මල් සහ තමන් සතු ආභරණ පූජා කළහ. සියල්ලෝම මෙවැනි උතුම් චෛත්‍ය රාජයාණන් වහන්සේ නළල තබා වැන්දහ.

Tasmiṃ samāgame eko paṇḍitapuriso jinaṃ thomento evamāha?

එම රැස්වීමෙහි සිටි එක්තරා පණ්ඩිත පුරුෂයෙක් ජිනේන්ද්‍රයන් වහන්සේට ප්‍රශංසා කරමින් මෙසේ කීවේය:

Nibbutassāpi buddhassa yaso bhavati īdiso;

Ṭhītassa lokanāthassa kīdisā āsi sampadā.

පිරිනිවන් පෑ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ යශෝකීර්තිය පවා මෙබඳු වේ නම්, ජීවමානව වැඩසිටි ලෝකනාථයන් වහන්සේගේ සම්පත්තිය කෙබඳු වන්නට ඇත්ද?

Anubhāvamidaṃ sabbaṃ puññeneva mahesino;

Kareyya ñatvā puññaṃ taṃ patthento bodhimuttamaṃ.

මේ සියලු ආනුභාවය මහා සෘෂි වූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පුණ්‍ය මහිමය නිසාමය. එබැවින් ඒ පින් මහිමය දැන, උතුම් බෝධිය ප්‍රාර්ථනා කරමින් පින් කටයුතුය.

Tasmiṃ kāle nānāratanavicittaṃ anekālaṅkārapatimaṇḍitaṃ mahārahaṃ samussitadhajapatākaṃ nānāvidhakusumasamākiṇṇaṃ anekapūjāvidhānaṃ gahetvā manussā chaṇavesaṃ gaṇhiṃsu. Anekavidhaturiyasaṅghuṭṭaṃ ahosi. Tasmiṃ khaṇe devatāyo pupphavassaṃ vassāpenti. Mahānubhāvasampannā nāgā pūjaṃ karonti. Evaṃ sabbe devā nāgā manussā sādhukāraṃ denti, apphoṭenti, velukkhepaṃ karonti, hatthīno kuñcanādaṃ nadanti. Assā tuṭṭhiravaṃ ravanti, bahalaghana mahāpathavī yāva udakapariyantaṃ kampi. Disāsu vijjullatā nicchariṃsu. Sakalalaṅkādīpe sumanakūṭādayo mahānagā kusumagaṇasamākiṇṇā ahesuṃ. Sabbe jalāsayā pañcavidha padumasañchantā, devatānamantare manussā, manussānaṃ antare yakkhanāgasupaṇṇādayo ca ahesuṃ. Bhikkhubhikkhunīupāsaka upāsikā aparimāṇā ahesuṃ. Mahantena sādhukārena mahā nigghosena sakalalaṅkādīpe tibbavātābhihatasamuddo viya ekaninnādaṃ ekanigghosaṃ ahosi. Iminā pūjāvidhānena pasādakabhūtamahājanakāyamajjhe dhātu pāṭihāriyaṃ dassetvā ākāsato otaritvā buddhapaṭimāya nalāṭe puṇṇacandasassirīkaṃ abhibhavantamiva virocamānā patiṭṭhāsi.

එකල මිනිස්සු නොයෙක් රත්නයන්ගෙන් විසිතුරු වූ, අනේක විධ අලංකාරයන්ගෙන් සැරසුණු, මහඟු වූ, එසවූ ධජ පතාකාවලින් යුක්ත වූ, නොයෙක් වර්ගයේ මල්වලින් ගහන වූ, අනේකවිධ පූජා භාණ්ඩයන් අතැතිව උත්සව ලීලාවෙන් සැරසුණාහ. නොයෙක් ආකාරයේ තූර්ය වාදනයන්ගේ හඬ පැතිර ගියේය. එම මොහොතෙහි දේවතාවෝ මල් වැසි වැස්සවූහ. මහානුභාවසම්පන්න නාගයෝ පූජා පැවැත්වූහ. මෙසේ සියලු දෙවියෝ ද, නාගයෝ ද, මිනිස්සු ද සාධුකාර දුන්හ, අත්පොළසන් දුන්හ, සළු වීසි කරමින් සතුටු වූහ, ඇත්තු කුංචනාද කළහ. අශ්වයෝ ප්‍රීති හඬ නැඟූහ, ඝන වූ මහා පෘථිවිය ජල කෙළවර දක්වා කම්පා විය. දිශාවන්හි විදුලි ලතා විහිදී ගියේය. මුළු ලංකාද්වීපයෙහිම සමනොළ ගිර ඇතුළු මහා පර්වතයෝ මල් සමූහයෙන් වැසී ගියහ. සියලු ජලාශයෝ පස් පියුමෙන් වැසී ගියහ. දෙවියන් අතර මිනිස්සු ද, මිනිසුන් අතර යක්ෂ, නාග, සුපර්ණ ආදීහු ද වූහ. භික්ෂු, භික්ෂුණී, උපාසක, උපාසිකාවෝ අප්‍රමාණ වූහ. මහත් වූ සාධුකාරයෙන් ද මහා ඝෝෂාවෙන් ද මුළු ලංකාද්වීපයම චණ්ඩ මාරුතයෙන් පහර ලත් සාගරය මෙන් එකම නාදයකින්, එකම ඝෝෂාවකින් යුක්ත විය. මේ පූජා විධානයෙන් යුතුව, පැහැදීමට පත් මහා ජනකාය මැද ධාතූන් වහන්සේ ප්‍රාතිහාර්ය දක්වා, ආකාශයෙන් බැස, බුද්ධ ප්‍රතිමා වහන්සේගේ නළල් තලයෙහි පුන්සඳෙහි ශෝභාව පරදවන්නාක් මෙන් බබළමින් පිහිටි සේක.

Rājā mahānandanāmakassa amaccassa hatthato kesadhātuṃ gahetvā vihāradeviyā datvā tvaṃ imā kesadhātuyo dasabalassa anavalokita matthake patiṭṭhāpehī’ti āha. Sā kesadhātuyo gahetvā tattheva patiṭṭhahantu’ti adhiṭṭhānaṃ akāsi. Tasmiṃ khaṇe kesadhātuyo karaṇḍato nabhaṃ uggantvā mayūragīvasaṃkāsanīlaraṃsiyo vissajjentī ākāsato otaritvā buddhapaṭimāya uttamaṅge sirasmiṃ patiṭṭhahiṃsu.

රජතුමා මහනන්ද නම් අමාත්‍යවරයාගේ අතින් කේස ධාතූන් වහන්සේලා රැගෙන, විහාරදේවියට දී, "ඔබ මේ දසබලයන් වහන්සේගේ ශීර්ෂයෙහි මේ කේස ධාතූන් වහන්සේලා පිහිටුවන්න" යැයි පැවසීය. ඈ ද කේස ධාතූන් වහන්සේලා රැගෙන "එතැනම පිහිටත්වා!" යි අධිෂ්ඨාන කළාය. එම මොහොතෙහි කේස ධාතූන් වහන්සේලා කරඬුවෙන් අහසට පැන නැඟී, මොනර බෙල්ලක බඳු නිල් පැහැති රශ්මි ධාරාවන් විහිදුවමින් ආකාශයෙන් බැස, බුද්ධ ප්‍රතිමා වහන්සේගේ උත්තම වූ ශීර්ෂයෙහි පිහිටි සේක.

Tato rājā therena saddhiṃ dhātugabbhaṃ pavisitvā dibbacandanacuṇṇasamākiṇṇaṃ pāricchattakakoviḷārādi sugandhapupphasantharaṃ viyūhitvā pabhāsamudayasamākiṇṇe cattāro maṇi pāsāṇe ṭhapesi. Tesaṃ ālokābhibhūto dhātugabbho ativiya virocittha. Sabbanāṭakitthīyo attano attano ābharaṇāni omuñcitvā dhātugabbheyeva pūjesuṃ. Tato rājā dhātunidhānaṃ katvā buddharūpassa pādatale sīsaṃ ṭhapetvā nipanno evaṃ paridevi; mayhaṃ pitupitāmahaparamparāgatādhātu ajja ādiṃ katvā ito paṭṭhāya viyogā jātā ahaṃ dāni tumhākaṃ aticiraṃ (ṭhītā) ramaṇīyā rohaṇajanapadā āharitvā imasmiṃ ṭhāne patiṭṭhāpesinti vatvā sineru muddhani samujjalamahāpadīpo viya tumhe idheva ṭhītā. Idāni na gamissāma mayaṃ khamatha bhagavā’ti paridevamāno dhātu gabbheyeva patitvā āha?

ඉන්පසු රජතුමා තෙරුන් වහන්සේ සමඟ ධාතු ගර්භයට පිවිස, දිව්‍යමය සඳුන් සුණු මිශ්‍ර වූ, පරසතු සහ කොවිළාර ආදී සුවඳැති මල් ඇතිරූ ඇතිරිලි සකස් කොට, රශ්මි මාලාවන් විහිදුවන මැණික් ගල් සතරක් තැබීය. ඒවායේ ආලෝකයෙන් අභිභවනය වූ ධාතු ගර්භය අතිශයින් බැබළුණි. සියලු නාටක ස්ත්‍රීහු තමන් තමන්ගේ ආභරණ ගලවා ධාතු ගර්භයෙහිම පූජා කළහ. ඉන්පසු රජතුමා ධාතු නිධානය කර, බුද්ධ ප්‍රතිමා වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද මූලයෙහි හිස තබා වැතිර මෙසේ වැළපුණේය; "මගේ පිය මුතුන් මිත්තන්ගේ පරම්පරාවෙන් පැවත ආ ධාතූන් වහන්සේලාගෙන් අද පටන් මට වියෝගය සිදුවිය. මම දැන් ඔබ වහන්සේලාව ඉතා රමණීය වූ රෝහණ ජනපදයෙන් මෙහි වැඩම කරවා මේ ස්ථානයෙහි පිහිටුවූයෙමි" යි පවසා, මහමෙර මුදුනෙහි දිලිසෙන මහා ප්‍රදීපයක් සේ ඔබ වහන්සේලා මෙහිම වැඩසිටින සේක. "භාග්‍යවතුන් වහන්ස, දැන් අපි නොයන්නෙමු, අපට ක්ෂමා කරනු මැනවි" යි වැළපෙමින් ධාතු ගර්භය තුළම වැටී පැවසීය.

Aho viyogaṃ dukkhaṃ me etā bādhenti dhātuyo;

Vatvā so paridevanto dhātugabbhe sayī tadā.

"අහෝ! වියෝග දුක මට බොහෝ සේ පීඩා කරයි. මේ ධාතූන් වහන්සේලා (ගෙන් වෙන්වීම මට දුකකි)" යැයි පවසමින් වැළපෙන ඒ රජතුමා එකල ධාතු ගර්භයෙහි වැතිර සිටියේය.

Marissāmi no gamissaṃ ayyaṃ hitvā idheva’haṃ;

Dullabhaṃ dassanaṃ tassa saṃsāre carato mamā’ti.

"සංසාරයෙහි සැරිසරන මට උන්වහන්සේ දැකීම අතිශයින්ම දුර්ලභය. එබැවින් මම ස්වාමීන් වහන්සේව හැර නොයන්නෙමි, මෙහිම මිය යන්නෙමි" යි පැවසීය.

Vatvā paridevanto nipajji. Tassa pana bhikkhusaṅghassa antare sahadevo nāma thero rājānaṃ dhātugabbhe rodamānaṃ nipannaṃ disvā kimajjhāsayo etassā’ti cetopariyañāṇena samantāharitvā idha nipanno marissāmī’ti nipannabhāvaṃ jānitvā iddhiyā saṃsaraṃ piyarūpaṃ māpetvā dhātugabbhato taṃ bahi akāsi.

මෙසේ පවසමින් වැළපෙමින් වැතිර සිටියේය. එකල භික්ෂු සංඝයා අතර සිටි සහදේව නම් තෙරුන් වහන්සේ, ධාතු ගර්භයෙහි හඬමින් වැතිර සිටින රජතුමා දැක, "මොහුගේ අදහස කුමක්ද?" යි පරසිත් දන්නා ඥානයෙන් මෙනෙහි කොට, "මොහු මෙහි වැතිර මිය යන්නෙමි" යි වැතිර සිටින බව දැන, සෘද්ධියෙන් ප්‍රිය උපදවන රූපයක් මවා ඔහුව ධාතු ගර්භයෙන් පිටතට ගත්හ.

(Iddhiyā so vasipatto chaḷabhiñño visārado;

Taṃ khaṇaññeva sappañño rājānaṃ taṃ bahiṃ akā.)

සෘද්ධියෙන් වසීභාවයට පත්, ෂඩභිඥාලාභී වූ, විශාරද වූ, මහා ප්‍රඥාවන්ත වූ ඒ තෙරුන් වහන්සේ එම ක්ෂණයෙහිම රජතුමාව පිටතට ගත්හ.

Tato paṭhamānītajotiraṅga pāsāṇaṃ dhātugabbhassa upari vitānaṃ viya ṭhapetvā arahantā? Dhātugabbho samantato caturassamañcaṃ viya ekaghano hotu. Dhātu gabbhe gandhā mā sussantu, pupphāni mā milāyantu, ratanāni mā vivaṇṇā hontu, pūjanīyabhaṇḍāni mā nassantu, paccatthikapaccāmittānaṃ okāso vā vivaro vā mā hotu’ti adhiṭṭhahiṃsu. Tato rājā dhātuyo mahantaṃ pūjaṃ katvā maṅgalacetiye caturassakoṭṭhakaṃ atimanoramaṃ chattakammañca kelāsakūṭaṃ viya sudhākammañca vālukapādato paṭṭhāya sabbañca kattabbaṃ kammaṃ niṭṭhāpesi. So pana seta nimmalacandaraṃsi viya udakabubbuḷakelāsakūṭapaṭibhāgo chattadharo acalappatiṭṭhito sujanappasādako aññatitthīya maddanakaro maṅgalathūpo virocittha.

ඉන්පසු පළමුවෙන්ම ගෙනෙන ලද ජෝතිරංග පාෂාණය ධාතු ගර්භයට ඉහළින් වියනක් සේ තබා, රහතන් වහන්සේලා "ධාතු ගර්භය හැම අතින්ම සතරැස් ඇඳක් මෙන් එකම ඝන කුට්ටියක් වේවා! ධාතු ගර්භයෙහි සුවඳ ජාති වියළී නොයේවා! මල් පර නොවේවා! රත්නයෝ අවපැහැ නොවේවා! පූජනීය භාණ්ඩයෝ විනාශ නොවේවා! සතුරු පාර්ශවයන්ට කිසිදු අවස්ථාවක් හෝ සිදුරක් නොලැබේවා!" යි අධිෂ්ඨාන කළහ. ඉන්පසු රජතුමා ධාතූන් වහන්සේලාට මහත් වූ පූජාවන් පවත්වා, මංගල චෛත්‍යයෙහි සතරැස් කොටුව ද, අතිශයින් මනෝඥ වූ ඡත්‍ර කර්මාන්තය ද, කෛලාශ කූටය බඳු වූ හුණු පිරියම් කිරීම ද, වැලි මළුවේ සිට ආරම්භ කොට කළ යුතු සියලු කටයුතු නිම කළේය. එම මංගල ස්තූපය වනාහි සුදු පැහැති නිර්මල චන්ද්‍ර රශ්මියක් මෙන් ද, දිය බුබුලක් මෙන් ද, කෛලාශ කූටයක් බඳු වූ ද, සේසත් දරන්නා වූ ද, නොසැලී පිහිටියා වූ ද, සත්පුරුෂයන්ගේ පැහැදීම ඇති කරන්නා වූ ද, පරසමයවාදීන් මඩින්නා වූ ද වෙමින් බැබළුණේය.

Vilāsamāno aṭṭhāsi tosayanto mahājane;

Maṅgalakelāsathūpo acalo suppatiṭṭhito.

මහා ජනයා සතුටු කරමින්, නොසැලී මැනවින් පිහිටි ඒ මංගල කෛලාශ ස්තූපය විරාජමානව නැඟී සිටියේය.

Sujanappasādanakaro titthiyadiṭṭhimaddano;

Bhavi saddhākaro seṭṭho sabbajanapasādako.

එය සත්පුරුෂයන්ගේ ප්‍රසාදය ඇති කරන්නා වූ ද, අන්‍ය තීර්ථකයන්ගේ දෘෂ්ටීන් මඩින්නා වූ ද, ශ්‍රද්ධාව ඇති කරන්නා වූ ද, උතුම් වූ ද, සියලු ජනයා පහදවන්නා වූ ද ස්තූපයක් විය.

Cetiyo pavaro loke mahājananisevito;

Dhajapupphasamākiṇṇo sadā pūjāraho bhavi.

ලෝකයෙහි උතුම් වූ, මහා ජනයා විසින් ඇසුරු කරන ලද්දා වූ, ධජ පතාකාවලින් හා මල්වලින් ගැවසුණා වූ ඒ චෛත්‍ය රාජයාණන් වහන්සේ සැමදා පූජාවට සුදුසු වූ සේක.

Bahū janā samāgamma nānā desā samāgatā;

Pūjesuṃ taṃ mahāthūpaṃ sabbadāpi atanditā.

නොයෙක් දේශවලින් පැමිණි බොහෝ ජනයා එක්රැස් වී, කිසිදු අලස බවකින් තොරව සැමදා ඒ මහා ස්තූපයට පූජා පැවැත්වූහ.

Īdiso patirūpavāso so deso dullabho bhave;

Appamattā sadā santā vinātha kusalaṃ bahunti.

මෙබඳු වූ ප්‍රතිරූප දේශ වාසය ඉතා දුර්ලභ වන්නේය. එබැවින් සත්පුරුෂයෝ සැමදා අප්‍රමාදීව බොහෝ කුසල් සිදුකරත්වා.

Rājā kappāsikasukhumavatthena mahārahaṃ cetiyaṃ veṭhetvā, sirivaḍḍhanaṃ nāma mahābodhiṃ patiṭṭhapetvā tattha bodhigharañca kārāpetvā tibhūmakaṃ uposathāgāraṃ kārāpetvā rattiṭṭhāna divāṭṭhānādīni katvā sabbaṃ vihāre kattabbaṃ kāresi. Ettakaṃ kārāpetvā vihāraṃ dakkhiṇodakaṃ dassāmī’ti cintetvā asītisahassamattānaṃ bhikkhūnaṃ sattadivasāni nānāvidha sūpavyañjanehi mahādānaṃ datvā sattame divase mahābhikkhu saṅghassa ticīvaratthāya vatthāni dāpetvā pātova pātarāsabhattaṃ bhuñjitvā therassa santikaṃ gantvā vanditvā ekamantaṃ ṭhīto evamāha? Ayyā, cātuddasike mahābhikkhusaṅghassa dakkhiṇaṃ dātumicchāmī’ti. So panāyasmā evamāha; upakaṭṭha puṇṇamāyaṃ uposathadivase assayujanakkhattena dakkhiṇaṃ dhātuṃ bhaddakanti. So therassa vacanaṃ sutvā pañcapatiṭṭhitena theraṃ vanditvā somanagare attano bhaginiṃ deviṃ kathesi? Bhagini, dasabalassa nalāṭadhātuṃ nidahitvā maṅgalamahācetiyānurūpaṃ pāsādaṃ alaṅkatadvāraṭṭālakatoraṇaṃ seta vattha anekadhajasamākiṇṇaṃ vihārañca kārāpetvā dakkhiṇaṃ dassāmī’ti ayyassa kathesiṃ. So panāyasmā; upakaṭṭha puṇṇamāya uposathadivase dātuṃ yuttanti āhā’ti. Deva, kiṃ kathesi, ayyassa kathītaniyāmeneva upakaṭṭha puṇṇamāya uposathadivase dakkhiṇaṃ dehī’ti āha. So tassā kathaṃ sutvā somanassapatto sādhu bhadde’ti sampaṭicchitvā somanagare viharanto, upakaṭṭha puṇṇamāya uposathe sampatteyeva ajjuposatho’ti ñatvā giriabhayaṃ pakkosāpetvā, tāta sve dakkhiṇaṃ dātabbaṃ tvaṃ senaṅgaṃ alaṅkaritvā sve amhehi saddhiṃ ehī’ti vatvā serunagare sivarañño loṇanagare mahānāgarañño paṇṇaṃ pahiṇī. Sve tumhākaṃ hatthiassarathapattādīni suvaṇṇālaṅkārehi alaṅkaritvā sve amhehi saddhiṃ chaṇa vesaṃ gāhāpetvā ayyassa tissattherassa dakkhiṇaṃ dīyamānaṃ samosarantuti. Te pana rājāno sāsanaṃ sutvā attano attano vibhavānurūpena hatthiassarathapattādīni alaṅkaritvā gandhapañcaṅgulikaṃ datvā suvaṇṇamālādīni pilandhāpetvā mahā goṇepi tatheva alaṅkaritvā siṅgesu suvaṇṇakañcukaṃ (paṭi) muñcāpetvā amaccagahapati-brāhmaṇaputta-ajagopaka-khujjavāmanaka-senāpatiādayo ca vicittavatthāni nivāsetvā nānāvidhavilepanāni vilimpetvā āgantvā rañño dassayiṃsu. Rājāpi caturaṅginiyā senāya parivuto alaṅkatahatthikkhandhaṃ āruhi. Sesarājāno ca attano attano senaṅgehi parivāretvā hatthikkhandhe nisīditvā rājānaṃ majjhe katvā vāmadakkhiṇapassato namassamānā nikkhamiṃsu. Tassa pana gamanaṃ ajātasattuno tathāgatassa dassanatthāya jīvakambavanagamanaṃ viya tiṃsayojanappamāṇaṃ erāvaṇahatthikkhandhaṃ āruhitvā dvīsu devalokesu devehi parivāretvā sakkassa devānamindassa nandanavanagamanakālo viya ca ahosi. So vaḍḍhamāsakacchāyāya sampattāya somanagarato nikkhamitvā serudahassa ante nānāvidha alaṅkatapaṭiyattanāṭakitthīnaṃ pañcaṅgikaturiyaṃ paggaṇhāpayamāno aṭṭhāsi.

රජතුමා සියුම් කපු වස්ත්‍රයෙන් මහාර්හ චෛත්‍යය වටකොට, 'සිරිවර්ධන' නම් මහා බෝධීන් වහන්සේ පිහිටුවා, එහි බෝධිඝරයක් ද කරවා, තෙමහල් උපෝසථාගාරයක් කරවා, රාත්‍රී කාලයට හා දිවා කාලයට සුදුසු ස්ථාන ආදිය පිළියෙල කරවා, විහාරයෙහි කටයුතු සියල්ල සිදු කරවීය. මෙපමණක් කරවා, විහාරය පූජා කිරීම පිණිස පැන් වත් කරමි යි සිතා, අසූදහසක් පමණ වූ භික්ෂූන් වහන්සේලාට සත් දිනක් මුළුල්ලේ විවිධ සූප ව්‍යංජනයන්ගෙන් මහා දානයක් පිරිනමා, සත්වැනි දිනයේදී මහා භික්ෂු සංඝයා වහන්සේට තුන් සිවුරු සඳහා වස්ත්‍ර පූජා කරවා, උදෑසනම ප්‍රාතරාශය අනුභව කර, තෙරුන් වහන්සේ වෙත ගොස්, වැඳ, එකත්පස්ව සිට මෙසේ කීවේය: 'ස්වාමීනි, තුදුස්වක පොහෝ දින මහා භික්ෂු සංඝයා වහන්සේට දක්ෂිණාව පූජා කිරීමට කැමැත්තෙමි' යනුවෙනි. ඒ ආයුෂ්මත් තෙරුන් වහන්සේ මෙසේ වදාළ සේක: 'ළඟා වන්නා වූ වප් පුර පසළොස්වක පොහෝ දින අස්විද නැකතින් දක්ෂිණාව දීම යහපත් ය' යනුවෙනි. ඒ රජතුමා තෙරුන් වහන්සේගේ වචනය අසා, පංචපතිෂ්ඨිතයෙන් තෙරුන් වහන්සේ වැඳ, සෝමනගරයෙහි සිටි තම සොහොයුරිය වූ දේවියට මෙසේ පැවසීය: 'සොහොයුරිය, දසබලයන් වහන්සේගේ ලලාට ධාතූන් වහන්සේ නිදන් කර මංගල මහා චෛත්‍යයට අනුරූප ප්‍රාසාදයක් ද, අලංකාර ද්වාර, අට්ටාල හා තොරණ සහිත, සුදු වස්ත්‍ර හා නොයෙක් ධජ පතාකවලින් ගැවසී ගත් විහාරයක් ද කරවා පූජා කරමි යි මම ස්වාමීන් වහන්සේට පැවසුවෙමි. එවිට ඒ ආයුෂ්මතුන් වහන්සේ; ළඟා වන්නා වූ පුර පසළොස්වක පොහෝ දින එය පූජා කිරීම සුදුසු යැයි වදාළ සේක.' එවිට ඇය, 'දේවයන් වහන්ස, කුමක් පවසන්නේද? ස්වාමීන් වහන්සේ වදාළ පරිදිම ළඟා වන පුර පසළොස්වක පොහෝ දින දක්ෂිණාව පූජා කරන්න' යි පැවසුවාය. රජතුමා ඇගේ වචනය අසා සතුටට පත්ව, 'යහපති, සොයුරිය' යි පිළිගෙන, සෝමනගරයෙහි වසමින්, ළඟාවන පුර පසළොස්වක පොහෝ දිනය පැමිණි කල්හි 'අද පොහෝ දිනය යැ'යි දැන, ගිරිඅභය කුමරු කැඳවා, 'පුතණුවනි, හෙට දින දක්ෂිණාව දිය යුතුය. ඔබ සේනාව සරසා හෙට අප සමඟ එන්න' යැයි පවසා, සේරුනුවර සිව රජුට ද, ලෝණනුවර මහානාග රජුට ද හසුන්පත් යැවීය: 'හෙට දින ඔබගේ ඇත්, අස්, රිය, පාබල සේනාවන් රන් ආභරණයෙන් සරසා, අප සමඟ මංගල්‍ය වෙසින් සැරසී, තිස්ස තෙරුන් වහන්සේට දෙනු ලබන දක්ෂිණා පූජාවට එක්වනු මැනවි' යනුවෙනි. ඒ රජවරු ද එම පණිවිඩය අසා, තම තමන්ගේ වත්කම් අනුව ඇත්, අස්, රිය, පාබල සේනාවන් සරසා, සුවඳ පංචාංගුලික සටහන් තබා, රන් මාලා පළඳවා, මහා ගවයන් ද එසේම සරසා උන්ගේ අංවල රන් කොපු පළඳවා, අමාත්‍යයන්, ගෘහපතියන්, බ්‍රාහ්මණ පුත්‍රයන්, එළු පාලකයන්, කුදු මිටි මිනිසුන්, සේනාපතීන් ආදීන් ද විසිතුරු වස්ත්‍ර හරවා, විවිධ සුවඳ විලවුන් ගල්වා පැමිණ රජුට පෙනී සිටියහ. රජතුමා ද චතුරංගිනී සේනාව පිරිවරා සරසන ලද ඇතෙකු පිට නැඟුණේය. සෙසු රජවරු ද තම තමන්ගේ සේනාවන් පිරිවරා ඇත්පිට නැඟී, රජු මැදිකරගෙන, වම් හා දකුණු පසින් ගරුබුහුමන් දක්වමින් පිටත් වූහ. රජුගේ ඒ ගමන, අජාතශත්‍රැ රජු තථාගතයන් වහන්සේ දැකීම පිණිස ජීවකගේ අඹ වනයට ගිය ගමන වැනිය. තවද එය යොදුන් තිහක් පමණ වූ ඒරාවණ ඇත්රාජයා පිට නැඟී, දෙලොවක දෙවියන් පිරිවරා සක්දෙවිඳුන් නන්දන වනයට යන ගමනක් බඳු විය. ඒ රජතුමා සෙවනැලි දික්වන සවස් කාලය පැමිණි කල්හි සෝමනගරයෙන් නික්ම, සේරු විල අසල නොයෙක් අයුරින් සැරසුණු නාට්‍යිකාවන් ලවා පංචාංගික තූර්ය නාද කරවමින් නැවතුණේය.

Mahāpathavī bhijjamānā viya pabbatā parivattamānā viya mahāsamuddo (thalaṃ) avattharitvā bhijjamānakālo viya ca ahosi. Brāhmaṇā jayamukhamaṅgalikā sotthi vacanaṃ vadiṃsu. Sabbālaṅkārapatimaṇḍitā nāṭakitthiyo pañcaṅgikaturiyaṃ pavattayiṃsu. Mahājano velukkhepasahassāni pavattesi. Tato rājā bahū gandhadīpadhūpādayo gāhāpetvā uṭṭhāya senāya parivuto therassa vasanaṭṭhānaṃ pavisitvā theraṃ vanditvā nisinno āha? Ayya rājāno ca sampiṇḍitvā dakkhiṇodakassa dīyamānassa kālo’ti. Thero tassa kathaṃ sutvā bhaddakaṃ mahārājā’ti sampaṭicchi. Tasmiṃ dakkhiṇodakassa dānadivase nānāvidhavicittamaṇidaṇḍakesu nānāvidha dhajapatākādīni bandhāpetvā samussitāni ahesuṃ. Purimādī disāsu manuññavātā vāyiṃsu. Tathā mahāraṃsijālasamujjalito sahassaraṃsibhākaro atthaṅgato ahosi. Vipphuritakiraṇarajadhūmarāhuabbhādīhi uparodhehi virahito tārāgaṇaparivuto puṇṇacando samujjalarajatamayaṃ ādāsamaṇḍalaṃ viya pācīnadisato samuggato. Tasmiṃ khaṇe daṇḍadīpikādayo samujjalāpesuṃ. Mahāmaṅgalacetiyaṃ pana jātisumanamālādāmena parikkhipitvā ekamālāguṇaṃ viya alaṅkari. Yathā tārāgaṇaparivuto puṇṇacando tathā padīpamālālaṅkato mahācetiyo ativiya virocati. Sakala laṅkādīpe pana sabbe rukkhāpi vicittadhajena alaṅkatā viya akālaphalapallavehi vicittā ahesuṃ. Mahāsamuddaloṇasāgarādayo’pi pañcavidhapadumasañchannā ahesuṃ.

මහා පෘථිවිය පැලී යන්නාක් මෙන් ද, පර්වතයන් පෙරළී යන්නාක් මෙන් ද, මහා සමුද්‍රය ගොඩබිම වසාගෙන රළ ගසන්නාක් මෙන් ද ඒ ශබ්දය විය. ජය මංගල ප්‍රාර්ථනා කරන බ්‍රාහ්මණවරු ස්වස්ති වාක්‍ය පැවසූහ. සියලු ආභරණයෙන් සැරසුණු නාට්‍යිකාවෝ පංචාංගික තූර්ය වාදනය කළහ. මහා ජනයා දහස් ගණන් සළු අහසට දමමින් ප්‍රීති ඝෝෂා පැවැත්වූහ. ඉක්බිති රජතුමා බොහෝ සුවඳ දුම්, පහන් ආදිය ගෙන්වාගෙන නැඟී සිට, සේනාව පිරිවරා තෙරුන් වහන්සේ වසන තැනට වැද, තෙරුන් වහන්සේ වැඳ එකත්පස්ව හිඳ මෙසේ පැවසීය: 'ස්වාමීනි, රජවරුන් ද එක්රැස් වී සිටින බැවින්, දක්ෂිණෝදකය වත් කිරීමට සුදුසු කාලය පැමිණ ඇත්තේය' යනුවෙනි. තෙරුන් වහන්සේ ඔහුගේ වචනය අසා, 'මහරජ, ඉතා යහපති' යි එය පිළිගත් සේක. එම දක්ෂිණෝදක පූජා දිනයෙහි විවිධ විසිතුරු මැණික් දණ්ඩන්හි නොයෙක් ආකාරයේ ධජ පතාක ආදිය බඳවා ඔසවන ලද්දේ විය. පෙරදිග ආදී දිශාවන්ගෙන් මනෝඥ මඳ පවන් හැමුවේය. එසේම මහා රශ්මි මාලාවෙන් බැබළුණු දහස් කිරණ ඇති සූර්යයා අස්තංගත විය. විහිදෙන කිරණ වළක්වන දූවිලි, දුම්, රාහු, වලාකුළු ආදී උපද්‍රවයන්ගෙන් තොර වූ, තාරකා සමූහයා පිරිවරාගත් පුර සඳ බැබළෙන රිදී කැඩපතක් මෙන් නැගෙනහිර දිශාවෙන් උදා විය. එම මොහොතෙහි විලක්කු සහ පන්දම් ආදිය දල්වන ලදී. මංගල මහා චෛත්‍යය වනාහි සමන් පිච්ච මල් මාලාවන්ගෙන් වටකොට එක් මල් දමක් මෙන් සරසන ලදී. තාරකාවන් පිරිවරාගත් පුර සඳ මෙන්, පහන් මාලාවන්ගෙන් අලංකාර වූ මහා චෛත්‍යය අතිශයින් බැබළුණේය. මුළු ලංකාද්වීපයෙහිම සියලු ගස්වැල් ද විසිතුරු ධජවලින් සරසන ලද්දාක් මෙන් අකාලයෙහි හටගත් ඵලපල්ලවයන්ගෙන් විසිතුරු විය. මහා සමුද්‍රය හා ලුණු සාගර ආදිය ද පංචවිධ පද්මයන්ගෙන් වැසී ගියේය.

Vicitravatthābharaṇehi sabbe,Alaṅkatā devasamānavaṇṇā;

Anekasaṅkhyā sumanā patītā,Janā samantā parivārayiṃsu.

විසිතුරු වස්ත්‍රාභරණයෙන් සැරසුණු, දෙවිවරුන් බඳු රූප ඇති, අප්‍රමාණ වූ, සතුටු වූ, පහන් සිත් ඇති ජනයා හාත්පසින් එතැන පිරිවරා ගත්තාහුය.

Sabbeva ujjalāpesuṃ daṇḍadīpaṃ manoramaṃ;

Sakalampi idaṃ dīpaṃ āsi obhāsitaṃ tadā.

සියලු දෙනාම මනරම් වූ විලක්කු දැල්වූහ. එකල්හි මුළු මහත් මේ ලංකා ද්වීපයම ඒකාලෝක විය.

Tārāgaṇasamākiṇṇo puṇṇacandova jotayī;

Sārade nabhamajjhamhi ṭhito ruciraraṃsiyā.

සරත් කාලයෙහි අහස් මැද පිහිටි, මනහර කිරණ ඇති, තාරකා සමූහයාගෙන් ගැවසුණු පුර සඳ මෙන් ඒ චෛත්‍යය බැබළුණේය.

Tathā ayaṃ thūpavaro suppabhāso alaṅkato;

Mālāpadīpamajjhamhi bhāti bhutilakuttamo.

එලෙසින්ම මනාව සරසන ලද, ශෝභමාන වූ, පෘථිවියට උතුම් තිලකයක් බඳු වූ මේ උතුම් ස්තූපය මල්මාලා හා පහන් මධ්‍යයෙහි බැබළුණේය.

Sabbe’pi pādapā assa laṅkādīpassa sabbaso;

Dhajehi’va samākiṇṇā āsuṃ pupphaphalandadā.

මෙම ලංකාද්වීපයෙහි සියලුම වෘක්ෂයෝ ද ධජ පතාකයන්ගෙන් ගැවසී ගත්තාක් මෙන් හැම අතින්ම මල් හා පලතුරු ලබා දෙන්නෝ වූහ.

Sacetanā yathā sabbe akā pūjaṃ akā tadā;

Tathā acetanā sabbe akā pūjaṃ anappakaṃ.

එකල්හි සචේතනික වූ සියලු දෙනා යම් සේ පූජා පැවැත්වූවාහුද, එලෙසින්ම අචේතනික වූ සියලු වස්තූහු ද අප්‍රමාණ වූ පූජාවන් පැවැත්වූහ.

Yebhuyyena bhumaṭṭhe deve upādāya yāva akaṇiṭṭhakā devā brahmā dibbamālāpāricchattakakoviḷāracandanacuṇṇaṃ gahetvā āgatādevāti vā manussāti vā jānituṃ asakkonti. Ukkaṭṭhamahāsamāgamo ahosi. Tasmimpi divase mahāpathavi ākāsayugandharacakkavāḷapabbatuttamādayo kampiṃsu. Taṃ disvā rājā ativiya somanassappatto there ca avasesa mahāmattādayo sannipātetvā nāṭakādayo ca gahetvā, idānevāhaṃ vihāradakkhiṇaṃ dassāmi’ti cetiyaṅgaṇaṃ agamāsi. Theropi bhikkhusaṅghaṃ gahetvā cetiyaṅgaṇe alaṅkatamaṇḍape nisīdi. Rājā vāsitagandhodakasuvaṇṇabhiṅkāraṃ gahetvā udakaṃ therassa hatthe āsiñcitvā dakkhiṇaṃ adāsi. Datvā ca pana evamāha; ayyā esā dhātu mayhaṃ pitāmahavaṃsena āgatā. Idāni amhākaṃ atiruciraramaṇiyā rohaṇajanapadā āharitvā suvaṇṇena dhātugabbhaṃ, sattaratanena dhātumaṇḍapaṃ kārāpetvā tasmiṃ suvaṇṇamayaṃ buddhapaṭimaṃ nisīdāpetvā amhākaṃ dasabalassa nalāṭadhātuṃ nidahitvā ayyassa cīvarādīnamatthāya idāni soḷasagāmavarāni dassāmi’ti gāmavarāni datvā samantato tigāvutappamāṇe serudahe bheriṃ carāpetvā ārāmikaṃ katvā āha? Bhante, tumhākaṃ mayā dinnasoḷasagāmaṃ ajjeva gantabbaṃ. Gantvā ca pana ajjeva pariggahaṃ karothāti vatvā tattheva vāsupagato puna divase samāgantvā sattāhaṃ mahādānaṃ datvā sattame divase mahābhikkhusaṅghassa tīcīvarappahonakasāṭakaṃ paṇītaṃ bhojanaṃ datvā therassa santikaṃ āgato, ayya vihāre kattabbaṃ aparihāpetvā mayā kataṃ, gehaṃ gamissāmīti (nivedesi). Thero tassa kathaṃ sutvā sādhu mahārājāti sampaṭicchi.

බොහෝ සෙයින් භූමාටු දෙවියන් පටන් අකණිට්ඨ බ්‍රහ්ම ලෝකය දක්වා වූ දෙවිවරු ද බ්‍රහ්මයෝ ද දිව්‍යමය මල්, පරසතු මල්, කෝවිලාර මල් සහ සඳුන් සුණු ගෙන පැමිණියහ. එසේ රැස්වූ පිරිස දෙවියන් ද මිනිසුන් ද කියා හඳුනාගත නොහැකි තරම් විය. එය අතිශය උත්කෘෂ්ඨ වූ මහා සමාගමයක් විය. එදින ද මහ පොළොව ද අහස ද යුගන්ධර, සක්වළ ආදී උතුම් පර්වතයෝ ද කම්පා වූහ. එය දැක රජතුමා අතිශයින් සොම්නසට පත්ව, තෙරණුවන් වහන්සේ ද සෙසු මහා ඇමැතිවරුන් ද රැස් කරවා, නැට්ටුවන් ද කැටුව, 'මම දැන් ම විහාරය පූජා කරමි'යි පවසමින් චෛත්‍ය මළුවට ගියේය. තෙරණුවන් වහන්සේ ද භික්ෂු සංඝයා වහන්සේලා කැටුව චෛත්‍ය මළුවෙහි අලංකාර ලෙස සරසන ලද මණ්ඩපයෙහි වැඩ සිටියහ. රජතුමා සුවඳ පැන් පිරවූ රන් කෙණ්ඩිය ගෙන තෙරණුවන් වහන්සේගේ අතෙහි පැන් වත්කර දක්ෂිණාව පිරිනැමුවේය. එසේ පූජා කොට මෙසේ කීවේය: 'ස්වාමීනි, මේ ධාතුන් වහන්සේ මාගේ මුතුන් මිත්තන්ගේ පරම්පරාවෙන් පැමිණි එකකි. දැන් අපගේ අතිශයින් මනරම් වූ රෝහණ ජනපදයෙන් මේ ධාතූන් වැඩම කරවා, රනින් ධාතු ගර්භයක් ද, සත්රුවනින් ධාතු මණ්ඩපයක් ද කරවා, එහි රන්මය බුද්ධ ප්‍රතිමා වහන්සේ නමක් වඩාහිඳුවා, අපගේ දසබලයන් වහන්සේගේ ලලාට ධාතුන් වහන්සේ නිදන් කොට, ස්වාමීන් වහන්සේලාගේ සිවුරු ආදී ප්‍රත්‍යයන් සඳහා දැන් සොළොස් (දහසය) ශ්‍රේෂ්ඨ ගම්වරයන් පූජා කරමි'යි ගම්වරයන් පූජා කළේය. හාත්පස ගව් තුනක් පමණ වන සේරු විල අවට බෙර හැරවා, විහාර සේවකයන් පත් කර මෙසේ කීවේය: 'ස්වාමීනි, මා විසින් පූජා කරන ලද සොළොස් ගම්වරයන් වෙත ඔබවහන්සේලා අද ම වැඩම කළ යුතුය. වැඩම කොට අද ම එය පිළිගෙන පරිභෝග කරත්වා'යි පවසා, එහි ම නතර වී, පසුදින නැවත පැමිණ සත් දිනක් මුළුල්ලෙහි මහා දන් දී, සත්වැනි දිනයේ දී මහා භික්ෂු සංඝයා වහන්සේට තුන් සිවුරට සෑහෙන සිවුරු රෙදි ද ප්‍රණීත භෝජන ද පූජා කොට, තෙරණුවන් වහන්සේ වෙත පැමිණ, 'ස්වාමීනි, විහාරයෙහි මා විසින් කළ යුතු සියල්ල අඩු නොකොට කරන ලදී. මම නැවත මාළිගයට යමි'යි සැල කළේය. තෙරණුවන් වහන්සේ ඔහුගේ වචනය අසා, 'මහරජතුමනි, ඉතා යහපතැ'යි පිළිගත්හ.

So pana cetiyassa pūjanatthāya pupphārāmaṃ kārāpetvā mālākārānaṃ paribbayaṃ dāpesi. Tathā bherivādakanāṭakānampi vihārasīmante suvaṇṇanaṅgalena paricchinditvā ārāmikānampi gāmaṃ kārāpesi. Bhikkhusaṅghassa veyyāvaccatthāya attano santike pañcasataamaccadhītaro tattake amaccaputte dāsadāsiyo ca datvā paribbayatthāya tesaṃ tesaṃ pañcasatasahassakahāpaṇe ca dāpesi. Bhikkhusaṅghassa ca dhātupujanatthāya soḷasasahassaṃ kahāpaṇaṃ dāpesi.

ඔහු වනාහි චෛත්‍යය පිදීම පිණිස මල් උයනක් කරවා, මල්කරුවන්ට නඩත්තු වියදම් දුන්නේය. එමෙන්ම බෙර වයන්නන්ට ද නළුවන්ට ද විහාර සීමාවෙහි රන් නඟුලෙන් සීමා ලකුණු කොට ආරාමිකයන් සඳහා ගමක් ද කරවීය. භික්ෂු සංඝයාගේ වත්පිළිවෙත් හා උපස්ථාන කටයුතු සඳහා තමා වෙතින් ඇමැතිවරුන්ගේ දූවරුන් පන්සියයක් ද, එපමණ ම ඇමැතිවරුන්ගේ පුතුන් ද, දාසි දාසයන් ද පූජා කොට, ඔවුන්ගේ නඩත්තු වියදම් සඳහා එක් එක් කණ්ඩායමට කහවණු පන් ලක්ෂය බැගින් දීමට සැලැස්වීය. භික්ෂු සංඝයා උදෙසා ධාතු පූජාව සඳහා ද කහවණු දහසය දහසක් පූජා කළේය.

Tato giriabhayaṃ pakkosāpetvā, tāta tumhe idheva niccaṃ vasatha. Amhākaṃ vihāre ca ārāmikesu ca ayyesu ca appamatto hohīti ovaditvā sabbaṃ tassa niyyādesi. Thero tassa evamāha? Mahārāja samantato mahāsīmaṃ bandhitabbanti. Bandhatha bhanteti vutte? Mahārāja akittitena nimittena sīmaṃ bandhituṃ nasakkā, vihārassa pācīna pacchimuttaradakkhiṇato mahāsīmaṃ bandhanāya nimittaṃ sallakkhetvā dehi, mayaṃ sīmaṃ bandhissāmāti āha. Rājā tuṭṭho satta amacce sabbālaṅkārena alaṅkaritvā sīmānimittaṃ kittetvā āgamanatthaṃ pesesi. Te pana satta amaccā catusu disāsu nimittaṃ sallakkhetvā paṇṇe likhitvā āharitvā rañño adaṃsu. Rājā ekekaṃ satakahāpaṇaṃ datvā catusu disāsu ārakkhaṃ dāpetvā sīmaṃ bandhantūti mahābhikkhusaṅghassa nivedesi. Atha thero bhikkhusaṅghaparivuto cetiyaṅgaṇe nisīditvā vappamāsakāḷapakkhadvādasadivase sīmaṃ bandhitvā niṭṭhapesi.

ඉන්පසු හෙතෙම ගිරිඅභය කැඳවා, 'පුතණුවනි, ඔබ මෙහි ම නිරතුරුව වාසය කරන්න. අපගේ විහාරයෙහි ද, ආරාමිකයන් කෙරෙහි ද, ස්වාමීන් වහන්සේලා කෙරෙහි ද අප්‍රමාදී වන්න'යි අවවාද කොට සියල්ල ඔහුට පවරා දුන්නේය. තෙරණුවන් වහන්සේ ඔහුට මෙසේ කීහ: 'මහරජතුමනි, හාත්පස මහා සීමාවක් බන්ධනය කළ යුතුය.' 'ස්වාමීනි, සීමා බන්ධනය කළ මැනව'යි පැවසූ කල්හි; 'මහරජතුමනි, ප්‍රකාශ නොකරන ලද නිමිතිවලින් සීමා බැඳිය නොහැකිය. විහාරයේ නැගෙනහිර, බටහිර, උතුර සහ දකුණ යන සතර දිශාවෙන් මහා සීමාව බන්ධනය කිරීම සඳහා සීමා ලකුණු සලකුණු කොට දෙන්න, අපි සීමාව බන්ධනය කරන්නෙමු'යි පැවසූහ. රජතුමා සතුටට පත්ව, සියලු ආභරණයෙන් සරසන ලද ඇමැතිවරුන් සත් දෙනෙකු සීමා නිමිති ලකුණු කොට ප්‍රකාශ කර පැමිණීම පිණිස පිටත් කර හැරියේය. ඒ ඇමැතිවරු සත් දෙනා ද සිව් දිශාවෙහි සීමා නිමිති සලකුණු කොට, පතක ලියා ගෙනවුත් රජුට දුන්හ. රජතුමා ඔවුන් එක් අයෙකුට කහවණු සියය බැගින් දී, සිව් දිශාවෙහි ආරක්ෂාව යොදවා, 'සීමාව බන්ධනය කළ මැනව'යි මහා භික්ෂු සංඝයා වහන්සේට සැල කළේය. ඉක්බිති තෙරණුවන් වහන්සේ භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා චෛත්‍ය මළුවෙහි වැඩසිට, වප් මස අව දොළොස්වක දින සීමා බන්ධනය කොට නිම කළහ.

Tattha sīmānimittaṃ evaṃ jānitabbaṃ; purimāya disāya sigāla pāsāṇaṃ gato. Tato macchaselagāmassa vāma passena koṭasīmā nāma gāmakkhettaṃ vissajjetvā gaṇadvāragāmaṃ gato. Cittavāpiyā uttaravāna koṭito varagāmakkhette piṭṭhipāsāṇaṃ gato. Tato sālikaṃ nāma madhukarukkhe ṭhītapāsāṇathūpassa gato. Tato vuttika nāma vāpiyā dakkhiṇavāna koṭito kaṇikāra selassa gato. Tato channajjhāpitaselassa gato. Tato kukkuṭasiva nāma upāsakassa madhukarukkhe ṭhītaṃ thūpaṃ gato. Tato soṇḍaṃ nāma selaṃ gato. Tato sabaraṃ nāma pāsāṇaṃ gato. Tato elālatitthassa gato. Tato sobbha majjhimena gantvā assabandhanaṃ nāma ṭhānaṃ gato. Tato pāsāṇassa matthake udaka kākaṃ nāma nigrodhaṃ gato. So rukkho udaka kākānaṃ vusita bhāvena evaṃ nāma jāto. Tato tambatitthaṃ nāma gantā mahācārikassanāma thūpamaggassa gato. Tato assamaṇḍalapiṭṭhiṃ gato. Tato mahā kadamba passe ṭhītaṃ pāsāṇathūpaṃ gato. Tato mahā rājuvāpiyā uttarakoṭiyā ṭhītaṃ mahānigrodharukkhaṃ gato. Tato mahāvanapiṭṭhiṃ gato. Tato loṇasāgarassa ante rajataselaṃ gato. Puna āvattitvā sigāla pāsāṇeyeva ṭhīto. Imaṃ ettakaṃ padesaṃ samantato paricchindāpetvā rājā adāsi. Vihārassa bahū ārāmike ca (tesaṃ) vividhāni upakaraṇāni (ca) dāpetvā sabbe pākāratoraṇādayo kārāpetvā vihāraṃ niṭṭhāpetvā rohaṇameva gato.

එහි සීමා නිමිත්ත මෙසේ දත යුතුය; නැගෙනහිර දිශාවෙන් 'සිගාල පාෂාණය' (හිවලුන්ගේ ගල) දක්වා ගියේය. එතැනින් මත්ස්‍යසෛල ග්‍රාමයේ (මස්ගල්ගම) වම් පසින් 'කොටසීමා' නම් ගොඩබිම හැර 'ගණද්වාර' ග්‍රාමයට ගියේය. චිත්ත වැවේ උතුරු දෙසින් පිහිටි සොරොව් කොණේ සිට 'වරගාම' කුඹුරු යායෙහි ඇති 'පිට්ඨි පාෂාණය' (පිටගල) දක්වා ගියේය. එතැන් සිට 'සාලික' නම් මී ගස අසල පිහිටි 'පාෂාණ ස්තූපය' (ගල් සෑය) දක්වා ගියේය. එතැන් සිට 'වුත්තික' නම් වැවේ දකුණු දෙසින් පිහිටි සොරොව් කොණේ සිට 'කණිකාර සෛලය' (කිණිහිරි ගල) දක්වා ගියේය. එතැන් සිට 'ඡන්නජ්ඣාපිත සෛලය' (වසා පුළුස්සන ලද ගල) දක්වා ගියේය. එතැන් සිට 'කුක්කුටසිව' නම් උපාසකයාගේ මී ගස අසල පිහිටි ස්තූපය දක්වා ගියේය. එතැන් සිට 'සොණ්ඩ' නම් පර්වතය දක්වා ගියේය. එතැන් සිට 'සබර' නම් ගල දක්වා ගියේය. එතැන් සිට 'එලාල තොට' දක්වා ගියේය. එතැන් සිට ළිඳක් මැදින් ගොස් 'අස්සබන්ධන' නම් ස්ථානයට ගියේය. එතැන් සිට ගල මුදුනෙහි ඇති 'උදකකාක' (දිය කවුඩන් ලැගුම් ගත්) නම් නුග ගස දක්වා ගියේය. ඒ වෘක්ෂය දිය කවුඩන් වාසය කිරීම නිසා එනමින් ප්‍රසිද්ධ විය. එතැන් සිට 'තම්බතිත්ථ' (තඹතොට) නම් ස්ථානයට ගොස් 'මහාචාරික' නම් ස්තූප මාර්ගයට ගියේය. එතැන් සිට 'අශ්ව මණ්ඩල පිටපත' (අස්මඬල පිටිය) දක්වා ගියේය. එතැන් සිට මහා කදම්බ ගස අසල පිහිටි 'පාෂාණ ස්තූපය' (ගල් සෑය) දක්වා ගියේය. එතැන් සිට 'මහ රජ වැවේ' උතුරු කොණේ පිහිටි මහා නුග ගස වෙත ගියේය. එතැන් සිට 'මහ වල් පිටිය' (මහ වනාන්තරයේ තැන්න) වෙත ගියේය. එතැන් සිට ලුණු මුහුද කෙළවර ඇති 'රජත සෛලය' (රිදීගල) දක්වා ගියේය. නැවත හැරී අවුත් 'සිගාල පාෂාණයෙහි' ම (පළමු සීමා ලකුණෙහි ම) නතර විය. රජතුමා හාත්පසින් ම මෙපමණ ප්‍රදේශයක් සීමා කරවා පූජා කළේය. විහාරයට බොහෝ සේවකයන් ද, ඔවුන්ට විවිධ උපකරණ ද ලබා දී, සියලු පවුරු තොරණ ආදිය ද කරවා, විහාරයේ වැඩ නිම කොට රෝහණයට ම ගියේය.

Rājā pasannahadayo mahāpuñño mahābalo;

Kāretvā uttamaṃ thūpaṃ kañcanagghīka sobhitaṃ.

පැහැදුණු සිත් ඇති, මහා පින් ඇති, මහා බලසම්පන්න වූ රජතුමා රන් තොරණින් ශෝභමාන වූ උත්තම ස්තූපය කරවා,

Bandhāpetvā tato sīmaṃ vaṭṭagāmañca soḷasa;

Datvā ārāmikānañca sabbupakaraṇāni ca.

ඉන්පසු සීමාවන් බන්ධනය කරවා, සොළොස් (දහසය) ගම්වරයන් ද පූජා කොට, ආරාමිකයන්ට ද සියලු උපකරණ ලබා දී,

Tato so rohaṇaṃ gantvā mahāsenāpurakkhato;

Vihāradeviyā saddhiṃ modamāno vasī tahiṃ.

මහා සේනාව පිරිවරාගෙන රෝහණ දේශයට ගොස්, විහාර මහා දේවිය ද සමඟ එහි සතුටින් වාසය කළේය.

Thero pana tattheva viharanto yo imasmiṃ vihāre vasanto tathāgatassa ekagandhakuṭiyaṃ vuttho viya bhavissatīti khyākaritvā tato paṭṭhāya sīlācārasamādhisamāpattipaṭiladdhajaḷabhiññāpaṭisambhidappattehi khīṇāsavehi parivāretvā sabba buddhaguṇaṃ anussaranto ciraṃ vasitvā tattheva anupādisesāya nibbānadhātuyā parinibbāyi.

එම තෙරණුවෝ (තිස්ස තෙරණුවෝ) එහි ම වෙසෙමින්, ‘යමෙක් මෙම විහාරයෙහි වෙසෙන්නේ නම් ඔහු තථාගතයන් වහන්සේගේ ඒකගන්ධකුටියෙහි වාසය කළාක් මෙන් වන්නේය’ යි ප්‍රකාශ කොට, එතැන් පටන් සීල, ආචාර, සමාධි, සමාපත්ති ලැබූ, ෂඩභිඥා හා පටිසම්භිදාවන්ට පත්, ක්ෂීණාස්‍රව (රහතන්) වහන්සේලා පිරිවරාගෙන, සියලු බුදුගුණ සිහිපත් කරමින් බොහෝ කලක් එහි වාසය කොට, එහිදීම අනුපාදිශේෂ නිර්වාණ ධාතුවෙන් පිරිනිවන් පා වදාළ සේක.

Anekaguṇasampanno tissatthero bahussuto;

Janānaṃ saṅgahaṃkatvā nibbuto so anāsavo.

අනේක ගුණයෙන් සමන්විත වූ ද බහුශ්‍රුත වූ ද ඒ අනාශ්‍රව තිස්ස තෙරණුවෝ, ජනයාට සංග්‍රහ කොට පිරිනිවන් පා වදාළ සේක.

Therāpi te sīlasamādhiyuttā,Bahussutā sādhuguṇābhirāmā;

Paññāpabhāvāyuppannacittā,Guṇākarā tānayutā janānaṃ.

සීලයෙන් හා සමාධියෙන් යුක්ත වූ, බහුශ්‍රුත වූ, සත්ගුණයෙහි ඇලුනාවූ, ප්‍රඥා මහිමයෙන් උපන් සිත් ඇති, ගුණාකර වූ (ගුණ සමුදායක් බඳු වූ) ඒ තෙරණුවෝ ද මහජනයාගේ ආරක්ෂකයෝ (පිහිට) වූහ.

Pahīnabhavasaṃsārā pabhinnapaṭisambhidā;

Nāmarūpaṃ samāsanto pesalā chinnabandhanā.

භව සංසාරය ප්‍රහීණ කළා වූ, සිව්පිළිසිඹියාවන් ප්‍රභේද කළා වූ, නාමරූපයන් සන්සිඳෙව්වා වූ, ප්‍රියශීලී වූ ද බැඳීම් සිඳ දැමුවා වූ (ඒ රහතන් වහන්සේලා ද),

Sattānaṃ uttamaṃ santiṃ katvā ca janasaṅgahaṃ;

Nibbutā te mahāpaññā padīpoca sumānasā.

සත්ත්වයන්ට උතුම් වූ ශාන්තිය උදා කර දෙමින් ද ජන සංග්‍රහය කරමින් ද මහා ප්‍රඥාවන්ත වූ, පහන් වැටි බඳු වූ, මනා සිත් ඇති ඒ උතුමෝ පිරිනිවී ගියහ.

Iti ariyajanappasādanatthāya kate dhātuvaṃse

මෙසේ සත්පුරුෂයන්ගේ ප්‍රසාදය පිණිස කරන ලද ධාතුවංශයෙහි

Dhātunidhānādhikāro nāma

ධාතු නිධාන අධිකාරය නම් වූ

Pañcamo paricchedo.

පස්වන පරිච්ඡේදයයි.

Iminā kārāpitavihārā kathetabbā; vihāradevīmahāvihāraṃ, chātapabbata vihāraṃ, samuddavihāraṃ, cittalapabbatavihāraṃ, bhaddapāsāṇadvāravihāraṃ, acchagalla vihāraṃ, koḷambatissapabbatavihāraṃ, gaṇavihāraṃ, kālakavihāraṃ, dukkhapālaka vihāraṃ, uccaṅgaṇavihāraṃ, koṭitissavihāraṃ, tassa pana ekanāmaṃ katvā kārāpite mahāgāme tissamahāvihārādiṃ katvā ekasataaṭṭhavīsavihārāni katāni ahesuṃ.

මොහු විසින් කරවන ලද විහාරයන් මෙසේ කිව යුතුය; විහාරදේවි මහා විහාරය, ඡාතපබ්බත විහාරය, සමුද්ද විහාරය, චිත්තලපබ්බත විහාරය, භද්දපාසාණද්වාර විහාරය, අච්ඡගල්ල විහාරය, කොළම්බතිස්සපබ්බත විහාරය, ගණ විහාරය, කාලක විහාරය, දුක්ඛපාලක විහාරය, උච්චංගණ විහාරය, කෝටිටිස්ස විහාරය ද, ඒවා සියල්ල එක් නමකින් යුක්ත කොට මහගම කරවන ලද තිස්ස මහා විහාරය ආදී වශයෙන් විහාර එකසිය විසි අටක් කරවන ලදහ.

Aṭṭhavīsaekasatavihārañca mahārahaṃ;

Vihāradeviyā saddhiṃ kārāpesi mahāyaso.

මහා කීර්තිමත් වූ ඒ රජතුමා විහාරදේවිය ද සමඟ එකසිය විසිඅටක් වූ මහා අගනා විහාරයන් කරවූයේය.

Tato paṭṭhāya rājā mahādānaṃ datvā puññāni katvā tato cuto devaloke nibbatti.

එතැන් පටන් රජතුමා මහත් වූ දානමානාදී පින්කම් කොට, එතැනින් චුතව දෙව්ලොව උපන්නේය.

Katvāni puññakammāni anekāni mahāyaso;

Atthaṃ janassa katvāna gantvāna tusitaṃ puraṃ.

මහා කීර්තිමත් වූ ඒ රජතුමා බොහෝ පින්කම් කොට, ජනයාට යහපත සලසා, තුසිත දෙව්ලොවට ගියේය.

So tattha dibbasampattiṃ cīraṃ bhuñjiya nandito;

Mahāvībhavasampanno devatānaṃ purakkhato.

ඔහු එහි දිව්‍ය සම්පත් බොහෝ කල් ප්‍රීතියෙන් භුක්ති විඳිමින්, මහා වෛභව සම්පත්තියෙන් යුක්ත ව, දේවතාවන් විසින් පිරිවරන ලද්දේය.

Tampi sampattimohāya jīvavaloke manorame;

Lokuttaraṃ sivaṃ khemaṃ icchanto āgamissati.

එම (දිව්‍ය) සම්පත් ද හැරදමා, මනරම් වූ මනුෂ්‍ය ලෝකයෙහි ලෝකෝත්තර වූ ද ක්ෂේම වූ ද ශාන්තිය (නිවන) කැමති වන්නේ මතු මෙලොවට පැමිණෙන්නේය.

So tato cuto jambudīpe nibbattitvā metteyya bhagavato pitā subrahmā nāma bhavissati. Vihāradevī tasseva mātā brahmavatī nāma brāhmaṇī bhavissati. Abhayagāmaṇīkumāro tasseva metteyyassa bhagavato paṭhamaggasāvako bhavissati. Kaniṭṭho saddhātisso dutiyaggasāvako bhavissati.

ඔහු එතැනින් චුතව දඹදිව උපත ලබා මෛත්‍රී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ පියාණන් වූ ‘සුබ්‍රහ්ම’ නමැති බ්‍රාහ්මණයා වන්නේය. විහාරදේවිය එම මෛත්‍රී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ මෑණියන් වූ ‘බ්‍රහ්මවතී’ නම් බැමිණිය වන්නීය. අභයගාමණී කුමාරයා (දුටුගැමුණු රජු) එම මෛත්‍රී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ප්‍රථම අග්‍රශ්‍රාවකයා වන්නේය. මලණුවන් වූ සද්ධාතිස්ස කුමාරයා ද්විතීය අග්‍රශ්‍රාවකයා වන්නේය.

Ettāvatā nalāṭadhātu saṃvaṇṇanā samattā.

මෙතෙකින් ලලාට ධාතු වර්ණනාව සමාප්ත විය.

Dhātuvaṃso samatto.

ධාතුවංශය සමාප්ත විය.

Anena puññakammena saṃsaranto bhavābhave;

Sabbattha paṇḍito homī sāriputtova paññavā.

මේ පින්කමේ බලයෙන් මම භවයෙන් භවයට සංසාරයේ සැරිසරන්නෙම්, හැම තැනකදීම ශාරිපුත්‍ර මහරහතන් වහන්සේ මෙන් මහා ප්‍රඥාවන්ත පණ්ඩිතයෙක් වෙම්වා!

Arimedassa buddhassa pabbajitvāna sāsane;

Nibbānaṃ pāpuṇitvāna muñcemi bhavabandhanā.

ආර්යමෛත්‍රී බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශාසනයෙහි පැවිදි වී, නිවන් අවබෝධ කරගෙන භව බන්ධනයෙන් මිදෙම්වා!

Anena me sabbabhavābhave’haṃ,Bhaveyyamekantaparānukampī;

Kulī balī ceva satī matī ca,Kavīhisantehi sadā samaṅgī.

මේ පින් බලයෙන් මම උපදින හැම භවයකදීම, ඒකාන්තයෙන් ම පරහිතකාමී කෙනෙක් වෙම්වා! කුලවත් වූ ද, බලවත් වූ ද, සිහි නුවණින් යුක්ත වූ ද, වියත් සත්පුරුෂයන් සමඟ නිරතුරුව එක්ව වෙසෙන්නෙක් වෙම්වා!

Paññāvantānaṃ aggo bhavatu.

ප්‍රඥාවන්තයන් අතර අග්‍රත්වයට පත් වේවා!