Jinavaṃsadīpaṃ

Minh Soi Dòng Dõi Phật

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

Con xin đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc A-la-hán, đấng Chánh Đẳng Chánh Giác.

1.

1.

Mahādayo yo hadayo’dayo’dayoHitāya dukkhānubhave bhave bhave,Akāsi sambodhipadaṃ padaṃ padaṃTamābhivandāmi jinaṃ jinaṃ jinaṃ;

(Yamakabandhanaṃ)

Đấng Đại Bi, lòng từ ái khởi lên, khởi lên, khởi lên, vì lợi ích cho chúng sanh trải qua đau khổ trong mọi kiếp sống, đã từng bước, từng bước, từng bước chứng đắc quả vị Chánh Đẳng Giác. Con xin đảnh lễ Đấng Toàn Thắng, Toàn Thắng, Toàn Thắng ấy.

2.

2.

Pahāya yatthā’bhiratiṃ ratiṃ ratiṃRamanti dhammeva munī munī munī,Vimuttidaṃ sabbabhavā bhavā’bhavāTamābhivande mahitaṃ hitaṃ hitaṃ;

(Yamakabandhanaṃ)

Nơi các bậc Thánh hiền, Thánh hiền, Thánh hiền từ bỏ mọi ái luyến, ái luyến, ái luyến, chỉ hoan hỷ trong Chánh Pháp, Pháp ấy ban cho sự giải thoát khỏi mọi cõi hữu, khỏi sự tồn tại và không tồn tại. Con xin đảnh lễ Pháp bảo được tôn kính, lợi ích, lợi ích ấy.

3.

3.

Nipītasaddhammarasā rasā’rasāSupuññakhetto’rasataṃ sataṃ sataṃ,Gatā vidhūtā vinayena yena yeTamābhivande’sigaṇaṅgaṇa’ṅgaṇaṃ;

(Yamakabandhanaṃ)

Những vị đã uống vị cam lồ của Chánh Pháp, tinh túy của mọi tinh túy, là ruộng phước tối thượng cho hàng trăm bậc thiện trí, là những người con chân chánh, đã đi đến và rũ bỏ (phiền não) bằng giới luật. Con xin đảnh lễ Tăng đoàn, những bậc không tỳ vết, không tỳ vết ấy.

4.

4.

Jinā’natambhoruha haṃsarājinīJinorasānaṃ mukhapañjarā’li nī,Sadatthasāraṃ sarasaṃ visūda nīUpetu me mānasameva vāṇi nī;

Hỡi Nữ hoàng thiên nga trên hoa sen nơi kim khẩu của Đấng Toàn Thắng! Hỡi đàn ong trong lồng miệng của các Phật tử! Hỡi Ngôn ngữ, xin hãy đến với tâm trí của con, mang theo tinh túy ý nghĩa chân chánh, ngọt ngào và thanh tịnh.

5.

5.

Kammāvasesā vicito’pajātyāGanthā’hisaṅkhāravibandhakā me,Paṇāma puññātisayena’nenaMā pākadānā’vasarā bhavantu;

Nguyện cho những nghiệp quả còn sót lại của con từ nhiều kiếp sinh, những trói buộc của các hành nghiệp như rắn độc, nhờ phước báu thù thắng của sự đảnh lễ này, sẽ không có cơ hội trổ quả.

6.

6.

Suvaṇṇavaṇṇassa jinassa vaṇṇaṃVaṇṇeyya kappampi kajito suvaṇṇo,Kappassi’vosāna manattatāyaNa pāpuṇe buddhaguṇāna mantaṃ;

Một người có tài ăn nói dẫu tán thán sắc tướng của Đấng Toàn Thắng, bậc có thân sắc vàng ròng, trong suốt một kiếp, thì kiếp ấy có thể đi đến hồi kết thúc, nhưng người ấy vẫn không thể nào đạt đến tận cùng các đức hạnh của Đức Phật.

7.

7.

Niddhanta cāmīkara cāru rūpaṃSarassatī bhūsaṇa bhāsanaṃca,Anañña sādhāraṇa ñāṇamassaAvāviyā’cintiya mapakpameyyaṃ;

Thân tướng Ngài mỹ miều như vàng ròng đã được tinh luyện, lời nói Ngài là trang sức cho nữ thần Ngôn ngữ, và trí tuệ Ngài không ai sánh bằng, thật không thể nói, không thể nghĩ bàn, không thể đo lường.

8.

8.

Kuhiṃ asādhāraṇa rūpa līlāKuhiṃ asādhāraṇa vāṇi līlā,Kuhiṃ asādhāraṇañāṇa līlāKuhiṃ nu me mandamatissa līlā;

Nét duyên dáng phi thường nơi thân tướng Ngài ở đâu? Nét duyên dáng phi thường nơi lời nói Ngài ở đâu? Nét duyên dáng phi thường nơi trí tuệ Ngài ở đâu? Và nét duyên dáng của kẻ trí tuệ non kém này thì ở đâu?

9.

9.

Vibhāvimānī paravamhino yeIssā’bhimānena vibhaññamānā,Gavesayantī’dha parassa randhaṃTesaṃ pasaṃsāgarahāhi kimme;

Những kẻ tự phụ về trí tuệ, khinh miệt người khác, bị bóp méo bởi lòng ganh tỵ và kiêu mạn, luôn tìm kiếm lỗi lầm của người khác ở đời này, thì lời khen hay tiếng chê của họ có nghĩa gì đối với tôi?

10.

10.

Pasattha satthāgama pāradassīYe sādhavo sādhu guṇappasantā,Ganthassa nimmāṇaparissamaṃ noJānanti teyeva idhappamāṇā;

Những bậc thiện trí đã thông suốt các thánh điển và giáo pháp đáng tán thán, những người hoan hỷ với các đức hạnh tốt đẹp, chính họ mới biết được công sức tạo nên tác phẩm này. Chỉ có họ mới là người thẩm định ở đây.

11.

11.

Ādiccavaṃsappabhavassa tassaJinassa satthāgamakovidehi,Vuttopi pubbācariyehi yesuGanthesu saṅkhepavasena vaṃso;

Mặc dù dòng dõi của Đấng Toàn Thắng ấy, người xuất thân từ dòng dõi Mặt Trời, đã được các bậc cổ sư thông thạo kinh điển và giáo pháp trình bày một cách tóm lược trong một số tác phẩm,

12.

12.

Na tehi sakkā sugatassa vaṃsaṃKiñcāpi viññātu masesayitvā,Sampuṇṇavaṃsassa vibhāvanāyaTasmā samussāhita mānasena;

nhưng qua đó người ta không thể nào biết được một cách trọn vẹn dòng dõi của Đấng Thiện Thệ. Vì vậy, với tâm hăng hái, để làm sáng tỏ dòng dõi một cách đầy đủ,

13.

13.

Abhippasanno ratanattayamhiPasatthavaṃsappabhavo pabhunaṃ,Vibhusaṇo vissutakittighosoYo bhāti laṅkāya muḷārabhāgyo;

Có một người hết lòng tín thành nơi Tam Bảo, xuất thân từ dòng dõi cao quý đáng ca ngợi, là một trang sức (cho dòng tộc), danh tiếng lẫy lừng, người tỏa sáng ở Lanka, có phước báu lớn lao;

14.

14.

Amandacāgā’bhiratassaPunandu nāmassa dayādhanassa,Buddhe pasādātisayassa tassaAjjhesanañcāpi paṭiggahetvā;

người hoan hỷ trong việc bố thí rộng rãi, lấy lòng bi mẫn làm tài sản, tên là Punandu, có niềm tin đặc biệt nơi Đức Phật. Và cũng đã chấp nhận lời thỉnh cầu của vị ấy,

15.

15.

Nassāya pubbācariyo’padesaṃSotūna matthāya mayā hitāya,Niruttiyā māgadhikāya sammāVidhīyate’daṃ jinavaṃsadīpaṃ;

nương theo lời chỉ dạy của các bậc cổ sư, vì lợi ích và hạnh phúc cho người nghe, tác phẩm ‘Minh Soi Dòng Dõi Phật’ này được tôi soạn thảo một cách đúng đắn bằng ngôn ngữ Māgadhikā (Pāli).

16.

16.

Saddhāsinehānugatāya paññā-Dasāya sotūhi manovimāne,Padīpito’yaṃ jinavaṃsadīpa-Dīpoharepāpatamappabandhaṃ;

Nguyện cho ngọn đèn ‘Minh Soi Dòng Dõi Phật’ này, được thắp lên trong lâu đài tâm trí của người nghe bằng sợi bấc trí tuệ thấm đượm đức tin và lòng mến, sẽ xua tan đi bóng tối dày đặc của tội lỗi.

17.

17.

Puraṅgapuṇṇā sirijambudīpeSampattibhārena divā’vatiṇṇā,Yā devarājassa’marāvatī’vā-Marāvatīnāma purī pure’sī;

Thuở xưa, tại cõi Diêm-phù-đề quang vinh, có một thành phố tên là Amarāvatī, tràn đầy những điều tốt đẹp nhất, dường như đã giáng trần từ thiên giới với tất cả sự thịnh vượng của nó, giống như thành Amarāvatī của Đế Thích.

18.

18.

Vijjādharānañca vihaṅgamānaṃVibandha vehāsagatiṃ bahāsa,Yasmiṃ purasmiṃ jitaveri cakkaṃPākāracakkaṃ viya cakkavāḷaṃ;

Trong thành phố ấy, vòng thành lũy, vốn đã chinh phục vòng vây quân thù, còn cản trở đường bay trên không của các vị thần thông và các loài chim, giống như dãy núi Thiết Vi.

19.

19.

Sañcumbitamhoja rajo pabandha-Supiñjarāpā parikhāhirāmā,Puritthi pākāra nitambabhāgeSamubbahī kañcana mekhalā’bhaṃ;

Hào nước bao quanh thành thật đáng yêu, nhuốm màu vàng nhạt bởi phấn của những đóa sen mà nó chạm vào, nằm trên sườn của tường thành, mang dáng vẻ của một chiếc thắt lưng vàng.

20.

20.

Rattindivā rattamaṇi’ndanīla-Maṇippabhārañjita rājadhāni,Babandha yā’mandasurindacāpa-Samujjalākāsatalabbilāsaṃ;

Ngày và đêm, kinh thành được tô điểm bởi ánh sáng của hồng ngọc và lam ngọc, tạo nên vẻ đẹp của một bầu trời lấp lánh với vô số cầu vồng.

21.

21.

Yahiṃvadhūnaṃ vadanambujehiKatāvamānaṃ hariṇaṅkabimbaṃ,Pabhāhi nīlopalatoraṇātaṃSokābhībhūtaṃca vivaṇṇamāpa;

Nơi ấy, vầng trăng, bị những gương mặt sen của các thiếu nữ vượt qua, trở nên nhợt nhạt như thể bị nỗi sầu bi xâm chiếm, phản chiếu ánh sáng từ những cổng chào bằng ngọc bích.

22.

22.

Saroruha’ntī maṇimandirābhā-Sañcumbitaṃ puṇṇasasaṅkabimbaṃ;

Saṅkāya rāmājanatā’bhirāmāKare pasāresi puramhi yasmiṃ;

Trong thành phố ấy, đám đông những người phụ nữ xinh đẹp, khi thấy vầng trăng tròn được tô điểm bởi ánh quang của các lâu đài châu báu, đã vươn tay ra, ngỡ rằng đó là một đóa sen.

23.

23.

Yattha’ṅganānaṃ paṭibimbitāniĀdāsabhittīsu mukhambujāni,Āsuṃ vighātāya madhubbatānaṃVilocanālīna manuggahāya;

Nơi ấy, hình ảnh phản chiếu những gương mặt sen của các phụ nữ trên những bức tường như gương, khiến cho đàn ong (thật) phải bối rối, nhưng lại làm vui lòng cho những 'con ong mắt' (ánh nhìn của người yêu).

24.

24.

Sammatta mātaṅga dharādharehiYasmiṃ abhissanda madassavanti,Turaṅga raṅgehī taraṅga mālāSamākulevā’si vidhūta dhūlī;

Trong thành phố ấy, từ những con voi say to như núi, những dòng nhựa thơm chảy ra, và bụi tung lên từ những bước nhảy của đàn ngựa giống như một chuỗi sóng xao động.

25.

25.

Nikkhittavīṇā maṇinupurānaṃVilāsinīnaṃ mudupāṇi pāde,Mattālimālā kalanādinī kiṃNālaṅkaruṃ yattha katāvakāsā;

Nơi ấy, trên đôi tay và đôi chân mềm mại của những người phụ nữ duyên dáng, vốn đã được trang điểm bằng đàn tỳ bà và vòng chân bằng ngọc, há chẳng phải những đàn ong say mật, khi tìm được cơ hội, đã đến tô điểm thêm bằng tiếng ngâm nga ngọt ngào của chúng hay sao?

26.

26.

Dhavatthinīnaṃ kucasārasehiNettālibhārā’nananīrajehi,Yā hāsavīcīhi purī rajanyāRarāja samaphullasarojinī’va;

Thành phố về đêm, với những người phụ nữ tìm kiếm chồng mình—với bộ ngực như đôi hạc, với gương mặt sen trĩu nặng đôi mắt như đàn ong, và với những làn sóng tiếng cười—tỏa sáng như một hồ sen nở rộ.

27.

27.

Candappabhā cumbita candakantaPāsāṇadhārā maṇicandikāsū,Candānanānaṃ yahi maṅganāhaṃParissamasso’pasamāya’hesuṃ;

Nơi ấy, trên những sân thượng bằng ngọc, những dòng nước từ đá mặt trăng, được ánh trăng hôn lên, đã dùng để làm dịu đi sự mệt mỏi của những người phụ nữ có gương mặt tựa trăng.

28.

28.

Yasmiṃ pūre uddhamadho vinaddha-Jutippabandho maṇimandirānaṃ,Samubbahī geruka paṅka diddha-Vitāna paccattharaṇabbilāsaṃ

Trong thành phố ấy, ánh sáng liên tục từ các lâu đài châu báu, lan tỏa cả trên và dưới, mang vẻ đẹp của một tấm trướng và một tấm thảm được phết bằng đất sét son đỏ.

29.

29.

Suvaṇṇa muttā maṇi vaṃsavaṇṇā-Pavāḷa rūpī vajirehiñcā’pi,Yā sattadhaññehi dhanehi phītāAhū puri dhaññavatī’va nārī;

(Silesabandhanaṃ)

Thành phố ấy, được trang hoàng bằng vàng, ngọc trai, ngọc bích, ngọc mắt mèo, san hô, bạc, và kim cương, sung túc với bảy loại tài sản, giống như một người phụ nữ phúc đức.

30.

30.

Pasāritā’nekadisāmukhesuVicittavatthā’bharaṇādipūrā,Yatthā’paṇā nijjitakapparukkhāKariṃsu lokābhimatatthasiddhiṃ;

Nơi ấy, các cửa hàng được bày ra ở nhiều ngả đường, đầy ắp các loại y phục và trang sức đa dạng, đã vượt qua cả cây như ý, và thực hiện được mọi mong muốn của thế gian.

31.

31.

Parāgarattā madhupātimattāSamhinnavelā ghananīlavālā,Haṃsāsayā pañcasarābhirāmāYasmiṃ taḷākā viya kāmabhogī;

(Silesabandhanaṃ)

Trong thành phố ấy, những người hưởng thụ dục lạc giống như những hồ nước: nhuốm màu phấn hoa, có bầy ong say mật, bờ bị vỡ, có rêu xanh dày đặc, là nơi trú ngụ của thiên nga, và đẹp đẽ với năm loại tên (hoa sen).

32.

32.

Purantarasmiṃ ratanagghikānaṃRaṃsippabandhehi hatandhakāre,KundāravindabbhudayenayasmiṃRattindivābheda mavedi loko;

Bên trong thành phố ấy, bóng tối bị xua tan bởi những luồng ánh sáng liên tục từ các bảo vật quý giá; nơi ấy, thế gian chỉ biết được sự khác biệt giữa ngày và đêm nhờ vào sự nở ra của hoa lài và hoa sen.

33.

33.

Mātaṅgajīmūtaghaṭāya ghaṇṭā-Ṭaṅkāragambhīraravāya yasmiṃ,Palambhītā mattasikhaṇḍimālāAkā vikālepi akhaṇḍakīḷaṃ;

Trong thành phố ấy, bởi tiếng chuông vang rền trầm hùng từ những đàn voi to lớn như những đám mây, bầy công say mồi bị lầm tưởng, đã không ngừng múa lượn ngay cả khi trái mùa.

34.

34.

Puramhi yasmiṃ caraṇambujehiVadhūjato bandhitanūpurehi,Vikāsa kokāsana sīsa baddhaMattāli sesa’mbujinī ajesi;

Trong thành phố ấy, những hồ sen với bầy ong say mật đậu trên những đóa sen đỏ đang nở, đã bị vượt qua bởi những gót sen của các thiếu nữ được trang điểm bằng những chiếc vòng chân có buộc lục lạc.

35.

35.

Rasātalaṃ nāgaphaṇāvanaddhaṃNabhotalaṃ vijjulatāvanaddhaṃ,Yā chāditā rūpiyajātarūpa-Dhajāvalīhā’jini rājadhānī;

Thế giới dưới lòng đất được bao phủ bởi những chiếc mang của loài rồng (nāga), bầu trời được bao phủ bởi những tia chớp giăng giăng; kinh thành ấy, được che phủ bởi những hàng cờ phướn bằng bạc và vàng, đã chiến thắng cả hai.

36.

36.

Nānatthasāraṃ mitadhātuvaṇṇaṃChandārahaṃ pāṇagaṇā’bhirāmaṃ,Kavippasatthaṃ sarasaṃ silesā-Laṅkārapajjaṃ’va puraṃ yamāsi;

(Silesabandhanaṃ)

Thành phố ấy giống như một bài thơ được trang hoàng bằng phép chơi chữ: có tinh hoa của nhiều sự vật, có các yếu tố và màu sắc được đo lường, đáng được mong muốn, làm vui lòng chúng sanh, được các thi sĩ ca ngợi, và đầy hương vị.

37.

37.

Puramhi tasmiṃ karuṇānidhānoBuddhaṅkuro brāhmaṇasāravaṃse,Asaṅkhakappāna mito catunnaṃLakkhādikānaṃ udapādi pubbe;

Trong thành phố ấy, vị Bồ Tát, một kho tàng của lòng bi mẫn, đã sinh ra trước đây trong một gia tộc Bà la môn cao quý, sau bốn a tăng kỳ và một trăm ngàn đại kiếp.

38.

38.

Bhovādivaṃse’kadivākarassaPuññānubhāvo’dayamaṅgalehi,Jātassa kho sampati jambudīpoVilumpayī maṅgalavāsalīlaṃ;

Khi ngài, mặt trời duy nhất của dòng dõi Bhovādi, vừa đản sinh, bởi sự hưng khởi tốt lành từ oai lực phước báu của ngài, cõi Diêm Phù Đề này đã tước đoạt vẻ huy hoàng của nơi ở may mắn.

39.

39.

Jātakkhaṇe tassa sarīrajenaGandhena vaṇṇena sake nikete,Hatappabhā candanateladīpāSaṇṭhānamattehi vijāniyāsuṃ;

Vào khoảnh khắc ngài đản sinh, trong chính ngôi nhà của mình, bởi hương thơm và ánh sáng tỏa ra từ thân thể ngài, những ngọn đèn dầu chiên đàn đã bị lu mờ, người ta chỉ còn nhận ra chúng qua hình dáng mà thôi.

40.

40.

Vimuttadosāhi sukhedhitāhiDhātīhi kumbhorupayodharāhi,Bhato kumāro sukumārakāyoKhepesi so kānici vāsarāni;

Được nuôi dưỡng bởi những vú nuôi không có lỗi lầm, được nuôi dưỡng sung túc, và có bộ ngực to như những chiếc bình, vị hoàng tử với thân thể thanh tú đã trải qua một vài ngày như thế.

41.

41.

Mahāmahecā’tha pavattamāneSaveda vedaṅga vidū vidūhi,Kārāpayuṃ te pitaro’rasassaNāmaṃ sumedho’ti padatthasāraṃ;

Rồi trong một đại lễ đang diễn ra, cha mẹ ngài đã nhờ những bậc hiền trí, thông tường Vệ đà và các Vệ đà chi, đặt cho đứa con trai của mình một cái tên có ý nghĩa tinh túy là Sumedha (Thiện Tuệ).

42.

42.

Uḷārabhāgyena samaṃ kumāreSaṃvaddhamāne jananī na tittiṃ,Pāyāsi nīlāmakalalocanāliṃMukhambujaṃ tassa’bhicumbamānā;

Khi hoàng tử lớn lên cùng với phúc đức lớn lao của mình, người mẹ, trong khi hôn lên gương mặt hoa sen của ngài, vẫn không thấy thỏa lòng khi dùng đôi mắt trong xanh như ngọc không tì vết để ngắm nhìn dung mạo ấy.

43.

43.

Sukhedhita’ṅgāvayavo kumāroVimānabhumyā maṇinimmitāya,Parodi mātāpitaro’bhiyācaṃBimbaṃ kanijaṃ jānuyugena gacchaṃ;

Vị hoàng tử, với thân thể và các chi phần được nuôi dưỡng tốt, khi đang bò bằng hai đầu gối trên sàn nhà bằng ngọc của cung điện, đã khóc lóc đòi cha mẹ cho mình cái bóng.

44.

44.

Suvaṇṇabimbo’pamacārurūpoSamācaraṃ dhātibhujā’valambaṃ,Viññāsapāda’ṅgulimañjarīhiSalīlamāvāsamalaṅkarittha;

Ngài, với hình dáng xinh đẹp như một pho tượng vàng, đã tập đi bằng cách vịn vào tay các vú nuôi, và đã trang điểm cho nơi ở một cách duyên dáng bằng những chùm ngón chân được đặt xuống một cách khéo léo.

45.

45.

Nijena tejena ca jivalokaṃYasena’pubbācarimaṃ phusanto,Tirokaritvā ravicandasobhaṃSaṃvaḍḍhi dhīro ubhato sujato;

Bậc hiền trí, người con của gia tộc thuần khiết cả hai bên, đã lớn lên, làm lu mờ vẻ rực rỡ của mặt trời và mặt trăng, và đã lan tỏa khắp thế gian bằng uy lực và danh tiếng chưa từng có của mình.

46.

46.

So sattamā yāva pitāmahassaYugā sagabbhāsayasuddhiko’si,Nihīnajacco’ti na jātivādāKhitto’pakuṭṭho bhavi vippaseṭṭho;

Vị Bà la môn ưu tú ấy, có dòng dõi thanh tịnh về cả hai phương diện thụ thai và sinh nở cho đến bảy đời tổ phụ, đã không bị ai khinh miệt hay chê bai là 'hạ tiện' bởi những người chấp vào giai cấp.

47.

47.

Vedantayaṃ so sanighaṇṭu satthaṃSakeṭubhaṃ sākkharabheda satthaṃ,Sādhabbatabbedi’tihāsa satthaṃAvedi vedaṅgayutaṃ pa satthaṃ;

Ngài đã thông tường ba bộ Vệ đà, cùng với các luận giải Nighaṇṭu và Keṭubha, luận về ngữ pháp, và bộ luận thứ năm là Itihāsa, cùng với các Vệ đà chi.

48.

48.

Ajjhāyako mantadharo pavīṇoKalāsu lokāyatalakkhaṇesu,Papūrakāri padako kavīnaṃTetā’si veyyākaraṇo gaṇiso;

Ngài là một người tụng đọc, một người trì chú, thông thạo các nghệ thuật, triết học thế gian và tướng pháp. Ngài là một nhà sáng tác, một nhà thi luật, một người hoàn thiện cho các thi sĩ, một nhà ngữ pháp và là thầy của nhiều người.

49.

49.

Kandappadappā’naladhumarāji-Līlāvalambi nijamassurāji,Na kevalaṃ komalagaṇḍabhāgaṃManampi thīnaṃ malinīkarittha;

Hàng râu của ngài, giống như một dải khói từ ngọn lửa kiêu hãnh của thần Tình yêu, không chỉ làm vấy bẩn vùng má mềm mại của ngài, mà còn làm vấy bẩn cả tâm trí của những người phụ nữ.

50.

50.

Tandebhavaṇṇāyatana’ṇṇavamhiNarūpataṇhātaraṇi narānaṃ,Pāyāsi cakkhāyatanappiyāhiTīrantaraṃ cittaniyāmakaṭṭhā;

Trong đại dương của sắc xứ của cõi hữu này, con thuyền ái dục đối với hình sắc của ngài, được lèo lái bởi con mắt thân thương, đã đưa tâm trí của con người đến bờ bên kia.

51.

51.

Dvijo sumedho suvisuddhamedhoMātāpitunnaṃ nidhanāvasāne,Puññānubhāvappabhavaṃ agāra-Majjhāvasaṃ kāmasukhaṃ’nubhuñjī;

Vị Bà la môn Sumedha, người có trí tuệ vô cùng thanh tịnh, sau khi cha mẹ qua đời, đã ở trong ngôi nhà phát sinh từ oai lực phước báu của mình và hưởng thụ các dục lạc.

52.

52.

Nisajja pāsādatale’kadā soPallaṅkamādhāya rahogatova,Punabbhavuppatti sarīrabhedoDukkho’ti cintesi sabhāvacintī;

Một ngày nọ, ngài, bậc tư duy về thực tại, ngồi kiết già ở một nơi vắng vẻ trên sân thượng của cung điện và suy nghĩ rằng: 'Sự tái sinh, sự khởi sinh, và sự tan rã của thân thể này là khổ đau'.

53.

53.

Jāto sa’haṃ jātijarārujādi-Dhammo’mhi tasmā bhavadukkhasuññaṃ,Niccaṃ ajātiṃ ajaraṃ arogaṃGavesituṃ vaṭṭati nibbuti’nti;

Ta đã sinh ra, ta phải chịu quy luật của sinh, già, bệnh, v.v... Do đó, thật thích hợp để tìm kiếm Niết bàn, là cái thường hằng, không sinh, không già, không bệnh, và trống không khỏi khổ đau của kiếp hữu.

54.

54.

Yathāpidukkhe sati ca’tthisātaṃTadaññamuṇhe sati sītamatthi,Bhavamhi sante vibhavo’pi evaṃNibbāṇamatthī tividhaggisante;

Cũng như khi có khổ thì cũng có lạc, khi có nóng thì cũng có lạnh; cũng vậy, khi có sự tồn tại (hữu) thì cũng có sự không tồn tại (vô hữu). Khi có ba ngọn lửa (tham, sân, si) thì cũng phải có Niết bàn.

55.

55.

Sāvajjadhamme ihavijjamāneSaṃvijjate bho niravajjadhammo,Ajāti hoti sati jātiyā’tiEvaṃ vicintesi sadatthavintī;

Bậc tư duy về mục đích chân thật đã suy nghĩ như sau: 'Khi ở đây có những điều đáng chê trách, thì ắt hẳn cũng có những điều không đáng chê trách. Khi có sự sinh, thì cũng phải có sự bất sinh'.

56.

56.

Disvā yathā guthagato taḷākaṃNa tassa doso na tamotareyya,Kilesadhove amatamhi santeTathā na sevetha na tassa doso;

Cũng như một người lấm bẩn, sau khi nhìn thấy một hồ nước mà không xuống tắm, đó không phải là lỗi của hồ nước. Cũng vậy, khi có trạng thái bất tử có thể gột rửa phiền não, nếu người ta không tìm đến, đó không phải là lỗi của trạng thái ấy.

57.

57.

Pāpāriruddho sati khemamaggeNa tassa doso na sukhaṃ vajeyya,Pāpāriruddho sati khemamaggeTathā nagaccheyya na tassa doso;

(Yamakabandhanaṃ)

Khi bị kẻ thù độc ác vây quanh, mà có một con đường an toàn, nếu người ấy không đi đến nơi an lạc, đó không phải là lỗi của con đường. Khi bị kẻ thù độc ác vây quanh, mà có một con đường an toàn, cũng vậy, nếu người ấy không đi, đó không phải là lỗi của con đường.

58.

58.

Yathāpi vejje sati ghorarogīNa tassa doso ta labhe tikicchaṃ,Rāgādirogī sati buddhavejjeDhammosadhaṃ ne’cchati kassa doso;

Cũng như khi có thầy thuốc, mà người bệnh nặng không chịu chữa trị, đó không phải là lỗi của thầy thuốc. Khi có vị Phật-y-vương, mà người mang bệnh tham ái v.v... không muốn dùng thuốc Pháp, thì đó là lỗi của ai?

59.

59.

Yo kaṇṭhabaddhaṃ kuṇapaṃ pahāyaYathāsukhaṃ gacchati sericārī,Tathevi’maṃ kucchita pūtikāyaṃYaṃnūna gaccheyyamahaṃ jahitvā;

Như người từ bỏ xác chết buộc ở cổ, đi lại tùy thích, tự do tự tại, cũng vậy, đối với thân thối tha đáng ghê tởm này, mong sao ta có thể từ bỏ nó mà đi.

60.

60.

Uccāraṭhānamhi janā’napekkhāKatvā karīsāni kayathā vajanti,Tathā sarīraṃ kuṇapehi pūraṃYaṃnūna gaccheyyamahaṃ jahitvā;

Như người không luyến tiếc nơi đại tiện, sau khi đã đi đại tiện rồi bỏ đi, cũng vậy, đối với thân này đầy những thứ hôi thối, mong sao ta có thể từ bỏ nó mà đi.

61.

61.

Nāvaṃ yathā jajjaramāpagāhiṃVajeyya netā atapekkhakova,Tathā navadvārasavaṃ sarīraṃYaṃnūna gaccheyyamahaṃ jahitvā;

Như người lái thuyền bỏ đi không luyến tiếc chiếc thuyền cũ nát bị ngấm nước, cũng vậy, đối với thân này có chín cửa tuôn chảy, mong sao ta có thể từ bỏ nó mà đi.

62.

62.

Corehi gacchaṃ avahārabhītyāKhemaṃ sumedho puramotareyya,Tathā sarīraṃ kusalāvahāraṃYaṃnūna gaccheyyamahaṃ jahitvā;

Như người trí đi cùng bọn cướp, vì sợ bị cướp đoạt, sẽ đi trước đến nơi an ổn, cũng vậy, đối với thân này là kẻ cướp đoạt các điều thiện, mong sao ta có thể từ bỏ nó mà đi.

63.

63.

Nekkhamma saṅkappa paro’pamāhiAnussaritve’vamuḷāravīro,Hato’rapāre tibhave asāreVihāsi ukkaṇṭhitamānaso so;

Vị đại anh hùng cao thượng đã suy niệm như vậy với những ví dụ về ý hướng xuất ly, và đối với ba cõi vô thực, không có bờ này bờ kia, vị ấy đã sống với tâm chán ngán.

64.

64.

Suvaṇṇa muttā maṇi rūpiyādi-Dhanehi dhaññehi ca pūritāni,Avāpuritvāna,tha kosakoṭṭhā-Gārāni taṃ dassayi rāsivaḍḍho;

Khi ấy, người quản lý tài sản, sau khi đã mở ra các kho tàng và kho lẫm chứa đầy vàng, ngọc trai, ngọc báu, bạc, các loại tài sản và ngũ cốc, đã chỉ cho vị ấy.

65.

65.

Pitāmahānaṃ pakapitāmahānaṃMātāpitunnaṃ vibhavā panettha,AnappakāthāvarajaṅgamāteSaṃdissare dhīra sumedhavippa;

Hỡi bậc hiền trí, hỡi Sumedha, bậc thông thái, ở đây là tài sản của ông cố, ông nội, của cha mẹ ngài, cùng các tài sản bất động và động sản không phải là ít đang hiện hữu.

66.

66.

So sattamā yāva paveṇivaṭṭāVibhāvayitvā vibhavassarāsiṃ,Dhanāgamassāpi dhanabbayassaPamāṇa’mācīkkhipamāṇadassiṃ;

Vị ấy, sau khi đã tính toán khối tài sản cho đến đời thứ bảy của dòng dõi, đã trình bày số lượng của cả phần thu vào lẫn phần chi ra cho người có tầm nhìn về số lượng.

67.

67.

Kuṭumbametaṃ paṭipajjamānoKāmesu devoviya indriyāni,Icchānurūpaṃ paricārayassuIcceva mārocayi rāsivaḍḍho;

Người quản lý tài sản đã thưa rằng: 'Trong khi quản lý gia sản này, xin ngài hãy hưởng thụ các dục lạc với các giác quan tùy theo ý muốn, như một vị trời.'

68.

68.

Amuṃ mahantaṃ dhanadhaññarāsiṃSamāvinitve’ka kahāpaṇampi,Nā’dāya mātāpitaropya’ho toGatā yathākamma mito parattha;

Ôi, cha và mẹ của ta đã không mang theo được dù chỉ một đồng kahāpaṇa từ khối tài sản và ngũ cốc to lớn kia, các vị ấy đã đi từ đây đến thế giới bên kia tùy theo nghiệp.

69.

69.

TabbatthusāraggahaṇātisūroVossaggasanto atha sattasāro,Rañño samārociya etamatthaṃBheriṃ carāpesi sake puramhi;

Khi ấy, vị anh hùng siêu việt trong việc nắm bắt thực chất của sự việc, có sự từ bỏ là bản chất, có chúng sanh là cốt lõi, sau khi đã trình báo sự việc ấy lên đức vua, đã cho loan trống trong thành phố của mình.

70.

70.

Santappayi bherivirāvagandha-Māghāya sampattajātā’lijātaṃ,Bhovādi nānāratanādibhoga-Madhūhi sattāha’manāthanātho;

Vị bảo trợ của những người không nơi nương tựa, trong bảy ngày, đã làm cho thỏa mãn đám đông dân chúng đã tụ tập lại khi nghe tiếng trống, với mật ong là các loại tài sản như các loại châu báu khác nhau.

71.

71.

Tadagga yaññālaya vārivāha-Dhārānipātaddhanavuṭṭhihetu,Mahā janassā’dhikavatthutaṇhā-Taṭāni bhinnāni manodahesu;

Do cơn mưa tài sản từ sự tuôn đổ của dòng nước từ đám mây là nơi cúng dường cao quý nhất ấy, những bờ đê tham ái về các vật chất quá mức của đại chúng đã bị phá vỡ trong các hồ tâm.

72.

72.

Sukhedhito kāmasukhaṃ pahāyaGharā’bhīnikkhamma tato sumedho,Ajjhogahetvā himavanta’māpaDhammesako dhammakapakabbata’ntaṃ;

Khi ấy, Sumedha, được nuôi dưỡng trong hạnh phúc, sau khi từ bỏ dục lạc, đã xuất gia từ bỏ gia đình, đi vào và đến Hy-mã-lạp sơn, ngọn núi Dhammaka, nơi có các vị tìm cầu Chánh Pháp.

73.

73.

Vitakkamaññāya’tha devaraññāVyāpārito māpayi vissakammo,Tahiṃ vivekakkhamaka massamañcaManoramaṃ caṅkamabhumibhāgaṃ;

Khi ấy, sau khi biết được ý nghĩ của vị ấy, Thiên chủ đã giao phó cho Vissakamma, và vị này đã tạo dựng ở nơi ấy một am thất thích hợp cho sự độc cư và một khu đất kinh hành đẹp ý.

74.

74.

Tamassamaṃ pabbajitehi suññaṃUpecca soñcāramavāpuritvā,Ñatvā tadantolikhita’kkharāniKhāriṃparikkhārabharaṃavekkhi;

Sau khi đến gần am thất vắng bóng các vị xuất gia ấy, vị ấy mở cửa đi vào, biết được các chữ được viết ở bên trong, và đã nhìn thấy gánh đồ dùng cùng các vật dụng.

75.

75.

NivatthavatthaṃnavavadosupetaṃVivajjiyāvajjiyavajjadassi,Dhāresitaṃbārasadhānisaṃsa-Manojapupphattharavākacīraṃ;

Thấy được lỗi lầm trong những gì đáng chê trách và đáng từ bỏ, vị ấy đã từ bỏ tấm y đang mặc có chín khuyết điểm, và đã mặc vào tấm y vỏ cây đẹp ý như tấm thảm hoa, có mười hai lợi ích.

76.

76.

Punnāgapupphattharakā’bhirāmaṃAṃse vidhāyā’jinacammakhaṇḍaṃ,Katvā jaṭāmaṇḍala mittamaṅgeTivaṅka mādāya’tha khārikājaṃ;

Sau khi khoác mảnh da thú đẹp đẽ như tấm thảm hoa punnāga trên vai, búi tóc thành một vòng trên đỉnh đầu, rồi lấy cái đòn gánh có ba khúc và cái quang gánh.

77.

77.

Bhujaṅgabhogo’rubhujena dhīroĀdāya cālambanadaṇḍakoṭiṃ,Samaggahī tāpasavesamevaṃVirattacittoka vibhaveva bhave’pi;

Bậc hiền trí với cánh tay to lớn như thân rắn, sau khi cầm lấy đầu cây gậy chống, đã thọ nhận hình tướng của một vị ẩn sĩ như vậy, với tâm đã ly tham cả trong tài sản lẫn trong các cõi tồn tại.

78.

78.

So caṅkamī caṅkamamotaritvāSilātalasmiñca divā nisajji,Sāyaṃ paviṭṭho vasi paṇṇasālaṃNipajji kaṭṭhattharasesamañce;

Vị ấy đã kinh hành sau khi đi xuống nơi kinh hành, và đã ngồi trên phiến đá vào ban ngày. Vào buổi chiều, sau khi đi vào, vị ấy đã ở trong lều lá, nằm trên chiếc giường còn lại được trải bằng cành cây.

79.

79.

Pacacūsakālamhi pabujjhito soĀvajjayitvā’gamanappavattiṃ,Vivekakāmassa mame’ttha vāsoKāmaṃ gharāvāsasamo siyā’ti;

Vị ấy, sau khi thức dậy vào lúc rạng đông, đã suy xét về diễn biến của việc đến đây và nghĩ rằng: 'Sự cư ngụ ở đây của ta, người mong cầu sự độc cư, thật sự có thể giống như đời sống tại gia.'

80.

80.

Aduñhi paṇṇacchadanaṃ kapota-Pādāruṇaṃ beluvapakkavaṇṇā,Bhūmīpi bhittī rajatāvadātāMañco’pi cittattharavārurūpo;

Vì mái lợp bằng lá này có màu đỏ như chân chim bồ câu, màu của quả beluva chín; sàn nhà và vách tường cũng trắng tinh như bạc; chiếc giường cũng có hình dáng như được trải thảm lộng lẫy.

81.

81.

Subhāka manāpā mama pakaṇṇasālāSādīnavā dupparibhāriyā’yaṃ,Paṇītabhikkhā pariyeṭṭhi mūla-Dukkhassa natthi’ti pamāṇa manto;

Người có trí tuệ đã suy xét rằng: 'Lều lá của ta này xinh đẹp và dễ chịu, nhưng nó có những điều bất lợi, khó bảo quản. Sự tìm cầu vật thực khất thực hảo hạng là gốc rễ của khổ đau, ở đây không có điều ấy.'

82.

82.

Agārasaññāya paṭikkhapitvāTañca’ṭṭhadosā kulapaṇṇasālaṃ,Dasaṅga sādhāraṇa rukkhamūlaṃPhalāphakhalāhāra mupecca bhojī;

Sau khi từ bỏ lều lá tốt đẹp có tám khuyết điểm ấy với nhận thức về một ngôi nhà, vị ấy đã đến cội cây chung có mười phẩm chất, và ăn các loại trái cây và không phải trái cây.

83.

83.

Sumedhaso so divasāni sattaMahāpadhānaṃ padahaṃ sumedho,Patto abhiññāsu vasisu pāraṃSabbaṃka samāpattisukhaṃ avindi;

Bậc trí tuệ Sumedha ấy, trong bảy ngày, đã nỗ lực với sự tinh tấn lớn lao, đã đạt đến bờ kia của các thắng trí và các quyền năng, và đã chứng được tất cả hạnh phúc của các thiền chứng.

84.

84.

Tasmiṃkhaṇe kānana devatāhiSādhū’ti nigghositapītighoso,Abbhuggato tassa yasena saddhiṃVisuddhavijjācaraṇu’bbhavena;

Vào khoảnh khắc ấy, tiếng hoan hỷ 'Lành thay!' do các vị chư thiên trong rừng reo vang đã vang lên cùng với danh tiếng của vị ấy, danh tiếng phát sinh từ minh và hạnh thanh tịnh.

85.

85.

Vijjādharā tagguṇadīpakāniMutiṅgavīṇādhanibandhavāni,Gāyiṃsu gītāni’va naccamānoHimācalo sampati sampavedhi;

Các vị Vidyādhara đã hát lên những bài hát làm sáng tỏ các đức hạnh của vị ấy, được kết hợp với âm thanh của trống mutiṅga và đàn vīṇā. Như đang nhảy múa, núi Hy-mã-lạp cũng đã rung chuyển.

86.

86.

Muddhaṅkuraṃ bhudharakuṭabāhu-Satehi tannijjhara cāmarehi,Vidhūyamānehi vidhūtapāpaṃKatopahāreva mahāsarā’pī;

Các hồ lớn, với hàng trăm cánh tay là các đỉnh núi, với những chiếc phất trần là các dòng suối đang được phất qua phất lại, cũng như đã dâng cúng lên vị đã rũ bỏ các điều ác.

87.

87.

Akālameghaddhani bherirāva-Vyāpāritā mattasikhaṇḍisaṇḍā;

Ajjhāvasantaṃ vanasaṇḍamajjhaṃMahiṃsucā’khaṇḍanataṇḍavena;

Đàn công say sưa, được thúc đẩy bởi tiếng trống là tiếng sấm của những đám mây trái mùa, đã cúng dường vị đang cư ngụ giữa lùm cây trong rừng bằng điệu vũ cuồng nhiệt không ngừng nghỉ.

88.

88.

Mandā’nilā’mandabhujā’valamba-Sunīlasākhāmaṇivijanīhi,Lataṅganā’liṅgitasālasāmīSaṃvijayuṃ vitadarampi dhīraṃ;

Những vị chúa tể cây sāla được các nàng dây leo ôm ấp, qua những cơn gió nhẹ, đã quạt cho bậc hiền trí đã thoát khỏi phiền não, bằng những chiếc quạt ngọc là những cành cây xanh biếc được nâng đỡ bởi những cánh tay mạnh mẽ.

90.

90.

Kapītanā’soka tamāla nīpāKapītanā’soka tamāla nīpā, (samattapādabhyāsa mahā yamakaṃ)Kapītanā’soka tamāla nīpāKapītanā’soka tamāla nīpā;

Cây thị, vô ưu, tamala, gáo; Cây thị, vô ưu, tamala, gáo; (Đại Song Đối Toàn Phần) Cây thị, vô ưu, tamala, gáo; Cây thị, vô ưu, tamala, gáo;

91.

91.

Na velalitā kiṃ pasavakā’vataṃsāLatāvitānā madhupālisālī,Latāvitānā madhupā’lisālīNa vellitā kiṃ pakasavā’vataṃsā;

(Samuggabheda yamakaṃ)

Phải chăng những dây leo không được trang điểm bằng những bông hoa làm vật trang sức? Giàn dây leo có nhiều đàn ong. Giàn dây leo có nhiều đàn ong. Phải chăng chúng không rung rinh, được trang điểm bằng những bông hoa nở rộ? (Song Đối Phân Hộp)

92.

92.

Pupphāvalī kandala pāṭalaggāKalāpinī sā vanarājinīlā,Pupphākulī kandana pāṭalakkhīKalāpanīlā vara rājinīva;

(Addhagomuttikā bandhanaṃ)

Hàng hoa với hoa kandala và hoa pāṭala ở ngọn, nàng ấy, nữ hoàng của rừng xanh, có búi tóc. Đầy hoa, tiếng than khóc, có đôi mắt màu hoa pāṭala, giống như một nữ hoàng tuyệt vời với búi tóc màu xanh. (Bán Ngưu Tước Cách)

93.

93.

Natāsiro mañjarikāsuramhāNatāsiro pañjalikāva ramme,Vane nibaddhaṃ ramito vibhāsiVineyya bandhūracīto pahāro;

(Pādagomuttikā bandhanaṃ)

Từ cành hoa cúi đầu, trong khu rừng đẹp, giống như người chắp tay cúi đầu. Trong rừng, được kết nối, ngươi tỏa sáng một cách vui thích, sau khi được huấn luyện, cú đánh được tích lũy một cách đẹp đẽ. (Cú Ngưu Tước Cách)

94.

94.

Rajokirantā’vanatā latāsuṃLājokirantā vanitā natāva,Dvijoaraññaṃ vasitā pitāghoGajotarantova latā vitānaṃ;

(Silokagomuttikā bandhanaṃ ākulajālamitipi)

Trên những dây leo cúi xuống, tung phấn hoa, giống như người phụ nữ cúi mình, tung bỏng gạo. Con chim sống trong rừng, kẻ giết cha, giống như con voi chúa đi xuống giàn dây leo. (Kệ Ngưu Tước Cách, cũng gọi là Lưới Rối)

95.

95.

Mataṅgajindā na masakkariṃsuPādāni natvāna padipadhāmaṃ,Paññādhavaṃ pīna tapaṃ phalehiHimaddipāde parisuttamañhi;

(Kabbanāma gabbha cakkaṃ)

Những con voi chúa đã không thể không tôn kính, sau khi đảnh lễ đôi chân của ngài, nơi trú ẩn sáng chói. Bậc Trí Tuệ, với sự khổ hạnh viên mãn nhờ các kết quả, ở nơi chân núi Hy Mã Lạp Sơn, hoàn toàn thanh tịnh. (Thi Danh Tàng Bánh Xe)

96.

96.

Mettāya chattaṃ’va phaṇaṃ phaṇindoDhāresi sīse vasino cacāra,Nathāmavā’kāva’balesu kiñciMedhāya nando thiravāci kheme;

(Kavināma gabbha cakkaṃ)

Vua rắn đã giương mỏ của mình như một chiếc lọng vì lòng từ, ngài đã mang nó trên đầu, bậc tự chủ đã đi. Ngài không hề dùng sức mạnh đối với những kẻ yếu thế. Bậc Trí Tuệ hoan hỷ, có lời nói vững chắc, ở nơi an ổn. (Thi Nhân Danh Tàng Bánh Xe)

97.

97.

No’sitehi’ssa santāsa’nū’na tosa vato do,Dāyato vasato na’nusantāsassa hitesino;

(Gāthaddhavisaya paṭiloma yamakaṃ)

Đối với người có sự hài lòng không thiếu sót, không có sự sợ hãi từ những kẻ không trong sạch. Đối với người tìm cầu lợi ích, người cho, người tự chủ, không có sự sợ hãi. (Bán Kệ Nghịch Đảo Song Đối)

98.

98.

Yokā’sā’vāsa kāyo kāma’kāma’makāma’kā,Sakāyanā’nāya’kāsa vāma nā ga ganā’mavā;

(Sabbato bhadda bandhanaṃ)

Thân này là nơi ở của cơ hội, kẻ ham muốn dục lạc, không ham muốn, không ham muốn. Cơ hội cho nhiều vị lãnh đạo của chính mình, người phụ nữ xinh đẹp, con rắn, bầu trời, không tên. (Toàn Hảo Cách)

99.

99.

Dayāya vasito dāye yāpajāsiva māsadā,Yajārahaṃ rañjamāno vasihaṃso ciraṃvasi;

(Addhabbhama bandhanaṃ)

Sống trong sự ban cho bằng lòng từ bi, luôn luôn duy trì như một người con. Vui thích trong sự cúng dường xứng đáng, con thiên nga tự chủ đã sống lâu dài. (Bán Hồi Chuyển Cách)

100.

100.

Madhumada madhukara virute viruteMalayaja surahīta pavane pavaneHimavati vikasita padume padumeAdhisukha manubhavi savasi savakasi;

(Pādanta yamakaṃ)

Trong tiếng kêu, tiếng kêu say mật của ong, trong làn gió, làn gió thơm ngát hương gỗ đàn hương, trên đóa sen, đóa sen nở trong Hy Mã Lạp Sơn, ngươi trải nghiệm, ngươi sống trong hạnh phúc tối thượng, trong cơ hội của mình. (Cú Vĩ Song Đối)

Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe dūrenidāne sumedhabrāhmaṇāpadānaparidīpo.

Như vậy, trong tác phẩm Jinavaṃsadīpa, nguồn mang lại niềm vui cho trái tim của tất cả các thi nhân, được vị tu sĩ tên là Medhānanda sáng tác, đây là phần giải minh về câu chuyện của Bà-la-môn Sumedha trong Nhân Duyên Xa Xôi.

Paṭhamo saggo.

Chương thứ nhất.

1.

1.

(Mandā’kkantā) marapurasiriṃ sabbasampattisāraṃJambuddīpā’sama sarasije kaṇṇikā sannikāsaṃ,Rammaṃ rammavhaya puravaraṃ pāramīpāradassīBuddho dīpaṅkara dasabalo sabbalokekadī;

()Tasmiṃ kāle vipulakaruṇā nārisañcodita’ttoNānā khīṇāsava parivuto cārikaṃ sañcaranto,Saṃvattento sunipuṇatayaṃ dhammacakkaṃ kamenaPatvā tasmiṃ paṭivasati sodassanavhe vihāre;

()

(Thể thơ Mandākkantā) Bậc Giác Ngộ Nhiên Đăng, người sở hữu mười lực, ngọn đèn duy nhất cho toàn thế gian, người đã thấy bờ kia của các pháp ba-la-mật, (đã đến) thành phố Rammavatī tuyệt vời, nơi đáng mến, mang vẻ huy hoàng của thành phố chư thiên, là tinh hoa của mọi tài sản, giống như nhụy của đóa sen Diêm-phù-đề. Vào thời điểm đó, với tâm được thúc đẩy bởi lòng bi mẫn rộng lớn đối với chúng sanh, được vây quanh bởi nhiều vị lậu tận, ngài du hành, tuần tự chuyển bánh xe Pháp một cách khéo léo, và sau khi đến đó, ngài đã ngự tại tu viện tên là Sudassana.

3.

3.

Sutvā dipaṅkara bhagavato nāgarā kittisaddaṃSambuddho so itipi arahaṃ tyādinā’bbhuggataṃ taṃ,Gāhāpetvā tuvaṭatuvaṭaṃ vatthabhesajja pānaṃTannittā’suṃ pamuditamatā gandhamakālādihatthā;

()

Các thị dân, khi nghe được tiếng danh thơm của Đức Thế Tôn Nhiên Đăng, tiếng tăm vang lên rằng: 'Ngài là bậc Chánh Đẳng Giác, là bậc A-la-hán', v.v..., đã vội vàng cho mang theo y phục, thuốc men, và đồ uống, với tâm hoan hỷ, tay cầm hương, hoa, v.v..., họ đã đi ra đón ngài.

4.

4.

Patvā dīpaṅkaratarihariṃ gandhamālādikehiPūjetvāta’ñajalimukulikā ekamantaṃ nisinnā,Dhammaṃ sutvā savaṇasubhagaṃ buddhapāmokkhasaṅghaṃSaṃyācitvā muditahadayā svāttayā’pagañjuṃ;

()

Sau khi đến gần Đức Nhiên Đăng, bậc mặt trời, bậc sư tử, họ đã cúng dường ngài bằng hương, hoa, v.v..., rồi chắp tay hình búp sen, ngồi xuống một bên. Sau khi nghe Pháp, là pháp dễ nghe, họ đã thỉnh mời Tăng đoàn do Đức Phật dẫn đầu, và với tâm hoan hỷ, họ đã ra về để chuẩn bị cho ngày hôm sau.

5.

5.

Sajjetvā te dutiyadivase sajjanā dānasālaṃUssāpattā dhajakadaliyo puṇṇakumbhe ṭhapennā,Kubbantā’pi dhavalasuḷinu’kkhepa lājopahāraṃEvaṃ tassā’gamana mayanaṃ laṅkarontā vihāsuṃ;

()

Vào ngày thứ hai, những người thiện tâm ấy, sau khi chuẩn bị trai đường, đã dựng cờ và cây chuối, đặt những bình nước đầy, và cũng thực hiện việc rải cát trắng và cúng dường bỏng gạo. Cứ như thế, họ ở lại, trang hoàng con đường mà ngài sẽ đi đến.

6.

6.

Abbhuggantvā atha himavatā so sumedho tapassiGacchaṃ tesaṃ upari nabhasā vākacīraṃ dhunanno,Disvā pītippamuditajate añjasaṃ sodhayanteSañjhāmegho riva parilasaṃ dhataritthe’kamantaṃ;

()

Bấy giờ, vị đạo sĩ Sumedha, sau khi bay lên từ Hy Mã Lạp Sơn, đang đi qua bầu trời phía trên họ, giũ tấm y bằng vỏ cây của mình. Khi thấy những người dân với lòng hoan hỷ và vui mừng đang dọn dẹp con đường, ngài đã đứng sang một bên, tỏa sáng như đám mây chiều rực rỡ ánh chớp.

7.

7.

Saṃsodhentā kalalavisamaṭṭhāna saṅkāradhānaṃKasmā tumhe paṭipathamimaṃ’laṅkarothā’ti pucchi,Bhante dīpaṅkaratarahari’dāni nissāya rammaṃBuddho hutvā viharati mahādhammasaṅkhaṃ dhamanto;

()

(Thấy họ) đang dọn dẹp những nơi lầy lội, không bằng phẳng và những đống rác, ngài hỏi: 'Tại sao quý vị lại trang hoàng con đường này?' (Họ trả lời:) 'Thưa ngài, Đức Nhiên Đăng, bậc mặt trời, bậc sư tử, sau khi thành Phật, hiện đang trú tại thành Rammavatī, thổi lên đại pháp loa.'

8.

8.

So sambuddho parivutamahābhikkhusaṅgho yato noGāmakkhettaṃ pavisati tato’laṅkaromā’bruviṃsu,Buddhūppādo kimuta sutaraṃ dullabho buddhasaddoIccevaṃso sumariya alaṅkattukāmo’si maggaṃ;

()

Họ nói: 'Vì bậc Chánh Đẳng Giác ấy, được vây quanh bởi đại Tăng đoàn, sẽ đi vào khu vực làng của chúng tôi, nên chúng tôi trang hoàng con đường.' (Sumedha nghĩ:) 'Sự xuất hiện của một vị Phật là vô cùng hiếm có, huống chi là nghe được danh hiệu Phật.' Suy nghĩ như vậy, ngài cũng muốn trang hoàng con đường.

9.

9.

Jhānā’bhiññā ratatakavacu’jjotamāna’ttabhāvoSaddhāye’so acalasadiso iddhimā tāpaso’ti,Sallakkhetvā kalalavisamaṃ duggamaggappadesaṃSajjetuṃ te sapadi muditā sādhavo tassa’daṃsu;

()

Thân của ngài tỏa sáng với áo giáp vàng của thiền định và thắng trí. Nhận thấy rằng: 'Vị đạo sĩ này có thần thông, có đức tin vững như núi', những người thiện tâm ấy, với lòng hoan hỷ, đã ngay lập tức giao cho ngài một đoạn đường lầy lội, không bằng phẳng và khó đi để ngài sửa soạn.

10.

10.

Nānāpupphaṃ jalajathalajaṃ ocinitvā vanamhāTetvā devāsurabhavanato koviḷārādipupphe,Ānetvā’haṃ bhujagabhavatā phullakaṇḍuppalāniChekosmī’ti vithariya pathaṃ iddhiyā saṃvidhātuṃ;

()

(Ngài nghĩ:) 'Ta có thể hái nhiều loại hoa, cả hoa thủy sinh và hoa trên cạn, từ trong rừng; và từ cõi trời và cõi a-tu-la, ta có thể lấy hoa koviḷāra, v.v...; và ta có thể mang hoa súng nở rộ từ cõi rồng. Ta có khả năng trang hoàng con đường này bằng thần thông.'

11.

11.

Katve’vaṃ me hadayamakuḷaṃ tovikāseyya tasmāVeyyāvaccaṃ visadamatino kāyikaṃ saṃvidhāya,Ajjevā’haṃ vipulakusalaṃ sañcinissa’ntī dhīroSaṃsodhetuṃ kalalakalusaṃ añjasaṃ ārabhittha;

()

(Ngài nghĩ:) 'Nếu làm như vậy (bằng thần thông), nụ hoa tâm của ta sẽ không nở. Vì vậy, với tâm trong sáng, ta sẽ thực hiện công việc phục vụ này bằng thân. Hôm nay, ta, người trí tuệ, sẽ tích lũy công đức to lớn.' (Nghĩ vậy), ngài bắt đầu dọn dẹp con đường lầy lội và dơ bẩn.

12.

12.

Passantānaṃ vimalanayano’bhāsa jimūtagabbheBuddhobuddho’tya’bhihitavaco vijjurājīva cārī,Tasmiṃ paṅke nijakaratala’mebhājapacchihi dhīmāPaṃsuṃ datvā rajatadhavalaṃ vālukaṃ vokiranto;

()

Trong khi mọi người đang nhìn, bậc có đôi mắt thanh tịnh đã tỏa sáng từ giữa đám mây (Tăng chúng). Lời nói 'Đức Phật! Đức Phật!' vang lên như một tia chớp. Bậc trí tuệ (Sumedha) đang ở trong vũng bùn đó, dùng tay và giỏ của mình, đổ đất xuống và rải lên lớp cát trắng như bạc.

13.

13.

Tasmi ṭhāne kallalulite suṭṭhu nā’laṅkatevaSaddhiṃ dīpaṅkara’nadhivaro’nekakhīṇāsavehi,Patto brahmā’maranaraphaṇisiddhavijjādharānaṃSaṃvattante suvipulamahe pāṭihīre uḷāre;

()

Khi nơi lầy lội đó vẫn chưa được trang hoàng xong, bậc lãnh đạo tối cao Nhiên Đăng, cùng với nhiều vị lậu tận, đã đến nơi. Trong khi đó, những phép lạ cao cả và một lễ hội vô cùng trọng đại của các vị Phạm thiên, chư thiên, loài người, loài rồng, các vị thành tựu giả và các vị trì minh chú đang diễn ra.

14.

14.

Hema’mbhojo’pamasuvadanaṃ maṇḍitaṃ lakkhaṇho-Sītyā’nubyañjanavilasitaṃ ketumālāvilāsaṃ,Satthāraṃ taṃ disidisi pabhāniccharanta’ñjasambhiĀgacchantaṃ viya maṇitale mattamātaṅgarājā;

()

Vị Đạo Sư, với gương mặt đẹp như hoa sen vàng, được trang hoàng bởi các tướng tốt và vẻ đẹp phụ, rực rỡ với hào quang trên đỉnh đầu, tỏa ánh sáng ra khắp mọi phương, đang tiến đến trên nền đất ngọc, như một vị voi chúa oai vệ.

15.

15.

Oloketvā vimalanayanañcandaniluppalāniUmmiletvā ratanaphalakaṃ akkamantova piṭṭhiṃ,Nānākhīṇāsavaparicuto kaddamaṃ nā’kkamitvāSambuddhoyaṃ vajatu iti me dīgharattaṃ hitāya;

()

Sau khi nhìn thấy, Ngài đã mở đôi mắt thanh tịnh như những đóa sen xanh. Mong sao bậc Chánh Đẳng Giác này, được các vị Lậu Tận vây quanh, đừng giẫm lên bùn lầy mà hãy đi trên lưng tôi như đi trên một tấm ván bằng ngọc. Nguyện cho điều này sẽ vì lợi ích lâu dài cho tôi.

16.

16.

Sallakkhetvā khara’jinajaṭāvākacīrāni keseOmuñcitvā visamakalale pattharitvā’ttabhāvaṃ,Setuṃ katvā paramapaṇidhī kominī codita’ttoPañcā’bhiññāratanamaṇimā svā’cakujjo nipajji;

()

Sau khi suy xét, vị ấy, người sở hữu viên ngọc quý là năm pháp thần thông, được tâm nguyện tối thượng thôi thúc, đã cởi bỏ y phục bằng da thú thô, áo vỏ cây, và xõa tóc bện của mình, trải thân mình trên vũng bùn lầy, làm thành một cây cầu, và nằm úp mặt xuống.

17.

17.

Sutvā gāthāpadampi na me bhāriyaṃ saṃkileseViddhaṃsetvā varasivuraṃ pattumicche sacā’haṃ,Saṃvijjante tibhavabhavane dukkhitā’nantasatteSo’bhaṃ eko kathamadhigame dhamma maññātaveso;

()

Nếu ta muốn, chỉ cần nghe một câu kệ, việc diệt trừ các phiền não và đạt đến thành trì Niết-bàn tối thượng không phải là điều khó đối với ta. Nhưng khi vô số chúng sanh đau khổ vẫn còn tồn tại trong ba cõi, làm sao ta, một người đã thấu hiểu Pháp, có thể một mình chứng đắc được cảnh giới ấy?

18.

18.

Yannūnā’haṃ parahitarato sammadaññāya bodhiṃĀropetvā nikhilajanataṃ’nuttaraṃ dhammanāvaṃ,Uttāretvā varasivapuraṃ vaṭṭadukkhodadhimhāPacchā dīpaṅkaramuni yathā nibbutiṃ pāpuṇissaṃ;

()

Chắc chắn ta, người vui thích trong lợi ích của chúng sanh khác, sau khi tự mình chứng ngộ đạo quả, sẽ đưa toàn thể chúng sanh lên con thuyền Pháp vô thượng, giúp họ vượt qua biển khổ luân hồi để đến thành trì Niết-bàn an tịnh. Sau đó, ta sẽ nhập Niết-bàn, giống như đức ẩn sĩ Nhiên Đăng.

19.

19.

Iccevaṃ so pumariya samodhānayitvā’ṭṭhadhammeSaṃsāramhā’vataraṇamahāseturūpo pajānaṃ,Muddhābaddha’ñjalipuṭajaṭo paṅkapiṭṭhe nipannoSambodhatthaṃ paṇidhimakari tāva tappādamūle;

()

Như vậy, vị ấy, sau khi hội đủ tám pháp của một người nam, trở thành như một cây cầu lớn cho chúng sanh vượt qua vòng luân hồi, với tóc bện và hai tay chắp lại trên đầu, nằm trên vũng bùn, đã phát nguyện thành tựu Chánh Đẳng Giác ngay dưới chân của Ngài.

20.

20.

Ussisaṭho sapadi bhagavā pañcavaṇṇappasādaṃUmmīletvā nayanayugalaṃ phullanīluppalābhaṃ,Disvā nīlopalamaṇimayaṃ vātapānañcayaṃ’vaUgghāṭento isivaramhāpaṅkajaṃ paṅkapiṭṭhe;

()

Đứng ở phía đầu (vị ẩn sĩ), đức Thế Tôn liền mở đôi mắt, trong sáng với năm loại tịnh sắc, rực rỡ như hoa sen xanh nở. Như thể đang mở một khung cửa sổ làm bằng ngọc bích, Ngài đã nhìn thấy vị ẩn sĩ cao quý như một đóa hoa sen trên vũng bùn.

21.

21.

Etassi’jajhissati iti ayaṃ patthanā’nāgataṃsa-Ñāṇaṃ sammā patiniya ito kappalakkhādhikānaṃ,Āvajjento upari caturāsaṅkhiyānantya’vediPatvā bodhiṃ ahamiva siyā gotamo nāma buddho;

()

Nguyện vọng này của vị ấy sẽ thành tựu. Hướng trí tuệ vị lai một cách đúng đắn, Ngài quán xét và thấy rằng: Kể từ đây, sau bốn a-tăng-kỳ và một trăm ngàn đại kiếp, vị này sẽ đạt được giác ngộ và trở thành một vị Phật tên là Gotama, giống như ta.

22.

22.

Tumhe sampassatha iti imaṃ tāpasaṃ saṅghamajjheVatve’vaṃ so padamasadisaṃ dhammarājā dadanto,Samhinditthā’dharakisalayā’lattakaṃ nāgataṃya-Paññāmuddā’ṅkitapadasataṃ vattasandesagabbhaṃ;

()

Giữa Tăng chúng, đức Pháp Vương nói rằng: 'Các ngươi hãy nhìn vị đạo sĩ này.' Rồi Ngài ban lời tiên tri, một thông điệp về tương lai chứa đựng hàng trăm câu kệ được ấn chứng bởi trí tuệ, thốt ra từ đôi môi đỏ như chồi non được tô son.

23.

23.

Vāsaṭṭhānaṃ kapilanagaraṃ nāma māsāmahesiMātā suddhodananarapati te pitā’diccavaṃse,Bimbā bimbā dharavati piyā hema bimbā bhirāmāTasmiṃkāle tanujaratanaṃ rāhulo hessate te;

()

Nơi ở của ngươi sẽ là thành Ca-tỳ-la-vệ. Mẹ của ngươi sẽ là hoàng hậu Māyā, cha của ngươi sẽ là vua Tịnh Phạn thuộc dòng dõi mặt trời. Người vợ yêu quý của ngươi sẽ là Bimbā, xinh đẹp như một pho tượng vàng. Vào thời điểm đó, đứa con trai quý báu của ngươi sẽ là Rāhula.

24.

24.

Hessante te paṭhamadutiyassāvakā sāriputta-Moggallānā dvijakulabhavā bhuripaññiddhimanto,Ānandākhyo yati pati rupaṭṭhāyakosāvikānaṃKhemātheri parama yugalaṃ uppalabbaṇṇatheri;

()

Hai vị Thượng thủ Thinh văn của ngươi sẽ là Sāriputta và Moggallāna, sinh ra trong dòng dõi Bà-la-môn, có trí tuệ và thần thông vĩ đại. Vị thị giả của ngươi sẽ là tỳ-kheo tên Ānanda. Cặp đôi nữ Thinh văn tối thượng sẽ là trưởng lão ni Khemā và trưởng lão ni Uppalavaṇṇā.

25.

25.

Assattho te vijayaviṭapī tvañca kho gotamavhoChabbassānī padahiya gharā nikkhamitvā sakamhā,Pāyāsaggaṃ parivisiya bho tvaṃ sujātāya dinnaṃBodhiṃ bujjhissasi iti dhuvaṃ bodhimūle nisajja;

()

Cây chiến thắng của ngươi sẽ là cây Assattha, và ngươi sẽ có tên là Gotama. Sau khi xuất gia từ bỏ nhà riêng, nỗ lực trong sáu năm, thọ dụng món cháo sữa thượng hạng do nàng Sujātā dâng cúng, ngươi chắc chắn sẽ chứng ngộ đạo quả khi ngồi dưới cội Bồ-đề.

26.

26.

Satthā sañjhāghanapaṭalato muttavijjullate,vaSandassetvā nijabhujalataṃ cīvarabbhantaramhā,Pakhyākāsi jaladhararavā’kāragambhīraghoyaṃNicchāretvā suradhanurivo’bhāsa chabbaṇṇaraṃsi;

()

Bậc Đạo Sư, giống như tia chớp lóe lên từ áng mây chiều, đã đưa cánh tay của mình ra khỏi y. Ngài tuyên thuyết với âm thanh sâu lắng như tiếng sấm, và tỏa ra sáu màu hào quang rực rỡ như cầu vồng.

27.

27.

Amhe dīpaṅkarabhagavato sāsane nā’vabuddhāLacchāmā’ti tava parimukhe’vā’yatiṃ mokkhadhammaṃ,Tasmiṃ pattā’khīla suranarāpatthayuṃ taṅkhaṇevaṃPūjetvā’tañjalisarasije pādapīṭhamhi tassa;

()

Tất cả chư thiên và nhân loại có mặt ở đó, sau khi dùng đôi tay sen búp để đảnh lễ dưới chân Ngài, ngay lúc ấy đã phát nguyện rằng: 'Chúng con, những người chưa giác ngộ trong giáo pháp của đức Thế Tôn Nhiên Đăng, nguyện sẽ chứng đắc pháp giải thoát trong tương lai trước sự hiện diện của ngài.'

28.

28.

Buddho brahmāmaranarasiro cumbitaṅghī sarojoSampūjetvā’ṭṭhahi jaṭilakaṃ pupphamuṭṭhīhi tamhā,Pakkāmi so kanakasikharīhāri kiñjakkhabhāreUbbhūta’mhoruhavanasire appayanto padāni;

()

Đức Phật, người có đôi chân sen được các vị Phạm thiên, chư thiên, và nhân loại cúi đầu đảnh lễ, sau khi tán thán vị đạo sĩ tóc bện với tám nắm hoa, Ngài đã ra đi, đặt những bước chân lên trên những đóa hoa sen mọc lên, mang những nhụy hoa đẹp như đỉnh núi vàng.

29.

29.

Rammaṃ rammaṃ mahīya jaṭilaṃ pupphamuṭṭhīhi katvāKhīṇā khīṇāsavavasigaṇā dakkhiṇaṃ pakkamiṃsu,Devā’devā pavuramakaruṃ vandanāmānapūjaṃDīpaṃ dīpaṅkaradasabalañcā’nugantvā nivattā;

()

Sau khi cúng dường vị đạo sĩ tóc bện bằng những nắm hoa một cách trang trọng, đoàn các vị A-la-hán đã nhiễu phải rồi ra đi. Chư thiên và các vị trời đã thực hiện các nghi lễ cúng dường, tôn kính và đảnh lễ. Sau khi đi theo đức Nhiên Đăng Thập Lực, hòn đảo nương tựa, họ cũng đã quay trở về.

30.

30.

Tamhā ṭhānā gatasati jane sannisinnassa tassaPallaṅkenā’maranara pariccanta pupphāsanamhi,Jātikkhettā tahimupagatā devatā etamatthaṃĀrocesuṃ mahitavaraṇā añjalimañjarīhiṃ;

()

Khi mọi người đã rời khỏi nơi đó, vị ấy ngồi kiết-già trên tòa hoa do chư thiên và nhân loại để lại. Các vị chư thiên từ nơi sinh của ngài đã đến đó, chắp tay sen búp cung kính và thông báo cho ngài về vấn đề này.

31.

31.

Pubbe pupphāsanupari samārūḷhabuddhaṅkurānaṃAddhāne’ve’tarahi bhavatocā’sanārohaṇamhi,Ekālokā dasahi guṇitā lokadhātu sahassīSaṃvattante tvamanavarataṃ hessase tena buddho;

()

Trong quá khứ, khi các vị Bồ-tát ngự trên tòa hoa, và ngay cả bây giờ, khi ngài ngự trên tòa này, mười ngàn thế giới đã trở thành một ánh sáng duy nhất. Do điềm báo này, ngài chắc chắn sẽ trở thành một vị Phật.

32.

32.

Tāsaṃ vācaṃ savaṇamadhuraṃ devatānaṃ nisammaBhiyyo cittappabhavavīriyo pītivipphāritatto,Pubbe sattuttamaparicitā bodhisambhāradhammāĀvajjesi kati iti sudhī dhammadhātuṃ sahetuṃ;

()

Sau khi nghe những lời ngọt ngào của các vị chư thiên, với tinh tấn khởi lên từ tâm và toàn thân tràn ngập hỷ lạc, bậc trí tuệ ấy đã suy xét về bản chất của các pháp cùng với nguyên nhân của chúng, tự hỏi: 'Các pháp Ba-la-mật, vốn được các bậc tối thượng trong quá khứ thực hành, có bao nhiêu?'

33.

33.

Okujjitvā dharaṇiṭhapito puṇṇa kumbho sumedhaVissandetvā salilamakhilaṃ kintupaccāharetha,Evaṃ datvā dhanasutakalatta’ṅgapaccaṅgajīveNibbinno mā bhavi’ti paṭhamaṃ pāramiṃ’dhiṭṭhahi so;

()

Như một bình nước đầy được đặt trên mặt đất rồi bị úp ngược, sau khi đã đổ hết nước ra, làm sao có thể lấy lại được? Cũng vậy, sau khi đã bố thí tài sản, con cái, vợ, các chi phần lớn nhỏ của thân thể và cả mạng sống, nguyện con không có lòng hối tiếc. Như vậy, vị ấy đã quyết tâm thực hành Ba-la-mật đầu tiên.

34.

34.

Nā’pekkhitvā yathariva nijaṃ jīvitaṃ jīvitaṃ’vaRakkhanto sañcarati camari cāmara candikābhaṃ,Evaṃ sīlaṃ varasivapuradvāramārakkha dhīraAjjhiṭṭhāsi iti sadutiyaṃ pāramiṃ suddhasīlo;

()

Cũng như con bò yak, không màng đến mạng sống của mình, luôn đi lại và bảo vệ chiếc đuôi trắng như ánh trăng. Cũng vậy, hỡi bậc trí, hãy bảo vệ giới hạnh, là cánh cửa dẫn đến thành trì Niết-bàn tối thượng. Với giới hạnh trong sạch, vị ấy đã quyết tâm thực hành Ba-la-mật thứ hai.

35.

35.

Saṃviggo yo ciraparivasaṃ ghorakārāgharamhiMuttīṃ tamhā’gamayati yathā hohi nekkhammanittoNibbinno tvaṃ tathariva bhave bandhanāgārarūpeAjjhiṭṭhāsi tatiyampi so pāramintye’kacārī;

()

Cũng như người bị giam cầm lâu ngày trong ngục tù khủng khiếp, luôn mong mỏi được giải thoát. Cũng vậy, ngươi hãy nhàm chán các cõi hữu, vốn như một nhà tù, và hãy chuyên tâm vào sự xuất ly. Vị ẩn sĩ độc cư ấy đã quyết tâm thực hành Ba-la-mật thứ ba.

36.

36.

Hīnukkaṭṭhaṃ kulamanugharaṃ bhikkhako bhikkhu bhikkhaṃAṇvāhiṇḍaṃ labhati naciraṃ saṃvaraṭṭho yathe’vaṃ,Sambodhattha bhaja paṭibale paṇḍite puṭṭhapañhoAjjhiṭṭhāsi tvamiti matimā pāramiṃ so catutthiṃ;

()

Như vị Tỳ-khưu khất thực, đi tuần tự từ nhà này sang nhà khác, trong các gia đình cao sang hay thấp hèn, không bao lâu sẽ nhận được vật thực, nhờ vào sự thu thúc; cũng vậy, vì mục đích giác ngộ, ngươi hãy đến gần các bậc hiền trí có năng lực, hãy đặt câu hỏi. Bậc trí tuệ ấy đã quyết tâm như thế, đó là pháp ba-la-mật thứ tư.

37.

37.

Niccussāho vicarati yathā kesarī sericārīEvaṃ ṭhāne gamanasayanecā’sane tvaṃ sumedha,Ussoḷhī tyāsithilavīriyo hoti sambodhanatthaṃAjjhīṭṭhāsi thiravīriyavā pañcamiṃ pāramiṃ so;

()

Như sư tử, loài thú sống độc lập, luôn luôn tinh tấn; cũng vậy, hỡi Sumedha, trong các oai nghi đi, đứng, nằm, ngồi, ngươi hãy nỗ lực, hãy có nghị lực không thối chuyển vì mục đích giác ngộ. Bậc có nghị lực kiên cố ấy đã quyết tâm như thế, đó là pháp ba-la-mật thứ năm.

38.

38.

Iṭṭhāniṭṭhaṃ pathaviriva bho sabbamānāvamānaṃNāpajjitvā manasiviktiṃ tvaṃ sahanto khamanto,Sambodhatthaṃ paravadhakhamo hohi’tī khantivādīAjjhiṭṭhāsi parahitarato chaṭṭhamiṃ pāramiṃ so;

()

Này bạn, như trái đất chịu đựng tất cả những điều được ưa thích và không ưa thích, sự kính trọng và khinh miệt, mà không khởi lên sự biến đổi trong tâm; cũng vậy, ngươi hãy chịu đựng, hãy kham nhẫn. Vì mục đích giác ngộ, hãy là người có thể chịu đựng sự hãm hại của kẻ khác. Bậc ưa thích lợi ích cho người khác ấy đã quyết tâm như thế, đó là pháp ba-la-mật thứ sáu.

39.

39.

Vīthiṃ nātikkamati niyamaṃ osadhītārakā’yaṃEvaṃ santuttama paricitaṃ saccavācaṃ sumedha,Tvaṃ māvitikkami karahaci boddhukāmo subodhiṃAjjhiṭṭhāsi’tya’vitathakathi sattamiṃ pāramiṃ so;

()

Như ngôi sao mai không bao giờ đi lệch khỏi quỹ đạo đã định; cũng vậy, hỡi Sumedha, lời nói chân thật đã được các bậc thánh nhân tối thượng thực hành, ngươi, người mong muốn chứng ngộ Chánh Giác, đừng bao giờ vi phạm. Bậc nói lời không sai chạy ấy đã quyết tâm như thế, đó là pháp ba-la-mật thứ bảy.

40.

40.

Tamhāṭhānā balavapavane vāyamāne’pi thokaṃKappaṭṭhāsi tacalati yathā pabbato suppataṭṭho,Tvaṃ tiṭṭhāhi tathariva adhiṭṭhānadhammesu daḷhaṃAjjhiṭṭhāsī’tyavalasadiso ca’ṭṭhamiṃ pāramiṃ so;

()

Như ngọn núi được an vị vững chắc, đứng yên suốt một kiếp, không hề rung chuyển dù chỉ một chút khi có ngọn gió mạnh thổi đến; cũng vậy, ngươi hãy đứng vững chắc trong các pháp quyết định. Bậc giống như núi không lay chuyển ấy đã quyết tâm như thế, đó là pháp ba-la-mật thứ tám.

41.

41.

Otiṇṇesu udakarahado bho nihīnuttamesuSītattaṃ sampharati hi samaṃ vārinā bhāvayeni,Mettāyevaṃ tibhavabhavane sabbasattesu tulyaṃAjjhiṭṭhāsi samuti navamiṃ pāramiṃ metta citto;

()

Này bạn, như hồ nước ban trải sự mát lạnh một cách đồng đều bằng nước của nó cho những người thấp hèn và cao sang đã đi xuống hồ; cũng vậy, ngươi hãy phát triển tâm từ một cách bình đẳng đối với tất cả chúng sanh trong ba cõi. Bậc có tâm từ ấy đã quyết tâm như thế, đó là pháp ba-la-mật thứ chín.

42.

42.

Iṭṭhāniṭṭhe sati paṭihate vatthujāte yathāhiMajjhattā’yaṃ vasumativadhū hoti dukkhe sukheka vā,Evaṃ bho tvaṃ bhava samatulāsantibho’pekkha ko’tiAjjhiṭṭhāsi savasi dasamiṃ pāramiṃ bhurimedho;

()

Như nàng dâu đất (trái đất) vẫn giữ được sự trung dung khi những vật thể ưa thích và không ưa thích được ném lên, dù trong khổ hay trong lạc; cũng vậy, này bạn, ngươi hãy trở nên quân bình như cán cân, hãy là người an tịnh, có tâm xả. Bậc trí tuệ rộng lớn, bậc tự chủ ấy đã quyết tâm như thế, đó là pháp ba-la-mật thứ mười.

43.

43.

Ālolento tidasapamitaṃ pāramisāgaraṃ soSattādhiso nisitamatimā ñāṇamatthā’calena,Āvajjesi vasumatavadhu sādhukāraṃ’va dentiSaṃkampi sampati satimato dhammatejena tena;

()

Bậc Chúa Tể chúng sanh, bậc có trí tuệ sắc bén ấy, đã khuấy động đại dương mười pháp ba-la-mật bằng cây gậy trí tuệ. Ngài đã suy xét. Nàng dâu đất, như thể đang reo lên lời 'Lành thay!', lúc bấy giờ đã rung chuyển bởi oai lực Chánh pháp của bậc chánh niệm ấy.

44.

44.

Bhīrūcchamhī ghaṇapathaviyā kampamātāyi’māyaPatvā dīpaṅkarabhagavato rammavāsī samīpaṃ,Sampucchiṃsu vasumati bhusaṃ kampi taṃkissahetuĀvajjetvā samuti munino tampavattiṃ kathesi;

()

Các cư dân của thành Ramma, vì sợ hãi bởi mặt đất dày này đang rung chuyển, đã đến gần đức Thế Tôn Dīpaṅkara và hỏi rằng: 'Mặt đất đã rung chuyển dữ dội, do nguyên nhân gì vậy?' Vị Mâu-ni, sau khi suy xét, đã kể lại cho họ nghe sự việc ấy.

45.

45.

Nikkaṅkhā te punapi nagarā nāgarā taṃ upeccaSampūjesuṃ caraṇayugalaṃ gandhamālādikehi,Katvā tena’ñjalisarasije yena dīpaṅkare’ṇoUṭṭhāsi so purisatisaho sannīsinnāsanamhā;

()

Những người dân thành thị ấy, không còn nghi ngờ, lại đến gần vị ấy, đã cúng dường đôi bàn chân ngài bằng hương, hoa và các vật khác. Sau khi chắp tay hình búp sen hướng về đức Phật Dīpaṅkara, bậc Tối Thượng Nhân ấy đã đứng dậy từ chỗ ngồi của mình.

46.

46.

Mā te rogo bhavi paṭibhayaṃ mā bhavi chambhitattaṃSaṅkappo te paramapaṇidhi sijjhataṃ khippameva,Itthañcā’sithutipadasataṃ jātikhettā gatā taṃPupphādīhi mahīya jaṭilaṃ nijjarā byāhariṃsu;

()

'Mong rằng ngài không có bệnh tật, không có sợ hãi, không có sự kinh hoàng. Mong rằng ý nguyện, lời phát nguyện tối thượng của ngài, sẽ nhanh chóng được thành tựu.' Các vị trời đã đến nơi sinh trưởng, sau khi cúng dường vị đạo sĩ khổ hạnh bằng hoa và các vật khác, đã nói lên hàng trăm câu tán thán như vậy.

47.

47.

Abbhuggantvā pavanapadaviṃ devatānaṃ manāniBodhātvo himavati sakaṃ assamaṃ tāpaso so,Patto atthācalamupagamī taṅkhaṇe raṃsimālīSaṅkocetvā sarasijavanaṃ saṃharitvā’ṃsujālaṃ;

()

Vị đạo sĩ ấy, sau khi bay lên không trung, làm cho tâm của các vị trời được hoan hỷ, đã trở về am thất của mình ở Hy-mã-lạp sơn. Vào lúc ấy, mặt trời, sau khi làm cho rừng sen khép lại và thu hồi mạng lưới các tia sáng, đã đi đến ngọn núi lặn.

48.

48.

Rammaṃ dīpaṅkarabhagavato rammavatyā’bhidhānaṃVāsaṭṭhānaṃ janakajananī dve sudevassumedhā,Niccopaṭṭhāyakayativaro sāgatomaṅgalocaTissocā’suṃ paṭhamadutiyassāvakā theranāgā;

()

Nơi ở của đức Thế Tôn Dīpaṅkara là thành phố Rammavatī. Phụ thân và mẫu thân là vua Sudeva và hoàng hậu Sumedhā. Vị thị giả thường trực là tu sĩ Sāgata. Hai vị Thượng thủ Tinh văn thứ nhất và thứ hai là các trưởng lão Maṅgala và Tissa.

49.

49.

Nānākhīṇāsavaparivuto cā’si nandā sunandāTassā’hesuṃ paṭhamadutiyassāvikā aggabhūtā,Kāyo’sitiratanapamito pipphalināmabodhiAṭṭhāsi so pacurajanataṃ tārayaṃ vassalakkhaṃ;

()

Ngài được vây quanh bởi các vị A-la-hán. Nandā và Sunandā là hai vị Thượng thủ Tinh văn Ni thứ nhất và thứ hai. Thân của ngài cao tám mươi cubit, cây Bồ-đề của ngài tên là Pipphali. Ngài đã sống một trăm ngàn năm, cứu độ rất nhiều chúng sanh.

50.

50.

Satthā dīpaṅkaravho suranarasaraṇodīpadīpocirassaṃDīpevo dhammadīpaṃ tibhuvanabhavane vīta’vijjandhakāraṃAggikkhandho’vabhāsaṃ vihariya parinibbāyi khīṇāsavā’piKhīṇasnehāpadīpāyathariva ariyā sāvakā nibbutā’suṃ;

()

Bậc Đạo Sư tên là Dīpaṅkara, là nơi nương tựa của chư thiên và nhân loại, là ngọn đèn của các ngọn đèn, trong một thời gian dài, như một ngọn đèn, đã thắp sáng ngọn đèn Chánh pháp trong ba cõi, xua tan bóng tối của vô minh. Sau khi sống và chiếu sáng như một khối lửa, ngài đã nhập Vô Dư Niết-bàn. Các vị Thánh đệ tử, những bậc đã đoạn tận lậu hoặc, cũng đã tịch diệt, giống như những ngọn đèn đã cạn dầu.

Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jitavaṃsadīpe dūrenidāne sumedha tāpasassa mūlapaṇiṭhānaṭṭhapanapavatti paridīpo dutiyo saggo.

Như vậy, trong tác phẩm Jinavaṃsadīpa, nguồn mang lại niềm vui cho trái tim của tất cả các thi nhân, do tu sĩ tên Medhānanda biên soạn, đây là chương thứ hai, có tên là 'Chương Giải Thích về Sự Kiện Đạo Sĩ Sumedha Thiết Lập Lời Nguyện Gốc', thuộc phần Dūrenidāna (Nhân Duyên Xa).

1.

1.

Lokaṃ (’vasantatilako) kumudākaraṃ māKoṇḍaññanāmabhagavā’tha pabodhayatto,Jāto tadā varamatī vijitāvi rājāSampanna cakkaratano’bhavi cakkamatti;

()

Khi ấy, đức Thế Tôn tên là Koṇḍañña, trong khi làm cho thế gian, ví như hồ sen, được giác ngộ, thì bậc có trí tuệ ưu việt đã sanh làm vua Vijitāvī. Vị ấy đã trở thành một vị Chuyển Luân Vương, người được trang bị đầy đủ với bánh xe báu.

2.

2.

Saṅghassa buddhapamukhassa uḷāradānaṃDatvā vidhāya paṇidhiṃ varabodhiyā so,Rajjaṃ pahāya jinasāsanamotaritvāJhānānya’lattha paṭilaṅvarappadāno;

()

Vị ấy, sau khi dâng cúng vật thực to lớn đến Tăng chúng do đức Phật dẫn đầu, đã lập nguyện cầu quả vị Vô Thượng Bồ-đề. Sau khi từ bỏ vương quốc và xuất gia trong giáo pháp của bậc Chiến Thắng, ngài đã chứng đắc các tầng thiền, sau khi nhận được lời thọ ký cao quý.

3.

3.

Tassā’si rammavatināma puraṃ sunandoRājā ahosi janako jananī sujātā,Bhaddassubhaddasamaṇā varasāvakā’suṃTisso’patissa’samaṇi varasāvikāyo;

()

Thành phố của ngài tên là Rammavatī. Phụ thân là vua Sunanda, mẫu thân là hoàng hậu Sujātā. Các vị Thượng thủ Tinh văn là tu sĩ Bhadda và Subhadda. Các vị Thượng thủ Tinh văn Ni là Tỳ-khưu-ni Tissā và Upatissā.

4.

4.

Lakkhāyuko vijayabodhi visālasāla-Kalyāṇi nāma tadupaṭṭhahi cā’nuruddho,Tassā’ṭṭha sītiratanappamitaṃ sarīraṃĀsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā;

()

Tuổi thọ của ngài là một trăm ngàn năm, cây Bồ-đề là cây Sāla-kalyāṇī (Sala tốt đẹp). Vị thị giả tên là Anuruddha. Thân của ngài cao tám mươi tám cubit. Đã có ba lần hội họp của các vị Thánh đệ tử.

5.

5.

Tassā’parena samayeni’ha’naṅgabhaṅgoUppajji maṅgalajino janamaṅgalāya,Buddhaṅkuro’tiruciro surucī samaññoĀsi tadā’vatisuro dvijavaṃsaketu;

()

Sau vị ấy, vào một thời điểm sau này, bậc Chiến Thắng Maṅgala, người phá tan ái dục, đã xuất hiện trên đời vì hạnh phúc của chúng sanh. Vị Bồ-tát, vô cùng tuấn tú, có tên là Suruci. Khi ấy, ngài là một vị Bà-la-môn rất uyên bác, là ngọn cờ của dòng dõi Bà-la-môn.

6.

6.

Datvā sasāvakajitassa dināni sattaPatthesi bodhimasamaṃ gavapānadānaṃ,Pabyākato bhagavatā bhavanā’hīgantvāPabbajjito sukhamavindi samādhijaṃ so;

()

Sau khi dâng cúng thức uống từ sữa bò trong bảy ngày đến bậc Chiến Thắng cùng các vị đệ tử, ngài đã phát nguyện cầu quả vị Bồ-đề vô song. Được đức Thế Tôn thọ ký, ngài đã từ bỏ đời sống gia đình, xuất gia và đã tìm thấy được niềm an lạc sanh từ thiền định.

7.

7.

Tassu’ntaraṃ puravaraṃ pitaro’ttara’vhāĀsuṃ sudevasamaṇo vasi dhammaseno,Tassā’ggasāvakayugaṃ sakasāvikānaṃBhaddaṃyugaṃ abhavi sivalicā’pya’sokā;

()

Thành phố của ngài là Uttara, phụ thân và mẫu thân cũng tên là Uttara. Hai vị Thượng thủ Tinh văn là tu sĩ Sudeva và Dhammasena. Cặp đôi Thượng thủ Tinh văn Ni tốt đẹp của ngài là Sīvalī và Asokā.

8.

8.

Taṃ pālito jinamupaṭṭhahi aṭṭha’sītiHattho’si tassa vajirūpamarūpakāyo,Bodhī’pi nāgataru sāvakasantipātāĀsuṃ tayo navutivassasahassamāyu;

()

Vị Pālita đã hầu hạ đức Chánh Giác ấy. Thân của ngài cao tám mươi tám hắc tay, thân hình giống như kim cương. Cây Bồ-đề là cây Long Thọ. Đã có ba lần hội họp các vị Thinh văn. Tuổi thọ là chín mươi ngàn năm.

9.

9.

Tassā’parena sumano karuṇānidhānoNātho manojamathano udapādi loke,Buddhaṅkuro’bhavi tadā’tulanāgarājāTeja’ggijālajalito atuliddhimā so;

()

Sau vị ấy, bậc Lãnh Đạo Sumana, kho tàng của lòng bi mẫn, người dẹp tan ái dục, đã xuất hiện ở thế gian. Khi ấy, vị Phật tương lai là Long vương Atula, vị ấy rực rỡ với ngọn lửa uy lực, có thần thông vô song.

10.

10.

Nāgo’pi nāgabhavanamhi sasāvakassaBuddhassa dibbaturiyehi katupahāro,Datvāna dānamatulaṃ paṇidhiṃ akāsiBuddho bhavissasi tuvanti ahāsi buddho;

()

Vị Long vương cũng đã cúng dường đức Phật cùng các vị Thinh văn bằng thiên nhạc ở tại long cung. Sau khi thực hiện sự bố thí vô song, vị ấy đã lập nguyện. Đức Phật đã nói rằng: ‘Ngươi sẽ thành Phật.’

11.

11.

Khemavhayaṃ puramahū janako sudantoRājā janetti sirimā nijasāvakānaṃ;

Aggā bhaviṃsu saraṇo vasi bhāvitattoSoṇā tadaggasamaṇi’si tathu’pasoṇā;

()

Kinh thành tên là Khemavatī. Phụ vương là đức vua Sudanta, mẫu hậu là hoàng hậu Sirimā. Hai vị Thinh văn hàng đầu của ngài là Saraṇa và Bhāvitatta. Hai vị nữ Thinh văn hàng đầu khi ấy là Soṇā và Upasoṇā.

12.

12.

Tassā’si nāgataru bodhi udenatero-Paṭṭhāyako navutivassasahassamāyu,Ubbedhato navutihatthamitaṃ sarīraṃĀsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā;

()

Cây Bồ-đề của ngài là cây Long Thọ, vị thị giả là trưởng lão Udena. Tuổi thọ là chín mươi ngàn năm. Thân của ngài cao chín mươi hắc tay. Đã có ba lần hội họp các bậc Thánh Thinh văn.

13.

13.

Tassā’parena udapādi’ha revatākhyoDevādivanditapado bhuvi devadevo,Sattuttamo bhavi tadā atidevanāmoBhovādivaṃsatilako catuvedavedī;

()

Sau vị ấy, đức Revata, bậc Thiên Nhân Sư, có dấu chân được chư Thiên v.v... đảnh lễ, đã xuất hiện ở đây trên thế gian. Khi ấy, bậc Chúng Sanh Tối Thượng là người Bà-la-môn tên Atideva, là tinh hoa của dòng dõi Bhovādi, thông suốt bốn bộ Vệ-đà.

14.

14.

Baddhañjalī sirasi dhammakathaṃ nisammaGantvāna taṃ saraṇamuttaramuttariyaṃ;

Datvā’hipatthayi sukhodhimatho mahesiBuddho bhavissasi tuvantī visākarittha;

()

Sau khi nghe pháp thoại, chắp tay trên đầu, vị ấy đã quy y nơi ngài, bậc Tối Thượng. Sau khi dâng chiếc áo choàng, vị Đại Sĩ đã mong cầu biển cả của sự an lạc. Đức Phật đã thọ ký rằng: ‘Ngươi sẽ thành Phật.’

15.

15.

Tassā’si dhaññavatināma puraṃ jinassaMātā mahesi vipulā vipulo pitā’si,Sabrahmadevavaruṇo bhavi saṅghamajjheBhaddā ca bhaddayugalaṃ duvidhaṃ subhaddā;

()

Kinh thành của đức Chánh Giác ấy tên là Dhaññavatī. Mẫu hậu là hoàng hậu Vipulā, phụ vương là đức vua Vipula. Hai vị (Thinh văn hàng đầu) là Brahmadeva và Varuṇa. Cặp đôi (nữ Thinh văn hàng đầu) là Bhaddā và Subhaddā.

16.

16.

Taṃ sambhavo vasi upaṭṭhahi nāgabodhiRukkhopya’sitiratanaṃ bhavi attabhāvo,Āyuppamāṇampi saṭṭhisahassavassaṃĀsuṃ tayo ariyasāvakasannipātāta;

Vị Sambhava đã hầu hạ ngài. Cây Bồ-đề là cây Long Thọ, thân thể cao tám mươi hắc tay. Tuổi thọ là sáu mươi ngàn năm. Đã có ba lần hội họp các bậc Thánh Thinh văn.

17.

17.

Tassā’paramhi samaye janapārijātoUppajji sobhitajino jitapañcamāro,Ajjhāyako sakalaveda muḷārabhogīBuddhaṅkuro bhavi tadā’jitanāmavappo;

Vào thời sau đó, đức Chánh Giác Sobhita, cây pārijāta của chúng sanh, người chiến thắng năm loại ma, đã xuất hiện. Khi ấy, vị Phật tương lai là người Bà-la-môn tên Ajita, người học thuộc lòng tất cả các bộ Vệ-đà, có tài sản lớn.

18.

18.

Dhammaṃ nisamma saraṇesu patiṭṭhahitvāSaṅghassa buddhapamukhassa uḷāradānaṃ,Datvā padhānapaṇidhāna makāsi dhīroTvaṃ lacchasi’ti varabodhi mahāsi satthā;

()

Sau khi nghe Pháp, an trú trong các nơi quy y, và sau khi dâng cúng vật thí cao quý đến Tăng chúng với đức Phật là vị đứng đầu, bậc trí tuệ đã lập nguyện tối thượng. Bậc Đạo Sư đã nói rằng: ‘Ngươi sẽ đạt được sự Giác Ngộ cao quý.’

19.

19.

Rammaṃ sudhammamahu tassa puraṃ sudhammoRājā ahosi janako janikā sudhammāTassā’ggasāvakayugaṃ asamo sunettoTassāvikā’ggayugalaṃ nakulā sujātā;

()

Kinh thành của ngài là Sudhamma đáng vui thích. Phụ vương là đức vua Sudhamma, mẫu hậu là hoàng hậu Sudhammā. Cặp đôi Thinh văn hàng đầu của ngài là Asama và Sunetta. Cặp đôi nữ Thinh văn hàng đầu của ngài là Nakulā và Sujātā.

20.

20.

Nāgassa nāgataru bodhi sarīramaṭṭha-Paṇṇāsahatthapamitaṃ tamatomathero,Sopaṭṭhahī navutivassasahassamāyuĀsuṃ tayo ariya sāvaka sannipātā;

()

Cây Bồ-đề của bậc Long Tượng là cây Long Thọ. Thân của ngài cao năm mươi tám hắc tay. Trưởng lão Anoma đã hầu hạ ngài. Tuổi thọ là chín mươi ngàn năm. Đã có ba lần hội họp các bậc Thánh Thinh văn.

21.

21.

Uppajji tassa aparena anomadassiBuddho pabuddhakamalāmalanīlanetto,Buddhaṅkuro jitasurāri tadāni yakkha-Senāpatī bhavi mahiddhimahānubhāvo;

()

Sau vị ấy, đức Phật Anomadassī, người có đôi mắt trong sạch màu xanh như hoa sen nở, đã xuất hiện. Khi ấy, vị Phật tương lai, người chiến thắng kẻ thù của chư Thiên, là một vị tướng Dạ-xoa có đại thần lực, đại oai lực.

22.

22.

Sambodhi maggapuriso paṇidhānayaṃ soSaṅghassa buddhapamukhassa uḷāradānaṃ,Pādāsi tisu saraṇesu patiṭṭhahitvāBuddho bhavissasi tuvanti jino’bruvitaṃ;

()

Vị ấy, người đang trên con đường Giác Ngộ, sau khi an trú trong Tam Quy, đã dâng cúng vật thí cao quý đến Tăng chúng với đức Phật là vị đứng đầu và đã lập nguyện này. Đức Chánh Giác đã nói với vị ấy rằng: ‘Ngươi sẽ thành Phật.’

23.

23.

Ṭhānañhi candavatināma yasodharākhyāMātā mahesi yasavā janako janindo,Tassa’ggasāvakayugaṃ nisabho atomoDve sundarī ca sumanā carasāvikā’suṃ;

()

Kinh thành tên là Candavatī. Mẫu hậu là hoàng hậu tên Yasodharā, phụ vương là đức vua Yasavā. Cặp đôi Thinh văn hàng đầu của ngài là Nisabha và Anoma. Hai vị nữ Thinh văn cao quý là Sundarī và Sumanā.

24.

24.

Bodhī’pi tassa kakudho munidehamaṭṭha-Paṇṇāsahatthapamitaṃ varuṇābhidhāno,Thero upaṭṭhahi ca lakkhapamāṇamāyuĀsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā;

()

Cây Bồ-đề của ngài là cây Gừa. Thân của bậc Mâu-ni cao năm mươi tám hắc tay. Trưởng lão tên Varuṇa đã hầu hạ ngài. Tuổi thọ là một trăm ngàn năm. Đã có ba lần hội họp các bậc Thánh Thinh văn.

25.

25.

Tassā’parena padumo dipadānamindoJāto pabujjhitamanopadumo pajānaṃ,Dhīro babhūva varavāraṇakumbhabhedīSīho tadā rucirakesarabhāragīvo;

()

Sau vị ấy, đức Paduma, vua của loài hai chân, người làm cho tâm sen của chúng sanh nở rộ, đã sanh ra. Khi ấy, bậc Trí Tuệ là một con sư tử có thể phá vỡ u đỉnh của voi chúa, có chiếc cổ với bờm đẹp đẽ.

26.

26.

Buddhaṃ nirodhasukhavediyanaṃ vatamhiSattāhamakkhipadūmehi tamaccayitvā,Cittaṃ pasādiya punā’gatasāvakesuSīho vibhāsi paṭiladdhavarappadāno;

()

Con sư tử đã cúng dường đức Phật, người đang trong hạnh thọ hưởng sự an lạc của Diệt Định, trong bảy ngày bằng cách nhìn không chớp mắt. Làm cho tâm thanh tịnh đối với các vị Thinh văn đã trở lại, con sư tử đã tỏa sáng, sau khi nhận được sự ban tặng cao quý.

27.

27.

Tassā’si campakapuraṃ padumābhidhānoRājā ahosi janako asamā janettī,Sālopasālayatayo varasāvakā’suṃRāmā’pi tassa paramāsamaṇi surāmā;

()

Kinh thành của ngài là Campaka. Phụ vương là đức vua tên Paduma, mẫu hậu là hoàng hậu Asamā. Hai vị Thinh văn cao quý là Sāla và Upasāla. Hai vị nữ Thinh văn tối thượng của ngài là Rāmā và Surāmā.

28.

28.

Nāmenu’paṭṭhahi vasi varuṇo tamaṭṭha-Paṇṇāsahatthamita massa sarīramā’si,Bodhi’pi soṇataru lakkhapamāṇamāyuĀsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā;

()

Vị tu sĩ tên Varuṇa đã hầu hạ ngài. Thân của ngài cao năm mươi tám hắc tay. Cây Bồ-đề là cây Xích Táp. Tuổi thọ là một trăm ngàn năm. Đã có ba lần hội họp các bậc Thánh Thinh văn.

29.

29.

Tassā’parena varado muni nāradavhoPāpandhakāranikaraṃ bhīduro’dapādi,Buddhaṅkuro bhavi tadā’khilajhātabhiññā-Lābhī pavattaphalabhoji tapodhanīso;

()

Sau vị ấy, bậc Mâu-ni ban ân phước tên Nārada, người phá tan khối u ám của điều ác, đã xuất hiện. Khi ấy, vị Phật tương lai là một đạo sĩ khổ hạnh, người đắc được tất cả các tầng thiền và thắng trí, sống bằng các loại trái cây, là bậc thầy của các nhà tu khổ hạnh.

30.

30.

Katvānu’ḷārapaṇidhāna muḷāraviroDatvā sasāvakajinassa uḷāradānaṃ,Pūjesi taṃ surabhinā haricandanenaSatthāpi sampati viyākaraṇaṃ adāsi;

()

Bậc anh hùng cao quý, sau khi lập nguyện cao quý, đã dâng cúng vật thí cao quý đến đức Chánh Giác cùng các vị Thinh văn, và đã cúng dường ngài bằng gỗ chiên-đàn vàng thơm ngát. Bậc Đạo Sư cũng đã ban lời thọ ký ngay lúc ấy.

31.

31.

Tassā’si dhaññavatināma puraṃ sumedhoRājā ahosi janako jananī anomā,Dve bhaddasālajitamittavasi vasina-Maggo’ntarā samaṇi phagguṇi bhikkhunītaṃ;

()

Kinh thành của ngài tên là Dhaññavatī. Phụ vương là đức vua Sumedha, mẫu hậu là hoàng hậu Anomā. Hai vị Thinh văn hàng đầu là Bhaddasāla và Jitamitta. Hai vị nữ Thinh văn hàng đầu là Phagguṇī và Uttarā.

32.

32.

Vāseṭṭhabhikkhu tadupaṭṭhahi rūpakāyoTassā’ṭṭhasitiratanaṃ mahasoṇasākhī,Bodhiddumo navutivassasahassamāyuĀsuṃ tayo ariyasāvakasantipātā;

()

Tỳ-khưu Vāseṭṭha đã hầu hạ ngài khi ấy. Thân hình của ngài cao tám mươi tám hắc tay. Cây Bồ-đề là cây Đại Xích Táp. Tuổi thọ là chín mươi ngàn năm. Đã có ba lần hội họp các bậc Thánh Thinh văn.

33.

33.

Tassā’parena padumuttara dhammarājāJāto tilokapadumo padumappitaṅghī,Aḍḍho uḷāravibhavo maharaṭṭhiyo soBuddhaṅkuro bhavi tadā jaṭilābhidhāno;

()

Sau vị ấy, đức Pháp Vương Padumuttara, hoa sen của ba cõi, người có đôi chân được dâng cúng hoa sen, đã sanh ra. Khi ấy, vị Phật tương lai là một người cai quản xứ lớn tên là Jaṭila, giàu có, có tài sản lớn.

34.

34.

Sambodhiyā’dhigama paccayapatthanaṃ soVirovidhāya padumuttarapādamūle,Saṅghassa buddhapamukhassa ticivarāniPādāsi tīsuratanesu abhippasanno;

()

Vị anh hùng ấy, với tâm hoàn toàn tín thành nơi Tam Bảo, sau khi thực hiện lời nguyện về duyên chứng đắc Chánh Đẳng Giác dưới chân đức Padumuttara, đã dâng cúng ba y đến Tăng chúng với đức Phật là vị đứng đầu.

35.

35.

Tassā’si haṃsavatināma puraṃ jinassaĀnandabhupati pitā janikā sujātā,Dve tassa devalasujātavasi vasinaṃAggā bhaviṃsu samaṇisvāmitāsamā’ggā;

()

Kinh thành của bậc Chánh Giác ấy tên là Haṃsavatī, vua cha là Ānanda, mẫu hậu là Sujātā. Hai vị Thinh văn hàng đầu của ngài, những bậc đã tự chủ, là Devala và Sujāta. Hai vị nữ Thinh văn hàng đầu là Amitā và Asamā.

36.

36.

Lakkhāyuko sajayabodhika visālasālaRukkho upaṭṭhahi muniṃ sumanābhidhāno,Tassa’ṭṭha’sitiratanappamitaṃ sarīraṃĀsuṃ tayo bhagavato gaṇasannipātā;

()

Tuổi thọ của ngài là một trăm ngàn năm, cây giác ngộ chiến thắng của ngài là cây Sa-la to lớn. Vị thị giả của bậc ẩn sĩ là người tên Sumana. Thân của ngài cao tám mươi tám hắc tay. Đã có ba lần hội họp các chúng đệ tử của Đức Thế Tôn.

37.

37.

Tassā’parena samayena sumedhanāmoLokamhi pātubhavi lokahitāya satthā,Buddhaṅkuro kira tadānyu’bhato sujātoSvā’sitikoṭivibhavo’ttara māṇavo’si;

()

Sau thời của vị ấy, bậc Đạo Sư tên là Sumedha đã xuất hiện ở thế gian vì lợi ích cho thế gian. Khi ấy, vị Bồ-tát được cho là đã sanh ra trong gia đình tốt đẹp cả hai bên. Ngài là một thanh niên tên Uttara, sở hữu tài sản tám mươi koṭi.

38.

38.

Vissajjiyāna vibhavaṃ tiṃsatikoṭiṃDatvāna dānamasmaṃ sugate sasaṅghe,Pabbajjito paramabodhi mapatthayitthaByākāsi somuni ta’mijjhanabhāva’maddhā;

()

Sau khi từ bỏ tài sản ba mươi koṭi và thực hiện đại thí đến bậc Thiện Thệ cùng Tăng chúng, ngài đã xuất gia và phát nguyện cầu Vô Thượng Bồ Đề. Vị ẩn sĩ ấy đã thọ ký rằng nguyện vọng của ngài chắc chắn sẽ thành tựu.

39.

39.

Rammaṃ sudassanamahū nagaraṃ sudantoTassā’si bhūpati pitā jananī sudattā,Saṅghesu’hosu saraṇo vasi sabbakāmoRāmā yamāni paramānya’bhavuṃka surāmā;

()

Kinh thành của ngài là Sudassana khả ái. Vua cha là Sudanta, mẫu hậu là Sudattā. Hai vị Thinh văn hàng đầu là Saraṇa và Sabbakāma. Hai vị nữ Thinh văn hàng đầu là Rāmā và Surāmā.

40.

40.

Bodhī’pi nīpataru sāgaranāmathero’Paṭṭhāsi taṃ navutivassasahassamāyu,Tassā’ḍhasitiratanu’ggatamāsi gattaṃĀsuṃ tayo satimato gaṇasantipātā;

()

Cây Bồ-đề của ngài là cây Nīpa. Vị trưởng lão tên Sāgara là thị giả của ngài. Tuổi thọ của ngài là chín mươi ngàn năm. Thân của ngài cao tám mươi tám hắc tay. Đã có ba lần hội họp các chúng đệ tử của bậc Chánh Niệm.

41.

41.

Tassā’parena samayena janappadīpoJāto sujātabhagavā jitapañcamāro,Sampannasattaratato varacakkavattiRājā babhūvi’ha mahāpuriso tadāso;

()

Sau thời của vị ấy, ngọn đèn của thế gian, Đức Thế Tôn Sujāta, người đã chiến thắng năm loại ma, đã đản sanh. Khi ấy, bậc Đại Sĩ đã sanh làm một vị Chuyển Luân Vương ưu việt, người sở hữu bảy báu vật.

42.

42.

Dhammā’matena mudito ratanadvayassaDatvā sasattaratanaṃ catudīparajjaṃ,Pabbajji bodhipaṇidhiṃ paṇidhāya dhīmāÑatvā mahāmuni tamijjhanabhāvamāha;

Vui mừng với Pháp bất tử của hai ngôi báu, ngài đã dâng cúng vương quốc bốn châu cùng với bảy báu vật. Bậc trí tuệ đã xuất gia, sau khi lập nguyện Bồ-đề. Bậc Đại Ẩn Sĩ, sau khi biết được, đã tuyên bố về sự thành tựu nguyện vọng ấy.

43.

43.

Rammaṃ sumaṅgalamahū puramuggatākhyoRājā pitābhavi pabhāvatināma mātā,Aggābhaviṃsu ca sudassanadevatherāNāgā gaṇassadasi nāgasamālatheri;

()

Kinh thành của ngài là Sumaṅgala khả ái. Vua cha là Uggata, mẫu hậu tên là Pabhāvatī. Hai vị Thinh văn hàng đầu là trưởng lão Sudassana và Deva. Hai vị nữ Thinh văn hàng đầu là trưởng lão ni Nāgā và Nāgasamālā.

44.

44.

Taṃ nāradomuniru’paṭṭhahi ca’ttabhāvoPaṇṇāsahatthapamito bhaviveṇubodhi,Tassā’bhavī navutivassasahassamāyuĀsuṃ tayo dhītimato gaṇasannipātā;

()

Vị ẩn sĩ Nārada là thị giả của ngài. Thân của ngài cao năm mươi hắc tay. Cây Bồ-đề là cây tre. Tuổi thọ của ngài là chín mươi ngàn năm. Đã có ba lần hội họp các chúng đệ tử của bậc Trí Giả.

45.

45.

Tassā’pareni’ha nirūpamarūpasāroJātobabhūva piyadassisamantadassi,Dhīro tadanya’bhavi kassapamāṇavo soVedesu tīsu kusalo kusalaṃ gavesi;

()

Sau thời của vị ấy, bậc Piyadassī, người thấy được tất cả, có hình tướng và tinh hoa không gì sánh bằng, đã đản sanh ở thế gian này. Khi ấy, bậc Trí Giả là một thanh niên tên Kassapa. Ngài thông thạo ba bộ Vệ-đà và tìm cầu điều thiện lành.

46.

46.

So koṭilakkhaparimāṇadhatabbayenaSaṅgassa buddhapamukhassa mahāvihāraṃ,Katvā padāsi abhipatthitabuddhabhāvoBuddho’pi tappaṇidhisiddhi siyā’tya’bhāsi;

()

Với chi phí một trăm ngàn koṭi, ngài đã xây dựng một ngôi đại tự và dâng cúng đến Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu. Ngài đã phát nguyện thành Phật. Đức Phật cũng đã tuyên bố rằng nguyện vọng của ngài sẽ được thành tựu.

47.

47.

Candāmahesi jananī janako pudinnoRājā babhūva puramassa anomanāmaṃ,Āsuṃ tadaggayugalāni sujātadhamma-Dinnā gaṇassadasi pakālitasabbadassi;

()

Mẫu hậu là hoàng hậu Candā, vua cha là Sudinna. Kinh thành của ngài tên là Anoma. Hai vị Thinh văn hàng đầu của ngài là Sujāta và Dhammadinna. Hai vị nữ Thinh văn hàng đầu là Pālitā và Sabbadassī.

48.

48.

Taṃ sotavhasamaṇo samupaṭṭhahitthaBodhī piyaṅgu bhagavā’si asitihattho,Aṭṭhāsika so navutivassasahassama’ssaĀsuṃ tayo matimato gaṇasannipātā;

()

Vị sa-môn tên Sona là thị giả của ngài. Cây Bồ-đề là cây Piyaṅgu. Đức Thế Tôn cao tám mươi hắc tay. Tuổi thọ của ngài là chín mươi ngàn năm. Đã có ba lần hội họp các chúng đệ tử của bậc Trí Giả.

49.

49.

Tassā’parena samayenu’dapādi lokeLokatthasādhanarato munira’tthadassī,Sattuntamo’pi niratikkamadhammasimoTejiddhimā isi tadā’si susimanāmo;

()

Sau thời của vị ấy, bậc ẩn sĩ Atthadassī, người chuyên tâm thực hành lợi ích cho thế gian, đã khởi lên trong thế gian. Khi ấy, vị Bồ-tát là một đạo sĩ tên Susīma, người có nhiều oai lực và thần thông.

50.

50.

Ānīya dibbabhavanā kusumāni tassaMandāravāni supatiṭṭhitapādapīṭhe,Sampūjiyāna paṇidhānamakāsi satthāTvaṃ mādiso’bruvi bhavissasi cā’yatinti;

()

Sau khi mang những đóa hoa Mandārava từ cõi trời đến, ngài đã cúng dường nơi bệ chân được đặt vững chắc của Đức Phật và đã lập nguyện. Bậc Đạo Sư đã nói rằng: ‘Trong tương lai, ngươi cũng sẽ trở thành một người giống như ta.’

51.

51.

Tassā’si sobhitapuraṃ bhavisāgaravhoRājā pitā janatidevi sudassanākhyā,Santopasantasamaṇā varasāvakā’suṃDhammā tadaggasamaṇipya’bhavuṃ sudhammā;

()

Kinh thành của ngài là Sobhita. Vua cha là Sāgara, mẫu hậu là hoàng hậu Sudassanā. Hai vị Thinh văn ưu việt là sa-môn Santa và Upasanta. Hai vị nữ Thinh văn hàng đầu là Dhammā và Sudhammā.

52.

52.

Tañcā’bhayo munirūpaṭṭhahi sopya’sīti-Hatthuggato satasahassapamāṇamāyu,Campeyyasākhi bhavi bodhi subodhihetuĀsuṃ tayo ariyasavakasannitā;

()

Vị ẩn sĩ Abhaya là thị giả của ngài. Ngài cao tám mươi hắc tay, tuổi thọ là một trăm ngàn năm. Cây Bồ-đề vì sự giác ngộ viên mãn của ngài là cây Campaka. Đã có ba lần hội họp các bậc Thánh Thinh văn.

53.

53.

Tassā’parena udapādi’ha dhammadassīNissīmadhī’nadhivaro bhavapāradassi,So tāvatiṃsabhavatamhi mahānubhāvoBuddhaṅkuro bhavi tadā kira devarājā;

()

Sau thời của vị ấy, bậc Dhammadassī, người có trí tuệ vô biên, bậc lãnh đạo tối cao, người thấy được bờ kia của sự hiện hữu, đã khởi lên ở thế gian này. Khi ấy, Bồ-tát được cho là vị thiên chủ có đại oai lực ở cõi trời Đao Lợi.

54.

54.

Dibbāni gandhakusumāni kathāgatassaCakkaṅkitorucaraṇamburuhāsanamhi,Pūjesi dibbaturiyehi ca buddhabhāvaṃSo patthayaṃ munitamijjha nabhāvamāha;

()

Ngài đã cúng dường hương và hoa trời, cùng với nhạc trời, tại tòa sen nơi đôi chân tuyệt hảo được ghi dấu bánh xe của đấng Như Lai. Ngài đã phát nguyện thành Phật, và bậc Ẩn Sĩ đã tuyên bố về sự thành tựu nguyện vọng ấy.

55.

55.

Ṭhāniyamāsi saraṇaṃ sugatassa tassaRājā pitā’si saraṇo janani sunandā,Aggābhaviṃsu padumovasi phussadevoKhemā ca bhikkhusamaṇisva’pi sabbanāmā;

()

Kinh đô của bậc Thiện Thệ ấy là Saraṇa. Vua cha là Saraṇa, mẫu hậu là Sunandā. Hai vị Thinh văn hàng đầu là Paduma và Phussadeva. Trong các vị tỳ-kheo-ni, hai vị hàng đầu là Khemā và Sabbanāmā.

56.

56.

Thero sunettavisuto tadupaṭṭhahi soLakkhāyuko’si jayabodhi ñca bimbijālo,Tassā’pya’sitiratanappamitaṃ sarīraṃĀsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā;

()

Vị trưởng lão nổi danh Sunetta là thị giả của ngài. Tuổi thọ của ngài là một trăm ngàn năm, và cây Bồ-đề chiến thắng là cây Bimbijāla. Thân của ngài cũng cao tám mươi hắc tay. Đã có ba lần hội họp các bậc Thánh Thinh văn.

57.

57.

Tassā’parena samayeni’ga siddhabodhiSiddhatthanāmavidito udapādi satthā,Buddhaṅkuro bhavi tadā’khīlaṅajhānalābhīBhoji pavattitaphalaṃ vasi maṅgalākhyo;

()

Sau thời của vị ấy, bậc Đạo Sư được biết đến với danh hiệu Siddhattha, người đã thành tựu giác ngộ, đã khởi lên ở thế gian này. Khi ấy, Bồ-tát là một vị đạo sĩ tên Maṅgala, người đã chứng đắc các tầng thiền và ngũ thông, sống bằng các loại quả tự rụng.

58.

58.

Sampannagandharasikaṃ paripakkamekaṃĀnīya so vipakulajambubhalaṃ vanamhā,Pādāsi tassa paṇidhīkatabuddhabhāvoTañcānubhuya bhagavāpi viyākarittha;

()

Ngài đã mang từ trong rừng đến một quả phan táo to, chín mọng, đầy đủ hương vị, và dâng cúng lên Đức Phật. Sau khi đã lập nguyện thành Phật, và sau khi thọ dụng quả ấy, Đức Thế Tôn cũng đã thọ ký cho ngài.

59.

59.

Vehāramāsi nagaraṃ jayasenanāmoRājā ahosi janako jananī suphassāBhikkhūsu tassa vasi sambahulo sumittoDve sīvali ñca samaṇīsu varā surāmā;

()

Kinh thành của ngài là Vebhāra. Vua cha là Jayasena, mẫu hậu là Suphassā. Trong các vị tỳ-kheo, hai vị Thinh văn hàng đầu là Sambhula và Sumitta. Trong các vị nữ sa-môn, hai vị ưu việt là Sīvalī và Surāmā.

60.

60.

Taṃ revatomuni munindamuṭṭhahitthaBodhī’pi tassa kaṇikāramabhīruho’si,Lakkhāyuko sa’narasārathi saṭṭhihatthoĀsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā;

()

Vị ẩn sĩ Revata là thị giả của bậc Vua Ẩn Sĩ ấy. Cây Bồ-đề của ngài là cây Kaṇikāra. Bậc Điều Ngự Trượng Phu ấy có tuổi thọ một trăm ngàn năm, thân cao sáu mươi hắc tay. Đã có ba lần hội họp các bậc Thánh Thinh văn.

61.

61.

Tassā’pareni’ha samubbhavi nissanāmoSatthā pasatthacaraṇo caturo’ghatiṇṇo,Buddhaṅkuro bhavi tadāni sujātarājāRājaññamoḷimaṇilaṅkatapādapīṭho;

()

Sau thời của vị ấy, bậc Đạo Sư tên là Tissa, người có hạnh kiểm đáng tán thán, người đã vượt qua bốn dòng bộc lưu, đã khởi lên ở thế gian này. Khi ấy, Bồ-tát là một vị vua tên Sujāta, một vị vua Sát-đế-lỵ có bệ chân được trang hoàng bằng châu báu.

62.

62.

Hitvā sa’rajjamisiveyadharo sudhīroDibbehi’nekakusumehi jinaṃ vajantaṃ,Pūjesi muddhani tamāpavitānasobhaṃSatthā’pi tappaṇidhisiddhi siyā’tya’bhāsi;

()

Bậc hiền trí, trong y phục của vị ẩn sĩ, sau khi từ bỏ vương quốc của mình, đã dùng vô số hoa trời để cúng dường lên đầu của đấng Chiến Thắng đang đi, làm cho nơi ấy rực rỡ như một chiếc lọng. Bậc Đạo Sư cũng đã tuyên bố rằng: ‘Nguyện cho lời phát nguyện của người này được thành tựu.’

63.

63.

Khemaṃ purañhi janako janasandhanāmoRājā janetti padumā nijasaṅghamajjhe,Dve brahmadevudaya vissutatheranāgāPhussā ca aggayugalānya’bhavuṃ sudattā;

()

Thành đô của ngài là Khema. Vua cha là Janasandha, và hoàng hậu mẹ là Padumā. Giữa Tăng chúng của ngài, hai vị trưởng lão lừng danh Brahmadeva và Udaya, cùng với Phussā và Sudattā, đã là những cặp Thượng thủ Tinh văn.

64.

64.

Taṃ sambhavovasi vasindamupaṭṭhahitthaTassā’sanavhataru bodhi sa’saṭṭhitattho,Aṭṭhāsi vassagaṇanāya mahesi lakkhaṃĀsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā;

()

Vị thị giả của ngài là Sambhava, bậc tự chủ. Cây Bồ đề của ngài là cây Asana. Thân ngài cao sáu mươi hắc tay. Bậc Đại sĩ đã sống một trăm ngàn năm. Đã có ba lần hội họp của các vị Thánh Tinh văn.

65.

65.

Tassā’parena bhavasāgarapādassiPhusso mahāmuniri’hakabbhudapādi loke,Dhīro tadāni vijitāvi jitārivaggoRājā babhūva surarājanibho’rutejo;

()

Sau vị ấy, bậc Đại Mâu-ni Phussa, người đã thấy bờ kia của biển cả sanh hữu, đã xuất hiện trong thế gian này. Khi ấy, bậc hiền trí (Bồ-tát) là vị vua tên Vijitāvī, người đã chiến thắng các kẻ thù, có uy lực vĩ đại như vua của chư thiên.

66.

66.

Sambodhi maggapuriso paṇīdhāya phītaṃRajjaṃ vivajjiya sa’pabbajito janassa,Aññāya tīṇipiṭakāni kathesi dhammaṃVyākāsi phussabhagavā’pi’va pubbabuddhā;

()

Bậc Giác Ngộ, sau khi phát nguyện, đã từ bỏ vương quốc thịnh vượng và xuất gia vì lợi ích của chúng sanh. Sau khi thông suốt Tam Tạng, ngài đã thuyết giảng Chánh pháp. Đức Thế Tôn Phussa cũng đã thọ ký, giống như các vị Phật quá khứ.

67.

67.

Tassā’si kāsinagaraṃ jayasenanāmoRājā pitā’si janati sirimā mahesi,Saṅghesu’bhosu’pi surakkhitadhammasetāCālā tadaggayugalāni tathū’pañcālā;

()

Thành đô của ngài là Kāsi. Vua cha là Jayasena, và hoàng hậu mẹ là Sirimā. Trong cả hai Tăng đoàn, Surakkhita và Dhammasena, cùng với Cālā và Upacālā, là những cặp Thượng thủ Tinh văn.

68.

68.

Bodhiddumā’malakasākhi sarīramaṭṭha-Paṇṇāsahatthapamitaṃ sabhiyābhidhāno,Sopaṭṭhahī navutivassasahassamāyuĀsuṃ tayo bhakavato gaṇasannipātā;

()

Cây Bồ đề của ngài là cây Āmalaka. Thân ngài cao năm mươi tám hắc tay. Vị thị giả của ngài tên là Sabhiya. Tuổi thọ của ngài là chín mươi ngàn năm. Đã có ba lần hội họp Tăng chúng của Đức Thế Tôn.

69.

69.

Tassā’parena sanarāmarasattasāroSatthā vipassi’ha samubbhavi sabbadassī,Kammena kenaci mahiddhimahānubhāvoBuddhaṅkuro’bhavi tadā’tulanāgarājā;

()

Sau vị ấy, bậc Đạo Sư Vipassī, bậc Toàn Giác, tinh hoa của chúng sanh gồm cả trời và người, đã xuất hiện nơi đây. Do một nghiệp nào đó, vị Phật tương lai (Bồ-tát) lúc bấy giờ là vua rồng Atula, có đại thần lực và đại oai đức.

70.

70.

Aṅgīrasassa ghanakañcanahaddapīṭhaṃPādāsi tassa khavitaṃ ratanehi nānā,So buddhabhāvamahipatthiya bodhisattoVyākāsi tatthasunisajja jino vipassi;

()

Vị Bồ-tát ấy đã dâng cúng đến bậc Aṅgīrasa một bảo tọa bằng vàng ròng, được khảm bằng nhiều loại châu báu. Sau khi an tọa vững vàng trên đó, đấng Chiến Thắng Vipassī đã thọ ký cho vị Bồ-tát đang phát nguyện thành Phật.

71.

71.

Tassā’si bandhumatināmapuraṃ tadeva-Nāmo pitā janani bandhumatī mahesi,Dve khaṇḍatissavasino varasāvakā’suṃCandā ca bhaddayugalaṃ bhavi candamittā;

()

Thành đô của ngài tên là Bandhumatī. Vua cha cũng có cùng tên ấy (Bandhumā), và hoàng hậu mẹ là Bandhumatī. Hai vị Thượng thủ Tinh văn là Khaṇḍa và Tissa. Cặp nữ Thượng thủ Tinh văn là Candā và Candamittā.

72.

72.

Dehaṃ asitiratataṃ tamasokathero-Paṭṭhāsi bodhiviṭapī bhavi kaṇhavaṇṭā,Vāsaṃakā munira’sītisahassavassaṃĀsuṃ tayo ariyasāvakasannipātā;

()

Thân ngài cao tám mươi hắc tay. Vị trưởng lão Asoka là thị giả của ngài. Cây Bồ đề là cây Pāṭalī. Bậc Mâu-ni đã sống tám mươi ngàn năm. Đã có ba lần hội họp của các vị Thánh Tinh văn.

73.

73.

Tassā’parena adhisīlasamādhipaññoSatthā samubbhavī sikhī janakappasākhī,Dhīro tadā’bhavi arindamanāmarājāSaddho pahūtaratato ratanattayamhi;

()

Sau vị ấy, bậc Đạo Sư Sikhī, người có giới, định, tuệ siêu việt, đã xuất hiện. Khi ấy, bậc hiền trí (Bồ-tát) là vị vua tên Arindama, người có đức tin và nhiều của báu, hết lòng tôn kính Tam Bảo.

74.

74.

Bhikkhañca sattaratanābharaṇābhirāmaṃÑatvāna hatthiratanaṃ sugate sasaṅghe,So buddhabhāvamahipatthayi sattasāroVyākāsi lacchasi sukhodhipadanti satthā;

()

Vị tinh hoa của chúng sanh ấy, sau khi cúng dường đến bậc Thiện Thệ và Tăng chúng voi báu được trang hoàng lộng lẫy bằng bảy loại châu báu cùng với vật thực, đã phát nguyện thành Phật. Bậc Đạo Sư đã thọ ký rằng: ‘Ngươi sẽ đạt được trạng thái an lạc.’

75.

75.

Buddhassa cāriṇavatī nagaraṃ ahosiMātā pabhāvati pitā aruṇavha rājā,Saṅghesu’bhosu abhibhuvasi sambhavo caAggābhaviṃsu makhilāpadumābhidhānā;

()

Thành đô của Đức Phật là Aruṇavatī. Mẹ ngài là Pabhāvatī, và vua cha là Aruṇa. Trong cả hai Tăng đoàn, Abhibhū và Sambhava là hai vị Thượng thủ Tinh văn, còn Makhilā và Padumā là hai vị nữ Thượng thủ Tinh văn.

76.

76.

Khemaṅkaro jinamupaṭṭhahi sattatiṃsa-Hatthucchito vijayabodhi ca puṇḍariko,So sattatiṃsatisahassa mitāyuko’siĀsuṃ tayo tadiyasāvakasannipātā;

()

Vị thị giả của đấng Chiến Thắng là Khemaṅkara. Thân ngài cao ba mươi bảy hắc tay, và cây Bồ đề chiến thắng là cây Puṇḍarīka. Ngài có tuổi thọ là ba mươi bảy ngàn năm. Đã có ba lần hội họp các vị Tinh văn của ngài.

77.

77.

Tassā’pareni’ha samubbhavi ketumālā-Byāmappabhāparilasaṃ munivessabhū’ti,Buddhaṅkuro kira tadāni sudassanavha-Rājā babhūva pararājagajindasīho;

()

Sau vị ấy, bậc Mâu-ni Vessabhū, người tỏa sáng với hào quang rộng một tầm như một tràng cờ, đã xuất hiện nơi đây. Khi ấy, vị Phật tương lai (Bồ-tát) là vị vua tên Sudassana, một bậc sư tử đối với các vị vua khác được ví như voi.

78.

78.

Saṅghassa buddhapamukhassa sacīvaraṃ soDatvāna dānamatulaṃ jinasāsanamhi,Sabbaññubodhimabhipatthiya pabbajitthaBuddho bhavissasi dhuvanti tamāhasatthā;

()

Vị ấy đã dâng cúng một món quà vô song cùng với y phục đến Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu trong giáo pháp của đấng Chiến Thắng. Sau khi phát nguyện đạt được Chánh Đẳng Giác, vị ấy đã xuất gia. Bậc Đạo Sư đã nói với vị ấy rằng: ‘Chắc chắn ngươi sẽ thành Phật.’

79.

79.

Tassā’pya’nopamapuraṃ bhavi suppatītoRājā pitā yasavatī janikā mahesī,Soṇuttarā ca nijasāvakasāvikānaṃDāmā matiddhiparamā paramā samālā;

()

Thành đô của ngài là Anopama. Vua cha là Suppatīta, và hoàng hậu mẹ là Yasavatī. Soṇa và Uttarā là hai vị Thượng thủ Tinh văn, còn Dāmā và Samālā là hai vị nữ Thượng thủ Tinh văn, những bậc tối thượng về đại thần thông.

80.

80.

Bodhī’pi tassa bhavi sālamahīrūho’pa-Sampannabhikkhu tadupaṭṭhahi saṭṭhihattho,Satthā vihāsi samasaṭṭhisahassavassaṃĀsuṃ tayo tadiyasāvakasattipātā;

()

Cây Bồ đề của ngài là cây Đại Sāla. Vị tỳ-kheo Upasampanna là thị giả của ngài. Thân ngài cao sáu mươi hắc tay. Bậc Đạo Sư đã sống sáu mươi ngàn năm. Đã có ba lần hội họp các vị Tinh văn của ngài.

81.

81.

Tassā’pareni’kaha samubbhavi saccasandoVeneyyabandhu bhagavā kakusandhanāmo,Buddhaṅkuro bhuvi tadā’bhavi khemarājāDānappabandhajalasekasudhotahattho;

()

Sau vị ấy, Đức Thế Tôn tên là Kakusandha, bậc giữ vững lời hứa, là quyến thuộc của những chúng sanh có thể giáo hóa, đã xuất hiện nơi đây. Khi ấy, vị Phật tương lai (Bồ-tát) trên thế gian là vua Khema, người có đôi tay luôn trong sạch nhờ dòng nước bố thí không ngừng.

82.

82.

So pattacīvarapabhūtikamannapānaṃDatvā sasāvakajinassa gharā’bhigantvā,Pabbajji bodhipaṇidhiṃ paṇidhāya rājāSatthāsayā’tya’vaca tappaṇidhānasiddhi;

()

Vị vua ấy, sau khi cúng dường vật thực, đồ uống, cùng với y bát và các vật dụng khác đến đấng Chiến Thắng cùng các vị Tinh văn tại nhà mình, đã phát nguyện Bồ-đề rồi xuất gia. Bậc Đạo Sư đã nói rằng: ‘Nguyện cho lời phát nguyện của người này được thành tựu.’

83.

83.

Khemavahayaṃ nagaramassa pitā’ggidattoVippo vibhāvi abhavi janikā visākhā,Sañjivatheradutiyo vidhuro ca theroSāmā tadaggayugalaṃ bhavi campakākhyā;

()

Thành đô của ngài là Khemavatī. Cha ngài là vị Bà-la-môn Aggidatta, và mẹ ngài là bà Visākhā. Vị trưởng lão Vidhura và vị trưởng lão Sañjīva là hai Thượng thủ Tinh văn. Cặp nữ Thượng thủ Tinh văn là Sāmā và Campakā.

84.

84.

Taṃ buddhijo jinamupaṭṭhahi tassa gattaṃTāḷisahatthamitamāsi sirisabodhi,TāḷisahāyanasahassapamāṇamāyuEko’va tassa bhavi sāvakasannipāto;

()

Vị thị giả của đấng Chiến Thắng là Buddhija. Thân ngài cao bốn mươi hắc tay. Cây Bồ đề là cây Sirīsa. Tuổi thọ của ngài là bốn mươi ngàn năm. Chỉ có một lần hội họp các vị Tinh văn của ngài.

85.

85.

Tassā’paramhi samaye karuṇānidhānoLokābhibhū kanakabhudharahārirūpo,Uppajji koṇagamanomuni pabbatākhyoBhumissaro bhavi mahāpuriso tadāni;

()

Vào thời sau vị ấy, bậc Mâu-ni Koṇāgamana, kho tàng của lòng bi mẫn, bậc chinh phục thế gian, với thân tướng đẹp đẽ như một ngọn núi vàng, đã xuất hiện. Khi ấy, bậc Đại nhân (Bồ-tát) là một vị vua tên là Pabbata.

86.

86.

Saṅghassa buddhapamukhassa uḷāradānaṃDatvā mahagghavaracivarasāṭake ca,So pakabbajittha abhipatthita buddhabhāvoBuddho bhavissasi tuvanti tamāhasatthā;

()

Vị ấy đã dâng cúng một món quà to lớn cùng với những y phục và vải vóc quý giá, tuyệt hảo đến Tăng chúng do Đức Phật dẫn đầu. Sau khi phát nguyện đạt được Phật quả, vị ấy đã xuất gia. Bậc Đạo Sư đã nói với vị ấy rằng: ‘Ngươi sẽ thành Phật.’

87.

87.

Nāmena sobhavati tampuramuttarākhyāMātā pitā’vanisuro bhavi yaññadatto,Hīyosottaravasī samaṇi samuddāTasso’ttarā ca paramā parisāsu’bhosu;

()

Thành đô của ngài tên là Sobhavatī. Mẹ ngài tên là Uttarā, và cha ngài là vị Bà-la-môn Yaññadatta. Bhiyyosa và Uttara là hai vị Thượng thủ Tinh văn, còn Samuddā và Uttarā là hai vị nữ Thượng thủ Tinh văn, những bậc tối thắng trong cả hai hội chúng.

88.

88.

Taṃ sotthijo jinamupaṭṭhahi tiṃsahatthoAṅgīraso bhavi udumbarasākhi bodhi,So tiṃsahāyanasahassamitāyuko’siEko’va tassa bhavi sāvakasantipāto;

()

Vị thị giả của đấng Chiến Thắng là Sotthija. Bậc Aṅgīrasa cao ba mươi hắc tay. Cây Bồ đề là cây Udumbara. Ngài có tuổi thọ là ba mươi ngàn năm. Chỉ có một lần hội họp các vị Tinh văn của ngài.

89.

89.

Tassā’pareni’ha mahāmuni kassapākhyoLokamhi pātubhavi khaggavisāṇakappo,Buddhaṅkuro bhuvi tadā’bhavi jotipāloVedesu tīsu sakalāsu kalāsu cheko;

()

Sau vị ấy, bậc đại muni tên là Kassapa, giống như sừng tê giác, đã xuất hiện trong thế gian này. Khi ấy, vị Phật tương lai trên cõi đất là Jotipāla, thông thạo ba bộ Vệ-đà và tất cả các ngành nghệ thuật.

90.

90.

Kalyāṇamittadutiyo sugataṃ upeccaSutvāna dhammamathasāsana motaritvā,Sabbaññubhāvamhipatthayi māṇavo soVyākāsi kassapamunī’pi munī’ca pubbā;

()

Cùng với bạn lành, ngài đã đến gần bậc Thiện Thệ, nghe xong Chánh pháp rồi đi vào giáo pháp. Chàng thanh niên ấy đã phát nguyện quả vị Nhất thiết trí. Bậc muni Kassapa cũng đã thọ ký, và các bậc muni trước đây cũng vậy.

91.

91.

Bārāṇasi nagaramāsi pitā ca mātāDve brahmadattadhanavatya’bhidhānavanto,Bhikkhusu tassa samaṇisva’pi tissabhāra-Dvājā ca bhaddayugalātya’nuloruvelā;

()

Thành phố là Bārāṇasī, cha và mẹ có tên là Brahmadatta và Dhanavatī. Trong số các Tỳ-khưu của ngài, (hai vị Thượng thủ) là Tissa và Bhāradvāja, và trong số các Tỳ-khưu-ni, (hai vị Thượng thủ) là Anulā và Uruvelā.

92.

92.

Taṃ sabbamittasamaṇo samupaṭṭhahitthaNigrodhasākhī jayabodhi sa’vīsahattho,Tassā’si visatisahassa pamāṇamāyuEko’va’hū ariyasāvakasannīpāto;

()

Vị sa-môn Sabbamitta đã hầu cận ngài. Cây bồ-đề chiến thắng là cây Nigrodha, cao hai mươi hắc-tay. Tuổi thọ của ngài có mức lượng là hai mươi ngàn năm. Chỉ có một lần hội họp của các bậc thánh thinh văn.

Iti medhānandābhidhānena yatitā viracite sakalakavijana hadayānanda dānanidāne jinavaṃsadīpe dūrenidāne bodhisattassa sesapaṇidhātaṭṭhapana pavatti paridīpo tatiyo saggo.

Như vậy, trong tác phẩm Jinavaṃsadīpa, là nguồn ban tặng niềm hoan hỷ cho tâm của tất cả các thi nhân, được sáng tác bởi vị tu sĩ tên là Medhānanda, đây là chương thứ ba, chương làm sáng tỏ diễn biến về sự thiết lập những lời phát nguyện còn lại của vị Bồ-tát trong phần Nhân Duyên Xa.

1.

1.

Dīpaṅkarādicatuvīsati buddhapāda-Mūlesu laṅapaṇidhāna mahānidhāno,Lakkhādhikaṃ caturasaṅkhiyakappasaṅkhaṃPuññābhisandamabhisaṅkhari bodhisatto;

()

Vị Bồ-tát, là kho tàng vĩ đại của những lời phát nguyện đã được thực hiện dưới chân của hai mươi bốn vị Phật bắt đầu với đức Dīpaṅkara, đã tích lũy dòng phước báu trong suốt bốn a-tăng-kỳ và một trăm ngàn đại kiếp.

2.

2.

Etthantare vividhabāhiravatthujātaṃSisa’kkhimaṃsarudhirāni ca puttadāre,So jivitampi kapaṇaḍikayācakānaṃVīro pariccaji pajāya hitatthameva;

()

Trong khoảng thời gian ấy, bậc Anh hùng đã từ bỏ các loại vật ngoại thân, cả đầu, mắt, thịt, và máu, vợ và con, và cả mạng sống của mình cho những người cùng khổ, thiếu thốn, và những người ăn xin, chỉ vì lợi ích của chúng sanh.

3.

3.

Dānādhimuttipariyesana vippavesoPatvā tapovanamakitti tapodhanassa,Tihaṃ alattha sakaṭāhamaloṇaḍākaṃYassā’bhibhūtajaṭharassa jighacchitattā;

() (Akitticariyaṃ)

Với tâm hướng về bố thí và trong sự tìm kiếm, ngài đã đến khu rừng khổ hạnh của vị ẩn sĩ Akitti, người mà bụng bị chế ngự bởi cơn đói, và trong ba ngày đã nhận được một nồi cháo không muối. (Hạnh của Akitti)

4.

4.

Kantāramagga paṭipanna manātapattaṃPacceka buddhamahipassiya saṅakkhavippo,Phuṭṭhaṃ sakiccapasuto sūriyātapenaYo chattupāhaṇamadāsi sudhotapāṇi;

() (Saṅkhacariyaṃ)

Vị Bà-la-môn tên Saṅkha, sau khi nhìn thấy một vị Phật Độc Giác không có lọng che đang đi trên con đường hoang địa và bị ảnh hưởng bởi sức nóng của mặt trời, đã cúng dường lọng và đôi dép với đôi tay đã được rửa sạch. (Hạnh của Saṅkha)

5.

5.

Dubbhikkhapīḷanabhayena kaliṅgaraṭṭhāSaṃyācataṃ yadupagamma dhanañjayavho,Soṇḍāya gayha nijamañjana nāgarājaṃYo dakkhiṇodaka nisekamakāsi rājā;

() (Kurudhammacariyaṃ)

Khi những người ăn xin từ xứ Kaliṅga đến gần vì sợ hãi sự áp bức của nạn đói, vị vua tên là Dhanañjaya đã nắm lấy vòi của con voi chúa Añjana của mình và thực hiện việc rưới nước cúng dường. (Hạnh về Pháp của xứ Kuru)

6.

6.

Hutvāna yo mahasudassana cakkavattīRājā kusāvatipuramhi divā ca ratto,Vatthattapānamupatesi carāpayitvāBheriṃka asesakapaṇḍikayācakānaṃ;

() (Mahāsudassanacariyaṃ)

Vị vua Chuyển luân vương Mahāsudassana, tại thành Kusāvatī, sau khi cho đánh trống, đã cung cấp vải, thức ăn, và đồ uống cho tất cả những người cùng khổ, thiếu thốn, và những người ăn xin, cả ngày lẫn đêm. (Hạnh của Mahāsudassana)

7.

7.

Yo sattabhumibhujasāsi purohito’piRājūhi laddhamakhilaṃ dhanadhaññarāsiṃ,Sampattayācakajanassa paricchajitvāPuññappabandhamabhisañcini bodhihetu;

() (Mahāgovindacariyaṃ)

Vị ấy, dù là vị quốc sư đã dạy dỗ bảy vị vua, đã từ bỏ toàn bộ khối tài sản và ngũ cốc nhận được từ các vị vua cho những người ăn xin đã đến, và đã tích lũy một chuỗi phước báu vì mục đích giác ngộ. (Hạnh của Mahāgovinda)

8.

8.

Dhammānusāsi nimināma mahībhujo’piSālaṃ vidhāya mithilāya catummukhaṃ yo,AcchinnamatthijanapakkhicatuppadānaṃDānaṃ pavattayī purā dadataṃ variṭṭho;

() (Nimirājacariyaṃ)

Vị vua tên Nimi, người dạy dỗ về Chánh pháp, là bậc tối thắng trong số những người bố thí thời xưa, đã xây dựng một đại sảnh có bốn cổng tại Mithilā và thực hành bố thí không gián đoạn cho những người cần dùng, chim chóc, và các loài bốn chân. (Hạnh của vua Nimi)

9.

9.

Yo ekarājasutacandakumārabhūtoMuddhābhiseka karaṇāya janehi gacchaṃ,Saṃvejito savibhave tibhave’pi yaññā-Vāṭaṃ vidhāya’bhipavattayi dānavaṭṭaṃ;

() (Candakumāracariyaṃ)

Vị ấy, khi là thái tử Candakumāra, con của vua Ekarāja, đang đi cùng với dân chúng để làm lễ quán đảnh, đã cảm thấy chấn động về sự thịnh vượng của mình ngay cả trong ba cõi, và sau khi thiết lập một nơi tế lễ, đã thực hành việc bố thí liên tục. (Hạnh của Candakumāra)

10.

10.

Yo vatthusāragahaṇena atittarūpoBhumissaro’pi sivināma surādhipassa,Jaccandhavesagahitassa vilocanāniUppāṭayitva padadaṃ labhi dibbacakkhū;

() (Sivirājacariyaṃ;

)

Vị vua tên Sivi, người không bao giờ thỏa mãn với việc bố thí, đã móc mắt mình ra và cúng dường cho vị thiên chủ (Sakka) đang mang hình dạng của một người mù bẩm sinh, và sau đó đã nhận được thiên nhãn. (Hạnh của vua Sivi)

11.

11.

Dānādhimuttiparamo sasapaṇḍito yoMittenu sāsiya adhiṭṭhituposathaṅgo,Aṅgāramuddhani papāta sajīvitāsaṃHitvā dvijassa tanumaṃsapadātukāmo;

() (Sasapaṇḍitacariyaṃ;

Itidānapāramīṃ)

Vị ấy, con thỏ thông thái, bậc tối thượng có tâm hướng về bố thí, sau khi đã dạy dỗ các bạn của mình và quyết tâm giữ các chi phần của ngày trai giới, đã từ bỏ lòng ham sống và nhảy vào đống than hồng với mong muốn cúng dường thịt thân mình cho vị Bà-la-môn. (Hạnh của con thỏ thông thái; Như vậy là ba-la-mật về Bố thí)

12.

12.

Yo mātuposakakari bhisamuddharattoAndhāya hatthidamakena kareṇukāya,Soṇḍāya suṭṭhugahito’pya’vikaṇḍitassaSīlassa khaṇḍanabhayā najanesi kopaṃ;

() (Mātuposakacariyaṃ)

Vị ấy, con voi nuôi dưỡng mẹ, trong khi đang nhổ ngó sen cho con voi mẹ bị mù, dù bị người luyện voi nắm chặt lấy vòi, đã không khởi lên sân hận vì sợ làm tổn hại đến giới đức không tỳ vết của mình. (Hạnh của con voi nuôi mẹ)

13.

13.

Yo bhuridattabhujago’parivammikaṭṭho,Sīlabbataṃ visadharo samadhiṭṭhahitvā,Peḷāya khittabhujage ahiguṇṭhikamhiSīlassa kuppanabhayena jahāsi kopaṃ;

() (Bhuridattacariyaṃ;

)

Vị ấy, con rắn thần Bhūridatta, một con rắn độc đang nằm trên gò mối và đã quyết tâm giữ giới hạnh, khi bị người bắt rắn ném vào giỏ, đã từ bỏ sân hận vì sợ giới đức của mình bị vi phạm. (Hạnh của Bhūridatta)

14.

14.

Sīlabbatādivibhavo jalitiddhimā yoCampeyyanāmabhujago ahiguṇṭhikamhi,Icchānurūpavicaro camarī’va vālaṃSīlaṃ jugopa napi tabbadhake cukopa;

() (Campeyyacariyaṃ;

)

Vị ấy, con rắn thần tên Campeyya, người có sự huy hoàng của giới hạnh và thần thông rực rỡ, có thể đi lại theo ý muốn, đã bảo vệ giới đức của mình giống như con bò yak bảo vệ cái đuôi của nó, và đã không nổi giận với người bắt rắn đã hành hạ mình. (Hạnh của Campeyya)

15.

15.

Yo cūlabodhivisuto samadiṭṭhahatvāSīlabbataṃ vanamupecca vasaṃ piyāya,Tāyaṃ pasayha gahitāya’pi kāsiraññāSīlabbisodhanaparo pajahittha rosaṃ;

() (Cūlabodhicariyaṃ)

Vị ấy, nổi tiếng là Cūlabodhi, sau khi đã quyết tâm giữ giới hạnh, đã đi vào rừng và sống cùng với người vợ yêu quý. Dù cho nàng đã bị vua xứ Kāsi bắt đi một cách vũ phu, ngài vẫn chuyên tâm vào việc thanh lọc giới đức và đã từ bỏ sự tức giận. (Hạnh của Cūlabodhi)

16.

16.

Yo bhiṃsarūpi mahiso’pi valimukhassaĀguṃ titikkhamakhīlaṃ parisuddhasilo,Rukkhaṭṭhayakkhavacanāni paṭikkhipitvāTaṃ sīlabhaṅgabhayato bhayato mumoca;

()

Vị ấy, dù là con trâu có hình dạng đáng sợ, với giới đức trong sạch không cứng cỏi, đã nhẫn chịu lỗi lầm của con khỉ. Sau khi bác bỏ những lời của vị dạ-xoa trên cây, ngài đã giải thoát con khỉ khỏi sự sợ hãi vì sợ giới đức của mình bị phá vỡ.

17.

17.

Yo vuyhamānamapanīya nadīpavāhāMittadduhiṃ putasajīvitadānahetu,Raññā mumoca vadhiyaṃ avikopanenaSīlassa rūruhariṇo’pi harissavaṇṇo, () (rūrumigarājacariyaṃ;

)

Vị ấy, dù là con nai Ruru có màu vàng, đã cứu một kẻ phản bạn đang bị cuốn trôi bởi dòng sông. Sau đó, ngài đã giải thoát kẻ ấy khỏi sự trừng phạt của nhà vua bằng việc không nổi giận, (bảo vệ) giới đức của mình. (Hạnh của vua nai Ruru)

18.

18.

Yo dantakaṭṭhasakalehi jaṭākulehiKuddhena kuṭajaṭilena katāhisāpo,Mātaṅganāmamuni sīladhanaṃ jugopaSampātasāparipumiddhibalena rakkhaṃ;

() (Mātaṅgacariyaṃ;

)

Vị ấy, bậc ẩn sĩ tên Mātaṅga, dù bị vị đạo sĩ giả dối đang tức giận nguyền rủa bằng những mảnh tăm xỉa răng và mái tóc bện rối, vẫn bảo vệ kho tàng giới đức của mình, và bảo vệ vị đạo sĩ kia bằng sức mạnh thần thông của mình. (Hạnh của Mātaṅga)

19.

19.

Maggāvatiṇṇamadhamaṃ kalhābhīlāsā-Saṅghaṭṭitobhayarathaṅgamadhammayakkhaṃ,Kopagginā naparijhāpayamiddhimā yoSīlaṃ rarakkha khalu dhammikayakkharājā;

() (Dhammādhamma devaputtacariyaṃ;

)

Vị ấy, vị vua dạ-xoa chánh pháp, người có thần thông, đã không thiêu đốt vị dạ-xoa phi pháp thấp hèn bằng ngọn lửa sân hận, kẻ đã đi vào con đường và làm cho bánh xe của cả hai cỗ xe va chạm nhau do lòng tham muốn tranh cãi, và ngài đã thực sự bảo vệ giới đức của mình. (Hạnh của thiên tử Dhammādhamma)

20.

20.

Yo porisādavasagassa jayaddisassaRañño paṭiññamadhikicca vijivitāso,Khīttāyudho tadupagamma alīnasattoYakkhaṃ damesi nanu sīlavataṃ nidānā;

() (Alīnasattacariyaṃ;

)

Đấng Alīnasatta, vì lời hứa với vua Jayaddisa đang bị dạ-xoa ăn thịt người khống chế, đã không màng tính mạng, buông bỏ vũ khí, với tâm không nao núng đến gần và đã nhiếp phục được dạ-xoa ấy. Quả thật, đó là nền tảng của người giữ giới. (Hạnh Alīnasatta)

21.

21.

Yo saṅkhapālabhujago nijabhogapūra-Vyābhaṅgibhārataravāhiti bhojaputte,Kāruññamāpa abhigantumapādatāyaSīlassa bhaṅgabhayato’pi hutāsatejo;

() (Saṅkhapālacariyaṃ;

Iti sīlapāramiṃ;

)

Đấng Long vương Saṅkhapāla, dù bị các thanh niên Bhojaputta hành hạ, đâm xuyên qua thân mình đang cuộn tròn, Ngài vẫn khởi lòng bi mẫn, dù không có chân để chống trả, và vì sợ phá giới, Ngài đã chịu đựng như ngọn lửa hiến tế. (Hạnh Saṅkhapāla; Tóm tắt Ba-la-mật về Giới)

22.

22.

SaṅkhāradhammakhaṇabhaṅgasabhāvadassiUssāvabinduvilayaṃ’va yudhañjayo yo,Rājā janassa rudato pavihāya rajjaṃNekkhammapāramimapurayi pabbajitvā;

() (Yudhañjaya cariyaṃ;

)

Đấng Yudhañjaya, bậc quân vương thấy rõ bản chất của các pháp hữu vi là tan hoại trong từng khoảnh khắc, giống như sự biến mất của giọt sương, đã từ bỏ vương quốc trong khi dân chúng khóc than, và xuất gia để viên mãn Ba-la-mật về Xuất ly. (Hạnh Yudhañjaya)

23.

23.

Yo somanassavisuto kururājaputtoDussīlakuṭajaṭilabbacanaṃ paṭicca,Raññā niyojitavadho vadhakāvakāsaṃLaddhānusāsiya’bhinikkhami cattarajjo;

() (Somanassa cariyaṃ;

)

Đấng Somanassa, vị thái tử nổi danh của xứ Kuru, vì tin lời của một đạo sĩ bện tóc giả dối, vô giới, đã bị vua cha ra lệnh hành quyết. Khi có cơ hội với người đao phủ, Ngài đã khuyên can vua cha, rồi từ bỏ vương quốc và xuất gia. (Hạnh Somanassa)

24.

24.

Yo kāsirājatanujo’pi ayogharākhyoĪhaṃ bhato ciramayogharavāsahīrū,Rajjaṃ pahāya paramaṃ pitarā padattaṃNekkhammapāramiparo vanamotarittha;

() (Ayogharacariyaṃ;

)

Đấng Ayoghara, dù là con trai của vua xứ Kāsī, đã được nuôi nấng trong gian khó, sống nhút nhát một thời gian dài trong ngôi nhà sắt. Khi được vua cha trao cho vương quốc tối thượng, Ngài đã từ bỏ, hướng đến Ba-la-mật về Xuất ly và đi vào rừng. (Hạnh Ayoghara)

25.

25.

Yo pañcakāmaguṇadīpanato’padiṭṭha-Sambhattamittavacanampi paṭikkhipitvā,Niddhantakañcananibhacchavi kañcanākhyoPatvā tapovanamapabbaji bandhavehi;

() (Bhisacariyaṃ;

)

Đấng Kañcana (Bhisa), với làn da tựa vàng ròng đã được tinh luyện, đã khước từ cả những lời của các bạn thân, những người đã chỉ ra và ca ngợi năm thứ dục lạc. Ngài cùng với quyến thuộc đã đến khu rừng khổ hạnh và xuất gia. (Hạnh Bhisa)

26.

26.

Pakkhittadaddulanahārurivā’nalamhiSaṅkhāradhammavisaye paṭivaṭṭitatto,Yo soṇabhusurasudhī vibhavaṃ pahāyaPabbajjituṃ sapariso pavanaṃ jagāma;

() (Soṇapaṇḍitacariyaṃ;

Iti nekkhamma pārami;

)

Như một khúc gân cháy xèo xèo khi bị ném vào lửa, tâm của bậc trí tuệ, Bà-la-môn Soṇa, đã nhàm chán và xoay lưng lại với các pháp hữu vi. Ngài đã từ bỏ tài sản, cùng với đoàn tùy tùng đi vào rừng để xuất gia. (Hạnh Soṇa Paṇḍita; Tóm tắt Ba-la-mật về Xuất ly)

27.

27.

Yo seṇako sudhi pasibbakagabbhasāyiṃVippassi mohakalusikatamānasassa,Sappaṃ sughoramupadassiya dīghadassīPaññāsupāramimapūrayi bhurimedho;

() (Seṇakapaṇḍita cariyaṃ;

)

Đấng Seṇaka, bậc trí tuệ, bậc có tuệ giác bao la và tầm nhìn xa rộng, đã chỉ cho vua, người có tâm trí bị vô minh làm cho ô nhiễm, thấy con rắn cực kỳ đáng sợ đang nằm trong chiếc túi, qua đó Ngài đã viên mãn Ba-la-mật tối thượng về Trí tuệ. (Hạnh Seṇaka Paṇḍita)

28.

28.

Yo yaṃ mahosadhasamākhyasudhī sudhīsoUmmaggasaṃvutanisaggavatisamo’pi,Ummaggato’va sabalaṃ mithilādhināthaṃPaññāpajāpatipati riputo mumoca;

() (Mahosadhacariyaṃ iti paññā pāramī;

)

Đấng Mahosadha, bậc trí tuệ, chúa của các bậc hiền trí, bậc thầy của Nữ thần Trí tuệ, dù có trí tuệ thiên bẩm được che giấu, đã dùng chính đường hầm Ummagga để giải thoát vua xứ Mithilā cùng quân đội khỏi tay kẻ thù. (Hạnh Mahosadha; Tóm tắt Ba-la-mật về Trí tuệ)

29.

29.

Vālenu’ḷāravīriyo vīriyena ghoraṃSaṃsāradukkhamiva yo kisakālako’pi,Gambhīrasāgarajalaṃ sapajānukampīUssiñcituṃ satatamārahi sattasāro;

() (Kālaka cariyaṃ)

Đấng Kālaka, dù chỉ là một con sóc nhỏ gầy, nhưng với lòng thương xót con cái, đã khởi lên nỗ lực phi thường, dùng đuôi để tát cạn nước biển sâu thẳm, như thể muốn vượt qua khổ đau ghê gớm của luân hồi. Bậc hữu tình tinh tấn ấy đã không ngừng nỗ lực. (Hạnh Kālaka)

30.

30.

Rājāmahādijanako janakundacandoGambhīrabhurisalilaṃ salilākaraṃ yo,Sūro’rubāhuvīriyo vīriyaṃ tatāraSaṃsārasindhutaraṇe taraṇīsarūpo;

() (Mahājanakacariyaṃ;

Iti vīriyapārami;

)

Đấng Mahājanaka, bậc quân vương, người như đóa hoa lài trắng cho dân chúng, bậc anh hùng với sức mạnh của đôi cánh tay cường tráng, đã dùng tinh tấn để vượt qua đại dương sâu thẳm, bao la, tựa như con thuyền vượt qua biển cả luân hồi. (Hạnh Mahājanaka; Tóm tắt Ba-la-mật về Tinh tấn)

31.

31.

Yo khantitintahadayo yatikhantivādīChedāpite’pi sakalaṃ sakalattabhāve,Samapūtakhantijalamevabhūsaṃ sisecaVyāpādapāvakapadittakalāburāje;

() (Khantivādī cariyaṃ)

Đấng Khantivādī, vị đạo sĩ có tâm thấm nhuần nhẫn nại, ngay cả khi toàn thân bị chặt ra từng mảnh, Ngài vẫn rưới dòng nước nhẫn nhục thanh tịnh lên vua Kalābu, người đang bừng cháy trong ngọn lửa sân hận. (Hạnh Khantivādī)

32.

32.

Yo dhammapālanaparo susu dhammapāloKārāpite’pi vadhakeha’simālakammaṃ,Āsannatāpanirayamhi patāparājeKhantiṃ pavattayi manappitakhantimetto;

() (Dhammapāla cariyaṃ;

Iti khantipāramī;

)

Đấng Dhammapāla, vị thái tử trẻ tuổi chuyên tâm hộ trì Chánh pháp, ngay cả khi bị vua Patāpa, người sắp đọa vào địa ngục A-tỳ, ra lệnh cho đao phủ hành hình bằng cách chặt chân tay, Ngài vẫn giữ vững lòng nhẫn nại, với tâm chuyên chú vào nhẫn nhục và từ ái. (Hạnh Dhammapāla; Tóm tắt Ba-la-mật về Nhẫn nhục)

33.

33.

Yo antarīpagabhayaṃkarasuṃsumāra-Muddhāsamappitapado kapirājabhūto,Dinnaṃ paṭiññamanukubbamanaññalabbhaṃNajjā papāta paratīramasaccabhīrū;

() (Kapirāja cariyaṃ)

Đấng Vua Khỉ, vì sợ nói lời sai thật, đã giữ trọn lời hứa. Ngài đã đặt chân lên đầu con cá sấu đáng sợ ở giữa dòng sông, rồi nhảy vọt sang bờ bên kia. (Hạnh Vua Khỉ)

34.

34.

Yo saccapāramiparo vasi paccanāmoSaccena saccamahīsandhiya saccadassī,Poriṃ samaggakaraṇiṃ sirijambudīpeSampālayaṃ sakalalokamavoca vācaṃ;

() (Saccasavbhaya cariyaṃ;

)

Đấng ẩn sĩ tên Pacca, bậc thấy rõ sự thật, chuyên tâm vào Ba-la-mật về Chân thật, đã dùng sự thật để kết nối cõi Diêm-phù-đề vinh quang, mang lại sự hòa hợp cho dân chúng. Ngài đã nói lên lời chân thật để bảo hộ toàn thể thế gian. (Hạnh Saccasavhaya)

35.

35.

Yo vaṭṭapotakadijo avirūḷhapakkha-Pādo’tikhuddakakulāvakagabbhasāyī,Saccena soḷasakarisamitappadeseDāvagginibbutimakā thiramāyugantaṃ;

() (Vaṭṭapotaka cariyaṃ;

)

Đấng chim cút non, khi cánh và chân chưa mọc, còn nằm trong chiếc tổ rất nhỏ, đã dùng sức mạnh của lời chân thật làm cho đám cháy rừng trong khu vực rộng mười sáu karīsa phải tắt lịm, và hiệu lực ấy kéo dài vững chắc cho đến hết kiếp. (Hạnh Chim Cút Non)

36.

36.

Yo gijjhakākabakabāṇakabhakkhabhuta-Bandhu nidāgharavitāpaparikkhayā’pe,Ritte saramhi parimocayi maccharājāSaccena’kālajaladāgamapaccayena;

() (Maccharāja cariyaṃ;

)

Đấng Vua Cá, khi bà con quyến thuộc trong hồ cạn nước đang bị diều hâu, quạ, cò, chim ưng ăn thịt và chết dần vì sức nóng của mặt trời mùa hạ, đã dùng sức mạnh của lời chân thật làm nhân duyên cho mây mưa trái mùa kéo đến và giải thoát cho họ. (Hạnh Vua Cá)

37.

37.

Duṭṭhāhidaṭṭhavisavegavimucchitaṃ yoMaṇḍabbatāpasavaro’rasayaññadattaṃ,Katvāna saccakiriyaṃ karuṇāya kaṇha-Dīpāyano muni mumoca tamāpadamhā;

() (Kaṇhādīpāyana cariyaṃ;

)

Đấng ẩn sĩ Kaṇhadīpāyana, với lòng bi mẫn, đã thực hiện một hành động chân thật để giải cứu Yaññadatta, con trai của vị khổ hạnh Maṇḍabba, người đã bất tỉnh vì nọc độc của một con rắn hung dữ cắn. (Hạnh Kaṇhadīpāyana)

38.

38.

Yo porisādavasago sutasomarājāRajje tiyojanasate sakajīvite’pi,Saccaṃ rarakkha nanu saccaparo nirāsoDinnaṃ paṭissavamubhinnamapānukubbaṃ;

() (Sutasomacariyaṃ;

Iti saccapāramī;

)

Đấng Sutasoma, bậc quân vương, khi bị dạ-xoa ăn thịt người bắt giữ, đã không màng đến vương quốc rộng ba trăm do-tuần hay cả mạng sống của mình. Quả thật, Ngài, bậc chuyên tâm vào sự thật, đã giữ trọn lời hứa đã ban cho cả hai. (Hạnh Sutasoma; Tóm tắt Ba-la-mật về Chân thật)

39.

39.

Nibbinnarajjavibhavo bhavabhīrūtāyaYo mūgapakkhabadhirākati mūgapakkho,Nīte nikhātumapaki sīvathikāvakāseDaḷhaṃ adhiṭṭhitavataṃ vata nojahāsi;

() (Temiyacariyaṃ;

Iti adhiṭṭhāna pāramī;

)

Đấng Temiya (Mūgapakkha), vì kinh sợ các cõi hữu và nhàm chán sự huy hoàng của vương vị, đã giả dạng câm, què, điếc. Ngay cả khi bị đem đến bãi tha ma để chôn sống, Ngài vẫn không từ bỏ quyết tâm kiên cố của mình. (Hạnh Temiya; Tóm tắt Ba-la-mật về Quyết định)

40.

40.

Mettavihāraparamo piturandhayaṭṭhiYo somasommayadayo’pi suvaṇṇasāmo,Vāḷehi samparivuto pavane vihāriMettākhyapāramimapūrayi pāpabhīrū;

() (Suvaṇṇasāmacariyaṃ;

)

Đấng Suvaṇṇasāma, người hiền hòa, nhân hậu và bi mẫn, là cây gậy cho cha mẹ mù lòa. Ngài, bậc tối thượng trong việc an trú tâm từ, vì sợ hãi điều ác, đã sống trong rừng, được các loài thú dữ vây quanh, và đã viên mãn Ba-la-mật về Tâm từ. (Hạnh Suvaṇṇasāma)

41.

41.

Yo ekarājavisuto bhuvi kāsirājāMettākalattadutiyo sakajīvite’pi,Avachinnarajjavibhāve paṭipakkharājeMettāya samphari samaṃ paribhāvitāya;

() (Ekarājacariyaṃ;

Iti mettā pāramī;

)

Đấng Ekarāja, vua xứ Kāsī nổi danh trên cõi đất, lấy tâm từ làm bạn đồng hành. Ngay cả khi sự huy hoàng của vương quốc bị kẻ thù đoạt mất và tính mạng bị đe dọa, Ngài vẫn lan tỏa tâm từ đã được tu tập thuần thục một cách bình đẳng đến vị vua đối nghịch. (Hạnh Ekarāja; Tóm tắt Ba-la-mật về Tâm từ)

42.

42.

Yā lomehaṃsavisuto’pi tulāsarikkhoMānāvamānanakaresu sukhe ca dukkha,Vāsaṃ cavaṭṭhiparikiṇṇasusānamajjheVeraṃ averamanupecca rarakkhu’pekkhaṃ;

() (Lomahaṃsacariyaṃ;

Iti upekkhāka pakāramiṃ)

Đấng Lomahaṃsa, bậc nổi danh, đã giữ tâm quân bình như cán cân đối với những người tôn kính hay khinh miệt, trong cả hạnh phúc lẫn khổ đau. Khi sống giữa bãi tha ma đầy xương trắng, Ngài không khởi tâm đối với oán hay không oán, và đã bảo hộ tâm xả. (Hạnh Lomahaṃsa; Tóm tắt Ba-la-mật về Tâm xả)

43.

43.

So bodhiyā’bhiniyato paripakkañāṇoBuddhaṅkuro’pacitapāramitābalena,Nijjhāmataṇha’sitakañjakkhuppipāsa-Lokantarorunirayesu na jātu jāto;

()

Vị Bồ Tát ấy, người có trí tuệ đã chín muồi, hướng đến quả vị Bồ-đề, với sức mạnh của các ba-la-mật đã được tích lũy, không bao giờ sanh vào các địa ngục Lokantarika, nơi (chúng sanh) bị thiêu đốt bởi ái dục, đói và khát như ăn cháo chua.

44.

44.

Nālattha paṇḍakanapuṃsakamūgapakkha-Chaccandhajātibadhiritthijaḷattabhāvaṃ,So makkhikāmakasakutthakipillikādi-Jātyā napātubhavi kīṭapaṭaṅgajātyā;

()

Vị ấy không sanh làm người ái nam, người vô tánh, người câm, người bại liệt, người mù bẩm sinh, người điếc bẩm sinh, người nữ, hay người ngu đần. Vị ấy không xuất hiện trong các loài như ruồi, muỗi, kiến, sâu bọ, cũng không sanh làm loài côn trùng hay bươm bướm.

45.

45.

Nālattha gandhagajato puthulatta bhāvaṃNālattha vaṭṭasusukā sukhumanta bhāvaṃ,Nālattha umdanamammanakatta bhāvaṃNālattha evamatihīnataratta bhāvaṃ;

Không sanh làm thân phận to lớn hơn loài voi Gandha, không sanh làm thân phận nhỏ hơn loài chim cút hay cá nhỏ, không sanh làm thân phận (của loài cực nhỏ), không sanh làm thân phận quá thấp kém như vậy.

46.

46.

Nāhosi mātuvadhako pitughātako vāNāhosi saṅghabhiduro arahantaghāto,Nāhosi duṭṭhahadayena tathāgatassaNāhosi saṃjananako rudhirassa kāye;

()

Vị ấy không là người giết mẹ hay người giết cha, không là người chia rẽ Tăng đoàn, không là người giết bậc A-la-hán, không là người với tâm ác độc làm chảy máu trên thân của Như Lai.

47.

47.

Kammaṃ phakhalaṃ tadubhayaṃ paṭibāhino yeUcchedadiṭṭhigatikā vihariṃsu tesaṃ,Laddhiṃ kadāci naparāmasi saddahānoKammaṃ phalaṃ niyatabodhiparāyaṇo so;

()

Vị ấy, người chắc chắn hướng đến Bồ-đề, luôn tin tưởng vào nghiệp và quả, không bao giờ chấp thủ học thuyết của những kẻ sống theo đoạn kiến, những người phủ nhận cả nghiệp lẫn quả.

48.

48.

Yasmiṃ bhave bhavati nāmacatukkamattaṃTatrā’pi puññakaraṇattha masaññasatte,Aṭṭhānato napaṭisandhimagaṇhi suddhā-Vāsesu pañcasu kadāci papañcabhīrū;

()

Vị ấy, người sợ hãi sự trần thuật (papañca), không bao giờ tái sanh vào cõi chỉ có bốn danh uẩn (Vô sắc giới), cũng không sanh vào cõi Vô Tưởng, vì đó là nơi không thích hợp để tạo phước. Vị ấy cũng không bao giờ tái sanh vào năm cõi Tịnh Cư.

49.

49.

Buddhaṅkuro niyatabodhipado kadāciDīghāyukesu’pibhavesu sukhānapekho,Katvā’dhimuttivacanaṃ idha jīvalokeNibbatti so tidasapāramipūraṇatthaṃ;

()

Vị Bồ Tát, người có địa vị chắc chắn thành Phật, đôi khi ngay cả trong những kiếp sống lâu dài, không mong cầu hạnh phúc, đã thực hiện lời quyết nguyện, vị ấy sanh ra trong thế giới chúng sanh này để hoàn thiện ba mươi ba-la-mật.

50.

50.

Iccevaṃ so purisanisabho duppavesassa bodhi-Pāsādassā’vataraṇasamattiṃsatisseṇirūpaṃ,Nipphādento parahitarato pāramīdhammajātaṃSaṃsāre saṃsari cirataraṃ ghoradukkhaṃ titikkhaṃ;

()

Như vậy, vị Ngưu vương trong loài người ấy, ưa thích lợi ích cho người khác, trong khi hoàn thành các pháp ba-la-mật, vốn là ba mươi bậc thang để đi vào lâu đài Bồ-đề khó vào, đã luân hồi trong vòng sanh tử một thời gian rất dài, chịu đựng những khổ đau khủng khiếp.

Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānanda dānanidāne jinavaṃsadīpe durenidāne pāramidhammābhisaṅkharaṇa pavatti paridīpo catuttho saggo.

Như vậy, trong tác phẩm Jinavaṃsadīpa, là nguồn mang lại niềm hoan hỷ cho trái tim của tất cả các thi sĩ, được sáng tác bởi vị tu sĩ tên là Medhānanda, đây là chương thứ tư trong phần Nhân Duyên Xa, có tên là 'Chương làm sáng tỏ sự tiến hành tích lũy các pháp ba-la-mật'.

1.

1.

Atthavattapadaṃ nānāvaṇṇamaṇṇavajānvitaṃ,Patthyāvattamivāhosi jetuttarapuraṃ pure;

() (Silesa bandhanaṃ;

)

Ngày xưa, thành Jetuttara giống như một bài thơ Pathyāvattha, có những từ ngữ ý nghĩa, được trang bị bởi nhiều loại vần điệu và thể thơ. (Phép song quan: Thành phố ấy có nhiều người giàu có, có nhiều người thuộc các giai cấp và các thanh niên, giống như một con đường lớn).

2.

2.

Parikhāmekhalādāma baddhapākārasoṇinī,Rarāja rājadhānī sā vadhūva patimaṇḍitā;

()

Kinh đô ấy tỏa sáng, giống như một cô dâu được trang điểm, với hào nước là sợi dây thắt lưng và thành lũy vững chắc là phần hông.

3.

3.

Maṇisiṅgaṃsumālābhi bālaṃsumālivibbhamaṃ,Sasaṅkamaṇḍalaṃ tasmiṃ palamhesā’bhīsārikā;

()

Với những vòng hoa là các tia sáng từ những đỉnh tháp bằng ngọc, (kinh thành ấy) mang vẻ đẹp của mặt trời lúc ban mai. Ở đó, vầng trăng giống như một người tình đến điểm hẹn.

4.

4.

Indirāmandirā’mandamaṇimandirasālinī,Hemaddhajāvali tasmiṃ kiḷāpayi kalāpino;

()

(Kinh thành ấy) rực rỡ với những ngôi nhà sang trọng và những lâu đài bằng ngọc lộng lẫy. Ở đó, những hàng cờ bằng vàng phấp phới làm cho những con công múa theo.

5.

5.

Rarāja nāgarājānaṃ kappitābharaṇehi ca,Dāṭhāhi dānadhārāhi meghavacchantā’va sā purī;

()

Thành phố ấy tỏa sáng với những con voi chúa được trang bị đồ trang sức, với những chiếc ngà và những dòng nước (chảy từ thái dương), giống như những đám mây mưa.

6.

6.

Turaṅganikaroṇḍutadhulidhūsaritambaraṃ,Nivāritātapaṃraṅgavitānassirimāhari;

()

Bầu trời bị làm cho mờ đi bởi bụi do đàn ngựa tung lên, đã ngăn chặn ánh nắng mặt trời, mang lại vẻ đẹp của một tấm màn che sân khấu.

7.

7.

Nīlasevāladhammillā samphullakamalā’nanā,Tahimuppalalola’kkhī haṃsapīnapayodharā;

()

(Những hồ sen ở đó) có mái tóc búi là đám rong rêu xanh, có khuôn mặt là đóa sen nở rộ, có đôi mắt long lanh là những bông hoa súng, có bộ ngực đầy đặn là những con thiên nga.

8.

8.

Kiñjakkharājirasānāruddharodhanitambinī,Bhiṅgālimaṇimañjirā nārī’vā’suṃ sarojinī;

() (Silesa bandhanaṃ;

)

Có sợi dây lưng là hàng nhụy hoa, có phần hông là bờ hồ bị bao quanh, có những chiếc lắc chân bằng ngọc là đàn ong, những hồ sen (ở đó) giống như những người phụ nữ.

9.

9.

Kevakalaṃ kapparukkhehi vinā sā rājadhānya’hu,Visāṇārājadhānī’va sabbasampattisālinī;

()

Chỉ trừ không có cây ước, kinh đô ấy sở hữu tất cả mọi tài sản, giống như kinh đô Visāṇā (của chư thiên).

10.

10.

Kadāci purisājañño rājā’hosi pure tahiṃ,Vessantaro’tināmena vissuto bhuvanattaye;

()

Vào một thời, trong thành phố ấy có một vị vua xuất chúng, tên là Vessantara, nổi tiếng trong ba cõi.

11.

11.

Kumāro’va samāno so dānakīḷāparāyaṇo,Kāyūpagāni dhātīnaṃ ratanābharaṇāni’pi;

()

Khi còn là một hoàng tử, vị ấy ham thích trò chơi bố thí, (đã bố thí) cả những đồ trang sức quý báu trên thân của các vú nuôi.

12.

12.

Khaṇḍākhaṇḍaṃ karitvāna navakkhantuṃ kapariccaji,Evaṃ bāhiravatthūnidadanto aṭṭhavassiko;

()

Sau khi làm cho (các đồ trang sức) thành từng mảnh, ngài đã cho đi chín lần. Như vậy, khi lên tám tuổi, ngài đã cho đi những vật ngoài thân.

13.

13.

Pāsādamabhirīhitvā sonisajjā’bhiyācanaṃ,Dassāmī’ti vicintesi sisakkhimaṃsalohitaṃ;

()

Sau khi leo lên lâu đài, trong khi ngồi, vị ấy đã suy nghĩ rằng: 'Nếu có người xin, ta sẽ cho đầu, mắt, thịt, và máu của ta'.

14.

14.

Sukhedhito mahāsatto sukkapakkhe’va candimā,Pālesi dasadhammena patvā rajjasiriṃ pajaṃ;

()

Vị Đại Bồ Tát, được nuôi dưỡng trong hạnh phúc, (lớn lên) giống như mặt trăng trong tuần trăng sáng. Sau khi đạt được sự huy hoàng của vương quốc, ngài đã trị vì dân chúng với mười pháp (của bậc vua chúa).

15.

15.

Nisajjo paripāsāde so rājā ekadā raho,Kāmānaṃ saṅkilesañca vokārādīnavaṃ sari;

()

Một hôm, trong khi ngồi ở nơi kín đáo trên lâu đài, vị vua ấy đã suy niệm về sự ô nhiễm của các dục và sự nguy hiểm của năm uẩn.

16.

16.

Pabbajjāhirato rājā nibbinto vibhavebhave,Sampattisāramādāya hitvā rajjasiriṃ varaṃ;

()

Vị vua, ưa thích việc xuất gia, chán ngán các cõi hữu, sau khi đã lấy được cốt lõi của tài sản (bằng cách bố thí), đã từ bỏ sự huy hoàng cao quý của vương quốc.

17.

17.

Mattamātaṅgarājā’va aggipajjalakānanā,Rudato ñātisaṅghassa agārasmā’bhi nikkhamī;

()

(Ngài) đã đi ra khỏi đời sống gia đình trong khi hội chúng quyến thuộc đang khóc lóc, giống như một con voi chúa say (thoát ra) khỏi khu rừng đang bốc cháy.

18.

18.

Campakāsokavakulatarusaṇḍasumaṇḍitaṃ,Sikhaṇḍimaṇḍalākhaṇḍakīḷaṃ kokilakūjanaṃ;

()

(Khu rừng khổ hạnh ấy) được trang hoàng đẹp đẽ bởi những lùm cây Champa, Asoka, và Vakula, là nơi vui đùa của những đàn công, và (vang vọng) tiếng hót của chim cu.

19.

19.

Anekamigapakkhīnamāsayaṃ salilāsayaṃ,Vīkāsakusumāmodappavāsitasamīraṇaṃ;

()

(Khu rừng ấy) là nơi trú ngụ của nhiều loài thú và chim, có những hồ nước, có làn gió được ướp hương thơm từ những bông hoa nở rộ.

20.

20.

Madhumattā’liṅdhaṅkāranibbhara’mburuhākaraṃ,Sampātanijjharā’rāvagambhīrabhuribhūdharaṃ;

()

(Khu rừng ấy) có những hồ sen đầy tiếng vo ve của đàn ong say mật, có nhiều ngọn núi hùng vĩ với tiếng thác đổ vang dội.

21.

21.

Pavavekakkhamaṃ vaṅkapabbhāraṃ girigabbharaṃ,Duppavesapakathaṃ vaṅkagirināmatapovanaṃ;

()

(Ngài đã đi đến) khu rừng khổ hạnh tên là Vaṅkagiri, một nơi thích hợp cho sự ẩn dật, có những sườn núi quanh co và những hang động, và được cho là khó vào.

22.

22.

Patvā laddhe’sipabbajjā kavilāso so mahībhujo,Caranto brahmacariyaṃ cirassaṃ vītināmayi;

()

Sau khi đã đạt được sự xuất gia của bậc ẩn sĩ, vị vua ấy, Kavilāsa, đã thực hành phạm hạnh và trải qua một thời gian dài.

23.

23.

Tassarañño mahesipi maddīnāma sukhedhitā,Puttadhītūbhisaddhiṃ taṃ tapovanamupāvisi;

()

Cũng vậy, vị chánh cung hoàng hậu của đức vua ấy, tên là Maddī, người được nuôi dưỡng trong nhung lụa, đã cùng với con trai và con gái đi vào khu rừng khổ hạnh ấy.

24.

24.

Mahiccho pūjakovippo tadā bīgacchadassano,Yena vessantarosattasāro tenupasaṅkami;

()

Khi ấy, một vị Bà-la-môn tham lam, một người ăn xin, có tướng mạo kinh tởm, đã đi đến nơi có Vessantara, bậc tinh túy của chúng sanh.

25.

25.

Attho kammakarehī’ti jarājajjaritassa me,Puttañcadhītaraṃ yācī dhīraṃ patvā dayāparaṃ;

()

Sau khi đến gần bậc hiền trí, đấng từ bi, ông ta đã xin con trai và con gái, (nghĩ rằng): ‘Ta, kẻ đã già yếu, cần có người hầu hạ.’

26.

26.

Ubho kaṇhājinaṃ jāliṃ sasenahabhārabhājanaṃ,Sammāsambodhikāmo so taṇhādāsabyamuttiyā;

()

Ngài, người mong cầu quả vị Chánh Đẳng Chánh Giác, vì sự giải thoát khỏi ách nô lệ của ái dục, (đã bố thí) cả hai, Kaṇhājinā và Jāli, những đối tượng mang gánh nặng của tình thương.

27.

27.

Dakkhiṇodakasamputajūjaka’ñjalibhājane,Samappayittha bandhitvā agamā’dāya niddayo;

()

Sau khi trói (hai con), Ngài đã trao chúng vào trong chiếc bát được làm bằng hai bàn tay chắp lại của Jūjaka, nơi chứa đựng nước bố thí. Kẻ nhẫn tâm ấy đã dắt chúng đi.

28.

28.

Dānādhimuttīvīmaṃsī vippākappenu’pāgato,Saṃyāci devarājā’tha maddideviṃ patibbataṃ;

()

Khi ấy, để thử nghiệm quyết tâm bố thí của Ngài, vua của chư thiên, trong hình dạng một vị Bà-la-môn, đã đến và xin hoàng hậu Maddī, một người vợ đức hạnh.

29.

29.

Dakkhiṇodakaniddhotahattho so dakkhiṇodakaṃ,Katvā devesavippassa deviṃ devo pariccaji;

()

Ngài, bậc thiên nhân, với bàn tay đã được rửa bằng nước bố thí, sau khi thực hiện (nghi thức) nước bố thí cho vị Bà-la-môn là vua của chư thiên, đã từ bỏ hoàng hậu.

30.

30.

Sattakkhattuṃ pakampittha tassa pāramitejasā,Sādhusādhūti pattānumodantī’va mahīvadhū;

()

Do uy lực ba-la-mật của Ngài, nàng dâu đất (tức là mặt đất) đã rung chuyển bảy lần, dường như đang tùy hỷ tán thán 'Lành thay, lành thay!' trước sự thành tựu ấy.

31.

31.

Iccevaṃ purisārañño paripācinapāramī,Maṇiraṃsismujjota pāsādasatalaṅkate;

()

Như vậy, các pháp ba-la-mật của vị vua của loài người đã chín muồi, (Ngài tái sanh) ở nơi được trang hoàng với hàng trăm cung điện, chiếu sáng rực rỡ bởi ánh quang của ngọc báu.

32.

32.

Mandamandāniloṇḍūta pañcavaṇṇaddhajālīnaṃ,Maṇikiṃkiṇijālānurāvasotarasāyane;

()

(Ở nơi) có những mạng lưới cờ năm màu phất phơ trong làn gió nhẹ hiu hiu, (và) có âm thanh vang vọng của những mạng lưới chuông ngọc làm vui tai.

33.

33.

Dibbehi naccagītehi vāditehi manorame,Kandappamaṇḍapākāra raṅgamaṇḍapamaṇḍite;

()

(Ở nơi) được trang hoàng với những vũ đài, những hý trường có hình dáng như những đình đài khoái lạc, với những điệu múa, bài ca, và tiếng nhạc thần tiên làm say đắm lòng người.

34.

34.

Dibbantadibbarājūnaṃ indacāpasatehi’va,Cūḷāmaṇīmarīcihī sambādhīkaḷita’mbare;

()

(Ở nơi) bầu trời tràn ngập những tia sáng từ các viên ngọc trên vương miện của các vị thiên vương cõi trời, (trông) như hàng trăm chiếc cầu vồng.

35.

35.

Accharāhi kucañcandanamitaṅgīhi dūrato,Vidhūtacandikārāji cārucāmara mārute;

()

(Ở nơi) có những làn gió từ những chiếc phất trần duyên dáng, mang theo những vệt sáng lấp lánh được phe phẩy từ xa bởi các nàng tiên nữ Apsara có thân hình được trang điểm bằng gỗ đàn hương trên ngực.

36.

36.

Suttappabuddhaposo’va tusite tidasālaye,Tato cavitvā nibbatti hutvā santusita’vhayo;

()

Sau khi mệnh chung từ nơi ấy (cõi người), Ngài đã tái sanh tại cõi trời Đâu Suất, nơi ở của chư thiên, trở thành vị trời có tên là Santusita, giống như một người vừa tỉnh giấc.

37.

37.

Dibbesu pañcakāmesu vasanto tusitālaye,Pañcindriyāni lokekalocano paricārayi;

()

Trong khi trú tại cõi Đâu Suất, hưởng thụ năm thứ dục lạc của chư thiên, bậc Độc Nhãn của thế gian đã thực hiện năm sự quan sát.

38.

38.

Tadā dasasahassesu cakkavāḷesu devatā,Ekattha sannipatitā sutvā buddhahaḷāhaḷaṃ;

()

Khi ấy, các vị chư thiên trong mười ngàn thế giới, sau khi nghe tiếng reo vang về một vị Phật, đã tụ hội lại một nơi.

39.

39.

Teno’pasaṅkamitvāna yenā’si purisuttamo,Katvā tabbadanambhojaṃ nayanālikulālayaṃ;

()

Họ đã đi đến nơi có bậc Tối Thượng Nhân, và đã biến gương mặt hoa sen của Ngài thành nơi trú ngụ cho đàn ong là những đôi mắt của họ.

40.

40.

Cūḷāmaṇimayukhambutiddhotacaraṇāsane,Baddhañjalipuṭambhojamakulāti samappayuṃ;

()

Họ đã đặt những nụ sen là đôi bàn tay chắp lại của mình tại tòa sen nơi đôi chân của Ngài, nơi được gột rửa bằng dòng nước từ những tia sáng của các viên ngọc trên vương miện của họ.

41.

41.

Cakkavattipadaṃ sakkamārabrahmapadatayā,Nakho mārisa patthetvā pāramī paripācitā;

()

Thưa Ngài, các pháp ba-la-mật đã được viên mãn không phải vì mong cầu địa vị của một vị Chuyển Luân Vương, hay địa vị của Sakka, Māra, hoặc Brahmā.

42.

42.

Veneyyabandhubhutena sammāsambodhimicchatā,Tayā mārisa kicchena pūritā dasapāramī;

()

Thưa Ngài, mười pháp ba-la-mật đã được Ngài, người mong cầu quả vị Chánh Đẳng Chánh Giác, người đã trở thành quyến thuộc của chúng sanh cần được giáo hóa, hoàn thành một cách khó khăn.

43.

43.

Sadevakassa lokassa hitāya mātukucchiyaṃ,Uppajjatūti yāciṃsu taṃdhīraṃ karuṇāparaṃ;

()

Họ đã thỉnh cầu bậc hiền trí, đấng từ bi vô lượng ấy rằng: 'Xin Ngài hãy sanh vào lòng mẹ vì lợi ích cho thế giới cùng với chư thiên.'

44.

44.

Satavassāyuheṭṭhāpi uddhaṃ sahasahassato,Yasmā akālo buddhānaṃ tasmā kālaṃ vipassi so;

()

Bởi vì khi tuổi thọ (con người) dưới một trăm năm và trên một trăm ngàn năm không phải là thời điểm (thích hợp) cho các vị Phật, do đó Ngài đã quan sát về thời gian.

45.

45.

Yasmā aññesu dīpesu sambuddhā nopapajjare,Jāyanti jambudīpasmiṃ tasmā dīpaṃ vipassi so;

()

Bởi vì các bậc Chánh Đẳng Giác không xuất hiện ở các châu lục khác, mà chỉ sanh ra ở châu Diêm Phù Đề, do đó Ngài đã quan sát về châu lục.

46.

46.

Yasmā milakkhadesesu nūppajjanti tathāgatā,Jāyare majjhime dese tasmādesaṃ vipassi so;

()

Bởi vì các đấng Như Lai không xuất hiện ở những xứ sở man di, mà chỉ sanh ra ở trung tâm quốc, do đó Ngài đã quan sát về xứ sở.

47.

47.

Yasmā najāyare vessasuddatvayesu jāyare,Khantiye brāhmaṇe buddhā kulaṃ tasmā vipassi so;

()

Bởi vì các vị Phật không sanh ra trong hai giai cấp Vessa (thương gia) và Sudda (nô lệ), mà chỉ sanh ra trong giai cấp Khattiya (vua chúa) hoặc Brāhmaṇa (Bà-la-môn), do đó Ngài đã quan sát về dòng dõi.

48.

48.

Yasmā anaññavisayā kucchi sambuddhamātuyā,Tasmā āyuparicchedavasena passi mātaraṃ;

()

Bởi vì bụng mẹ của một vị Phật không phải là nơi dành cho ai khác, do đó Ngài đã quan sát về người mẹ, dựa trên giới hạn tuổi thọ của bà.

49.

49.

Lokekalocano evaṃ katvā pañcāvalokanaṃ,Tāsaṃ paṭiññaṃ pādāsi karuṇāpuṇṇamānaso;

()

Bậc Độc Nhãn của thế gian, sau khi thực hiện năm sự quan sát như vậy, với tâm trí tràn đầy lòng bi mẫn, đã ban lời hứa khả cho họ (các vị chư thiên).

50.

50.

Tappādatāmarasacumbita moḷimālāSampattadevaparisā’ntaradhāyi tāva,Ogayha nandanavanaṃ tusitādhirājāTamhā cavī matidayādayināsabhāyo;

()

Khi ấy, hội chúng chư thiên đã đến, những vòng hoa trên vương miện của họ hôn lên đôi chân sen của Ngài, rồi biến mất. Vị vua tối cao của cõi Đâu Suất, bậc cao thượng sở hữu trí tuệ và lòng bi mẫn, sau khi dạo vào vườn Nandana, đã mệnh chung từ nơi ấy.

Iti medhānandābhidhānenayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānatidāne jinavaṃsadīpe durenidāne vessantaracariyappabhutidevārādhanā pavatti paridīpo pañcamo saggo.

Như vậy, trong tác phẩm Jinavaṃsadīpa, một tặng phẩm vĩ đại mang lại niềm hỷ lạc cho trái tim của tất cả các thi nhân, được sáng tác bởi tu sĩ tên là Medhānanda, đây là chương thứ năm, có tên là 'Chương soi sáng các sự kiện từ hạnh Vessantara cho đến lời thỉnh cầu của chư thiên', thuộc phần Dūrenidāna (Nhân Duyên Xa).

Jinavaṃsadīpe dūrenidāna bhāgo paṭhamo.

Chương Duyên Sanh Xa trong Jinavaṃsadīpa là phần thứ nhất.

1.

1.

Yā sattasārapabhavā sirijambudīpePhītā’marāvatipurī’va purīvataṃsā,Ādiccavaṃsikanarindapaveṇi bhūmiLakkhyālayā kapilavatthupurī pure’si;

()

Thành phố Ca-tỳ-la-vệ xưa kia là nơi khởi nguồn của bảy tinh túy, là vương miện của các thành phố ở cõi Diêm-phù-đề thịnh vượng, giống như thành Amarāvatī, là nơi ở của nữ thần may mắn, và là mảnh đất của dòng dõi các vị vua thuộc Thái dương tộc.

2.

2.

Vaṇṇehi kaṇṇasukhasaddarasehi jāta-Rūpehi atthavisarehi yatīhi yuttā,Yā rājadhāni puthupāṇagaṇappadehiĀsī (vasantatilakā) racanā yatheva;

() (Silesa bandhanaṃ;

)

Kinh thành ấy, giống như một tác phẩm thi ca (thể vasantatilakā), được kết hợp hài hòa bởi các vần điệu, âm thanh du dương, hương vị, hình sắc nảy sinh, nội dung sâu rộng, và nhịp điệu, cùng với các nhóm sinh linh đông đảo.

3.

3.

Pācīdisābhujalatāya mahīyuvatyāSannaddhasaṅkhavalayassirimāvahantaṃ,Yassā sudhāsuparikammakataṃ rarājaPākāracakkamacalaṃ makuṭānukāraṃ;

()

Vòng thành lũy kiên cố của thành phố ấy, được tô quét vôi trắng, tỏa sáng rực rỡ, giống như một chiếc vương miện, mang lại vẻ đẹp của một chiếc vòng ốc xà cừ được đeo trên cánh tay phương đông của nàng thiếu nữ đất mẹ.

4.

4.

Yassā rarāja parikhā nagarindirāyaKiñjakkhiñjaritatīradasābhirāmā,SaṃsibbitālivittīmaṇitantupantīPākārasoṇibharato galitambaraṃ’va;

()

Hào nước của nữ hoàng các thành phố ấy tỏa sáng, đẹp đẽ với bờ hào được điểm tô bằng phấn hoa, giống như một tấm y phục tuột khỏi phần hông to lớn là thành lũy, với hàng dây ngọc là đàn ong được kết lại.

5.

5.

KandappadappamadirāmadamattadhuttāMandānileritasunīlalatāvitānaṃ,Yasmiṃ vilolanayanañjalipiyamānaṃĀpānabhuminibhamopavanaṃbhajiṃsu;

()

Trong thành phố ấy, những kẻ phóng đãng say sưa vì kiêu hãnh và men rượu tình ái đã tìm đến khu rừng ngoại ô, nơi giống như một quán rượu, được thưởng thức bằng đôi mắt long lanh như những chén rượu, với giàn dây leo xanh biếc lay động trong làn gió nhẹ.

6.

6.

Mattaṅganāya navayobbanagabbitāyaRaṅgālayaggamaṇidappaṇabimbitehi,Yā rājadhāni ghanapīnapayodharehiSommānanehi bhaji mānasavāpisobhaṃ;

()

Kinh thành ấy có được vẻ đẹp của hồ Mānasavāpi, với những khuôn mặt hiền hòa và những bộ ngực đầy đặn nở nang của những người phụ nữ say sưa, kiêu hãnh với tuổi thanh xuân, được phản chiếu trong những tấm gương ngọc trên các sân khấu.

7.

7.

Saṅkappitābharaṇaraṃsi sateratālīDāṭhābalākavisarā madavuṭṭhidhārā,Yasmiṃ pure gharamayūrakulaṃ akāleKīḷāpayiṃsu varavāraṇavārivāhā;

()

Trong thành phố ấy, những đám mây là những con voi quý đã làm cho đàn công nhà vui đùa trái mùa, với những tia chớp là ánh sáng từ đồ trang sức được tưởng tượng, với đàn cò là những chiếc ngà, và với những dòng mưa là dòng nước thơm.

8.

8.

Pākāracakkabahiniggata muggarāgaṃYasmiṃ turaṅganikaruddhaṭadhūlijālaṃ,Racchāvatārajanatāya khaṇaṃ janesiBhītiṃ padittapalayānalajālasobhaṃ;

()

Trong thành phố ấy, đám bụi mù mịt do đoàn ngựa phi nước đại, có màu đỏ như chuỳ, bay ra ngoài vòng thành lũy, trong chốc lát đã gây ra nỗi sợ hãi cho đám đông ở ngã đường, với vẻ rực rỡ như ngọn lửa hủy diệt đang bùng cháy.

9.

9.

Yasmiṃ vimānamaṇisiṅgajutippabandha-Sañcumbitaṃ jitaraviṃ hariṇḍakabimbaṃ,NārījanānanasarojakatāvamānaṃKodhābhibhutamiva vaṇṇavikāramāpa;

()

Trong thành phố ấy, vầng mặt trời, vốn vượt qua cả mặt trời, khi được chạm đến bởi chuỗi ánh sáng từ những đỉnh ngọc của các lâu đài, đã biến đổi màu sắc như thể bị cơn giận chi phối, do bị những đóa sen là khuôn mặt của các nàng khuê nữ xem thường.

10.

10.

Yatthissarehi samadhiggahitāni tuṅga-Kelāsakuṭadhavalāti manoharāti,Niccaṃ sudhāsuparikammakatāni cā’suṃLakkhīniketananibhāni niketanāni;

()

Nơi ấy có những dinh thự do những người quyền thế sở hữu, cao lớn, trắng như đỉnh núi Kelāsa, đẹp đẽ, luôn được tô quét vôi cẩn thận, và giống như nơi ở của nữ thần Lakkhī.

11.

11.

YatthindanilamaṇimāpitamaṇḍapaggeHemaddhajāvaliparibbhamaṇaṃka puramhi,Jīmūtakūṭapamukhe satavijjumālā-Līlāvahaṃ virahinīnamaghaṃ janesi;

()

Trong thành phố ấy, sự phất phới của hàng cờ vàng trên đỉnh các gian đình làm bằng ngọc Indanīla đã gây ra nỗi sầu muộn cho những người phụ nữ xa chồng, mang lại vẻ đẹp của những tràng tia chớp trên các đỉnh mây.

12.

12.

SañjhānurāgamaṇitoraṇadīdhitīhiBhinnandhakāranikarā’khilanāgarānaṃ,Yā rājadhāni janayantipi tuṅgatuṭṭhiṃPītyā navāsi rajanīsma bhisārikānaṃ;

()

Kinh thành ấy, vốn xua tan bóng tối bằng ánh sáng từ các cổng chào bằng ngọc có màu ráng chiều, dù mang lại niềm vui lớn lao cho toàn thể thị dân, nhưng lại không phải là niềm hoan hỷ vào ban đêm cho những người phụ nữ đi tìm người yêu.

13.

13.

SevālakesarasamākulatīrabhāgāSamphullarattapadumuppalakallahārā,HaṃsālisārasasamosaraṇābhirāmāYasmiṃ sunimmalajalā kamalākarāsuṃ;

()

Trong thành phố ấy có những hồ sen nước trong vắt, có bờ hồ phủ đầy rêu và nhụy hoa, có hoa sen đỏ, hoa súng xanh, hoa súng trắng nở rộ, và đẹp đẽ với sự hội tụ của đàn thiên nga và chim sếu.

14.

14.

Yasmiṃpure kulavadhūvadanambujānaṃLaddhuṃ nirūpamasiriṃ bhusamussahantā,Yāvajja setasarasiruhasītaraṃsīAññoññabaddhapaṭighā’va vajanti nāsaṃ;

()

Trong thành phố ấy, hoa sen trắng và mặt trăng, vì cố gắng hết sức để đạt được vẻ đẹp vô song của những đóa sen là khuôn mặt của các thiếu nữ khuê các, dường như đã bị hủy diệt do sự căm ghét lẫn nhau cho đến tận ngày nay.

15.

15.

Yasmiṃ suvaṇṇamakaṇirūpiyavaṃsavaṇṇa-Muttāpavāḷacajirehi mahārahehi,Nānāpaṇā sukhumakāsikasāṇahaṅga-Koseyyakhomavasanehi’bhavuṃ papuṇṇā;

()

Trong thành phố ấy, các cửa hàng khác nhau đều tràn ngập những vật phẩm quý giá như vàng, ngọc, bạc, san hô, ngọc trai, và các loại vải vóc tinh xảo như vải Kāsi, vải gai, vải lụa Koseyya và vải lanh.

16.

16.

CakkāsisattidhanukuntagadādibhatthāSannaddhahemakavacā vijitārivaggā,SaṅgāmasāgarasamuttaraṇātisurāYodhā yahiṃ puravare akariṃsu rakkhaṃ;

()

Tại thành phố ưu việt ấy, các chiến binh đã thực hiện việc bảo vệ, họ là những người mang theo bánh xe, gươm, giáo, cung, lao, chùy; mặc áo giáp vàng; đã chiến thắng kẻ thù; và vô cùng dũng cảm trong việc vượt qua đại dương chiến trận.

17.

17.

Phūṭṭhā ka vāṭanikaṭe maṇimandirānaṃKappāsapaṭṭadhavalā saradabbharājī,Yasmiṃ khaṇaṃ javanikāsirimādadhānāThīnaṃ jugopa madhupehi mukhambujāni;

()

Trong thành phố ấy, dải mây mùa thu, trắng như vải bông, khi chạm đến gần các cửa sổ của những lâu đài bằng ngọc, trong chốc lát đã mang lại vẻ đẹp của một tấm rèm, che chở những đóa sen là khuôn mặt của các phụ nữ khỏi đàn ong.

18.

18.

Nibbiddhavīthivisarehi susajjitehiNiccussavāya puramussitatorasehi,Bhogindabhoganikarehi rasātalaṃ’vaYaṃ sampasāritaphaṇehi babhuva rammaṃ;

()

Thành phố ấy trở nên đẹp đẽ, giống như cõi địa ngục với những thân mình của vua rắn đang giương mang, nhờ những con đường rộng rãi được trang hoàng lộng lẫy, những cổng chào được dựng lên cho các lễ hội thường xuyên.

19.

19.

Yasmiṃpure vivaṭamandirajālakānaṃUddhūtadhulimalinīkaḷitālakānaṃ,Nārinamindurucīrānana dappaṇesuLokassa locanamaṇi paṭibimbitā’suṃ;

()

Trong thành phố ấy, những viên ngọc là đôi mắt của thế gian đã được phản chiếu trong những tấm gương là khuôn mặt xinh đẹp như mặt trăng của các phụ nữ, những người có mái tóc bị vấy bẩn bởi bụi bay lên từ những ô cửa sổ đang mở của các lâu đài.

20.

20.

GambhīrasaṅkhapaṭabhaddhanibhūrighosaṃKelāsakūṭadhavalālayapheṇapiṇḍaṃ,Yaṃ puṇṇasattaratanaṃ purakhīrasindhuṃLakkhī alaṅkari turaṅgataraṅgavegaṃ;

()

Nữ thần Lakkhī đã trang điểm cho biển sữa là thành phố ấy, nơi chứa đầy bảy báu, có tiếng vang lớn như tiếng trống baddha, tù và, và trống pataha; có những khối bọt là những dinh thự trắng như đỉnh Kelāsa; và có tốc độ của những con sóng là những con ngựa.

21.

21.

Reṇuppabandhamalinaṃ kavanarājinīlaṃMadhavātimattamadhupaṃ padumābhirāmaṃ,Yaṃ rājahaṃsabhajitaṃ avatiṇṇalokaṃĀsi puraṃ vikacakañjavanaṃ yatheva;

() (Silesabandhanaṃ;

)

Thành phố ấy, giống như một khu rừng sen nở rộ, bị vẩn đục bởi lớp phấn hoa, có màu xanh như mái tóc của các thi nhân, có những con ong say mật ngọt, đẹp đẽ bởi những đóa sen, được các vị vua và thiên nga lui tới, và là nơi thế gian tìm đến.

22.

22.

Yasmiṃpuramhi ratanujjalanīlakaṇṭhāRāgāvamadditadharā’vivaṭadvijāli,Āsuṃpayodharabharā’viraḷappadesāSampattavuṭṭhidivasāviyamātugāmā;

() (Silesabandhanaṃ;

)

Trong thành phố ấy, những người phụ nữ giống như những ngày mưa đến, có cổ xanh biếc rực rỡ châu báu, có đôi môi bị cắn bởi ái tình, có hàm răng lộ ra, có bộ ngực nặng trĩu, và có những vùng không thưa thớt.

23.

23.

Dhammānudhammapaṭipatti parāyaṇassaSaṃsārabhīrukajanassa tapovanābhā,Yā rājadhāni pacurandhaputhujjanānaṃĀpānabhumiva babhūvu’bhayappakārā;

()

Kinh thành ấy, đối với những người sợ hãi luân hồi và chuyên tâm thực hành pháp và tùy pháp, thì giống như một khu rừng khổ hạnh; còn đối với nhiều kẻ phàm phu mù quáng, thì lại giống như một quán rượu. Nó đã trở thành cả hai loại như vậy.

24.

24.

Buddhaṅkurassa ravivaṃsapabhaṅkarassaSammā sukhānubhāvanāya subhumibhutā,Bho yādisi kapilavatthupuri pure’siDhammassabhāvamadhunā paridīpaye sā;

()

Hỡi ôi, thành phố Ca-tỳ-la-vệ xưa kia là mảnh đất tốt lành để Bồ Tát, người tạo ra ánh sáng cho Thái dương tộc, có thể hưởng thụ hạnh phúc một cách chân chính. Bản chất của pháp ấy nay sẽ được làm sáng tỏ.

25.

25.

Tasmiṃ babhūva nagare nagarādhirājeRājā sunīticaturo catusaṅgahehi,Dhammena sabbajanarañjanako kadāciSuddhodanavhavisuto ravivaṃsaketu;

()

Trong thành phố ấy, kinh đô của các vị vua, đã từng có một vị vua, ngọn cờ của Thái dương tộc, nổi tiếng với tên gọi Tịnh Phạn, người khéo léo trong đường lối cai trị đúng đắn, làm vui lòng tất cả mọi người bằng pháp và bằng bốn nhiếp pháp.

26.

26.

Disvā’vatārakalusikatamattabhāvaṃUkkaṇṭhite’va kamalā kamalāpatissa,Bhūpālipālibhajitaṃ caraṇāravindaṃSaṃsevi yassa ravivaṃsadhajassa rañño;

()

Nữ thần Kamalā, như thể bất mãn khi thấy bản thể của mình bị vẩn đục bởi sự hạ sanh của phu quân là Kamalāpati, đã phụng sự đóa sen là đôi chân của vị vua ấy, ngọn cờ của Thái dương tộc, đôi chân được hàng hàng các vị vua tôn kính.

27.

27.

Yassā’vanīsakavino kavikaṇṭhabhusāVāṇivadhū madhurakomakalakattavāṇī,Patvā catummukhamukhambujakānanamhāHaṃsīva mānasataḷākamalaṅkarittha;

()

Nữ thần Vāṇī, trang sức trên cổ của các thi nhân, với giọng nói ngọt ngào, dịu dàng, và du dương, đã từ khu rừng là đóa sen nơi miệng của vị thần Bốn Mặt đến tô điểm cho hồ Mānas là vị vua thi sĩ ấy, giống như một con thiên nga mái.

28.

28.

Sabbāridappamathanopari ekadhatvāAjjhattikāriparājiyamappasayhaṃ,Saṃsuddhacittanikase nisitena tāvaPaññāyudhena avadhittha mahībhujo yo;

()

Vị vua nào, sau khi đã đứng một mình trên tất cả để dẹp tan lòng kiêu mạn của kẻ thù, đã dùng thanh gươm trí tuệ được mài sắc trên đá thử vàng là tâm thanh tịnh, để tiêu diệt kẻ thù nội tâm không thể khuất phục, không thể chiến thắng;

29.

29.

Yasmā mahīpatimahīdharato upekkhā-Veḷātalāvadhi dayāsalilena puṇṇā,Mettāsavanti pabhavā muditumimālāAjjhottharittha bhuvanattayagaṃjanoghaṃ;

()

Từ vị vua, ngọn núi vĩ đại ấy, dòng sông tâm từ tuôn chảy, đầy ắp nước lòng bi mẫn cho đến tận bờ bến của tâm xả, và những tràng sóng hỷ lạc đã tràn ngập dòng sông Hằng của ba cõi;

30.

30.

Sampannadānasadanambudharehi yassaDānādhimuttiparamassa manodahesu,Taṇhātaṭāni kapaṇaddhikayācakānaṃHinnāni sattaratanambunipātanena;

()

Vị vua nào, người có tâm chí thành tối thượng trong việc bố thí, đã khiến cho những bờ đê ái dục trong các hồ tâm của những người ăn xin nghèo khó và giàu có bị vỡ tan bởi cơn mưa bảy báu vật từ những đám mây là các thí đường đầy đủ vật phẩm;

31.

31.

Yassindanīlanayanaṃ rajatāvadāta-Dantaṃ suvaṇṇavadanañca pavāḷasīsaṃ,Muttāmayaṅgavayavaṃ ratanehi nānāDehaṃ sumāpitamivāsi pitāmahena;

() (Sīlesabandhanaṃ)

Vị vua nào có đôi mắt như ngọc indanīla, hàm răng trắng trong như bạc, gương mặt như vàng, đầu như san hô, các chi phần thân thể như được làm bằng ngọc trai, và thân hình như được Phạm Thiên khéo tạo tác bằng nhiều loại châu báu;

32.

32.

Yassātipaṇḍarayasovisaro’sadhīsoSaṅekkācitānanasaro’rinarādhipānaṃ,Sokandhakārabhiduro ripurājinīnaṃĀsāgarantapathaviṃ paridhikarittha;

()

Vầng trăng danh tiếng vô cùng trong trắng của vị vua nào đã bao trùm khắp trái đất cho đến tận bờ đại dương, làm cho những đóa sen gương mặt của các vua thù địch phải khép lại, và xua tan bóng tối sầu muộn của các hoàng hậu thù địch;

33.

33.

Rājaññachappadakulaṃ sakalaṃ padesa-Rajjādhipaccamakarandarasābhilāsaṃ,YassattabhāvakamalākaraphullitāniSaṃsevi cārucaraṇambūruhāni bhatyā;

()

Toàn thể dòng dõi Sát-đế-lỵ, như đàn ong khao khát vị ngọt của mật hoa là quyền cai trị các xứ, đã thành kính phụng sự đôi chân sen xinh đẹp của vị vua nào, vốn nở ra từ hồ sen là chính thân ngài;

34.

34.

Setātapattamiva vissutakittipuñjaṃKatvā’sipattamiva pāvakabhīmatejaṃ,Yasmiṃ sarajjamanusāsati sesabhūpāChattāsibhūsitakarā sakakiṅkarā’va;

()

Khi vị vua nào đang trị vì vương quốc, đã biến khối danh tiếng lẫy lừng của mình thành chiếc lọng trắng và uy lực đáng sợ như lửa thành lưỡi gươm, thì các vị vua khác, tay cầm lọng và gươm trang sức, đã (phục vụ ngài) như những người hầu của chính mình;

35.

35.

Dvārāni’nekakapaṇḍikayācakānaṃUgghāṭitopya’virataṃ ratanālayesu,Saddhādisattadhanarakkhaṇatapparo saṃDvārattayaṃ pidahi yo kapilādhinātho;

()

Vị chúa tể thành Ca-tỳ-la-vệ nào, mặc dù đã không ngừng mở rộng các cửa kho tàng châu báu cho vô số người nghèo khó và ăn xin, nhưng vẫn luôn chuyên tâm bảo vệ bảy pháp tài sản bắt đầu bằng tín, nên đã đóng lại ba cửa (thân, khẩu, ý);

36.

36.

Yassussitaddhanueṇo pabalārivaggaṃVissaṭṭhābāṇavisarabbisamubbahanto,Bhasmikari karikarāyatapīnabāhu-Sappo suphoṭhitajiyāpariphandajivho;

()

Con rắn là cánh tay to khỏe, dài như vòi voi của vị vua nào, với chiếc lưỡi rung động do tiếng bật của dây cung, mang theo cầu vồng là cây cung được giương lên, và phóng ra vô số mũi tên như những cọng sen, đã thiêu rụi đoàn quân thù địch hùng mạnh;

37.

37.

LakkhīnidhānanagaraṇṇavapātubhūtoMantindakūṭasikharīvalayāvuto yo,Vālaggamattampi rājasiṇerurājāKodhānilena ripuraññamakampiyo’si;

()

Vị vua nào, tựa như vua núi Tu-di, xuất hiện từ đại dương là thành phố kho tàng của sự thịnh vượng, được bao quanh bởi vòng đai các đỉnh núi là những vị cận thần, đã không hề lay chuyển dù chỉ bằng một sợi lông trước ngọn gió phẫn nộ của các vua thù địch;

38.

38.

BhasmikatākhīlavipakkhanarindakaṭṭhoKodhānalo sarasamīraṇabhāvitopi,Nibbāyi paggharitabappajalehi yassaLolabbilocanaghaṭehi vipakkhathīnaṃ;

()

Ngọn lửa phẫn nộ của vị vua nào, dù được thổi bùng lên bởi ngọn gió chiến trận và đã thiêu rụi toàn bộ củi gỗ là các vua thù địch, đã bị dập tắt bởi dòng nước mắt tuôn trào từ những chiếc bình là đôi mắt long lanh của các phu nhân phe địch;

39.

39.

SannītimaggajalituggamatippadīpoKittippabandhadhavalīkatajivaloko,RājindamoḷimaṇilaṅkatapādapīṭhoDhammena rajjamanusāsi ciraṃ sarājā;

()

Vị vua ấy, ngọn đèn trí tuệ sáng ngời được thắp lên từ con đường chính sách đúng đắn, người làm cho thế gian trở nên trong trắng bởi dòng danh tiếng của mình, người có bệ chân được trang hoàng bằng châu báu từ vương miện của các bậc đế vương, đã trị vì vương quốc theo chánh pháp trong một thời gian dài.

40.

40.

Tassatipīvarapayodharabhaddakumbha-Dvandātibhāraviraḷīkatamajjhabhāgā,NiddosabālaravimaṇḍalacārugaṇḍāDibbaccharājitavirājitarūpasobhā;

()

Bà có phần eo thon nhỏ do sức nặng quá mức của cặp vú đầy đặn như đôi bình quý, có đôi má xinh đẹp như vầng thái dương ban mai không tì vết, và có vẻ đẹp rạng ngời vượt qua cả các thiên nữ.

41.

41.

SamphullanīlakamalāmalanīlanettāOlambamānamaṇikuṇḍalalambakaṇṇā,Muttāvalivadasanāvali haṃsadhenu-Helāpahāsagamanā muducāruvāṇī;

()

Bà có đôi mắt xanh biếc không tì vết như hoa sen xanh nở rộ, đôi tai dài với những chiếc khuyên tai bằng ngọc treo lủng lẳng, hàng răng như một chuỗi ngọc trai, dáng đi duyên dáng chế giễu cả sự yểu điệu của thiên nga, và giọng nói mềm mại, đáng yêu.

42.

42.

Bimbādharā jaladharāyatakesapāsāSovaṇṇadappaṇanibhānanacandabimbā,SannīrapupphamakuḷopamacārujaṅghāKandappa maṅgalasilātalasoṇibhāgā;

()

Bà có đôi môi như trái bimba, mái tóc dài như áng mây mưa, vầng trăng gương mặt tựa như chiếc gương vàng, bắp chân xinh đẹp ví như nụ hoa sannīra, và phần hông như phiến đá may mắn của thần Tình Yêu.

43.

43.

Nābhālavāḷaruhanīlatamālavallī-Līlāvinaddhanavakomalaromarājī,Lāvaṇṇavāridhitaraṅgabhujā’bhinīla-Subbhulatāmakaraketanacāparūpā;

()

Bà có hàng lông tơ mềm mại, non tơ, mang vẻ duyên dáng của dây leo tamāla xanh sẫm mọc lên từ bồn rốn, có cánh tay là những con sóng của đại dương sắc đẹp, và có cặp lông mày thanh tú, xanh biếc, mang hình dáng cây cung của thần Tình Yêu.

44.

44.

BhupālavaṃsakamalākararājabhaṃsiMāyāvadhu iva sujampatino sujātā,Candassakomudi’va vijjuriva’mbudassaRañño’ticārucaritāsi piyā mahesi;

()

Vị chánh hậu thân yêu của đức vua, người có đức hạnh vô cùng duyên dáng, là con thiên nga hoàng gia trong hồ sen của dòng dõi vua chúa, là người vợ hiền thục như nàng Māyā đối với đức Sujampati, như ánh trăng đối với mặt trăng, như tia chớp đối với đám mây.

45.

45.

Tasmiṃ nagopamaghare nagare tadāsiĀsāḷhimaṅgalamaho divasānisatta,Milāsugandhaparamaṃ vigatāsavaṃ taṃNakkhattakīḷamakarittha mahesi māyā;

()

Khi ấy, trong thành phố có những ngôi nhà tựa như núi non, đã diễn ra đại lễ hội cát tường Āsāḷhī trong bảy ngày. Hoàng hậu Māyā đã tham dự lễ hội tinh tú ấy, với những vòng hoa và hương thơm hảo hạng, và không dùng các thức uống say.

46.

46.

Vuṭṭhāya sattamadināgatapuṇṇamāyaPāto sugandhaparivāsitavārinā sā,Katvā sinānamatulaṃ kapaṇḍikānaṃDānaṃ adāsi catulakkhadhanabbayena;

()

Vào ngày thứ bảy, ngày trăng tròn đã đến, bà thức dậy vào buổi sáng, tắm gội bằng nước thơm, và sau khi đã tắm gội một cách vô song, bà đã bố thí cho những người nghèo khó với số tiền lên đến bốn trăm ngàn.

47.

47.

Vatthāhatehi sunivatthasupārutā sāBhutvā’ggabhojanamadhiṭṭhituposatha’ṅgā,Niddāturā supinamovarakaṃ pavissaKalyāṇamaddasa sirīsayane nipannā;

()

Bà mặc y phục mới, trang nghiêm tề chỉnh, sau khi dùng các món ăn thượng vị, bà đã thọ trì các giới Bố-tát. Cảm thấy buồn ngủ, bà bước vào phòng ngủ hoàng gia và nằm trên giường báu, bà đã thấy một giấc mộng lành.

48.

48.

Netvā nipannasayanaṃ himavantapasseHeṭṭhā visālatarasāḷamahīruhassa,Naṃ saṭṭhiyojanakacārumanosilāyaṃĀropayiṃsu caturo kira devarājā;

()

Tương truyền rằng, bốn vị thiên vương đã mang chiếc giường mà bà đang nằm đến bên sườn núi Hy-mã-lạp, và đặt bà xuống trên phiến đá Manosilā xinh đẹp rộng sáu mươi do-tuần, ở dưới một cây sala to lớn.

49.

49.

Netvā manussamalasaṃharaṇāya tamhā’Notattanāmarahadaṃ sunahāpayitvā,Devitthiyo sapadi dibbamayehi nesaṃVatthehi gandhakusumehi alaṅkaritvā;

()

Để tẩy sạch dấu vết của con người, các thiên hậu đã đưa bà từ đó đến hồ Anotatta, cho bà tắm gội, và ngay lập tức trang điểm cho bà bằng y phục, hương liệu và hoa trời của họ.

50.

50.

Tatthubbhavo lasati rūpiyapakabbato yoTassodare’tirucire kanakabbimāne,Pācīnasīsavati dibbamayamhi sammāPaññāpitaggasayanamhi sayāpayiṃsu;

()

Gần đó, có một ngọn núi bạc sáng lấp lánh, và bên trong ngọn núi ấy, trong một lâu đài bằng vàng vô cùng tráng lệ, họ đã đặt bà nằm trên một chiếc giường trời tuyệt hảo, được chuẩn bị kỹ lưỡng, với đầu hướng về phía đông.

51.

51.

Oruyha setavaravāraṇarājavesoBuddhaṅkuro rucirakañcanapabbatamhā,Āruyha sajjhudharaṇidharamuttarāyaSoṇḍāya setasarasiruhamubbahanto;

()

Khi ấy, vị Bồ-tát, trong hình dạng một vua voi trắng tuyệt vời, đã từ một ngọn núi vàng xinh đẹp đi xuống, rồi từ phía bắc đi lên ngọn núi bạc, vòi ngài cầm một đóa sen trắng.

52.

52.

Patvā vimānavathakuñcanadaṃ naditvāKatvā padakkhiṇamalaṅkatamātuseyyaṃ,Bhetvāna tāyapana dakkhiṇapassamantoKucchiṃ paviṭṭhasadiso supinena diṭṭho;

()

Ngài đến lâu đài, rống lên một tiếng, đi quanh chiếc giường của mẫu hậu đã được trang hoàng theo chiều kim đồng hồ, rồi rẽ hông bên phải của bà và dường như đi vào trong bụng. Cảnh tượng ấy đã được thấy trong giấc mộng.

53.

53.

Māyāya rājavadhuyā rucirānanāyaĀsāḷhipuṇṇamiyamuttara’sāḷhabhena,Buddhaṅkurassa paṭhamena mahāvipāka-Cittena sampati ahū paṭisandhigabbhe;

()

Vào ngày rằm tháng Āsāḷhī, dưới chòm sao Uttarāsāḷha, sự thụ thai của vị Bồ-tát đã diễn ra trong lòng của hoàng hậu Māyā, người có gương mặt khả ái, với tâm đại quả dị thục đầu tiên.

54.

54.

Buddhaṅkurassa paṭisandhigatassa gabbheMāyāya cārucaritāya ca khaggahatthā,Nissesupaddavanirākaraṇāya rakkhaṃGaṇhiṃsu tāva caturo surarājaputtā;

()

Khi vị Bồ-tát đã nhập thai trong lòng của hoàng hậu Māyā, người có đức hạnh đáng yêu, bốn vị thiên tử tay cầm gươm đã đứng ra bảo vệ để xua tan mọi tai ương.

55.

55.

Māyāya bhattuparamāya tatoppabhutiNūppajji kiñci purisesu sarāgacittaṃ,Sā pañcakāmasukhinī akilantakāyāLābhenuḷārayasasāpyabhivaḍḍhitāsi;

()

Kể từ đó, hoàng hậu Māyā, người hết lòng với phu quân, không còn khởi lên một tâm niệm ái dục nào đối với người nam. Bà an hưởng năm dục lạc, thân thể không mệt mỏi, và cũng tăng trưởng về lợi lộc và danh tiếng lớn lao.

56.

56.

Paññāyi dhotaratane janikāya antoKucchiṃ gato yatharivāvutapaṇḍusuttaṃ,Taṃ kucchinā pariharī dasamāsamattaṃPattena telamiva rājini appamattā;

()

Ngài đã đi vào trong bụng mẹ, nơi như là hộp báu đã được gột sạch cho viên ngọc trí tuệ, giống như sợi chỉ trắng được xe; vị hoàng hậu không dể duôi đã mang thai ngài trong bụng suốt mười tháng, như (nâng niu) dầu trong chiếc bát.

57.

57.

Pāto’va pāṭipadage divase pabuddhāRañño kathesi supinaṃ atha so narindo,Vedaṅgavedacature catusaṭṭhamattePakkosayī dvijavare dvijavaṃsaketū;

()

Vào buổi sáng sớm của ngày đầu tháng, sau khi thức giấc, bà đã kể lại giấc mộng cho đức vua. Bấy giờ, vị quốc vương ấy đã cho triệu tập sáu mươi bốn vị Bà-la-môn ưu tú, là những ngọn cờ của dòng dõi Bà-la-môn, tinh thông bốn वेद (Vệ-đà) và các bộ वेदाङ्ग (Vệ-đà-chi).

58.

58.

Lājuttarāya paribhaṇḍakatāya bhumyāPaññāpitesu sukhumattharaṇatthatesu,Bhaddāsanesu bhavanamhinisinnakānaṃNemittikānamavanīpati bhusurānaṃ;

()

Đối với các vị Bà-la-môn, là những nhà tiên tri, đang ngồi trong cung điện trên những chiếc ghế tốt đẹp đã được dọn sẵn, được trải bằng những tấm thảm mềm mại, trên nền đất đã được trang hoàng với cốm và các vật dụng cúng dường;

59.

59.

Pakkhittasappimadhusakkhirakhīramissa-Pāyāsapuṇṇaharirūpiyabhājanehi,Vatthāhatāni dhanadhaññacayañca dhenūDatvāna diṭṭhasupinassa phakhalaṃ apucchi;

()

Sau khi dâng cúng những bát bằng vàng và bạc đựng đầy cháo sữa trộn với bơ, mật ong, và đường, cùng với y phục mới, tài sản, lúa gạo, và những con bò sữa, (đức vua) đã hỏi về kết quả của giấc mộng đã được thấy.

60.

60.

Mācintayittha tava rājiniyā janindaKucchimhi tampati patiṭṭhahi puttagabbho,Ajjhāvasissati sañcepana cakkavattiRājā bhavissati agāramasaṃsayaṃ so;

()

Thưa đại vương, xin ngài chớ lo lắng. Trong bụng của hoàng hậu, một bào thai nam tử đã được an vị. Nếu ngài sống tại gia, không còn nghi ngờ gì nữa, ngài sẽ trở thành một vị vua Chuyển Luân Thánh Vương.

61.

61.

Hitvā sasattaratanaṃ catudīparajjaṃSo pabbajissati sace bhavanā’bhigantvā,Buddho bhavissati dhuvaṃ catusaccabuddhoIccabruviṃsu supinatthavidū vidū te;

()

Nếu ngài từ bỏ vương quốc bốn châu cùng với bảy báu vật, xuất gia từ bỏ đời sống gia đình, chắc chắn ngài sẽ trở thành một vị Phật, một vị Phật của Tứ Diệu Đế. Các bậc hiền trí, những nhà giải mộng ấy, đã nói như vậy.

62.

62.

Sā gabbhabhāravaṭharikatamajjhabhāgāGantuṃ sakaṃ kulagharaṃ kulakañjahaṃsi,Icchāmahanti paṭivedayi devi raññoSo sampaṭicchi vacanaṃ karavīkavāṇyā;

()

Bà, với phần thân giữa nặng nề vì gánh nặng của bào thai, như một con thiên nga vương giả, đã thưa với đức vua rằng: 'Thiếp mong muốn trở về nhà của gia tộc mình.' Ngài đã chấp thuận lời của bà, người có giọng nói như chim ca-lăng-tần-già.

63.

63.

Tamhā mahānagarato nagaraṅgapuṇṇaṃSo yāva devadahanāmikarājadhānī,Muttā’vadātapuḷinattharaṇehi rājāLājopahāravidhinā kamaluppalehi;

()

Từ đại đô thành ấy cho đến kinh thành tên là Devadaha, đức vua đã cho (trang hoàng con đường) bằng cách trải cát trắng như ngọc trai, với nghi thức rải cốm, cùng với hoa sen và hoa súng;

64.

64.

Santīrapupphakalasehi samappitehiMandātileritapaṭāka dhajāvalīhi,Kārāpayī kanakarūpiyatoraṇehiAddhānamaggasamalaṅkaraṇaṃ’takhippaṃ;

()

với những bình nước đầy hoa được đặt dọc hai bên, với những hàng cờ và phướn bay phấp phới trong gió nhẹ, với những cổng chào bằng vàng và bạc; ngài đã nhanh chóng cho trang hoàng con đường dài.

65.

65.

Vandī’bhigītathutimaṅgalagītikāhiPañcaṅgikehi turiyehi katupahāraṃ,Tasmiṃ sumaṇḍitapasādhitamañjasamhiDibbavcarāsiriviḍambanarūpasobhaṃ;

()

Với những lời tán thán và ca khúc tốt lành được hát lên bởi những người xướng ca, với sự cúng dường của năm loại nhạc cụ, trong chiếc kiệu xinh đẹp đã được trang hoàng và tô điểm lộng lẫy, (đức vua đã cho rước) bà, người có vẻ đẹp và hình dáng sánh ngang với sự huy hoàng của một thiên nữ;

66.

66.

Deviṃ suvaṇṇasivikāya susajjitāyaĀropayitva khacitāya maṇīhi nānā,Pesesi bhupati purakkhatañātisaṅghaṃSaddhiṃ sahassasacivehi sukhedhitaṃ so;

()

Vị quốc vương đã cho đặt hoàng hậu vào trong chiếc kiệu vàng được chuẩn bị chu đáo, được khảm bằng nhiều loại châu báu, và đã phái bà đi, được chăm sóc tốt đẹp, cùng với một ngàn vị đại thần và đoàn tùy tùng hoàng tộc đi trước.

67.

67.

Samthullapupphaphalapallavavattabhāra-Rukkhākulaṃ ghanasunīlalatāvitānaṃ,Hintālatālanaḷakīcakanāḷikera-Sannīrapūgatiṇapādapapantisāliṃ;

()

(Khu vườn) đầy những cây cối trĩu nặng những chùm hoa, quả, và lá non; có những giàn dây leo rậm rạp màu xanh sẫm; rực rỡ với những hàng cây chà là dại, cây thốt nốt, cây sậy, tre, dừa, cau gần bờ nước, và các loại cỏ.

68.

68.

SevālanīlasalilānilasītalehiOtiṇṇakahaṃsavisarehi samullasattaṃ,Jhaṅkārarāvamukharālikulākarāla-Kiñjakkhajālabharitamburuhākarehi;

()

Trở nên sống động bởi những làn gió mát từ mặt nước trong xanh phủ rêu, với những đàn thiên nga đã hạ xuống; với những hồ sen đầy những tua nhị, vang dội tiếng vo ve của những bầy ong.

69.

69.

PupphābhigandhasurabhīkatagandhavāhaṃAddakkhisabbajanalocanapīyamānaṃ,Nindantanandanavanaṃ vanajāyatakkhīSā lumbinīvanamanaṅgavimānabhūtiṃ;

()

Bà, người có đôi mắt dài như cánh sen, đã nhìn thấy khu vườn Lâm-tỳ-ni, nơi làn gió được ướp hương thơm ngát của các loài hoa, làm vui mắt tất cả mọi người, vượt qua cả khu vườn Nandana, với vẻ huy hoàng như cung điện của thần tình yêu.

70.

70.

Sā rājinī navadalaṅgulipantīcāru-Sākhābhujopahitamañjaricāmarehi,SannaddhakomalalatāvanitānamaggeAttupahārakaraṇāya katāvakāsā;

()

Vị hoàng hậu ấy, trên con đường nơi những nàng dây leo mềm mại đã chuẩn bị sẵn sàng, đã được tạo cơ hội để dâng tặng chính mình, bởi những cánh tay cành cây duyên dáng với những hàng ngón tay lá non, cầm những chiếc phất trần chùm hoa.

71.

71.

Senāya cārucaraṇamburuhoddhaṭehiReṇūhi dhūsaritamaggamanakkamanti,Saddhiṃ sakāya parisāya tatotaritvāTaṃ lumbinīvanamupāvisi rāmaṇeyyaṃ;

()

Không bước lên con đường đã bị bụi phủ mờ bởi phấn hoa tung lên từ những bàn chân sen xinh đẹp của đoàn quân, bà cùng với đoàn tùy tùng của mình đã xuống khỏi (kiệu) ở đó và đi vào khu vườn Lâm-tỳ-ni khả ái.

72.

72.

Taṃ rājiniṃ vanavadhu jitahaṃsagāmiṃĀmodamandamalayānilahatthagehi,Sambhāvayittha mukharālikulābhikiṇṇa-Reṇuppabandhaharisaṅkhasatehi magge;

()

Trên con đường, các nàng tiên nữ của khu rừng đã tôn vinh vị hoàng hậu ấy, người có dáng đi vượt cả thiên nga, bằng những bàn tay của làn gió Malaya thoang thoảng hương thơm, với hàng trăm đống phấn hoa tựa như vỏ ốc xà cừ, bị vây quanh bởi những bầy ong ồn ào.

73.

73.

Gacchantiyā caraṇanūpuranādapāsa-Baddhānamunnatasiromigapotakānaṃ,UmmīlitāyatavilocanapantipakkheDassesi nīlanalinīvanarājisobhaṃ;

()

Khi bà đang đi, trong vùng lân cận của những hàng mắt mở to của những con nai con ngẩng cao đầu, vốn bị trói buộc bởi chiếc bẫy âm thanh từ những chiếc chuông ở chân bà, đã hiện ra vẻ đẹp của một dãy rừng sen xanh.

74.

74.

Uddhaṃ samaggasikharehi katāvakāsa-Maggantarehi kalikākusumākulehi,NānālatākulamahiruhatoraṇehiUyyānabhumi upahārarate’va bhuya;

()

Mảnh đất của khu vườn dường như lại vui thích trong việc dâng cúng, với những cổng chào bằng cây cối quyện vào nhau bởi nhiều loại dây leo, đầy những nụ và hoa, với những ngọn cây hợp nhất ở trên cao, tạo ra không gian cho những lối đi ở giữa.

75.

75.

Ukkhittapiñchabharamantasikhaṇḍimālā-Kīḷāhi kokilakulaṅanikāhaḷehi,Uyyānabhumi makaraṅajaraṅgabhumi-Līlaṃ bhajittha bhamaraddhanivallakīhi;

()

Mảnh đất của khu vườn đã mang lấy vẻ duyên dáng của một sân khấu, với những vũ điệu của hàng công đang xòe những chiếc đuôi nặng trĩu, với tiếng huyên náo của bầy chim tu hú, và với tiếng đàn lia từ tiếng vo ve của loài ong.

76.

76.

Niccaṃ vasantasamayassirimubbahantaṃTaṃkhovanaṃ vanavadhūhadayānutāpī,Patto nidāghasamayopi janesi tuṭṭhiṃTassā sirisakusumālikulāvataṃso;

()

Khu vườn ấy, vốn luôn mang vẻ huy hoàng của mùa xuân, ngay cả khi mùa hạ đến, là mùa thường gây phiền muộn cho trái tim của các nàng tiên nữ, cũng đã mang lại niềm vui cho bà, được trang điểm với những vòng hoa Sirisa.

77.

77.

Tasmiṃ nidāghasūriyātapatāpitāmbhaṃRittālavāḷamivakālamakālamegho,Cintāturaṃ hadayamattasakhījanopiPīṇesi gabbhaparipākabharaṃ vāhantyā;

()

Giống như một đám mây trái mùa (làm mát) lòng chậu cây trống rỗng bị nung nóng bởi sức nóng của mặt trời mùa hạ, (đám mây ấy) đã làm vui lòng cả những trái tim lo lắng của các thị nữ của bà, và (của chính bà) người đang mang gánh nặng của bào thai đang chín muồi.

78.

78.

Kaṭṭhāvasiṭṭhataravo parihīnapattāTassādharakkhidasanajjutisaṅgamena,Āsuṃ navaṅkurapalāsavikāsapuppha-Saṃvellitā’va ramaṇīyavanappa dese;

()

Trong khu vực đáng yêu ấy của khu rừng, những cây cối chỉ còn trơ lại cành gỗ, không còn lá, nhờ sự tiếp xúc với ánh quang tỏa ra từ đôi môi, mắt, và răng của bà, đã trở nên như thể được bao phủ bởi những chồi non, lá mới, và hoa đang nở.

79.

79.

GimhābhītāpaparipīḷitaṅdhallikānaṃGambhīrarāvamukharīkatadāyarāji,DukkhāturabbirahinīpamadājanassaĀsi vilāpabadhirīkaḷite’va sāḷā;

()

Dãy rừng cây, trở nên ồn ào bởi tiếng kêu vang rền của những con ve sầu bị hành hạ bởi sức nóng đáng sợ của mùa hạ, giống như một đại sảnh bị điếc đặc bởi tiếng than khóc của những người phụ nữ sầu khổ vì ly biệt.

80.

80.

Tasmiṃ vikāsakalikāvalihārihārāKiñcāpi pakkaphakhalavallarikaṇṭhabhusā,Nāsakkhi pūgatarupanti sumaṇḍitāyaMāyāya tāya sirimābharituṃ ghaṭantī;

()

Trong khu vườn ấy, hàng cây cau, mặc dù có những vòng hoa duyên dáng là những hàng nụ đang nở và những trang sức ở cổ là những dây leo quả chín, trong khi cố gắng, đã không thể mang lại vẻ huy hoàng cho bà Māyā đã được trang điểm lộng lẫy.

81.

81.

UyyānamubbhamitamattamadhubbatehiCampeyyapupphamakulehi samākulaṃtaṃ,Uddhutadhumapaṭalehi manobhavassaDīpehi vāsabhavakanaṃ’va lasantamāsi;

()

Khu vườn ấy, đầy những con ong say mật đang bay lượn và những nụ hoa Ngọc lan, đã tỏa sáng như thể là một ngôi nhà của thần tình yêu, với những ngọn đèn là những đám phấn hoa bị gió thổi tung như khói.

82.

82.

Gabbhūpagaṃ bhamarakesakalāpabhārāBuddhaṅkuraṃ pariṇataṅkuralomahaṃsā,Vandantiyo viya tahiṃ thabakañjalīhiMandānileritalatāvanitā kanatā’suṃ;

()

Ở nơi đó, những nàng dây leo, được lay động bởi làn gió nhẹ, đã trở nên rực rỡ, như thể đang đảnh lễ vị Phật-mầm non đã nhập vào thai tạng, với những chùm hoa chắp lại như cử chỉ añjali, với sức nặng của mái tóc là những đàn ong, và với những sợi lông tơ dựng đứng là những nụ hoa đã chín.

83.

83.

Gabbhūpagassa paripakkaphalehi nānāPuññānubhāvapabhavotusamubbhavehi,Māyāya gabbhabalikammani tappare’vaUyyānabhumi janataṃ bhavi tappayanti;

()

Mảnh đất của khu vườn, với nhiều loại quả chín được sinh ra theo mùa và do năng lực phước báu của ngài, đã làm thỏa mãn chúng sanh, như thể đang chuyên tâm vào nghi lễ cúng dường cho bào thai của bà Māyā và của đấng đã nhập thai.

84.

84.

Gabbhūpagassa hi mahāpurisassa gabbha-Vuṭṭhānamaṅgalamahussavavāsaramhi,Uyyānabhumi sakalotusamubbhavehiĀsi vikāsakusumehi samābhikiṇṇā;

()

Vào ngày đại lễ cát tường đản sanh từ lòng mẹ của bậc Đại Nhân, khu vườn ngự uyển đã tràn ngập các loài hoa nở rộ, sanh ra từ tất cả các mùa.

85.

85.

Sālumbinīvanasiriṃ kalahaṃsaghosaṃSamaphullapupphasurabhiṃphalasambhavojaṃ,Pañcindriyehi girinijjharasitavātaṃPaccakkhapañcavidhakāmarasaṃavindi;

()

(Bà) đã tận hưởng trực tiếp năm loại dục lạc qua năm giác quan: vẻ huy hoàng của vườn Lâm-tỳ-ni với tiếng kêu của thiên nga, hương thơm của các loài hoa nở rộ, tinh chất bổ dưỡng của các loại quả, và làn gió mát từ những dòng suối trên núi.

86.

86.

NiyyāsasārasurahiṃphakhalapallavehiJhaṃkāritālikulakujitakokilehi,Samphullapupphanikarehi samābhikiṇṇaMaddakkhisāyuvatimaṅgalasāḷasālaṃ;

()

Vị thiếu nữ ấy (hoàng hậu) đã nhìn thấy cây Sa-la cát tường, tỏa hương thơm ngát từ nhựa cây tinh túy, với những chồi non mơn mởn, vang rền tiếng vo ve của đàn ong và tiếng hót của chim cu, và được bao phủ bởi những chùm hoa nở rộ.

87.

87.

SamphullasāḷakalikaṃtayatālimālāSañcumbitaṃkuvalayāmalalocanāya,SākhaṃsukomalakaraṅgulipallavehiMāyāmahesisamalaṅkari vitamāyā;

()

Hoàng hậu Māyā, người không còn ảo ảnh, với đôi mắt trong như hoa súng xanh, đã trang điểm cho cành cây bằng những ngón tay mềm mại như chồi non, cành cây ấy được những đàn ong đang bay lượn hôn lên những nụ Sa-la đang nở.

88.

88.

Bhāronatā’va ruciraṅgulipallavānaṃJhaṅkārarāvamukharālikulābhirāmā,Sākhā vikāsakusumehisamākulā sāOlambayaṭṭhi bhavi gabbhabharāturāya;

()

Cành cây ấy, được điểm tô bởi những đàn ong rộn rã tiếng vo ve và phủ đầy hoa nở, như thể trĩu xuống bởi sức nặng của những ngón tay xinh đẹp như chồi non, đã trở thành một cành vịn cho bà, người đang chịu gánh nặng của thai kỳ.

89.

89.

Tassā calittha pavano calalocanāyaKammubbhavo varatirokaraṇehi tāva,Deviṃ nirūpamasiriṃ suparikkhipitvāTamhā paṭikkami jano kaḷitāvakāso;

()

Khi ấy, cơn gió nghiệp (cơn đau chuyển dạ) nổi lên cho bà, người có đôi mắt lay động. Sau khi che chắn kỹ lưỡng cho vị hoàng hậu có vẻ đẹp vô song bằng những tấm màn tuyệt hảo, mọi người liền tìm cơ hội lui ra khỏi nơi đó.

90.

90.

BrahmāmarāsuranaroragapūjanīyaṃBattiṃsalakkhaṇasamujjalarūpa sāraṃNiddhotajātimaṇisannibhasuddhagattaṃSattuttamaṃ sapadi devi ṭhitā vijāyi;

()

Vị hoàng hậu, trong tư thế đứng, đã lập tức hạ sanh bậc Chúng Sanh Tối Thượng, đấng đáng được Phạm thiên, chư thiên, a-tu-la, loài người và loài rồng cúng dường, người có thân tướng tinh túy rực rỡ với ba mươi hai tướng tốt, và thân thể thanh tịnh như một viên ngọc quý đã được đánh bóng.

91.

91.

DuggandhamuttamalasoṇitamakkhitaṅgāJāyantya’sesamanujā manujesune’vaṃ,Caṅgoṭakamhi jinadhāturivādhivāsoThūpamhi soṇṇapaṭimāriva mātugabbhaṃ;

()

Tất cả mọi người khi sanh ra, thân thể đều bị lấm bẩn bởi những thứ bất tịnh và máu mủ hôi tanh; nhưng đối với ngài thì không như vậy. Ngài đã ở trong lòng mẹ như xá-lợi của bậc Toàn Giác trong một chiếc hộp, như một pho tượng vàng trong một bảo tháp.

92.

92.

Nisseṇitova puriso ratanāsanamhāTherova dhammakathiko ṭhitako’taranto,Sammā pasāriya ubho mudupāṇipādeSo nikkhamittha kuṇapehi amakkhitaṅgo;

()

Ngài đã ra đời, thân không vấy bẩn bởi bất cứ thứ ô uế nào, duỗi thẳng cả hai tay và hai chân mềm mại, giống như một người bước xuống từ thang, như một vị trưởng lão thuyết pháp bước xuống từ pháp tòa bằng bảo châu trong tư thế đứng.

93.

93.

Tatropagamma caturo caturānanā taṃJālena kañcanamayena visuddhacittā,Ādāya mātupurato tanayaṃ ṭhapetvāCandānane bhavatu nandamanā’tya’vocuṃ;

()

Lúc ấy, bốn vị Phạm thiên bốn mặt với tâm thanh tịnh đã đến gần, dùng một tấm lưới bằng vàng để đón nhận ngài. Sau khi đỡ lấy người con trai và đặt trước mặt hoàng hậu, họ nói: 'Thưa bà có khuôn mặt như trăng, xin hãy hoan hỷ!'

94.

94.

ĀdiccavaṃsakamalākarabhākarassaBuddhaṅkurassa subhasītalavāridhārā,Nikkhamma tāva nabhasā nijamātuyā caGāhāpayuṃ utumubhosu kalebaresu;

()

Khi ấy, hai dòng nước trong mát đã tuôn ra từ hư không để tắm cho cả hai thân thể, của vị Phật tương lai, là vầng thái dương của ao sen dòng dõi mặt trời, và của chính mẹ ngài.

95.

95.

Tesaṃ karehi caturo surarājaputtāGaṇhiṃsu saṇhasukhumāya’jiṇappaveṇyā,Tesañhi pāṇitalato paṇipātapubbaṃGaṇhiṃsu taṃ dukulacumbaṭakena’maccā;

()

Từ tay của các vị Phạm thiên, bốn vị thiên tử đã đón nhận ngài bằng một tấm da linh dương mềm mại và tinh xảo. Rồi từ tay của các vị ấy, sau khi đảnh lễ, các vị quan đại thần đã đón nhận ngài bằng một cuộn vải lụa.

96.

96.

Tesaṃ karehi pathavitalamotaritvāṬhatvā puratthimadisaṃ asamo vipassi,Uddhaṃ adho catudisānudisā ca evaṃEkaṅganaṃ bhavitadā’khilalokadhātu;

()

Từ tay của họ, ngài bước xuống mặt đất. Đứng nhìn về phương đông, bậc Vô Song đã quan sát khắp nơi. Khi ấy, trên, dưới, bốn phương và các phương phụ, toàn thể thế giới hệ đã trở thành một sân phẳng duy nhất.

97.

97.

Tumhehi uttaritaro bhuvase tīsuNatthīti matthakajaṭāmakuṭappitehi,Katvānijañjalipuṭehi nipaccakāraṃBrahmāmarāsuranarā tamabhitthaviṃsu;

()

Các vị Phạm thiên, chư thiên, a-tu-la và loài người đã chắp tay đặt lên đầu, nơi có búi tóc và vương miện, thể hiện lòng tôn kính và tán thán ngài rằng: 'Trong ba cõi, không có ai cao cả hơn ngài.'

98.

98.

Soca’ttanā samamadisva disāsu tāsūTappādavītiharaṇena padānisatta,Gantvāna uttaradisā’bhimukho avanyāAbbhuggatamburuhamuddhani tiṭṭhamāno;

()

Và ngài, không thấy ai bằng mình trong các phương ấy, đã đi bảy bước về hướng bắc, đứng trên đỉnh của một đóa hoa sen mọc lên từ mặt đất.

99.

99.

Aggo’hamasmi ahamasmi janassa jeṭṭhoSeṭṭho’hamasmi ayamantima’jāti mayhaṃ,Dhīro mametarahi natthi punabbhavo’tiNicchāritāsabhivaco nadi sīhakanādaṃ;

()

Bậc Trí Tuệ đã thốt lên lời nói của bậc trượng phu, một tiếng rống của sư tử: 'Ta là bậc tối thượng trên đời, Ta là bậc tối tôn trên đời, Ta là bậc tối thắng trên đời. Đây là lần sanh cuối cùng của ta. Giờ đây không còn tái sanh nữa.'

100.

100.

Vesākhemāse suhakujadine puṇṇamāyaṃ visākheNakkhatteyoge suragurugate so kuḷīravharāsiṃ,Sañjāto nātho paramakaruṇābhāvanābhāvatattoMāyākucchimhā kusumitalatāvelalituyyānabhumyā;

()

Vào tháng Vesākha, ngày thứ Ba tốt lành, vào ngày trăng tròn, dưới chòm sao Visākhā, khi sao Mộc đi vào cung Cự Giải, bậc Đạo Sư, người có bản tánh được viên mãn nhờ tu tập lòng bi mẫn tột cùng, đã đản sanh từ lòng mẹ Māyā tại khu vườn được trang điểm bởi những dây leo trổ hoa.

Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakala kavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe avidurenidāne pacchimabhavika mahābodhi sattuppatti pavattiparidīpo chaṭṭhosaggo.

Như vậy, trong tác phẩm Jinavaṃsadīpa (Ngọn Đèn Dòng Dõi Bậc Toàn Giác), là nguồn mang lại hỷ lạc cho tâm của tất cả thi nhân, do vị tu sĩ tên là Medhānanda sáng tác, đây là chương thứ sáu, có tên là 'Chương Soi Sáng Sự Xuất Hiện và Diễn Biến của Vị Đại Bồ-tát trong Kiếp Chót', thuộc phần 'Nhân Duyên Không Xa'.

1.

1.

Atharammatarā’si jātikhetta-Pariyāpatta’vakāsalokadhātu,Kamaluppala (mālabhārinī) hiTadupaṭṭhānagatāhi devatāhi;

()

Khi ấy, thế giới hệ, là nơi chốn thuộc phạm vi đản sanh, đã trở nên vô cùng khả ái bởi các vị thiên nữ đến hầu cận, tay mang những tràng hoa sen và hoa súng.

2.

2.

KamalāsanadevadānavānaṃBhuvane’kattha samāgamo tadā’si,Jinacakkapaṭiggahassa ṭhānaṃAvivādena sadevamānusānaṃ;

()

Khi ấy, tại một nơi trên thế gian, đã có một cuộc hội tụ của Phạm thiên, chư thiên và a-tu-la. Nơi đó đã trở thành nơi tiếp nhận Pháp luân của bậc Toàn Giác, không có sự tranh cãi nào giữa chư thiên và loài người.

3.

3.

PaṭilābhanimittamādisantīVata sabbaññutañāṇasampadāya,DasasaṅkhasahassilokadhātuAbhikampī pahaṭe’va kaṃsapātī;

()

Thật vậy, như một điềm báo cho sự thành tựu Nhất thiết trí, mười ngàn thế giới hệ đã rung chuyển, giống như một chiếc đĩa đồng khi bị gõ vào.

4.

4.

Jananussavavāsaramhi tasmiṃNijadehajjutipiñjaro’dapādi,Dasasaṅkhasahassacakkavāḷa-Kuharālokakaro mahāvabhāso;

()

Vào ngày lễ hội của chúng sanh ấy, một ánh sáng vĩ đại đã phát sinh, một vầng hào quang vàng rực từ chính thân ngài, soi sáng các khoảng không trong mười ngàn thế giới hệ.

5.

5.

Apatāḷitacammanaddhabherī-Vikatīnaṃ sayameva vajjanampi,TadanuttaradhammadesanāyaBhavi ṭhānaṃ anusāvaṇassa loke;

()

Việc các loại trống da tự vang lên dù không được đánh, đã trở thành nền tảng cho sự công bố trong thế gian về bài thuyết pháp vô thượng ấy.

6.

6.

Ghaṇakāhaḷavaṃsasaṅkhavīṇā-Bharaṇānaṃ sayameva vajjanampī,AnupubbavihārabhāvanānaṃPaṭilābhāya nibandhanaṃ babhūva;

()

Việc các loại chuông, kèn, sáo, tù và, đàn tỳ bà và các đồ trang sức tự vang lên cũng đã trở thành nhân duyên cho sự chứng đắc các pháp tu tập tuần tự an trú (thiền định).

7.

7.

Parimuttivarattapāsakārā-Ghara,yosaṅkhalikādibandhanehi,Migapakkhinarānamasmimāna-Vigamassā’si nidānamādibhutaṃ;

()

Sự giải thoát của các loài thú, chim và người khỏi các sự trói buộc như dây da, cạm bẫy, nhà tù, gông cùm, xiềng xích, đã trở thành nhân duyên khởi đầu cho việc đoạn trừ ngã mạn.

8.

8.

Bhuvanesu mahājanassa rogā-Pagamenā’disanaṃ ahosukhanti,CaturāriyasaccadassanenaBhavi ṭhānaṃ catusaccadesanāya;

()

Việc các bệnh tật của đại chúng trong các cõi được chấm dứt là một dấu hiệu của sự an lạc, và đã trở thành nền tảng cho bài thuyết giảng về Tứ Diệu Đế, thông qua việc thấy được Bốn Chân Lý Thánh.

9.

9.

VividhabbhutarūpagocarānaṃBhuvi jaccandhajanassalocanānaṃ,Pabhavo pabhavo’si dibbacakkhuPaṭilābhāya tilokalocanassa;

()

Việc những người mù bẩm sinh trên thế gian có được đôi mắt để nhìn thấy các cảnh sắc kỳ diệu khác nhau, đã là nguồn gốc cho sự chứng đắc thiên nhãn của bậc Mắt Nhìn Ba Cõi.

10.

10.

Thutagītisudhārasassa pānaṃBadhirānaṃ savaṇañjalīpuṭehi,Atimānusadibbasotadhātu-Paṭivedhāya nidānamāsi tassa;

()

Việc những người điếc có thể dùng tai để nghe được cam lồ của những bài ca tán thán, đã là nhân duyên cho ngài thấu đạt được thiên nhĩ thông siêu phàm.

11.

11.

Bhuvi jātijaḷādipuggalānaṃTadahe’nussatiyā supātubhāvo,Bhavi pubbamupaṭṭhitassatissaSatipaṭṭhānanibodhanāya ṭhānaṃ;

()

Việc những người sinh ra ngu độn trên thế gian vào ngày ấy bỗng phát sinh trí nhớ rõ ràng, đã trở thành nền tảng cho sự giác ngộ về Tứ Niệm Xứ của ngài, người đã có chánh niệm được thiết lập từ trước.

12.

12.

Visikhācaraṇaṃ sarojacāru-Padaviññāsavasena paṅgulānaṃ,Purimaṃ caturiddhipādavega-Paṭilābhāya nimittamāsi loke;

()

Việc những người què có thể đi lại trên đường phố với những bước chân duyên dáng như hoa sen, đã là điềm báo trước trong thế gian cho sự chứng đắc tốc độ của Tứ Thần Túc.

13.

13.

Madhurena sarena jātimūgāThutigītānya’vadiṃsu vandino’va,Bhuvi khujjajano’jugattalābhoKuṭilattā’pagamāya ṭhānamāsi;

()

Những người câm từ lúc sanh đã cất lên những bài ca tán dương với giọng nói ngọt ngào như những người hát rong; ở trên mặt đất, những người gù lưng đã có được thân hình ngay thẳng, đó là điềm báo cho sự từ bỏ những điều cong vạy.

14.

14.

Saraṇaṃ purisāsabho siyānoBhavato duggatito vimuttiyā’ti,Karino’pi kariṃsu kuñcanādaṃTuragā hesamakaṃsu pītiye’va;

()

Với ý nghĩ rằng: ‘Vị Ngưu Vương giữa loài người sẽ là nơi nương tựa cho chúng ta để giải thoát khỏi vòng sanh tử và các khổ cảnh,’ ngay cả loài voi cũng rống lên tiếng rền vang, và loài ngựa cũng hí lên như thể trong niềm hoan hỷ.

15.

15.

Visadā paṭisambhidā catassoPaṭivijjhissati cā’yatiṃ sacā’yaṃ,Sakapaṭṭanameva tannidānāTaraṇī sīghamupāgamuṃ videsā;

()

Do nhân duyên ấy, với ý nghĩ rằng: ‘Vị này trong tương lai sẽ chứng ngộ Tứ Tuệ Phân Tích trong sáng,’ các thuyền bè từ ngoại quốc đã nhanh chóng cập bến cảng của xứ sở mình.

16.

16.

Sayameva virocanaṃ tadāniRatanānaṃ bhuvanākarubbhavānaṃ,Ravivaṃsaravissa dhammaraṃsīVisarassu’jjalanāya ṭhānamāsī;

()

Vào lúc ấy, sự tự chiếu sáng của các loại bảo vật được sanh ra từ kho tàng của thế gian đã là điềm báo cho sự tỏa sáng rực rỡ của các tia sáng Chánh Pháp của mặt trời thuộc dòng dõi Thái Dương.

17.

17.

Turiyāni sakaṃsakaṃ ninādaṃAkaruṃ tagguṇadīpakānivā’tra,Vivaṭā vidisādisā sakitti-Visarokāsakate’va’hippasattā;

()

Tại đây, các nhạc cụ đã tấu lên những âm thanh riêng của mình như thể đang làm sáng tỏ các đức hạnh của ngài; các phương hướng chính và phụ đã được mở ra như thể để tạo không gian cho danh tiếng của ngài được lan truyền rộng khắp.

18.

18.

Sakalassa kilesapāvakassaParinibbānasabhāvadīpanena,Nirayesu hutāsajālamālāTadahe nibbutimāpa jātikhette;

()

Vào ngày ấy, trong cõi thế gian này, do sự biểu thị bản chất của việc dập tắt hoàn toàn ngọn lửa của tất cả các phiền não, các tràng lửa trong các địa ngục đã được dập tắt.

19.

19.

Parisāsu visāradassa tassaCatuvesāradañāṇalābhahetu,Bhuvanesu tadāmahānadīnaṃAnabhissandanamāsi kunnadīnaṃ;

()

Vào lúc ấy, trong các thế giới, do là điềm báo cho việc chứng đắc Tứ Vô Sở Úy Trí của bậc Dũng Mãnh trong các hội chúng, các sông lớn và các sông nhỏ đã không chảy tràn.

20.

20.

Udapādi pabhā nirākaritvā-Bilalokantariyesu andhakāraṃ,Hatamohatama’gga maggañāṇa-Jjutilābhāya nibandhanaṃ tamāsi;

()

Một ánh sáng đã phát sanh, xua tan bóng tối trong các cõi u minh giữa các thế giới; đó là điềm báo cho sự chứng đắc ánh sáng của Tuệ Đạo cao tột, vốn tiêu diệt bóng tối của si mê.

21.

21.

Suvimuttiraso siyā’va tassaCaturāsitasahassadhammakhandho,Madhuraṃ caturodadhīnamāsiSalilaṃ santataraṃ taraṅgarittaṃ;

()

Như thể là điềm báo rằng tám mươi bốn ngàn pháp uẩn của ngài sẽ có hương vị giải thoát hoàn toàn, nước của bốn đại dương đã trở nên ngọt ngào, tĩnh lặng hơn, và không có sóng.

22.

22.

Vidisāsu catuddisāsu caṇḍa-Pavanassā’pi avāyanaṃ tadāni,Bhavi pubbanimittamattano’piBhaṭadiṭṭhyābhavadaṭṭhibhedanāya;

()

Vào lúc ấy, việc ngay cả ngọn gió dữ dội cũng không thổi ở các phương chính và phương phụ đã trở thành điềm báo trước cho sự phá tan xương tủy của các tà kiến ngoại đạo.

23.

23.

NavapallavapattasekharānaṃViṭapīnaṃ kusumāhikiṇṇabhāvo,Bhavi pubbanibandhanaṃ vimuttiKusumehā’tumadehabhūsaṇāya;

()

Việc các cây cối, vốn được trang điểm bằng những chồi non và lá mới, lại được bao phủ bởi hoa lá, đã trở thành điềm báo trước cho việc trang hoàng thân thể của chính ngài bằng những đóa hoa giải thoát.

24.

24.

Kumudākarabodhakassa canda-Kiraṇassā’tivirocanaṃ tadāsi,Satibuddhasudhākaro’dayamhiJanasandohamanopasādahetu;

()

Vào lúc ấy, ánh sáng của các tia trăng, vốn làm cho các hồ hoa súng nở rộ, đã chiếu sáng rực rỡ, đó là điềm báo cho sự trong sạch nơi tâm của đại chúng khi mặt trăng của bậc Chánh Niệm Chánh Giác mọc lên.

25.

25.

Vimalattamanuṇhatā nidāgha-Sūriyassū’pasamo nimittamaggaṃ,Bhavi cetasikassa kāyikassaPaṭilābhāya sukhassa tamhijāte;

()

Khi ngài đản sanh, sự trong sạch, không nóng bức, và sự dịu lại của mặt trời mùa hạ đã trở thành điềm báo cao tột cho việc chứng đắc lạc về thân và lạc về tâm.

26.

26.

Gaganā’ganagādito’taritvāPathavisaṅkamaṇaṃ tadā khagānaṃ,Saraṇāgamanassa ṭhānamāsiJinadhammaṃ sunisamma sajjanānaṃ;

()

Vào lúc ấy, việc các loài chim từ trên trời, trên núi, v.v... bay xuống và đi lại trên mặt đất đã là điềm báo cho việc những người thiện sau khi lắng nghe Chánh Pháp của bậc Chiến Thắng sẽ đến quy y.

27.

27.

Nabhasā’bhipavassanaṃ tadāniCatudīpesu akālavāridānaṃ,Parisāsu akhaṇḍadhammavuṭṭhi-Patanassā’si nibandhanaṃ jinamhā;

()

Vào lúc ấy, việc các đám mây trái mùa trút mưa xuống khắp bốn châu thiên hạ từ bầu trời đã là điềm báo cho cơn mưa Chánh Pháp không gián đoạn sẽ tuôn đổ xuống các hội chúng từ bậc Chiến Thắng.

28.

28.

Chaṇamaṅgalakīḷaṇaṃ tadāniTidasānampi sakesake vimāne,Upagamma tahiṃtahiṃ udānaSamudānassanidānamā’si bodhiṃ;

()

Vào lúc ấy, việc chư thiên ở cõi Ba Mươi Ba cũng vui chơi trong các lễ hội tốt lành tại các thiên cung của mình đã là điềm báo cho việc thốt lên lời cảm hứng khi đạt được sự Giác Ngộ ở các nơi khác nhau.

29.

29.

Vivaṭā sayameva mandirānaṃPihitañcārakavāṭavātapānā,Bhavadukkhanirodhagāmimagga-Paṭilābhāya nimittamāhariṃsu;

()

Việc các cửa lớn và cửa sổ của các nhà tù đang đóng kín và của các dinh thự tự chúng mở ra đã mang lại điềm báo cho việc chứng đắc con đường đưa đến sự đoạn diệt khổ đau của vòng sanh tử.

30.

30.

Tadahe madhurāmisassa pettī-Visayesvāharaṇaṃ khudāturānaṃ,Bhavi kāyagatāsatāmatassaPaṭilābhāya nimittamattano’pi;

()

Vào ngày ấy, việc mang đến các vật thực ngọt ngào cho những chúng sanh đang bị đói khổ trong cõi ngạ quỷ đã trở thành điềm báo cho việc chính ngài sẽ chứng đắc trạng thái bất tử của niệm thân.

31.

31.

Divase jananussave pipāsā-Vigamo dīnajanassa petaloke,Sukhitattassa upeccabuddhabhāvaṃ;

()

Vào ngày lễ đản sanh, sự chấm dứt cơn khát của những chúng sanh khốn khổ trong cõi ngạ quỷ là điềm báo cho sự an lạc của chính ngài khi đạt đến Phật quả.

32.

32.

Paṭipakkhajanassa mettilābhoTadahe vāyasavāyasārinampi,Bhaviṭhānamanantasattaloka-Visayabrahmavihārabhāvanāya;

()

Vào ngày ấy, việc những kẻ thù nghịch, ngay cả loài quạ và các loài chim ăn thịt khác, có được tâm từ đối với nhau, đã là điềm báo cho sự tu tập Tứ Vô Lượng Tâm với đối tượng là thế giới chúng sanh vô biên.

33.

33.

Satimaggaphalubbhave yathevaBhavabhītyāpagamo tathāgatānaṃ,Sati jātamahāmahe bhayaṃ vāNatiracchānagatānamāsi tāso;

()

Giống như khi Đạo và Quả sanh khởi, sự sợ hãi về vòng sanh tử của các đấng Như Lai được đoạn trừ, cũng vậy, khi đại lễ đản sanh diễn ra, các loài bàng sanh đã không có sự sợ hãi hay kinh hoàng.

34.

34.

Piyabhāvupasaṅkamo pajānaṃHadayānandakarāya kho girāya,Jinadhammakathāya sāvakānaṃViya sāmaggirasassa pātubhāvo;

()

Việc chúng sanh trở nên thân ái với nhau bằng những lời nói làm hoan hỷ lòng người, đã là sự biểu hiện của hương vị hòa hợp, giống như các vị Thinh Văn đối với bài Pháp thoại của bậc Chiến Thắng.

35.

35.

Sitakittilatāya ropitāyaBhavato’smiṃ bhuvanālavāḷagabbhe,Viya nimmitayantavāridhārāJaladhārā dharaṇītaluṭṭhahiṃsu;

()

Như thể là những dòng nước từ một guồng máy được chế tạo đặc biệt cho dây leo danh tiếng trong trắng được trồng bởi đấng Thế Tôn trong lòng chậu của thế gian này, các dòng nước đã vọt lên từ mặt đất.

36.

36.

Bhamarāvalibhārapañcavaṇṇa-Kamalacchannamahītalaṃ rarāja,Jalajaṃ thalajaṃ parāgahāraṃBhuvi sabbattha apupphi pupphajātaṃ, ()

Mặt đất được bao phủ bởi những đóa sen năm màu nặng trĩu vì những đàn ong đã trở nên rực rỡ; khắp nơi trên mặt đất, các loài hoa, dù mọc dưới nước hay trên cạn, mang đầy phấn hoa, đều đã nở rộ.

37.

37.

Viṭapīsu latāsu khandhasākhā-Satapattāni tadā supupphitāni,Naravīra’bhirūpadassanāyaBhūsamummīlitalocanāni’vāsuṃ;

()

Vào lúc ấy, những đóa sen nở rộ trên thân và cành của các cây cối và dây leo, như thể là những con mắt mở to để chiêm ngưỡng dung sắc xinh đẹp của bậc Anh Hùng giữa loài người.

38.

38.

Uparūpari sattasatta hutvāSatapattāni sīlātalubbhavāni,Tava abbhudayo sudullabhotiKathayantivi’ha kapātubhāvato no;

()

Những đóa sen mọc lên từ phiến đá, chồng lên nhau từng bảy đóa một, như thể qua sự xuất hiện của chúng ở đây, chúng đang nói rằng: ‘Sự xuất hiện của ngài là vô cùng hy hữu đối với chúng tôi.’

39.

39.

Nijapāramitālatāya katti-Latayā’laṅkatapupphahāsarūpā,Samalaṅkari yāvatā bhavaggaṃDhajamālā jananussave tilokaṃ;

()

Trong lễ hội đản sanh, những tràng phan và vòng hoa, mang hình thức của nụ cười từ những đóa hoa được trang hoàng bởi dây leo danh tiếng và dây leo Ba-la-mật của chính ngài, đã trang điểm cho ba cõi cho đến tận cõi trời cao nhất.

40.

40.

AvakujjasaroruhābhirāmaṃNabhavambhojavanassiriṃ babandha,Bhuvi pokkharavassamīdisantiVadamānaṃva pavassi dhammavassaṃ;

()

Bầu trời mang lấy vẻ huy hoàng của một khu rừng sen, đẹp đẽ với những đóa sen úp xuống, và đã trút xuống cơn mưa Chánh Pháp như thể đang nói rằng: ‘Đây là một trận mưa hoa sen như vậy trên mặt đất!’

41.

41.

Ramaṇī ramaṇīyarūpasobhāAcaruṃ dhammamanaṅgaraṅgabhūmi,Madhupā madhupānamandirāniTadahe nāvasariṃsu dhammakāmā;

() (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamekaṃ)

Những người phụ nữ khả ái, với vẻ đẹp của dung sắc yêu kiều, đã không đi vào vũ đài của ái dục mà đã thực hành Chánh Pháp; vào ngày ấy, những con ong (madhupā), vì khao khát Chánh Pháp, đã không tìm đến những ngôi nhà để uống mật (madhupānamandirāni), tức là các đóa hoa.

42.

42.

Kamalā kamalālayā vivesaBhuvanaṃ bhūrinavāvatārahārī,Dharaṇī dharaṇīdharāvataṃsāUpahārātibharātureva kampi;

() (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamakaṃ)

Nữ thần Kamalā (Lakshmi), người ngự trong hoa sen (kamalālaya), đã đi vào thế gian, mang theo sự xuất hiện mới mẻ và dồi dào; mặt đất (Dharaṇī), với ngọn núi (dharaṇīdhara) làm vật trang sức trên đầu, đã rung chuyển như thể bị quá tải bởi gánh nặng của các vật phẩm cúng dường.

43.

43.

Ruciraṃ ruciraṅganā tadāniAkaruṃ kīḷamanekacandikāsu,Suvīraṃ suciraṃsikiṇṇatārā-Nikaro’bhāsataro’si bhākaro’va;

() (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamakaṃ)

Khi ấy, những người phụ nữ xinh đẹp đã vui đùa một cách duyên dáng dưới nhiều ánh trăng; và dải ngân hà, được rải đầy những vì sao với tia sáng rực rỡ, đã trở nên chói lọi hơn, giống như là mặt trời.

44.

44.

Pavano’pavano’pavāyamānoPavinodesi parissamaṃ janassa,Vanadā vanadāhavupasantiṃAkaruṃ sabbadhi sassasampadañca;

() (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamakaṃ)

Ngọn gió thổi nhẹ trong lùm cây đã xua tan sự mệt mỏi của dân chúng; những đám mây đã dập tắt cơn cháy rừng và đã tạo ra sự sung túc của mùa màng ở khắp mọi nơi.

45.

45.

Visadā visadā sakittirāmāMukharaṅgālaya māpakovidānaṃ,Sujanā’sujanā bhajiṃsu tassaCaraṇānyaṅkitacakkalakkhaṇāni;

() (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamakaṃ)

Những người thông thái, trong sáng và nổi tiếng, những bậc thầy về nghệ thuật diễn thuyết, cùng với người thiện và kẻ ác, đều đã phụng sự đôi chân của ngài, nơi được ghi dấu bằng tướng hảo bánh xe.

46.

46.

Vasudhaṃ vasudhampatī samaggāDasadhammena’nusāsayuṃ tadāni,Hadayaṃ yadayaṅgamāya vāṇyāAsataṃ mittaduhī vidhānayiṃsu;

() (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamakaṃ)

Khi ấy, các vị vua chúa đã cùng nhau cai trị thế gian bằng mười vương pháp. Bằng lời nói đi vào lòng người, họ đã cảm hóa được trái tim của những kẻ bất lương và những kẻ phản bạn.

47.

47.

Timadā’timadā gajādhipāpiMigarājūhi tadā samācariṃsu,Pabalā’pabalā migā tadaññePaṭisatthāramakaṃsu aññamaññaṃ;

() (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamakaṃ)

Khi ấy, ngay cả những con voi chúa kiêu hãnh cũng chung sống hòa bình với các vua sư tử; những loài thú khác, dù mạnh hay yếu, cũng đối đãi thân thiện với nhau.

48.

48.

Bhuvane bhuvanekalocanassaJananasmiṃ divase samujjalānī,Nihanitā’nihitāyudhāti bhitiṃJanayuṃ pāpimatova netaresaṃ;

() (Abyapeta paṭhamadutiya pādādiyamakaṃ)

Vào ngày đản sanh của bậc Độc Nhãn của thế gian, những vũ khí sáng chói đã làm phát sinh sự sợ hãi cho Ác ma và những kẻ khác, như thể chúng là những vũ khí của kẻ thù đã bị đánh bại.

49.

49.

Parivāditadibbabherivīṇā-Turiyaṃ dassitadibbanaccabhedaṃ,Gaganaṃ suraraṅgamaṇḍalābhaṃTidasānaṃ upahārasāramāsi;

()

Bầu trời, với các loại nhạc cụ thiêng liêng như trống, đàn tỳ bà được tấu lên, với các điệu vũ thiêng liêng được trình diễn, đã trở thành tinh hoa cúng dường của chư thiên, giống như một sân khấu của chư thiên.

50.

50.

Sovaṇṇavaṇṇavadhuyā garugabbhagasmiṃTaṃnandanabbanasamānavanaṅgatasmiṃ,Bhutabbhutanvitamahe nayanañjanasmiṃJātamhi tamhi tanuje bhavi bhaddabhatti;

() (Mālābandhanaṃ)

Khi người con trai ấy, người giống như thuốc điểm mắt cho thế gian, được sinh ra trong khu vườn giống như vườn Nandana, từ trong bào thai tôn quý của người phụ nữ có màu da vàng ròng, trong một đại lễ hội tụ những điều kỳ diệu cho các chúng sanh, lúc ấy đã có lòng thành kính tốt lành (nơi các chúng sanh).

Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandananidāne jinavaṃsadīpe avidūrenidāne vividhapubbanimittapātubhāvappavatti paridipo. Sattamosaggo.

Như vậy, trong tác phẩm Jinavaṃsadīpa, nguồn vui cho tâm hồn của tất cả các thi nhân, do vị tu sĩ tên là Medhānanda biên soạn, đây là chương thứ bảy, có tên là ‘Chương Giải Thích Về Sự Xuất Hiện Của Nhiều Điềm Lành Khác Nhau’ trong phần Avidūrenidāna (Cận Hệ).

1.

1.

Visuddha (vaṃsaṭṭha) masesabandhavoKumāramādāya tilokalocanaṃ,Agaṃsu tamhā kapilavhayaṃpuraṃPurīvataṃsaṃ samalaṅkatañjasaṃ;

()

Tất cả những người bà con thanh tịnh, sau khi đưa vị hoàng tử, bậc Nhãn quan của ba cõi, đã đi từ nơi ấy đến thành Ca-tỳ-la-vệ, là thành phố đứng đầu, dọc theo con đường được trang hoàng lộng lẫy.

2.

2.

Tadā abhiññāsu vasisu pāragoSamādhivikkhambhitasabbakibbiso,Vihāsi suddhodanabhumibhattunoKulūpago devalanāmatāpaso;

()

Khi ấy, có một vị đạo sĩ tên là Devala (A-tư-đà), là người thường lui tới gia đình của vua Tịnh Phạn. Vị ấy đã chứng đắc các thần thông và các năng lực tự tại, và đã dùng thiền định để chế ngự tất cả các phiền não.

3.

3.

Tapodhano so pavivekakāmavāDivāvihāratthamupāgato divaṃ,Tamatthamaññātumapucchi devatā-Pavattitaṃ passiyamaṅgalussavaṃ;

()

Vị đạo sĩ ấy, người ưa thích sự tĩnh lặng, đã đi đến cõi trời để nghỉ trưa. Khi thấy lễ hội tốt lành đang diễn ra, ngài đã hỏi chư thiên để biết được lý do của sự kiện ấy.

4.

4.

TavevupaṭṭhāyakabhumibhattunoVaroraso māriya māravāhiniṃ,Parājayaṃ lacchati bodhimāyatiṃMahussavo tampati vattate, bravuṃ;

()

(Chư thiên) đã nói: ‘Vị hoàng tử ưu tú của đức vua, người bảo trợ của ngài, trong tương lai sẽ chinh phục quân đội của Ma vương và sẽ đạt được giác ngộ. Lễ hội lớn này đang diễn ra là vì ngài ấy.’

5.

5.

Imāya vuttantakathāya coditoTapodhano iddhibalena iddhimā,Surālaye antaradhāna’nantaraṃNiketane pāturahosi rājino;

()

Được thúc giục bởi câu chuyện này, vị đạo sĩ đầy thần lực, bằng năng lực thần thông của mình, ngay sau khi biến mất khỏi cõi trời, đã hiện ra trong cung điện của nhà vua.

6.

6.

Kumāranijjhānamanorathoka vasiTahiṃ supaññattamahārahakāsane,Nisajja suddhodanarājino’bruviTavatrajaṃ daṭṭhumidhāgatotya’haṃ;

()

Vị đạo sĩ, với mong muốn được chiêm ngưỡng hoàng tử, sau khi ngồi xuống chiếc ghế quý giá đã được chuẩn bị sẵn, đã nói với vua Tịnh Phạn: ‘Tôi đến đây là để được thấy con trai của ngài.’

7.

7.

Narindacūḷāmaṇicumbitānya’thaPadāni vandāpayitu tapassino,VibhusaṇālaṅkatamattasambhavaṃNarādhipo rājakumāramāhari;

()

Bấy giờ, để cho hoàng tử đảnh lễ vị đạo sĩ, đức vua đã mang con trai của mình, người được trang hoàng bằng các đồ trang sức, đến trước mặt ngài.

8.

8.

Tadattabhāvena’hivādanāraha-Ssa’bhāvato tassa rarāja sūnuno,Pavaṭṭayitvā jaṭilassa sampatiJaṭāsu cakkaṅkitapādapaṅkajaṃ;

()

Vì không có ai xứng đáng để cho vị ấy (hoàng tử) đảnh lễ, nên đôi chân sen được ghi dấu bánh xe của người con trai ấy, vào lúc đó, đã tự xoay lại và đặt lên trên búi tóc của vị đạo sĩ khổ hạnh, và tỏa sáng rực rỡ.

9.

9.

Kumāramādāya samappitañjaliṃVidhāya pādesvanisammakārino,Sace ṭhapeyyuṃ jaṭilassa sattadhāPhaleyya muddhā jaṭitojaṭāya’pi;

()

Nếu như họ đã không suy xét mà đặt (hoàng tử) xuống để đảnh lễ chân của vị đạo sĩ, thì đầu của vị đạo sĩ ấy chắc chắn đã vỡ ra làm bảy mảnh.

10.

10.

Sakāsanuṭṭhāya athe’sibhūmiyāNihacca so dakkhiṇajānumaṇḍalaṃ,Akā mahākāruṇikassa gāravaṃSirovirūḷhañjali pupphamañjarī;

()

Bấy giờ, vị tiên nhân ấy đã đứng dậy khỏi chỗ ngồi của mình, quỳ gối phải xuống đất, và đã tỏ lòng tôn kính đối với bậc Đại Bi bằng cách chắp tay thành một đóa hoa sen trên đỉnh đầu.

11.

11.

Udikkhamāno vasinā samappitaṃTamañjaliṃ bhattibharena bhūpati,Atho’nametvā tanumīsakaṃ sakaṃPavandi pādamburuhāni sununo;

()

Đức vua, khi nhìn thấy cử chỉ tôn kính được thực hiện bởi vị đạo sĩ, với lòng sùng mộ sâu sắc, cũng đã hơi cúi mình và đảnh lễ đôi chân sen của con trai mình.

12.

12.

Siyā’va buddho purisāsabho ayaṃNadassanaṃ tassa siyā mamantī so,Nirūpamaṃ rūpasiriṃ samekkhiyaPayāsi niṭṭhaṃ upadhārayaṃ vasi;

()

Vị đạo sĩ, sau khi quan sát vẻ đẹp vô song của thân tướng (hoàng tử), đã đi đến kết luận và suy nghĩ rằng: ‘Vị nhân ngưu này chắc chắn sẽ thành Phật, nhưng ta sẽ không được thấy ngài.’

13.

13.

VavatthayitvevamuḷārabuddhimāVitiṇṇakaṅkho hasamīsakaṃ rudaṃ,Narindamorodhapurakkhataṃ vasīTadavasīdāpayi saṃsayaṇṇave;

()

Vị đạo sĩ trí tuệ uyên thâm, sau khi đã xác quyết như vậy và vượt qua mọi nghi ngờ, đã mỉm cười một chút rồi lại khóc, khiến cho nhà vua và các cung nữ đang ở trước mặt phải chìm trong biển nghi ngờ.

14.

14.

Tamāharitvāna pakavattimabbhutaṃPurakkhato’rodhajanassa rājino,Yatissaro saṃsayasallamuddharaṃSabandhave’nussari kāladevalo;

()

Vị chúa của các tu sĩ, Kāladevala, sau khi giải thích sự việc kỳ diệu ấy trước mặt nhà vua và các cung nữ, đã nhổ mũi tên nghi ngờ (của họ). (Sau đó), ngài đã nhớ đến những người bà con của mình.

15.

15.

Sakekule nāḷakanāmadārakoSayambhuno lacchati dassanaṃ iti,Tamatthamaññā samupecca taṃkulaṃTvamāha pabbajjiti bhāgineyyakaṃ;

()

Biết rằng trong gia tộc của mình có một cậu bé tên là Nāḷaka sẽ được diện kiến bậc Tự Giác, ngài đã đến gia đình ấy và nói với người cháu của mình rằng: ‘Con hãy xuất gia.’

16.

16.

Nirāmayaṃ pañcamavāsaramhi soVarorasaṃ vāsitagandhavārinā,Pavattamāne bhavane mahāmaheNahāpayi bhūpati bandhumajjhago;

()

Vào ngày thứ năm, giữa lúc đại lễ đang diễn ra trong cung điện, đức vua, ở giữa những người bà con, đã làm lễ tắm cho vị hoàng tử ưu tú khỏe mạnh bằng nước thơm ngát.

17.

17.

Pasatthamanvatthabhidhāna mattanoKumāramāropayituṃ parosataṃ,SavedavedaṅgapabhedakovideDvije nimantāpayi so narādhipo;

()

Để đặt cho hoàng tử của mình một cái tên được tán thán và có ý nghĩa, vị vua ấy đã cho mời hơn một trăm vị Bà-la-môn, là những bậc thông tuệ các bộ Vệ-đà và các nhánh khác nhau của chúng.

18.

18.

Surindarūpo suramandiropamaṃTamindirādhāranarindamandiraṃ,Janindasīho’pagatā’vanīsureAmandapūjāvidhinā’bhirādhayi;

()

Vị vua sư tử, người có dung mạo như Đế Thích, đã làm hài lòng các vị ‘thần trên đất’ (Bà-la-môn) đã đến cung điện của ngài, nơi ở của sự may mắn và giống như một cung điện của chư thiên, bằng một nghi thức cúng dường hậu hĩnh.

19.

19.

Anenasiddhā samatiṃsapāramī-Sadatthasampattiparatthakārinā,Tathā’ttha saṅkhātadhanaṃ nidhānagaṃImamhi siddhaṃ sahajātiyā yato;

(5)

Vì rằng bởi ngài, người đã thực hành vì lợi ích của tự thân và của người khác, ba mươi pháp ba-la-mật đã được thành tựu; và cũng vì kho tàng được gọi là ‘mục đích’ (attha) đã được thành tựu (siddha) nơi ngài cùng với sự đản sanh.

20.

20.

Dvijehi tantibbacanadvayārahaṃSamāsasaṃkhittapadatthasaṃhitaṃ,Sutassa siddhattha’bhidhānamattanoTato’bhivohārasukhāya kārayi;

()

Do đó, để cho dễ gọi, (nhà vua) đã nhờ các vị Bà-la-môn đặt cho con trai mình cái tên là ‘Siddhattha’ (Tất-đạt-đa), một cái tên có ý nghĩa cô đọng trong một từ ghép, và phù hợp cho cả kinh điển lẫn lời nói thông thường.

21.

21.

Suyāmarāmaddhajamantilakkhaṇa-Subhojakoṇḍaññasudattasaññino,Ime dvijā rājasupūjitā tadāVicakkhaṇālakkhaṇapāṭhakā’bhavaṃ;

()

Những vị Bà-la-môn này, tên là Suyāma, Rāma, Dhaja, Mantī, Lakkhaṇa, Subhoja, Koṇḍañña, và Sudatta, đã được nhà vua hết lòng tôn kính vào lúc đó, và họ là những người xem tướng tài giỏi.

22.

22.

Subhāsubhaṃ passiya dehalakkhaṇaṃVibhāvayavho iti tesamabruvi,Samukkhipitvā’ṅgulipallavadvayaṃJanādhipaṃ sattajanā’bravuṃ dvidhā;

()

Sau khi xem xét các tướng tốt xấu trên thân thể, (nhà vua) đã nói với họ rằng: ‘Quý vị hãy giải thích’. Bảy vị (Bà-la-môn) đã giơ lên hai ngón tay và tâu với đấng nhân chủ theo hai cách.

23.

23.

Sace mahārāja agāramāvaseVaroraso te paricāritindriyo,Samaṅgibhuto ratanehi sattahiBhaveyya rājā vatacakkavatya’yaṃ;

()

Tâu Đại vương, nếu vị quý tử ưu tú này của ngài sống tại gia, ngài ấy, được hội đủ bảy báu vật, chắc chắn sẽ trở thành một vị Chuyển Luân Thánh Vương.

24.

24.

Mahādayo’yaṃ karuṇāya coditoGharā’bhigantvā yadi pabbajissati,Bhaveyya buddho’khilañeyyamaṇḍalaṃSayaṃ abhiññāya nahe’tthasaṃsayo;

()

Vị này, người có lòng đại bi, được thúc đẩy bởi lòng thương xót, nếu từ bỏ gia đình để xuất gia, ngài sẽ tự mình chứng ngộ toàn bộ các pháp cần biết và trở thành một vị Phật, điều này không còn nghi ngờ gì nữa.

25.

25.

Kaṇiṭṭhabhūto vayasā tadantarePasatthasatthā’vagamena jeṭṭhako,Samukkhipitvā’ṅgulimekamabruviItīha koṇḍaññasamaññabhusuro;

()

Trong số đó, vị Bà-la-môn có tên là Kiều-trần-như, tuy nhỏ tuổi nhất nhưng lại uyên thâm nhất về các thánh điển đáng tán thán, đã giơ lên một ngón tay và nói như sau:

26.

26.

Imassa veneyyajanākatañjalīSamaṃ phusantāni vasundharātalaṃ,Subhāni bhopādatalāti sabbadāBhajanti bhatyā kamalānivālino;

()

Thưa quý ngài, những chúng sanh cần được giáo hóa của vị này, với lòng thành kính chắp tay, sẽ luôn luôn tôn thờ đôi bàn chân tốt đẹp của ngài, (đầu) cùng lúc chạm mặt đất, giống như đàn ong tôn thờ những đóa hoa sen.

27.

27.

Imassa khemantamasesapāṇinoTipaṭṭakantārapathāvatāraṇe,Susajjitaṃ cakkayugaṃva pāramīRathamhi pādaṅkitacakkalakkhaṇaṃ;

()

Tướng bánh xe được ghi dấu trên bàn chân của vị này, giống như một cặp bánh xe được trang bị tốt trên cỗ xe ba-la-mật, để đưa tất cả chúng sanh vượt qua con đường hoang mạc của ba cõi đến nơi an ổn.

28.

28.

Imassa bho kambalabheṇḍukopamaṃSumaṭṭavaṭṭāyatapaṇhimaṇḍalaṃ,Sadā padambhojanivāsalakkhiyāTanoti pīnatthanapiṇḍavibbhamaṃ;

()

Thưa quý ngài, gót chân của vị này, tròn trịa, nhẵn bóng và thon dài, giống như một quả cầu bằng len. Vẻ đẹp của gót chân, nơi cư ngụ của sự may mắn, luôn thể hiện sự duyên dáng của một bầu vú đầy đặn, tròn trịa.

29.

29.

Imassa dīghaṅgulipanti vaṭṭita-Manosilālattakavattikopamā,Vibhāti bho bāhulatāya pāramī-Latāya vā nūtanapattapantiva;

()

Thưa quý ngài, hàng ngón tay dài của vị này, giống như một thỏi son làm từ hùng hoàng đỏ được chuốt tròn, tỏa sáng như một hàng lá non trên dây leo ba-la-mật sum suê.

30.

30.

Imassa pārevaṭapāda pāṭalāSapāṇipādā taḷuṇātikomalā,UḷārapūjāvidhisampaṭicchanePavāḷapāti’va samullasanti bho;

()

Thưa quý ngài, đôi bàn tay và bàn chân của vị này, hồng hào như chân chim bồ câu, và vô cùng mềm mại, non nớt, khi tiếp nhận những lễ vật cúng dường cao quý, chúng tỏa sáng như một chiếc bình bằng san hô.

31.

31.

ImassarūpassirimandirodareSamappamāṇābhinavaṅgulīhi bho,Padissare jālakavāṭasantibhāSapāṇipādā tatajālalakkhaṇā ()

Thưa quý ngài, trong cung điện sắc đẹp của thân ngài, đôi bàn tay và bàn chân có tướng màng lưới giăng, với những ngón tay tươi tắn đều đặn, trông giống như một cánh cửa có chấn song.

32.

32.

Imassa ussaṅkhapadassa gopphakāPadambujānaṃ caturaṅgulopari,Patiṭṭhitā puṇṇaghaṭesukandharā-Vilāsamāliṅgiya rājabhāsare;

()

Mắt cá chân của vị này, người có mu bàn chân cao, nằm ở vị trí bốn lóng tay phía trên đôi chân sen, và chúng tỏa sáng vương giả, mang vẻ duyên dáng như cổ của một chiếc bình đầy.

33.

33.

Imassa dehajjutivāripūrita-Sarīrakedārabhavā phalatthino,Surattasālyodarasannibhā subhāDuveṇijaṅghā abhipīṇayantī bho;

()

Thưa quý ngài, đôi ống chân của vị này, giống như chân của loài linh dương, sinh ra từ thửa ruộng thân thể được tưới đầy nước của hào quang, mong muốn kết quả (cho chúng sanh), thật tốt đẹp, giống như phần bụng của hạt gạo đỏ, và rất đầy đặn.

34.

34.

Imassa bho jānuyugaṃ parāmasaṃAnonamanto ṭhitako mahābhujo,Sahattanā sambhavabodhisākhinoVisālasākhāya vilāsamādise;

()

Thưa quý ngài, vị đại nhân có cánh tay dài này, khi đứng thẳng không cúi xuống, có thể dùng tay của mình chạm đến hai đầu gối, điều này cho thấy vẻ duyên dáng của một cành cây lớn của cây Bồ-đề tương lai.

35.

35.

Imassa kosohitavatthaguyhakoAbhinnakokāsakakosakosago,Anaññasādhāraṇatādinā’yatiṃAnaṅgasaṅgāmaparammukho siyā;

()

Âm tàng của vị này được che kín trong một vỏ bọc, giống như vỏ bọc của một đóa sen xanh chưa nở. Do đặc tính phi thường này, trong tương lai, ngài sẽ là người quay lưng lại với cuộc chiến của ái tình.

36.

36.

Imassa bho gotamagottaketunoKalevare kañcanasattibhattaco,Suvaṇṇavaṇṇo jinacīvarassapiTanoti sobhaṃ ghanabuddharaṃsino;

()

Thưa quý ngài, trên thân thể của vị này, ngọn cờ của dòng họ Gotama, làn da có màu sắc như vàng ròng. Sắc vàng ấy làm tăng thêm vẻ đẹp cho cả y của bậc chiến thắng và cho những tia hào quang dày đặc của một vị Phật.

37.

37.

Imassa jambonadīpiñjarāya bhoSirisapupphassukumāracāriyāRajonumattaṃ chaviyā nalimpateSarojapatteriva vāribindavo;

()

Thưa quý ngài, trên làn da của vị này, vàng óng như vàng sông Jambu và mềm mại như hoa Sirisa, không một hạt bụi nào có thể bám vào, cũng như những giọt nước trên lá sen.

38.

38.

Imassa lomāni kalevare vareVisuṃ visuṃ kūpagatāni sūnuno,Vilumpare rūpavilāsalakkhiyāManoramaṃ bho kamaṇikañcukassiriṃ;

()

Thưa quý ngài, các sợi lông trên thân thể tuyệt vời của vị công tử này, mỗi sợi mọc trong một lỗ chân lông riêng biệt, với vẻ đẹp duyên dáng của hình thể, chúng đã chiếm đoạt đi vẻ đẹp của một chiếc áo giáp nạm ngọc.

39.

39.

Imassa uddhaggamukhaṃ mukhassiriṃPadakkhiṇāvatta mapekkhino yathā,Tirokare romavitāna mindirā-Niketanindīvarakānanassiriṃ;

()

Những sợi lông của vị này, đầu ngọn hướng lên trên và xoáy theo chiều kim đồng hồ, như thể đang chiêm ngưỡng vẻ đẹp của khuôn mặt ngài. Màn lông này che khuất đi vẻ đẹp của một khu rừng sen xanh, nơi ở của nữ thần may mắn.

40.

40.

Imassa bhorāja sarojayoninoYathojugattaṃ ujugattamāyatiṃ,AnaññasāmaññaguṇāvakāsatoPajābhipūjāvidhibhājanaṃ siyā;

()

Tâu đức vua, thân thể của vị này thẳng đứng như của Phạm Thiên. Do phẩm chất ngay thẳng phi thường này, trong tương lai, ngài sẽ là đối tượng xứng đáng để dân chúng cử hành các nghi lễ cúng dường.

41.

41.

Imassa sattussadalakkhaṇaṃ subhaṃSamaṃsamaddiṭṭhasirāvaliṃ sadā,Dadhāti bho pāramidhammasipakpinoSudhantacāmīkarapiṇḍavibbhamaṃ;

()

Thưa quý ngài, tướng bảy chỗ đầy đặn tốt đẹp của vị này, với thịt thà bằng phẳng và gân không lộ, luôn mang vẻ huy hoàng của một khối vàng ròng được chế tác tinh xảo bởi người thợ của pháp ba-la-mật.

42.

42.

Imassa puṇṇobhayakāyabhāgimaṃMigindapubbaddhasarīralakkhaṇaṃ,KudiṭṭhivādībhasirovidāraṇeNarindasāmatthiyamubbahe nakiṃ;

()

Tướng nửa thân trên giống như của vua loài thú (sư tử) của vị này, với hai phần thân thể đều đầy đặn, há chẳng phải mang năng lực của một đấng nhân chủ để phá tan đầu của những con voi tà kiến hay sao?

43.

43.

Imassu’peto ghanamaṃsavaṭṭiyāCitantaraṃso muducārupiṭṭhiyaṃ,Bhavaṇṇavā kañcanapaccarisiraṃTanoti sattuttaraṇe narādhipa;

()

Tâu đấng nhân chủ, khoảng giữa hai vai của vị này được lấp đầy bởi khối thịt dày và tròn trịa, trên tấm lưng mềm mại và xinh đẹp, trải ra vẻ đẹp của một chiếc giường vàng để chúng sanh vượt qua biển cả của sự tồn tại.

44.

44.

Imassa nigrodhamahīruhassivaSamappamāṇo parimaṇḍalopya’yaṃ,Kadāci dukkhātapakhinnadehinaṃParissamaṃ bho pajahe bhavañjase;

()

Thưa quý ngài, vị này có thân thể cân đối và tròn trịa như cây đa vĩ đại (chiều cao bằng sải tay). Một ngày nào đó, ngài sẽ xua tan sự mệt mỏi trên con đường tồn tại cho những chúng sanh có thân bị thiêu đốt bởi sức nóng của khổ đau.

45.

45.

Imassa rājittayarañjito’ttariṃKarīyamānu’ttamadhammanissano,Sumaṭṭavaṭṭo samavattakhandhakoMutiṅgakhandhoriva rāja rājate;

() (Silesa bandhanaṃ)

Tâu đức vua, chiếc cổ tròn đều, nhẵn bóng của vị này, được tô điểm thêm bởi ba ngấn, là chiếc thang dẫn đến giáo pháp tối thượng, và tỏa sáng như thân của một chiếc trống.

46.

46.

Imassa bho sattasahassasammitāYathā’matajjhoharaṇābhilāsino,Rasaggasā santi rasādanummukhāRasaggasaggī’tya’bhidhīyate tato;

()

Thưa quý ngài, vị này có bảy ngàn dây thần kinh vị giác, hướng lên trên để nếm các vị, như thể khao khát thưởng thức vị cam lồ bất tử. Do đó, ngài được gọi là ‘người cảm nhận được vị tối thượng’.

47.

47.

Imassa’nubyañjanatārakākuleAnantarūpāyatanambaro dare,VirocatebārasamīsasirivaNarindasīhassahanūpamāhanū;

()

Quai hàm của vị này, giống như quai hàm của sư tử, đấng nhân chủ, tỏa sáng như vẻ đẹp của mặt trăng tháng mười hai, trong bầu trời của cảnh sắc vô biên, giữa vô số những vì sao là các tướng phụ.

48.

48.

Imassa tāḷisatidantapanti bhoPahūtajivhārathikaṃ carantiyā,Manuññavāṇivanitāya tatvatePasatthamuttāvalilīlamāyatiṃ;

()

Thưa quý ngài, hàng bốn mươi chiếc răng của vị này, trong tương lai, sẽ trải ra vẻ duyên dáng của một chuỗi ngọc trai đáng ca ngợi cho người nữ là lời nói khả ái, và cho người đánh xe là chiếc lưỡi rộng dài khi di chuyển.

49.

49.

Imassa javhāvarakaṇṇikāvaheMukhambuje saccasugandhavāsite,Samappamāṇā dasanāvalī subhāVibhāti kiñjakkhatatīva bhūpatī;

()

Tâu đức vua, trong đóa sen miệng của vị này, mang đài sen tuyệt hảo là chiếc lưỡi và tỏa hương thơm của sự thật, hàng răng đều đặn tốt đẹp tỏa sáng như một hàng nhị hoa.

50.

50.

Imassa bho khaṇḍitasaṅkhapaṇḍarāDvijāvalī nibbivarantarāyatiṃ,Samubbhavāyuttilatāya tāyatiMukhālavāḷe mukulāvalissiriṃ;

()

Thưa quý ngài, hàng răng của vị này, trắng như vỏ ốc xà cừ được cắt gọt và không có kẽ hở, trong tương lai, sẽ mang vẻ đẹp của một hàng nụ hoa trong bồn miệng, cho dây leo lời nói được sinh khởi.

51.

51.

Imassa pīṇānanacandacandikāSusukkadāṭhāvali saccavādino,Padissate dhammataḷākakīḷaneKatābhilāsārivahaṃsamālinī;

()

Hàng răng nanh rất trắng của vị chân ngữ này, là ánh trăng của vầng trăng tròn là khuôn mặt ngài, trông giống như một hàng thiên nga đang khao khát vui đùa trong hồ Pháp.

52.

52.

Imassa cānuttaradhammadesanā-Taraṇyamālolalakārarūpinī,Pahūtajivhā bhavasāgarā’yatiṃNarinda pāraṃ janatā’vatāraye;

()

Tâu Đại vương, cái lưỡi rộng dài của vị này, giống như chiếc thuyền để vượt qua đại dương sinh tử đầy sóng gió, qua việc thuyết giảng Vô Thượng Pháp, sẽ đưa dân chúng vượt qua biển cả luân hồi để đến bờ bên kia.

53.

53.

Imassa bho brahmasaropamo sadāSahassadhā’yaṃ karavīkarāvato,ManoharaṭṭhaṅgasamaṅgisussaroSasotakānaṃ maṇikuṇḍalāyate;

()

Thưa quý vị, giọng nói tuyệt diệu của vị này, luôn luôn giống như Phạm âm và tiếng hót của chim ca-lăng-tần-già, đầy đủ tám phẩm chất làm say đắm lòng người, đối với những ai lắng nghe thì giống như đôi hoa tai bằng ngọc.

54.

54.

Imassa nīlaṃ nayanuppalañcayaṃNirūpame rūpavilāsamandire,Niropitaṃ bho maṇisīhapañjara-Dvayaṃva bhāse kusalena kenaci;

()

Thưa quý vị, trong lâu đài sắc đẹp vô song này, cặp mắt xanh biếc như hoa sen của vị này tỏa sáng, giống như một cặp cửa sổ sư tử bằng ngọc được một nghệ nhân tài hoa nào đó khéo léo đặt vào.

55.

55.

Imassa pāṭhīnayugaṃ’va dissateVisiṭṭharūpāyatanāpagāsayaṃ,Subhaṃ gavacchāpavilocanopamaṃMaṇippabhaṃ gopakhumadvayaṃ sadā;

()

Cặp lông mi của vị này, luôn luôn đẹp đẽ, có ánh sáng như ngọc, giống như đôi mắt của con bê con, trông như một cặp cá pāṭhīna, là nơi trú ngụ của sắc xứ thù thắng.

56.

56.

Imassā uṇṇā bhamukantarubbhavāḶāṭamajjhopagatā virocati,Yadatthi sañajhāghanarājimajjhagaṃSasaṅkahīnaṃ sasimaṇḍalaṃ tathā ()

Lông trắng giữa hai chân mày (bạch hào tướng) của vị này, mọc lên ở giữa hai chân mày và nằm ngay giữa trán, tỏa sáng rực rỡ, cũng giống như vầng trăng không tỳ vết nằm giữa một dải mây chiều.

57.

57.

Imassa uṇhīsakasīsalakkhaṇaṃSadhammarajjissariyaṃ anāgate,Kariyamānassa hi cakkavattinoDadhāti uṇhīsakasisavibbhamaṃ;

()

Tướng nhục kế trên đỉnh đầu của vị này, trong tương lai, biểu thị cho vương quyền của Chánh Pháp; thật vậy, đối với một vị Chuyển Luân Vương sẽ thành tựu, tướng ấy mang lại vẻ oai nghi của một cái đầu được quấn khăn.

58.

58.

Imassa bhumissara supakpatiṭṭhita-Padaṅkite cakkayugamhi dissare,Arāsahassāni ca neminābhiyoTivaṭṭarekhā sirivacchakādayo;

()

Tâu Chúa đất, trên cặp bánh xe được in dấu nơi bàn chân đặt vững chãi của vị này, người ta nhìn thấy hàng ngàn căm xe, vành xe và trục xe, cùng với ba đường xoáy, hình chữ vạn và các tướng tốt khác.

59.

59.

Imehi battiṃsatilakkhaṇehi bhoAsītyanubyañjanalakkhaṇehi’pi,Samujjalanto purisāsabhotyayaṃBhaveyya buddho bhavabandhanacchido;

()

Thưa quý vị, tỏa sáng rực rỡ với ba mươi hai tướng tốt chính này và cả với tám mươi tướng tốt phụ, bậc Nhân Ngưu này sẽ trở thành một vị Phật, người cắt đứt mọi ràng buộc của sự tồn tại.

60.

60.

Sasotamāpāthagatāya tāvadeDvijassa vitthārakathāya codito,Apucchi rājā kimayaṃ samekkhiyaAnāgate brāhmaṇa pabbajissati;

()

Bấy giờ, được thúc đẩy bởi lời giải bày chi tiết của vị Bà-la-môn lọt đến tai, nhà vua liền hỏi: 'Thưa Bà-la-môn, trong tương lai, do thấy điều gì mà vị này sẽ xuất gia?'

61.

61.

Kadāci uyyānagato mahāpatheJarārujāmaccuvirūpadassanaṃ,Vidhāya nibbintamano bhavattayeTapodhanaṃ passiya pabbajissati;

()

Một lúc nào đó, khi đi đến ngự uyển, trên con đường lớn, sau khi nhìn thấy cảnh tượng già, bệnh, chết, và sau khi thấy một vị tu sĩ khổ hạnh, tâm ngài sẽ nhàm chán ba cõi và sẽ xuất gia.

62.

62.

Itiha vatvāna sakaṃsakaṃ gharaṃTato’pagantvā’ddhanimittapāṭhakā,Mahallakā’dāni mayanti sunavoTamānupabbajjitumovadiṃsu te;

()

Sau khi nói như vậy, các vị thầy tướng số từ đó trở về nhà của mình. Họ nói rằng: 'Bây giờ chúng ta đã già rồi', và khuyên các con trai của mình hãy xuất gia theo vị ấy.

63.

63.

Dvijesu vuddhesu matesu sattasuAyaṃhi koṇḍaññasamavhayo sudhī,Mahāpadhānaṃ purisāsabho’dhunāKaroti sutvā karuṇāya codito;

()

Trong số các vị Bà-la-môn, khi bảy vị lớn tuổi đã qua đời, vị hiền trí tên là Kiều-trần-như này, do lòng bi mẫn thúc đẩy, khi nghe tin bậc Nhân Ngưu nay đang thực hành đại tinh tấn...

64.

64.

Samānaladdhihi kulesu tesu hiCatuhi vippehi saha’ntapañcamo,Atho’ruvelaṃ upagamma pabbajiBhaviṃsu tepañci’dha pañcavaggiyā;

()

Cùng với bốn vị Bà-la-môn có cùng quan điểm trong các gia tộc ấy, ngài là người thứ năm, sau đó đã đi đến Uruvelā (Ưu-lâu-tần-loa) và xuất gia. Tại đây, năm vị ấy đã trở thành nhóm năm vị.

65.

65.

Kadāci laddhā pariyantasāgaraṃImaṃ catuddīpikarajjamatrajaṃ,Jitārivaggaṃ vicarantamambareKaromi paccakkhamahanti cintiya;

()

Vua cha suy nghĩ rằng: 'Một ngày nào đó, ta sẽ tận mắt chứng kiến con trai ta, sau khi đã chinh phục các kẻ thù, có được vương quốc bốn châu lục được bao bọc bởi đại dương này, và du hành trên bầu trời.'

66.

66.

NimittarūpakkhipathappavesanaṃNivāraṇatthaṃ tanijarājasūnunā,Narādhipo so purisehi sabbathāDisāsu rakkhāvaraṇaṃ akārayi;

()

Để ngăn cản việc con trai của mình nhìn thấy các hình tướng điềm báo, vị quốc vương ấy đã cho người canh gác và bảo vệ khắp nơi theo mọi hướng bằng mọi cách.

67.

67.

Ayaṃ kumāro yadi cakkavattivāBhaveyya sambodhipadaṃ labheyyavā,Sakekule khattiyabandhavehi soPurakkhatoyeva carissataṃ iti;

()

Họ nghĩ rằng: 'Vị hoàng tử này, dù có trở thành Chuyển Luân Vương hay đắc được quả vị Chánh Đẳng Giác, ngài cũng sẽ sống trong sự tôn kính và vây quanh bởi những người thân thuộc dòng Sát-đế-lỵ trong chính gia tộc của mình.'

68.

68.

Kumāranāmaṭṭhapanamhi vāsareSahassamattesu kulesva’sitiyā,Adāsi paccekajano paṭissavaṃPadātukāmova visuṃvisuṃ sute;

()

Vào ngày lễ đặt tên cho hoàng tử, trong tám mươi ngàn gia tộc, mỗi người đều đưa ra lời hứa, mong muốn dâng hiến con trai của riêng mình để phục vụ hoàng tử.

69.

69.

Asesadosāpagatā sukhedhi tāSuvaṇṇakumbhorupayodharo na tā,Anekadhātī varavaṇṇagabbi tāSapaccupaṭṭhāpayi taṅkhaṇepi tā;

()

Vào lúc ấy, nhiều vị bảo mẫu, không còn mọi khuyết điểm, được nuôi dưỡng trong an lạc, kiêu hãnh về dung sắc tuyệt vời của mình, đã tự mình trình diện; họ không phải là những người có bộ ngực chỉ đẹp như bình vàng (mà còn có đủ sữa).

70.

70.

Taḷākatīramhi taraṅgabhāsureYatheva haṃsyā kalahaṃsapotakaṃ,Mahesiyā’ṅke sayane sitatthareSuvāsare bhupati puttamaddasa;

()

Vào một ngày đẹp trời, nhà vua nhìn thấy con trai mình trong lòng hoàng hậu, trên chiếc giường trải tấm khăn trắng, giống như một con thiên nga mái bên cạnh thiên nga con trên bờ hồ lấp lánh sóng gợn.

71.

71.

Adiṭṭhaputtānanapaṅkajā ciraṃLahuṃ parikkhīṇavayoguṇā ito,Cutā’va māyājanani nirāmayāUpāvisi sattamavāsare divaṃ;

()

Chưa được nhìn ngắm gương mặt hoa sen của con trai mình bao lâu, tuổi thọ đã mau chóng cạn kiệt, vào ngày thứ bảy, hoàng mẫu Māyā không bệnh tật, đã từ trần và sanh về cõi trời.

72.

72.

Mahesimāyābhaginī tadā mahā-Pajāpatigotamināmarājinī,Nijaṃ kumāraṃ bharaṇāya dhātinaṃVidhāya bhāraṃ paṭijaggi taṃ sayaṃ;

()

Bấy giờ, em gái của hoàng hậu Māyā, là hoàng hậu tên Mahāpajāpatī Gotamī, đã giao con trai của mình cho các bảo mẫu nuôi dưỡng, và tự mình đảm nhận việc chăm sóc ngài.

73.

73.

Tadā’bhavuṃ dīpasikhā jagantayeKalebaro’bhāsalavena sununo,Vinaṭṭhatejāriva raṅgadīpikāVimānadipesu kathāvakā’ttano;

()

Bấy giờ, chỉ với một phần nhỏ ánh quang tỏa ra từ thân của thái tử, ngọn lửa của các ngọn đèn trong các lâu đài trên trời cũng bị lu mờ, giống như những ngọn đèn trên sân khấu; huống hồ chi là những ngọn đèn ở thế gian.

74.

74.

Vicittabhummattharaṇe abhikkhaṇaṃSajannukehā’cari mandirodare,Mahāvanasmiṃ maṇivālukātaleVijambhamānoriva sihapotako;

()

Ở trong cung điện, trên tấm thảm trải sàn sặc sỡ, ngài thường xuyên di chuyển bằng đầu gối, giống như một con sư tử con đang vươn mình trên bãi cát bằng ngọc trong một khu rừng lớn.

75.

75.

Sutassa kīḷāpasutassa mandi reBhamantabimbaṃ maṇidappaṇoda reNibaddhamaddakkhi carantamamba reYatheva cakkaṃ ratanaṃ mahībhu jo;

()

Nhà vua thường xuyên nhìn thấy hình ảnh chuyển động của con trai mình, đang vui đùa trong cung điện, phản chiếu trong một tấm gương bằng ngọc, giống như một vị đại đế vương nhìn thấy bánh xe báu đang di chuyển trên bầu trời.

76.

76.

Tadaṅghiviññāsavasena bhumiyāVajantamaṅko’panidhāya bhumipo,Tadā’bhinicchārita māsabhiṃ giraṃIdāni maṃ sāvaya puttamabruvi;

()

Khi ấy, nhà vua, thấy cách thái tử đặt chân trên mặt đất khi đi, đã bế ngài lên lòng và nói với con trai mình một lời ngọt ngào: 'Bây giờ, hãy cho cha nghe con nói.'

77.

77.

NibaddhamantomaṇivedikātaleMukhendubimbuddharaṇe payojayaṃ,Sayaṃ palambhesi amaccasūnavoVayena mando’pi amandabuddhimā;

()

Mặc dù còn nhỏ tuổi, nhưng ngài có trí tuệ không hề non nớt. Trên bệ ngọc nơi diễn ra các cuộc luận đàm, ngài đã tự mình đánh bại các con trai của những vị đại thần.

78.

78.

Uḷārasokaṃ pitucittasambhavaṃTilokadīpo nijapuññatejasā,Tamopabandhaṃ bhuvano’darubbhavaṃNirākari bālaravī’va raṃsinā;

()

Ngọn đèn của ba cõi, bằng uy lực phước báu của chính mình, đã xua tan nỗi sầu muộn to lớn phát sinh trong tâm của vua cha, giống như mặt trời lúc ban mai dùng tia sáng của mình để xua tan khối u tối phát sinh trong lòng thế gian.

79.

79.

VikiṇṇalājākusumākulañjaseVitānaraṅgaddhajanibbharambare,Pure tahiṃ maṅgalakiccasammataṃKadāci rañño bhavi vappamaṅgalaṃ;

()

Một hôm, trong thành phố ấy, đã diễn ra lễ cày ruộng của nhà vua, một nghi lễ được coi là tốt lành; con đường được rải đầy cốm và hoa, và bầu trời thì rợp bóng lọng, phướn và cờ.

80.

80.

Sugandhamālābharaṇādimaṇḍita-Pasādhitā kāpilavatthavā narā,Sakiṅkarā kammakarā’pi kappitāTato tato sattipatiṃsu taṃ kulaṃ;

()

Những người dân thành Ca-tỳ-la-vệ, được trang điểm và trang hoàng với hương thơm, vòng hoa, và đồ trang sức, cùng với các tôi tớ và người làm công của họ, tất cả đều được chuẩn bị sẵn sàng, đã từ khắp nơi tụ tập về nơi ấy.

81.

81.

MahaccasenāyapurakkhatohisoUḷārarājiddhisamujjalaṃtatoPayāsikammantapadesamatrajaṃKumāramādāyapurindadopamo;

()

Giống như trời Đế Thích, được một đạo quân lớn hộ tống và tỏa sáng với uy quyền vương giả vĩ đại, nhà vua bấy giờ đã mang theo hoàng tử đi đến nơi làm việc.

82.

82.

Chaṇamhi tasmiṃ manuvaṃsaketunoManoramaṃ maṅgalanaṅgalādikaṃ,Suvaṇṇapaṭṭehi parikkhaṭaṃka mahā-Janassa’pī rūpiyapaṭṭachāditaṃ;

()

Vào dịp lễ ấy, chiếc cày tốt lành đẹp đẽ của vị vua, ngọn cờ của dòng dõi loài người, được trang hoàng bằng những tấm vàng, và những chiếc cày của đại chúng cũng được bao phủ bằng những tấm bạc.

83.

83.

VisālasākhākulajambusākhinoVidhāya heṭṭhā sayane mahārahe,Nijaṃ kumāraṃ sajano janādhipoSamārahī sampati vappamaṅgalaṃ;

()

Sau khi đã chuẩn bị một chiếc giường lộng lẫy ở bên dưới cây trâm có nhiều cành lá sum suê cho thái tử của mình, đức vua cùng với đoàn tùy tùng bấy giờ bắt đầu lễ hạ điền.

84.

84.

Kumārarakkhāvaraṇāyu’paṭṭhitāTamussavaṃ dhātijanā vipassituṃ,Apakkamitvā bahi sāṇito khaṇaṃPamattarūpā vicariṃsvi’tocito;

()

Các bảo mẫu được chỉ định để bảo vệ và chăm sóc thái tử, vì muốn xem lễ hội ấy, đã đi ra khỏi tấm màn trong chốc lát và do buông lung nên đã đi lang thang đây đó.

85.

85.

Pariggahetvā’namapāna māsaneNisajja pallaṅka malattha bandhiya,Jinaṅkuro nīvaraṇehi nissaṭaṃVivekajaṃ jhānamagādhabuddhimā;

()

Vị Phật tương lai, bậc có trí tuệ sâu xa, sau khi kiểm soát hơi thở vô và hơi thở ra trên chỗ ngồi, đã ngồi xuống và xếp bằng kiết-già, chứng đắc thiền định sanh từ sự ly dục, thoát khỏi các triền cái.

86.

86.

Vipassa puttassu’pavesanaṃ tahiṃDumassa chāyāya nivattataṃ tathā,Pavandi rājā paṭihārikākathā-Pacoditoputtamupecca taṅkhaṇe;

()

Khi thấy con trai mình nhập thiền ở nơi ấy, và bóng cây vẫn không xoay chuyển, đức vua, được thúc giục bởi câu chuyện về phép lạ, đã đến gần con trai mình ngay lúc đó và đảnh lễ.

87.

87.

Kalāsu vujjāsu ca puttamattanoVinetukāmo vinayakkhamaṃ pitā;

PasatthasatthantarapāradassinaṃKadāci vippācariyaṃ kirā’nayi;

()

Người cha, mong muốn rèn luyện con trai mình, người có khả năng được rèn luyện, về các môn nghệ thuật và khoa học, nghe nói rằng một hôm nọ đã mời đến một vị thầy Bà-la-môn, người đã thông thạo nhiều môn khoa học danh tiếng.

88.

88.

Samappitaṃ taṃ guruno karambujeSadevalokassa guruṃ sagāravaṃ,Mahīsuro so jalabindunā yathāSuduttarāgādhamahodadhīrasaṃ;

()

Vị chúa tể của mặt đất ấy đã cung kính giao phó ngài, bậc thầy của thế gian cùng với chư thiên, vào đôi tay sen của vị đạo sư, cũng giống như (giao phó) giọt nước cho đại dương sâu thẳm khó vượt qua.

89.

89.

Savaṇṇabhedaṃ sanighaṇṭukeṭubhaṃAthabbabedeni’nihāsapañcamaṃ,Tivedamuddesapadena duddasaṃTathā kalāsippataṃ nibodhayī;

()

Vị ấy đã dạy ba bộ Vệ-đà, vốn khó thông hiểu chỉ qua việc đọc tụng, cùng với ngữ âm học, từ vựng học và nghi thức tế tự, với Athabbaveda và Itihāsa là thứ năm, và cũng như các môn nghệ thuật và kỹ nghệ.

90.

90.

Anaññasādhāraṇapuññavāsanā-Vidhūtasammohavisuddhabuddhino,Samattavijjā sakalākalā dhiyāKalampi nālaṃ bahubhāsanena kiṃ;

()

Đối với ngài, người có trí tuệ thanh tịnh, đã xua tan si mê nhờ vào năng lực của phước báu phi thường, việc thông suốt toàn bộ học thuật và tất cả các môn nghệ thuật bằng trí tuệ của mình không cần đến một khoảnh khắc. Cần gì phải nói nhiều?

91.

91.

Na kevalaṃ tassa kalebaraṃ bahiVibhāti battiṃsatilakkhaṇehi bho,Bhusaṃ tadabbhantaravatthu dippateSubuddhasatthantaralakkhaṇehī’pi;

()

Này các vị, không chỉ thân thể bên ngoài của ngài tỏa sáng với ba mươi hai tướng tốt, mà thực chất bên trong cũng vô cùng rực rỡ với các tướng của bậc Toàn Giác và các môn học thuật khác.

92.

92.

Tilocanassā’pi tilokacakkhunoAyaṃ viseso nayanehi dissate,Lalāṭanetto purimo nasobhatiParo’va abbhattarañāṇalocano;

()

Sự khác biệt này được nhìn thấy giữa vị có ba mắt và bậc có con mắt của ba cõi: con mắt trên trán của vị trước không tỏa sáng bằng con mắt trí tuệ bên trong của vị sau.

93.

93.

Anubbajanto navayobbanassiriṃYasopabandhena sake niketane,Pavaḍḍhi dhīro sakalaṃ kalāntaraṃKalānidhī raṃsicayeni’va’mbare;

()

Bậc trí tuệ, theo sau vẻ huy hoàng của tuổi thanh xuân tươi mới với danh tiếng vang xa trong cung điện của mình, đã tăng trưởng trong tất cả các môn nghệ thuật, giống như mặt trăng với những tia sáng của nó trên bầu trời.

94.

94.

Upaḍḍhagaṇḍāhitadāṭhikāya soYasodhano soḷasavassiko yadā,KapolaphuṭṭhañjanadānarājiyāKari yathā bāladasaṃ vyatikkami ()

Khi ngài, bậc sở hữu danh tiếng, được mười sáu tuổi, với râu mọc trên má, ngài đã vượt qua tuổi thơ ấu, giống như con voi với dòng nhựa thơm chạm đến thái dương.

95.

95.

Tadā narindo suramandiro’pamaṃUtuttayānucchavikaṃ manoramaṃ,Payojayitvāna paviṇasippikeSutāya kārāpayi mandirattayaṃ;

()

Khi ấy, đức vua sau khi cho mời những người thợ tài hoa, đã cho xây dựng ba cung điện lộng lẫy cho con trai mình, phù hợp với ba mùa và giống như cung điện của chư thiên.

96.

96.

Nisitasambādhatalaṃ nivārita-Saronilaṃ phassitasihapañjaraṃ,Mahivataṃsaṃ navabhumikaṃ gharaṃBabhuva rammaṃ bhuvi rammanāmikaṃ;

()

Một cung điện chín tầng, một vật trang sức của thế gian, tên là Ramma, đã được xây dựng, thật là khả ái, với sàn nhà mát mẻ và rộng rãi, ngăn được gió hồ, và có các cửa sổ chấn song.

97.

97.

Sasikara’mbhodhararāvanibbhara-Vitāna mugghāṭakavāṭabandhanaṃ,Surammanāmaṃ hataghammamindirā-Nivāsarammaṃ bhavi pañcabhūmikaṃ;

()

Một cung điện năm tầng tên là Suramma, một nơi ở khả ái giúp xua tan hơi nóng, đã được xây dựng, với mái che tựa như tia sáng của mặt trăng hay tiếng gầm của mây, và có các cửa ra vào đóng mở được.

98.

98.

Ahiṇhasituṇbhaguṇehi pāvuseSukhānulomaṃ samasattabhumikaṃ,Suphassitā’phassitasihapañjaraṃSubhaṃ subhaṃ nāma niketanaṃ bhavi;

()

Một nơi ở bảy tầng xinh đẹp tên là Subha đã được xây dựng, phù hợp để sống thoải mái trong mùa mưa với đặc tính không quá lạnh cũng không quá nóng, và có các cửa sổ chấn song vừa khít và không khít.

99.

99.

Vayonupattassa narindasununoUḷārarājiddhivilāsadassane,Katā’bhilāso janako janādhipoPadātukāmo nijarajjasampadaṃ;

()

Người cha, vị chúa tể của nhân dân, khi thấy con trai của đức vua đã đến tuổi trưởng thành thể hiện sự huy hoàng vương giả vĩ đại, đã khởi lên mong muốn và muốn trao lại tài sản vương quốc của mình.

100.

100.

Vasanti ce yobbanahāridārikāNarindasandesaharehi pesayiSa sākiyānaṃ sacivehi sāsane;

()

Vị ấy đã cử những người đưa tin của hoàng gia mang theo thông điệp đến các vị đại thần của dòng họ Sākiyā: 'Nếu có những thiếu nữ trẻ trung duyên dáng đang sống...'

101.

101.

Nivedayuṃ yobbanagabbitassa teNakiñcisikappāyatana’ntadassino,Sutassa dārābharaṇāya dhītaroKathannu dassāma mayanti khattiyā;

()

Các vị Sát-đế-lỵ ấy đã trả lời rằng: 'Làm sao chúng tôi có thể gả con gái của mình làm vợ cho một người con trai kiêu hãnh vì tuổi trẻ mà lại chưa thể hiện sự tinh thông trong bất kỳ lĩnh vực nghệ thuật nào?'

102.

102.

Sutena taṃ rājasutena coditoPitā carāpesi puramhi bheriyo,Mama’trajo kāhati sippadīpanaṃItoparaṃ sattamavāsare iti;

()

Người cha, được thúc giục bởi người con trai hoàng gia đã nghe được điều đó, đã cho đánh trống trong thành phố, loan báo rằng: 'Vào ngày thứ bảy kể từ hôm nay, con trai của ta sẽ biểu diễn tài nghệ.'

103.

103.

Varo kumāro hi kumāravikkamoKalāpasannaddha kalebaro tadā,Vipassataṃ bandhujanānamosariAnappadappo raṇakeḷimaṇḍalaṃ;

()

Khi ấy, vị thái tử ưu tú, với lòng dũng cảm của một vương tử và thân thể được trang hoàng, đã bước vào đấu trường võ nghệ với sự tự tin to lớn, trước sự chứng kiến của các quyến thuộc.

104.

104.

Dhanuddharo so paṭhamaṃ sake bhujeSahassathāmaṃ sasaraṃ sarāsanaṃ,Vidhāya poṭhesi jiyaṃ vasundharā-Vidāraṇākāramahāravaṃ ravi;

()

Ngài, một cung thủ, trước tiên đã đặt cây cung cần đến sức mạnh của ngàn người lên cánh tay mình và bật dây cung, tạo ra một âm thanh lớn dường như làm nứt vỡ mặt đất.

105.

105.

Catuddisā’dharadhanuddharā mamaṃKarontu lakkhaṃ nijakhāṇapattiyā,Itīha vatvā saravāraṇena soAbhutapubbaṃ sarasippamāhari;

()

Sau khi nói rằng: 'Hãy để các cung thủ từ bốn phương lấy ta làm mục tiêu bằng mũi tên của họ,' ngài đã biểu diễn một kỹ năng bắn cung chưa từng có bằng cách tạo ra một màn che bằng tên.

106.

106.

Catuddisāyaṃ caturo dhanuddhareMame’kabāṇena haṇāma’haṃ iti,Akāsi tadadīpayamaññathā’bbhutaṃSa cakkavedhavhayasippadīpanaṃ;

()

'Ta sẽ dùng một mũi tên của mình để bắn hạ bốn cung thủ ở bốn phương.' Sau đó, ngài đã thực hiện một màn trình diễn tuyệt vời khác, đó là kỹ năng được gọi là 'xuyên qua bánh xe.'

107.

107.

Sarehi veṇyā’yatayaṭṭhirajjukaṃSarehi cā’rohaṇamaṇḍapālayaṃ,Sarehi pākārataḷākapaṅkajaṃSarehi vassaṃ itisippamāhari;

()

Ngài đã biểu diễn các kỹ năng như sau: dùng tên tạo thành một sợi dây bện dài; dùng tên tạo thành một gian nhà để leo lên; dùng tên tạo thành một thành lũy, một cái ao, và một đóa sen; và dùng tên tạo ra một cơn mưa.

108.

108.

Mahāsatto lokappabhavamasamaṃ sippajātaṃ janānaṃTadā saṃdassesi muditahadayā sākiyā dārikāyo,Upaṭṭhāpesuṃ tā suratiratisaṅgāmacaturāSahassānaṃ tāḷisatiparimitā nāṭikā’suṃ gharesū;

()

Khi ấy, bậc Đại Sĩ đã biểu diễn cho dân chúng thấy vô số kỹ năng vô song trên thế gian. Các thiếu nữ dòng họ Sākiyā, với tấm lòng hoan hỷ, đã tự giới thiệu mình. Có bốn mươi ngàn vũ nữ trong các cung điện, những người khéo léo trong nghệ thuật ái ân.

Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānanda dānanidāne jinavaṃsadīpe avidūrenidāne lakkhaṇapaṭiggahaṇa kumārasambharaṇādi pavatti paridipo aṭṭhamo saggo.

Như vậy, trong tác phẩm Jinavaṃsadīpa, nguồn cội của sự hoan hỷ cho tâm hồn của tất cả các thi nhân, được sáng tác bởi tu sĩ tên là Medhānanda, đây là chương thứ tám, làm sáng tỏ các sự kiện về việc thọ nhận các tướng tốt, sự nuôi dưỡng thái tử, và v.v..., trong phần Cận Hệ.

1.

1.

Iti vihite sati sippadīpanasmiṃTadabhimukhe’tarakhattiyā’tisūrā,Apagatamānamadābhaviṃsumañño(Taruṇamigindamukhe)va mattadanti;

()

Khi cuộc biểu diễn tài nghệ được thực hiện như vậy, các vị Sát-đế-lỵ dũng cảm khác ở trước mặt ngài đã trở nên không còn kiêu mạn và tự phụ, tôi nghĩ vậy, giống như những con voi say trước một con sư tử non.

2.

2.

Vijaṭita saṃsayabandhano padātuṃSumariya devadahamhi supakpabuddho,Narapavaro nijadhītaraṃ kumāriṃSuvimala koliyavaṃsakañjahaṃsiṃ;

()

Khi những ràng buộc của sự nghi ngờ đã được gỡ bỏ, bậc nhân kiệt Suppabuddha ở Devadaha, sau khi suy xét kỹ, đã quyết định gả con gái của mình, nàng công chúa, con thiên nga trên đóa sen của dòng dõi Koliyā thanh tịnh.

3.

3.

Tahimathamantivarehi mantayitvāNikhilapavattinivedanāya dūte,Pahiṇi kavivāhamahe vidhiyatantiTava tanujena mamañhi dhītukaññā;

()

Bấy giờ, sau khi bàn bạc với các vị đại thần ưu tú, (vua) đã phái sứ giả đi để thông báo toàn bộ sự việc, (rằng): 'Một lễ cưới nên được cử hành cho con trai của ngài với con gái nhỏ của tôi.'

4.

4.

Valayitatāramupaṭṭhito’dayaṃ teHimakarabimbamivo’paviṭṭhapīṭhaṃ,Parivutamantigaṇaṃ paṇamma rājaṃKapilapuropagatā tamatthamāhu;

Sau khi đến thành Ca-tỳ-la-vệ, họ đã đảnh lễ đức vua, người đang ngự trên ngai vàng, được quần thần vây quanh, giống như vầng trăng tròn mọc lên được các vì sao bao bọc, và đã trình bày sự việc ấy.

5.

5.

Atha paṭiladdhapaṭissavenu’daggāPadayugamañjalipupphamañjarīhi,Sumahiya taṃ paṭivedayiṃsu raññoSakavisayaṃ samupecca rājadūtā;

()

Bấy giờ, các vị sứ giả của đức vua, vui mừng vì đã nhận được lời chấp thuận, sau khi đã thành kính dâng lên những đóa hoa cúng dường nơi đôi chân (của đức vua), đã trở về xứ sở của mình và tâu lại việc ấy lên đức vua (của họ).

6.

6.

Ubhayakulamhi mahībhujā’ññamaññaṃPunarapi mantivarehi mantayitvā,Visadamatīhi nimittapāṭhakehiNiyamitamaṅgalavāsaramhitamhā;

()

Các vị vua của cả hai hoàng tộc, sau khi lại bàn bạc với nhau thông qua các vị đại thần ưu tú, đã ấn định ngày lành tháng tốt bởi các nhà chiêm tinh có trí tuệ sáng suốt.

7.

7.

KanakavitānavinaddhahārihāraṃKusumasamākulahemapuṇṇakumbhaṃ,Tidivavimānasamānamullasanna-Ratanavicittavivāhamaṇḍapaggaṃ;

()

(Họ đã chuẩn bị) lễ đài hôn lễ tuyệt hảo, được trang hoàng với các loại châu báu, sáng chói như một cung điện trên trời, với những vòng hoa đẹp đẽ được kết trên một tấm lọng vàng, với những bình vàng đầy ắp các loài hoa.

8.

8.

Gahitavitānasitātapattaketu-Ddhajamaṇivijanicarucāmarehi,Pacurajanehi katupahāramaggeSuparivutaṃ catuṅgiranidhajinyā;

(6)

(Vị vương tử) được bốn binh chủng hùng hậu hộ tống, trên con đường có nhiều người dâng cúng lễ vật, (những người này) tay cầm lọng che, lọng trắng, cờ hiệu, phướn, quạt báu và phất trần xinh đẹp.

9.

9.

VividhavibhūsaṇabhusitattabhāvaṃAbhinavapīnapayodharābhirāmaṃ,Harisivikāya yasodharaṃ kumāriṃMaṇikhacitāya vidhāya cā’nayiṃsu;

()

Và họ đã rước công chúa Da-du-đà-la, người có thân hình được trang điểm bằng nhiều loại trang sức khác nhau, duyên dáng với bộ ngực đầy đặn tươi tắn, sau khi đã đặt nàng vào một chiếc kiệu vàng được khảm bằng châu báu.

10.

10.

ValayitamālatidāmahemamālāParimalabhāvitakuntalappaveṇi,ViraḷabakāvalimappavijjurājiṃJaladharamālamajesi komalāya ()

Bím tóc mềm mại của nàng, được ướp hương thơm và quấn quanh bởi những vòng hoa lài và hoa vàng, đã vượt qua vẻ đẹp của một dải mây với hàng diệc thưa thớt và vệt chớp mờ nhạt.

11.

11.

Niravadhirūpanabhotalamhi tassāJanamanakundavikāsanaṃ babhāsa,Kuṭilatarālakakālamegharāji-Jaṭitalalāṭataladdhacandabimbaṃ;

()

Trên bầu trời vẻ đẹp vô biên của nàng, vầng trán tựa như nửa vầng trăng, quyện với dải mây đen là những lọn tóc xoăn tít, đã tỏa sáng, làm cho tâm trí của mọi người, vốn như những đóa hoa nhài, được nở rộ.

12.

12.

MigamadakuṅkumagandhapaṅkalittoKulavadhuyā tilako lalāṭamajjhe,Makaradhajena niropitori’vā’siTibhuvanabhutajayāya pupphaketu;

()

Dấu son ở giữa trán của vị tiểu thư quý tộc, được tô điểm bằng bột thơm xạ hương và nghệ tây, giống như là một ngọn cờ hoa đã được cắm lên bởi vị thần Tình Yêu (Makaradhaja) để chinh phục chúng sanh trong ba cõi.

13.

13.

JananayanañjanarūpasampadāyaKulamapadāya rarāja nimmadāya,Paramasiriṃ sarusīruhābhirāmaṃVadanamanaṅgasuvaṇṇadappaṇābhaṃ;

()

Gương mặt của nàng, giống như một tấm gương vàng của thần Tình Yêu (Anaṅga), duyên dáng như đóa sen trong hồ, mang vẻ đẹp tối thượng, đã tỏa sáng với sự diễm lệ như thuốc vẽ mắt cho mọi người, là địa vị cao quý cho gia tộc, và không hề có sự kiêu mạn.

14.

14.

Maṇigaṇamaṇḍitakuṇḍalehi tassāSavaṇyugaṃ ghaṭitāvagaṇḍabhāgaṃ,Manasijasākuṇikena khittapāsa-Yugalamivakkhivibhaṅgamānamāsi;

()

Đôi tai của nàng, với đôi bông tai được trang hoàng bằng vô số châu báu chạm vào vùng má, giống như một cặp cạm bẫy được giăng ra bởi người thợ săn là thần Tình Yêu (Manasija), để bắt lấy những ánh nhìn.

15.

15.

SuvimalakantipabandhasandanatthaṃNayananadīnamubhinnamantarāḷe,Kanakapaṇāḷisamappite’va tāyaVaravadanāya rarāja tuṅganāsā;

()

Chiếc mũi cao của nàng thiếu nữ có gương mặt tuyệt vời, nằm ở khoảng giữa hai dòng sông là đôi mắt, đã tỏa sáng như thể một ống dẫn bằng vàng được đặt vào để dẫn dòng chảy của suối ánh sáng vô cùng tinh khiết.

16.

16.

NirupamarūpavilāsamandirasmiṃSajavanikāni’va sīhapañjarāni,Ruciravilāsiniyā lasiṃsu pambhā-Valisahitāni sunīlalocanāni;

()

Trong cung điện vẻ đẹp duyên dáng không gì sánh bằng của nàng, đôi mắt xanh thẳm của người thiếu nữ yêu kiều, cùng với hàng lông mi, đã tỏa sáng như những ô cửa sổ có chấn song được che rèm.

17.

17.

Kanakakapālanibhaṃ manobhavassaVimalakapolayugaṃ siniddhakanniṃ,Navasasimaṇḍalapuṇḍarīkasaṇḍa-Sasirimavarundhimanoharādharāya;

(6)

Đôi má không tì vết của nàng, người có đôi môi mê hoặc, với đôi tai mịn màng, giống như đôi bát vàng của thần Tình Yêu (Manobhava), đã vượt qua vẻ đẹp của vầng trăng non và của một cụm sen trắng.

18.

18.

Sucaritapāramitālatāya tāyaPariṇatarāgalatāya bhūlatāya,Adharayugaṃ taruṇaṅkuradvayaṃ vāKimiti vitakkahato’yamāsi loko;

()

Thế gian đã bị hoài nghi khuấy động (khi nhìn) đôi môi của nàng: Phải chăng đó là một cặp chồi non của dây leo là đôi chân mày, vốn giống như dây leo của sự đam mê chín muồi, hay của dây leo là sự toàn hảo về đức hạnh?

19.

19.

Kulavadhuyā vadanā’lavāḷagabbheNavakalikāvaliphullite’vakiñci,Sumadhuravāṇilatāya mandahāsa-Jjutidhavali dasanavali rarāja;

()

Hàng răng của vị tiểu thư quý tộc, trắng ngời bởi ánh sáng của nụ cười dịu dàng, đã tỏa sáng như thể một hàng nụ non của dây leo là lời nói ngọt ngào đã hé nở một chút bên trong khuôn miệng của nàng.

20.

20.

KuvalayanīlavilolalocanāyaMukhakamalā’likulānukārinībhu,Nayanamayūkhaguṇeha’pāṅgabhaṅga-Nisitsarehi anaṅgacāparūpā;

()

Nàng có đôi mắt lay động, xanh như hoa súng xanh; đôi lông mày của nàng, giống như một đàn ong trên gương mặt hoa sen, đã mang hình dáng cây cung của thần Tình Yêu (Anaṅga), với dây cung là những tia sáng từ mắt và những mũi tên sắc bén là những cái liếc nhìn.

21.

21.

Kalaravamañjugirā tivaṭṭarājiGhanakucabhaddaghaṭāya kambugīvā,Madhuragabhīravirāva raṅgalekhaṃAjini suvaṇṇamutiṅgabherisaṅkhaṃ;

()

Chiếc cổ cao ba ngấn như vỏ ốc của nàng, người có giọng nói du dương ngọt ngào và bộ ngực đầy đặn như những chiếc bình phúc lành, đã vượt qua chiếc trống vàng (mutiṅga), trống trận (bheri), và tù và (saṅkha) về âm thanh ngọt ngào sâu lắng và về những đường nét xinh đẹp.

22.

22.

Abhinavapinapayodharo’padhānaṃSukhumataracchavikojavābhirāmaṃ,Urasayanaṃ samalaṅkataṃ viyā’siNijapatisaṅgamamaṅgalāya tāya;

()

Chiếc giường là bộ ngực của nàng, với đôi gối là bộ ngực đầy đặn tươi mới, duyên dáng với tấm chăn là làn da vô cùng mịn màng, dường như đã được trang hoàng lộng lẫy cho sự kết hợp tốt lành với chồng của mình.

23.

23.

Kucakanakā’calasambhavāya nābhi-Kuharataṭābhimukhāya kantinajjā,ChaṭhāravalittayamindiropamāyaAvahari tuṅgataraṅgapantikantiṃ;

()

Ba ngấn bụng của nàng, người giống như nữ thần Indirā, đã mang lấy vẻ đẹp của một hàng sóng cao của dòng sông ánh sáng, con sông bắt nguồn từ đôi núi vàng là bộ ngực và chảy về phía bờ vực là cái rốn.

24.

24.

Maṇirasanāguṇamantharāya tassāGhanakucabhārakiso kisodarāya,HarisirivacchasuhajjamajjhabhāgoMadadhanumuṭṭhivilāsamāharittha;

()

Phần eo của nàng, người có chiếc bụng thon, mảnh mai vì sức nặng của bộ ngực đầy đặn, và di chuyển chậm rãi vì chiếc đai lưng bằng ngọc, đã thể hiện vẻ duyên dáng của phần tay cầm của cây cung thần Tình Yêu (Mada), và giống như phần giữa ngực của thần Hari (Vishnu), nơi thân ái của nữ thần Siri (Lakshmi).

25.

25.

SarasijatantupavesanāvakāsaMavahari pīnapayodharantarāḷaṃ,NijagaḷabhāsurahāranijjharehiKanakadarimukhavibbhamaṃ yuvatyā;

()

Khoảng không gian giữa bộ ngực đầy đặn của nàng thiếu nữ, chỉ vừa đủ chỗ cho một sợi tơ sen đi qua, đã thể hiện vẻ quyến rũ của cửa một hang động vàng, với những dòng thác là những chuỗi vòng cổ sáng chói từ cổ của nàng.

26.

26.

AvikalarūpavilāsasindhuvelāViralavilagginiyāka visālasoṇi,Parihari rājakumārikāya tāyaKusumasarābhavabhumibhāgasobhaṃ;

()

Vòng hông rộng của vị công chúa ấy, người có chiếc eo thon, là đường bờ biển của đại dương vẻ đẹp duyên dáng hoàn hảo của nàng, đã vượt qua vẻ đẹp của khu vui chơi của thần Tình Yêu (Kusumasara).

27.

27.

Kulavadhuyā kamalāmalānanāyaKuvalayakomalanilaromarāji,Bhusamabhicumbi gabhiranābhigabbhaṃ;

Kamalavivāyatamattabhiṅgarāji ()

Hàng lông tơ của vị tiểu thư quý tộc, người có gương mặt không tì vết như hoa sen, hàng lông tơ mềm mại và xanh sẫm như hoa súng xanh, đã hôn đắm đuối vào sâu trong rốn của nàng, giống như một hàng ong say đang vươn tới một đóa hoa sen.

28.

28.

Rucirataroruyugaṃ suvaṇṇa rambhā-Karikarapīvaramindiropamāya,Bhaji makaraddhajaraṅgamandirasmiṃHarimayathambhayugassiriṃ ramāya;

()

Cặp đùi vô cùng quyến rũ của nàng, người giống như nữ thần Indirā, đầy đặn như thân cây chuối vàng hay vòi voi, đã mang lấy vẻ đẹp của một cặp cột trụ bằng ngọc bích trong vũ đài của thần Tình Yêu (Makaraddhaja), để tạo ra sự thích thú.

29.

29.

Madarayarūparasadvayaṃ tulāyaSuparimitāya catummukhena tulyaṃ,Nijamihajānuyugaṃ pavāḷapāti-Yugalavivāsi avammukhopanītaṃ;

()

Đôi đầu gối của chính nàng giống như một cặp bát bằng san hô được úp xuống, sau khi hai tinh chất của vẻ đẹp thanh xuân và sự đam mê đã được vị thần Bốn Mặt (Brahmā) cân trên một chiếc cân được đo lường kỹ lưỡng.

30.

30.

Visayavitakkatamākulaṃ yuvatyāMadanupasaṅkamaṇe manovimānaṃ,JitamadamattamayūrakaṇṭhabhūtiJalitapadīpasikhe’va cārujaṅghā;

()

Cặp ống chân xinh đẹp của nàng thiếu nữ, vượt qua vẻ đẹp của chiếc cổ con công kiêu hãnh và say sưa, giống như những ngọn đèn đang cháy, (soi sáng) cung điện tâm trí vốn bị khuấy động bởi bóng tối của những suy tư về dục vọng, khi thần Tình Yêu đến gần.

31.

31.

Maṇimayanūpurabhāsurehi tassāCaraṇatalehi parājitāni thīnaṃ,Mukhapadumāniva saṅkucanti maññeBhamarabharamburuhāni kañjanīnaṃ;

()

Tôi nghĩ rằng, những đóa sen trong hồ, nặng trĩu vì những con ong, đã khép lại như thể chúng là những gương mặt hoa sen của những người phụ nữ khác, sau khi đã bị đánh bại bởi lòng bàn chân của nàng, vốn rực rỡ với những chiếc vòng chân bằng ngọc.

32.

32.

Karacaraṇaṅgulipalla’vaggasālī-Jalalavapantinibhā’tikomalāya,Abhinavatambanakhāvalī babhūvaMakaradhajassa kate’va pupphapūjā;

()

Của người thiếu nữ vô cùng mềm mại, hàng móng tay móng chân màu đồng tươi mới, trang điểm cho đầu những chồi non là ngón tay ngón chân và giống như một hàng giọt nước, đã trở thành như thể một sự cúng dường bằng hoa được thực hiện cho thần Tình Yêu (Makaradhaja).

33.

33.

Saparijano vanitāya tāya saddhiṃMaṇigaṇamaṇḍitamaṇḍapappadese,Dinakaravaṃsadhajassa rājaputta-Ssupagamanaṃ apalokayaṃ nisīdi;

()

Cùng với đoàn tùy tùng và nàng công chúa, (vua) đã ngự tại khu vực lễ đài được trang hoàng bằng vô số châu báu, đang trông chờ sự quang lâm của vị hoàng tử, ngọn cờ của dòng dõi Mặt Trời.

34.

34.

Parivutabandhujanehi rājaputtoYathariva devagaṇehi devarājā,Sapadi turaṅgarathaṃ samāhirūḷhoTadabhimukho yasasā jalaṃ payāsi;

()

Vị hoàng tử, được quyến thuộc vây quanh, giống như vị thiên chủ được chư thiên hộ tống, đã lập tức lên xe ngựa, hướng về nơi ấy, uy nghi rực rỡ mà tiến bước.

35.

35.

Tahimupagamma ṭhitassa maṇḍapasmiṃParidahitu’ttarasāṭakena tassa,Harimaṇimaṇḍanamaṇḍita’ttabhāvoHimapaṭalena himācalo rivāsi;

()

Khi ngài đến và đứng tại lễ đài, khoác trên mình chiếc thượng y, thân thể ngài được trang hoàng bằng những trang sức ngọc bích, trông tựa như ngọn núi Hy Mã Lạp Sơn được bao phủ bởi một lớp tuyết.

36.

36.

Maṇimakuṭena nivatthakāsikenaNarapatisunu sumaṇḍito rarāja,Surabhavanena ca khīrasāgarenaKanakasiṇerugirī’va niccalaṭṭho;

()

Vị vương tử, được trang điểm lộng lẫy với vương miện bằng ngọc và y phục bằng lụa Kasi, tỏa sáng rực rỡ, đứng yên bất động như ngọn núi Tu Di bằng vàng giữa cung trời và biển sữa.

37.

37.

Nabhasi samākulatārakāvalī’vaUrasi virājitatārahārapantī,Narapavaro pivi tāya rūpasāraṃAmatamivā’yatalocana’ñjalīhi;

()

Dãy vòng ngọc trai lấp lánh trên ngực ngài tựa như một dải sao dày đặc trên bầu trời; bậc nhân kiệt đã dùng đôi mắt to dài như đôi tay chắp lại để uống lấy tinh hoa sắc đẹp của nàng, ngọt ngào tựa như cam lồ.

38.

38.

Tadahani rājakumārapubbasela-Ppabhavavarānanacandamaṇḍalena,MukuḷitalocananīlanīrajāyaAbhavimanokumudākarappabodho;

()

Vào ngày hôm ấy, vầng trăng tròn của dung mạo tuyệt vời của vị hoàng tử, mọc lên từ ngọn núi phía đông, đã làm cho hồ hoa súng trong tâm trí của nàng, người có đôi mắt sen xanh hé nở, được bừng tỉnh.

39.

39.

Yuvatayuvānamapekkhataṃ janānaṃAnimisalocananīlakantigaṅgā,Ruciravadhūhi vidhūtacāmarehiAnilavilolataraṅgasālinīva;

()

Dòng sông Hằng xanh biếc từ ánh nhìn không chớp của những người đang chiêm ngưỡng đôi trai tài gái sắc, dường như gợn lên những con sóng lăn tăn bởi làn gió từ những chiếc phất trần được phe phẩy bởi các thiếu nữ xinh đẹp.

40.

40.

Gaganatalopari tārakākulamhiYuvayuvatīnavacandacandikeva,Nicitasuvaṇṇakahāpaṇe varejuṃAthamaṇimaṇḍapavedikātalamhi;

()

Rồi trên nền đài của lễ đài bằng ngọc, đôi thanh niên và thiếu nữ, tựa như vầng trăng non và ánh trăng trên bầu trời đầy sao, đã ban phát những đồng tiền vàng quý giá.

41.

41.

Sakalakalākusalo’pagammavippā-Cariyagaṇo jayamaṅgalāya tesaṃ,Suparisamāpayi sabbapubbakiccaṃSapadi pavassi akhaṇḍalāvujaṭṭhi;

()

Nhóm các vị đạo sư Bà la môn, tinh thông mọi nghệ thuật, đã đến và hoàn tất tốt đẹp tất cả các nghi lễ sơ khởi để cầu chúc sự thành công và điềm lành cho hai người; ngay lúc ấy, một trận mưa lành đã tuôn xuống.

42.

42.

Karatalatāmarasesu kuṇḍikāyaMaṇikhavitāya purohito ubhinnaṃ,Subhamabhisekajalaṃ nipātayaṃ tePunahipayojayi pāṇipīḷaṇasmiṃ;

()

Vị tư tế hoàng gia, từ chiếc bình nước được khảm ngọc, đã rưới dòng nước quán đảnh cát tường lên đôi tay sen của cả hai, rồi sau đó kết hợp họ trong nghi lễ hợp cẩn.

43.

43.

Suradhanuvijjulate’va vārivāhaṃRathamabhiruyha gahīramandaghosaṃ,Parivutakhattiyabandhavehi tamhāKapilapurā’bhimukhābhavuṃ ubhota te;

()

Cả hai người, tựa như cầu vồng và tia chớp trên đám mây mưa, đã cùng lên cỗ xe ngựa có âm thanh trầm và nhẹ, rồi từ nơi đó, trong sự vây quanh của quyến thuộc dòng Sát-đế-lỵ, họ đã hướng về thành Ca-tỳ-la-vệ.

44.

44.

Atha samalaṅkatavīthimajjhigānaṃVivaṭaniketanasīhapañjaraṭṭhā,AnimisalocanapaṅkajopahāraṃBhūsamakaruṃ kapilaṅganā pasannā;

()

Bấy giờ, những người phụ nữ hoan hỷ của thành Ca-tỳ-la-vệ, đứng tại những ô cửa sổ sư tử đang mở rộng của nhà mình, đã dâng tặng vô số những đóa sen là đôi mắt không chớp của họ cho đoàn người đang đi giữa con đường được trang hoàng lộng lẫy.

45.

45.

Gamanavilāsamudikkhataṃ janānaṃRucirasiropahita’ñjalīhi bhattyā,MaṇikalasappitapupphamañjarīhiRacitamivobhayavīthipassamāsi;

()

Hai bên đường dường như được trang hoàng bởi những người dân đang chiêm ngưỡng đoàn diễu hành duyên dáng, với lòng thành kính, họ chắp tay đặt lên đầu, và bởi những chùm hoa được cắm trong những chiếc bình bằng ngọc.

46.

46.

TikhiṇavilocanabāṇalakkhabhāvaṃNirupamarūpini kāminīhi nīte,Patita’nurāgasarehiyeva tāsaṃHadayavidāraṇamāsi tapphalaṃ’va;

()

Khi vị hoàng tử có dung mạo vô song trở thành mục tiêu cho những mũi tên từ ánh mắt sắc bén của các thiếu nữ, thì dường như kết quả của việc đó chính là trái tim của họ bị xuyên thủng bởi chính những mũi tên ái mộ đã được bắn ra.

47.

47.

Kathamapi kāpilavatthavā ahesuṃTadahani niccalalocanuppalehi,Kapilapuraṃ tidasālayāvatiṇṇāTidasagaṇā’va vipassanāyu’bhinnaṃ;

()

Vào ngày hôm ấy, những cư dân của thành Ca-tỳ-la-vệ, với đôi mắt sen bất động, giống như đoàn chư thiên từ cõi trời Ba Mươi Ba giáng lâm xuống thành Ca-tỳ-la để chiêm ngưỡng hai vị.

48.

48.

Tidivapurā nijavejayantanāma-Surabhavanaṃ’va sujampatī sujātā,Kapilapurā punarāgamiṃsu tamhāPatipatinī nijarājamandiraṃ dve;

()

Giống như Thiên chủ và phu nhân Sujātā từ thành của chư thiên trở về cung điện trời tên là Vejayanta, hai vị, phu quân và phu nhân, đã từ nơi đó trở về hoàng cung của mình tại thành Ca-tỳ-la-vệ.

49.

49.

Dharaṇipatisuto pattarajjābhisekoKapilapuravare tesu tisvālayesu,Aparimitasukhaṃ tāya bimbāya saddhiṃSuciramanubhavi candabimbānanāya;

()

Vị vương tử, con của đấng trị vì mặt đất, sau khi nhận lễ quán đảnh đăng quang, đã cùng với nàng Bimbā, người có dung mạo tựa vầng trăng tròn, hưởng thụ niềm hạnh phúc vô biên trong một thời gian dài tại ba cung điện ở kinh thành Ca-tỳ-la-vệ.

50.

50.

Vikacakamala (nandīmukhi) mañjubhāṇīTividhavayasi dibbaccharārūpasobhā,Agami khayavayaṃ sā’pi bimbāmahesiSaratha saratha saṅkhāradhammassabhāvaṃ;

()

Nàng Bimbā, hoàng hậu có dung mạo tựa hoa sen nở, lời nói ngọt ngào, và trong cả ba thời kỳ của cuộc đời đều có vẻ đẹp lộng lẫy như một thiên nữ, cũng đã đến tuổi suy tàn. Hãy ghi nhớ, hãy ghi nhớ bản chất của các pháp hữu vi!

Iti mbedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe avidūrenidāne pāṇiggahamaṅgalussavapavattiparidīpo. Navamo saggo.

Như vậy, trong tác phẩm Jinavaṃsadīpa, nguồn mang lại niềm hoan hỷ cho tâm hồn của tất cả các thi nhân, do vị tu sĩ tên là Medhānanda sáng tác, đây là chương thứ chín, có tên là "Chương Soi Sáng Diễn Biến Lễ Hội Hôn Nhân Cát Tường", thuộc phần Cận Hệ.

1.

1.

Guṇamaṇimaṇimā so devarājā’va rājāSukhamanubhavamāno vājiyānena yena,Bhamarabharitamālā maṅgaluyyānabhūmiTadavasari kadāci sālinī (mālinī) hi;

()

Vị vua ấy, người sở hữu những viên ngọc quý của đức hạnh, tựa như vị thiên chủ, trong khi đang hưởng thụ hạnh phúc, một hôm đã ngự trên xe ngựa đến vùng đất của khu vườn thượng uyển, nơi có những tràng hoa đầy ong bướm.

2.

2.

Upagatasamayo’ti bujjhanatthāya bodhiṃSumariya suraputtā bodhisatte vajante,Bhavaviratisamatthaṃ dassayuṃ māpayitvāJarasakaṭasarūpaṃ jiṇṇarūpaṃka virūpaṃ;

()

Khi Bồ-tát đang đi, các vị thiên tử, nhớ rằng: "Thời điểm để giác ngộ đã đến", đã hóa hiện và cho ngài thấy một hình tướng già nua, xấu xí, giống như một cỗ xe ọp ẹp, có khả năng làm phát sinh sự nhàm chán đối với sự tồn tại.

3.

3.

Kimidamitihapuṭṭho jiṇṇarūpaṃ vipassaVimatiparavaso so sārathiṃ rūpasāro,Nijahadayanidhāne devatācoditassaNidahi dhanamivagghaṃ tassadhammopadesaṃ;

()

Ngài, tinh hoa của sắc đẹp, khi nhìn thấy hình tướng già nua, lòng đầy phân vân, đã hỏi người đánh xe: "Đây là gì vậy?". Rồi ngài đã đặt lời pháp thoại của người đánh xe, người được chư thiên thúc giục, vào trong kho tàng tâm thức của mình như một báu vật vô giá.

4.

4.

Haritanaḷakalāpaṃ maṅgaluyyānamaggeYathariva’himukhaṭṭhā kuñjari bhañjamānā,Tathariva’bhibhavantī sabbayobbaññadappaṃKharatarajaratā sā attapaccakkhabhūtā;

()

Giống như một con voi cái đứng phía trước bẻ gãy một bụi sậy xanh trên con đường dẫn đến vườn thượng uyển, cũng vậy, sự già nua khắc nghiệt ấy, khi hiện ra trước mắt ngài, đã chế ngự tất cả niềm kiêu hãnh của tuổi trẻ.

5.

5.

Mukhakukavalayagabbhā bhaṭṭhakiñjakkhasobhāBhavi kaṭhinajarārikhaṇḍadantaṭṭhipanti,Kuṭilapalitajātaṃ tañjarāyā’bhisekeSirasi racitasetacchattasobhaṃ babandha;

()

Hàng xương răng gãy rụng trong đóa sen của miệng, trông như những nhị hoa tàn úa. Mái tóc bạc cong queo, trong lễ quán đảnh của tuổi già, lại mang vẻ đẹp của một chiếc lọng trắng được trang hoàng trên đầu.

6.

6.

Aviraḷavaliyo tā jiṇṇarūpassa cammePabhavabalavatejodhātuveguṭṭhitā’suṃ,Taralasalilapiṭṭhe seyyathāpo’dadhissaTaralasalilapiṭṭhe seyyathāpo’dadhissaPalayapavanavegu’ttuṅgakallolamālā ()

Những nếp nhăn dày đặc trên làn da của người già ấy đã nổi lên do sức mạnh của hỏa đại đang thịnh hành, giống như trên mặt nước dao động của đại dương, giống như trên mặt nước dao động của đại dương, là một chuỗi những con sóng cao ngất do sức gió của ngày tận thế.

7.

7.

Ṭhitamupavanapanthe vaṅkagopāṇasi’vaAnujukamujubhutaṃ daṇḍamolubbha bhumyā,Nijataruṇavilāsaṃ lakkhamāpādayantaṃDhanumiva saguṇaṃ taṃ rūpamaddakkhi dhīro;

()

Bậc trí tuệ đã nhìn thấy hình tướng ấy, đứng trên con đường gần khu rừng nhỏ, cong queo như một thanh rui nhà, không còn thẳng thớm, phải chống gậy xuống đất, tựa như một cây cung đã lên dây, đang hủy hoại đi vẻ duyên dáng của tuổi thanh xuân.

8.

8.

Jiniajagarabhoge jiṇṇanimmokabhāraṃTilakavibatacammaṃ tantirojattabhāve,Apagataghanamaṃso phāsukaṭṭhippandhoAjinitiravalepaṃ kuḍḍadāruppabandhaṃ;

()

(Ngài đã thấy hình tướng ấy) với làn da lốm đốm như da rắn lột, thân hình gầy guộc như cây đàn, thịt thà đã tiêu biến, chỉ còn trơ lại khung xương sườn, được bao bọc bởi lớp da cũ, giống như một giàn gỗ trên vách tường.

9.

9.

Vigatabalamadādiṃ vissavantaṃ sarīreNavhi vaṇamukhehi guthamuttādya’sūviṃ,Valivisamakapolaṃ kampamānuttamaṅgaṃSuvisadamatino taṃ passato jiṇṇarūpaṃ;

()

Khi bậc có trí tuệ trong sáng nhìn thấy hình tướng già nua ấy, sức lực và kiêu hãnh đã không còn, từ chín lỗ trên thân thể như những vết thương, các thứ bất tịnh như phân, nước tiểu... đang rỉ ra, đôi má nhăn nheo không đều, và đầu thì run rẩy.

10.

10.

Bhuvanamanavasesaṃ tassu’paṭṭhāsi sampa-Jjalitamatha jarāyā’dittagehattayaṃ’va,Ahamapaki anatīto dhammametanti vatvāBhavanavanamagañchi jātiyu’kkaṇṭhitatto;

()

Toàn thể thế gian hiện ra trước mắt Ngài như ba ngôi nhà đang bốc cháy bởi lửa già nua. Tự nhủ: 'Ta cũng không thoát khỏi định luật này', Ngài trở về cung điện, lòng chán ngán sanh tử.

11.

11.

Punarupavanamaggaṃ ogahantassa raññoSukhamanubhavanatthaṃ devatāmāpayitvā,Parapariharanīyaṃ ghorarogāvatiṇṇaṃAparamapi virūpaṃ dassayuṃ vyādhirūpaṃ;

()

Khi nhà vua lại đi vào con đường đến ngự uyển để hưởng lạc thú, các vị trời hóa hiện một hình tướng xấu xí khác, một người bệnh khổ vì chứng bệnh hiểm nghèo, bị mọi người xa lánh.

12.

12.

Visadamati vimatyā sakyavaṃsekaketuKimimivapalipannaṃ vaccapassāvapaṅke,Pabhavabalavadukkhaṃ taṃ parādhīnavuttiṃKimidamiti padisvā pājitāraṃ apucchi;

()

Bậc Trí Tuệ Sáng Suốt, ngọn cờ của dòng dõi Thích Ca, với lòng bối rối, khi thấy người kia khổ đau tột cùng, sống phụ thuộc vào người khác, như con giòi sa vào vũng phẩn uế, liền hỏi người đánh xe: 'Đây là gì vậy?'

13.

13.

Varamati varadhammaṃ tena sūtena vuttaṃAmatamiva pibanto sotadhātvañjalīhi,Agamapi anatito byādhidhammanti tamhāNijabhavanavanaṃ sopā’ga saṃviggarūpo;

()

Bậc Trí Tuệ Tuyệt Vời, như dùng tai để hứng lấy mà uống lời pháp cao quý do người đánh xe nói, tựa như uống nước cam lồ. Ngài nghĩ: 'Ta cũng không thoát khỏi bệnh tật', rồi với tâm chấn động, trở về cung điện của mình.

14.

14.

Tadupavanavimānaṃ vājiyānena nātheVajati sati kadāci māpayuṃ devatāyo,Suṇakhakulalagijjhādīhīvā khajjamānaṃNarakuṇapasarīraṃ uddhumātaṃ paṭhamhi;

()

Một lần khác, khi Đức Bồ Tát đi xe đến ngự uyển, các vị trời hóa hiện trên đường một tử thi người, sình trương, đang bị chó, diều hâu, kền kền rỉa ăn.

15.

15.

Pabhavakimikulānaṃ cālayaṃ nīlavaṇṇaṃVaṇavivaramukhehi lohitaṃ paggharantaṃ,Sakuṇagaṇvitacchiṃ makkhikāmakkhitaṅgaṃSumati matasarīraṃ addasā sārahīnaṃ;

()

Bậc Trí Tuệ đã nhìn thấy tử thi vô thường ấy: là nơi trú ngụ của đàn giòi bọ, thân mình biến sắc xanh, máu mủ rỉ ra từ các vết thương, bị các loài chim mổ, và ruồi nhặng bu đầy.

16.

16.

Abhigami gamayanto bhāratiṃ sārathissaNijasavaṇayugasmiṃ hematāḍaṅkasobhaṃ,Ahampi maraṇaṃ bho nātivattoti vatvāVanamiva migarājā sakyarājā vimānaṃ;

()

Tiếp nhận lời của người đánh xe, lời nói quý báu như đôi hoa tai vàng nơi tai mình, vua của dòng Thích Ca tự nhủ: 'Này, ta cũng không thoát khỏi cái chết', rồi trở về cung điện, oai nghi như chúa sơn lâm trở về rừng.

17.

17.

Punapi sapariso so yānamāruyha bhadraṃKatipayadivasānaṃ accayenā’dhirājā,Kapilapuravaramhā’naṅgaraṅgālayābhaṃTadupavanamagañchi pañcabāṇābhirūpo;

()

Vài ngày sau, vị đại vương, dung mạo đẹp như thần Tình Yêu, lại cùng tùy tùng lên xe báu, từ thành Ca-tỳ-la-vệ đi đến ngự uyển, nơi tráng lệ như cung điện của thần Ái Dục.

18.

18.

Guṇamaṇi maṇivaṇṇaṃ pattamādāya patthePanasasarasarāgaṃ vīvaraṃpārupitvā,Ṭhitamavikalacakkhuṃ nimmitaṃ devatāhiSumati samaṇarūpaṃ buddharūpaṃ’va passi;

()

Bậc Trí Tuệ, viên ngọc của các đức hạnh, nhìn thấy trên đường một vị sa-môn do chư thiên hóa hiện, trông như hình ảnh một vị Phật: tay ôm bình bát màu ngọc, mình khoác y vàng màu nhựa mít, đứng yên với ánh mắt không dao động.

19.

19.

Tadahani vibudhā’dhiṭṭhānato bhāvanīyoYatipatiriva sūto atthadhammānusāsi,Samaṇaguṇamanekādīnavaṃ pañcakāmeTamavadi gamanasmiṃ ānisaṃsañca gehā;

()

Vào ngày hôm đó, do sự gia hộ của chư thiên, người đánh xe, như một bậc thầy tu khổ hạnh đáng kính, đã giảng giải cho Ngài về ý nghĩa và chánh pháp, nói về phẩm hạnh của sa-môn, vô số hiểm họa của năm dục, và lợi ích của việc xuất gia.

20.

20.

Kuhanalapanamicchājīvamohāya kucchi-Paraharaṇasamatthaṃ mattikāpattamassa,Kara kamakalagataṃ so pāramīcoditattoVisadamati padisvā sampasādaṃ janesi;

()

Bậc Trí Tuệ Sáng Suốt, được thôi thúc bởi các ba-la-mật, khi nhìn thấy bình bát bằng đất trong tay vị sa-môn, vật dụng đủ để nuôi thân và đoạn trừ tà mạng, dối trá, đã phát sinh lòng tịnh tín trong sáng.

21.

21.

Vikasitakalikālaṅkāramuddālasāla-Miva samaṇavilāsaṃ cīvarobhāsamagge,Nayanamadhukarānaṃ bhāramādhāya dhīroNijamanasi janesi cīvare sampasādaṃ;

()

Vẻ uy nghi của vị sa-môn, với sự rực rỡ của tấm y, giống như cây sala được trang điểm bằng những nụ hoa đang nở, thu hút ánh nhìn như hoa thu hút ong. Bậc Trí Tuệ trong tâm cũng phát sinh lòng tịnh tín đối với tấm y.

22.

22.

Khaṇikamaraṇadukkhāvaṭṭamābādharāsi-Makaranikarabhimaṃ taṃ jarāvīcivegaṃ,Bhavajaladhimagādhaṃ jātivelāvadhiṃ soAyamiva paṭipannā nittareyyuntya’vedi;

()

Ngài hiểu rằng: 'Những người thực hành như vị này có thể vượt qua được biển sinh tử sâu thẳm, với sanh là bến bờ, với sóng già hung dữ, với đàn thủy quái bệnh tật đáng sợ, và với vòng xoáy khổ đau của cái chết từng sát-na'.

23.

23.

SamaṇavadanapīnaccandabimbodayenaVikasitamanakundo nandanuyyānasobhaṃ,Upavanamabhīgantuṃ sandanaṃ cāraye’tiTadahani manujindo sandanācārimāha;

()

Tâm Ngài như đóa hoa lài nở rộ trước vầng trăng tròn là gương mặt của vị sa-môn. Vào ngày hôm đó, vị Chúa Tể loài người bảo người đánh xe: 'Hãy đánh xe đến ngự uyển', nơi có vẻ đẹp của vườn Nandana.

24.

24.

ValayitanaḷatāḷītālahintālapantiṃMalayajatarujāyāsītalaṃ nimmalāpaṃ,Upavanamavatiṇṇo nandanaṃ vāsavo’vaAkari divasabhāgaṃ sādhukīḷaṃ sarājā;

()

Nhà vua tiến vào ngự uyển, nơi được bao quanh bởi những hàng lau sậy, cọ, và chà là, mát mẻ dưới bóng cây đàn hương, với dòng nước trong lành. Tựa như Đế Thích vào vườn Nandana, Ngài đã vui chơi thỏa thích trong ngày.

25.

25.

Dasasatakiraṇasmiṃ yassa kittippabandha-Saradajaladarājichāditasmiṃ nabhasmiṃ,Uparisirasi setacchattasobhaṃ bhajanteTadiyacaraṇalakkhyā’laṅkari vāpitīraṃ;

()

Khi mặt trời ngàn tia trên bầu trời bị che khuất bởi dải mây thu, cũng là dòng danh tiếng của Ngài, và khi Ngài đang tận hưởng vẻ lộng lẫy của chiếc lọng trắng trên đầu, bờ hồ được trang điểm bởi những dấu chân của Ngài.

26.

26.

Sarasijavadanehi haṃsapīnatthanehiKuvalayanayanehī nīlikākuntalehi,Madhumadamuditālīnūpurebhā’varodha-Janamiva ramaṇīyaṃ otari so taḷākaṃ;

() (Silesabandhanaṃ)

Ngài bước xuống hồ nước xinh đẹp, nơi có những gương mặt sen, những cặp ngực tròn như thiên nga, những đôi mắt hoa súng, những mái tóc xanh biếc, và tiếng ong say mật rộn ràng như tiếng lắc chân; hồ nước ấy cũng đẹp như những cung nữ của Ngài.

27.

27.

Varayuvatijanānaṃ kumbhagambhīranābhi-Vivaragahitavāri vāpi sā rittarūpā,Ghanathanajaghanānaṃ saṅgamene’tarāsaṃPunarabhavi kapapuṇṇā pītivipphārinīva;

()

Hồ nước dường như cạn đi vì nước đã lấp đầy những rốn sâu như bình của các thiếu nữ. Nhưng rồi, do sự tiếp xúc với những bộ ngực và hông đầy đặn của các nàng, hồ lại đầy trở lại, như thể căng tràn vì hoan lạc.

28.

28.

Abhinavaramaṇinaṃ jātulajjāturānaṃVimukhanayanamīne mīnaketupamena,Upavadhitumīvagge khittajālabbilāsaṃKhaṇamavahari raññā viddhahatthambudhārā;

()

Dòng nước vung lên từ tay nhà vua, người đẹp như thần Tình Yêu, trong khoảnh khắc mang vẻ duyên dáng của một tấm lưới được tung ra, như để bắt lấy những con cá là đôi mắt của các thiếu nữ đang bẽn lẽn quay đi.

29.

29.

NavajalakaṇikālaṅkāravattāravindāGhanakucakalahaṃsā kesasevālanīlā,PatimathitataraṅgākiṇṇasussoṇivelāSarasi sarasi’vā’si tatra kīḷāture’kā;

()

Một nàng cung nữ đang vui đùa trong hồ, tựa như một hồ sen trong hồ nước: gương mặt sen được trang điểm bằng những giọt nước trong, cặp ngực đầy đặn là đôi thiên nga, mái tóc đen là đám rong rêu, và bờ hông xinh đẹp bị những con sóng vỗ vào.

30.

30.

Sasirūciramukhīnaṃ khomavatthantarīyeSanikamapanayante vicīhatthehi raññā,Racitanayanakantī byanta gambhīranābhī-Sarasijapariyantā nāḷapantīri’vā’si;

()

Khi nhà vua dùng đôi tay như sóng nước từ từ cởi bỏ tấm xiêm y của các nàng có gương mặt đẹp như trăng, vẻ đẹp của vùng quanh rốn sâu tựa hoa sen hiện ra, giống như một hàng cuống sen.

29.

29.

NavajalakaṇikālaṅkāravattāravindāGhanakucakalahaṃsā kesasevālanīlā,PatimathitataraṅgākiṇṇasussoṇivelāSarasi sarasi’vā’si tatra kīḷāture’kā;

()

Một nàng cung nữ đang vui đùa trong hồ, tựa như một hồ sen trong hồ nước: gương mặt sen được trang điểm bằng những giọt nước trong, cặp ngực đầy đặn là đôi thiên nga, mái tóc đen là đám rong rêu, và bờ hông xinh đẹp bị những con sóng vỗ vào.

30.

30.

Sasiruciramukhīnaṃ khomavatthantarīyeSanikamapanayante vivibhaṇthehi raññā,Racitanayanakantī byanta gamhīranāhīSarasijapariyantā nāḷapantiri’vā’si;

()

Khi nhà vua dùng đôi tay khéo léo từ từ cởi bỏ tấm xiêm y của các nàng có gương mặt đẹp như trăng, vẻ đẹp của vùng quanh rốn sâu tựa hoa sen hiện ra, giống như một hàng cuống sen.

31.

31.

Punarapi kucakumbhañcandahārenivā’peNijagaḷaparimāṇe sannimuggaṅganānaṃ,Malinakamalinī sā locanehā’nanehiAbhavi bhamarabhāra’mbhojasaṇḍā’kule’ca;

()

Khi các cung nữ ngâm mình trong nước đến tận cổ, những giọt nước trên cặp ngực tròn của họ trông như chuỗi ngọc trai, và hồ sen ấy trở nên rực rỡ với những gương mặt và đôi mắt của họ, tựa như một bụi sen đông đúc trĩu nặng những đàn ong.

32.

32.

Madhumadamadhupehi gīyamānehi vici-Bhujasatapahaṭāhi soṇibherīhi thinaṃ,Lalitakamalasīse naccamānindirāyaAjini jalajinī sā dibbasaṅgītasālaṃ;

()

Với tiếng ca của đàn ong say mật, với tiếng trống hông trầm hùng được vỗ bởi trăm cánh tay-sóng, và với nữ thần may mắn đang múa trên những đóa sen kiều diễm, hồ sen ấy đã vượt qua cả một hí trường thần thánh.

33.

33.

Tuhinakaramukhīnaṃ tantaḷāka’ntalikkheSulalitabhujavallī vijjulekhābhirāmā,Kuvalayavanarāji nīlajīmutarājiPatinayanamayūre kīḷayantī rarāja;

()

Trên bầu trời của hồ nước ấy, những cánh tay mềm mại của các nàng có gương mặt tựa trăng rực rỡ như những tia chớp, hàng mắt hoa súng của họ là những áng mây đen, làm cho đôi mắt công của đức vua phải vui mừng nhảy múa.

34.

34.

Phuṭakuvalayahatthaṃ rājabhaṃsehi khittaṃVividhamadhupabhuttaṃ dhammavelātivattaṃ,Yathariva gaṇikaṃ taṃ kañjaniṃ so janindoTadahani paribhutvā’mandamānanvdamāpa;

() (Silesabandhanaṃ)

Vào ngày ấy, vị vua kia, sau khi thưởng thức đóa hoa sen ấy, vốn giống như một nàng kỹ nữ, tay cầm hoa súng nở, bị ong chúa vờn quanh, được nhiều loài ong hút mật, đã qua thời rực rỡ, đã có được niềm vui lớn lao.

35.

35.

Caraṇa’nuvajamānabbīcisaṅkhobhatīraṃJahati sati taḷākaṃ sāvarodhe narinde,SarasivirahinīsaṃruddhanissāsarūpoMudusurabhisamīro mandamandaṃ pavāyi;

()

Khi đức vua cùng hậu cung rời khỏi hồ, nơi bờ hồ bị khuấy động bởi những con sóng gợn theo bước chân, một làn gió nhẹ thoảng hương thơm đã thổi nhè nhẹ, tựa như hơi thở bị nghẹn lại của nàng thiên nga cô lẻ.

36.

36.

Paribhavi ravibimbaṃ taṅkhaṇatthācalaṭṭhaṃTahimupalatalaṭṭho bhānuvaṃsekabhānu,Atha sarasivadhūnaṃ kiñcisaṅkovitāniSarasijavadanāti sokadīnānivā’suṃ;

()

Khi ấy, mặt trời của dòng dõi Thái dương (vị vua), đứng trên phiến đá nơi đó, đã làm lu mờ vầng thái dương đang ở trên đỉnh núi phía tây. Những gương mặt hoa sen của các nàng sen (hoa sen) hơi khép lại, dường như trở nên sầu não vì buồn bã.

37.

37.

Asitanabhasi sañjhāmeghamālāvilāsaṃAbhibhaviya nisinne tatra sakyādhināthe,Tuvaṭamupagatā taṃ kappakā’nekavatthā-Bharaṇavikatihatthā bhūpatiṃ bhūsaṇatthaṃ;

()

Khi vị chúa tể dòng Thích Ca ngự tại đó, làm lu mờ vẻ đẹp của những dải mây chiều trên bầu trời xanh thẳm, những người hầu cận, tay cầm nhiều loại y phục và trang sức, đã nhanh chóng đến gần đức vua để trang điểm cho ngài.

38.

38.

Ravikularavino kho dhammatejābhibhūtoSurapati suraputtaṃ vissakammābhidhānaṃ,Sapadi pahiṇi sammā dibbavatthādinā bhoTibhuvanasaraṇaṃ taṃ bhūsayassū’ti vatvā;

()

Quả thật, Thiên chủ (Đế Thích), bị chinh phục bởi uy lực chánh pháp của mặt trời dòng Thái dương, đã liền sai vị thiên tử tên là Tỳ Thủ Yết Ma đi, và nói rằng: 'Này, hãy đi trang điểm cho vị nương tựa của ba cõi ấy một cách xứng đáng bằng thiên y và các vật phẩm khác'.

39.

39.

Gahitamanujaveso so’pasaṅkamma sīseSukhumapaṭasatehī veṭhanañcā’pi datvā,Maṇikanakamayehi bhūsayi bhūsaṇehiTadahani bhavi sakko devarājā’va rājā;

()

Vị ấy (Tỳ Thủ Yết Ma) hóa hiện thành người, đến gần và quấn lên đầu ngài một chiếc khăn bằng hàng trăm tấm vải mịn, rồi trang điểm cho ngài bằng những trang sức làm bằng ngọc và vàng. Vào ngày ấy, đức vua trở nên giống như Đế Thích, vua của các vị trời.

40.

40.

Timirahamarabhāra’kkantapācīnapassaṃMukulitasatasañjhāmeghapattāvalīnaṃ,GaganatalataḷākādhāramandāranāḷaṃKamalamakulasobhaṃ bhānubimbaṃ babandha;

()

Vầng thái dương mang vẻ đẹp của một nụ sen, với cuống hoa Mạn đà la mọc từ hồ nước trên bầu trời, cùng hàng trăm cánh hoa là những dải mây chiều đang khép lại, trong khi phương đông bị bao phủ bởi bóng tối dày đặc.

41.

41.

Pahiṇi pitunarindo sāsanaṃ tāva tassaNijatanujakumāru’ppattimārocayitvā,Pamuditabhadayo so lekhaṇālokanenaAvaditi mama jātaṃ bandhanaṃ rāhujāto;

()

Khi ấy, vua cha đã gửi một thông điệp đến cho ngài, báo tin về sự ra đời của con trai mình. Ngài, với trái tim vui mừng khi nhìn thấy bức thư, đã nói rằng: 'Một sự ràng buộc đã sinh ra cho ta, Rāhula (La Hầu La) đã chào đời'.

42.

42.

Tadahanipituraññā vuttavākyānurūpaṃTahimakhilapadatthaṃ saddasatthakkamena,Karahacī manujindo ayyako saṅgahetvāAvaditi mamatattā rāhulonāmahotaṃ;

()

Vào ngày ấy, đức vua ông nội, sau khi hiểu được ý nghĩa của tất cả các từ trong đó theo quy tắc ngữ pháp, và phù hợp với lời nói của vua cha, đã phán rằng: 'Vì lời của con trai ta, tên của nó hãy là Rāhula (La Hầu La)'.

43.

43.

Vanasuravanitānaṃ locanindīvarehiMahitasirisariro bhadramāruyha yānaṃ,Sabhavanamabhigantuṃ osari nāgarānaṃSuvimalanayanālītoraṇākiṇṇavīthiṃ;

()

Ngài, người có thân thể vinh quang được tôn vinh bởi những đóa hoa súng xanh là đôi mắt của các nữ thần rừng, đã lên cỗ xe tốt lành, tiến về cung điện của mình, đi xuống con đường đông đúc những cổng chào được tạo nên bởi hàng hàng đôi mắt trong sáng của các thị dân.

44.

44.

Vivaṭamaṇikavāṭo’pantikaṭṭhā vimāneJitasuravanitā’si yā pitucchāya dhītā,Nayanakarapuṭehi rūpasāraṃ nipīyaSamitaratipipāsā sā kisāgotamī thī;

()

Đứng gần cánh cửa ngọc đang mở của cung điện, người phụ nữ tên là Kisāgotamī, con gái của người cô, người có vẻ đẹp vượt qua các thiên nữ, đã dùng đôi mắt như đôi tay chắp lại để uống cạn tinh hoa sắc đẹp của ngài, và cơn khát ái dục của nàng đã được làm dịu.

45.

45.

Jitamanasijarūpaṃ īdisaṃ yesamatthiTanujaratanamaddhā nibbutā sā’pi mātā,Pitujagatipatī so nibbuto sītibhūtoNijapiyabhariyā’pi nibbutā’tye’vamāha;

()

Nàng đã nói như thế này: 'Chắc chắn rằng, người mẹ nào có được người con trai quý báu như thế này, người có sắc đẹp chiến thắng cả thần Tình yêu, thì đã được an lạc. Người cha ấy, vị chúa tể của thế gian, cũng đã được an lạc, đã trở nên mát mẻ. Và cả người vợ yêu quý của chàng cũng đã được an lạc'.

46.

46.

Hadayagatakilese nibbute vūpasanteYatipatiriva diṭṭho nibbuto so’hamasmi,Iti varamati sutvā tāya gāthaṃ sugītaṃVividhanayavibhattaṃ tappadatthaṃ avedi;

()

Bậc trí tuệ cao thượng, sau khi nghe bài kệ được nàng hát hay, đã phân tích theo nhiều cách và hiểu được ý nghĩa của từ đó: 'Khi các phiền não trong tâm được dập tắt và lắng dịu, người ấy được xem như một bậc thánh, người ấy chính là người được an lạc (nibbuta)'.

47.

47.

Ahamitipadamassā nibbutiṃ sāvito’smiSumariya garubhatyā tāya lakkhagghamaggaṃ,Dhavalakiraṇabhāraṃ bhāsuraṃ hārihāraṃPahiṇiya bhavanaṃ so pāvisi sāvarodho;

()

Nghĩ rằng: 'Ta đã được nàng nhắc nhở về Niết bàn', với lòng kính trọng nàng, ngài đã gửi tặng một chiếc vòng cổ rực rỡ, quyến rũ, tỏa ra những tia sáng trắng, trị giá một trăm ngàn, rồi cùng với hậu cung tiến vào cung điện.

48.

48.

Mayamiva varabodhiṃ bujjhamānassa jātuManasi vupasame’ti tuyhamekādasaggi,Upagamumupasantiṃ vyākarontī’va tāvaAparadisi vinaddhā’nekasañjhāghanālī;

()

Như thể đang tiên tri rằng: 'Mười một ngọn lửa trong tâm ngài chắc chắn sẽ được lắng dịu khi ngài giác ngộ đạo quả Bồ đề tối thượng, cũng như chúng tôi vậy', nhiều dải mây chiều đã giăng mắc ở phương tây rồi tan biến.

49.

49.

Atuladhavajachattaṃ dhotamuttāvalīhiValayitamiva rañño tassa sihāsanasmiṃ,Udayasikharisīse tāvatārāvalīhiParivutamatisobhaṃ candabimbaṃ bahāsa;

()

Trên đỉnh núi phía đông, vầng trăng, được các dải sao bao quanh và vô cùng rực rỡ, đã tỏa sáng, giống như chiếc lọng trắng vô song của đức vua trên ngai vàng, được viền quanh bởi những chuỗi ngọc trai tinh khiết.

50.

50.

Ghanataratimirehā’vattharattehi lokeMasimalinavilāsaṃ taṅkhaṇe dassayanti,Rajanikarakarehi vipphurattehi phītāKatanavaparikamme’vā’si sā rājadhāni;

()

Trong khi thế gian, bị bao phủ bởi bóng tối dày đặc, lúc ấy đang hiện ra vẻ lem luốc như mực, thì kinh thành kia, rực rỡ với những tia sáng lan tỏa của mặt trăng, trở nên như thể vừa được trang hoàng mới.

51.

51.

Himakarakarabhārakkattarattandhakāra-Galitatimiralekhākāramāvī karonti,Phuṭakumuda vanesu cāsikundāṭavīsuSumadhura madhumattā bhiṅgamālā pamattā;

()

Khi những chùm tia sáng của mặt trăng xua tan bóng đêm, tạo ra những vệt tối như đang tan chảy, những đàn ong, say sưa với mật ngọt ngào, đã mải mê trong các khu rừng hoa súng đang nở và trong những lùm cây hoa lài.

52.

52.

Jitasurapativeso dhammacintāparo soJalita maṇipadīpālokabhinnandhakāre,Nijasiribhavanasmiṃ hemasīhāsanasmiṃNacira mabhinisajjī pañcakāme viratto;

()

Ngài, người có vẻ ngoài vượt qua cả thiên chủ, chuyên tâm suy tư về chánh pháp, đã ngồi không lâu trên ngai vàng trong cung điện vinh quang của mình, nơi bóng tối bị xua tan bởi ánh sáng của những ngọn đèn ngọc rực cháy, lòng đã nhàm chán năm dục.

53.

53.

Sapadi turiyahatthā nīlajimutakesāKuvalayadalanettā candalekhālalāṭā,Vikacakamalavattā mekhalābhārasoṇīKucaharaviraḷaṅgī cāruvāmorujaṅghā;

()

Ngay lập tức, những người phụ nữ tay cầm nhạc cụ, tóc đen như mây, mắt như cánh hoa súng xanh, trán như vầng trăng khuyết, mặt như hoa sen nở, hông nặng trĩu vì dây lưng, thân hình thon thả với bộ ngực và vòng cổ, đùi và bắp chân thon đẹp;

54.

54.

Kumudamudakapolā kuṇḍalolambakaṇṇāAvivaradasanālimālatīdāmalilā,Kanakaratanamālābhāragīvā, bhirāmā,Abhinavavanitāyo naccagītesu chekā;

()

...má mềm mại như hoa súng trắng, tai đeo hoa tai lủng lẳng, hàng răng khít khao duyên dáng như vòng hoa lài, cổ nặng trĩu vì vòng vàng và ngọc, những người phụ nữ trẻ trung, xinh đẹp, điêu luyện trong ca múa;

55.

55.

Rahadamivapasannaṃ niccalāsinaminaṃSumatimupanisinnaṃ saṃvutadvārupetaṃ,Tamabhiratinirāsaṃ buddhabhāvābhilāsaṃAbhiramayitukāmā otaruṃ raṅgabhūmiṃ;

()

...đã bước lên sân khấu, mong muốn làm vui lòng ngài, bậc trí tuệ đang ngồi bất động, trong sáng như một hồ nước sâu, người có các giác quan được thu thúc, đã từ bỏ sự ham muốn và khao khát đạt được Phật quả.

56.

56.

Maṇimayavasumatyā pādasaṅghaṭṭanenaKanakavakalayaghosaṃ kāci nicchārayantī,Calakisalayalīlā aṅguli cālayantiAnulayamabhinaccuṃ hemavallīvilāsā;

()

Một người phụ nữ, với vẻ duyên dáng của một dây leo vàng, đã múa theo nhịp, tạo ra tiếng leng keng của những chiếc vòng chân bằng vàng khi chân nàng chạm vào sàn nhà bằng ngọc, và những ngón tay nàng cử động với vẻ duyên dáng của những chồi non đang lay động.

57.

57.

Narapatimukhabimbaṃka lakkhamāpādayantīNayanakharasarānaṃ raṅgasaṅgāmabhūmyā,Jitakalaravavāṇī kāci rāmā bhirāmāSavaṇasubhagagītaṃ gāyamānā vibhāsuṃ;

()

Trên chiến trường là sân khấu, một người phụ nữ xinh đẹp quyến rũ, người có giọng nói hay hơn cả tiếng chim hót líu lo, đã tỏa sáng khi nàng cất lên bài hát du dương dễ nghe, lấy gương mặt đức vua làm mục tiêu cho những mũi tên sắc bén là đôi mắt của mình.

58.

58.

Jitasuralalanāyokāvi pañcaṅgikāniTadahani turiyāni vādayuṃ lolapāṅgā,Savaṇamadhuravīṇā bherinādehi tāsaṃGaganatala mivā,si pāvuse raṅgabhūmi;

()

Vào ngày ấy, một số người phụ nữ có vẻ đẹp vượt qua các thiên nữ, với khóe mắt long lanh, đã chơi năm loại nhạc cụ. Với tiếng đàn tỳ bà ngọt ngào và tiếng trống của họ, sân khấu trở nên giống như bầu trời vào mùa mưa.

59.

59.

Varamati ramaṇīnaṃ taṃ mahābhūtarūpa-Ppabhavamivavikāraṃ naccamaddakkhi tāsaṃ,Visamabhavakuṭīre rājarogāturānaṃAsunituriyarāvaṃ gītamaṭṭassaraṃ,va;

()

Bậc trí tuệ cao thượng đã nhìn thấy điệu múa của những người phụ nữ xinh đẹp ấy chỉ như là sự biến đổi phát sinh từ các đại thể. Ngài nghe tiếng nhạc của họ như một âm thanh khó chịu, và bài hát của họ như tiếng kêu la của những người mắc bệnh nan y trong ngôi nhà bất ổn của sự tồn tại.

60.

60.

Bhusamanahirato so naccagītesu tāsaṃSirisayanavarasmiṃ sīhaseyyaṃ akāsi,Itigahitavihesā laddhaniddāvakāsāSapadi madanapāsā tā nipajjiṃsunārī;

()

Ngài rất vui thích trong điệu múa và tiếng hát của các nàng, đã nằm xuống trong tư thế sư tử trên giường báu tuyệt vời. Do đó, vì mỏi mệt và được dịp ngủ, các nàng ấy, bị ái dục trói buộc, đã nhanh chóng nằm xuống.

61.

61.

Sahakumudiniyā so suttamattappabuddhoNijasirisayanasmiṃ sannisinno rajanyā,Gahitaturiyabhaṇḍe tatthatattho, ttharitvāYuvatijanamapassi daḷhaniddābhibhūtaṃ;

()

Vào ban đêm, Ngài tỉnh giấc khi còn say ngủ, ngồi trên giường báu của mình, đã thấy các thiếu nữ bị giấc ngủ sâu chế ngự, với các nhạc cụ cầm tay vứt vương vãi đây đó.

62.

62.

Anilacalakapo lā kāci lālaṃ gilanteGalitabahaḷakhe ḷā kāci khādanti dante,Bhagamapagataco ḷā kāci saṃdassaya nneKhalitavacanamā lā kāci yaṃyaṃ lapante;

()

Có nàng má rung động vì hơi thở, nuốt nước dãi; có nàng nước dãi chảy nhiều, nghiến răng; có nàng y phục tuột khỏi, để lộ phần kín; có nàng nói lảm nhảm, nói những lời mê sảng.

63.

63.

Khipitamapi karontī kāci kāsantikāciIti pacuravikāraṃ nissirikaṃ asāraṃ,Bhavanamanavasesaṃ tassu, paṭṭhāsi daḷhaṃNarakuṇapavikiṇṇaṃ āmakāḷāhaṇaṃva;

()

Có nàng hắt hơi, có nàng ho; như vậy, với nhiều tướng trạng biến đổi, không còn vẻ đẹp, không có cốt lõi, toàn bộ cung điện hiện ra trước mắt Ngài một cách rõ ràng, như một nghĩa địa đầy tử thi vương vãi.

64.

64.

Tadahani tibhavaṃ cā,dittagehattayaṃ,vaSumariya vatabho, passaṭṭhamopaddutaṃ bho,Iti paramamudānaṃ kavattayaṃ tabbimutyāManasi purisasūro sūrabhāvaṃ janesi;

()

Vào ngày đó, suy niệm rằng: 'Ba cõi giống như ba ngôi nhà đang cháy. Ôi, thật là tai họa! Ôi, thật là khốn khổ!', như vậy, ba lời cảm hứng tối thượng về sự giải thoát khỏi nó đã phát sinh lòng dũng cảm trong tâm của bậc anh hùng.

65.

65.

SuratacaturarāmārakkhasivāsabhūteSiribhavanavanasmiṃ mohayantamhi bāle,Alamiti mama vāso handa nikkhamma tamhāTibhavabhayavimuttiṃ esayissāmahaṃ,ti;

()

Trong khu rừng là cung điện huy hoàng này, nơi ở của các nữ dạ xoa khéo léo trong ái ân, làm mê mờ kẻ phàm phu, (Ngài nghĩ rằng): 'Ta đã đủ với cuộc sống này rồi. Này, ta sẽ ra đi khỏi nơi đây, ta sẽ tìm kiếm sự giải thoát khỏi nỗi sợ hãi của ba cõi.'

66.

66.

Upakamiya vimānadvāramummārupanteSayanupari nipannaṃ channamuṭṭhāpayitvā,Tamavadi abhigantuṃ kappayitvaṃ, nayetiPabalajavabalaggaṃ vājirājaṃ sarājā, ()

Vị vua ấy đến gần ngưỡng cửa cung điện, đánh thức Channa đang nằm trên giường, và nói với anh ta: 'Hãy đi, hãy thắng yên và dắt đến đây con tuấn mã, vua của loài ngựa, có tốc độ và sức mạnh vượt trội.'

67.

67.

Gatasati hayasāḷaṃ taṅkhaṇe channamacceSakapatigamanatthaṃ esamaṃ kappanattho,Agamiti sahajāto katthako vājirājāAkari vipulahesārāvamānandabhāro;

()

Khi người hầu Channa đi đến chuồng ngựa vào lúc đó, với ý định thắng yên cho con ngựa vì mục đích ra đi của chủ nhân mình, con tuấn mã Kanthaka, được sinh cùng ngày, tràn đầy niềm vui, đã hí một tiếng vang lớn.

68.

68.

Pavisiya sirigabbhaṃ teladīpujjalantaṃRatanakhacitamañce gandhapupphābhikiṇṇe,Dharaṇipatinipannaṃ hemabimbopamānaṃNijatanujakumāraṃ passibimbāyasaddhiṃ;

()

Vào trong phòng ngủ hoàng gia đang cháy sáng với đèn dầu, trên chiếc giường nạm ngọc rải đầy hoa thơm, vị vua đã thấy đứa con trai của mình, giống như một pho tượng vàng, đang nằm cùng với Bimbā.

69.

69.

Yadi ahamapanetvā deviyā hatthapāsaṃMama tanujakumāraṃ aṅkamāropayāmi,Vadanajitasarojā rājinī vuṭṭhahitvāVanamahīgamanaṃ me vāraye dunnivāraṃ;

()

(Ngài nghĩ rằng:) 'Nếu ta gỡ tay của công chúa ra và bế con trai ta lên lòng, vị công chúa có khuôn mặt đẹp hơn hoa sen sẽ thức dậy và sẽ ngăn cản việc ta đi vào rừng một cách khó có thể cản lại.'

70.

70.

Tanujamukhasarojaṃ buddhabhūto samānoNayanamadhukarānaṃ jātu kāhāmibhāraṃ,Sumariya caraṇaṃ so uddharanto,va meruṃAvatari bhavanamhā ukkhipitvā pavīro;

()

Suy niệm rằng: 'Khi đã thành Phật, chắc chắn ta sẽ làm cho khuôn mặt hoa sen của con trai trở thành đối tượng cho những con ong là đôi mắt của ta,' bậc đại anh hùng ấy đã nhấc chân lên như nhấc núi Meru và bước ra khỏi cung điện.

71.

71.

KuvalayadalanettañcandamamhojavattaṃMadanaratharathaṅgākārasussoṇibhāraṃ,Kathamavatari bimbānāmadeviṃ pahāyaNarapati bhavanamhā hemabimbābhirāmaṃ;

()

Làm sao vị vua đã có thể bước ra khỏi cung điện, từ bỏ công chúa tên Bimbā, người có đôi mắt như cánh hoa súng xanh, có khuôn mặt rạng rỡ như mặt trăng, có cặp mông đẹp như bánh xe của cỗ xe thần Tình yêu, và xinh đẹp như một pho tượng vàng?

72.

72.

Marakatapaṭimābhaṃ sambhavaṃ sakyavaṃseSamupacitasupuññaṃ lakkhaṇākiṇṇagattaṃ,Pajahiya sukumāraṃ rāhulākhyaṃ kumāraṃKathamavatari pādamandamukkhippa dhīro;

()

Làm sao bậc trí tuệ đã có thể nhấc chân lên một cách nhẹ nhàng và bước ra, từ bỏ hoàng tử trẻ tên Rāhula, người giống như một pho tượng ngọc bích, sinh ra trong dòng dõi Sakya, đã tích lũy nhiều công đức, và có thân thể đầy đủ các tướng tốt?

73.

73.

Ripugajamigarājaṃ jambudīpaggarājaṃTadahani piturājaṃ puttasokaṇṇavamhi,Kathamamitadayo so niddayo pakkhipitvāAvatari bhavanamhāka uddharitvāna pāde;

()

Làm sao Ngài, người có lòng từ bi vô lượng, lại có thể nhẫn tâm dìm vua cha, vị vua tối cao của Jambudīpa, vua của loài sư tử đối với voi là kẻ thù, vào đại dương sầu muộn vì con, và nhấc chân bước ra khỏi cung điện vào ngày đó?

74.

74.

Sakalapathavicakkaṃ cakkavāḷāvadhiṃ soAbhivijiya asattho sattame vāsaramhi,Narahari katapuñño cakkavatti ahutvāKathamavatari tamhā ukkhipitvāna pāde;

()

Làm sao bậc Nhân Sư, người đã tạo công đức, người có thể chinh phục toàn bộ trái đất đến tận cùng của vũ trụ mà không cần nỗ lực vào ngày thứ bảy, lại không trở thành một vị Chuyển Luân Vương, mà nhấc chân bước ra khỏi nơi đó?

75.

75.

Avatariya vimānā ajja maṃ tārayatvaṃTvamapitibhavato)haṃ uttareyya’nti vatvā,Tamabhiruhi janindo vājirājinda’maṭṭhā-Rasaratanapamāṇaṃ dhotasaṅkhāvadātaṃ;

()

Bước ra khỏi cung điện, nói rằng: 'Hôm nay, ngươi hãy đưa ta qua, ta cũng sẽ đưa ngươi vượt qua ba cõi,' vị vua của loài người đã leo lên vua của loài tuấn mã, con ngựa cao mười tám cubit và trắng tinh như vỏ ốc được rửa sạch.

76.

76.

Pavanaturitavego kanthako vājirājāYadahani padasaddaṃ cā’pi hesaṃ kareyya,Nanu sakalapuraṃ so yāti ajjhottharitvāTadahani katasaddaṃ vārayuṃ devatāyo;

()

Nếu vào ngày đó, con tuấn mã Kanthaka, có tốc độ nhanh như gió, gây ra tiếng vó ngựa hay tiếng hí, chẳng phải toàn bộ thành phố sẽ bị đánh thức hay sao? Vào ngày đó, các vị trời đã ngăn chặn tiếng động được tạo ra.

77.

77.

Karakamalatalesu devatānimmitesuPanihitapadavāraṃ assa māruyha dhīro,Lahumupagami channaṃ vāladhiṃ gāhayitvāThirapihitakavāṭadvārapākārupantaṃ;

()

Bậc trí tuệ cưỡi con ngựa, nó đặt những bước chân tuyệt vời trên những lòng bàn tay hoa sen do các vị trời tạo ra, để Channa nắm lấy đuôi, đã nhanh chóng đến gần cổng thành có cánh cửa đóng chặt.

78.

78.

Yadi pihitakavāṭugghāṭanaṃ nā’bhavissāHayavaramapi channāmaccamādāya sohaṃ,Asari purisasiho uppateyyanti aṭṭhā-Rasaratatapamāṇu’ttuṅgapākāracakkaṃ;

()

(Ngài nghĩ rằng:) 'Nếu cánh cửa đóng chặt này không được mở ra, ta, bậc sư tử của loài người, cùng với con tuấn mã và người hầu Channa, sẽ nhảy qua bức tường thành cao mười tám cubit này.'

79.

79.

Tathariva hayarājā channanāmo ca mantīVīriyabalasamaṅgī cīntayuṃ tāvadeva,Vivari tadadhivatthā devatā coditattāPurisadasasatenu’gghāṭiyaṃ dvārabāhaṃ;

()

Cũng như vậy, vua ngựa và người hầu tên Channa, có đầy đủ nghị lực và sức mạnh, cũng đã nghĩ như vậy. Do được thúc giục, vị trời ngự ở đó đã mở cánh cửa, vốn cần một ngàn người để mở.

80.

80.

Mama visayamasesaṃ esasiddhatthanāmoAbhibhaviya subodhiṃ jātu bujjhissatīti,Atha sumariya māro pāpimā’tīvakuddhoPaṭipathamupagañchi nikkhamitvā vimānā;

()

Suy niệm rằng: 'Người tên Siddhattha này, sau khi vượt qua toàn bộ lãnh địa của ta, chắc chắn sẽ giác ngộ sự chứng đắc hoàn hảo,' Ác ma Māra, vô cùng tức giận, đã đến chặn đường Ngài sau khi Ngài ra khỏi cung điện.

81.

81.

Turitamahivajante māraverimhi māroAsitanabhasi ṭhatvā itthamārocayittha,Varapurisa ito kho sattame vāsaramhiTvamahivijiya lokaṃ hessase cakkavattī;

()

Khi kẻ thù của Māra đang nhanh chóng đi, Māra đứng trên bầu trời tối và tuyên bố như thế này: 'Hỡi bậc thượng nhân, kể từ hôm nay, vào ngày thứ bảy, Ngài, sau khi chinh phục thế giới, sẽ trở thành một vị Chuyển Luân Vương.'

82.

82.

Sukhamanubhavamāno cakkavattī bhavitvāGharamadhivasa cakkaṃ vattayaṃ yāvajīvaṃ,Amitamati tuvaṃ mā nikkhamassū’ti māroAbhigamananisedhaṃ kātumiccānusāsi;

()

Māra, mong muốn ngăn cản sự ra đi, đã khuyên nhủ: 'Hỡi Ngài, bậc có trí tuệ vô lượng, xin đừng xuất gia. Hãy trở thành một vị Chuyển Luân Vương, hưởng thụ hạnh phúc, ở tại gia và chuyển bánh xe pháp suốt đời.'

83.

83.

Namuvilapitavācaṃ sotadhātvañjalīhiSavisamiva pibanto taṃ tuvaṃ ko’si pucchi,Pavanapathaṭhito’haṃ issaro devatānaṃNaravara vasavattī pāpimā’tye’va māha;

()

Uống lời than van của Namuci bằng đôi tai như đôi bàn tay chắp lại, như thể là thuốc độc, Ngài hỏi: 'Ngươi là ai?' Hắn đã nói như vậy: 'Hỡi bậc nhân chủ, ta, người đứng trên không trung, là chúa tể của các vị trời, là Vasavattī, kẻ ác ma.'

84.

84.

Suranarasaraṇo so nibbhayo dibbacadda-Ratanajananamaddhā mārajānāmaha’nti,Paṭivacanamadāsi mādiso duppasayhoBhavati dasasahassehā’pi tumhādisehi;

()

Ngài, nơi nương tựa của trời và người, không sợ hãi, đã trả lời: 'Hỡi Māra, ta biết. Ta biết chắc chắn về sự xuất hiện của bánh xe báu. Một người như ta thì khó có thể bị khuất phục, ngay cả bởi mười ngàn kẻ như ngươi.'

85.

85.

Yadi manasi siyā te kāmadosabbihiṃsā-Pabhutiparivitakko tāvajānāma’hanti,Paṭighaparavaso so kiñciotārapekhoAnupadamanubandhi tassa chāyāyatheva;

()

(Māra nghĩ:) 'Nếu trong tâm ngươi có những suy nghĩ về dục vọng, sân hận, và hãm hại, thì ta sẽ biết.' Hắn, bị sân hận chế ngự, tìm kiếm một cơ hội nào đó, đã đi theo từng bước chân của Ngài, giống như một cái bóng.

86.

86.

Punarabhivajatovā’sāḷhiyā puṇṇamāyaKapilapuravibhūtiṃ daṭṭhukāmamhi jāte,Vasumati parivattī dassayi assaraññoPuravarabhimukhaṭṭho cetiyaṭṭhānabhumiṃ;

()

Vào ngày rằm tháng A-sa-la, khi ý muốn nhìn lại sự huy hoàng của thành Ca-tỳ-la-vệ khởi lên, mặt đất đã quay tròn, chỉ cho vua ngựa đang đứng hướng về thành phố cao quý ấy vùng đất của bảo tháp.

87.

87.

Sapadi dasasahassicakkavāḷesu devāTibhuvanasaraṇassā’rakkhaṇe vyāvaṭāsuṃ,Maṇikanakamayehi daṇḍadīpādikehiAnimisatanaye’ke maggamālokayiṃsu;

()

Lập tức, chư thiên trong mười ngàn thế giới đã bận rộn trong việc bảo vệ Đấng Quy Y của ba cõi. Một số vị trời đã soi sáng con đường bằng những ngọn đuốc làm bằng ngọc và vàng.

88.

88.

Surabhikusumadāmolambamānabbitāna-Kanakakalasasetacchattaketuddhajehi,Tadahigamanamaggaṃ devatā’laṅkariṃsuBhuvanakuharamāsi pupphapūjābhirāmaṃ;

()

Chư thiên đã trang hoàng con đường Ngài đi qua với những tàn lọng treo các tràng hoa thơm, với những bình vàng, lọng trắng, cờ và phướn. Không gian vũ trụ trở nên đẹp đẽ với sự cúng dường bằng hoa.

89.

89.

Gaganamasanighosacchantamevaṭṭhasaṭṭhi-Turiyasatasahassāravavipphāramāsi,MahitasurabhipupphākiṇṇamaggāvatiṇṇoAturitamabhigantvā yojanantiṃsamattaṃ;

()

Bầu trời vang dội âm thanh của sáu mươi tám trăm ngàn nhạc cụ, giống như tiếng sấm. Ngài đã đi xuống con đường rải đầy hoa thơm được tôn kính, không vội vã đi qua khoảng ba mươi do-tuần.

90.

90.

Vimalasalilapuṇṇaṃ pheṇamālābhikiṇṇaṃVikacakamalarājiṃ tuṅgakallolarājiṃ,Sasiratarasamīraṃ vāḷukākiṇṇatiraṃSamupagami anomānāmagaṅgaṃ savīro;

()

Vị anh hùng ấy đã đến gần dòng sông tên là Anomā, một dòng sông đầy nước trong, rải rác những vòng bọt, có những hàng sen nở và những hàng sóng cao, có làn gió mát lạnh và bờ cát trắng.

91.

91.

Asitamaṇitalābhā channa kā nāmikā’yaṃIti varamati pucchi so anomānadīti,Tamavadi yadi tīre ettha’haṃ pabbajeyyaṃAtiviya saphakhalā me sā anomāsiyā’ti;

()

Bậc trí tuệ cao thượng hỏi: 'Này Channa, sông này có vẻ đẹp như mặt ngọc bích đen, tên là gì vậy?' Channa thưa rằng: 'Đó là sông Anomā.' Ngài nói: 'Nếu ta xuất gia ở bờ sông này, sự xuất gia của ta sẽ thật sự thành công và không thấp hèn (anomā).'

92.

92.

Ravikulatilako so paṇhiyā vājirājaṃSajavamadadi saññaṃ tāya aṭṭhosabhāya,Suvimalasalilāyā’nomagaṅgāya tīreTaraṇiriva ṭhito’si uppatitvā turaṅgo;

()

Ngài, trang sức của dòng dõi mặt trời, đã dùng gót chân ra hiệu cho vua ngựa phi nước đại. Con ngựa đã nhảy qua một khoảng tám usabha và đứng trên bờ sông Anomā có dòng nước rất trong, như mặt trời.

93.

93.

Sitapulinatalaṭṭho tiṇhadhārā’sihatthoVisadamati samoḷiṃ cūḷamādāya daḷhaṃ,Aluni sirasi sesā dvaṅgulā nīlakesāNa tadupari parūḷhā dakkhiṇāvattayiṃsu;

()

Đứng trên bãi cát trắng, tay cầm gươm bén, bậc trí tuệ trong sáng đã nắm chặt búi tóc cùng với vương miện và cắt đi. Mái tóc xanh còn lại trên đầu dài hai ngón tay, không mọc dài hơn nữa và xoắn lại về phía bên phải.

94.

94.

Abhavi tadanurūpaṃ dāṭhikā massucā’piAyamupari sacā’haṃ ṭhātu buddho bhaveyyaṃ,Nabhasi khipi sikhaṃ taṃ iccadhiṭṭhāya dhīroParibhaviya ṭhitā sā meghamālāvilāsaṃ;

()

Râu và ria của Ngài cũng trở nên tương xứng. Bậc dũng trí phát nguyện: 'Nếu ta sẽ trở thành một vị Phật, hãy để búi tóc này ở trên không,' rồi ném búi tóc ấy lên trời. Búi tóc đã ở lại đó, vượt qua vẻ đẹp của một vòng mây.

95.

95.

Sapadi surapuramhā devarājābhi’gantvāTamabhihariya cūḷaṃ cāricaṅgoṭakena,Ratanamayamuḷāraṃ cetiyaṃ māpayitthaSuragaṇamahanīyaṃ tatra cūḷāmaṇinti;

()

Lập tức, vua trời từ thành của chư thiên đến, dùng một cái tráp đẹp đẽ mang búi tóc ấy đi và cho xây dựng ở đó một bảo tháp cao quý bằng châu báu, được chúng chư thiên tôn kính, gọi là tháp Cūḷāmaṇi.

96.

96.

Vidhirabhavi sahāyo yo ghaṭikāranāmoAdadi samaṇakappaṃka so kaparikkhāramassa,Gahitasamaṇaveso pubbabuddhā’va nāthoNabhasi khipi nivatthaṃ sāṭakaṃ saṃharitvā;

()

Phạm thiên tên là Ghaṭikāra, một người bạn cũ, đã dâng lên Ngài y bát của sa-môn. Đấng Lãnh Đạo, giống như các vị Phật quá khứ, sau khi mặc trang phục của sa-môn, đã cởi bỏ y phục cũ và ném lên không trung.

97.

97.

Tamabhihariya dussaṃ pakkhipitvā samuggeRatanamayamatulyaṃ yojanadvādasuccaṃ,Akari parahitatthaṃ brahmalokeka vidhātāMakuṭamaṇimaricīcumbiyaṃ cetiyaṃso;

()

Đấng Tạo Hóa duy nhất trong cõi Phạm thiên, vì lợi ích của chúng sanh, đã mang tấm y phục ấy đi, đặt vào trong một cái tráp bằng châu báu và xây dựng một bảo tháp không gì sánh bằng, cao mười hai do-tuần, được những tia sáng từ ngọc trên vương miện chạm đến.

98.

98.

Pitunarapatino tvaṃ bhusaṇādīni datvāIti mama vacanenā’rogyamārocayassu,Sacivamanupalabbhā’ dāni pabbajjituṃ tePahiṇi hayasahāyaṃ ovaditvāna channaṃ;

()

Sau khi khuyên dạy Channa: 'Ngươi hãy trao lại đồ trang sức này cho phụ vương và nhân danh ta, hãy báo rằng ta vẫn bình an,' Ngài đã cho Channa cùng với con ngựa ra đi.

99.

99.

Paṭipathamavatiṇṇo gantukāmo saraṭṭhaṃDharaṇipativiyogā sokanibbiddhagatto,Turagapati cavitvā kanthako devaputtoBhavi kanakavimāne taṅkhaṇetāvatiṃse;

()

Trên đường trở về, với mong muốn quay lại vương quốc, thân thể bị nỗi sầu muộn vì xa lìa chủ nhân đâm thâu, vua ngựa Kanthaka đã chết và ngay lúc đó tái sanh làm một vị thiên tử trong một lâu đài vàng ở cõi trời Ba Mươi Ba.

100.

100.

Sakalavanasurānaṃ añjalimañjarihiMahitañcaraṇapīṭho yena pabbajjito so,Tadavasarianomānāmanajjā samīpeVanamanupiyanāmaṃ ambarukkhābhirāmaṃ;

()

Ngài, người có bệ chân được tôn kính bằng những đóa hoa chắp tay của tất cả chư thiên trong rừng, đã đến khu rừng tên là Anupiya, gần dòng sông Anomā, nơi Ngài đã xuất gia, một khu rừng đẹp đẽ với những cây xoài.

101.

101.

So nikkhamma abhinnakhattiyakulā nekkhamma dhammālayoBhogakkhandhamuḷāracakkaratanaṃ uccārabhāraṃ viya,Ohāyā’nupiyambanāmavipine sattāhamajjhāvasaṃPabbajjāpaṭilābhasambhavasukhaṃ vedesi buddhaṅkuro;

()

Ngài, là nơi nương tựa của pháp xuất ly, sau khi từ bỏ dòng dõi Sát-đế-lỵ cao quý, đã từ bỏ khối tài sản và bánh xe báu cao quý như một gánh nặng phẩn uế, và đã trú ngụ bảy ngày trong khu rừng tên là Anupiya. Vị Bồ-tát đã cảm nhận được hạnh phúc phát sinh từ việc đạt được sự xuất gia.

Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakala kavijana hadayānanda dānanidāne jinavaṃsadīpe avidūre nidāne mahābhinikkhamana pavattiparidīpo dasamo saggo.

Như vậy, trong tác phẩm Jinavaṃsadīpa, là nguồn mang lại niềm vui cho trái tim của tất cả các thi sĩ, được sáng tác bởi tu sĩ tên là Medhānanda, đây là chương thứ mười, chương nói về sự kiện Đại Xuất Gia, thuộc phần Nhân gần.

1.

1.

MandānileritatarusaṇḍamaṇḍiteTasmiṃ tapovanagahaṇe tapodhano,Bhutvā (pabhāvati) vanadevatā yathāDibbaṃ sukhaṃ sukhamanagāriyaṃ tato;

()

Sau đó, trong khu rừng khổ hạnh rậm rạp được trang điểm bởi những lùm cây lay động trong làn gió nhẹ, bậc tu khổ hạnh đã hưởng thụ hạnh phúc của đời sống không gia đình, một niềm hạnh phúc như của chư thiên, giống như một vị thần rừng.

2.

2.

Yo seniyo narapati māgadho tadāYasmiṃ pure vasati puraṅgabhāsure,Rājaggahaṃ tamahipavesanatthikoAddhānamosari samatiṃsayojanaṃ;

()

Với mục đích đi vào thành Vương Xá, nơi vua Seniya xứ Ma-kiệt-đà lúc bấy giờ đang ngự trị, một thành phố rực rỡ với những tòa nhà, Ngài đã đi trên con đường dài ba mươi do-tuần.

3.

3.

Cakkaṅkitassiricāraṇo susaññamoDīghañjasaṃ vasi tadahena khepayaṃ,Rājaggahaṃ kapuravaramindirālayaṃSampāvisi jitagajarājagāmi so;

()

Ngài, người có đôi chân phúc tướng được ghi dấu bánh xe, rất tự chủ, đã đi hết con đường dài trong một ngày và đi vào thành Vương Xá, nơi ở của những ngôi nhà và thành phố tốt đẹp, với dáng đi của một vua voi đã được chinh phục.

4.

4.

Indāsudhāvalivalayikato mahā-Maggamhi jaṅgammaṇipabbatoriva,Khattiṃsalakkhaṇasamalaṅkato mahā-Vīro taponidhi yugamattadassano;

()

Trên con đường lớn, vị đại anh hùng, kho tàng của sự khổ hạnh, được trang hoàng với ba mươi hai tướng tốt, nhìn trong tầm một ách cày, giống như một ngọn núi ngọc di động được bao quanh bởi những bức tường trắng như vôi của trời Đế Thích.

5.

5.

Bodhāpayaṃ budhajanamānasambujeAvhāpayaṃ pathikajana’kkhipakkhino,Vimhāpayaṃ nijasiriyā sadevakeTasmiṃ pure cari sapadānacārikaṃ;

()

Làm cho những đóa sen tâm của người trí nở ra, mời gọi những con chim mắt của người đi đường, làm cho thế giới cùng với chư thiên kinh ngạc bởi vẻ huy hoàng của mình, Ngài đã đi khất thực từng nhà trong thành phố ấy.

6.

6.

Piṇḍāya gacchatisati rūpadassana-Pabyāvaṭā’khilajanatāya gotame,Saṅghobhitā’suramisarehi sā puriPatte yatheva’surapuri purindade;

()

Khi Ngài Gotama đi khất thực, tất cả mọi người đều bận rộn chiêm ngưỡng dung sắc của Ngài, thành phố ấy trở nên náo động, giống như thành của các A-tu-la khi trời Đế Thích đến.

7.

7.

KhattiṃsalakkhaṇasuracāpabhāsureRūpambare varapurisassa gacchato,Lokassa locanasakuṇāvalitadāAntaṃ napāpuṇi parisaṅkamantīpi;

()

Khi ấy, trên bầu trời thân tướng của bậc thượng nhân đang đi, một thân tướng rực rỡ như cầu vồng của chư thiên với ba mươi hai tướng tốt, đàn chim mắt của thế gian, dù bay lượn xung quanh, cũng không thể đến được điểm cuối.

8.

8.

Mañjīrapiñjarakara kandharāmaṇi-Keyūrabhāsuracaraṇā sirimato,Sīmantinī paramasiriṃ vipassituṃDhāviṃsu nijjitakalahaṃsakāminī;

()

Để chiêm ngưỡng vẻ huy hoàng tối thượng của Đấng Phúc Hậu, những người phụ nữ, có dáng đi vượt qua cả thiên nga, có đôi chân rực rỡ với vòng chân, vòng tay vàng, ngọc ở cổ và vòng đeo cánh tay, đã chạy đến.

9.

9.

Nārijanā mahitumivā’bhigacchatoRūpindirāya’ nimisalocanuppale,DhammillavellitabhujacampakāvalīDhāviṃsu pīvarakucahārapīḷitā;

()

Những người phụ nữ, bị những vòng trang sức trên bộ ngực đầy đặn đè nặng, với những cánh tay như cành hoa champaka quấn quanh búi tóc, đã chạy đến với những đóa sen mắt không chớp, như thể để tôn kính vẻ đẹp huy hoàng của Ngài đang đến.

10.

10.

Nissāsinī samajalabinducumbita-Vattambujā sithilitakāsikambarā,Kācitthiyo samaṇamudikkhituṃ patheDhāvantiyo kimupatisaṅkiyā’bhavuṃ;

()

Một số phụ nữ, thở hổn hển, gương mặt sen được những giọt mồ hôi hôn lên, y phục bằng lụa Kasi bị nới lỏng, khi chạy trên đường để nhìn vị sa-môn, đã trở nên giống như những nàng Kimpurisa.

11.

11.

Ugghāṭitā’sitamaṇisihapañjarāRāmāpasāritavadanambujāka vasiṃ,Daṭṭhuṃ pabhujanabhavanesu taṅkhaṇeMandākinisarasivilāsamāharuṃ;

()

Trong những lâu đài của các bậc quyền quý, vào khoảnh khắc ấy, những người phụ nữ mở các cửa sổ sư tử bằng ngọc bích đen, đưa ra những khuôn mặt tựa hoa sen để nhìn thấy vị ẩn sĩ, họ đã mang lại vẻ duyên dáng của hồ Mandākinī.

12.

12.

Ucchaṅgatopatitasutā’bhirūpinoRūpappalamhitahadayāka pūrīvadhū,Passantiyo pathikajanassahatthageNākaṃsu kiṃ adhikaraṇā’dhiropaṇaṃ;

()

Những người phụ nữ trong thành, với trái tim bị quyến rũ bởi vẻ đẹp của người tuấn tú, đã không để ý đến những đứa con rơi từ trong lòng. Khi nhìn thấy người bộ hành, cớ sao họ lại có thể buông lời buộc tội?

13.

13.

Eke janā yatipatirūpadassana-Kotuhaḷā sakapaṭibhānamabravuṃ,Sīmantinī manakumudāni bodhayaṃPatto’tya’yaṃ pakatinisāpatīnukho;

()

Một số người, vì hiếu kỳ muốn chiêm ngưỡng vẻ đẹp của vị chúa tể các ẩn sĩ, đã nói lên những lời nhận xét dí dỏm của mình: 'Người này đến đây, làm cho tâm trí tựa hoa súng của các phụ nữ bừng nở, phải chăng chính là vị chúa tể của màn đêm (mặt trăng) thông thường?'

14.

14.

Sutvāna taṃ sakalakalāntaropagaṃBimbaṃ tadaṅkitahariṇaṅkamambare,Tumhe napassatha himaraṃsino itiGabbābhijappitavacanā’parejanā;

()

Nghe vậy, những người khác bèn kiêu hãnh đáp lời: 'Các người không thấy trên bầu trời kia sao, vầng đĩa của đấng có tia sáng mát lạnh (mặt trăng), được đánh dấu bằng hình con hươu và hội đủ các pha của nó?'

15.

15.

Accherapaṅkajavisarāni cintiyaSañcumbituṃ puralalanānana’mbuje;

Verocano idhupagamā virūpimāIccabravuṃ punaranisammakārino;

()

Lại có những người thiếu suy xét nói rằng: 'Với ý định hôn lên những đóa sen là gương mặt của các phụ nữ trong thành, vì nghĩ rằng đó là những đóa sen tuyệt diệu, nên mặt trời (Verocana) đã đến đây trong hình dạng này.'

16.

16.

Sutvāna taṃ gaganatalaṅgane’dhunāVerocanassa’bhicarato napassatha,Caṇḍātapaṃ thiraparivesamambuja-Pāṇinti gajjitavacanā’parejanā;

()

Nghe vậy, những người khác với lời lẽ đanh thép đáp lại: 'Các người không thấy mặt trời (Verocana) đang di chuyển trên bầu trời, với ánh nắng chói chang và vầng hào quang vững chắc của nó sao?'

17.

17.

UttuṅgamandiramaṇicandikātaleDibbaccharānibharamaṇihi vañcito,Eyā’marāvatinagariti cintiyaSakko care nanu sakavādamapakpayuṃ;

()

Bị đánh lừa bởi những người phụ nữ xinh đẹp tựa tiên nữ Apsara trên những sàn nhà bằng ngọc tỏa sáng của các lâu đài cao lớn, và nghĩ rằng: 'Đây là thành phố Amarāvatī', nên chắc chắn đây là vua Sakka (Đế Thích) đang đi dạo.' Họ đã đưa ra lập luận của riêng mình như vậy.

18.

18.

Sakkassa dānavavijayā’bhilāsinoPāṇimhi dissati vajirāyudhaṃ kharaṃ,Saṃvijjare dasasatalocanāni’piNotādiso ayamiti tabbipakkhino;

()

Những người phản đối nói rằng: 'Trong tay của vua Sakka, người mong muốn chiến thắng các a-tu-la, người ta thấy có vũ khí kim cương chói lòa. Ngài cũng có một ngàn con mắt. Người này không giống như vậy.'

19.

19.

Yā sālavatya’dhivacanā’bhirūpinīSañcodito jitagirijāya tāya ho,Kelāsapabbatanibhapaṇḍavācala-Ñattaṃ vajaṃ ayamitiissaro’bravuṃ;

()

Được thúc giục bởi nàng Pārvatī xinh đẹp, người đã chinh phục được ngài, và nghĩ rằng ngọn núi Paṇḍava này giống như núi Kelāsa, người đang đi kia chính là đấng Tối Thượng (Issara/Shiva).' Họ đã nói như vậy.

20.

20.

Tumhe napassatha paramissarassa kiṃNaggattanaṃ pasusayano’pavesanaṃ,Pāṇiṃ kapālakamadhikakkhimaṇḍalaṃItthaṃ paveditavacanā’parejanā;

()

Những người khác bèn tuyên bố rằng: 'Các người không thấy sao? Đấng Tối Thượng (Paramissara) thì khỏa thân, ngồi và cưỡi trên lưng thú, tay cầm bát sọ người, và có thêm một con mắt trên trán. Người này không như vậy.'

21.

21.

Esā’valambitapurakhīranīradhiṃLakkhiṃ samekkhiya nijalakkhisaṃsayo,Pītambaraṃ paridahiya’ñjase caraṃNārāyano iti matimappayuṃ sakaṃ;

()

Thấy những nàng Lakkhī (những phụ nữ xinh đẹp) của thành phố này, nơi tựa như biển sữa, và do đó sinh lòng nghi ngờ về nàng Lakkhī của chính mình, nên người đang đi trên đường, khoác trên mình tấm y vàng, chính là Nārāyana (Vishnu).' Họ đã hình thành ý kiến của riêng mình như vậy.

22.

22.

Nārāyano kuvalayanīlaviggahoKopantaro’ragasayanindirādhano,Cakkāyudho’llasitakaro’tivāmanoTabbādamaddanacature’tare janā;

()

Những người khác, khéo léo trong việc bác bỏ lập luận đó, nói rằng: 'Nārāyana có thân hình xanh sẫm như hoa súng xanh, nội tâm phẫn nộ, nằm trên giường rắn, có Indirā (Lakkhī) làm vợ, tay cầm vũ khí là bánh xe sáng chói, và là một người lùn. Người này không như vậy.'

23.

23.

Vedattayaṃ vibudhajanānamānaneSva’jjhāyataṃ vasatinukho sarassatī,Sañjātasaṃsaya jaṭito pitāmahoTassāgavesanapasuto’tyu’dīrayuṃ;

()

Họ nói rằng: 'Phải chăng nữ thần Sarassatī không còn ngự trong miệng của những người hiền trí, nơi ba tập Veda tự được tụng đọc? Vì nghi ngờ nảy sinh, nên đức Pitāmaha (Brahmā) với mái tóc bện, đã mải miết đi tìm kiếm nàng.'

24.

24.

Sutvāna taṃ sarasijayonino sadāPāṇimhi vijjati varamattapotthakaṃ,Cattāricānanapadumāni dissareGacchaṃ ayaṃpana puriso natādiso;

()

Nghe vậy, (những người khác đáp): 'Trong tay của đấng sinh ra từ hoa sen (Brahmā) luôn có một quyển sách quý, và người ta thấy ngài có bốn gương mặt tựa hoa sen. Nhưng người đang đi này thì không giống như vậy.'

25.

25.

Suddhodanavhayavasudhādhipa’trajoBuddho bhavissati iti vedakovidā,Koṇḍaññabhusurapamukhā dvijā tadāPabyākaruṃ tanu bahubhāsaṇena kiṃ;

()

'Vị công tử của đức vua tên là Suddhodana sẽ trở thành một vị Phật.' Các vị Bà-la-môn thông thạo Veda, với ngài Koṇḍañña đứng đầu, đã tiên tri như vậy. Cần gì phải nói nhiều thêm nữa?

26.

26.

Ukkaṇṭhito sakabhavanā mahāmatīNikkhamma sattamadivasoti vissuto,Āpāthagaṃ nijasavaṇañjalihi bhoTaṃ byappathaṃ napivatha kiṃ yathāmataṃ;

()

Này các ông! Ai cũng biết rằng hôm nay là ngày thứ bảy kể từ khi bậc đại trí, vì chán ngán, đã rời khỏi cung điện của mình. Lời đồn ấy đã đến tai các ông, tại sao các ông không dùng đôi tai như những chiếc cốc chắp lại để uống lấy nó như uống nước cam lồ?

27.

27.

Vedāgataṃ varapurisaṅgalakkhaṇaṃDehamhi vijjati samaṇassa gacchato,Andhā’va bho apagatarūpadassanāTumhe’pi kiṃ talahatha rūpadassanaṃ;

()

Những tướng tốt của bậc vĩ nhân, được nói đến trong kinh Veda, đều hiện hữu trên thân của vị sa-môn đang đi kia. Này các ông, các ông như những người mù, không còn khả năng nhìn thấy hình sắc. Tại sao các ông còn bàn luận về việc nhìn thấy tướng mạo của ngài?

28.

28.

Nikkhamma chaḍḍitavibhavo mahākulāSuddhāsayo sugahiya pattacīvaraṃ,Pabbajjiyā’nahiramito bhavattayeAtthācaraṃ anugharamañjase’dhunā;

()

Xuất gia từ một gia đình cao quý, từ bỏ tài sản, với ý định trong sạch, ngài đã nhận lấy y bát một cách đúng pháp. Trở thành một người xuất gia, không còn ham thích trong ba cõi, bây giờ ngài đang đi trên đường từ nhà này sang nhà khác, thực hành vì lợi ích (của chúng sanh).

29.

29.

Suddhodanāvanipatino varorasoEso samujjalasatapuññalakkhaṇo,Vyāpārito kusalabalena bodhiyāHote’va gotamasamaṇo nasaṃsayo;

()

Đây là vị công tử ưu tú của vua Suddhodana, người tỏa sáng với những tướng tốt của trăm phước báu. Được thúc đẩy bởi sức mạnh của thiện nghiệp hướng về giác ngộ, ngài chắc chắn là sa-môn Gotama, không còn nghi ngờ gì nữa.

30.

30.

Disvā tapodhanamahiyantamañjaseYe mānavā sakasakavādamappayuṃ,Tabbādabandhanaviniveṭhanā paraṃIccāhu paṇḍitapurisā yathāvato;

()

Khi thấy vị khổ hạnh đang đi trên đường, những người kia đã đưa ra các lập luận riêng của mình. Sau đó, để gỡ rối những ràng buộc của các lập luận ấy, những người hiền trí đã nói lên sự thật như vậy.

31.

31.

Dutā tadā surasi samappitañjalīRañño tamacchariyapavattimāharuṃ,Addakkhi bhupati caramānamañjasePiṇḍāya’thabbivariya sihapañjaraṃ;

()

Khi ấy, các sứ giả chắp tay kính cẩn, mang tin tức kỳ diệu ấy đến cho nhà vua. Bấy giờ, đức vua mở cửa sổ sư tử và nhìn thấy ngài đang đi trên đường để khất thực.

32.

32.

Nā go siyā paṭhaminimujjanaṃ ka reYakkho siyā sahayamadassanaṃ ka re,De vo siyā gaganatalaṅgaṇañca rePoso siyā yadi paṭiladdhamāha re;

()

Ngài có thể là một vị Nāga, vì có thể độn thổ. Ngài có thể là một Dạ-xoa, vì có thể biến mất. Ngài có thể là một vị trời, vì có thể đi trên hư không. Nhưng nếu ngài ăn những gì đã nhận được, thì ngài phải là một con người.

33.

33.

Dūtenu’sāsiya magadhādhipo itiVīmaṃsituṃ pakatimanaṅgahaṅgino,Pāhesi te padamanugammu’pāgamuṃSaddhiṃ mahāsamaṇavarena paṇḍavaṃ;

()

Vua xứ Magadha đã chỉ thị cho các sứ giả như vậy để điều tra về bản chất của vị có thân hình tuấn tú này. Ngài đã phái họ đi. Họ đã đi theo dấu chân của ngài và cùng với vị đại sa-môn ưu tú đến núi Paṇḍava.

34.

34.

Vikkhālayaṃ mukhakamalaṃ kule kuleBhikkhāṭanena’ bhihaṭamissabhojanaṃ,Laddhā jigucchiya vasi paṇḍavācala-Cchāyāya mārabhi sunisajja bhuñjituṃ;

()

Sau khi nhận được thức ăn hỗn tạp từ việc đi khất thực từng nhà, vị ẩn sĩ cảm thấy ghê tởm. Ngài rửa mặt hoa sen của mình, rồi ngồi xuống một cách trang nghiêm trong bóng mát của núi Paṇḍava và bắt đầu ăn.

35.

35.

Bhattamhī kukkuravamathūpame muhuṃAntodaraṃ pavisati dhīmato sati,Antāni bāhirakaraṇāni’vā’bhavuṃTaṃkho sahī vasisanisampajaññavā;

()

Khi thức ăn, trông giống như đồ chó mửa, đi vào bụng, bậc hiền trí vẫn giữ chánh niệm. Ruột gan của ngài như lộn ra ngoài. Tuy vậy, bậc đạo sư đã chịu đựng điều đó với chánh niệm và tỉnh giác.

36.

36.

Pabbajjitaṃ sugahitapattacīvaraṃDisvā ratiṃ pajahiya rājabhojane,Siddhattha no tvamabhigamittha attanāAttānamovadiya pabhuñji bhojanaṃ;

()

'Này Siddhattha, ngươi đã xuất gia, đã nhận y bát đúng pháp, đã từ bỏ sự thích thú trong các món ăn của hoàng gia, mà giờ lại ra nông nỗi này sao?' Tự khiển trách mình như vậy, ngài đã dùng bữa ăn đó.

37.

37.

Dūtehi coditahadayo dayādhanoSo māgadho narapati tena pāvisi,Yenā’si paṇḍavagiri bhadravāhanaṃĀruyha dassanarasaghedhalocano;

()

Với trái tim được thúc giục bởi các sứ giả, vị vua nhân từ của xứ Magadha, với đôi mắt khao khát được chiêm ngưỡng ngài, đã leo lên một cỗ xe sang trọng và tiến đến nơi có ngọn núi Paṇḍava.

38.

38.

Aññāya sākiyakulasambhavaṃ vasiṃRājā pasidiya ariye’riyāpathe,Mā kāhase sakha iti dukkaraṃ kharaṃRajjena taṃnarapavaraṃ pavārayi;

()

Khi biết vị ẩn sĩ xuất thân từ dòng dõi Sākiya, và cảm mến trước oai nghi cao quý của ngài, nhà vua đã thỉnh mời bậc vĩ nhân ấy bằng cả vương quốc của mình, và nói rằng: 'Này bạn hiền, xin đừng thực hành pháp tu khổ hạnh khắc nghiệt này.'

39.

39.

Rajjena kiṃ tava caturaṇṇavāvadhiṃRajjaṃ nijaṃ pajahiya āgatassa me,Bodhiṃ pabujjhiya paṭhamaṃ tathāsatiĀgacchataṃ mama vijitantya’voca naṃ;

()

Ngài nói với vua rằng: 'Đối với tôi, người đã từ bỏ vương quốc của chính mình được bao bọc bởi bốn biển cả để đến đây, thì vương quốc của ngài có ích gì? Trước hết, sau khi tôi chứng đắc giác ngộ, khi ấy ngài hãy đến lãnh địa của tôi.'

40.

40.

Datvā paṭissavamatha bhumibhattunoLokassa locanamaṇitoraṇākule,Dīghañjase vasi ṭhapitaṅghipaṅkajoĀḷārākaṃ isipavaraṃ upāvisi;

()

Sau khi đã hứa với vị vua của xứ sở ấy, trong thành phố tựa như cổng chào bằng ngọc cho mắt nhìn của thế gian, bậc đạo sư đặt đôi chân sen của mình trên con đường dài và tìm đến vị ẩn sĩ ưu tú Āḷāra.

41.

41.

Patvāna kiṃ kusalagavesi so vasiĀḷārakaṃ virajamuḷārajhāyinaṃ,Icchāmahanti’si tava santike’dhunāDhammaṃ samācaritumidhāgato bruvi;

()

Vị tìm cầu điều thiện ấy, bậc ẩn sĩ, sau khi đến gặp Āḷāra, người thiền định về trạng thái cao quý không còn trần cấu, đã nói rằng: ‘Thưa ngài, nay con đã đến đây, mong muốn được thực hành Chánh pháp ở nơi ngài’.

42.

42.

Sutvāna taṃ tatiyamarūpikaṃ vasiJhānaṃ viyākari paṭiladdhamattanā,Khippaṃ taponidhipaguṇaṃ akāsi taṃDhammaṃ sakācariyanayā’valambiya;

()

Sau khi nghe điều ấy, vị ẩn sĩ (Āḷāra) đã trình bày về tầng thiền Vô sở hữu xứ, là tầng thiền Vô sắc thứ ba mà chính mình đã chứng đắc. Vị kho tàng khổ hạnh (Bồ-tát) đã nhanh chóng thực hành pháp ấy, nương theo phương pháp của vị thầy.

43.

43.

Nā’yaṃ vasi tanutarasaddhayā mamaṃDhammaṃ sayaṃ samadhigataṃ viyākare,Gosāmiko yathariva pañcagorasaṃAddhāphalaṃ anubhavatīti tintiya;

()

(Āḷāra) suy nghĩ rằng: ‘Vị ẩn sĩ này không phải là người có đức tin mỏng manh mà lại có thể tuyên bố về pháp mà chính mình đã chứng ngộ. Chắc chắn vị ấy sẽ hưởng được kết quả, giống như người chủ đàn bò được hưởng năm loại sản phẩm từ sữa bò’.

44.

44.

Kālāma dve adhigatajhānasambhavaṃTvaṃ yāvatāsukha manubhosi maṃ vada,Puṭṭhassa tassi’ti nacakiñci bhāviyaṃĀkiñcanaṃ avaca akiñcanālayo;

()

(Āḷāra nói): ‘Này đạo sĩ Kālāma, cả hai chúng ta đã chứng đắc tầng thiền này. Ngài hãy nói cho tôi biết, ngài đã an trú đến mức độ nào?’ Khi được hỏi như vậy, vị trú ở Vô sở hữu xứ (Bồ-tát) đã trả lời rằng: ‘(Tôi đã chứng đắc) Vô sở hữu xứ, do đã tu tập về sự không có gì cả’.

45.

45.

Saṃvijjare mamapaki imassi’ve’sinoSaddhāsatīvīriyasamādhibuddhiyo,Evaṃ vitakkiya naciraṃ katussahoJhānaṃ labhī tatīyamarūpikaṃ vasī;

(Bồ-tát) suy tư rằng: ‘Cũng như vị đạo sĩ này, nơi ta cũng có đủ tín, tấn, niệm, định, tuệ.’ Suy nghĩ như vậy, ngài đã nỗ lực và không bao lâu, vị ẩn sĩ (Bồ-tát) đã chứng đắc tầng thiền Vô sắc thứ ba.

46.

46.

Yaṃ kho tuvaṃ viharasi jhātamapakpitoSampajja sampati viharāmahanti taṃ,Āḷāri’si varapurisena sāvitoLābhā’vusotyavaca suladdhamāvuso;

(Bồ-tát nói): ‘Tầng thiền định không lay động mà ngài an trú, con cũng đã chứng đắc và hiện đang an trú trong đó.’ Khi được bậc Thượng nhân nói như vậy, đạo sĩ Āḷāra đã thốt lên: ‘Thật là một lợi ích cho chúng tôi, thưa hiền hữu, thật là một lợi ích lớn lao, thưa hiền hữu!’

47.

47.

Jānāmi pāvacanamahaṃ yathā tuvaṃJānāsi pāvacanamahaṃ yathā tuvaṃ,Tvaṃ tādiso ahamapi yādiso bhaveTvaṃ yādiso ahamapaki tādiso bhave;

‘Pháp mà tôi biết, ngài cũng biết như vậy. Pháp mà ngài biết, tôi cũng biết như vậy. Ngài như thế nào, tôi cũng như thế ấy. Tôi như thế nào, ngài cũng như thế ấy.’

48.

48.

Ehā’vuso samaṇa mayaṃ ubho janāKāhāmi’to pariharaṇaṃ gaṇassi’daṃ,Vatvāna ācariyasamānako sakaṃSissaṃ akā tamasamamattanā samaṃ;

()

‘Này hiền hữu Sa-môn, hãy đến đây. Cả hai chúng ta hãy cùng nhau lãnh đạo hội chúng này.’ Nói như vậy xong, vị ấy đã đặt người đệ tử không ai sánh bằng của mình ngang hàng với chính mình, như một vị thầy.

49.

49.

Dhammopya’yaṃ nabhavati nibbidāya vāBodhāyavā navupasamāya kevalaṃ,Āruppabhumiyamupapattiyā siyāIccānalaṅkariya tato apakkami;

()

(Bồ-tát nghĩ): ‘Pháp này không đưa đến sự nhàm chán, không đưa đến giác ngộ, cũng không chỉ đơn thuần đưa đến sự an tịnh, mà chỉ có thể đưa đến sự tái sanh trong cõi Vô sắc.’ Vì vậy, không hài lòng, ngài đã rời khỏi nơi đó.

50.

50.

Kālamato uparivisesamuddakoJaññā’tya’yaṃ sumariya rāmaputtako,Patvā’ssamaṃ samadhigataṃ tvayā’pa’haṃDhammaṃ samācaritumidhāgato’bruvi;

()

Nhớ lại rằng: ‘Ngoài Kālāma, có thể Uddaka, con trai của Rāma, biết được pháp cao hơn.’ Ngài đã đến đạo viện của vị ấy và nói: ‘Con đã đến đây để thực hành pháp mà ngài đã chứng đắc.’

51.

51.

Ñatvā sakācariyamatañhi buddhimāDhammañcare mama samayo ca tādiso,Vatve’vamuddakavasi khippamattanoSikkhesi pāvacanapathe tapodhanaṃ;

()

Bậc trí tuệ (Uddaka), biết được ý của vị thầy mình (Rāma), đã nói: ‘Hãy thực hành pháp này, giáo lý của ta cũng như vậy.’ Nói như thế xong, vị ẩn sĩ Uddaka đã nhanh chóng huấn luyện bậc kho tàng khổ hạnh (Bồ-tát) theo con đường giáo pháp của mình.

52.

52.

Saddhāya maṃ sakasamayā’nusāsakoAddhā samādhijaphalamāhare’tya’yaṃ,Cintāparo varapuriso arūpikaṃJhānaṃ valañjasi katamantya’pucchi naṃ;

()

(Uddaka) suy nghĩ: ‘Với đức tin này, vị ấy chắc chắn sẽ đạt được kết quả sanh từ thiền định theo giáo lý của ta.’ Bậc Thượng nhân (Uddaka), sau khi suy tư, đã hỏi ngài (Bồ-tát): ‘Ngài đã thực hành đến tầng thiền Vô sắc nào rồi?’

53.

53.

Sutvā tamuddakavasi santamānasoSantaṃhi’daṃ paramamidanti bhāviyaṃ,Sāmaṃ valañjanakamarūpabhumikaṃJhānaṃ catutthakamavikampamāharī;

()

Nghe vậy, vị ẩn sĩ Uddaka với tâm an tịnh, nghĩ rằng: ‘Đây là pháp an tịnh, đây là pháp tối thượng,’ đã trình bày về tầng thiền Vô sắc thứ tư, tầng thiền không lay động, là cảnh giới mà chính mình đang thực hành.

54.

54.

Saṃvijjare mamapi manoniketaneSaddhādisagguṇaratanāni’massi’va,Evaṃsaraṃ naciramarūpikaṃ vasiJhānaṃ labhī vīriyabalenavā’ntamaṃ;

()

(Bồ-tát nghĩ): ‘Trong tâm ta cũng có những bảo vật thiện đức như tín, v.v., giống như vị này.’ Ghi nhớ như vậy, không bao lâu, vị ẩn sĩ (Bồ-tát) đã chứng đắc tầng thiền Vô sắc cuối cùng bằng sức mạnh của sự tinh tấn.

55.

55.

Laddhaṃ tayā yamadhigatanti tammayāĀrocite samaṇa vare’sipuṅgavo,Amhe gaṇaṃ supariharāmu’bho’timaṃVatvā tamācariyadhurena mānayi;

()

Khi bậc Sa-môn cao quý tuyên bố: ‘Pháp mà ngài đã chứng đắc, tôi cũng đã chứng đắc,’ bậc đứng đầu các đạo sĩ (Uddaka) đã nói: ‘Cả hai chúng ta hãy cùng nhau khéo lãnh đạo hội chúng này.’ Nói xong, vị ấy đã tôn ngài (Bồ-tát) lên địa vị của một vị thầy.

56.

56.

Nā’yaṃ patho bhavaparimuttiyā siyāAddhābhave mamapaki bhavaggapattiyā,Evaṃ vavatthitahadayo mahādayoNibbijjaso tadapagato’nalaṃiti;

()

(Bồ-tát nghĩ): ‘Đây không phải là con đường đưa đến sự giải thoát khỏi vòng sanh tử. Chắc chắn nó chỉ đưa ta đến cõi Hữu đảnh.’ Bậc Đại bi, với tâm đã quyết định như vậy, cảm thấy nhàm chán và rời khỏi nơi đó, nghĩ rằng: ‘Thế là đủ rồi!’

57.

57.

Mokkhesako jitavaravāraṇakkamoEkocaraṃ vasi magadhesu cārikaṃ,Senānivissunnigamo yahiṃsiyāTaṃ tāpasālayamuruvelamosari;

()

Vị tìm cầu giải thoát, với dáng đi của một con voi chúa chiến thắng, đã độc hành du hóa trong xứ Ma-kiệt-đà. Ngài đã đi đến đạo viện ở Uruvelā, nơi có thị trấn Senāni.

58.

58.

Addakkhi so hariṇavihaṅgamākulaṃMandānileritatarusaṇḍamaṇḍitaṃ,NerañjarāsalilapavāhasitalaṃPāsādikaṃ paramatapovanaṃ tahiṃ;

()

Tại nơi ấy, ngài đã nhìn thấy một khu rừng khổ hạnh tuyệt vời, khả ái, đầy dẫy hươu nai và chim chóc, được trang điểm bởi những lùm cây lay động trong gió nhẹ, và mát mẻ bởi dòng nước sông Nerañjarā đang chảy.

59.

59.

Antojaṭaṃ jaṭilajaṭā’livumbita-Pādambujo vijaṭayituṃ ghaṭaṃ vasī,Attāhitāpanapaṭipattiyā tahiṃVijjādhare jaṭilavare pasādayī;

()

Vị ẩn sĩ (Bồ-tát) đã nỗ lực để gỡ rối mớ bòng bong nội tâm. Tại nơi đó, bằng pháp hành khổ hạnh, ngài đã làm cho các vị đạo sĩ bện tóc cao quý, những bậc nắm giữ tri thức, được hoan hỷ.

60. Sañcārito janapadacārikaṃ tadā

60. Khi ấy, trong lúc đang du hành qua các xứ,

Patvā tapovanamatha pañcavaggiyā,

Nhóm năm vị đã đến khu rừng khổ hạnh,

Bhikkhu mahāpurisamupaṭṭhahiṃsu taṃ

Các vị Tỳ-khưu ấy đã hầu hạ bậc Đại nhân,

Āraddhadukkarakiriyaṃ yathābalaṃ. ()

Là người đã bắt đầu thực hành khổ hạnh, tùy theo sức của mình.

61. Dhīro’tidukkarapaṭipattipūrako

61. Bậc Trí tuệ, người thực hành trọn vẹn pháp khổ hạnh tột bậc,

Dantāni vīsatidasanehi vīsati,

Đã dùng hàm răng này nghiến chặt hàm răng kia,

Tāluṃ nirumhiya rasanāya cetasā

Dùng lưỡi ép lên vòm họng, và dùng tâm,

Cittaṃ nipīḷayi paritāpayi tahiṃ. ()

Tại nơi đó, đã chế ngự và nhiếp phục tâm.

62. Paggayha muddhani balavā’tidubbalaṃ

62. Giống như người lực sĩ nắm lấy người yếu hơn ở trên đầu,

Nipphīḷaye yathariva dhīmato tathā,Attāhitāpanapasutassa paggharuṃKacchādinā’dhīkatarasedabindavo;

()

Và bóp chặt, cũng vậy, đối với bậc Trí tuệ đang chuyên tâm khổ hạnh, những giọt mồ hôi đã tuôn chảy rất nhiều từ nách và các nơi khác.

63. Maggobhavatya’yamiti bodhisiddhiyā

63. (Nghĩ rằng): ‘Đây là con đường để thành tựu Bồ-đề.’

Appāṇakaṃ paṭipada mācaraṃ ciraṃ,Vāsaṃ akā vasi mukhato ca nāsatoAssāsamappaṭipaṭimo’parundhiya;

()

Thực hành pháp môn không thở trong thời gian dài, bậc Vô Song, bậc Tự Chủ, đã an trú bằng cách ngăn hơi thở vào từ miệng và từ mũi.

64.

64.

Ruddhesu tesva’ pihitasotarandhatoVāto’bhinikkhami adhimattanissano,Kammāragaggarimukhato ravo bhusaṃNiggacchate abhidhamanena seyyathā;

()

Khi các đường ấy (miệng, mũi) bị bịt lại, luồng gió với âm thanh rất lớn đã thoát ra từ các lỗ tai, giống như tiếng động mạnh phát ra từ miệng ống bễ của người thợ rèn khi được thổi mạnh.

65.

65.

Yāvedanā kharasikharena jāyareSīsassa vijjhanasamaye sukhatthino,Evaṃ tadā kaṭhinasirorujā’bhavuṃRuddhānilassa hi mukhakaṇṇanāsato;

()

Những cảm thọ nào phát sanh khi đầu bị đâm bởi một vật nhọn sắc bén, cũng vậy, khi ấy những cơn đau đầu dữ dội đã khởi lên nơi người có luồng gió bị ngăn chặn từ miệng, tai, và mũi.

66.

66.

Vātābhighātanasamaye sudhimatoSīse’bhavuṃ punarapisisavedanā,Daḷhena yo sirasi varattakena yaṃDaḷhaṃ dade yathariva sisaveṭhanaṃ;

()

Vào lúc luồng gió tác động, những cơn đau đầu lại khởi lên trong đầu của bậc Trí Tuệ, cũng giống như có người dùng một sợi dây da chắc chắn mà xiết chặt một vòng trên đầu.

67.

67.

Sammā nirumhitamukhakaṇṇanāsatoDhīro samīraṇamuparundhicu’ttariṃ,Gabbhantaraṃ kharataravedanā’turaṃVātā’bhimanthiya parikantayuṃ tato;

()

Bậc Kiên Trì lại tiếp tục ngăn luồng gió từ miệng, tai, và mũi đã được bịt kỹ. Bấy giờ, các luồng gió khuấy động và cắt xé bên trong bụng, khiến ngài khổ sở với những cơn đau rất nhói.

68.

68.

Goghātako caturataro vikattayeKucchiṃ gavaṃ tikhiṇavikantanena ce,Ruddhātileha’nariyamaggagāminoJātā tathā kharatara kucchivedanā;

()

Ví như người đồ tể khéo léo dùng dao mổ sắc bén mà cắt xé bụng bò, cũng vậy, những cơn đau bụng rất nhói đã phát sanh nơi vị đang đi trên con đường không thánh thiện khi luồng gió bị ngăn chặn.

69.

69.

Appānakaṃ punarapi jhānamācaraṃVīro samīraṇa muparundhi sabbathā,Cīntubbhavaṃ sakamukhakaṇṇanāsagaṃTenā’si kāyikadaratho dhitīmato;

()

Bậc Anh Hùng lại thực hành thiền không thở, hoàn toàn ngăn chặn luồng gió đi qua miệng, tai, và mũi của chính mình. Do đó, sự khổ sở nơi thân đã khởi lên cho bậc Kiên Nhẫn.

70.

70.

Daḷhaṃ ubho carapurisā mahabbalāBāhāsu gaṇhiya purisaṃ’tidubbalaṃ,AṅgārakāsuyamahitāpayanticeSo tādisiṃ anubhavi dukkhavedanaṃ;

()

Ví như hai người đàn ông rất khỏe mạnh, nắm lấy hai cánh tay của một người rất yếu đuối, rồi hơ nóng và nướng người ấy trên hố than hừng, Ngài đã trải qua cảm thọ đau đớn như vậy.

71.

71.

Khittaṃ kaliṅgaramivakāvidevatāRuddhānilubbhavakharavedanāturaṃ,Vīraṃ vilokiya patitaṃ tapovanePabyākaruṃka varapuriso mato iti;

()

Nhìn thấy bậc Anh Hùng, khổ sở vì những cơn đau nhói phát sanh do ngăn hơi thở, đã ngã xuống trong khu rừng khổ hạnh như một khúc gỗ bị vứt bỏ, một số chư thiên đã tuyên bố rằng: ‘Vị Thượng Nhân đã chết.’

72.

72.

Kālaṃkarotya’yamiti kāci devatāNocāhukiṃ taditara devatā vataṃ,Asse’va gotamasamaṇassa mārisāĀrocayuṃ viharaṇamīdisaṃiti;

()

Một số chư thiên nói rằng: ‘Vị này đang mệnh chung.’ Nhưng các vị chư thiên khác lại nói: ‘Thưa các ngài, Sa-môn Gotama không mệnh chung đâu, đây chính là trạng thái trú của một vị A-la-hán.’

73.

73.

Yaṃnūna’haṃ paṭipadaheyyamāyatiṃĀhārayāpanaharaṇāya sabbaso,Evaṃ sacintayi karuṇāya coditāTā devatā tuvaṭumupecca gotamaṃ;

()

Khi Ngài suy nghĩ như vầy: ‘Hay là ta nên thực hành việc hoàn toàn đoạn tuyệt vật thực,’ bấy giờ các vị chư thiên ấy, do lòng bi mẫn thúc đẩy, đã nhanh chóng đến gần Gotama.

74.

74.

Ārocayuṃ yadipana niccabhojano-Pacchedanaṃ samaṇatuvaṃ karissasi,Kāhāma te mayamitilomakupatoDibbojamokiriya sariratappaṇaṃ;

()

Họ đã nói rằng: ‘Thưa Sa-môn, nếu ngài thực hành việc đoạn tuyệt vật thực, chúng tôi sẽ từ các lỗ chân lông mà truyền thiên thực tinh túy vào cho ngài để nuôi dưỡng thân thể.’

75.

75.

Ghāsassachedanavīriyaṃ karomi ceYāpenti tā madhura sudhārasena maṃ,Tenā’bhiyāpanavidhimicchato satoTaṃkhotapaṃ nabhavati kiṃ musā mamaṃ;

()

‘Nếu ta nỗ lực đoạn thực, họ sẽ dùng tinh chất ngọt ngào như cam lồ để nuôi sống ta. Đối với ta, người mong muốn phương pháp duy trì sự sống ấy, khổ hạnh ấy của ta há chẳng phải là một sự dối trá sao?’

76.

76.

Nālanti so kuhanavasena devatā-Vimhāpaneti’ha nijadehatappaṇaṃ,Evaṃ anussariya’nuvāsaraṃ vasīĀhāramāhari virasaṃ parittakaṃ;

()

Ngài suy nghĩ: ‘Không nên dùng sự lừa dối để đánh lừa chư thiên nhằm nuôi dưỡng thân thể của mình.’ Ghi nhớ như vậy, ngài đã an trú, mỗi ngày chỉ dùng một ít vật thực không có hương vị.

77.

77.

Svācelako vicarikarāpalekhaṇoĀcāramuttya’bhavi nacehitiṭṭhiko,Uddissakaṃ abhihaṭakaṃ nimantanaṃNāsādayi piṭakakalopikumbhikaṃ;

()

Ngài không mặc y phục, đi lang thang liếm tay, có hạnh kiểm buông thả. Ngài không chấp nhận (vật thực được mời) ‘Xin mời Tôn giả đến.’ Ngài không nhận vật thực được nấu riêng, được mang đến, hay lời mời, cũng không nhận (vật thực) từ giỏ, từ nồi, hay từ bát.

78.

78.

So daṇḍamuggaramusale’ḷakantaraṃPāyantigabbhinipanitīhi cā’haṭaṃ,Sāmakkhikāvisaya muhinnamekikaṃSaṅkittinodanamapi nābhisādayī;

()

Ngài không nhận vật thực được lấy từ giữa cây gậy, cây chày, cối giã, hay ngưỡng cửa; cũng không nhận vật thực do người nữ đang cho con bú, đang mang thai, hay đang ở cùng người nam mang đến; cũng không nhận vật thực được quyên góp nơi có chó chờ đợi hay ruồi bu bám; cũng không nhận cơm từ nơi phân phát.

79.

79.

Sovīrakaṃ napivi suraṃ namerayaṃSukkhāmakaṃ yadapi tikovisuddhikaṃ,So macchamaṃsakavikatiṃ paṭikkhipiAppekadā tapasi nirāmagandhiko;

()

Ngài không uống cháo chua, rượu, hay rượu mạnh. Ngài từ chối cá, thịt, và các chế phẩm. Có khi, vị khổ hạnh không có mùi tanh của thịt sống.

80.

80.

So sattatoppabhuti kamena hāpayaṃYāvekamāhari kabalaṃ balatthiko,So sattatoppabhuti kamena hāpayaṃEkaṃ kulaṃ upagami yāva bhikkhituṃ;

() (Yamakabandhanaṃ)

Ngài, bắt đầu từ bảy (miếng ăn), đã giảm dần cho đến khi chỉ dùng một miếng để duy trì sức lực. Ngài, bắt đầu từ bảy (nhà), đã giảm dần cho đến khi chỉ đi khất thực ở một nhà.

81.

81.

Ekāya dīhipi ticatūhi pañcahiDinnaṃ paṭiggahi chahi dattisattahi,EkāhikappabhutikamaddhamāsikaṃMūlaṃ sayaṃ patitaphalaṃ pabhuñji so;

()

Ngài nhận vật thực được cho trong một, hai, ba, bốn, năm, sáu, hay bảy phần. Có khi một ngày, cho đến nửa tháng, Ngài chỉ ăn rễ cây và trái cây tự rụng.

82.

82.

SāmākataṇḍulamathasākamaddakaṃNīvārakuṇḍakahaṭadaddulādikaṃ,Piññākagomayatiṇa jhāmakodanaṃVīro mahāvikaṭamapānubhuñji so;

()

Bậc Anh Hùng cũng đã dùng những vật thực rất thô sơ như: lúa hoang, tấm, rau vụn, gạo lức, cám, váng cơm, bã dầu, phân bò, cỏ, và cơm cháy.

83.

83.

Thokaṃ pivi pakasatamitaṃ hareṇuka-Yūsaṃ tathā canaka kulatthamuggajaṃ,So appabhojanaparamo sajīvitaṃEkena yāpayi tilataṇḍulena’pi;

()

Ngài uống một ít nước canh đậu, được đong bằng chén, làm từ đậu gà, đậu ngựa, hay đậu xanh. Ngài, bậc tối thắng trong việc ăn ít, đã duy trì sự sống của mình chỉ với một hạt mè hay một hạt gạo.

84.

84.

Sāṇammasāṇa?Jina’jinakkhipacchava-Dussaṃ tirīṭakakusavākacīrakaṃ,So kesakambalamapivāḷakambalaMoḷukapakkhikaphalakānya’dhārayi;

()

Ngài đã mặc y làm bằng vải gai, vải thô, da thú cũ, da thú chắp vá, vải liệm, sợi vỏ cây, cỏ kusa, và vỏ cây. Ngài cũng mặc y dệt bằng tóc người, bằng lông đuôi ngựa, y làm bằng cánh cú, và cả những tấm ván gỗ.

85.

85.

DubbaṇṇanattakamayamaggapuggaloAppekadā paridahi paṃsukūlakaṃ,Attantapovaraṇa parāyaṇo bhaviSo massukuntalatanulomalocako;

()

Bậc Tối Thắng đã trở nên có dung sắc xấu xí; có khi ngài mặc y phấn tảo. Ngài đã chuyên tâm vào pháp môn khổ hạnh tự hành hạ, và ngài đã nhổ râu, tóc, và lông trên thân.

86.

86.

Ubbhaṭṭhako’bhavi parivajjitāsanoUkkaṭṭhamukkuṭikavataṃ adhiṭṭhahī,Uddhaggakaṇṭakavīsame apassayeSeyyaṃ akā tadupariṭhānacaṅkamaṃ;

()

Ngài đã trở thành người luôn đứng, từ bỏ chỗ ngồi. Ngài đã thực hành hạnh ngồi xổm liên tục. Ngài đã nằm trên giường gai nhọn không bằng phẳng, và cũng đứng và đi kinh hành trên đó.

87.

87.

So sāyatatiyakamudakāvarohaṇa-Yutto pavāhayitumaghaṃ samussa hī,Ātāpayaṃ iti paritāpayaṃ sakaṃDehaṃ ciraṃ parihari pāpabhīruko;

()

Ngài chuyên tâm thực hành việc tắm ba lần mỗi ngày để gột rửa tội lỗi. Bằng cách nung đốt và hành hạ thân mình như vậy, người sợ hãi tội lỗi đã tiếp tục trong một thời gian dài.

88.

88.

Yo nekahāyanagaṇiko’tthi’tinduka-Rukkhassa kho papaṭikajātakhāṇuko,Evaṃ tathā papaṭikajātamattanoGattañca sannivitarajomalaṃ bhavi;

()

Ví như có một gốc cây tinduka nhiều năm tuổi, đã đóng thành lớp vỏ dày, cũng vậy, trên thân thể của ngài đã hình thành một lớp vảy, và thân thể ấy đã bị bao phủ bởi bụi và cáu bẩn.

89.

89.

Sovā paro natu parivajjayī rajo-Jallāni kajjalamalināni pāṇinā,Dehaṃ subhojanajahanena jajjaraṃTelaṃ vilepiya rajasā’bhithūlayī;

()

Ngài đã không dùng tay lau chùi bụi bặm và cáu bẩn đen như bồ hóng. Thân thể, vốn đã tiều tụy vì từ bỏ thức ăn ngon, lại được ngài bôi dầu và phủ thêm bụi.

90.

90.

So dve’kapassayikavataṃ papūrayīĀpānako’ bhavi phalake’pi thaṇḍile,Seyyaṃ akāka vihari vivekakāmavāAjjhogahaṃ adutiyako mahāvanaṃ;

()

Ngài đã hoàn thành hạnh nằm một bên; ngài đã thực hành pháp không thở. Ngài đã nằm trên một tấm ván hoặc trên nền đất trống. Với mong muốn sống độc cư, ngài đã an trú, một mình đi sâu vào khu rừng lớn.

91.

91.

Pāṇe ime visamagate’tikhuddakeNā’haṃ vadhissamiti paṭicca’nuddayaṃ,Ussāvamaddanahirabhīrutāya soNātho abhikkami ca sato paṭikkami;

()

Với lòng bi mẫn, nghĩ rằng: ‘Ta sẽ không giết những chúng sanh rất nhỏ bé ở những nơi không bằng phẳng này,’ và do hổ thẹn, sợ hãi việc làm dập nát các giọt sương, bậc Lãnh Đạo ấy đã bước tới và lui một cách chánh niệm.

92.

92.

Ninnatthalā vanagahanā vanāsayoNinnatthalaṃ vanagahanaṃ migo yathā,Hīto vipassiya vipinopage janeTāsābhibhū papanati evamevakho;

()

Ngài trú trong rừng, ở những nơi trũng và rậm rạp của khu rừng. Giống như con nai ở nơi trũng và rậm rạp của khu rừng, khi nhìn thấy người đi vào rừng, nó hoảng sợ, bị khiếp đảm chế ngự, liền bỏ chạy; cũng y như vậy.

93.

93.

Disvāna luddakavanakammikādayoGopālake tiṇanaḷakaṭṭhahārake,Mācaddasaṃ ahamapi tetya’yaṃjanoMā maṃ vipassatu samadhiṭṭhahaṃ vataṃ;

()

Sau khi nhìn thấy những người thợ săn, những người làm việc trong rừng, những người chăn bò, những người lượm cỏ, sậy, và củi, (vị ấy) đã phát nguyện rằng: ‘Mong rằng ta không nhìn thấy những người này, và mong rằng họ cũng không nhìn thấy ta.’

94.

94.

EkovasaṅgaṇikavihārabhītiyāNinnatthalā vanagahanā taponidhī,Ninnatthalaṃ vanagahanaṃ papāta soTassāsi tādisi pavivittatā tadā;

()

Vị kho tàng khổ hạnh ấy, do sợ hãi việc sống chung với hội chúng, đã đi đến một nơi trũng thấp, một khu rừng rậm. Vào lúc ấy, sự độc cư của ngài là như vậy.

95.

95.

Yasmiṃvane caratamavītarāgīnaṃRomuggamo caraṇatalāni kampare,Disvāna bhiṃsaṇakavanaṃ tathāvidhaṃAjjhogahaṃ vasi pavivekakāmavā;

()

Khu rừng ấy, nơi mà những người chưa ly tham khi đi vào thì lông tóc dựng ngược, lòng bàn chân run rẩy; sau khi nhìn thấy khu rừng đáng sợ như vậy, ngài, với lòng mong muốn độc cư, đã đi sâu vào và trú ngụ.

96.

96.

Ussāvapātatasamaye’ntaraṭṭhakeHemantike sisiratarāya rattiyā,Abbhāvakāsika mabhipūrayi vataṃKicchaṃ vasi vasi vanasaṇḍago divā;

()

Vào thời điểm sương rơi, trong tám ngày (giao mùa) của mùa đông, vào ban đêm giá lạnh hơn, ngài đã thực hành hạnh ở ngoài trời. Ngài đã sống một cách khó khăn, ban ngày thì ở trong lùm cây.

97.

97.

Gimhotu pacchimadivasantare divāAbbhāvakāsikadhutadhammapūrako,Rattiṃ vane vihari javaṭṭhikānyu’paNissāya so asayi susānabhūmiyaṃ;

()

Vào những ngày cuối mùa hạ, ban ngày ngài thực hành hạnh đầu đà ở ngoài trời. Ban đêm, ngài ở trong rừng, nương tựa vào đống xương và nằm ngủ trong nghĩa địa.

98.

98.

Buddhaṅkuraṃ upagamiyo’ṭhubhanti’piOmuttayantipi rajaso’kiranti’pi,Gomaṇḍalā savaṇakhilesu daṇḍakaṃDatvā vadāpayitumupakkamanti’pi;

()

Những người chăn bò đến gần vị Bồ Tát, họ còn khạc nhổ, tiểu tiện, và ném bụi vào ngài. Họ còn lấy que chọc vào lỗ tai ngài và cố gắng làm cho ngài phải lên tiếng.

99.

99.

Sovādhivāsayi satimā upekkhakoTaṃvedanaṃ kaṭukaka manaññavediyaṃ,Dukkhe sukhe sumati tulāsarikkhakoBālesu tesva’pi navikopayimanaṃ;

()

Vị ấy, người có chánh niệm và xả ly, đã kham nhẫn cảm thọ cay đắng ấy, điều mà người khác không cảm nhận được. Bậc trí tuệ, giống như cán cân, trong khổ và trong lạc, đối với những kẻ ngu si ấy, tâm ngài cũng không hề dao động.

100.

100.

Āhāratappaṇavidhinā visuddhi’tiEke vadanti’ha samaṇāññatitthiyā,Kolādibhojanavikatiṃ tathāvidhaṃAppicchatāya’nubhavi suddhikāmavā;

()

Một số sa-môn và ngoại đạo ở đây nói rằng: ‘Sự thanh tịnh có được nhờ phương pháp ẩm thực.’ (Vị Bồ Tát), với mong muốn thanh tịnh và lòng thiểu dục, đã dùng các loại thực phẩm biến chế như vậy, như quả táo ta và các thứ tương tự.

101.

101.

Appojabhojanavikatiṃ pabhuñjatoKhattiṃsalakkhaṇasiriyā samujjalaṃ,Kāyo suraddumaruciro’dhimattaka-Sīmānamaṭṭhikataca māpadhīmato;

()Pabbānivā asitalanāsva’sitika-Vallisu unnata’vanatāni seyyathā,Āsuṃ tathā karacaraṇādikāni’piTassu’nnatonata’vayavāti viggahe;

()

Do dùng các loại thực phẩm ít chất bổ dưỡng, thân của bậc trí tuệ, vốn rực rỡ với vẻ huy hoàng của ba mươi hai tướng tốt và đẹp như cây trời, đã đến mức cùng cực chỉ còn là da bọc xương. Giống như các đốt của dây leo āsītika hay kāla, chỗ lồi chỗ lõm, các tay chân của ngài cũng như vậy; các chi phần trên thân thể ngài đã trở nên lồi lõm.

103.

103.

Mokkhesino karabhapadaṃva nissiriṃNimmaṃsa mānisada mahū sirimato;

Tassu’ntatāvanatakapiṭṭhikaṇṭakoĀsi yathāvalayitavaṭṭanāvali;

()

Phần mông của bậc tìm cầu giải thoát, bậc phúc đức, đã trở nên không còn thịt, không còn vẻ đẹp, giống như móng chân của con lạc đà. Xương sống của ngài lồi lõm giống như một chuỗi hạt.

104.

104.

Gopāṇasi sithilitabandhanā jara-Sāḷāya heṭṭhupariṭhite’va dhīmato,Nimmaṃsalohitakakalebare pya’va-Bhaggā bhavuṃ pavisamaphāsukāvalī;

()

Giống như những cây rui mè của một ngôi nhà cũ có các mối nối lỏng lẻo, nhô ra trên dưới, trong thân thể không còn thịt và máu của bậc trí tuệ, hàng xương sườn của ngài cũng nhô ra không đều và như thể bị gãy.

105.

105.

Appaṃ kubhojanavikatiṃ pabhuñjanoTassa’kkhikūpagayugalakkhitārakā,Okkāyikā abhavu magādhagā tadāGambhīrakupagadakatārakāka viya;

()

Do dùng một ít thức ăn tồi tệ và biến chế, con ngươi trong hốc mắt của ngài lúc ấy đã trở nên trũng sâu, giống như ánh sao dưới đáy giếng sâu.

106.

106.

Vātātapena’ bhiphusito yathā’maka-Cchinno’bhisamphuṭani alābu tittako,Sīsacchavī sukhumachavissa bhojano-Pacchedanena’bhiphuṭitā ṭhitaṃ tathā;

()

Giống như quả bầu đắng còn tươi bị cắt ra, bị gió và nắng làm cho quắt lại, da đầu của ngài, người có làn da mỏng manh, cũng bị nhăn nheo như vậy do việc cắt giảm thức ăn.

107.

107.

Tassodaracchavi pana piṭṭhikaṇṭakaṃAlliyi so muni malamuttamocako,Okujjito paripati pūtimūlaka-Lomāni tabbapugalitāni bhūmiyaṃ;

()

Da bụng của vị ẩn sĩ ấy đã dính sát vào xương sống. Khi đi đại tiện hay tiểu tiện, ngài ngã chúi về phía trước. Lông trên thân ngài, có gốc đã bị thối, rụng xuống đất.

108.

108.

So piṭṭhikaṇṭakamavasaṅgapāṇināKucchicchaviṃ phusitumito parāmasi,So piṭṭhikaṇṭakamavasaṅgapāṇināKucchicchaviṃ phusitumito parāmasi;

() (Yamakabandhanaṃ)

Khi ngài xoa bụng để chạm vào da bụng, tay ngài lại nắm phải xương sống. Khi ngài xoa bụng để chạm vào da bụng, tay ngài lại nắm phải xương sống.

109.

109.

Kālonukho varapuriso’ti no tathāSāmonukho napi nanumaṅguracchavi,Āsuṃ tadā kavimatikathāparā narāDisvā malaggahitamasobhanacchaviṃ;

()

Khi nhìn thấy làn da không còn đẹp đẽ, bị cáu bẩn bao phủ của ngài, những người có nhiều suy đoán khác nhau đã nói rằng: ‘Vị thượng nhân này có phải da đen không? Không phải vậy. Có phải da ngăm không? Không, chắc chắn là da vàng sẫm.’

110.

110.

Ye santī sampatī samaṇā’bhavuṃ pureAttantapā tapasi anāgate siyuṃ,Te vedanaṃ kaṭukamitodhikaṃ kimuVedenti vedayu mabhivedayissare;

()

Bất cứ sa-môn nào, những người hành khổ hạnh tự hành hạ bản thân, hiện có mặt, đã có trong quá khứ, hay sẽ có trong tương lai, họ có thể cảm nhận, đã cảm nhận, hay sẽ cảm nhận cảm thọ nào cay đắng hơn thế này chăng?

111.

111.

Īhāya dukkarakiriyāyi’māya’piNeva’jjhagā yamariyañāṇadassanaṃ,Attūpatāpanakasirassa kevalaṃBhāgī bhavi anariyamaggagāmiso;

()

Mặc dù với sự nỗ lực và hành động khó làm này, ngài vẫn không chứng đắc được tri kiến cao thượng. Vị ấy, người đi trên con đường không thánh thiện, chỉ trở thành người gánh chịu sự phiền muộn của việc tự hành hạ bản thân.

112.

112.

Saṃsāre sātisāre barataradarathe saṃsaraṃ saccasandhoKhedevedesi devāsiranarasaraṇoesayaṃsattasantiṃ,DhīrovīrovaroyopabhavabhavabhayopāpatāpabbipattoĀyogaṃ yogiyogī parihari hirimāevamevacchavassaṃ;

() (Muttāhāra bandhanaṃ)

Bậc kiên định với chân lý, nơi nương tựa của chư thiên và nhân loại, vì tìm cầu sự an tịnh cho chúng sanh, đã lang thang trong vòng luân hồi đầy khổ đau và gánh nặng kinh hoàng. Bậc trí tuệ, bậc anh hùng tối thượng, người bị phiền não bởi nỗi sợ hãi của các kiếp sống, vị hành giả của các hành giả, bậc có lòng tàm, đã từ bỏ sự nỗ lực (khổ hạnh) như vậy trong sáu năm.

Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakala kavijana hakayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe avidurenidāne mahābodhisattassa mahā padhānānuyogappavattiparidīpo ekādasamosaggo.

Như vậy, trong tác phẩm Jinavaṃsadīpa, nguồn mang lại niềm vui cho tâm hồn của tất cả các thi nhân, do vị tu sĩ tên là Medhānanda biên soạn, đây là chương thứ mười một, có tên là ‘Sự soi sáng về việc thực hành đại tinh tấn của Đại Bồ Tát,’ thuộc phần ‘Giai đoạn không xa.’

1.

1.

Kāmaṃ kāmasukhallikā’nuyogoHīno’natthakaro’tya’ne(’karūpaṃ),Cintetvāna tapovanaṃ vimānāTvaṃ siddhatthu’pagamma kāhase kiṃ;

()

Sau khi suy nghĩ rằng: ‘Việc thực hành hưởng thụ các dục lạc là thấp kém, vô ích,’ (ngài lại nghĩ): ‘Này Siddhattha, sau khi từ bỏ khu rừng khổ hạnh, ngươi đến đây sẽ làm gì?’

2.

2.

Konāma’ntu’patāpanā’nuyuttoPatto hoti sukhappadaṃ kadāci,Tasmā attu’patāpanā’nuyogoHīno’natthakaro’ti cintayassu;

()

‘Ai là người chuyên tâm vào việc tự hành hạ bản thân mà có thể đạt được điều mang lại hạnh phúc? Vì vậy, hãy suy ngẫm rằng: Việc thực hành tự hành hạ bản thân là thấp kém và vô ích.’

3.

3.

Attānaṃ sayamevamovaditvāPiṇḍāyā’nugharaṃ caritva laddhaṃ,Bhattaṃ bhuttavato sakamhi kāyeĀsuṃ pākatikāni lakkhaṇāni, ()

Sau khi tự mình khuyên dạy bản thân như vậy, ngài đi khất thực từ nhà này sang nhà khác, và sau khi thọ dụng vật thực đã nhận được, các tướng tốt tự nhiên đã hiện lại trên thân của ngài.

4.

4.

Hīnantadvayavajjanena jātuÑāṇukkaṃsagatamhi tamhi vīre,Bodhāyū’pasamāya nibbidāyaUkkaṭṭhaṃ paṭipattimācarante;

()

Khi bậc anh hùng ấy, người đã đạt đến sự ưu việt của trí tuệ, đang thực hành con đường tối thượng để giác ngộ, để an tịnh, để nhàm chán (ly tham), bằng cách từ bỏ hai cực đoan thấp kém.

5.

5.

Chabbassānya’nidukkaraṃ karitvāBodhiṃ nājjhagato subhojanāni,Bhuñjanto kimu kubbate’ padhānāVibbhanto iti pañcavaggiyāyaṃ;

()

Nhóm năm vị (tu sĩ) nghĩ rằng: ‘Sau khi đã thực hành khổ hạnh trong sáu năm mà không chứng được giác ngộ, nay lại dùng các thức ăn ngon, làm sao ông ta có thể nỗ lực được nữa? Ông ta đã lầm đường lạc lối.’

6.

6.

Madaditvā sikataṃ sinehaladdhāKevā’suṃ samaṇaṃ hi’maṃ upecca,Ko mūḷho’dhigamādhigantumiccheCintetvā migadāyamotariṃsu;

()

Suy nghĩ rằng: ‘Việc chúng ta đến gần vị sa-môn này có ích gì, cũng như việc cố gắng lấy dầu từ cát vậy? Kẻ ngu nào lại muốn đạt được sự chứng đắc (từ ông ta)?’ Sau khi nghĩ vậy, họ đã đi đến vườn Lộc Uyển.

7.

7.

Senānīnigame tadāni seṭṭhi-Dhītā sāmikulaṃ alaṅkatā’si,Bhārenā’vanataṅginī kucānaṃHaṃsivā’lasagāminī sujātā;

()

Vào lúc ấy, tại thị trấn Senānī, có nàng Sujātā, con gái của một trưởng giả, là niềm vinh quang cho gia đình nhà chồng. Thân hình nàng trĩu xuống vì sức nặng của đôi gò bồng đảo, dáng đi khoan thai như một con thiên nga.

8.

8.

Jāte patthitapatthanāsamiddheRukkhā’dhiggahitāya devatāya,Kātuṃ sābalikammaka mānayitvāDhenū laṭṭhivanopagā sahassaṃ;

()

Khi lời nguyện cầu của nàng đã được vị thần cây đáp ứng và thành tựu, để làm lễ cúng dường, nàng đã chuẩn bị và mang một ngàn con bò sữa đến khu rừng Laṭṭhivana.

9.

9.

Tāsaṃ pañcasatāni duddhakhīraṃPāyetvā katapuna yāvatā’ḍhadhenū,Khīrānaṃ parivattanaṃ vidhāyaPaccūsamhi dudoha tā’ḍhadhenū;

()

Sau khi đã cho (đàn bò) uống sữa của năm trăm con bò, rồi lại làm như thế cho đến khi còn lại tám con bò sữa; sau khi đã thực hiện việc chuyển đổi sữa, vào lúc rạng đông, nàng đã vắt sữa của tám con bò ấy.

10.

10.

Missetvā sayamevava duddhakhīraṃPāyāsaṃ pacituṃ samārabhittha,Devā tattha sudhārasaṃ khipitvāĀrakkhādimakaṃsu uddhanasmiṃ;

()

Sau khi tự mình hòa trộn sữa đã vắt, nàng bắt đầu nấu món cháo sữa. Chư Thiên đã bỏ vật thực chư Thiên vào trong đó, và đã đặt sự hộ trì ở trên lò nấu.

11.

11.

Tassā’si himāvācalo’padhānaṃPallaṅko pathavitalaṃ ahū ce,Hatthā pacchimapubbasāgaresuPādā dakkhiṇasāgare bhaviṃsū;

()

Đối với vị ấy, núi Hy-mã-lạp là chiếc gối, và mặt đất đã là chiếc giường nằm. Hai tay (đặt) ở biển phía tây và phía đông, hai chân đã ở trong biển phía nam.

12.

12.

Uggantvā tiṇajāti nāhirandhāTassā’hacca ṭhitā nabhaṃ asesaṃ,Chādesuṃ caraṇuṭṭhitā’ssa kaṇha-Sīsā’jānuyugā’pya’kaṇhakīṭā;

()

Một loại cỏ đã mọc lên từ rốn của vị ấy, đã đứng chạm đến toàn thể bầu trời. Những con sâu đầu đen và cả những con sâu đầu trắng, phát sanh từ chân của vị ấy, đã che phủ lên đến cặp đầu gối.

13.

13.

Cattāro sakuṇā catuddisāhiPatvā tappadapañjaraṃ vivaṇṇā,Setā’suṃ puthumīḷhapabbatassaSīse caṅkami so alimpamāno;

()

Bốn loài chim từ bốn phương đã đến dưới chân của vị ấy, (vốn) có nhiều màu sắc, đã trở thành màu trắng. Vị ấy đã đi kinh hành ở trên đỉnh của ngọn núi phân uế to lớn mà không bị ô nhiễm.

14.

14.

Iccevaṃ sumati’ṭṭhapākadāniPassitvā supināni pañca niṭṭhaṃ,Patto ajja bhavāmahanti buddhoNigrodhaṃ samupecca sannisīdi;

()

Bậc Trí Tuệ đã thấy năm điềm chiêm bao như thế, là những điềm báo cho quả tốt đẹp, đã đi đến kết luận rằng: ‘Hôm nay, ta sẽ thành Phật,’ rồi đã đi đến cây đa và ngồi xuống.

15.

15.

Sodhetaṃ sahitā tu puṇṇadāsīPaccūse vaṭamūlapubbasele,Taṃ lokekaraviṃ virājamānaṃDisvā’voca sujātametamatthaṃ;

()

Còn người nữ tỳ Puṇṇā cùng nhau dọn dẹp nơi ấy, ở phía đông của gốc cây đa vào lúc rạng đông, đã nhìn thấy vị ấy, là mặt trời duy nhất của thế gian, đang tỏa sáng, đã nói với nàng Sujātā về sự việc này.

16.

16.

Lakkhagghaṃ haripātimāharitvāSā āvajjayi pakkabhājanaṃ so,Pāyāso vinivaṭṭito ṭhito’siTāyaṃ pokkharapattatova’toyaṃ;

()

Nàng đã mang đến cái bát bằng vàng trị giá một trăm ngàn, vị ấy đã chú tâm đến vật đựng đồ nấu chín. Món cháo sữa đã lăn tròn và đứng yên ở trong đó, giống như nước ở trên lá sen.

17.

17.

Sā aññāya suvaṇṇapātiyā taṃChādetvā muditā pasantacittāGantvā maṇḍana maṇḍitā sasīseKatvā pūjayi bhojanaṃ sujātā;

()

Nàng, sau khi hiểu rõ, đã lấy cái bát bằng vàng khác đậy lại, với tâm hoan hỷ và trong sạch, đã đi đến, được trang điểm bằng đồ trang sức, nàng Sujātā đã đặt lên trên đầu của mình và đã cúng dường vật thực.

18.

18.

Kālaṃ ettakamevabodhisattaṃNātikkamma vidhātudinnapatto,Sampatto’si adassanaṃ tato taṃPātiṃ soṇṇamayaṃ paṭiggahetvā;

()

Cái bát do đấng Tạo Hóa ban cho, đã không rời khỏi vị Bồ Tát trong khoảng thời gian bấy nhiêu, sau khi đã nhận lấy cái bát bằng vàng ấy, từ đó đã đi đến chỗ không nhìn thấy.

19.

19.

Haṃsālimalinīkatāravinda-Reṇucchannasunīlanīrapurā,Yā nerañjaravissutā’si tāyaNajjātīramagañji sattasāro;

()

Bậc Chúng Sanh Tinh Yếu đã đi đến bờ của con sông ấy, là sông nổi danh Nerañjarā, (sông này) đầy nước trong xanh, được bao phủ bởi phấn của hoa sen, được làm cho có những đàn ong và thiên nga.

20.

20.

PāyāsāmisapuṇṇasoṇṇapātiṃKāsāvāni jinaṅkuro ṭhapetvā,Tīre tāya savantiyā nahātuṃTitthaṃ gandhagajorivo’tarittha;

()

Bậc Mầm Mống Chiến Thắng, sau khi đã đặt cái bát bằng vàng đầy vật thực là cháo sữa và các y ca-sa ở trên bờ của dòng sông ấy, đã đi xuống bến nước để tắm, giống như con voi chúa.

21.

21.

RolambākulanīlanīrajehiSevālehi nadījalaṃ sunilaṃ,Nikkhantajjutisañcayehi dehāOtiṇṇassa jagāma piñjarattaṃ;

()

Nước sông rất trong xanh, với những hoa sen xanh và rong rêu bị các đàn ong làm cho rối loạn, do các tia sáng tỏa ra từ thân thể của vị đã đi xuống, đã trở thành màu vàng sẫm.

22.

22.

Gaṅgākāmini kañjareṇugandha-Cuṇṇaṃ tuṅgataraṅgabāhunā taṃ,Bhattāraṃ salilena sītalenaMakkhetvāsunahāpayantī’vā’si;

()

Nàng thiếu nữ sông Gaṅgā, với cánh tay là những ngọn sóng cao, đã xức cho vị Phu Quân ấy thứ bột thơm là phấn hoa sen, và đã tắm cho ngài thật kỹ bằng dòng nước mát lạnh, dường như là như vậy.

23.

23.

Tulyaṃ tabbadanambujena laddhuṃĀyantaṃ raviraṃsisaṅgamena,Haṃsasseṇi sarojakosarāsiṃSaṃdūsesi āvāriyo hi pāko;

()

Đàn thiên nga đã làm ô uế đám nụ hoa sen, (những hoa sen này) đang đến để đạt được sự tương đương với gương mặt hoa sen của vị ấy bằng sự tiếp xúc với các tia sáng mặt trời, vì rằng sự chín muồi là không thể ngăn cản.

24.

24.

Tīre sārasacakkavākapakkhīSosāya’ssavisāritaṃ’sapakkhā,Gambhīrambhasi mattamāhariṃsuMaññe nikkaruṇāya ettakantī;

()

Những con chim sārasa và cakkavāka ở trên bờ, với đôi cánh được dang rộng để làm khô, đã mang lại sự điều độ ở trong vùng nước sâu, tôi nghĩ rằng: ‘Sự tàn nhẫn (như thế này) là đã đủ rồi.’”

25.

25.

Tuṇḍe maṇḍitapuṇḍarīkadaṇḍoPakkhe keravapaṇḍare pasārī,Nāthassu’bbahi mattahaṃsarājāSetacchattavibhutimuttamaṅge;

()

Con thiên nga chúa oai vệ, được trang điểm với cọng sen trắng ở mỏ, đã dang rộng đôi cánh trắng như hoa súng, đã mang đến sự huy hoàng của lọng trắng ở trên đầu của đấng Lãnh Đạo.

26.

26.

VattamhojapalobhitālicakkaṃCakkhavāpāthagataṃ jinaṅkurassa,Saṃdassesi padhānabhuṭhitassaNilasmiṃ kasiṇamhi bhūtibhāraṃ;

()

Đàn ong bị quyến rũ bởi mật ngọt của hoa sen, đã đi vào tầm nhìn của bậc Mầm Mống Chiến Thắng, đã cho vị đã đứng dậy để tinh tấn thấy được một khối vĩ đại trong một đề mục kasina màu xanh.

27.

27.

VeyyāvaccakarārivāpagāyaṃSevālādimalāpanena mīnā,PādañcandagamīnalakkhaṇassaTassa’gge vimalikariṃsu vāriṃ;

()

Những con cá, giống như những người phục vụ ở trong sông, bằng việc loại bỏ rong rêu và các cấu uế khác, đã làm cho nước trở nên trong sạch ở trước vị ấy, là người có tướng hảo cá và mặt trăng ở chân.

28.

28.

Uttiṇṇassa visālasāḷasākhī-Sākhāhatthapuṭehi puñknāya,Gattaṃ mandasugandhagandhavāha-Vatthaṃ sāḷavanaṅganā adāsi;

()

Nàng tiên nữ của rừng sāla, với đôi bàn tay là những cành cây, đã dâng cho vị đã đi lên (khỏi bờ) tấm vải là cơn gió mang hương thơm nhẹ nhàng và ngọt ngào, để lau thân thể của ngài.

29.

29.

Lokindo parimaṇḍalaṃ nivatthoChādetvāna timaṇḍala’ntariyaṃ,Bandhitvopari kāyabandhanampiKāsāvaṃ paridhāyi paṃsukūlaṃ;

()

Đấng Lãnh Đạo Thế Gian đã mặc một cách ngay ngắn, đã che ba vòng tròn bằng tấm nội y, và cũng đã thắt dây lưng ở bên trên, đã khoác lên y ca-sa bằng vải lượm từ đống rác.

30.

30.

Pāyāsassa nirūdakassa ūna-Paññāsappamite vidhāya piṇḍe,Pācīnābhimukho nisajja najjāTīre tāya akāsi bhattakiccaṃ;

()

Sau khi đã làm thành những vắt cơm từ món cháo sữa không có nước, với số lượng là bốn mươi chín, ngài đã ngồi hướng về phía đông ở trên bờ của con sông ấy, đã thực hiện phận sự về vật thực.

31.

31.

Pāyāso madhuro’yamassa satta-Sattāhaṃ paṭividdhabodhino hi,Ojāsamapharaṇāya ṭhānamāsiTasmā so pavihāsi nibbihesaṃ;

()

Vì rằng món cháo sữa ngọt ngào này là nền tảng cho sự lan tỏa của dưỡng chất đối với vị sẽ chứng ngộ Bồ Đề trong bảy tuần lễ, do đó vị ấy đã trú ngụ mà không cần tìm kiếm (vật thực).

32.

32.

Bujjheyyaṃ yadi bodhimajja sohaṃUddhaṃsotamayaṃ suvaṇṇapāti,Gaṅgāyaṃ khipaki gacchatūti vatvāDhīmā dakkhiṇahatthagaṃ tamagghaṃ;

()

Bậc Trí Tuệ, sau khi đã nói rằng: ‘Nếu hôm nay ta sẽ giác ngộ Bồ Đề, mong rằng cái bát bằng vàng này, khi được ném xuống sông Gaṅgā, hãy đi ngược dòng,’ (đã ném cái bát) quý giá ấy đang ở trong tay phải.

33.

33.

Sotaṃ bhindiya sā savantimajjheṬhatvā pāti yato asītihatthaṃ,Uddhaṃsotamupecca sannimujjiTasmā so’pi nimujji pītinajjaṃ;

()

Cái bát ấy, sau khi đã rẽ dòng nước, đã đứng lại ở giữa dòng sông, sau đó đã đi ngược dòng được tám mươi hắc-tay rồi đã chìm xuống. Do đó, vị ấy cũng đã chìm vào trong dòng sông của sự hoan hỷ.

34.

34.

Nāgānaṃ bhavanaṃ upecca tiṇṇaṃBuddhānaṃ panimamhi bhaddakappe,SāpātiparibhuttasoṇṇapātiGhaṭṭetvāna ṭhitā katānurāvā;

()

Sau khi đã đi đến cung điện của loài Nāga, cái bát ấy đã va chạm vào những cái bát bằng vàng đã được dùng bởi ba vị Phật ở trong kiếp hiền thiện này, và đã đứng lại sau khi đã tạo ra âm thanh.

35.

35.

Taṃ dīghāyukakālanāgarājāSutvā saddamathajjape’kabuddho,Uppannoti jinaṃ abhitthavantoAṭṭhāsi thutigītikāsatehi;

()

Vị Nāgarāja Kāla trường thọ ấy, sau khi đã nghe âm thanh ấy, bèn nói rằng: ‘Lại một vị Phật nữa đã xuất hiện,’ và đã đứng lại tán dương đấng Chiến Thắng với hàng trăm bài kệ tán thán.

36.

36.

ChāyābaddhavisālasāḷasālaṃPatvāsāḷavanaṃ nadīsamīpe,ĀjīvaṭṭhamasīlasaṃvarenaĀdoyeva visuddhakāyavāco;

()

(Vị ấy) đã đi đến khu rừng sāla ở gần sông, là ngôi nhà của những cây sāla to lớn có bóng mát bao trùm, với thân và khẩu đã được trong sạch ngay từ đầu bởi sự thu thúc trong các giới học có chánh mạng là thứ tám.

37.

37.

KatvāṭṭhārasapiṭṭhikaṇṭakānaṃKoṭīnaṃpaṭipādanaṃ kamena,PallaṅkassanisajjabandhanenaKammaṭṭhānasatiṃ upaṭṭhapetvā;

()

Sau khi đã tuần tự thực hiện sự sắp đặt của mười tám đốt xương sống, bằng sự ràng buộc của thế ngồi kiết-già, sau khi đã thiết lập chánh niệm về đề mục thiền định.

38.

38.

ĀnāpānasatiṃpariggahetvāNibbattesimalaggahītapubbe,Rūpārūpasamādhayo’ṭṭhapañcā-Bhiññāyo vasitāca so vasīso ()

Vị Đại Sư ấy, sau khi đã nắm giữ niệm hơi thở vô hơi thở ra, đã làm phát sanh tám thiền định sắc giới và vô sắc giới, năm pháp thắng trí, và các pháp tự tại, là những điều chưa từng được nắm giữ trước đây.

39.

39.

Jhānassādarato divāvihāraṃKatvā sāḷavane surāsurehi,Dhīro maggamalaṅkataṃ karīvaGantuṃ otariyatrabodhimūlaṃ;

()

Sau khi an trú ban ngày trong thiền định tại rừng Sāla, bậc Trí Tuệ, được chư thiên và a-tu-la trang hoàng con đường, đã đi xuống để đến cội Bồ-đề, oai nghi như một con voi chúa.

40.

40.

LājādīkusumehivippakiṇṇoMuttāpaṇḍaravāḷukātthato so,Maggo tuṅgataraṅga bhaṅgahāriLakkhīvāsapayodadhīri’vā’si;

()

Con đường ấy, được rải đầy các loại hoa và cốm, được trải bằng cát trắng như ngọc trai, trông giống như đại dương, nơi ở của nữ thần Lakkhī, quyến rũ với những ngọn sóng cao đang vỗ.

41.

41.

Majjhā’ropitapaṅkajābhirāmaṃMuttādāmasamākulaṃ samantā,KaṇṇolambasuvaṇṇaghaṇṭamassaDeṭā dibbavitāna mukkhipiṃsu;

()

Chư thiên đã giương lên cho Ngài một chiếc lọng báu của chư thiên, ở giữa được trang trí bằng hoa sen xinh đẹp, xung quanh treo đầy những chuỗi ngọc trai, và từ các góc rủ xuống những chiếc chuông vàng.

42.

42.

Lokatthaṃ karaṇāya coditasmiṃTasmiṃ lokadivākare’kavīre,Gacchante sahajātabodhimūlaṃĀloko udapādi sabbaloke;

()

Khi bậc Anh Hùng độc nhất, bậc Nhật Quang của thế gian, được thúc giục vì lợi ích của thế gian, đang tiến đến cội Bồ-đề cùng sinh ra với Ngài, một ánh sáng đã phát sinh trong tất cả các thế giới.

43.

43.

Āyantaṃ tiṇhārako pathamhiDisvā sotthiyanāmabhūsuro taṃ,Pādāsi tiṇamuṭṭhiyo’ṭṭhamattāNātho tāni tiṇāni sampaṭicchi;

()

Nhìn thấy Ngài đang đi đến trên đường, một người cắt cỏ, vị Bà-la-môn tên là Sotthiya, đã dâng cúng tám bó cỏ. Bậc Lãnh Đạo đã thọ nhận những bó cỏ ấy.

44.

44.

Vattatte varapāṭihāriyamhiMagge gandhagajo’ca jamhamāno,Sampatto karuṇākalattabhattāSambodhādhigamāya bodhimūlaṃ;

()

Trong khi phép lạ cao quý đang diễn ra trên đường, Ngài, người có lòng bi mẫn làm bạn đời, đã tiến bước oai nghiêm như một con voi hương, và đã đến cội Bồ-đề để chứng đắc Chánh Đẳng Giác.

45.

45.

Tassosīdaṭhitaṃ’va cakkavāḷaṃHeṭṭhā dakkhiṇato’ttarānanassa,Paññāyu’ttaracakkavāḷamuddhaṃLaṅghitvānaṭhitaṃ’va ābhavaggaṃ;

()

Khi Ngài đứng ở phía nam và quay mặt về phía bắc, đối với Ngài, vòng luân hồi dường như chìm xuống phía dưới, và vòng luân hồi phía bắc dường như vươn lên, vượt qua cho đến tận cõi trời Hữu Đảnh.

46.

46.

Evaṃ pacchimamuttaraṃ disampiAṭṭhānanti padakkhiṇaṃ karonto,Gantvā ṭhānavaraṃ puratthimasmiṃAṭṭhāsi vasi pacchimānano so;

()

Cũng như vậy, Ngài đi đến hướng tây và hướng bắc, nghĩ rằng: ‘Đây không phải là nơi,’ rồi đi nhiễu theo chiều kim đồng hồ. Sau khi đến nơi cao quý ở phía đông, bậc Tự Tại đã đứng lại, quay mặt về hướng tây.

47.

47.

Dhīmā dakkhiṇapāṇipallavenaAgge tāni tiṇāni sattharī so,Tamhā cuddasahatthamuppatitvāPallaṅko samalaṅkarī dumindaṃ;

()

Bậc Trí Tuệ, với bàn tay phải mềm mại như chồi non, đã nắm lấy ngọn của những cọng cỏ ấy và rải chúng ra. Từ đó, một tòa ngồi cao mười bốn hắc-tay đã hiện ra, trang hoàng cho cội cây vương.

48.

48.

Dakkho kārupavīṇacittakāroKātuṃ vā’likhituṃ yathānasakkā,Aṭṭhaṃsu haritāni santhatāniEvaṃ tāni tiṇāni uppatitvā;

()

Những cọng cỏ ấy, sau khi hiện ra, đã được sắp đặt một cách xanh tươi và bằng phẳng đến nỗi một người thợ thủ công tài ba hay một họa sĩ khéo léo cũng không thể tạo ra hay vẽ lại được như vậy.

49.

49.

Maṃsādī upasussare nahārūAṭṭhīcepyavasissare sarīre;

Muñceyyaṃ caturāsavehi yāvaBhindissāmi natāvimaṃ ahanti;

()

‘Dù cho thịt và gân trong thân này có khô héo, dù chỉ còn lại xương, ta sẽ không rời khỏi tòa ngồi này cho đến khi nào chưa giải thoát khỏi bốn lậu hoặc.’

50.

50.

Daḷhaṃ cintiya daḷhamānaso soPācīnābhimukho dumindabandhaṃ;

Katvā piṭṭhigataṃ nisīdi bodhi-Pallaṅkamhi yugandhare ravī’va;

()

Với tâm kiên cố, sau khi đã quyết tâm vững chắc, Ngài ngồi xuống trên tòa Bồ-đề, lưng tựa vào thân cây chúa, mặt hướng về phía đông, như mặt trời trên đỉnh núi Yugandhara.

51.

51.

Lokeso sasimaṇḍalāvabhāsaṃSetacchattamadhārayī tadaññe,Suddhāvāsatalaṭṭhadevatā taṃPūjesuṃ makuṭappitañjalīhi;

()

Khi ấy, vị Chúa của thế gian (Phạm Thiên) đã che cho Ngài một chiếc lọng trắng tỏa sáng như vầng trăng, và các vị thiên ở cõi Tịnh Cư đã đảnh lễ cúng dường Ngài với hai tay chắp lại đặt trên vương miện.

52.

52.

Ye rūpāvacare vasanti devāTe ca’ññatra asaññasattadeve,Sampatvā vajirāsane nisinnaṃPūjesuṃ kusumākulañjalīhi ()

Các vị chư thiên trú ở cõi Sắc Giới, ngoại trừ các vị trời ở cõi Vô Tưởng, đã đến và cúng dường Ngài, đang ngự trên tòa Kim Cương, với hai tay chắp lại đầy hoa.

53.

53.

Ekacce paranimmitādilokāPatvā bhattibharā’marā mahiṃsu,PūjābhaṇḍasamābhikiṇṇahatthāMārāriṃ tahimāpa pāpimā kiṃ;

()

Các vị trời từ cõi Tha Hóa Tự Tại và các cõi khác, với lòng sùng kính, đã đến tôn vinh Kẻ Thù của Ma, tay cầm đầy vật phẩm cúng dường. Nhưng Ác Ma đã đến đó để làm gì?

54.

54.

Ye nimmāṇaratimhi nijjarā te;

Patvā gandhakaraṇḍamaṇḍalehi,SampūjesumalaṅkataṅghipīṭhaṃNaṃ seṭṭhaṃ vijayāsanopaviṭṭhaṃ;

()

Các vị trời ở cõi Hóa Lạc Thiên, sau khi đến, đã dùng những hộp hương thơm để cúng dường bệ chân được trang hoàng của Ngài, bậc Tối Thắng đang ngự trên tòa chiến thắng.

55.

55.

Aṭṭhāsi tusitālayā sasenoPatvā santusitavhadevarājā,Vijento harimora piñchapuñja-Sobhaṃ kañcanatālavaṇṭapantiṃ;

()

Vị thiên vương tên là Santusita, cùng với thiên binh, từ cung trời Đâu Suất đã đến và đứng đó, quạt bằng một hàng quạt lá cọ bằng vàng, đẹp như một chùm lông công màu xanh.

56.

56.

Patvā yāmasurālayā sasenoSaṃvijesi suyāma devarājā,Dhīraṃ soṇṇapaṇāḷikānipāta-Dhārāsannibhacārucāmarehi;

()

Vị thiên vương Suyāma, cùng với thiên binh, từ cung trời Dạ Ma đã đến và quạt cho bậc Kiên Định bằng những chiếc phất trần xinh đẹp, giống như những dòng nước chảy ra từ ống máng bằng vàng.

57.

57.

Devindo vijayuttarākhyasaṅkhaṃVīsaṃ hatthasataṃ dhamītadaññe,Pūjesuṃ tamupecca koviḷāra-Pupphādīhi ca tāvatiṃsadevā;

()

Thiên chủ (Đế Thích) đã thổi chiếc tù và tên là Vijayuttara, dài một trăm hai mươi hắc-tay. Các vị trời khác ở cõi trời Ba Mươi Ba, sau khi đến gần Ngài, đã cúng dường bằng hoa Koviḷāra và các thứ khác.

58.

58.

Yakkhādīhi purakkhatā’pi deva-Rājāno caturo catuddisāsu,Rakkhaṃ saṃvidahiṃsu devalokāTaṃ patvāna vinaṭṭhalomahaṭṭhaṃ;

()

Bốn vị Thiên Vương, được các Dạ-xoa và các vị khác vây quanh, đã từ thiên giới đến bốn phương để bảo vệ Ngài, bậc đã diệt trừ sự sợ hãi dựng tóc gáy.

59.

59.

Vādento saramaṇḍalaṃ vidhāyaVīṇaṃ pañcasikho’pi beḷuvākhyaṃ,Taṃ sampūjayi kālanāgarājāThomento thutigītikāsatehi;

()

Nhạc thần Pañcasikha cũng đã gảy cây đàn tỳ-bà tên là Beḷuva, tạo nên những giai điệu du dương. Long vương Kāla đã cúng dường Ngài, tán thán bằng hàng trăm bài ca tụng.

60.

60.

Evaṃ kāhaḷabherisaṅkhavīṇā-Ghaṇṭāvījanichattacāmarehi,NaccādīhicalājapañcamehiDīpaddhupadhajehi mānayuṃ taṃ;

()

Như vậy, họ đã tôn vinh Ngài bằng kèn, trống, tù và, đàn tỳ-bà, chuông, quạt, lọng, phất trần, bằng các điệu múa, bằng năm loại cốm, và bằng đèn, hương, và cờ phướn.

61.

61.

Siddhattho paṭisiddhamāradheyyoKattuṃ attavase sadevalokaṃ,Sutvā vāyamatīti bodhimaṇḍeMāro tatra samārabhitthagantuṃ;

()

Nghe tin rằng thái tử Siddhattha đang nỗ lực tại Bồ-đề đoàn tràng để chinh phục cảnh giới của Ma và để đưa thế giới cùng với chư thiên vào sự kiểm soát của mình, Ma vương đã bắt đầu đi đến đó.

62.

62.

Tasmiṃ kho samaye bhayāvahāniMārasso’taraṇāya kāraṇāni,Cakkhacāpāthagatāni dunnimitta-Rūpādīni tilokalocanassa;

()

Ngay vào lúc đó, những điềm báo xấu, những hình tướng đáng sợ và các hiện tượng khác, là những nguyên nhân cho sự xuất hiện của Ma, đã hiện ra trong tầm nhìn của bậc Thiên Nhãn của ba cõi.

63.

63.

Sukkha’mhodhararāvabherirāva-Vipphārābadhirīkatambarampi,Bhīmaṃ vijjulatā’sighaṭṭaṇehiMārassā’havambḍalābhamāha;

()

Bầu trời bị điếc đặc bởi tiếng gầm vang của sóng biển khô cạn và tiếng trống trận, cùng với sự va chạm khủng khiếp của những tia chớp như những thanh gươm, đã báo hiệu sự đến gần của trận chiến của Ma vương.

64.

64.

Mārassā’gamanañjase rajovaVājīnaṃ khuraghaṭṭaṇena jāto,Ukkāpātasataṃ janesi tassaCakkhavāniṭṭhaphakhalaṃ disāsu ḍāho;

()

Trên con đường Ma vương đến, bụi tung lên từ vó ngựa đã tạo ra hàng trăm thiên thạch rơi xuống, gây ra cảnh tượng khó chịu cho mắt và một sự nóng cháy ở các phương trời.

65.

65.

Vehāse vicaruṃ kabandharūpāKākolā balipuṭṭhavāyasārī,Unnādiṃsu kharānilo pavāyīAbbhuṭṭhāsi rajo disāsu dhūmo;

()

Những thân hình không đầu đi lại trên không trung; cú, quạ, và kền kền kêu la inh ỏi. Một cơn gió dữ dội thổi qua; bụi và khói bốc lên ở các phương.

66.

66.

Āloko vigato ghaṇandhakāroOtiṇṇo mahikāsamābhikiṇṇo,Ākāso pathavi bhūsaṃ pakampiMeghacchannadinaṃ dinaṃ babhūva;

()

Ánh sáng biến mất, bóng tối dày đặc bao trùm, đầy sương mù. Bầu trời và mặt đất rung chuyển dữ dội. Ban ngày trở nên như một ngày bị mây che phủ.

67.

67.

Siddhatthañhi asiddhamatthametaṃKātuṃ assavamārakiṅkarāme,Vatve’thā’ti pajāpatī sasenoTattheva’ntaradhāyi tāvadeva;

()

‘Hãy đến đây, các thuộc hạ của Ma, chúng ta hãy làm cho mục tiêu chưa thành tựu này của Siddhattha thất bại!’ Sau khi nói vậy, Ma vương cùng với quân đội của mình đã biến mất ngay tại đó.

68.

68.

Sā setā purato pajāpatissaĀsī bārasayojanaṃ vinaddhā,Evaṃ dakkhiṇavāmano ca loka-Dhātvantāvadhīmāsi pacchato’pi;

()

Đội quân ấy ở phía trước của Ma vương rộng mười hai do-tuần. Tương tự như vậy, ở bên phải và bên trái, và cả ở phía sau, nó trải dài cho đến tận cùng của thế giới.

69.

69.

Uddhaṃ sā navayojanappamāṇāSaddo bhūmividāraṇori’vā si,So’paḍḍhaṃ satayojanaṃ babhūvaUccaṃ so girimekhalo gajindo;

()

Tiếng rống ấy vang cao chín do-tuần, âm thanh như thể làm nứt vỡ mặt đất. Voi chúa Girimekhala ấy đã cao đến một trăm năm mươi do-tuần.

70.

70.

Nāhesuṃ parisāsu nimmitāsuṃDveyodhā sadisāyudhādadhānā,Tabyāsena alañhi lomahaṃsoYassā’nussaraṇena ce siyā me;

()

Trong các hội chúng được hóa hiện, không có hai chiến binh nào mang vũ khí tương tự nhau. Chỉ cần nhớ lại điều ấy cũng đủ làm cho ta phải rùng mình kinh sợ.

71.

71.

Māpetvā sahasā sahassabāhuṃGaṇhitvā vividhāyudhāni tehi,Ārūḷho girimekhalaṃ sasenoMāro pāturahosi baddhavero;

()

Hóa hiện tức thời một ngàn cánh tay, và cầm lấy các loại vũ khí khác nhau bằng những tay ấy, Ma vương, kẻ thù truyền kiếp, đã cỡi trên voi Girimekhala cùng với quân đội của mình và hiện ra.

72.

72.

Deveso yasasā samaṃ sakenaSetacchatta magañchi saṃharitvā,Deveso yasasā samaṃ sakenaSaṅakkhaṃ piṭṭhigataṃ vidhāya dhāvī;

() (Yamakabandhanaṃ)

Vị Chúa tể chư Thiên, cùng với vinh quang của mình, đã cuốn lại lọng trắng và bỏ đi. Vị Chúa tể chư Thiên, cùng với vinh quang của mình, đã đặt vỏ ốc tù và lên lưng rồi tháo chạy.

73.

73.

Saṅkocā’nanakāhalo jagāmaPātālaṃ khalu kālanāgarājā,Vīṇādoṇisakho sakhānapekhoTamhā pañcasikho kalahuṃ palāyi;

()

Long vương Kāla, mặt mày co rúm, quả thật đã đi xuống địa giới. Người bạn Pañcasikha, với cây đàn bầu bằng gỗ Beluva, đã không đoái hoài đến bạn mình mà vội vã trốn chạy khỏi nơi đó.

74.

74.

Disvā mārabalaṃ samosarantaṃSampattā janatā palāyi bhītā,Sosīho’va vihāsi sakyasīhoEko kamārakarindakumhabhedī;

()

Nhìn thấy quân đội của Ma vương đang tiến đến, chúng dân đã tụ hội đều kinh sợ bỏ chạy. Vị Sư tử của dòng họ Thích Ca ấy vẫn an trụ như một con sư tử, một mình, là đấng phá tan đỉnh đầu của con voi Ma vương.

75.

75.

Passitvā’dharakantibhāramassaVattamhoruha mindirāvihāraṃ,Siddhatthena samo nacatthi lokeIccevaṃ kalimā’ha mārasenaṃ;

()

Sau khi nhìn thấy vẻ đẹp rạng ngời của đôi môi và gương mặt hoa sen của ngài, nơi trú ngụ của sự huy hoàng, nữ thần Kali đã nói với quân đội của Ma vương rằng: 'Trên thế gian này không có ai sánh bằng Tất-đạt-đa.'

76.

76.

Etasasā’bhimukhā mayaṃ kadāciNosakkoma’bhiyujjhitunti tātā,Vatvā uttarapassato samāroKhandhāvāramabandhi baddhavero;

Nói rằng: 'Này các khanh, chúng ta không bao giờ có thể đối mặt chiến đấu với vị này,' Ma vương, kẻ thù truyền kiếp, đã thiết lập doanh trại ở phía bắc.

77.

77.

Disvā’jjhottharamānamārasenaṃĀrakkhāvaraṇaṃ thiraṃ vidhāya,Khandhāvāramabandhi sopi vīroJetuṃ taṃ dasapāramī bhaṭehi;

()

Nhìn thấy quân đội của Ma vương đang tràn ngập, vị Anh hùng cũng đã thiết lập một hàng rào bảo vệ vững chắc, và dựng trại của mình để chiến thắng Ma vương bằng các binh sĩ là mười pháp ba-la-mật.

78.

78.

Māro bhudharamerucakkavāḷeRukkhādīni vicuṇṇituṃ samatthaṃ,Khobhetvā bhuvanattayaṃ disāsuUṭṭhāpesi samīraṇaṃ sughoraṃ;

()

Ma vương đã tạo ra một cơn gió vô cùng khủng khiếp, có khả năng nghiền nát các ngọn núi, núi Tu-di, dãy núi Thiết-vi, cây cối, và làm rung chuyển ba cõi trong khắp các phương hướng.

79.

79.

Vāto pāramidhāmavārito soNittejaṃ palayānilassamopi,Patto cāmaramandamārutovaTandehotuparissamaṃ jahāsi;

()

Cơn gió ấy, dù mạnh như gió kiếp hoại, đã bị ngăn chặn bởi năng lực của các pháp ba-la-mật và trở nên vô hiệu. Nó đã trở thành một làn gió thoảng nhẹ như từ quạt phất trần, làm tan đi sự mệt mỏi do nóng bức trên thân ngài.

80.

80.

DhārāvegavihinnabhūmibhāgaṃGambhīrā’sanirāvanibbharā’ghaṃ,Māro māpayi tuṅgavīcabhaṅgaṃVassoghaṃ paripātarukkhaselaṃ;

()

Ma vương đã tạo ra một trận mưa lũ với những con sóng cao vỗ mạnh, dòng nước xiết làm nứt vỡ mặt đất, đầy ắp tiếng sấm rền vang, và làm ngã đổ cây cối cùng đá tảng khắp nơi.

81.

81.

Vīro pāramipāḷibandhanenaRakkhaṃ bandhi nijantabhāvakhette,Teno’gho vipathaṅgamo vipakkha-Senāyā’si pavāhaṇe nidānaṃ;

()

Vị Anh hùng đã dùng sự ràng buộc của các pháp ba-la-mật để tạo nên sự hộ trì trong phạm vi thân mình. Do đó, trận mưa lũ đã đi chệch hướng và trở thành nguyên nhân cuốn trôi quân đội của kẻ địch.

82.

82.

Tejokhaṇḍasamānamattano soTattaṃ pajjalitaṃ sajotibhūtaṃ,Māpetvo’palavassamappasayhaṃJhāpetuṃ tamupakkamittha māro;

()

Ma vương, tựa như một khối lửa nóng bỏng, rực cháy, và sáng chói, đã tạo ra một trận mưa đá không thể chịu đựng nổi và mưu toan thiêu đốt ngài.

83.

83.

Mārasseva patantamuttamaṅgeGhoraṃ pāramivāyuvegaruddhaṃ,Taṃvassaṃ vajirāsanūpacārePūjāpupphaguḷattanaṃ jagāma;

()

Trận mưa khủng khiếp ấy, khi rơi xuống trên đầu của vị đối thủ của Ma vương, đã bị ngăn lại bởi sức mạnh của cơn gió ba-la-mật, và trong khu vực gần kim cang tòa, nó đã biến thành những đóa hoa cúng dường.

84.

84.

Assaddho visadiddhatiṇhadhāraṃĀdittaṃ pihitambaro’daraṃ so,Māpesi asisattitomarādi-Vassaṃ sabbadisānipātamānaṃ;

()

Kẻ vô tín ấy đã tạo ra một trận mưa gươm, giáo, lao... có lưỡi bén tẩm độc, rực cháy, rơi xuống từ mọi hướng, che kín cả bầu trời.

85.

85.

Tasmiṃ pāramivammavammitasmiṃVissaṭṭhā’yudhavuṭṭhi kuṇṭhitaggā,Patvā sampati pupphavuṭṭhibhāvaṃTappādāsanamatthake papāta;

()

Trên thân ngài, người được bao bọc bởi áo giáp ba-la-mật, trận mưa vũ khí được phóng ra đã bị cùn đi, và giờ đây biến thành một trận mưa hoa, rơi xuống trên tòa sen của ngài.

86.

86.

Māro vicciṭacicciṭāyamānaṃSaṃvaṭṭānalakhaṇḍavibbhamaṃ so,Vassaṅgāramayaṃ savipphuliṅgaṃUṭṭhāpesi palāsapakupphavaṇṇaṃ;

()

Ma vương đã tạo ra một trận mưa than hồng, có màu như hoa Palāsa chín, tóe ra tia lửa, kêu lách tách, trông giống như một mảnh của ngọn lửa cuối kiếp.

87.

87.

KhippaṃpāramimantajappanenaAṅgārāninivāritānitāni,TaṃbuddhaṅkurapuṇṇacandabimbaṃSevantānivikiṇṇabhānivāsuṃ;

()

Những hòn than hồng ấy đã nhanh chóng bị ngăn chặn bởi sự trì tụng thần chú ba-la-mật, và chúng trở nên như những tia sáng lan tỏa, phụng sự vị Phật tương lai, người tựa như vầng trăng tròn.

88.

88.

BhasmīkātumalantimāraveriṃDhūmākiṇṇamaniggataggijālaṃ,Mārobheravarāvamussadābha-Mabbhuṭṭhāpayikhārabhasmavassaṃ;

()

Không thể thiêu kẻ thù của mình thành tro, Ma vương, với tiếng gầm ghê rợn, đã tạo ra một trận mưa tro nóng, đầy khói nhưng không có ngọn lửa, tựa như một đám mây đang dâng lên.

89.

89.

SetāmuddhanivippakiṇṇabhasmiṃTaṃvassaṃcitapāramībalena,PatvācandanagandhacuṇṇabhāvaṃMārārissapapātapādamūle;

()

Trận mưa tro trắng ấy, nhờ vào năng lực của các pháp ba-la-mật đã được tích lũy, khi rơi vãi trên đầu ngài, đã biến thành bột gỗ chiên-đàn thơm ngát và rơi xuống dưới chân của vị đối thủ của Ma vương.

90.

90.

Asmiṃ guvalayālavāḷagabbheSampātānaladaḍḍhavaṇṇudhāraṃ,Uttāsāvahamattano’pi kaṇhoVassāpesi uḷāravaṇṇuvassaṃ;

()

Trong lòng chảo của địa cầu này, Kaṇha (Ma vương) đã tạo ra một trận mưa cát lớn, một dòng cát bị thiêu đốt bởi lửa rơi xuống, gây kinh hoàng ngay cả cho chính hắn.

91.

91.

Disvā’ṅakghīnakharāliraṃsigaṅgā-Tīrussāritavaṇṇurāsi massa,Aṅgāro’va’dhikodhapāvakenaKaṇho kaṇhataro’si jhāpitatto;

()

Khi nhìn thấy đống cát ấy trải dài trên bờ sông ánh sáng phát ra từ thân ngài, Kaṇha (Ma vương) đã trở nên đen sạm hơn nữa, tự thân bốc cháy bởi ngọn lửa sân hận ngày càng tăng, tựa như một hòn than.

92.

92.

DhūpāyantamavīcimaccimantaṃSamphuṭṭhaṃ ghanapheṇaṇabubbulehi,Vassaṃ paṅkamayaṃ bhusaṃ nimuggoMāro māpayi pañcakāmapaṅke;

()

Ma vương, kẻ đang chìm đắm trong vũng lầy của năm dục, đã tạo ra một trận mưa bùn, bốc khói, có những ngọn lửa từ địa ngục A-tỳ, và đầy bọt đặc cùng bong bóng.

93.

93.

TasmiṃpāramisattīsitibhūtePaṅke candanapaṅkabhāvayāte,Māro passiya phullapaṅkajāhaṃKopā paṅkahatānanorivāsi;

()

Khi vũng bùn ấy, nhờ năng lực ba-la-mật của ngài, đã trở thành hồ bột chiên-đàn mát lạnh, Ma vương, khi nhìn thấy những đóa sen nở rộ, đã tức giận như thể bị bùn ném vào mặt.

94.

94.

Mārāriṃ iminā hanāmahantīSo lokantariyandhakāraghoraṃ,Māro sūvividāriyaṃ disāsuUṭṭhāpesighanandhakārakhandhaṃ;

()

Với ý nghĩ: 'Chúng ta sẽ dùng cái này để giết kẻ thù của Ma vương,' Ma vương đã tạo ra một khối bóng tối dày đặc, khủng khiếp như bóng tối của địa ngục Lokantarika, làm nứt vỡ cả không gian.

95.

95.

So’yaṃ pāramijātaraṃsijāla-Bhinnā’sesatamojinaṅkureṇo,Pallaṅkodayapabbatodito’siKāmaṃ māratusārasosanāya;

()

Vị Phật tương lai ấy, sau khi dùng lưới ánh sáng sinh ra từ các pháp ba-la-mật để phá tan tất cả bóng tối, đã mọc lên từ ngọn núi bình minh là kim cang tòa của ngài, để làm khô cạn đi lớp sương mù là Ma vương.

96.

96.

Etaṃ gaṇhatha bandhathā’ti vatvāNiṭṭhaṃ kappamavaṇṇiyaṃ kavīhi,Saddhiṃ mārabalenu’pāgato soKuddho yuddhamakā pamattabandhu;

()

Hô lên rằng: 'Hãy bắt lấy hắn! Hãy trói hắn lại!', kẻ bạn của sự dể duôi, với cơn thịnh nộ, đã cùng với quân đội của mình tiến đến và giao chiến, một hành động tàn nhẫn mà các thi nhân không thể mô tả hết trong một kiếp.

97.

97.

Taṃ disvā’calaniccalaṭṭhamesaPallaṅko nacapāpuṇāti tuyhaṃ,Mayhaṃ he’su’pakapakpateva tasmāAsmā vuṭṭhahathā’vusotya’voca;

()

Ma vương, sau khi thấy ngài an tọa vững chắc không lay động, đã nói rằng: 'Kim cang tòa này không phải ngươi đạt được. Nó vốn được chuẩn bị cho ta. Vì vậy, hỡi này bạn, hãy đứng dậy khỏi đó!'

98.

98.

Ekā’pī samatiṃsapāramīnaṃPallaṅkatthamapūritā tayā’ti,Vutte so khipi nijjito’racakkaṃCakkaṃ cakkavaraṅkitassa sīse;

()

Khi Ma vương nói rằng: 'Ngươi chưa hề hoàn thành dù chỉ một trong ba mươi pháp ba-la-mật vì mục đích đạt được kim cang tòa này,' hắn, kẻ đã bị chinh phục, đã ném pháp luân của mình vào đầu của đấng có dấu hiệu pháp luân tuyệt hảo.

99.

99.

Taṃ cakkāyudhamujjhitappabhāvaṃYuddhe laddhajayassa mārajissa,Ussisamhi varāsanūpacāreSetacchantamivussitaṃ rarāja;

()

Pháp luân vũ khí ấy, với uy lực đã được buông bỏ, của đấng chiến thắng Ma vương, người đã đắc thắng trong trận chiến, đã tỏa sáng như lọng trắng được giương lên trên đầu, gần bên pháp tòa cao quý.

100.

100.

Tuyhaṃ sañcinanamhi pāramīnaṃKo sakkhī’ti ahañca sakkhihomi,Sakkhī’ganti pavattamārasenā-Ghoso bhumividāraṇori’vāsi;

()

Tiếng gầm thét của binh đoàn Ma vương đang tiến tới, (hô vang rằng): ‘Ta là chứng nhân!’, đã giống như âm thanh làm vỡ tan mặt đất.

101.

101.

DāpentonijasakkhimuggatejoBāhuṃtāvapasārayī paviro,Sakkhīhantīvadaṃ’va mārasenaṃTajjento’va babhūva bhumicālo;

()

Bậc Đại Anh Hùng, với uy lực rực rỡ, khi ấy đã duỗi cánh tay ra để gọi chứng nhân của mình. Như để hăm dọa binh đoàn Ma vương, và như để nói rằng: ‘Này, ta có chứng nhân!’, một trận động đất đã xảy ra.

102.

102.

Mātaṅgo girimekhalo chitāriṃVandanto’vapapāta jannukehi,Māro laddhaparājayo nivattha-Vatthassā’pi anissaro palāyi;

()

Voi chúa Girimekhala, đảnh lễ đấng đã đoạn trừ kẻ thù, đã quỳ mọp xuống bằng hai đầu gối. Ma vương, đã bị bại trận, không còn làm chủ được cả y phục đang mặc, đã bỏ chạy.

103.

103.

Ghoramārabalavāraṇādhipa-Mānadappanibhakumbhadāraṇo,BodhimūlavajirāsanopariKesarīva virarāja māraji;

()

Đấng chiến thắng Ma vương, người đã phá tan khối u trên trán của voi chúa, tức là lòng kiêu mạn và ngã mạn của thủ lĩnh binh đoàn Ma vương khủng khiếp, đã tỏa sáng rực rỡ trên kim cang tòa dưới cội Bồ-đề, giống như một con sư tử.

Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakala kavakijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe avidūre nidāne devaputta mārabala viddhaṃsana pavattiparidīpo dvādasamo saggo.

Như vậy, trong tác phẩm Jinavaṃsadīpa, là nguồn mang lại niềm hoan hỷ cho tâm của tất cả các thi nhân, được sáng tác bởi tu sĩ có tên là Medhānanda, đây là chương thứ mười hai, có tên là ‘Sự soi sáng về diễn biến việc phá tan binh lực của Thiên tử Ma’, trong phần Cận kỳ Nhân duyên.

1.

1.

NikhilamāratusāravisosinoAthajinaṅkuradīdhitimālino,Ravi katāvasaro’va’parācalaṃ(Duta’vilambita) gāmimupāgamī;

()

Bấy giờ, mặt trời, như thể tạo cơ hội cho mầm mống của đấng Chiến Thắng, người có vòng hào quang và là người làm khô héo lớp sương giá của tất cả Ma vương, đã đi về ngọn núi phía tây.

2.

2.

JaladhivārisinehasupuriteAbhavi paṃsumahītalamallake,Paṇihitāparabhudharavattikā-Jalitadīpasikhe’va nabhomaṇi;

()

Viên ngọc của bầu trời (mặt trời) đã trở nên giống như ngọn lửa của một cây đèn được thắp sáng, với ngọn núi phía tây là tim đèn được đặt vào, trong chiếc bát bằng đất là bề mặt bụi bặm của trái đất, được đổ đầy dầu là nước của đại dương.

3.

3.

UdayapabbatagabbhasamubbhavaṃSakayasopaṭibimbasamaṃsubhaṃ,Sapadi tappamukhe sasimaṇḍalaṃKasiṇamaṇḍalavibbhamamubbahi;

()

Lập tức, ở phía trước mặt ngài, vầng trăng xinh đẹp, được sinh ra từ lòng của ngọn núi phía đông và giống như hình ảnh phản chiếu của vinh quang của chính nó, đã phô bày vẻ huy hoàng của một đĩa kasiṇa.

4.

4.

Aruṇavaṇṇasudhākara bhākarāDivasasandhivilāsiniyā khaṇaṃ,Parihariṃsu’dayāparabhudhara-Savaṇagaṃ maṇimaṇḍana vibbhamaṃ;

()

Trong khoảnh khắc, mặt trăng và mặt trời màu hồng rạng, đã mang vẻ duyên dáng của những trang sức bằng ngọc được đeo trên đôi tai (là những ngọn núi phía đông và phía tây) của người phụ nữ yêu kiều của buổi chạng vạng.

5.

5.

Ravidhurā vidhurā sarasīvadhuKamalakomalakosapuṭañjalī,Upavane pavane’ritabhūruhāPanamitānamitāva tapodhanaṃ;

() (Yamakabandhanaṃ;

)

Người thiếu nữ của hồ sen, sầu muộn vì gánh nặng của mặt trời, (đã chắp) đôi tay là những nụ sen mềm mại để tỏ lòng tôn kính. Trong khu rừng nhỏ, những cây cối bị gió lay động, đã cúi mình và không cúi mình (tức là cúi đi cúi lại) trước bậc tu sĩ khổ hạnh.

6.

6.

Aparasāgaramuddhani bhāsuraṃTimirajālaparaṃ ravimaṇḍalaṃ,MukulitamburuhassirimāhariBhamaracakkabharaṃ sarasūpari;

()

Vầng mặt trời rực rỡ trên mặt đại dương phía tây, vượt khỏi tấm lưới của bóng tối, đã lấy đi vẻ đẹp của những đóa sen đang khép lại và cả bầy ong đông đảo ở trên mặt hồ.

7.

7.

LavaṇavāridhikācasarāvakeAparabhūdhara kūṭa bhujappitā,Sūriyamaṇḍalapāti nimujjiyaPurimayāmamukhaṃnakimāhari;

()

Chiếc đĩa là vầng mặt trời, được dâng lên bởi cánh tay là đỉnh núi phía tây, sau khi đã chìm vào trong chiếc bát pha lê là đại dương mặn, há chẳng phải đã mang đến sự khởi đầu của canh đầu tiên của đêm hay sao?

8.

8.

Maṇipabhāruṇa bhākara maṇḍalaṃTamanubhuya mahambudhirāhunā,Mukhagataṃvamitaṃ viyaka lohitaṃJaladarāji rarāja dinaccaye;

()

Vào lúc cuối ngày, dải mây đã tỏa sáng như là một ít máu đã được ói ra bởi con Rāhu là đại dương, sau khi đã nuốt vầng mặt trời màu hồng rạng có ánh sáng của ngọc quý đã đi vào miệng nó.

9.

9.

Vitatameghapabhāhi muhuṃ muhuṃKaḷita pāṭala pallava sampadaṃ,Vanaghaṭaṃ viṭapantaragaṃ kamāPhūṭatamopaṭalaṃpariṇāmayī ()

Ánh sáng của những đám mây lan rộng, hết lần này đến lần khác, đã dần dần biến đổi lùm cây trong rừng, vốn có được sự phong phú của những chồi non màu hồng nhạt và len lỏi giữa các cành cây, thành một màn đêm dày đặc.

10.

10.

SubhajanebhajanenirapekkhinīVipatinī patinīva rajassalā,Sumadhupe madhupe parivajjayuṃKamalinīmalinīkatanirajā;

() (Yamakabandhanaṃ;

)

Những con ong, kẻ uống mật ngọt, đã tránh xa hồ sen có phấn hoa đã bị làm cho vẩn đục, giống như người vợ đang gặp bất hạnh, có kinh nguyệt, trở nên dửng dưng với việc phục vụ người lương thiện.

11.

11.

Madhumadālikulā makulāvalīAnilabhaṅga taraṅga bhujeritā,Paduminī ramaṇīhi sirimatoSumahitāmaṇikiṅkiṇiseṇiva;

()

Dãy những nụ sen, với những bầy ong say mật, được lay động bởi những cánh tay là những con sóng vỡ tan vì gió, đã giống như một hàng chuông ngọc được các đóa sen xinh đẹp của hồ sen tôn kính dâng lên đấng vinh quang.

12.

12.

Rasikapakka phalāphala sālisuTarusiresu samosaramānakā,Timirakhaṇḍanibhā badhirīkaruṃRavipathaṃ virutehi vibhaṅgamā;

()

Những con chim, trông giống như những mảnh bóng tối, đang tụ tập trên ngọn của những cây ăn trái có quả chín thơm ngon, đã làm chói tai cả bầu trời bằng tiếng kêu của chúng.

13.

13.

Kumudinīpamadā’thasudhākara-Karasatehi parāmasanāparaṃ,Kusumahāsavilāsadharā bhusaṃBhuvanavandiragabbhamalaṅkari;

()

Bấy giờ, nàng thiếu nữ hoa súng, sau khi được vuốt ve bởi hàng trăm bàn tay (tia sáng) của mặt trăng, mang vẻ duyên dáng của nụ cười là đóa hoa của mình, đã trang điểm lộng lẫy cho gian phòng bên trong của lâu đài thế gian.

14.

14.

Himakaro hariṇañjanahārināNijakarena nirākari taṅkhaṇe,Sakalaloka’vilocana sambhavaṃGhanatamopaṭalaṃhisajo yathā;

() (Silesabandhanaṃ)

Vào khoảnh khắc ấy, mặt trăng, với tia sáng của chính mình mang theo hình con hươu, đã xua tan màn đêm dày đặc che phủ tầm nhìn của toàn thế gian, giống như một vị thầy thuốc, với bàn tay của mình cầm thuốc bột chế từ hươu, loại bỏ lớp màng dày đặc (bệnh cườm) phát sinh trong mắt của mọi người.

15.

15.

SapadipāramitāramitāsayoNavama’nussatiyāsatiyā paraṃ,Adhikatā’dhi samādhi samāhitoPurimajātibhave tibhave sari;

() (Yamakabandhanaṃ)

Lập tức, với tâm ý hoan hỷ trong các pháp ba-la-mật, sau (khi thực hành) niệm xứ thứ chín với chánh niệm, được an trú vững chắc trong định cao siêu, ngài đã nhớ lại các kiếp sống trong những lần sinh trước đây ở trong ba cõi.

16.

16.

Sumatipādaka jhāna samuṭṭhitoPurimakhandhasamūhamanukkamaṃ,Asariso’panisinnajayāsana-Ppabhuti yāvasumedhabhavāvadhiṃ;

()

Bậc Vô Song, sau khi xuất khỏi thiền định là nền tảng cho trí tuệ, đã (nhớ lại) theo thứ tự các nhóm uẩn trong quá khứ, bắt đầu từ (kiếp hiện tại) khi đang ngồi trên bảo tọa chiến thắng, cho đến giới hạn là kiếp sống của đạo sĩ Sumedha.

17.

17.

Idhabhave samanantarajātiyaṃTadiyakhandhapabandhamanussari,Ticatupañcachasatta nava’ṭṭhapiDasapi visatitiṃsati jātiyo;

()

Ngài đã nhớ lại sự tiếp nối các uẩn của mình trong kiếp sống này và trong kiếp sống ngay trước đó. Cũng vậy, (ngài nhớ lại) ba, bốn, năm, sáu, bảy, tám, chín, rồi mười, hai mươi, ba mươi kiếp.

18.

18.

Lahumanussaritāḷisa jātiyoPabhava khandhavasena tahiṃtahiṃ,Bhavasataṃbhavupaḍḍhasataṃbhava-Dasasataṃbhavalakkhamathāparaṃ ()

Ngài đã nhanh chóng nhớ lại bốn mươi kiếp. Ở nơi này nơi kia, bằng cách (truy nguyên) sự sinh khởi của các uẩn, (ngài nhớ lại) một trăm kiếp, năm mươi kiếp, một ngàn kiếp, một trăm ngàn kiếp, và sau đó còn nhiều hơn nữa.

19.

19.

Aparimāṇa yugantagajātiyoAparimāṇa vivaṭṭagajātiyo,Aparimāṇa yuganta vivaṭṭagāAparimāṇa guṇo sarijātiyo;

()

Bậc có vô lượng đức hạnh đã nhớ lại vô số kiếp sống đã trải qua trong các kiếp hoại, vô số kiếp sống đã trải qua trong các kiếp thành, vô số (kiếp sống) đã trải qua trong các kiếp hoại và kiếp thành.

20.

20.

Catusuyonisusattamanaṭṭhiti-Tibhavapañcagatīsuparibbhamiṃ,Kasirabhāravaho ahamañjaseSakaṭabhāravaho gavajoyathā;

()

(Ngài nghĩ rằng): ‘Ta đã lang thang trong bốn loài sanh, bảy thức trú, ba cõi và năm đường tái sanh. Ta thật sự là kẻ mang gánh nặng khổ sở, giống như con bò đực mang gánh nặng của cỗ xe.’

21.

21.

Itisamañña dharo’simamutra’haṃIti nihīnapasattha kulo bhaviṃ,Iti bhaviṃ abhīrūpavirūpimāItipi bhatta phakhalāphala māhariṃ;

()

(Ngài nhớ lại): ‘Như vậy, ở nơi kia ta đã có tên gọi như thế này. Như vậy, ta đã thuộc dòng dõi thấp kém hoặc cao quý. Như vậy, ta đã có dung mạo xinh đẹp hoặc xấu xí. Và như vậy, ta đã ăn những loại thức ăn như thế này, thế này.’

22.

22.

AnubhaviṃkusalākusalārahaṃVividhadukkhamadukkha madukkha khaṃ,Dasasatāyu satāyumitobhaviṃItibhavaṃtibhavaṃsamanussari;

() (Yamakabandhanaṃ)

(Ngài nhớ lại): ‘Ta đã trải qua (kết quả của) thiện và bất thiện, các loại khổ và không khổ (tức là lạc). Ta đã có tuổi thọ một ngàn năm hoặc một trăm năm.’ Như vậy, ngài đã nhớ lại các kiếp sống trong ba cõi.

23.

23.

Itiha yāvasumedha bhavaṃ sudhīSumariyā’tigatā’mitajātiyo,Asari sopaṭilomavasā tato-Ppabhuti yāva ito tatiyaṃ bhavaṃ;

()

Như vậy, bậc Trí Tuệ, sau khi đã nhớ kỹ vô số các kiếp đã qua cho đến kiếp sống của đạo sĩ Sumedha, ngài đã nhớ lại theo thứ tự ngược chiều, bắt đầu từ đó cho đến kiếp sống thứ ba kể từ kiếp này.

24.

24.

Punaramutra tatobhavato cutoSamupapajji manantarajātiyaṃ,Tahimahaṃtusite tidasālayeBhavimatijjuti santusitābhidho;

()

(Ngài nhớ lại): ‘Một lần nữa, sau khi mệnh chung từ kiếp sống đó ở nơi kia, ta đã tái sanh trong kiếp sống ngay kế tiếp. Ở đó, tại cung trời Đâu Suất, trú xứ của chư thiên, ta đã là vị trời có tên là Santusita, với ánh hào quang rực rỡ.’

25.

25.

TusitadevanikāyasamatvayoParamarūpa vilāsadharo’bhaviṃ,Sumadhurāmatamāhari midisaṃAnubhaviṃsukhamindriya gocaraṃ;

()

Ta đã trở thành người mang vẻ đẹp và sự duyên dáng tối thượng, bình đẳng với chúng chư thiên ở cõi trời Đâu Suất. Ta đã hưởng thụ hạnh phúc của các giác quan, với những món ăn ngọt ngào, mỹ vị, bất tử như thế này.

26.

26.

Samupajīvimamānusahāyana-Catusahassa mahaṃtusitālaye,MarugaṇamburuhāsanayācanaṃIha paṭicca tato bhavato cuto;

()

Tại cung trời Đâu Suất, ta có bốn ngàn vị trời đồng hành. Do lời thỉnh cầu của chư thiên và Phạm thiên, ta đã từ bỏ cảnh giới ấy và giáng sinh nơi đây.

27.

27.

Jananirājiniyā maṇicetiyeSugatadhātumivā’samakucchiyaṃ,Ravikule paṭisandhimahaṃ pitra-Narapatiṃ adhikicca samappayiṃ;

()

Ta đã nhập thai vào lòng mẹ vô song, tựa như xá-lợi của bậc Thiện Thệ trong bảo tháp của hoàng hậu. Ta đã tái sinh trong dòng dõi mặt trời, với đức vua là phụ thân.

28.

28.

Itiha rūpamarūpamanādikaṃViparivattati vattati nāparaṃ,Visatiyā sati yāva dhiyā’sanaṃVihatamohatamo’si bhave sudhī;

() (Yamakabandhanaṃ;

)

Như vậy, sắc và vô sắc này, vốn vô thủy, cứ xoay vần và tiếp diễn, không có gì khác. Hỡi bậc trí tuệ, khi có chánh niệm và trí tuệ về hai mươi thân kiến, ngài đã phá tan bóng tối si mê trong các cõi hữu. (Song đối)

29.

29.

CutupapattipabandhavasenahiAvasavakattanadhātuparamparā,Jalitadīpasikhe’va pavattatiNayidhapuggalavedakakārako;

()

Do sự liên tục của sinh và tử, chuỗi các yếu tố không tự chủ, không có người tạo tác này, tiếp diễn như ngọn lửa của một ngọn đèn đang cháy. Nơi đây không có một cá nhân, không có người cảm thọ, không có người hành động.

30.

30.

PurimakhandhapabandhamanekadhāItivavatthayato hi kudiṭṭhiyo,Apagatā’ttani vīsativatthukāTamihadiṭṭhivisuddhi’ti vuccati;

()

Đối với người xác định được sự liên tục của các uẩn trong quá khứ theo nhiều cách như vậy, hai mươi loại thân kiến sai lầm về tự ngã sẽ được loại bỏ. Điều này được gọi là Kiến thanh tịnh.

31.

31.

Satimato ravimaṇḍalasantibhāSakaṭamagganibhā’yamanussati,Purimajātisu nābhivirajjhatiSaravaye sarabhaṅgasaro yathā;

()

Đối với người có chánh niệm, sự hồi tưởng này, sáng tỏ như vầng thái dương, rõ ràng như vết xe, không phai mờ về các kiếp quá khứ, giống như mũi tên của Sarabhaṅga trong thời đại của ông.

32.

32.

Acutiyācutiyāmati māsaneSutavatī’tavatī’hati bujjhituṃ,Samudite’mudite kumudāni’maNakamalā kamalāni alaṅkari;

() (Yamakabandhanaṃ;

)

Tâm không lay động, không còn sanh tử, người đa văn nỗ lực để giác ngộ. Khi trăng lên, hoa súng vui mừng; những đóa sen không tì vết này tô điểm cho mặt nước. (Song đối)

33.

33.

RuciracandamaricivilepinīKumudasaṇḍavikāsavihāsinī,RajanimajjhimayāmavilāsinīTadadhisīladhanaṃ vijābhāsi kiṃ ()

Được tô điểm bởi những tia sáng của vầng trăng mỹ lệ, ngự trong lùm hoa súng đang nở rộ, tỏa sáng trong canh giữa của đêm, phải chăng khi ấy ngài đã chiếu sáng bằng tài sản là giới đức cao thượng?

34.

34.

GhanasunīlavisālatapovanaṃAnalabhāsurakīṭakulākulaṃ,Rajanirājiniyā kusumākulā-Viraḷakesakalāpasiriṃ bhajī;

()

Khu rừng khổ hạnh rộng lớn, xanh thẳm, đầy những đàn côn trùng lấp lánh như lửa, dưới ánh trăng, nữ hoàng của đêm, đã mang vẻ đẹp của một mái tóc thưa được trang điểm bằng hoa.

35.

35.

Tadupahāraratāyi’va komudī-Bhujalatāya vibhāvaribhīruyā,GahitalājakabhājanavibbhamaṃPhuṭitakeravakānana māhari;

()

Như thể để dâng cúng lên ngài, cánh tay dây leo của đêm e ấp đã mang đến khu rừng hoa súng trắng nở rộ, duyên dáng như một chiếc bình đựng đầy bỏng gạo.

36.

36.

Tibhuvanekaraviṃ ravibhattariAparadīpagate sarasīvadhū,Rajaniyā vihitāvasarā’pi kiṃParicariṃsu patibbatamabbhutaṃ;

()

Khi mặt trời, người chồng duy nhất của ba cõi, đã đi sang châu lục khác, những nàng sen nơi hồ ao, dù đêm tối tạo cơ hội, vẫn giữ lòng chung thủy tuyệt vời (bằng cách khép lại), phải chăng là để phụng sự ngài?

37.

37.

Parilasiṃsu bhusaṃ bhuvane’vu bhoRavipathe vitatā, vitatārakā,Animise hi mahāya mahimatoJalitadīpasikhāca mahītale;

()

Này, các vì sao không nhấp nháy đã giăng khắp bầu trời, và các vị trời không chớp mắt, do uy lực vĩ đại của mình, đã tỏa sáng rực rỡ trong thế gian, tựa như những ngọn đèn được thắp sáng trên mặt đất.

38.

38.

MakaratenaketanasantibhāTuhinadīdhitidīdhiti majjhime,Nisi dadāra sadārasarāginaṃHadayakeravakeravakānanaṃ;

() (Yamakabandhanaṃ)

Giữa những tia sáng của vầng trăng mát dịu, ánh quang huy của ngọn cờ Ma-yết-la (của thần Tình yêu) trong đêm đã làm tan nát khu rừng hoa súng trắng trong trái tim của những kẻ đa tình có gia thất. (Song đối)

39.

39.

Atha bhavābhavadiṭṭhivibheda naṃVimati moha tamopuṭapāṭa naṃ,Cutupapātapabhuti vijāna naṃKathamalattha sadibbaviloca naṃ;

()

Vậy, làm thế nào ngài đã có được thiên nhãn, con mắt có thể phá tan các tà kiến về thường và đoạn, xé toạc màn vô minh của hoài nghi và si mê, và biết rõ về sự sinh tử của chúng sanh?

40.

40.

KusalakammapabhāvasamubbhavaṃSukhumaduragatāni’pi gocaraṃ,Animisāna pasādavilocanaṃRudhirasembhamakalāpagataṃka yathā;

()

Giống như con mắt trong sáng của chư thiên, vốn không bị che lấp bởi máu và đàm, thiên nhãn của ngài, phát sinh từ năng lực của thiện nghiệp, có thể thấy được cả những đối tượng vi tế và xa xôi.

41.

41.

Tathariva’kkhisamena sudhāsinaṃVimatidiṭṭhimisodhanahetunā,Hatamanopakilesamalena soVigatamānusakenahi cakkhunā;

()

Cũng vậy, với con mắt đã vượt khỏi tầm mắt của người thường, tương đương với mắt của chư thiên, ngài, người đã diệt trừ các cấu uế của tâm, đã thanh lọc những hoài nghi và tà kiến.

42.

42.

KaratalamburuhoparicakkhumāYathārivā’malakībadarīphalaṃ,Cutupapattigatepi tathāgateTibhuvanamhi yathicchita maddasa;

()

Như người ta thấy quả amla hay quả táo trong lòng bàn tay, bậc Như Lai cũng vậy, với thiên nhãn, ngài đã thấy sự sinh tử của chúng sanh trong ba cõi theo ý muốn.

43.

43.

Navupapātakhaṇeca cutikkhaṇeVisayabhāvamupenti tathāgatā,Tadupacāravaseni’hadassanaṃKhamati aṭṭhakathācariyāsabho;

()

Các bậc Như Lai trở thành đối tượng (của trí tuệ) trong chính khoảnh khắc tái sinh và khoảnh khắc lâm chung. Các vị đại luận sư chấp nhận rằng sự thấy biết ở đây là do năng lực của cận hành (upacāra).

44.

44.

Upadhihīna’dhihanīnatathāgateAnapanītapaṇīta tathāgate,Anabhirūpa’bhirūpatathāgateSugati duggati dugga mupāgate;

() (Yamakabandhanaṃ;

)

Bậc Như Lai thấy chúng sanh hạ liệt và cao quý, có phiền não và không phiền não; ngài thấy chúng sanh xấu xí và xinh đẹp, thấp kém và ưu việt; ngài thấy chúng sanh đi đến nẻo thiện, nẻo ác, và những con đường khó đi. (Song đối)

45.

45.

Tiriyamuddhamadhopatitīya soMatipahaṃ abhipassi yathārahaṃ,Nicitakammapatheca tathāgateUpari pādakajhānasamuṭṭhito;

()

Xuất khỏi thiền nền tảng, bậc Trí Tuệ ấy đã thấy một cách như thật chúng sanh ở các cõi ngang, trên và dưới, và bậc Như Lai cũng thấy con đường của nghiệp đã được tích lũy.

46.

46.

Akusalāni kariṃsu ime tidhāSucaritāni kariṃsu tidhā ime,Ariyamaggaphalehika samaṅginoNasamaṇā’tipi antimavatthunā;

()

(Ngài thấy rằng:) "Những chúng sanh này đã làm các điều bất thiện qua ba cửa (thân, khẩu, ý). Những chúng sanh này đã làm các điều thiện qua ba cửa. Những vị này đã thành tựu Thánh đạo và Thánh quả. Còn những người kia không phải là sa-môn do tà kiến."

47.

47.

Guṇanirākaraṇena asādhavoUpavadiṃsu nasanti guṇā’ti’me,Apicasappurisā’riyapuggaleTadanurūpaguṇehi pasaṃsayuṃ;

()

"Những kẻ xấu này, do phủ nhận đức hạnh, đã phỉ báng các bậc Thánh nhân rằng 'họ không có đức hạnh'. Trái lại, những người tốt, những bậc Thánh, đã tán thán các ngài với những đức hạnh tương xứng."

48.

48.

Vitathaladdhiparāmasanā imeParamaladdhiparāmasanā ime,Gahitaladdhivasena tahiṃtahiṃNicitakammapathā janatā ayaṃ;

()

"Những người này chấp thủ tà kiến. Những người này chấp thủ chánh kiến. Do những giáo lý mà họ đã chấp nhận, chúng sanh này đã tích lũy các nghiệp đạo ở nơi này nơi kia."

49.

49.

CaturapāyamapāyamapāyatiṃUpagatā sugati sugatiṃiti,Yati samāhitavāhitavā’ ddasaAnimisakkhisamakkhisamanvito;

() (Yamakabandhanaṃ)

Vị Tu sĩ, với tâm định tĩnh và hướng đến mục tiêu, được trang bị thiên nhãn thấy biết trực tiếp, đã thấy rằng: "Những chúng sanh này đi đến bốn đường ác, nơi không có sự an ổn; những chúng sanh kia đi đến cõi lành, một cảnh giới tốt đẹp." (Song đối)

50.

50.

Sammāsammasatosato satimato kammādihetubbhavaṃRūpārūpamanāgataṅni mahā mohandhakāro dhiyā,Abbhatthaṅgami yāya soḷasavidhā kaṅkhācatekālikāSākaṅkhātaraṇabbisuddhu dutiyeyāme pavattā mati;

()

Đối với bậc chánh niệm, người đã như lý tác ý, bóng tối vĩ đại của si mê về sự sinh khởi của sắc và vô sắc trong quá khứ và vị lai từ các nguyên nhân như nghiệp đã bị trí tuệ phá tan. Nhờ đó, mười sáu loại hoài nghi liên quan đến ba thời đã được vượt qua. Đó là Đoạn Nghi Thanh Tịnh, trí tuệ phát sinh trong canh hai.

Iti medhānandābhidhānenayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe avidure nidāne pubbenivāsañāṇadibbacakkhuñāṇādhigama pavattiparidīpo terasamo saggo.

Như vậy, trong tác phẩm Jinavaṃsadīpa, nguồn vui cho tâm hồn của tất cả các bậc hiền trí, do tu sĩ tên là Medhānanda biên soạn, đây là chương thứ mười ba, trong phần Cận Nhân Duyên, có tên là "Chương Sáng Tỏ Về Sự Chứng Đắc Túc Mạng Minh và Thiên Nhãn Minh".

1.

1.

Sudhākare vikasitakeravākareKamenu’ pāsati sati pacchimaṃ disaṃ,Vihāvarī sasirucirānanaṃ jinaṃBhajanti pacchimamathayāma motari;

()

Khi vầng trăng, người tạo ra những đóa hoa súng trắng nở rộ, dần dần tiến về phương tây, đêm, với khuôn mặt xinh đẹp như trăng, phụng sự bậc Chiến Thắng, đã bước vào canh cuối.

2.

2.

Khaṇaṃ nisāpati virahātureva’yaṃNisāvadhū malinapayodharambarā,Catuddisāyatanayanehi sampatiMumoca sīkaranikarassubindavo;

()

Trong khoảnh khắc, nàng dâu đêm, đau khổ vì phải xa lìa chúa tể của mình (mặt trăng), với mây đen làm y phục hoen ố, từ đôi mắt là bốn phương, đã tuôn rơi những giọt lệ là những hạt sương.

3.

3.

Kilesanāsanapasuto samādhināPuthujjano tadanusayaṃ yathubbahe,Tathaṃ’sunā bhuvanakalaṅkasodhanoNahe kalānidhi sakalaṅka mubbahī;

()

Giống như một phàm nhân, dù chuyên tâm dùng thiền định để diệt trừ phiền não nhưng vẫn mang theo các tùy miên, cũng vậy, vầng trăng, kho tàng của nghệ thuật, dù dùng tia sáng để tẩy sạch vết nhơ của thế gian, há chẳng phải vẫn mang theo vết nhơ của chính mình sao?

4.

4.

Puratthime nabhasi vikiṇṇa tārakā-Pabandhanibbharatimiraṃ viyākarīNisāvadhu valayitahārabhāsura-Sunīlakomalanavakuntalassiriṃ;

()

Trên bầu trời phương đông, các vì sao rải rác đã xua tan bóng tối dày đặc, vốn là vẻ đẹp của mái tóc mới, mềm mại, xanh biếc của nàng đêm, người tỏa sáng với vòng hoa trang sức.

5.

5.

VipassanābalavimalīkatantaroJinaṅkuro duritamalaṃva candimā,MaricisañcayadhavalīkatambaroTamocayaṃ tamanucaraṃ nirākarī;

()

Vị Phật Tử, với nội tâm đã được thanh lọc bởi sức mạnh của tuệ quán, đã loại trừ khối si ám và các tùy phiền não, cũng như mặt trăng, làm cho bầu trời trở nên trắng sáng với các tia sáng của mình, đã xua tan đi vết nhơ của bóng tối.

6.

6.

Pavāyi sītalamalayānilo bhusaṃDisaṅganā sisiratusārabindavo,Mumoca sā vicari nisā nisākara-Marīcimañjariparicumbite bhuvi;

()

Ngọn gió mát từ núi Malaya thổi mạnh. Các phương trời đã nhỏ xuống những giọt sương lạnh. Đêm ấy đã trôi qua trên mặt đất, nơi được những chùm tia sáng của mặt trăng hôn lên.

7.

7.

Niraṅgaṇe nirupakilesa niccaleMudumhi kammaniyavisuddhibhāvage,Samāhite manasi vipassanāmanaṃAthāsavakkhayamatiyā’ bhīnīhari;

()

Bấy giờ, trong tâm đã được định tĩnh, không còn tỳ vết, không còn phiền não, không lay động, nhu nhuyến, dễ sử dụng, thanh tịnh, và đã được tu tập, ngài đã hướng tâm tuệ quán đến trí tuệ đoạn tận các lậu hoặc.

8.

8.

Sabārasaṅgikabhavacakka majjhagāAnukkamena’pi paṭilomato sudhīVavatthayaṃ yamariyañāṇadassanaṃVisuddhiyā visaddhiyā taduccate;

()

Tri kiến cao quý mà bậc trí tuệ dùng để phân tích các yếu tố ở giữa vòng sinh tử có mười hai chi phần, theo cả chiều thuận và chiều nghịch, được gọi là (con đường) cho sự trong sáng và thanh tịnh.

9.

9.

Khaṇena yo sarati sahassalocanoYathāvato dasasatamattha massapi,Vidhātuno nijacaraṇaṅgulippabhā-Vibhusitā’khilabhuvanodarassa’pi;

()

Người mà trong một khoảnh khắc có thể nhớ lại một cách như thật đến một ngàn ý nghĩa, (tri kiến ấy) ngay cả đối với Đấng Ngàn Mắt (Sakka) và Đấng Sáng Tạo (Brahmā), người mà toàn thể vũ trụ được trang hoàng bởi ánh sáng từ ngón chân của ngài;

10.

10.

AsesanīvaraṇatusārasosinoSamādhisambhava’ khilajhānalābhino,Jagattayaṃ karabadaraṃ’va dassinoNayassa kassaci visayatta māgataṃ;

()

(Tri kiến ấy) đã không đi vào phạm vi của bất kỳ ai, (kể cả) người đã làm khô cạn sương giá của tất cả các triền cái, người đã đạt được tất cả các thiền định phát sinh từ sự tập trung, và người nhìn thấy ba cõi như quả trong lòng bàn tay.

11.

11.

Adiṭṭha mappaṭi viditaṃ sayaṃpurāAnuttaraṃtamariyañāṇadassanaṃ,Imassa gotamasamaṇassa sijjhateGarūpasevanavirahassa abbhūtaṃ;

()

Tri kiến cao quý vô thượng ấy, chưa từng được thấy, chưa từng được tự mình liễu tri trước đây, đã được thành tựu bởi sa-môn Gotama này, người không có sự phục vụ của một vị thầy. Thật là kỳ diệu!

12.

12.

Bhavebhave parivitadānapārami-Balena’hū vijaṭitalobhabandhano,Samettikhantyanugatasīlapāramī-Jalena nibbutapaṭighādipāvako;

()

Trong nhiều kiếp sống, nhờ vào sức mạnh của ba-la-mật bố thí đã được viên mãn, ngài đã gỡ rối được sự trói buộc của tham lam. Nhờ vào dòng nước của ba-la-mật trì giới, cùng với tâm từ và sự nhẫn nại, ngài đã dập tắt được ngọn lửa của sân hận, v.v.

13.

13.

Bhavebhave bhavi thirañāṇapāramī-Padhaṃsitā’khilaviparītadassano,Vināyakappabhuti garūpasevana-Vasena pucchiya hatamohasaṃsayo;

()

Trong nhiều kiếp sống, ngài đã là người phá hủy tất cả các tà kiến bằng ba-la-mật trí tuệ vững chắc. Nhờ vào việc phục vụ các vị thầy, bắt đầu từ Đấng Lãnh Đạo, và nhờ vào việc đặt câu hỏi, ngài đã là người diệt trừ được si mê và hoài nghi.

14.

14.

Bhavebhave budhajanapujanādināGarūbhivādanabahumānanādinā,Janāpacāyanavidhinā vinodayiSadappa munnati mabhimāna muddhaṭaṃ;

()

Trong nhiều kiếp sống, bằng cách tôn kính các bậc hiền trí, bằng cách đảnh lễ và hết lòng tôn trọng các vị thầy, và bằng phương pháp thể hiện sự kính trọng đối với mọi người, ngài đã xua tan lòng kiêu hãnh, sự tự cao, ngã mạn và sự ngạo mạn.

15.

15.

Bhavebhave vibhavaratiṃ ratiṃbhaveAnaṅgasaṅgamarati maṅganāratiṃ,Gharā’bhinikkhamiya’nagāriyaṃratoApānudī paṭilabhi jhāna mattanā;

()

Trong nhiều kiếp sống, sau khi từ bỏ gia đình và vui thích trong đời sống không nhà, ngài đã xua tan sự ưa thích trong phi hữu, sự ưa thích trong hiện hữu, sự ưa thích trong ái dục và sự ưa thích đối với phụ nữ. Ngài đã tự mình chứng đắc các tầng thiền.

16.

16.

Bhavebhave sa’vīriya saccapāramī-Parāyaṇo adhikusalesu cāratiṃ,Jahaṃ vacīduritamalaṃ catubbidhaṃVisodhayī nijahadayañca paggahī;

()

Trong nhiều kiếp sống, ngài là người tận tụy với ba-la-mật tinh tấn và chân thật, vui thích trong các thiện pháp cao thượng. Từ bỏ bốn loại vết nhơ của lời nói bất thiện, ngài đã thanh lọc và sách tấn chính tâm của mình.

17.

17.

Bhave bhave iti samatiṃsapāramī-Visujjhitā’ kusalamanomalimaso,Kamena indriya paripākataṃ gatoNacaññasampada mahipatthayī sudhī;

()

Như vậy, trong nhiều kiếp sống, với ba mươi ba-la-mật đã được thanh lọc, ngài không còn vết nhơ của tâm bất thiện. Bậc trí tuệ đã tuần tự đạt đến sự thuần thục của các căn và không mong cầu bất kỳ thành tựu nào khác.

18.

18.

Bhave bhave agaṇitameva bodhiyāDayāya coditahadayo’hi kapatthanaṃ,Akā catubbidhaphalasampadā tatoPadissare niravasarā riva’ntani;

()

Trong nhiều kiếp sống, với trái tim được thúc đẩy bởi lòng bi mẫn, ngài quả thật đã thực hiện vô số lời phát nguyện cho sự giác ngộ trong các a-tăng-kỳ kiếp. Do đó, bốn loại thành tựu về quả vị được xem như không có cơ hội, giống như kẻ thù bên trong.

19.

19.

Bhave bhave sakapaṇidhānasattiyāTidhā’hisaṅkhatakusalaṃ imassa bho,Nasādhaye kimariyañāṇadassanaṃAnaññapuggalavisayaṃ nasaṃsayo;

()

Này các bạn! Trong nhiều kiếp sống, nhờ vào sức mạnh từ lời nguyện của chính mình, các thiện nghiệp được tạo tác theo ba cách của vị này, tại sao lại không thể thành tựu được tri kiến cao quý, vốn không phải là cảnh giới của bất kỳ người nào khác? Không còn nghi ngờ gì nữa.

20.

20.

Aniccato’dayavayatāya dukkhatoSadukkhatāyapi avidheyatādinā,Anattato varamati khandhapañcakaṃPunappunaṃ samupaparikkha mussahī;

()

Bậc trí tuệ ưu việt đã nỗ lực quán xét năm uẩn nhiều lần: là vô thường, do sự sinh và diệt; là khổ, do luôn bị bức bách; và là vô ngã, do không thể điều khiển được, v.v.

21.

21.

Kalāpasammasanamukhena bārasa-Vidhe anādikabhavacakkanissite,Kamena sattasu anupassanāsu soJinaṅkuro tadavayave’bhinīhari;

()

Vị Phật Tử ấy, bằng phương pháp quán xét theo từng nhóm về mười hai phương diện phụ thuộc vào vòng sinh tử vô thủy, đã tuần tự hướng tâm vào bảy pháp tùy quán trên các thành phần của chúng.

22.

22.

AniccatobhusamanupassamuddhariAsesasaṅkhatagataniccasaññitaṃ,Anattato samanuvipassa dukkhatoSasaṅkhatepajahi sukhattasaññitaṃ;

()

Bằng cách quán chiếu sâu sắc về tính vô thường, ngài đã nhổ bật gốc rễ của tưởng về sự thường hằng trong tất cả các pháp hữu vi. Bằng cách quán chiếu về tính vô ngã và tính khổ, ngài đã từ bỏ tưởng về sự lạc và ngã trong các pháp hữu vi.

23.

23.

Vinodayī sumati virāganibbidā-Vasena saṅkhatagatarāganandiyo,Nirodhanissajanavasā’nupassiyaTathodayādiyanamasesaṅghate;

()

Bậc trí tuệ, nhờ vào sự ly tham và nhàm chán, đã xua tan lòng tham ái và sự hoan hỷ đối với các pháp hữu vi. Bằng cách quán chiếu qua sự đoạn diệt và từ bỏ, (ngài đã quán chiếu) sự sinh khởi, v.v., trong tất cả các pháp hữu vi.

24.

24.

Vidhāyadubbidhamanupassato kasatoAsesasaṅkhatamapi nāmarūpato,Nidānato punakhaṇato’dayabbayaṃUpaṭṭhahi dviguṇitapañcavisadhā;

()

Đối với vị đang quán chiếu tất cả các pháp hữu vi, sau khi đã phân chia chúng theo hai cách là danh và sắc, và một lần nữa theo nhân duyên và theo từng khoảnh khắc, sự sinh và diệt đã hiện khởi theo năm mươi cách.

25.

25.

Sudhīmato taruṇavipassanāyi’meVipassakassi’ti dasupakkilesakā,BhavuṃpabhāsatimatipītinicchayoSukhī’hanāsamathanikantyupekkhanā;

()

Đối với hành giả trí tuệ có tuệ quán còn non trẻ, mười loại tùy phiền não này của tuệ quán đã phát sinh, đó là: ánh sáng, trí tuệ, hỷ lạc, sự quyết định, sự an lạc, sự nỗ lực, sự tĩnh lặng, sự ưa thích, và xả.

26.

26.

Pasannalohita paripuṇṇaviggahāViniggatā niravadhilokadhātusu,Vipassanābalapabhavā’bhipatthariSudhantakañcanarasapiñjarappabhā;

()

Một ánh sáng màu vàng ròng như tinh chất của vàng đã được luyện kỹ, phát sinh từ sức mạnh của tuệ quán, đã lan tỏa ra các thế giới vô biên, phát ra từ thân thể của ngài, vốn đầy đặn và có huyết trong sạch.

27.

27.

Ayaṃpatho nabhavati tappabhādayoVisattikāpabhutikilesavatthukā,Punodayabbaya manupassato tatoPatho samubbhavi dasupakkilesagaṃ;

()

(Ngài nghĩ:) 'Đây không phải là con đường. Ánh sáng ấy, v.v., là nền tảng cho các phiền não như là sự dính mắc.' Bấy giờ, đối với vị đang tiếp tục quán chiếu sự sinh và diệt, con đường đã phát sinh, vượt qua mười loại tùy phiền não.

28.

28.

Pathāpathaṃ samupaparikkhatoitiSudhīmato taruṇavipassakassayā,Samuṭṭhitā nisitavipassanāmatiPathāpathikkhaṇakavisuddhi vuccate;

()

Như vậy, đối với hành giả trí tuệ có tuệ quán còn non trẻ, người đang quán xét về con đường và không phải con đường, trí tuệ quán sắc bén đã khởi sinh được gọi là 'Đạo phi đạo tri kiến thanh tịnh'.

29.

29.

Narāsabho adhigatañātatīraṇa-Pariññavā uparipahāṇasaṅkhayā,Pariññayā ubhaya visuddhisiddhiyāTisaccadassanapasuto samārabhī;

()

Đấng Lãnh Đạo, người đã đạt được tri biến tri và thẩm sát biến tri, và hơn nữa là đoạn tận biến tri, nhờ vào sự thành tựu của cả hai loại thanh tịnh này, đã bắt đầu chuyên tâm vào việc thấy rõ ba chân lý.

30.

30.

Aniccalakkhaṇamapaki dukkhalakkhaṇaṃAnattalakkhaṇamatha sabbasaṅkhate,Yathāvato nasamanupassi santati-Riyāpathehica pihitaṃghaṇenaso;

()

Ngài đã không thấy được một cách như thật đặc tính vô thường, đặc tính khổ, và đặc tính vô ngã trong tất cả các pháp hữu vi, bởi vì chúng bị che lấp bởi sự liên tục, bởi các oai nghi, và bởi sự đặc khối.

31.

31.

Visodhayaṃ matimudayabbaye tatoLahuṃ tilakkhaṇavisadattago bhusaṃ,Vipassanāpathapaṭipanna mattanāAlatthabhaṅgadhibhayañāṇamādikaṃ;

()

Bấy giờ, khi thanh lọc trí tuệ về sự sinh và diệt, ngài đã nhanh chóng và hoàn toàn đạt đến sự trong sáng của ba tướng. Tự mình bước vào con đường tuệ quán, ngài đã chứng đắc hoại trí, bố úy trí, v.v.

32.

32.

Sayambhuno uparinavānupassanā-Vibhāvanā navaguṇavaṇṇanāyidha,Vidhīyate navavidhañṇabhāvanāPavuccate sapakaṭipadāvisuddhiti;

()

Ở đây, sự tu tập chín pháp tùy quán cao hơn của Đấng Tự Giác được trình bày cùng với sự mô tả về chín phẩm chất. Sự tu tập chín loại trí tuệ này được gọi là 'Đạo tri kiến thanh tịnh'.

33.

33.

Matīhitihipi catusaccachādaka-Tamovidhaṃsana samanantaraṃ thiraṃ,Nirodhagocaramalabhittha gotrabhu-Matiṃ sudhī anariyagottabāhiraṃ;

()

Ngay sau khi phá tan bóng tối che lấp bốn chân lý bằng những trí tuệ này, bậc trí tuệ đã đạt được trí chuyển tộc vững chắc, vốn lấy sự diệt tận (Niết-bàn) làm đối tượng và vượt ra ngoài dòng dõi của phàm phu.

34.

34.

PasatthagotrabhumatidinnasaññakaṃSamūlamuddhaṭakalusattayaṃ sudhī,VibandhaduggativinipātanādikaṃAthādimaṃpaṭilabhī ñāṇadassanaṃ;

()

Bậc trí tuệ, đã nhổ tận gốc ba loại cấu uế, đã chứng đắc tri kiến đầu tiên, được gọi là (trí) chuyển tộc, có khả năng ngăn ngừa sự trói buộc, ác thú, đọa xứ, v.v...

35.

35.

Yadevanantaraphaladanti paṇḍitāVadantitapphalamapi paccavekkhaṇaṃ,Alattha so puna dutiyāya bhumiyāVipassanaṃ samadhigamāya bhāvayī;

()

Điều mà các bậc hiền trí gọi là cho quả tức thời, vị ấy đã chứng đắc quả ấy cùng với sự quán xét lại. Lại nữa, vị ấy đã tu tập minh sát để chứng đắc tầng mức thứ hai.

36.

36.

Bhusovisosita bhavadukkhakaddamaṃAkālikaṃ tanukatakibbisattayaṃ,Anuttaraṃ dutiyamalattha tapphalaṃSapaccavekkhaṇamatha ñāṇadassanaṃ;

()

Làm khô cạn hoàn toàn bùn lầy khổ đau của hữu, không có thời gian, làm giảm thiểu ba loại tội lỗi, sau đó vị ấy đã chứng đắc quả thứ hai vô thượng cùng với tri kiến và sự quán xét lại.

37.

37.

Vipassanaṃpunarapibhāvayaṃ sayaṃSamuddhaṭālayapaṭighaṃ bhavāpahaṃ,SapaccavekkhaṇaphalañāṇamajjhagāAnuttaraṃ tatiyaka ñāṇadassanaṃ;

()

Lại nữa, tự mình tu tập minh sát, nhổ lên ái luyến và sân hận, loại trừ các cõi hữu, vị ấy đã chứng ngộ tri kiến thứ ba vô thượng, cùng với trí tuệ về quả và sự quán xét lại.

38.

38.

Tilakkhaṇaṃ thiramatimā’bhipattiyāSubhāvayika upari catutthabhumiyā,Avāriyāsaniriva tālamatthakeKilesamuddhaniranihaccacārinaṃ;

()

Bậc có trí tuệ vững chắc, để chứng đắc tầng mức thứ tư ở trên, đã khéo tu tập tam tướng, đánh vào đầu của phiền não, giống như sét không thể ngăn cản đánh vào ngọn cây thốt nốt.

39.

39.

Nivāritākhila bhavacakkavibbhamaṃSavāsanāparimita pakāpanāsanaṃ,Anaññagocara varañāṇadassanaṃAlattha tapphalamapipaccavekkhaṇaṃ;

()

Vị ấy đã chứng đắc tri kiến cao thượng không có đối tượng nào khác, cùng với quả ấy và sự quán xét lại; (tri kiến này) đã ngăn chặn mọi sự quay cuồng trong bánh xe của hữu, và phá hủy vô lượng sự rung động cùng với các tập khí.

40.

40.

Tadāsavakkhayamatigñāṇadassana-Visuddhivuccati arahattapattiyā,Sahevacuddasavidha buddhabuddhiyoJino catubbidha paṭisambhidālabhī;

()

Khi ấy, sự thanh tịnh của tri kiến về trí tuệ đoạn tận các lậu hoặc được gọi là sự chứng đắc A-la-hán. Cùng với đó, bậc Chiến Thắng đã chứng đắc mười bốn loại Phật trí và bốn loại tuệ phân tích.

41.

41.

Asādhāraṇaṃ ñāṇachakkaṃbalāniDasa’ṭṭhārasāveṇikā buddhadhammā,CatuddhāvisārajjamiddhānubhāvāSamiddhāsahecārahattena tassa;

()

Sáu loại trí bất cộng, mười lực, mười tám pháp bất cộng của Phật, bốn sự vô sở úy, thần thông và oai lực, tất cả đã thành tựu cho vị ấy cùng với quả vị A-la-hán.

42.

42.

Abhiññeyyadhamme abhiññāya sāmaṃPariññeyya dhamme pariññāya sāmaṃ,Pahātabba dhamme pahantvāna sāmaṃSanibbānamaggapphalaṃ sacchikatvā;

()

Tự mình thắng tri các pháp cần thắng tri, tự mình liễu tri các pháp cần liễu tri, tự mình đoạn tận các pháp cần đoạn tận, và đã chứng ngộ đạo, quả cùng với Niết-bàn.

43.

43.

Siyāyāvatāñeyya dhammappavattiSiyātāvatā tassa ñāṇappavatti,Abhiññāya sabbaññutāñāṇa māsiSahevārahattena sabbaññu buddho;

()

Chừng nào có sự vận hành của các pháp cần biết, chừng ấy có sự vận hành của trí tuệ của vị ấy. Do thắng tri, trí tuệ toàn giác đã khởi lên; cùng với quả vị A-la-hán, vị ấy trở thành bậc Toàn Giác, bậc Giác Ngộ.

44.

44.

Mahāmohaniddāpagomaggañāṇa-Ppabuddho’hisambodhiyā sobhamāno,Munindo dinindaṃ’ susandohahāsi-’Ndirāmandirindivarābhaṃahāsi;

()

Đã thức tỉnh bởi trí tuệ về đạo vốn xua tan giấc ngủ của đại si mê, rực rỡ với sự giác ngộ hoàn toàn, bậc Tối Thắng trong các vị mâu-ni đã vượt qua vẻ rực rỡ của mặt trời, và mang lấy vẻ đẹp của hoa sen xanh trong cung điện của nữ thần Indirā.

45.

45.

SubuddhābhisambodhipubbācalambhāSahevāruṇo buddhasūrodayena,Samuṭṭhāsi veneyya bandhūhisaddhiṃPabujjhiṃsu abbhuggatamhojakosā;

()

Từ ngọn núi phía đông của sự giác ngộ hoàn toàn của bậc Chánh Giác, cùng với bình minh khi mặt trời giác ngộ mọc lên, đã khởi lên cùng với những người thân quyến có thể giáo hóa; những nụ sen đã vươn lên và nở ra.

46.

46.

Uḷārāvabhāso tadā jātikhetteBhusaṃpātubhuto mahīsampavedhi,Siḷāsāḷaseḷāvataṃsā subhāniNimattāni battiṃsajātātiloke;

()

Khi ấy, một ánh sáng rực rỡ đã xuất hiện mạnh mẽ trong cõi thế gian, mặt đất rung chuyển, và ba mươi hai điềm lành tốt đẹp đã xuất hiện trong ba cõi.

47.

47.

Tamojālaviddhaṃsanādīni lokeKarontova cattārikiccāni’māni,Samuṭṭhāsi tasmiṃkhaṇe raṃsimāliRivādiccavaṃsubbhavo buddhasūro;

()

Như đang thực hiện bốn phận sự này trong thế gian, bắt đầu bằng việc phá tan mạng lưới bóng tối, vào khoảnh khắc ấy, mặt trời giác ngộ, sinh ra từ dòng dõi mặt trời, đã mọc lên, giống như mặt trời.

48.

48.

Mahīlājavuṭṭhīhi sañchannabhutāNabhaṃ kanibbharaṃ gandhadhupaddhajehi,Chaṇhokulā kevalaṃ lokadhātuMahāmaṅgalāvāsa kalīlāvalambiṃ ()

Mặt đất được bao phủ bởi những cơn mưa cốm, bầu trời dày đặc với những lá cờ bằng hương và khói thơm. Toàn thể thế giới tràn ngập lễ hội, trở thành nơi ở của đại phước lành, mang dáng vẻ vui tươi.

49.

49.

Tadātappadambhoja pūjāgatānaṃSiro bhattibhārañjalīnaṃ surānaṃ,Nirālambamākāsa randhaṃ babhāsaPabhāsāra cūḷāmaṇihakā’karāḷaṃ;

()

Khi ấy, khoảng không không có chỗ tựa đã tỏa sáng, rực rỡ với những viên ngọc trên búi tóc của các vị trời, những vị đã đến để cúng dường hoa sen là đôi chân của ngài, với những cái đầu chắp tay nặng trĩu lòng sùng kính.

50.

50.

Guṇonāma sakkhandhasantāna suddhiSakosuddhakhanvdhappabandhohi buddho,Namobuddhabhutassa nipphantañāṇa-Ppahāṇānubhāvāhirūpassatassa;

()

Đức hạnh chính là sự thanh tịnh của dòng tương tục các uẩn của chính mình; bậc Giác Ngộ là người có dòng tương tục các uẩn của chính mình đã thanh tịnh. Kính lễ bậc đã trở thành Phật, vị có hình tướng là oai lực của trí tuệ và sự đoạn tận đã được hoàn thành.

Iti medhānandābhidhānenayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe avidure nidāne mahā bodhisattassa ariyamaggañāṇābhisambodhi samadhigama pavattiparidīpo cuddasamo saggo.

Như vậy, trong tác phẩm Jinavaṃsadīpa, nguồn gốc của sự hân hoan trong trái tim của tất cả các thi sĩ, được sáng tác bởi tu sĩ tên là Medhānanda, đây là chương thứ mười bốn, làm sáng tỏ sự diễn tiến của việc chứng đắc giác ngộ hoàn toàn về trí tuệ thánh đạo của vị Đại Bồ-tát, trong phần Cận Duyên Khởi.

Jinavaṃsadīpe avidure nidānabhāgo dutiyo.

Trong tác phẩm Jinavaṃsadīpa, phần Cận Duyên Khởi, thứ hai.

1.

1.

Asseva pakallaṅkavarassakāraṇāSīsakkhimaṃsāni ca dārasunavo,Datvā cirassaṃ akarinti dukkaraṃSo (indavaṃsā’)bhidhajo vicintayī;

()

Vị ấy, ngọn cờ của dòng dõi mặt trời, đã suy nghĩ rằng: 'Chính vì bảo tọa này mà ta đã làm việc khó làm trong một thời gian dài, đã cho đi đầu, mắt, thịt, và cả vợ con.'

2.

2.

Pallaṅkato tāva navuṭṭhahaṃ tahiṃPallaṅkamādhāya nisajja sattahaṃ,Saṅkappapuṇṇo’dhisamādhayo muniSammā samāpajji anekakoṭiyo;

()

Bậc mâu-ni, với quyết tâm viên mãn, đã ngồi trên bảo tọa trong bảy ngày, nhập vào vô số định một cách đúng đắn, (nghĩ rằng): 'Ta sẽ không đứng dậy khỏi bảo tọa này'.

3.

3.

Nā’yaṃ jahāte vijayāsanā’layaṃYaṃkiñcikiccaṃ karaṇiyamassahi,Saṃvijjate dānipi kāci devatāSaṅkābhighā’tābhivitakkayuṃ iti;

()

Một số vị trời, bị tấn công bởi sự nghi ngờ, đã suy nghĩ rằng: 'Vị này không từ bỏ sự quyến luyến với bảo tọa chiến thắng. Phải chăng vẫn còn một phận sự nào đó cho vị ấy?'

4.

4.

Tāsaṃ viditvāna vitakkamāsanāAbbhuṭṭhito so gaganaṅgaṇaṃ khaṇaṃ,Saṃdassayanto yamapāṭihāriyaṃNissaṃsayo saṃsayasallamuddharī;

()

Biết được suy nghĩ của họ, vị ấy đã đứng dậy khỏi chỗ ngồi, bay lên hư không trong một khoảnh khắc, biểu diễn song thông. Không còn nghi ngờ, ngài đã nhổ lên mũi tên của sự nghi ngờ (trong tâm họ).

5.

5.

Nissāya pallaṅkamimaṃ mahīruhaṃSampattasambodhipado’smi cintiya,Oruyha pakallaṅkaṭhitappadesatoPubbuttarānañhi disāna mantarā;

()

Suy nghĩ rằng: 'Nhờ bảo tọa này và cây này, ta đã đạt được trạng thái giác ngộ hoàn toàn', ngài đã đi xuống từ nơi có bảo tọa, đến khoảng giữa của hướng đông và hướng bắc.

6.

6.

Sattāha mindivaracārulocana-Pañcappabhāsāranisecanena so,Samapūjayanto jayabodhimāsanaṃAṭṭhāsi lokekavilocano jino;

()

Trong bảy ngày, bậc Chiến Thắng, con mắt duy nhất của thế gian, đã đứng (nhìn không chớp mắt), cúng dường cây bồ-đề chiến thắng và bảo tọa bằng cách tuôn đổ tinh túy của năm loại ánh sáng từ đôi mắt đẹp như hoa sen xanh của ngài.

7.

7.

Gantvā ṭhītaṭṭhānajayāsanantarāPubbāparassaṃ disi sattavāsaraṃ,NikkhittacakkaṅkitapādapaṅkajoSo caṅkamī nimmitaratanacaṅkame;

()

Đi đến khoảng giữa nơi đứng và bảo tọa chiến thắng, ở hướng đông-tây, vị ấy, người có đôi chân sen được đánh dấu bằng bánh xe, đã kinh hành trong bảy ngày trên con đường kinh hành bằng châu báu được hóa hiện.

8.

8.

So bodhito uttarapacchimantarāDevehi nānāratanehi nimmite,Sattāhamattaṃ maṇimandire muniSammābhidhammaṃ pavihāsi sammasaṃ;

()

Ở khoảng giữa hướng tây-bắc của cây bồ-đề, trong ngôi nhà bằng ngọc được chư thiên hóa hiện bằng nhiều loại châu báu, bậc mâu-ni đã an trú trong suốt bảy ngày, quán xét Vi Diệu Pháp.

9.

9.

Manthācale’nambunidhiṃ’va kesavoViññāṇakaṇḍādiṭasā catubbidhaṃ,Tasmiṃ nisinno muni dhammasaṅgaṇi-Mālolayī ñāṇabalena duddasaṃ;

()

Ngồi ở đó, bậc mâu-ni, bằng sức mạnh của trí tuệ, đã khuấy động bộ Pháp Tụ khó thấy, (với) bốn phần bắt đầu bằng phần thức, giống như thần Kesava khuấy động đại dương bằng núi Manthara.

10.

10.

Vebhaṅgiyaṃ khandhavibhaṅgamādikaṃGambhīramaṭṭhārasadhā sudubbudhaṃ,So mārabhaṅgo’tha vibhaṅgasāgaraṃSaṃkhobhayī ñāṇayugantavāyunā;

()

Sau đó, vị ấy, người đã phá tan Ma vương, đã làm chấn động đại dương Phân Tích bằng ngọn gió tận thế của trí tuệ; (đại dương ấy) là bộ Phân Tích, với mười tám loại phân tích sâu sắc và rất khó hiểu, bắt đầu bằng phần phân tích uẩn.

11.

11.

So dhātusuññattapajānano jinoNissattanijjivasabhāvadhātuyo,Vitthārayanto tadanantaraṃ varaṃNānānayaṃ dhātukathaṃ vavatthayī;

()

Bậc Chiến Thắng ấy, người biết rõ tính không của các giới, sau đó đã xác định bộ Giới Thuyết cao thượng với nhiều phương pháp, trình bày rộng rãi về các giới có bản chất là vô ngã và vô sinh mạng.

12.

12.

Khandhādipaññattivasena chabbidhāPaññattiyo’ti suvibhattamātikaṃ,Paññāya sabbaññujino’tha puggala-Paññatti mālolayi aggapuggalo;

()

Bậc Tối Thắng, đấng Toàn Giác, với trí tuệ đã quán xét bộ Nhân Chế Định, có đề mục được khéo phân chia về sáu loại chế định theo uẩn và các pháp khác.

13.

13.

Vādībhasīho sakavādamaṇḍalaṃOruyha sammā paravādamaṇḍalaṃ,Suttāni saṅgayha sahassamaṭṭhadhāSaṃkhitta mādo mukhavādayuttikaṃ;

()

Bậc Sư Tử giữa các nhà luận thuyết, sau khi từ lĩnh vực luận thuyết của mình bước vào lĩnh vực luận thuyết của người khác một cách chân chánh, Ngài đã kết tập các kinh điển theo một ngàn lẻ tám cách, được tóm tắt ở phần đầu, hợp với lý luận của các chủ thuyết chính.

14.

14.

Ñāṇena vitthāriyamāna mattanoKiñcāpya’nantāpariyanta muttamaṃ,Takkīhi nakkāvacaraṃ nakehiciNātho kathāvatthu mathā’bhisammasi;

()

Rồi đấng Lãnh Đạo đã thẩm xét bộ Luận Sự, là pháp tối thượng, vô biên, vô tận, được mở rộng bởi trí tuệ của chính Ngài, và không phải là địa hạt của bất kỳ nhà lý luận nào.

15.

15.

Yaṃ mūlakhandhādivasā dasabbidhaṃUddesaniddesapadā’nurūpato,Niṭṭhānato saṃsayato vibhāgiyaṃGambhīrañāṇena’tha sāgarūpamaṃ;

()

Rồi với trí tuệ thâm sâu, Ngài đã thẩm xét (bộ Song Đối), ví như biển cả, được chia thành mười loại theo căn, uẩn v.v..., tương ứng với các thuật ngữ đề cương và giải thích, theo phần kết luận và phần nghi vấn.

16.

16.

Santaṃ paṇitaṃ nipuṇaṃ sududdasaṃGuḷhaṃ atakkāvacaraṃ acintiyaṃ,Nānānayaṃ taṃ yamakaṃ susaññamoDhammassaro sammasi nippadesato;

()

Đấng Pháp Vương, bậc khéo tự chế, đã thẩm xét trọn vẹn bộ Song Đối ấy, là pháp tịch tịnh, cao siêu, vi tế, rất khó thấy, thâm sâu, vượt ngoài tầm lý luận, không thể nghĩ bàn, và có nhiều phương pháp.

17.

17.

Nānānayu’ttuṅgataraṅganibbharaṃNeyyatthanītatthamaṇihi maṇḍitaṃ,Dhammantarāvaṭṭasataṃ athāparaṃSaddhammakhandhodakakhandhapūritaṃ;

()

(Bộ Vị Trí) tràn đầy những ngọn sóng cao của nhiều phương pháp, được trang hoàng bằng những viên ngọc của nghĩa ẩn dụ và nghĩa liễu triệt, có hàng trăm xoáy nước của các pháp khác nhau, và lại còn được lấp đầy bởi khối nước là các uẩn của Chánh pháp.

18.

18.

Satthā catubbisa timattapaccaya-Velaṃ paricchedavisālapaṭṭanaṃ,Gambhīrapaṭṭhāna mahaṇṇavaṃ kathaṃĀlolayaṃ sammasi ñāṇamerunā;

()

Bậc Đạo Sư đã dùng núi Tu Di trí tuệ để khuấy động và thẩm xét đại dương Vị Trí thâm sâu như thế nào? (Bộ sách ấy) là bến cảng rộng lớn của sự phân định, là bờ biển của hai mươi bốn duyên.

19.

19.

Nissaṅgañāṇo muni hetupaccayoIccādinā’ropitamātikārahaṃ,Niddiṭṭhanidedasapadaṃ papañcita-Ñeyyaṃ catubbīsavidhaṃ sudubbudhaṃ;

()

Bậc Thánh Nhân với trí tuệ vô ngại (đã thẩm xét) hai mươi bốn loại pháp cần biết rất khó liễu tri, được trình bày chi tiết bằng các thuật ngữ giải thích, xứng đáng với đề mục được thiết lập bắt đầu bằng 'nhân duyên' v.v...

20.

20.

Nissāya bāvīsavidhe tike tika-Paṭṭhāna mantogadhanāmarūpikeNissāya nissesake tathā duka-Paṭṭhāna mantogadhanāmarūpike ()

Dựa vào hai mươi hai loại tam đề, (Ngài đã thẩm xét) Vị Trí Tam Đề được bao hàm trong danh và sắc. Tương tự, dựa vào toàn bộ các nhị đề, (Ngài đã thẩm xét) Vị Trí Nhị Đề được bao hàm trong danh và sắc.

21.

21.

Bāvisamattā tikamātikā dukePakkhippa paṭṭhānavidaṃ dukantikaṃ,Bāvīsamattāya tike sataṃdukePakkhippa paṭṭhānamidaṃka tikaddukaṃ;

()

Áp dụng hai mươi hai đề mục tam đề vào các nhị đề, đây là Vị Trí Nhị-Tam Đề. Áp dụng một trăm nhị đề vào hai mươi hai tam đề, đây là Vị Trí Tam-Nhị Đề.

22.

22.

Katvā tikesve’va tike duvīsatiPaṭṭhāna mantogatike tikattikaṃ,Katvā dukesve’va tathā sataṃdukePaṭṭhāna mantāgetike dukaddukaṃ;

()

Áp dụng hai mươi hai tam đề vào chính các tam đề, đây là Vị Trí Tam-Tam Đề được bao hàm trong các tam đề. Tương tự, áp dụng một trăm nhị đề vào chính các nhị đề, đây là Vị Trí Nhị-Nhị Đề được bao hàm trong các nhị đề.

23.

23.

Iccānulome janayāni pakkhipaṃCha ppaccanīye’pi nayāni pakkhipaṃ,Evaṃ khipitvā anulomapaccani-Yecā’pi cha ppaccaniyā’nulomake;

()

Như vậy, áp dụng sáu phương pháp theo chiều thuận, và cũng áp dụng sáu phương pháp theo chiều nghịch. Sau khi áp dụng như thế, lại có sáu phương pháp theo chiều thuận-nghịch và sáu phương pháp theo chiều nghịch-thuận.

24.

24.

Gambhīrapaṭṭhānamahodadhiṃ itiSaṅkhobhayaṃ sammasi ñāṇamerunā,Taṃ sammasantassa savatthukaṃ chavi-Vaṇṇo pasanto’si pasīdi lohitaṃ;

()

Như vậy, Ngài đã dùng núi Tu Di trí tuệ để khuấy động và thẩm xét đại dương Vị Trí thâm sâu. Trong khi Ngài đang thẩm xét như thế, sắc da cùng với vật chất nền tảng của nó trở nên trong sáng, và huyết của Ngài trở nên thanh tịnh.

25.

25.

Tasmiṃkhaṇe cattajavaṇṇadhātuyoAṭṭhaṃsu ṭhānamhi asitihatthake,Aññatra’dhiṭṭhānabalaṃ sarīratoChabbaṇṇaraṃsī visarā’hiniccharuṃ;

()

Vào khoảnh khắc ấy, bốn yếu tố màu sắc đứng yên trong phạm vi tám mươi hắc tay. Ngoài năng lực quyết định, từ thân của Ngài, các luồng hào quang sáu màu đã tuôn chảy ra.

26.

26.

Sevālakālindinadi’ndirāpati-Nilambari’ndivaravaṇṇasantibhā,Kesa’kkhimassūhika viniggatā bhusaṃNīlappabhā’sesadisā alaṅkaruṃ;

()

Những tia sáng màu xanh, có sắc thái giống như rong rêu, sông Kālindī, thần Indirāpati, y phục xanh, và hoa súng xanh, phát ra dồi dào từ tóc, mắt, và râu, đã trang hoàng khắp mọi phương.

27.

27.

Tāsaṃ vasā’ sesadisāvilāsinīĀsuṃ yathā pārutanīlakambalā,Tā cakkavāḷāti papūrayantiyoDhāviṃsu nilopalacuṇṇasannibhā;

()

Do năng lực của những tia sáng ấy, tất cả các phương, tựa như những người phụ nữ diễm lệ, trở nên như thể được bao phủ bởi những tấm chăn màu xanh. Những tia sáng ấy, tràn ngập vượt ra ngoài dãy núi Chuyển Luân, đã lan tỏa giống như bột của hoa sen xanh.

28.

28.

Nissesalokaṃ haritālakuṅkuma-Cuṇṇehi sovaṇṇarasehi missakaṃ,Ālepayantīviya pītaraṃsiyoYā niggatā kañcanasannibhattacā;

()

Những tia sáng màu vàng, phát ra từ làn da tựa như vàng ròng, lan tỏa như thể đang tô phết toàn thể thế gian bằng một hỗn hợp bột hùng hoàng, bột nghệ tây và vàng lỏng.

29.

29.

Tāsaṃ vasenā’si siṇerupabbata-Rājā vilino’va mahaṇṇave jalaṃ,Saṃkappitā’va’ṭṭha disāgajā’bhavuṃNiddhantacāmīkarakappanādinā;

()

Do năng lực của những tia sáng ấy, vua của các ngọn núi, núi Tu Di, trở nên như thể tan chảy như nước trong đại dương. Tám con voi ở các phương trở nên như thể được trang hoàng bằng những đồ trang sức bằng vàng ròng.

30.

30.

Lākhārasānaṃ parisecanaṃ viyaNindūracuṇṇo’kiraṇaṃ’va yādisi,SañjhāpabhārattasurattaraṃsiyoNikkhamma dhāviṃsu samaṃsalohitā;

()

Những tia sáng rất đỏ, đỏ như ánh hoàng hôn, phát ra từ thịt và huyết, đã lan tỏa. Chúng giống như sự tưới tẩm của nhựa cánh kiến, hay như sự rắc vãi của bột chu sa.

31.

31.

Tāsaṃ vasenā’khilabhūmikāminīĀsī nimuggāriva uttaraṇṇave,Ambhojarāgehi sunimmitāni’vaSabbāni dabbānya’bhavuṃ jagattaye;

()

Do năng lực của những tia sáng ấy, toàn thể nàng đất trở nên như thể bị nhấn chìm trong một đại dương mênh mông. Tất cả mọi vật trong ba cõi trở nên như thể được khéo tạo tác bằng màu sắc của hoa sen.

32.

32.

Yākundasogandhikacandacandikā-Kappūrakhīrodadhivīcipaṇḍarā,Aṭṭhīhi dāṭhāhī vitassaṭā bhusaṃOdātaraṃsī dhavalīkaruṃ disā;

()

Những tia sáng màu trắng, trắng như hoa lài, hoa súng trắng, mặt trăng, ánh trăng, long não, và sóng của biển sữa, được phát ra dồi dào từ xương và răng nanh, đã làm cho các phương trở nên trắng toát.

33.

33.

Tāsaṃ vasenā’si yathā mahīvadhuOdātavatthehi nivatthapārutā,Tā khīradhārāparisekabandhurāDhāviṃsu buddhassa yasonibhāpabhā;

()

Do năng lực của những tia sáng ấy, nàng dâu đất trở nên như thể được mặc và khoác những y phục màu trắng. Những tia sáng ấy, đẹp như dòng sữa đang được tưới tẩm, giống như danh tiếng của Đức Phật, đã lan tỏa ra.

34.

34.

Sabbādisāyo’khilalokadhātuyoMañjiṭṭhapaṅkehi vilepayanti’ca,Nikkhamma mañjiṭṭhapabhā tatotatoDhāviṃsu sañcuṇṇapavāḷasantibhā ()

Và những tia sáng màu đỏ thẫm, phát ra từ khắp nơi, đã lan tỏa, giống như san hô nghiền nát, tô phết tất cả các phương và toàn thể các thế giới bằng bùn màu đỏ thẫm.

35.

35.

Nīlādidhātussarasehi pañcahiVaṇṇehi pupphehi maṇīhisattahi,Sampūrayantī’va pabhā pabhassarāNikkhamma lokaṃ sakalaṃ alaṅkaruṃ;

()

Những tia sáng rực rỡ, phát ra, đã trang hoàng toàn thể thế gian, như thể lấp đầy nó bằng năm tinh chất của các yếu tố bắt đầu bằng màu xanh, bằng các màu sắc, bằng các loài hoa, và bằng bảy loại ngọc.

36.

36.

Tā raṃsiyo byāpiya mediniṃ mahī-Sandhārakaṃ vāri matho samīraṇaṃ,Heṭṭhā’jaṭākāsatalaṃ tathūpariGaṇhiṃsu lokaṃ tiriyaṃ nirāvadhiṃ;

()

Những tia sáng ấy, sau khi lan khắp mặt đất, lớp nước nâng đỡ mặt đất, rồi đến lớp không khí, đã bao trùm thế giới bên dưới đến tận hư không vô tận, cũng như bên trên, và theo chiều ngang không giới hạn.

37.

37.

Devaddumu’yyānavimānabhusaṇa-Canda’kkatārānikarā’marā tato,Saṇṭhānamattehi vijāniyā’bhavuṃTā niggatā ajjatanā’pi dhāvare;

()

Khi ấy, cây trời, vườn trời, cung điện, đồ trang sức, mặt trăng, mặt trời, các vì sao, và chư thiên chỉ có thể được nhận biết qua hình dạng của chúng. Những tia sáng đã phát ra ấy vẫn còn tồn tại cho đến ngày nay.

38.

38.

Tamhā’bhīgantvā ghananīlasākhinoNigrodhasākhissa’japālasaññino,Mūle nisajjā’dhisukhaṃ vimuttijaṃSatthā’nubhonto pavihāsi sattahaṃ;

()

Do đó, sau khi đi đến gốc cây đa Ajapāla có cành lá xanh rậm, bậc Đạo Sư đã ngồi xuống và an trú trong bảy ngày, hưởng thụ niềm vui tối thượng sinh ra từ sự giải thoát.

39.

39.

Oruyha tasmiṃsamaye vimānatoDānādayo pāramiyo bhavābhavaṃ,Dhāvaṃ asādhāraṇañāṇasiddhiyāEso’va nā’haṃ abhisaṅkhariṃ iti;

()

Vào lúc ấy, (Ma vương) từ cung điện của mình đi xuống, (nghĩ rằng): 'Chính vị này, chứ không phải ta, đã vun bồi các pháp ba-la-mật như bố thí v.v..., đã trôi lăn trong các cõi hữu, để thành tựu trí tuệ phi thường.'

40.

40.

Otārapekho navipassa ettakaṃKālaṃ kalaṅkaṃ akalaṅkarūpino,Sokā’kulo acchi chamāya soḷasa-Lekhā vilekhaṃ kalimā avammukho;

()

Trong khi tìm kiếm cơ hội, nhưng không thấy một tỳ vết nào nơi vị có hình dung không tỳ vết trong một thời gian dài như vậy, kẻ tội lỗi, bị sầu não áp đảo, mặt cúi gằm, đã vạch mười sáu đường trên mặt đất.

41.

41.

Kasmā napaññāyati’dāni nopitāOlokayanti kva gato’ti dukkhitaṃ,Sokena lekhā likhamāna mañjaseDisvā nisinnaṃ pitaraṃ sudummukhaṃ;

()

Thấy người cha đang ngồi, mặt mày rất ủ rũ, vì sầu muộn mà vạch những đường trên lối đi, (các cô con gái) tìm kiếm người đang đau khổ (và hỏi): 'Tại sao bây giờ không thấy cha chúng ta? Người đã đi đâu?'

42.

42.

Tatro pagantvā vasavattidhītaroPucchiṃsu taṇhā aratī ragā lahuṃ,Kiṃ tāta kiṃ tāta kimettha jhāyasiKo te paro kena parājito tuvaṃ;

()

Khi ấy, các con gái của Ma Vương là Taṇhā, Aratī, và Ragā đã nhanh chóng đến nơi đó và hỏi rằng: 'Thưa cha, thưa cha, vì sao cha lại ngồi thiền định ở đây? Kẻ thù của cha là ai? Cha đã bị ai đánh bại?'

43.

43.

Suddhodanassā’vanipassa orasoPatvā’hisambodhipadaṃka mukhe masiṃ,Makkhesi me chinditamārabandhanoTasmā’nusocāmi kathesi pāpimā;

()

Ác ma nói rằng: 'Người con trai của vua Suddhodana, sau khi đã đạt đến trạng thái Chánh Đẳng Giác, đã cắt đứt các trói buộc của Ma và bôi tro vào mặt ta. Vì vậy, ta sầu muộn.'

44.

44.

Ānīya taṃ mattagajaṃ’va mārajiṃRāgādipāsehi mayaṃ subandhiya,Dassāma vo passatha tāta no balaṃMāsoci mājhāyi’ti dhītaro’bravuṃ;

()

Các cô con gái thưa rằng: 'Chúng con sẽ dùng những chiếc bẫy như là tham ái để trói buộc kỹ càng và mang kẻ chiến thắng Ma ấy về, giống như người ta dắt một con voi say. Thưa cha, hãy xem sức mạnh của chúng con. Xin cha đừng sầu muộn, đừng lo lắng.'

45.

45.

Siṅgārasaṅgāmadharā’vatārinīBhubhaṅgabāṇāsanamattadhārinī,Āropitā’pāṅgasarā’pya’nissarāKāmārimārārisaravyadāraṇe;

()

Những người tham gia vào trận chiến của sự quyến rũ, mang theo cây cung là những cái nhíu mày, đã giương lên những mũi tên là những cái liếc mắt không thể thoát khỏi, để xuyên thủng kẻ thù của Ma, kẻ thù của thần Tình yêu.

46.

46.

SevālanīlāmalakuntalākulāBālindulekhe’valalāṭamaṇḍalāNiluppalakkhī calahemakuṇḍalā-Laṅkārakaṇṇā’likalāpabhā’lakā ()

Với mái tóc đen óng, không tì vết, rối bời như rêu xanh, vầng trán tròn như vầng trăng non, đôi mắt như hoa sen xanh, đôi tai được trang điểm bằng những chiếc hoa tai vàng lấp lánh, và vầng trán rực rỡ như đàn ong.

47.

47.

Vāṇilatāvellitaphullamālatī-Dantāvalī pallavapāṭalādharā,Kandappakīḷālayahemakāhaḷa-Saṅkāsanāsā kamalāmalānanā;

()

Hàng răng như những bông hoa lài nở rộ quấn quanh dây leo, đôi môi hồng như chồi non, chiếc mũi giống như chiếc kèn vàng, nơi vui đùa của thần Tình yêu, và gương mặt thanh khiết như hoa sen.

48.

48.

Vijjullatā cārubhujā calācala-Līlāvalambatthanahaṃsamaṇḍalā,CāmīkarāliṅgavilāsakandharāLāvaṇṇa vallidalakomalaṅgulī;

()

Cánh tay duyên dáng như tia chớp, cặp vú tròn đầy như đôi thiên nga đung đưa một cách duyên dáng, cái cổ duyên dáng như được ôm bởi vàng ròng, và những ngón tay mềm mại như những chiếc lá non của dây leo xinh đẹp.

49.

49.

NimmekhalālinavilaggabhāginīKīḷānadīkulavisālasoṇinī,Kandappadappānaladhūmakajjala-Romāvalivellitanābhimaṇḍala;

()

Vòng eo thon thả, nơi đeo thắt lưng, vòng hông rộng như bờ sông vui đùa, vùng rốn được quấn quanh bởi hàng lông tơ, đen như bồ hóng từ khói của ngọn lửa kiêu hãnh của thần Tình yêu.

50.

50.

Pīnorujaṅghā kalikānakhāvalīTā’naṅakgaraṅgaṅajahāriviggahā,Māraṅganā yatra niraṅgaṇo jinoTatrā’gamuṃ rāgasurāmadā’turā;

()

Với bắp đùi và cẳng chân tròn trịa, hàng móng tay chân như những nụ hoa, các nàng Ma nữ có thân hình quyến rũ, là sân khấu cho các điệu vũ của thần Tình yêu, đã say sưa với rượu tham ái mà đến nơi có bậc Chiến Thắng vô nhiễm.

51.

51.

Aṅgīrasassā’nanasoṇṇadappaṇeTā sundarī bimbitalocanindirā,Kandappakīḷākalahaṃ vidhātaveKāloyamiccāhu tuvaṃ yadicchasi;

()

Các nàng mỹ nhân ấy, phản chiếu vẻ đẹp của đôi mắt mình trên gương mặt vàng ròng của bậc Aṅgīrasa, đã nói rằng: 'Nếu ngài mong muốn, đây là thời điểm thích hợp để tạo ra cuộc vui đùa của thần Tình yêu.'

52.

52.

Vyāpāritā te paricārikā mayaṃEtthāgatā homa manobhunā’dhunā,Vattambujānaṃ paricumbane ayaṃKālonu bhogotama kiṃnayicchasi;

()

'Chúng con là những người hầu gái phục vụ ngài, bây giờ đã đến đây theo lệnh của thần Tình yêu. Hỡi bậc Gotama, đây có phải là thời điểm để hôn lên những đóa sen mặt của chúng con không? Tại sao ngài không mong muốn?'

53.

53.

Bho puṇṇakumbhe’va tavo’ramandireUddhaggalomu’ssitanīlaketane,Kāmāhisekussavamaṅgalāya noSajjethi’me pīnapayodhare nakiṃ;

()

'Này! Trong ngôi đền ngực của ngài, giống như những chiếc bình đầy với những lá cờ xanh là những núm vú dựng đứng, tại sao không chuẩn bị những cặp vú căng tròn này cho lễ hội đăng quang cát tường của thần Tình yêu của chúng con?'

54.

54.

Vattambuje no adharaṃ’subandhureNettālimālā nahivumbare tava,Amhesuyevā’bhipatanti bhomuniKandappabāṇā karuṇā kuhiṃ tavaṃ ()

'Những đàn ong mắt của ngài không hề vo ve trên những đóa sen mặt của chúng con với đôi môi đỏ xinh đẹp. Hỡi bậc Thánh nhân, những mũi tên của thần Tình yêu chỉ rơi vào chúng con. Lòng bi mẫn của ngài ở đâu?'

55.

55.

Tvaṃ yobbano sāmi mayañca yobbanīKālo vasatto vipinaṃ manoramaṃ’Mandānilo vāyati kiṃ cirāyateTuyhaṃ anaṅgo’va niraṅgaṇo’si kiṃ;

()

'Thưa ngài, ngài đang tuổi thanh xuân, và chúng con cũng đang tuổi thanh xuân. Thời gian là mùa xuân, khu rừng thật đáng yêu, làn gió nhẹ đang thổi. Tại sao lại trì hoãn? Phải chăng ngài không có ái dục, giống như thần Tình yêu không có thân xác?'

56.

56.

Dibbāni vatthābharaṇāni’māni’piLajjāya saddhiṃka sithilibhavanti no’Amhesvanaṅgena samaṃ anaṅgaṇaṃDaḷahatta māyāti manaṃ tava’bbhutaṃ;

()

'Cả những y phục và trang sức thần thánh này, cùng với sự e thẹn của chúng con, đang trở nên lỏng lẻo. Cùng với thần Tình yêu trong chúng con, thật kỳ diệu làm sao tâm của ngài, bậc vô nhiễm, lại vững chắc đến thế.'

57.

57.

Iccānigammaṃ hadayaṅgamaṃ giraṃVatvāna dibbena sarena mañjunā,Kāmāturānanti pumānamāsayāUccāvacā cintiyamāradhītaro;

()

Sau khi nói những lời đi vào lòng người như vậy bằng giọng nói ngọt ngào, thần thánh, với ý định làm cho tâm của người đàn ông bị ái dục khuấy động, các con gái của Ma đã suy nghĩ theo nhiều cách khác nhau.

58.

58.

Kaññāvilāsādivasena viggaheNimmāya paccekasataṃ padassiya,Pāde mayaṃ bho paricārayāma teVatvā tamārādhayituṃ parakkamuṃ;

()

Họ hóa hiện ra các thân tướng với vẻ duyên dáng của các thiếu nữ, mỗi người hiện ra một trăm hình tướng, và nói rằng: 'Này, chúng con xin phục vụ dưới chân ngài,' rồi cố gắng để làm hài lòng ngài.

59.

59.

Gāthā imā dhammapade mahāmuniSaṅgāyi tāsaṃ tamanaṅgabhaṅgīnaṃ,Vatvā nasakkoma mayaṃ pakalobhituṃTā rittahatthā pitaraṃ upāgamuṃ;

()

Bậc Đại Thánh đã trùng tuyên những câu kệ này trong Kinh Pháp Cú về việc phá tan ái dục của các nàng ấy. Nói rằng: 'Chúng con không thể cám dỗ được ngài,' các nàng đã tay trắng trở về với cha.

60.

60.

Gantvā tato so mucalindasaññinoRukkhassa mūle mucalindabhogino,Bhogāvaligandhakuṭiṃka samappitoSattāhamajjhāvasi jhānamuttamaṃ;

()

Sau đó, ngài đã đi đến gốc cây Mucalinda, nơi có rắn chúa Mucalinda. Được dâng cúng hương thất bằng những vòng thân của rắn chúa, ngài đã an trú trong thiền định tối thượng suốt bảy ngày.

61.

61.

Mulamhi rājāyatanassa sākhinoPallaṅka mādhāya nisajja sattahaṃ,Tamhābhi’gantvā bhavabandhanacchidoSatthā valañjesi vimuttijaṃ sukhaṃ;

()

Từ đó, bậc Đạo Sư, người cắt đứt các trói buộc của hữu, đã đi đến gốc cây Rājāyatana, ngồi kiết già trong bảy ngày và hưởng thụ niềm an lạc của sự giải thoát.

62.

62.

Satthā evakaṃ vasanto parahitatirato sattasattāhamattaṃYaṃkiñcāhārakiccaṃ dhuvaparihariyaṃ kiccamuccāvacampi;

Nākāsi jhānamaggapphakhalasukhamakhilaṃ samphusanto vibhāsiPādāsi dantapoṇodaka magada’bhayaṃ tassa devanamindo;

()

Bậc Đạo Sư, hết lòng vì lợi ích của người khác, đã an trú như vậy trong suốt bảy tuần lễ. Ngài đã không làm bất kỳ việc gì liên quan đến ăn uống hay các việc thường nhật khác, cao và thấp. Ngài tỏa sáng, trải nghiệm trọn vẹn niềm an lạc của thiền, đạo và quả. Vua của các vị trời đã dâng lên ngài nước súc miệng và thuốc Haritaki.

Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santikenidāne bhagavato sattasattāhavitikkamappavatti paridīpo paṇṇarasamo saggo.

Như vậy, trong tác phẩm Jinavaṃsadīpa, là nguồn gốc của niềm vui cho trái tim của tất cả các thi sĩ, được sáng tác bởi tu sĩ tên là Medhānanda, đây là chương thứ mười lăm trong phần Santike Nidāna, có tên là 'Chương nói về sự kiện Thế Tôn trải qua bảy tuần lễ'.

1.

1.

Mūle rājāyatanaviṭapacchāyāmano (hārini)Vikkhāletvā bhagavati mukhaṃ tasmiṃ nisinne sati,Vāṇijjatthaṃ nija janapadā dve bhātikāka vāṇijāGacchantā majjhimajanapadaṃ taṃṭhāna majjhotaruṃ;

()

Khi Đức Thế Tôn, sau khi rửa mặt, đang ngồi dưới bóng mát của cây Rājāyatana, có hai anh em thương buôn, đang trên đường từ xứ sở của mình đến Trung Ấn vì mục đích buôn bán, đã đi ngang qua nơi đó.

2.

2.

Buddhaṃ disvā nirupamasiriṃ saddhāya sañcoditāSampādetvā madhurivamadhuṃ manthaṃ madhūpiṇḍikaṃ,Bhante tumhe anubhavatha no bhikkhaṃ paṭiggaṇhiyaEvaṃ vatvātadubhayajanā aṭṭhaṃsu baddhañjalī;

()

Khi thấy Đức Phật với vẻ huy hoàng vô song, được thúc đẩy bởi đức tin, họ đã chuẩn bị bột rang và bánh mật, ngọt như mật ong. Nói rằng: 'Bạch ngài, xin ngài hãy nhận lấy vật thực của chúng con và thọ dụng,' cả hai người ấy đã đứng chắp tay.

3.

3.

Sabbe buddhā nahi karatalambhojesu gaṇhanti khoSaṅkappettassi’ti bhagavatokismiṃ paṭicchāmahaṃ,Cittācāraṃ sumariya silāpatte pamāṇupagePādāsuṃ sampati catumahārājā kuverādayo;

()

Đức Thế Tôn đã suy nghĩ: 'Quả thật, tất cả các vị Phật không nhận vật thực bằng tay, vậy ta sẽ nhận vào đâu?' Biết được ý nghĩ của ngài, bốn vị Đại vương, Kuvera và những vị khác, ngay lập tức đã dâng lên những chiếc bát bằng đá có kích thước phù hợp.

4.

4.

Ekaṃ katvā samuti caturo patte adhiṭṭhāya teBhutvā’hāraṃ bhuvananayano bhuttānumodaṃ kari,Buddhaṃ dhammaṃ saraṇamagamuṃ te tenuho’vāṇijāJātā loke sakalapaṭhamaṃ dvevāciko’ pāsakā;

()

Bậc Mắt của Thế gian đã chú nguyện bốn chiếc bát ấy thành một, và sau khi thọ thực, ngài đã làm lễ tùy hỷ. Hai vị thương buôn ấy đã quy y Phật và Pháp, trở thành những vị cận sự nam quy y hai ngôi báu đầu tiên trên toàn thế gian.

5.

5.

Tesaṃ dvinnaṃ suparihariyaṃ dethā’ti saṃyācataṃJālaṅkā’laṅkatakaratalo rupindirā mandire,Sīsaṃ nilopalamaṇighaṭīlīlāvilāsaṃ phusaṃSevāli’ndīvaradalasiriṃ so kesamuṭṭhiṃ adā;

()

Khi hai người họ cầu xin: 'Xin hãy ban cho chúng con vật để tôn thờ,' ngài, với bàn tay được trang điểm bằng những dấu hiệu mạng lưới, đã chạm vào đầu mình, nơi có vẻ đẹp duyên dáng như một chiếc bình bằng ngọc bích và vẻ đẹp của những cánh hoa sen xanh, rồi ban cho họ một nắm tóc.

6.

6.

Patvā tesaṃ janapadamubho pakkhippa tā dhātuyoJīvantasmiṃ bhagavati mahāthūpaṃ patiṭṭhāpayuṃ,Vimhāpento vanasuragaṇaṃ yatrā’japālābhidhoNigrodho’si tahimupagamī muṭṭhāya tamhā jino;

()

Cả hai, sau khi trở về xứ sở của mình, đã tôn trí những xá lợi ấy và xây dựng một bảo tháp lớn trong khi Đức Thế Tôn còn tại thế. Bậc Chiến Thắng, sau khi đứng dậy từ nơi đó, đã đi đến nơi có cây đa tên là Ajapāla, làm cho các vị thiên trong rừng kinh ngạc.

7.

7.

Svā’yaṃ dhammo sayamadhigato dubbodhanoduddasoIccevaṃ so samabhivivinaṃ dhammassa gambhīrataṃ,Appo’ssukko’bhavi bhagavato cittaṃ viditvā mahā-Brahmā’gantvā sayamadhigataṃ desetumāyācī taṃ;

()

Pháp này do Ta tự mình chứng ngộ, thật khó hiểu, thật khó thấy. Như vậy, sau khi quán xét về sự thậm thâm của Giáo Pháp, đấng Thế Tôn đã trở nên ít nhiệt tâm. Biết được tâm ý của Ngài, vị Đại Phạm Thiên đã đến và thỉnh cầu Ngài thuyết giảng Pháp mà Ngài đã tự mình chứng ngộ.

8.

8.

Gaṇhitvā so bhuvanasaraṇo ajjhosanaṃ brahmunoDeseyyaṃ kho paṭhamamasamaṃ dhammaṃ imaṃ duddasaṃ,Kassā’hanti sumariya vasī āḷārakocuddakoAbbhaññātuṃ vata paṭibalātesaṃ cutiṃ addasaṃ ()

Sau khi chấp nhận lời thỉnh cầu của Phạm Thiên, đấng Quy Y của thế gian đã suy nghĩ: ‘Ta nên thuyết giảng Pháp vô song, khó thấy này cho ai trước tiên?’ Vị Tự Tại đã nhớ đến Āḷāra và Uddaka: ‘Quả thật, họ có khả năng thấu hiểu.’ Nhưng Ngài đã thấy họ đã mệnh chung.

9.

9.

Āvajjento munikatavidū te pañcavagge bhavāBhikkhu dhamme kataparicayā kutrā’dhunā vijjare,Bārānasyaṃ itisipatane ñatvāna āsāḷhiyāMāse pañcaddasiya masamo bārāṇasiṃ pāvisi;

()

Bậc Hiền Triết, người biết rõ việc cần làm, khi suy xét: ‘Năm vị Tỳ khưu, những người đã thực hành Pháp, nay đang ở đâu?’ biết được họ đang ở tại Isipatana, xứ Bārāṇasī, vào ngày rằm tháng Āsāḷhī, đấng Vô Song đã đi vào thành Bārāṇasī.

10.

10.

Āgacchantaṃ samuni upakaṃ ājīvakaṃ antarā-Magge disvā gamanasamaye buddhattanaṃ attano,Ācikkhitvā vimati matarī saññāya taṃ dūratoNibbinditvā katika makaruṃ vaggā samaggā vasī;

()

Trên đường đi, bậc Hiền Triết đã gặp du sĩ lõa thể Upaka và tuyên bố về Phật quả của mình. Trong khi đó, nhóm năm vị Tỳ khưu, khi nhận thấy đấng Tự Tại từ xa, đã thất vọng và cùng nhau lập một giao ước.

11.

11.

Ñatvā tesaṃ manasi vikatiṃ odissakaṃ samphariMettaṃ cittaṃ narahari tato phuṭṭhāsamānā vasī,Nāthaṃ natvā dasanakhasamodhāna’jalīhā’gataṃPaccuggantvā tahimahiharuṃ papphoṭhayitvā’sanaṃ;

()

Biết được sự thay đổi trong tâm của họ, bậc Nhân Sư tử sau đó đã rải tâm từ đặc biệt đến họ. Được tâm từ của đấng Tự Tại tác động, họ đã đảnh lễ đấng Lãnh Đạo, chắp tay cung kính, đi ra đón Ngài, và ở đó, sau khi phủi sạch chỗ ngồi, họ đã dâng lên Ngài.

12.

12.

Mākho tumhe pariharathamaṃ eyā’vusotyā’dināSaññāpetvā samuni samaṇe sabbaññutaṃ attano,Koṭīha’ṭṭhārasahi navuto brahmehi cā’laṅkariBārāṇasyaṃ pani’sipatane paññattabuddhāsanaṃ;

()

Với những lời như: ‘Này các hiền giả, các ông chớ gọi Ta bằng bạn...’, bậc Hiền Triết đã thuyết phục các vị Sa môn về tuệ toàn giác của mình. Được một trăm tám mươi triệu vị Phạm Thiên tán dương, Ngài đã ngự trên Phật tọa được chuẩn bị sẵn tại Isipatana ở Bārāṇasī.

13.

13.

Saṃvattetvā parahitakaro so dhammacakkaṃ jinoKoṇḍaññākhyassamaṇapamukhe koṭīnamaṭṭhārasa,Brahmāno te paṭhamakaphale sammā patiṭṭhāpayiKampitthā’yaṃka vasumativadhū suttāvasāne bhusaṃ;

()

Đấng Chiến Thắng, người hành động vì lợi ích của chúng sanh, sau khi chuyển Pháp Luân, đã an lập vững chắc vị Sa môn tên là Koṇḍañña đứng đầu cùng với một trăm tám mươi triệu vị Phạm Thiên trong quả vị đầu tiên. Vào lúc cuối bài kinh, nàng dâu đất này đã rung chuyển dữ dội.

14.

14.

Vappatthero dutiyadivase’ tye’vaṃ dinānukkamaṃSotāpannā taditaravasī ātappamanvāya te,Sabbetherā bhaṇitasamaye vitthāritassuññateSuttattasmiṃ vigatadarathā āsuṃ pahiṇāsvā;

()

Vào ngày thứ hai, trưởng lão Vappa, và cứ thế theo thứ tự các ngày, các vị Tự Tại còn lại đã trở thành bậc Nhập Lưu, nhờ vào sự tinh tấn. Tất cả các vị trưởng lão, vào lúc bài kinh Vô Ngã Tướng được giảng, đã trở thành bậc A-la-hán, không còn phiền não, sau khi đã đoạn trừ các lậu hoặc.

15.

15.

Nibbinditvā nikhilavisaye nikkhanta māvāsatoDisvā satthā yasakulasutaṃ pakkosayitvāna taṃ,Tāyaṃ ratyaṃ paṭhamakaphalaṃ ratyāvasāne dinePabbājesi uparimakhilaṃ maggapphalaṃ pāpayaṃ;

()

Đấng Đạo Sư, khi thấy con trai của gia đình danh giá Yasa, người đã từ bỏ gia đình vì chán ngán tất cả các đối tượng trần tục, đã gọi vị ấy lại. Trong đêm đó, vị ấy đã đắc quả vị đầu tiên. Vào cuối đêm, trong ngày hôm đó, Ngài đã cho vị ấy xuất gia, giúp vị ấy đạt được tất cả các đạo và quả cao hơn.

16.

16.

Pabbājetvā yasakulasutassambhattamitte janeSampāpesi adhikacaturo paññāsa maggapphalaṃ,Evaṃ khīṇāsavavasigaṇe jāte’kasaṭṭhyā bhuviVassāna’nte pahiṇi muni te bhikkhu disācārikaṃ;

()

Sau khi cho xuất gia năm mươi bốn người bạn thân thiết của Yasa, con trai của gia đình danh giá, Ngài đã giúp họ đạt được các đạo và quả. Như vậy, khi trên đời đã có sáu mươi mốt vị A-la-hán, bậc Tự Tại, vào cuối mùa an cư, bậc Hiền Triết đã phái các vị Tỳ khưu ấy đi du hành khắp các phương.

17.

17.

Gacchanto so haririva mahāvīro’ruvelaṃ sayaṃDisvā kappāsikavanaghaṭe tiṃsappamāṇe jane,Pabbājesi katavinayanā te bhaddavaggeyyakāBhikkhūmaggapphalarasamudā anvācaruṃ cārikaṃ;

()

Đấng Đại Anh Hùng, giống như sư tử, tự mình đi đến Uruvelā. Khi thấy ba mươi người trong một khu rừng bông gòn, Ngài đã cho xuất gia những vị có thể giáo hóa ấy, tức là các Tỳ khưu nhóm Bhaddavaggiya. Với niềm vui trong hương vị của đạo và quả, họ đã tiếp tục cuộc du hành.

18.

18.

Netā jetā vijaṭitajaṭo patto’ruvelaṃ tatoSaṃdassetvā vimatiharaṇaṃ so pāṭihīraṃ varaṃ,Pabbājetvā jaṭilapavare tebhātike’nekadhāChindāpetvā vinayamakā antobahiddhajaṭaṃ;

()

Sau đó, đấng Lãnh Đạo, đấng Chiến Thắng, người đã gỡ rối các phiền não, đã đến Uruvelā. Sau khi thị hiện nhiều thần thông thù thắng để trừ diệt hoài nghi, Ngài đã cho ba anh em đạo sĩ bện tóc xuất sắc xuất gia, khiến họ cắt bỏ búi tóc bên trong và bên ngoài, và đã thiết lập giới luật.

19.

19.

Pabbājetvā pacurajaṭile katve’tare nijjaṭeSaddhiṃ tehī dasasatamahākhīṇāsavehā’samo,Nicchārento disidisi bhusaṃ chabbaṇṇaraṃsiṃka subhaṃRañño vācaṃ sumariya puraṃ rājaggahaṃ pāvisi;

()

Sau khi cho xuất gia nhiều đạo sĩ bện tóc và làm cho những người khác không còn bện tóc, đấng Vô Song, cùng với một ngàn vị Đại A-la-hán, tỏa ra những tia hào quang sáu màu rực rỡ khắp các phương, nhớ lại lời của nhà vua, đã đi vào thành Rājagaha.

20.

20.

Tatrā’sante vasati sugate laṭṭhibbanuyyānageVuttantaṃ taṃ savaṇasubhagaṃ uyyānapāloditaṃ,Sutvā baddhañjalisarasije pādāsane pūjayīBhunātho bārasahi nahutehā’gamma so māgadho ()

Khi đấng Thiện Thệ đang ngự tại vườn Laṭṭhivana, vua xứ Māgadha, sau khi nghe tin tức tốt lành từ người giữ vườn, đã cùng với một trăm hai mươi ngàn tùy tùng đến, chắp tay sen cung kính, và đảnh lễ dưới chân Ngài.

21.

21.

Bhetvā diṭṭhiṃ ciraparicitaṃ te kassapādī vasīDisvā rājā bhagavati tadā dhammaṃcarante tahiṃ,Nikkaṅkho so sumadhurataraṃ pitvāna dhammāmataṃSaddhiṃ ekādasahi nahutehā’dophalaṃ pāpuṇi;

()

Khi nhà vua thấy các vị Tự Tại do Kassapa dẫn đầu đang thực hành giáo pháp dưới sự chỉ dạy của đấng Thế Tôn ở đó, tà kiến đã được nuôi dưỡng từ lâu của vua bị phá vỡ. Vua trở nên không còn hoài nghi, và sau khi uống vị cam lồ của Pháp vô cùng ngọt ngào, đã cùng với một trăm mười ngàn tùy tùng chứng đắc quả vị đầu tiên.

22.

22.

Laddhassāso darathavigamā hutvā mahopāsakoSvemebhikkhaṃ kasugatapamukho saṅghādhivāsessatu,Āyācitvā namiya caraṇadvandāravindadvayaṃPaccuṭṭhāyā’gami sapariso so bimbisārābhidho;

()

Đã được an ủi, không còn phiền muộn, trở thành một vị đại cận sự nam, vua Bimbisāra đã thỉnh cầu: ‘Mong rằng ngày mai, Tăng đoàn do đấng Thiện Thệ dẫn đầu sẽ nhận lời cúng dường của con.’ Sau khi đảnh lễ đôi chân sen của Ngài, vua cùng đoàn tùy tùng đứng dậy và ra về.

23.

23.

Pāto rājaggahanagarato koṭīnamaṭṭhārasaDaṭṭhuṃ buddhaṃ nirupamasiriṃ laṭṭhīvane nāgarā,Rāsibhūtā dutiyadivase ekassa bhikkhussa’piSambādhattā nahipavisanokāso’si dighañjase;

()

Vào buổi sáng ngày thứ hai, một trăm tám mươi triệu thị dân từ thành Rājagaha đã tụ tập tại vườn Laṭṭhivana để chiêm ngưỡng Đức Phật, đấng có vẻ đẹp vô song. Do quá đông đúc, ngay cả một vị Tỳ khưu cũng không có cơ hội để đi vào bằng con đường chính.

24.

24.

Āvajjetvākimanabhimataṃ sakko nisinnāsanaṃUṇhākāraṃ janayi’ti tadā hutvā navo māṇavo,Maggo’tiṇṇo abhavi purato gāthāhi vatthuttayaṃSaṃvaṇṇetto bhavatu bhagavā māchintabhatto iti;

()

Khi suy xét: ‘Sự không hài lòng này là gì?’, chỗ ngồi của Đế Thích đã nóng lên. Bấy giờ, ngài hóa thành một thanh niên Bà-la-môn, hiện ra trên con đường phía trước, dùng kệ tán thán Tam Bảo và nói rằng: ‘Mong rằng bữa ăn của đấng Thế Tôn sẽ không bị gián đoạn.’

25.

25.

Dānaṃ datvā sugatapamukhassaṅghassa rājaggahaṃSampattassā’vanipatipuraṃ aññatravatthuttayā,Bhante sohaṃ kathamihavase velāya’velāyapiĀkaṅkheyyaṃ tvadupagamituṃ iccevamārocayī;

()

Sau khi dâng cúng dường đến Tăng đoàn do đấng Thiện Thệ dẫn đầu, người đã đến thành Rājagaha, vua đã bạch rằng: ‘Bạch Thế Tôn, con mong muốn được đến yết kiến Ngài bất cứ lúc nào, dù phải thời hay không phải thời. Con nên sắp xếp cho Ngài ở đâu đây?’

26.

26.

Sandacchāyaṃ vijanapavanaṃ yaṃ veḷudāyavhayaṃUyyānaṃ me jitasuravanaṃ taṃ nātidurantike,Sampūjento jinakaratale jālāvanaddhe hari-Bhiṅkārenā’hariyaka salilaṃ pātesi taṃ patthivo;

()

‘Khu vườn của con tên là Veḷuvana, là một khu rừng vắng vẻ, có bóng mát, vượt hơn cả vườn của chư thiên, và nó không quá xa cũng không quá gần.’ Vị quốc vương, trong khi cúng dường, đã rót nước tinh khiết từ một chiếc bình vàng lên bàn tay có màng lưới của đấng Chiến Thắng.

27.

27.

Lokālokācalataṭakaṭī viñjhāṭavīlocanāGaṅakgāpāṅakgā danakasikharibāhā tikuṭatthanā,Ugghosentī jaladhivasanā puññānumodantivaSādhū’tyā’yaṃ vasumativadhū saṅkampi tasmiṃkhaṇe;

()

Với sườn núi Lokāloka làm hông, rừng Vindhya làm mắt, sông Hằng làm khóe mắt, đỉnh núi Dandaka làm cánh tay, núi Trikuta làm bầu vú, và đại dương làm y phục, nàng dâu đất này, như thể đang hoan hỷ với công đức và reo lên ‘Lành thay!’, đã rung chuyển vào khoảnh khắc ấy.

28.

28.

Āramaṃ taṃ parama ruciraṃ satthā paṭiggaṇhiyaDhammaṃ vatvā’gami parivuto bhikkhūhi vuṭṭhā’sanā,Tasmiṃ kāle paramamamataṃ ye daḷhamittā ubhoTaṃ taṃ gāmaṃ nigamanagaraṃ anvesamānā’caruṃ;

()

Đấng Đạo Sư, sau khi nhận khu vườn vô cùng xinh đẹp ấy, đã thuyết Pháp, rồi cùng các Tỳ khưu đứng dậy khỏi chỗ ngồi và rời đi. Vào lúc ấy, hai người bạn thân thiết, đang tìm cầu Pháp bất tử tối thượng, đã đi qua các làng mạc, thị trấn, và thành phố.

29.

29.

Āhiṇḍantaṃ tahimanugharaṃ piṇḍāya tesva’ssaji-Ttheraṃ disvā samitadamitaṃ vippo’patissā’bhidho,Laddho’kāso padamanuvajaṃka sutvādvi gāthāpadaṃSotāpanno’ bhavi vijaṭayaṃ saṃyojanāhaṃ tayaṃ;

()

Vị Bà-la-môn tên là Upatissa, khi thấy Trưởng lão Assaji, người đã được an tịnh và điều phục, đang đi khất thực từ nhà này sang nhà khác ở đó, đã có được cơ hội đi theo sau ngài, và sau khi nghe được hai câu kệ, đã trở thành bậc Dự Lưu, gỡ bỏ được ba kiết sử.

30.

30.

Gāthaṃ sutvā amatamadhuraṃ taṃ sāriputto’ditaṃMoggallāno kaapanuditathāsaṃyojanānaṃ tayaṃ,Pabbajjitvā tadubhaya janā netvā paribbājakePatvārāmaṃ amataparamā satthāramārādhayuṃ;

()

Nghe câu kệ ngọt ngào như cam lồ do ngài Sāriputta nói lại, ngài Moggallāna cũng đã đoạn trừ ba kiết sử. Cả hai vị ấy, sau khi xuất gia và dẫn theo các du sĩ, đã đến tinh xá và làm hài lòng bậc Đạo Sư, người đã đạt đến sự bất tử tối thượng.

31.

31.

Sattāhene’va’dhigami mahābhute pariggaṇhiyaMoggallāno vasi taditaraṃ maggattayaṃ tapphalaṃ,Māsassa’ddhaṃ katavīriyavā suttaṃ parasso’ditaṃSutvā dhammaṃ adhigami vasī taṃ dhammasenāpatī;

()

Chỉ trong bảy ngày, sau khi quán xét các đại chủng, ngài Moggallāna, người tự chủ, đã chứng đắc ba đạo và ba quả còn lại. Vị tướng quân Chánh pháp, người đã tinh tấn trong nửa tháng, sau khi nghe pháp từ một bài kinh do người khác thuyết, đã chứng đắc sự tự chủ ấy.

32.

32.

Dhammassāmī karahaci ubho te sāvakānaṃ mamaṃAggaṃ bhaddaṃ yugamiti ime pabyākarotto munī,Aggaṭṭhāne purimacaritaṃ ñatvā patiṭṭhāpayīSampinento sakalaparisaṃ cando’va kundāṭaviṃ;

()

Bậc Pháp Vương, bậc ẩn sĩ, vào một dịp nọ đã tuyên bố: "Cặp đôi này là cặp đôi đệ tử hàng đầu, tốt lành của ta." Biết được hạnh nguyện xưa của họ, ngài đã thiết lập họ vào vị trí tối thượng, làm vui lòng toàn thể hội chúng như mặt trăng làm vui lòng rừng hoa lài.

33.

33.

Sutvā suddhodananarapati putto mamaṃ sampatiBuddho hutvā padahiya ciraṃ nissāya rājaggahaṃ,Uttārento sakalajanataṃ saṃsārakantāratoSaṃvattetto vasati sivadaṃ saddhammacakkaṃiti;

()

Vua Tịnh Phạn nghe rằng: "Con trai ta nay đã thành Phật, đã từ bỏ (cung điện) từ lâu, đang ở tại thành Vương Xá, đang đưa toàn thể chúng sanh vượt qua sa mạc luân hồi, và đang chuyển vận bánh xe Chánh pháp an lành."

34.

34.

Jiṇṇovuddho pariṇatavayappatto’ hamasmyā dhunāJīvantoyevahi mamasutaṃ icchāmi daṭṭhuṃ bhaṇe,Evaṃvatvā’dhikadasasataṃ ekaṃ amaccaṃ tahiṃUyyojesi nayanavisayaṃka puttaṃ karohīti me;

()

"Nay ta đã già yếu, tuổi đã chín muồi. Này khanh, khi còn sống, ta muốn được thấy con trai của ta." Nói như vậy, vua đã phái một vị cận thần cùng với một ngàn người đến đó với lời dặn: "Hãy làm cho con trai ta xuất hiện trong tầm mắt của ta."

35.

35.

Gantvā’macco catuparisatiṃ dhammaṃ bhaṇantaṃjinaṃDisvā baddhañjali sapariso tatre’kamantaṃ ṭhito,Sutvādhammaṃ paramamadhuraṃ patvā’ggamaggapphalaṃPabbajjitvā hadayakamalaṃ kasaṅkocayī rājino;

()

Vị cận thần đi đến, thấy bậc Chiến Thắng đang thuyết pháp cho bốn chúng, liền cùng với đoàn tùy tùng chắp tay đứng một bên. Sau khi nghe pháp tối thượng ngọt ngào, đạt được đạo quả cao nhất và xuất gia, vị ấy đã làm cho đóa sen lòng của nhà vua héo úa.

36.

36.

Aṭṭhakkhattuṃ puna saparise pāhesi rājāpareAṭṭhā’macce tathariva gatā’maccā napaccā’gatā,Pabbajjitvā adhigataphalā tecā’pi raññomanaṃNā’rādhesuṃ sunisitadhiyā sañchintasaṃyojanā;

()

Tám lần nữa, nhà vua lại phái tám vị cận thần khác cùng với đoàn tùy tùng của họ. Các vị cận thần đã đi cũng giống như vậy, không trở về. Sau khi xuất gia, chứng đắc quả vị, với trí tuệ sắc bén đoạn tận các kiết sử, họ cũng không làm hài lòng tâm ý của nhà vua.

37.

37.

Dujjāno me maraṇasamayo jiṇṇo’smi tātā’dhunāTasmā puttaṃ nayanavisayaṃ kātuṃ samattho’sikiṃ,Evaṃ vatvā kapuna saparisaṃ sokāphadāyiṃ tahiṃDinnokāsaṃ pahiṇi sacivaṃ pabbajjituṃ bhubhujo;

()

"Này con, nay ta đã già, thời điểm chết của ta khó biết. Vì vậy, con có thể làm cho con trai ta xuất hiện trong tầm mắt ta không?" Nói như vậy, nhà vua lại phái vị cận thần Kāludāyī cùng đoàn tùy tùng đến đó, và cho phép vị ấy được xuất gia.

38.

38.

Patvā’rāmaṃ parivutajano saccaddaseno’ditaṃSutvā’macco thiramati catussaccā’nupubbikathaṃ,Pabbajjitvā hatabhavabhayo hutvāna khīṇāsavoAggaṭṭhānaṃ paṭilabhi kulappāsādikānaṃ idha;

()

Vị cận thần có trí tuệ vững chắc, cùng với đoàn tùy tùng đến tinh xá, nghe pháp thoại tuần tự về bốn sự thật do bậc thấy chân lý thuyết. Sau khi xuất gia, trở thành bậc lậu tận, đã diệt trừ nỗi sợ hãi trong các cõi hữu, vị ấy đã đạt được vị trí tối thượng trong số những người làm cho gia tộc hoan hỷ ở đây.

39.

39.

Bārāṇasyaṃ kesipatanato pattassa rājaggahaṃSambuddhassā’dhikadinakatī pañcevamāsā’ bhavuṃ,Hemantā’tusamayavigamā sante vasante maṇi-Bhusākārā upavanavadhū cūtaṅkurā’ laṅkaruṃ;

()

Kể từ khi bậc Chánh Đẳng Giác từ Isipatana ở Bārāṇasī đến Rājagaha, đã được năm tháng và vài ngày. Khi mùa đông đã qua, mùa xuân êm dịu đến, những nàng dâu của khu rừng nhỏ đã trang điểm bằng những chồi xoài có hình dáng như đồ trang sức bằng ngọc.

40.

40.

Kālaṃ ñatvā kapilanagaraṃ kālaññuno satthunoGantuṃ kālo’yamiti adhunā so kāludāyi vasī,Saṃvaṇṇento gamanasamayaṃ kātuṃ alaṃ saṅgahaṃÑātinantī sumadhurasaro gāthābhigāyī puthu;

()

Vị Kāludāyi tự chủ ấy, biết rằng: "Nay là thời điểm để bậc Đạo Sư, người biết thời, đi đến thành Kapilavatthu," để có thể nhiếp độ quyến thuộc, đã tán thán thời điểm lên đường, và với giọng nói rất ngọt ngào, đã ngâm nhiều bài kệ.

41.

41.

Mandaṃmandaṃ surabhipavano sito’dhunā vāyatiPupphākiṇṇā vipinaviṭapī mattālimālākulā,Gaṅgāvāpī vimalasalīlā samphullakañjuppalāSāyaṃka pāto ahani vivaṭā sabbādisā pākaṭā;

()

"Nay, ngọn gió thơm mát thoang thoảng thổi, cây cối trong rừng đầy hoa, bận rộn với những đàn ong say mật. Sông hồ nước trong veo, sen và súng nở rộ. Sáng, chiều, và ban ngày, mọi phương hướng đều quang đãng, rõ ràng."

42.

42.

Bhante magge navadalasikhā jālo’jjalā mañjarī-Bhasmacchannā bhamaravisaraddhumandhakārā bhusaṃ,Jhāpennā’pe’tarahi virahī samphullacūtāṭavi-Dāvaggī te lavamapi manotāpāya vattanti kiṃ;

()

"Bạch Thế Tôn, trên đường đi, những ngọn lửa lá non, những chùm hoa rực rỡ như ngọn lửa, được bao phủ bởi tro phấn hoa, tối sầm bởi khói của đàn ong dày đặc, đám cháy rừng xoài đang nở rộ này, dù có thể thiêu đốt những người đang sầu muộn vì chia ly, liệu có thể gây ra dù chỉ một chút phiền muộn cho tâm Ngài chăng?"

43.

43.

Kāmandhānaṃ bhadayamadhunā socāpayattā bhusaṃSākhacchinnā vigalitadalā magge asokaddumā,Aññatrā’pī vanacaravadhū pādappahārā’turaṃTatvante te karakisalayassobhaṃka virūḷhaṅkurā;

()

"Nay, những cây Vô Ưu trên đường, cành bị chặt, lá đã rụng, đang làm cho trái tim của những người mù quáng vì ái dục phải sầu muộn vô cùng. Tuy nhiên, ở những nơi khác, dù bị đau đớn bởi những cú đá của các thiếu nữ trong rừng, chúng đang đâm chồi, mang vẻ đẹp của những bàn tay chồi non hướng về Ngài."

44.

44.

Pitvā cutaddūmaphalarasaṃ sammattapuṅkokilāSaṃkujante sarasamadhuraṃ vetāḷikā’va’ñjase,Seṇībhutā janapadavadhū te pādapīṭhe muniSampūjetuṃ navasarasije hiyyo’vinante dhunā;

()

"Sau khi uống mật của quả xoài, những con chim tu hú trống say sưa đang hót líu lo một cách du dương, ngọt ngào, thực sự giống như những người hát rong. Bạch bậc ẩn sĩ, các thiếu nữ thôn quê đang xếp thành hàng, hái những đóa sen tươi mà hôm qua chưa hái, để cúng dường lên bệ chân của Ngài."

45.

45.

Āmulaggā dalitaviṭapi pupphañjalihakā’dhunāĀgacchantaṃ tvamahimahituṃ saṃdissare’vo’natā,Vātoddhutā bhamaramukharā kiñjakkhapuñjā’ñjaseĀtatvante tavaparimukhe sovaṇṇasaṅkhassiriṃ;

()

"Nay, những cây cối nở hoa từ gốc đến ngọn, dường như đang cúi mình xuống, chắp tay bằng hoa để tôn kính Ngài đang đến. Bị gió thổi tung, những chùm nhị hoa ồn ào tiếng ong thực sự đang trải ra trước mặt Ngài vẻ đẹp của những chiếc vỏ ốc vàng."

46.

46.

Bhante antokalalasalilāvāsena kālaṃ ciraṃAmbhojānaṃ mukulavikatī siteti’vā’kuñcitā,Esantī’ve’tarahi saraṇaṃ te pādabhaddāsaneUggacchante pajahiya manotāpaṃ vasantātapaṃ;

()

"Bạch Thế Tôn, những nụ sen, do ở lâu trong nước bùn, đã co lại vì lạnh, nay dường như đang tìm nơi nương tựa nơi bệ chân tốt lành của Ngài, đang vươn lên, từ bỏ nỗi phiền muộn do nắng xuân."

47.

47.

Pātheyya’mbhoruhakuvalayā’laṅkāratuṇḍā kalaṃSaṅkujantī pavanapadaviṃ uḍḍīyamānā’dhunā,Haṃsasseṇika sirasi vajato te bhuyate kiṅkiṇi-Ghosākiṇṇaṃ kusumavikaticchannaṃ vitānaṃ yathā;

()

"Nay, đàn thiên nga, với những chiếc mỏ được trang điểm bằng hoa sen và hoa súng làm lương thực trên đường, đang kêu vang du dương bay trên đường gió. Trên đầu Ngài đang đi, chúng trở thành giống như một chiếc lọng được che phủ bởi những đóa hoa nở, đầy tiếng chuông nhỏ."

48.

48.

Sampūjenti ratanakanakālaṅkārabhārañjalīMaggo’tiṇṇā vanasuravadhū te lājavuṭṭhīhi’va,Kiñjakkhehi caraṇayugalaṃ kamandātilandolitāVallī bhiṅgāvalikisalayā’laṅkārasākhāvalī;

()

"Các nữ thần rừng đã xuống đường, với những bàn tay chắp lại nặng trĩu đồ trang sức bằng vàng và đá quý, đang cúng dường Ngài. Những dây leo, với những hàng cành được trang điểm bằng chồi non và đàn ong, được lay động nhẹ nhàng bởi gió, đang cúng dường đôi chân Ngài bằng những nhị hoa giống như những cơn mưa cốm."

49.

49.

Sammārūḷho pavanaturagaṃ kāmākaro mañjari-Tuṇiresū madhukarasare sandhānayanto’dhunā,CampeyyādīkusumakalikāsannāhasambhāsuroNaṭṭho loko bahujanamanosaṅakgāma mogāhati;

()

"Nay, Thần Tình Yêu, cưỡi vững trên con ngựa gió, rực rỡ trong bộ áo giáp bằng nụ hoa Ngọc Lan và các loài hoa khác, đang lắp những mũi tên ong vào những ống tên chùm hoa, lao vào trận chiến của tâm trí nhiều người, nơi thế gian đã bị hủy hoại."

50.

50.

Yasmā suddhodananarapabhu ādiccavaṃsaddhajoJiṇṇo vuddho mamihapahiṇi tvaṃ daṭṭhukāmo pitā,Tasmā bhante kapilanagaraṃ veneyyasattākaraṃKantvā rañño hadayamakulaṃ bodhetu sokākulaṃ;

()

"Bởi vì vua Tịnh Phạn, ngọn cờ của dòng dõi mặt trời, người cha đã già yếu, mong muốn được thấy Ngài, đã phái con đến đây. Vì vậy, bạch Thế Tôn, xin hãy đi đến thành Kapilavatthu, mỏ châu báu của những chúng sanh cần được giáo hóa, để làm cho nụ lòng của nhà vua, đang sầu muộn, được khai nở."

51.

51.

Sādhu’dāyi savisayamahaṃ patvā narādhissaraṃUttāreyyaṃ pitaramitare bandhū’pi dukkhaṇṇavā,Evaṃvatvā radanakira ṇālaṅkārabimbādharoDhammassāmiparivutavasīrājaggahānikkhami;

()

Lành thay, Udāyi! Sau khi đến lãnh địa của mình, ta sẽ đưa vị vua chúa của loài người, là cha ta và những người bà con khác, vượt qua biển khổ. Nói như vậy, bậc có đôi môi như hình ảnh được trang hoàng bởi tia sáng của ngọc báu, vị Tự Tại được Pháp Chủ vây quanh, đã rời khỏi thành Vương Xá.

52.

52.

Patvā rañño uparibhavanaṃ sokāludāyi’ddhiyāBhuttā’hāro tadupagamanaṃ atvāha mārocayaṃ,Sambuddhatthaṃ pituru’pahaṭaṃ bhikkhaṃka pakaṭiggaṇhiyaAssāsento vajati nabhasā sokākulaṃtaṃ kulaṃ;

()

Vị Kāludāyi ấy, bằng thần thông, đã đến lầu thượng của đức vua. Sau khi đã dùng bữa, ngài đã không báo tin về sự quang lâm của Đức Phật. Vì lợi ích của Đức Phật, sau khi nhận lấy vật thực do phụ thân dâng cúng, ngài an ủi gia đình đang sầu muộn ấy rồi bay đi trên hư không.

53.

53.

Taṃ bhuñjanto divasadivase so yojanaṃ yojanaṃSaṅkhepento paramakaruṇārāmāya sañcodito,Netvā khīṇāsavayativare vīsaṃ sahassaṃ jinoLakkhīvāsaṃ kapilanagaraṃ māsehidvīho’tari;

()

Được thúc đẩy bởi lòng đại bi tối thượng, ngài (Đức Phật) dùng vật thực ấy, ngày qua ngày rút ngắn quãng đường mỗi ngày một do tuần. Đấng Chiến Thắng, dẫn theo hai mươi ngàn vị tu sĩ lậu tận cao quý, đã đến thành Ca-tỳ-la-vệ, nơi ở của sự thịnh vượng, trong hai tháng.

54.

54.

Nānuppatte bhagavati puraṃ no ñātiseṭṭhaṃ kuhiṃPassissāmā’tya’jahitamanokotuhaḷā sākiyā,Ārāmoyanaṃ vijanapavano nigrodhasakkassa taṃ-Sāruppoti tahimabhinave senāsane māpayuṃ;

()

Khi Đức Thế Tôn chưa đến thành, dòng họ Thích Ca, với tâm không rời sự háo hức 'Chúng ta sẽ thấy vị thân quyến cao quý nhất của chúng ta ở đâu?', nghĩ rằng khu vườn của Nigrodha dòng Thích Ca, một khu rừng vắng vẻ, là thích hợp, nên đã cho xây dựng một trú xứ mới ở đó.

55.

55.

Paccuggantvā surabhikusumākiṇṇañjaliha’ñjaseĀgacchantaṃ sumahakiya jinaṃ rājiddhiyā’laṅkate,Ketuggāhe daharadahare katvā kumāre pureRājā’maccā paramaruciraṃ ārāma motārayuṃ;

()

Đi ra đón rước trên con đường với những bàn tay chắp lại đầy hoa thơm, đặt các hoàng tử trẻ tuổi cầm cờ phướn đi trước, nhà vua và các vị quan đã đưa Đấng Chiến Thắng đang đến, được trang hoàng với oai lực vương giả vĩ đại, vào khu vườn vô cùng lộng lẫy.

56.

56.

Pallaṅkeno’dayagirisire cando’va tārāvutoNānākhiṇāsavaparivuto paññattabuddhāsane,Āsino’yaṃ manakumuduniṃ sakyānamunniddayaṃNissoko so muni parihari sokandhakāraṃ pitu;

()

Như mặt trăng được các vì sao vây quanh trên đỉnh núi Udaya, vị này ngự trên Phật tọa đã được soạn sẵn, được các vị lậu tận khác nhau vây quanh, làm cho hoa súng tâm của dòng họ Thích Ca nở rộ. Vị Thánh nhân không sầu muộn ấy đã xua tan bóng tối sầu muộn của phụ thân.

57.

57.

Siddhattho’yaṃ paramadaharo amhehi vuddhā mayaṃJāmātā’yaṃbhavati tanujo nattānujo no iti,Mānatthaddhā daharadahare sakyā kumāre’bravuṃTumhegantvā paṇamatha jinaṃ vo piṭṭhitāhomै no;

()

Với ý nghĩ: 'Siddhattha này rất trẻ, còn chúng ta thì lớn tuổi hơn. Người này là con rể, con trai, cháu, em của chúng ta', những người Thích Ca cứng đầu vì ngã mạn đã nói với các hoàng tử trẻ tuổi: 'Các ngươi hãy đến đảnh lễ Đấng Chiến Thắng, chúng ta sẽ ở phía sau các ngươi'.

58.

58.

Āvajjetvā sakalaparisaṃ ñatvā tadajjhāsayaṃMānummattā vibhavamadirāmattā ime khattiyā,Muddhābaddhañjalikisalayā yasmā navandanti maṃVandāpetuṃ alamiti tato jhānaṃ samāpajjiya;

()

Hướng tâm đến toàn thể hội chúng, biết được ý định của họ, (Ngài nghĩ): 'Những vị Sát-đế-lỵ này say sưa vì ngã mạn, say sưa vì rượu của cải, vì thế họ không đảnh lễ ta với những chồi non bàn tay chắp lại trên đầu. Ta có khả năng làm cho họ đảnh lễ'. Nghĩ vậy, rồi Ngài nhập thiền.

59.

59.

Pattā’bhiñño nijapadarajoraṃsihi sañcumbiteTesaṃ cūḷāmaṇigirisire sambuddhasuro lasaṃ,Saṃdassento yamakamasamaṃ mānandhakāraṃ haraṃBodhāpesi vadanakamale gaṇḍambamūle yathā;

()

Bậc đã chứng đắc thắng trí, trên đỉnh đầu như ngọn núi ngọc của họ, được chạm đến bởi những tia sáng từ bụi nơi chân Ngài, mặt trời Toàn Giác tỏa sáng, biểu diễn song thông vô song, xua tan bóng tối ngã mạn, đã làm cho họ giác ngộ, như (phép lạ) tại gốc cây xoài Gandaamba.

60.

60.

Disvā suddhodananaravaro taṃ pāṭihīraṃ varaṃPādambhoje paṇami sirasā ānandabhāronato,Cakkaṅkālaṅkatapadarajo samphuṭṭhamuddhāñjaliRājaññānaṃ kamalakalikāsaṇḍassiriṃ vyākaruṃ;

()

Vị vua cao quý Tịnh Phạn, thấy được phép lạ cao thượng ấy, trĩu nặng niềm hân hoan, đã cúi đầu đảnh lễ nơi đóa sen chân (của Đức Phật). Bụi từ bàn chân được trang hoàng bởi dấu hiệu bánh xe chạm vào những bàn tay chắp trên đầu của các vị vua, tạo nên vẻ đẹp của một cụm nụ sen.

61.

61.

Sañjhāmeghāvaliparivuto suroriva’tthācalaṃKhamhā bhaddāsanamavatarī sovaṇṇavaṇṇo jino,Subabhujiñche nayanabarihī keḷāyanaṃ pokkhara-Vassaṃ vassi nijanakharuciṃ tesaṃ samāje sati;

()

Như mặt trời được những dải mây chiều bao quanh trên núi lặn, Đấng Chiến Thắng sắc vàng, từ hư không, đã ngự xuống bảo tọa. Khi có sự hiện diện của Ngài trong hội chúng của họ, Ngài đã làm một trận mưa sen, một trò chơi cho đôi mắt, tỏa ra vẻ đẹp từ những tia sáng của chính Ngài.

62.

62.

Sutvā vuttaṃ purimacaritaṃ vessantarākhyaṃ tatoPakkantānaṃ phusiya sirasā tappādacūḷāmaṇiṃ,Bhante bhikkhaṃ sugatapamukho saṅghodhivāsetu noIcce’kopi paṭhamadivase nākāsi ajjhesanaṃ;

()

Sau đó, sau khi nghe câu chuyện về tiền kiếp được gọi là Vessantara được kể, những người đã ra về, sau khi chạm đầu vào viên ngọc trên đỉnh đầu là đôi chân của Ngài, nhưng vào ngày đầu tiên, không một ai đã thỉnh cầu rằng: 'Bạch Thế Tôn, xin Tăng chúng do Đức Thiện Thệ dẫn đầu hãy nhận lời mời dùng bữa của chúng con'.

63.

63.

Nānākhīṇāsavaparivuto lokānukampāparoLokādhiso dutiyadivase āciṇṇakappārahaṃ,Sambuddhānaṃ kapilanagare pāto’va lakhyākareHīnukkaṭṭhaṃ kulamavijahaṃ piṇḍāya sampāvisi;

()

Vào ngày thứ hai, Bậc Chúa Tể của thế gian, với lòng bi mẫn đối với thế gian, được các vị lậu tận khác nhau vây quanh, theo thông lệ xứng đáng của các vị Phật, đã đi vào thành Ca-tỳ-la-vệ, nguồn của sự thịnh vượng, để khất thực vào buổi sáng, không bỏ sót gia đình nào, dù thấp kém hay cao sang.

64.

64.

Āhiṇḍattaṃ tahimanugharaṃ piṇḍāya santindriyaṃSatthāraṃ taṃ nirupamasiriṃ chabbaṇṇaraṃsujjalaṃ,Pāsādaṭṭhā’nimisanayanambhojehi sampūjayuṃUgghāṭetvā harimaṇimayaṃ jālāvaliṃ nāgarā;

()

Những người dân thành thị, sau khi mở những hàng cửa sổ bằng ngọc bích, đã cúng dường bằng những đóa sen mắt không chớp của những người đứng trên lầu cao lên Bậc Đạo Sư ấy, với các căn an tịnh, với vẻ huy hoàng vô song, rực rỡ với sáu màu hào quang, đang đi khất thực từ nhà này sang nhà khác.

65.

65.

Ohāretvā kusumasurabhīsaṅkhārasambhāviteKese massuṃ rajanamalinaṃ kāsāvavatthaṃ kharaṃ,Acchādetvā kapaṇapuriso’va’yyo gahetvā sīḷāPattaṃ patto kapilanagaraṃ pakiṇḍāya āhiṇḍati;

()

(Nàng nghĩ): 'Cạo bỏ tóc và râu, vốn được chăm sóc và ướp hương hoa, khoác lên mình tấm y cà sa thô, màu nhuộm bẩn, bậc tôn quý của ta như một người nghèo khổ, cầm lấy bình bát bằng đá, đã đến thành Ca-tỳ-la-vệ và đi lang thang để khất thực'.

66.

66.

Vuttantaṃ taṃ savaṇakaṭukaṃ sutvāna bimbādharāBimbādevī marakatasiḷājālantarā vithiyaṃ,Āhiṇḍantaṃ parivutagaṇaṃ mattebhagāmiṃ jitaṃOlokentī nayanamaṇike assūhi sampūrayi;

()

Sau khi nghe tin tức chói tai ấy, công nương Bimbā, người có đôi môi như trái Bimba, qua khung cửa sổ bằng ngọc bích nhìn xuống đường, thấy Đấng Chiến Thắng, với dáng đi như voi chúa, được chúng hội vây quanh, đang đi khất thực, đã làm cho đôi mắt ngọc của mình tràn đầy nước mắt.

67.

67.

Cumbanti sātanujaratanaṃ tandassanabyāvaṭā’-Sityā’nubyañjanavilasitaṃ byāmappabhālaṅkataṃ,Rūpaṃ rūpassiri nirupamaṃ saṅgāyi gāthaṭṭhakaṃSaṃvaṇṇetvā caraṇatalato yāva’ssa uṇhisato;

()

Mải mê ngắm nhìn Ngài, nàng hôn đứa con trai quý báu của mình. Nàng đã tán thán bằng tám câu kệ về thân tướng với vẻ đẹp vô song của các thân tướng, được trang hoàng bởi tám mươi vẻ đẹp phụ và hào quang một tầm, từ lòng bàn chân cho đến đỉnh đầu của Ngài.

68.

68.

Īsaṃ kālaṃ alasagamanaṃ sā kālahaṃsopakariOropenti abhinavakucandā’tibhārāturā,Gantvā sīghaṃ khaḷitavacatā putto mahārāja tePiṇḍāya’smiṃ carati nagare rājānamiccabruvi;

()

Nàng, giống như một con thiên nga đen, đi chậm rãi một lúc, khó nhọc vì gánh nặng của đôi gò bồng đảo mới nhú như những mặt trăng non. Rồi đi nhanh chóng, với lời nói vấp váp, nàng đã thưa với nhà vua rằng: 'Tâu Đại vương, con trai của ngài đang đi khất thực trong thành phố này'.

69.

69.

Rājā senāparivutasamo tejonubhāvādināTaṃ sutvāṃ’se sukhumavasanaṃ katvā navaṃsāṭakaṃ,Acchādetvā nihitamakuṭo nikkhittakhaggo bhusaṃLajjāpanno tuvaṭatuvaṭaṃ gantvā tadagge ṭhito;

()

Nhà vua, người có uy lực và quyền năng tương đương với một đội quân, nghe điều đó, vắt tấm áo choàng mới, một loại vải mịn, qua một bên vai, đặt vương miện và thanh gươm xuống, vô cùng xấu hổ, vội vã đi đến và đứng trước mặt Ngài.

70.

70.

Koṭṭhagārānya’pi pitukule rittāni kimmaññasiKasmā lajjāpayasi pitaraṃ tvaṃ bhānuvaṃsubbhavo,Bhante tuyhaṃ pakarivutavasīsaṅghassi’to bhojanaṃMā kapiṇḍāyā’cari anudinaṃ dajjeyya miccabruvi;

()

Ông đã nói rằng: 'Phải chăng con nghĩ rằng các kho lẫm trong gia đình của cha đều trống rỗng? Tại sao con, người sinh ra trong dòng dõi mặt trời, lại làm cho cha phải xấu hổ? Bạch Thế Tôn, (con) sẽ dâng cúng vật thực mỗi ngày cho ngài và Tăng chúng vây quanh ngài, xin đừng đi khất thực'.

71.

71.

Tuyhaṃ vaṃso anariyapado ādiccavaṃso siyāMayhaṃ vaṃso sadariyapado sambuddhavaṃso siyā,Asmiṃvaṃse anuvicaraṇaṃ piṇḍattha manvālayaṃCārittaṃ bhopurimasugatā’ciṇṇanti kavatvā jino;

()

Đấng Chiến Thắng đã nói rằng: 'Dòng dõi của ngài có thể là dòng dõi mặt trời, một dòng dõi không phải của bậc Thánh. Dòng dõi của ta là dòng dõi Phật, một dòng dõi của bậc Thánh. Trong dòng dõi này, việc đi khất thực không phải là điều đáng chê trách. Thưa ngài, đó là thông lệ được các bậc Thiện Thệ trong quá khứ thực hành'.

72.

72.

Uttiṭṭhādiṃ avadi kasugamaṃ gāthaṃ ṭhito vīthiyaṃSotāpanto’vanipati bhavī sotāvadhānena so,Gāthādhammaṃ suṇiya madhuraṃ dhammaṃcare’tyā’dikaṃPatto maggaṃ dutiyamavīraṃ dhammānudhammaṃ caraṃ;

()

Đứng trên đường, Ngài đã nói bài kệ bắt đầu bằng 'Uttiṭṭhe'. Vị vua ấy, nhờ lắng nghe chăm chú, đã trở thành bậc Nhập Lưu. Nghe bài kệ Pháp ngọt ngào bắt đầu bằng 'dhammaṃcare', và thực hành pháp và tùy pháp, ngài đã chứng đắc đạo quả thứ hai.

73.

73.

Sutvā rājā cariyamaparaṃ yo dhammapālavhayaṃPatto maggaṃ tatiyamakhilaṃ kāmālayaṃ cālayaṃ,Setacchattu’llasitasayane’nuṭṭhānaseyyu’pagoSaṅkhārānaṃ visadamatiyā yo lakkhaṇaṃ sammasi;

()

Nghe xong câu chuyện khác, đức vua, người được gọi là Dhammapāla, đã chứng đắc hoàn toàn đạo quả thứ ba, làm lay chuyển trú xứ của dục ái. Ngài nằm trên long sàng được trang hoàng với lọng trắng, không đứng dậy, với tâm trí sáng suốt, ngài đã quán xét các đặc tính của các pháp hữu vi.

74.

74.

Viddhaṃsetvā namuviparisaṃ saṃkelasamārādikaṃSuro ramhāvanamiva’sinā so aggamaggāsinā,Tuṭṭho maggapphalasukhasudhāpānena verisamePañcakkhandhe vijaya malbhī nibbānarajjassiriṃ;

()

Vị anh hùng ấy, với thanh gươm của đạo quả tối thượng, đã phá tan bè lũ của Namuci (Ma vương) cùng với các phiền não, giống như dùng gươm trong khu rừng khả ái. Ngài hoan hỷ với việc uống vị cam lồ của sự an lạc đạo quả, đã chiến thắng năm uẩn ví như kẻ thù, và đã đạt được sự huy hoàng của vương quốc Niết Bàn.

75.

75.

Āropetvā uparibhavanaṃ pattaṃ gahetvā tatoRājā saṅghaṃ sugatapamukhaṃ khajjena bhojjena ca,Santappetvā puna sapariso nīce nisajjāsaneSārānīyaṃ kathayamavasi sammodanīyaṃ kathaṃ;

()

Sau khi lên lầu trên của cung điện và nhận lấy bình bát, đức vua đã cúng dường vật thực cứng và vật thực mềm cho chư Tăng với đức Phật là vị dẫn đầu. Sau khi làm cho các vị ấy hài lòng, ngài cùng với đoàn tùy tùng lại ngồi vào chỗ thấp hơn, và đã nói xong những lời thăm hỏi thân tình.

76.

76.

Itthāgāraṃ hadayasarasimajjhe nimuggatthana-Haṃsaṃ dinānanasarasijaṃ soke’ṇatāpeniva,Buddhaṃ baddhañjaliharasirokumbhehi sampūjayīTaṃ vātabbhāhataharilatālīlaṃ jagāmo’nataṃ;

()

Các cung nữ, với bộ ngực như những con thiên nga chìm giữa hồ tâm, với gương mặt như những đóa sen héo úa vì sức nóng của mặt trời sầu muộn, đã đảnh lễ đức Phật với đầu cúi thấp và hai tay chắp lại. Họ tiến đến, cúi mình với vẻ duyên dáng như một hàng dây leo xanh bị gió lay động.

77.

77.

Antogabbhe nayanasalalaṃ samapuñchamānā jinaṃBimbādevī saparijanatāvyāpāritā vandituṃ,Appatvā me yadiguṇadhanaṃ attha’yyaputto sayaṃTaṃ kamaṃ daṭṭhuṃ nanupavisatī’tve’vaṃ vadantī ṭhitā;

()

Ở trong nội cung, công nương Bimbā vừa lau nước mắt vừa đứng lại, dù được các thị nữ thúc giục đi đảnh lễ đức Phật. Nàng nói rằng: "Nếu ta có được tài sản công đức nào, thì chính bậc quý tử sẽ đến gặp ta", rồi nàng đứng yên.

78.

78.

Raññā saddhiṃ purisanisaho tāyindirāmandiraṃAntogabbhaṃ maṇigaṇapahābhinnandhakāraṃsadā,Ādāya’ggaṃ yatipatiyugaṃ patvā’cchi bhaddāsanePaññatte so’dayagirisire bālaṃsumālī yathā;

()

Bậc Trượng Phu Tối Thắng cùng với đức vua, dẫn theo hai vị đại trưởng lão, đã đi đến cung điện lộng lẫy của nàng, vào trong nội cung, nơi bóng tối luôn được xua tan bởi ánh sáng của vô số châu báu. Khi đến nơi, ngài đã an tọa trên chiếc ghế cao quý đã được chuẩn bị sẵn, tựa như vầng thái dương buổi sớm trên đỉnh núi phương đông.

79.

79.

Disvā pīnatthanabharanatā sā rājadhītā jinaṃPatvā mālā kanakaratanālaṅkārahīnā lahuṃ,Haṃsimaññe sarasijavanaṃ pāde yathājjhāsayaṃSañcumbantī paṇami sirasā ādāyagopphadvayaṃ;

()

Vị công chúa ấy, người có thân hình trĩu nặng vì bộ ngực đầy đặn, khi nhìn thấy đức Phật, đã vội vàng đến gần, không trang điểm vòng hoa, vàng bạc, châu báu. Nàng như con thiên nga mái đến với rừng sen, nắm lấy hai cổ chân của ngài, hôn lên bàn chân theo ý nguyện và cúi đầu đảnh lễ.

80.

80.

Pāsāda’ntovarakasarasi dhammillasevālakeOmujjantī nijabhujalatālīlātaraṅgākule,Nāthassa’ṅghītalanakhasikhākantippabandhāmbhasiLaddhassāsā ciravirahajaṃ tāpaṃ vinodesi sā;

()

Nàng đã xua tan nỗi thống khổ do ly biệt lâu ngày, tìm thấy sự an ủi khi được đắm mình trong dòng nước của ánh quang liên tục tỏa ra từ đầu móng chân trên lòng bàn chân của đức Thế Tôn, ví như một hồ nước tuyệt vời trong cung điện, với mái tóc tết của nàng là rong rêu, và mặt hồ gợn sóng bởi sự duyên dáng của đôi tay như dây leo của chính nàng.

81.

81.

Sutvā nesā kanakaratanā’saṃdhāraṇaṃ dhāraṇaṃKāsāvānaṃ tavahiridhanā’vissajjanaṃ sajjanaṃ,Nā’jjhācāre anabhiramaṇaṃ uccāsane cā’saneRājā’voca tvamanukurute snehodayā’hodayā;

()

Đức vua thưa rằng: "Bạch ngài, nguồn của sự thịnh vượng, khi nghe rằng nàng không đeo vàng bạc châu báu, rằng nàng mặc y ca-sa, rằng nàng không vui thích trong hành vi sai trái, và không ngồi trên ghế cao, (con biết rằng) nàng đã noi theo ngài vì tình thương yêu trỗi dậy."

82.

82.

Sutvā tassāniravadhiguṇādhārāya’nūnaṃ guṇaṃĀvīkatvā’gami bhavapaṭicchannāpadānaṃ jino,Netvā gehappavisanakaraggāhā’bhisekussaveSaṃvattante dutiyadivase nandākhyarājatrajaṃ;

()

Sau khi nghe về đức hạnh không thiếu sót của nàng, người là kho chứa các đức tính vô lượng, đức Phật đã kể lại một tiền thân truyện đã bị che lấp bởi các kiếp sống. Vào ngày thứ hai, trong khi lễ nhập gia, lễ cưới và lễ đăng quang đang diễn ra, ngài đã dẫn dắt vị vương tử tên là Nanda.

83.

83.

Gacchanto’pī saha bhagavatā so pañcakalyāṇiyāSīghaṃ jālaṃ vivariya thiyā vīthiṃ vilokentiyā,BhaṅgāpāṅgāyatabhujalatāsaṅkaḍḍhitabbhantaroPattaṃ bhante haratha vacanaṃ bhatyā na taṃ vyākari;

()

Mặc dù đang đi cùng với đức Thế Tôn, vị ấy đã bị người vợ xinh đẹp của mình, người đã vội vàng mở cửa sổ mắt cáo nhìn ra đường, níu kéo tâm trí. Nàng với ánh mắt liếc nhìn và cánh tay như dây leo đã kéo chàng lại. Chàng nói: "Bạch ngài, xin hãy nhận lấy bình bát", nhưng đức Thế Tôn đã không đáp lại lời ấy.

84.

84.

Pabbājetvā visayamadirāmattāya tassā gīraṃSutvā nandāpahanahadayaṃ nandaṃ narindatrajaṃ,Icchāpetvā kakuṭacaraṇidibbaccharāliṅganeÑāyenā’nuttarasukhamahārajje patiṭṭhāpayī;

()

Sau khi xuất gia cho vương tử Nanda, người có trái tim sầu muộn vì nghe lời của người vợ đang say sưa trong rượu dục lạc, đức Phật đã dùng phương tiện, làm cho ông khởi lên ước muốn được ôm ấp các tiên nữ có bàn chân như chim bồ câu, rồi sau đó đã an lập ông vào vương quốc vĩ đại của sự an lạc vô thượng.

85.

85.

Bimbādevi sukhaparibhataṃ kīḷāparaṃ rāhulaṃĀliṅgitvā tanujaratanaṃ sā sattame vāsare,Ugghaṭetvā ratanakhacitaṃ jālaṃ vimānodareĀgacchantaṃ purisatisabhaṃ nijjhāyamānā ṭhitā;

()

Vào ngày thứ bảy, công nương Bimbā, sau khi ôm lấy đứa con quý báu của mình là Rāhula, người được nuôi dưỡng trong nhung lụa và ham thích vui đùa, đã mở cửa sổ mắt cáo được khảm ngọc trong cung điện, và đứng nhìn ngắm bậc Trượng Phu Tối Thắng đang tiến đến.

86.

86.

Nānākūṭācalavalayito devindacāpākuloĀgacchanto kanakasikharīrājāka yathā jaṅgamo,Tatā khīṇāsavaparivuto jabbaṇṇabhānujjaloEso tuyhaṃ naraharika pitā iccākaha pakassāhi naṃ;

()

"Này con yêu, vị đang tiến đến, được các bậc A-la-hán vây quanh, tỏa sáng với hào quang sáu màu, giống như một vị vua núi bằng vàng di động, được bao quanh bởi nhiều đỉnh núi và trang điểm bằng cầu vồng của trời Đế Thích - đó là cha của con, bậc nhân sư. Hãy đến và xin ngài."

87.

87.

Etassā’suṃ vividhanidhayo puññānubhāvuṭṭhitāNāhaṃja kapakassāma’bhigamanato paṭṭhāya tekhonidhī,Bhūsāpetvā tanujaratanaṃ sā sattavassāyukaṃYācassū’ti pahiṇi pituno ñattaṃ dhanaṃ pettikaṃ;

()

"Vị ấy đã có nhiều kho tàng khác nhau phát sinh từ oai lực của phước báu. Kể từ khi ngài ra đi, ta đã không còn thấy những kho tàng ấy nữa." Sau khi trang điểm cho đứa con quý báu bảy tuổi của mình, nàng đã sai con đi và nói: "Hãy đi xin cha con phần tài sản thừa kế của dòng tộc."

88.

88.

Uppādetvā pitari balavaṃ pemaṃ jalevu’ppalaṃPuttotyā’haṃ tvamasijanako chāyā’pi teme sukhā,Aḍhāse’vaṃ lapitavacano vuṭṭhāya bhaddāsanāBhuttāhāroka parivutavasi gantuṃ jinocā’rabhī;

()

Làm phát sinh tình thương yêu mãnh liệt nơi người cha, như hoa sen trong nước, cậu bé đã nói những lời dạn dĩ: "Con là con của cha, cha là người sinh ra con. Ngay cả bóng của cha cũng làm con an lạc." Sau khi dùng bữa xong, đức Phật, được các vị tỳ khưu vây quanh, đã đứng dậy từ chỗ ngồi cao quý và bắt đầu rời đi.

89.

89.

Dāyajjaṃ me samaṇa dadataṃ atthodhanenā’ti meYācaṃ yācaṃ jinamanuvajaṃ sāraṅgarājakkamaṃ,Sīhacchāporiva bhagavato daḷhaṃ surattaṅgulī-Mālāyālaṅkari bhujalataṃ bhogindabhogāyataṃ;

()

"Thưa Sa-môn, xin hãy cho con tài sản thừa kế, con cần đến của cải." Vừa đi vừa xin như vậy, cậu bé đã đi theo đức Phật, người có dáng đi của chúa voi. Giống như một con sư tử con, cậu đã nắm chặt lấy cánh tay như dây leo, dài như thân mình của vua rắn, của đức Thế Tôn, trang điểm cho cánh tay ấy bằng vòng hoa kết từ những ngón tay hồng hào của mình.

90.

90.

Saṃyācannaṃ vibhava kamanugaṃka vaṭṭānugaṃ rāhulaṃPabbājetvā’riyadhananidhiṃdemīti cintāparo,Patvā’rāmaṃ ajahitasuto saddhammarājā imaṃPabbājehi’tya’vadi sumukhaṃ tvaṃ dhammasenāpati;

()

Vị Pháp Vương, với ý nghĩ: "Rāhula đang xin tài sản thế gian, thứ thuộc về vòng luân hồi. Ta sẽ cho nó xuất gia và ban cho kho tàng thánh tài", khi về đến tu viện, không rời bỏ con trai mình, đã nói với vị Tướng quân Chánh pháp (Sāriputta) có gương mặt khả ái rằng: "Ngươi hãy cho nó xuất gia."

91.

91.

Chetvā nīluppaladalamuduṃ cūḷākalāpaṃ mahā-Moggallāno kavasi abhinavaṃ kāsāvamacchādayī,Tasso’vādaṃ akari dhutavā thero mahākassapoPabbājesi tanujaratanaṃ taṃ sāriputto vasi;

()

Ngài Đại Mục Kiền Liên đã cạo búi tóc mềm mại như cánh hoa sen xanh của cậu, và khoác cho cậu tấm y ca-sa mới. Vị trưởng lão Đại Ca Diếp, bậc hành hạnh đầu đà, đã ban lời giáo huấn cho cậu. Và ngài Xá Lợi Phất, bậc có uy lực, đã làm lễ xuất gia cho đứa con quý báu ấy.

92.

92.

Sikkhākāmo aparasamaye thero mahārāhulo-Vādaṃ sutvā’dhikataraguṇaṃ sampāpuṇī rāhulo,Sutvā kasuttaṃ puna taditaraṃ sikkhāgarūnaṃ garu-Ṭṭhānaṃ patto tibhavamatari patvā’ggamaggapphalaṃ;

Ka ()

Về sau, trưởng lão Đại Rāhula, người ham học hỏi, sau khi nghe bài kinh "Giáo giới Rāhula", đã đạt được những phẩm chất cao thượng hơn. Lại nữa, sau khi nghe một bài kinh khác, ngài đã đạt được địa vị đứng đầu trong số những người ham học hỏi, đã vượt qua ba cõi và chứng đắc đạo quả tối thượng.

93.

93.

Tasmiṃ suddhodananaravaro pabbajjite nattariAjjhogāḷho ravikuladhajonissīmasokaṇṇave,Dinno’kāsaṃ kamapitanayaṃ mātāpitūhā’yatiṃPabbājeyyuṃ alamitivaraṃ saṃyāci vosāvakā;

()

Khi cháu nội của mình xuất gia, đức vua Tịnh Phạn, ngọn cờ của dòng dõi mặt trời, đã chìm đắm trong biển sầu vô hạn. Khi có được cơ hội, ngài đã thỉnh cầu một ân huệ: "Xin các ngài trong tương lai đừng cho phép một người con trai xuất gia mà không có sự cho phép của cha mẹ."

94.

94.

Rañño datvā varamati varaṃ bhuttāsano āsanā-Vuṭṭhāya’ntobhavanavanato nikkhamma mandānilaṃ,Rukkhacchāyāviraḷasarasītīraṃ vivekakkhamaṃSītaṃ sitabbanamavasarī chaddantadantī’vaso;

()

Bậc Trí Tuệ, sau khi đã ban ân huệ cho đức vua, dùng bữa xong, đã đứng dậy khỏi chỗ ngồi. Rời khỏi khu rừng của nội cung, ngài, giống như voi chúa Chaddanta, đã đi đến khu rừng Sītavana (Lãnh Lâm) mát mẻ, một nơi thích hợp cho sự ẩn dật, bên bờ hồ có bóng cây thưa thớt và làn gió nhẹ.

95.

95.

Tasmiṃkāle gahapatikule jāto mahāseṭṭhipiPatto rājaggahapuravaraṃ saddho sudattābhidho,Buddhoka hutvā yamadhivasate’tya’ssosi suddhodanīPaccūsasmiṃ amaravivaṭadvārena tatrā’gamā;

()

Vào thời ấy, có vị trưởng giả tên là Sudatta, người có tín tâm, sanh trong gia đình gia chủ, cũng là một đại phú hộ, đã đến thành Vương Xá cao quý. Vị ấy đã nghe rằng đức Phật, con trai vua Tịnh Phạn, đang ngự tại đó, nên vào lúc rạng đông, ngài đã đến nơi ấy qua cánh cửa được chư thiên mở.

96.

96.

Appetvā’ṅakghīratanaphalake khittañjalīmañjariṃBhatyācūḷārajatakalasaṃ cittappasādāvahanaṃ,Dhammaṃ sutvā paṭhamadivase laddhādimaggapphaloDānaṃ datvā sugatapamukhe saṅghe sudattodhanī;

()

Với lòng thành kính, chắp tay thành búp sen, đặt đầu lên đôi chân quý báu của Ngài, mang lại sự trong sáng cho tâm, sau khi nghe Pháp vào ngày đầu tiên, vị trưởng giả Sudatta đã đắc được Sơ quả, và đã cúng dường đến Tăng chúng với đức Thiện Thệ là vị đứng đầu.

97.

97.

Bhante lakkhīkamakalamalakā saṅkāsamatthāya noIddhaṃ phakhītaṃ sujanabhajitaṃ sāvatthisaṅkhaṃ puraṃ,Dhammassāmi vajatu karuṇāchāyāsakahāyo lahuṃLaddhassāso savisayamagāevaṃ katajjhesano;

()

Bạch đức Thế Tôn, vì lợi ích của chúng con, xin bậc Pháp Vương hãy nhanh chóng ngự đến thành Xá-vệ, một thành phố thịnh vượng, phồn vinh, được người thiện lành lui tới, giống như đóa sen không tì vết của nữ thần may mắn. Xin Ngài hãy đi cùng các vị đồng hành dưới bóng mát của lòng bi mẫn. Sau khi thỉnh cầu như vậy, được an lòng, vị ấy đã trở về xứ của mình.

98.

98.

Buddhatthaṃ so gahapati mahāmagge samagge divā-Rattiṭṭhānappabhutisubhage paccekalakkhaṃ dhanaṃ,Vissajjetvā pacuravibhavo daṭṭhabbasārepureKāropesi amarabhavanākāreka vihāre vare;

()

Vì đức Phật, vị gia chủ giàu có ấy đã chi ra một trăm ngàn cho mỗi nơi nghỉ ngơi xinh đẹp ban ngày và ban đêm trên suốt con đường lớn. Trong thành phố đáng xem ấy, ngài đã cho xây dựng một tịnh xá cao quý có hình dáng như cung điện chư thiên.

99.

99.

Koṭīha’ṭṭhārasahī asamaṃ bhūmiṃ kiṇitvā samaṃKoṭīha’ṭṭhārasahi pacuraṃ māpetva senāsanaṃ,Koṭīha’ṭṭhārasahi paramaṃ ārāmapūjāmahaṃSajjetvā so gahapati navaṃkammaṃ suniṭṭhāpayi;

()

Với mười tám triệu, vị ấy đã mua đất bằng cách trải đều (tiền vàng); với mười tám triệu, đã cho xây dựng nhiều chỗ ở; với mười tám triệu, đã chuẩn bị cho lễ cúng dường tịnh xá tối thượng. Vị gia chủ ấy đã hoàn thành tốt đẹp công trình mới.

100.

100.

Evaṃ jetavanaṃ vihārapavaraṃ kārāpayitvā mahā-Vīrassā’gamanāya dūtapurise pesesi seṭṭhissaro,Tesaṃ sīsaharañjalihi mahito sutvāna taṃ sāsanaṃSambuddho jalitiddhimā sapariso rājaggahā nikkhami;

()

Như vậy, sau khi đã cho xây dựng tịnh xá Kỳ Viên cao quý, vị trưởng giả đứng đầu đã phái sứ giả đi để thỉnh đức Đại Hùng quang lâm. Sau khi nghe thông điệp ấy, được các sứ giả chắp tay trên đầu tôn kính, đức Chánh Đẳng Giác, bậc có thần thông rực rỡ, đã cùng chúng đệ tử rời khỏi thành Vương Xá.

Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakala kavijana hadayānandadāna nidāne jinavaṃsadīpe santikeka nidāne bhagavato pakiṇṇaka caritappavatti paridīpo soḷasamo saggo.

Như vậy, trong tác phẩm Jinavaṃsadīpa, là nguồn mang lại niềm vui cho tâm của tất cả thi nhân, được sáng tác bởi vị tu sĩ tên là Medhānanda, đây là chương thứ mười sáu, trong phần Cận Nhân Duyên, làm sáng tỏ về các hạnh khác nhau của đức Thế Tôn.

1.

1.

Satthu jetavananāmamindirā-Rāma motaraṇamaṅgalussave,Rāmalakkhaṇabhagī (rathoddhatā)Seṭṭhiputtapamukhā sumaṇḍitā;

()

Trong lễ hội cát tường nhân dịp bậc Đạo Sư ngự vào khu vườn tịnh xá tên là Kỳ Viên, các con trai của trưởng giả, được trang hoàng lộng lẫy, đứng đầu là những người có đặc điểm đáng yêu,

2.

2.

Pañcamattasatamāṇavā navāPañcavaṇṇadhajabhāsura’ñjalī,Pañcakhāṇasiriyu’jjalā’bhavuṃPañcamārajinarājino pure;

()

Năm trăm thanh niên trẻ, chắp tay rực rỡ như cờ năm màu, đã trở nên sáng chói với vẻ đẹp của năm loại vũ khí, ở trước đức Vua, bậc chiến thắng năm loại ma.

3.

3.

HemakumbhakucakumbhavibbhamāSeṭhidhītupamukhā kumārikā,Puṇṇakumbhasatanibbhara’ñjalīTassa satthu purato tato bhavuṃ;

()

Sau đó, ở trước bậc Đạo Sư, đã có mặt các thiếu nữ, đứng đầu là con gái của các trưởng giả, duyên dáng với bộ ngực như những chiếc bình vàng, chắp tay, mang theo hàng trăm bình đầy nước.

4.

4.

SeṭṭhipādaparicārikāsakhīMantharā’vajitahaṃsadhenuyo,Pañcamattasatanāriyo’bhavuṃPacchato gahitapuṇṇapātiyo;

()

Năm trăm phụ nữ, là vợ của trưởng giả và các bạn nữ, những người có dáng đi khoan thai vượt qua cả thiên nga mái, đã có mặt ở phía sau, tay cầm những chiếc bát đầy.

5.

5.

SetavatthasunivatthapārutoPañcaseṭṭhisatamattasevito,Lokanāyaka manāthapiṇḍikoSeṭṭhi pītierito tamanvagā;

()

Trưởng giả Cấp Cô Độc, được thúc đẩy bởi hỷ lạc, mặc và khoác y phục trắng tươm tất, được năm trăm vị trưởng giả hầu cận, đã đi theo bậc Lãnh Đạo Thế Giới.

6.

6.

Nīlapītapabhūtīhi mārajīDeharaṃsivisarehi jotayaṃ,Añjasaṃ sahacarācaraṃ bhuviJaṅgamo kanakabhūdharoriva;

()

Bậc chiến thắng Ma vương, tỏa sáng với những tia hào quang từ thân màu xanh, vàng, và các màu khác, đã đi trên con đường cùng với chúng sanh hữu tình và vô tình trên mặt đất, giống như một ngọn núi vàng di động.

7.

7.

Maggadesakajanassa piṭṭhitoBhikkhusaṅghaparivārito yahiṃ,Jetanāmavanamotarī tahiṃLokalocananipīyamānako;

()

Đi sau những người chỉ đường, được Tăng chúng vây quanh, Ngài đã đi vào khu vườn tên là Kỳ Viên, nơi Ngài được đôi mắt của thế gian chiêm ngưỡng.

8.

8.

Pucchitassa paṭipajjanakkamaṃTāya jetavanapujanāya so,Dehi buddhapamukhe tapovanaṃBhikkhusaṅghavisaye’ti pabruvi;

()

Khi được hỏi về trình tự phải làm cho việc cúng dường Kỳ Viên, Ngài đã nói: 'Hãy dâng cúng khu tịnh lâm này đến Tăng chúng với đức Phật là vị đứng đầu'.

9.

9.

Dammi buddhapamukhe tapovanaṃBhikkhusaṅghavisaye’ti bhindiya’Byappathaṃ thiramanāthapiṇḍikoSeṭṭhi dhotakarapaṅkajoka sadā;

()

Trưởng giả Cấp Cô Độc, người có tâm kiên định, sau khi rửa đôi tay sen của mình, đã nói: 'Con xin dâng khu tịnh lâm này đến Tăng chúng với đức Phật là vị đứng đầu'.

10.

10.

Jālalakkhaṇavicitrakomaḷa-Pāṇipallavatalesu satthuto,Dakkhiṇodakamadāsi kañcana-Kuṇḍikāya surabhippavāsitaṃ;

()

Ngài đã dâng nước cúng dường, được ướp hương thơm, từ chiếc bình vàng, lên lòng bàn tay mềm mại, non tơ, được trang điểm bằng tướng mạng lưới của bậc Đạo Sư.

11.

11.

Sitamuṇhamanilātapaṃ paṭi-Hanti ḍaṃsamakase siriṃsape,Svā’numodanamakā jino paṭi-Ggayha jetavanamevamādinā;

()

Sau khi nhận Kỳ Viên, đức Chiến Thắng đã tùy hỷ bằng những lời như sau: 'Nó ngăn ngừa lạnh, nóng, gió, và nắng, cùng ruồi, muỗi, và các loài bò sát'.

12.

12.

So sudattavisuto samāpayiVatrabhūpamapabhūvibhūsaṇo,Seṭṭhi jetavanapūjanāmahaṃCattakoṭidhanasañcayo sadā;

()

Vị trưởng giả ấy, nổi danh là Sudatta, người luôn tích lũy bốn mươi triệu tài sản, đã hoàn thành lễ hội cúng dường Kỳ Viên, một lễ hội trang hoàng như của chúa tể Indra.

13.

13.

Indirāya suramandiropamāCandanāgarusugandhabandhurā,Tatra gandhakuṭi bhāti medinī-Sundarisirasi sekharo yathā;

()

Ở đó, hương thất tỏa sáng, giống như cung điện chư thiên, duyên dáng với hương thơm của chiên-đàn và trầm hương, như một vương miện trên đầu của nàng tiên nữ đất xinh đẹp.

14.

14.

Tāya gandhakuṭiyā’dhirohiṇīDhammarājacaraṇindirā’dharā,Saggamokkhabhavanappavesani-Sseṇipaddhatirivā’ti nomati;

()

Cầu thang của hương thất ấy, nơi nâng đỡ vẻ đẹp của đôi chân đức Pháp Vương, tỏa sáng như một dãy bậc thang để đi vào cung điện của thiên giới và giải thoát.

15.

15.

Tabbihāraparito sudhāmaṇi-Baddhamāvaraṇacakka māhare,Satthu kittisirikhīrasāgaru-Tatuṅgavīcivalayassiriṃ sadā;

()

Xung quanh tịnh xá ấy, bức tường rào làm bằng vôi và ngọc luôn mang vẻ đẹp của vòng sóng cao vút của biển sữa danh tiếng và vinh quang của bậc Đạo Sư.

16.

16.

Tabbihārapariveṇamosadhi-Tārakādhavalavāḷukākulaṃ,Vyākaroti jinakundabandhunoSaṅgamena saradambarassiriṃ;

()

Sân của tịnh xá ấy, trải đầy cát trắng như sao Mai, qua sự kết hợp với đức Phật, người bạn của hoa lài, đã biểu lộ vẻ đẹp của bầu trời mùa thu.

17.

17.

Tattharattamaṇiketusaṃhatī-Raṃsibhinnatimirambare na kiṃ,Kovidehi ravicanda tārakāJotiriṅgananibhā’ti vuccare;

()

Ở đó, trên bầu trời nơi bóng tối bị xuyên thủng bởi những tia sáng từ các ngọn cờ bằng hồng ngọc, há chẳng phải mặt trời, mặt trăng, và các vì sao đã được những người trí tuệ gọi là giống như những con đom đóm hay sao?

18.

18.

Bhāti phullavanarājilakkhiyāRattakambalamivā’hisanthataṃ,Caccaraṃ caraṇasampaṭicchaneSatthuno kusumareṇu nibbharaṃ;

()

Cái sân, đầy phấn hoa để đón nhận bước chân của bậc Đạo Sư, tỏa sáng với vẻ đẹp của hàng cây rừng nở hoa, giống như một tấm thảm đỏ được trải ra.

19.

19.

BhiṅgapantimaṇitantusibbitaṃMandamārutatharussitaṃ tahiṃ,Pupphareṇupaṭalabbitāna mā-Bhātisatthu’pari vāritātapaṃ;

()

Ở đó, một tán lọng bằng phấn hoa, được khâu bằng những sợi chỉ ngọc là hàng ong, được làn gió nhẹ làm lay động, tỏa sáng bên trên bậc Đạo Sư, che đi ánh nắng.

20.

20.

RājarukkhakaṇikārasākhinoPhullitā parisamantato tahiṃ,Satthu dhammasavaṇena dissareCīvarāni’va nivatthapārutā;

()

Ở đó, khắp xung quanh, những cây Vô Ưu và cây Dò Sói nở hoa, do nghe Pháp của bậc Đạo Sư, trông giống như đang mặc và khoác lên mình những chiếc y.

21.

21.

Uggatā’likuladhūmakajjalāNibbikāsakalikāsikhāvalī,CampakadadumapadīpasākhinoUjjalanti satavaṇṭavattikā;

()

Những cây đèn là cây Ngọc Lan tỏa sáng, với hàng trăm cuống hoa làm tim đèn, với hàng ngọn lửa là những nụ hoa đang nở, và với bồ hóng là khói từ đàn ong bay lên.

22.

22.

Jhāyataṃ kamadhuradhammabhārati-Nijjharehi sikharidari tahiṃ,Sammavegaparisositā da’piKiṃ navūpasamayanti sādhavo;

()

Ở đó, trong các hang động, bởi những dòng suối lời Pháp ngọt ngào của những người đang thiền định, há chẳng phải những bậc thiện nhân, dù đã khô cạn bởi sự nỗ lực chân chánh, vẫn đạt được sự an tịnh hay sao?

23.

23.

Kujitālikulakokilā tahiṃPhullitaggasahakārasākhino,Tibbarāgacarite’pi mūlageBhāvanāsu naramāpayanti kiṃ;

()

Ở đó, những cây xoài có ngọn cành nở hoa, với tiếng hót của chim cu và đàn ong, há chẳng phải chúng làm cho ngay cả người có tâm tính tham ái mãnh liệt cũng trở nên hân hoan trong thiền định hay sao?

24.

24.

LājapañcamakapupphasanthataṃTantapovanapavesanañjasaṃ,VītarāgacaraṇaṅkasajjitaṃSaggamaggamapahāsate sadā;

()

Con đường thẳng dẫn vào khu rừng khổ hạnh, được trải rộng với năm loại hoa trong đó có cốm, được trang hoàng bởi dấu chân của bậc đã ly tham, luôn luôn làm rạng rỡ con đường lên cõi trời.

25.

25.

Nārivāmacaraṇāturā’pi yeSaṅgamena vigataṅgaṇaṅginaṃLomahaṃsajanite’va pītiyā;

Tatra’sokatarurāji rājate, ()

Ở nơi ấy, hàng cây Vô Ưu tỏa sáng, như thể niềm hoan hỷ làm dựng lông tóc của những người phụ nữ, dù vội vã với bước chân duyên dáng, khi được hội họp với các bậc không còn phiền não.

26.

26.

Kiṃsukādikusumehi bhāsuraṃTaṃ tapovana manālayālayaṃ,Tesa muggatapatejasā bhusaṃAggipajjalitameva dissate;

()

Khu rừng khổ hạnh ấy, nơi trú ngụ của các bậc vô chấp, rực rỡ với các loài hoa như hoa Gạo, do uy lực khổ hạnh mãnh liệt của các vị ấy, được thấy như thể đang bừng cháy với lửa.

27.

27.

Uddhavaṇṭagaḷitehi phullase-Phālikākuḍumalehi sālinī,Mālakā rajatavedikā kaviyaVidadumehi khavitā virājate;

()

Những sân tròn với các bệ bạc, được bao phủ bởi những cây Vidaduma, tỏa sáng rực rỡ, tràn ngập những nụ hoa sephālikā nở rộ rơi rụng từ cuống.

28.

28.

Pīta cuta makaranda bindavoTatra kīrakaravikasārikā,Kiṃka haranti madhuraṃ ravantipiMañjubhāṇīmunibhāratissiriṃ;

()

Ở nơi ấy, những con vẹt và sáo, sau khi uống những giọt mật hoa xoài, cũng hót lên những tiếng ngọt ngào, như thể đang chiếm đoạt vẻ huy hoàng của lời nói từ bậc Thánh nhân có lời nói dịu dàng.

29.

29.

Hemakūṭamakuṭehi nijjhara-Bhārabhāsurataṭo’rapīvarā,Bhuribhuridharabhubhujā tahiṃCumbare jinasuta’ṅghipaṅkaje;

()

Ở nơi ấy, những ngọn núi vĩ đại, những vị vua của mặt đất, với những đỉnh núi vàng làm vương miện, có những sườn núi to lớn rực rỡ với gánh nặng của những dòng thác, (dường như) hôn lên đóa sen chân của các vị con của bậc Chiến Thắng.

30.

30.

CārucañcupuṭatuṅgacucukāCakkavākakucamaṇḍalā tahiṃ,NīlikākacakalāpasālinīNīlanīrajavilolalocanā;

()

Ở nơi ấy, (những dòng sông) có bộ ngực tròn là những con vịt trời, có núm vú cao là những chiếc mỏ xinh xắn, sở hữu mái tóc là những đám rêu xanh, và có đôi mắt long lanh là những bông sen xanh.

31.

31.

Seṇibaddhakalahaṃsamekhalā-Dāmabhārataṭapīnasoṇinī,BhiṅgacakkaratanaṅgadāvalīBhaṅgavīcikaṇahārabhāsurā;

()

(Những dòng sông ấy) có vùng hông đầy đặn là bờ sông nặng trĩu với dải thắt lưng là những con thiên nga trắng bơi thành hàng, có những vòng tay quý báu là những đàn ong, và rực rỡ với chuỗi vòng cổ là những hạt nước của những con sóng gợn.

32.

32.

Kaṇṇikāgaḷitakañjakesara-Piñjarambuvimalambarā subhā,Gandhavāhasukhaphassadā siri-Mandirā kumudamandahāsinī;

()

(Những dòng sông ấy) xinh đẹp, có tấm áo trong sạch là dòng nước vàng óng bởi những nhụy sen rơi từ đài hoa, mang lại sự xúc chạm dễ chịu của hương thơm, là nơi ở của sự huy hoàng, và có nụ cười mỉm là những bông súng.

33.

33.

Kesarāliradanā sarojinī-Kāminī vikacapaṅkajānanā,Vītasabbadarathehi sevitāDibbapokkharaṇiyo najenatikiṃ;

()

Là người tình hồ sen, có hàm răng là những hàng nhụy hoa, có khuôn mặt là đóa sen nở, được phục vụ bởi những bậc đã vượt qua mọi phiền não, phải chăng những hồ sen thiêng liêng ấy không chiến thắng (mọi vẻ đẹp)?

34.

34.

Muddikāpabhutivallivellita-Jiṇṇacīvarakuṭīhi jhāyataṃ,Piñchāsāritasikhaṇḍimaṇḍalā-Khaṇḍataṇḍavasumaṇḍitaṃ vanaṃ;

()

Khu rừng được trang điểm đẹp đẽ bởi điệu vũ của những đàn công xòe đuôi, (phục vụ) cho những vị đang thiền định trong những am thất bằng y cũ, được quấn quanh bởi các loại dây leo như nho.

35.

35.

Satthu kasāvakasatehi bhāvanā-Sattibhinnatimisāti katthaci,Dissare niracakāsato tahiṃGabbharo’darasamosarāni’va;

()

Ở một nơi nào đó trong ấy, hàng trăm vị đệ tử của Bậc Đạo Sư, những vị đã phá tan bóng tối vô minh bằng năng lực tu tập, được thấy (ngồi thiền) đông đúc không còn chỗ trống, giống như những cuộc hội họp bên trong hang động.

36.

36.

Kālakā dhutapisaṅgavāladhīMāḷakesu kalaviṅkasāḷikā,Bhattasitthamanubhūya nibbhayāDhammarāvamanukūjare tahiṃ;

()

Ở nơi ấy, trên những sân tròn, những con chim sẻ có đuôi màu nâu vàng vẫy vẫy, những con chim kalaviṅka và chim sáo, sau khi ăn những hạt cơm, không hề sợ hãi, hót theo tiếng Pháp âm.

37.

37.

VitamaccubhayabhantalocanaṃĀlavālajalapānadohaḷaṃ,Satthu mañjusarapāsaniccalaṃDissate hariṇamaṇḍalaṃ tahiṃ;

()

Ở nơi ấy, người ta thấy một đàn nai, có đôi mắt không còn quay cuồng vì sợ hãi cái chết, thèm muốn uống nước trong các bồn cây, và đứng bất động bởi cái bẫy là giọng nói ngọt ngào của Bậc Đạo Sư.

38.

38.

Hatthavellitalatāhi vāraṇāVānarāca maṇivijanīhi’va,Vijayanti bhavatāpabhīrukeRukkhamūlagatajhāyino tahiṃ;

()

Ở nơi ấy, những con voi với những dây leo quấn quanh vòi, và những con khỉ, như thể bằng những chiếc quạt bằng ngọc, quạt cho những vị hành thiền dưới gốc cây, những người sợ hãi sức nóng của sự tồn tại.

39.

39.

MeghavaṇṇavanarājirājinīKandamūlaphalabhojanehi sā,Dānapāramirate’va pīṇayeBhikkhūsaṅghasahitaṃ tathāgataṃ;

()

Nữ hoàng của dãy rừng có màu như mây ấy, với thức ăn là củ, rễ và trái cây, như thể một người vui thích trong ba-la-mật về bố thí, làm hài lòng Đức Như Lai cùng với Tăng chúng.

40.

40.

DhammamaṇḍapavitānamuddhatiLambamānamaṇibubbulodare,NiccapajjalitavijjurājiyoBhanti nijjitaravindutārakā;

()

Trên mái che của Pháp đường, bên trong những bong bóng bằng ngọc đang treo lơ lửng, những tia chớp luôn luôn chiếu sáng, tỏa sáng vượt qua cả mặt trời, mặt trăng và các vì sao.

41.

41.

RukkhakoṭarakulāvakodareKujitehi sakuṇehi taṃvanaṃ,Jeti saṅkhaghaṇavaṃsavallakī-Rāvasārasuraraṅgabhusiriṃ;

()

Khu rừng ấy, với tiếng hót của các loài chim trong những hốc cây và tổ chim, đã chiến thắng vẻ huy hoàng của sân khấu chư thiên với tinh túy âm thanh của tù và, trống, sáo và đàn tỳ bà.

42.

42.

Indanīlamaṇitoraṇippabhā-Bhinditabbatimiropamaṃ tahiṃ,CandacaṇḍakaramaṇḍaladvayaṃVindateva asurindavibbhamaṃ;

()

Ở nơi ấy, ánh sáng từ cổng chào bằng ngọc Indanīla, giống như việc phá tan bóng tối, và hai vầng sáng của mặt trăng và mặt trời, dường như đạt được vẻ huy hoàng của vua A-tu-la.

43.

43.

KhīrasāgarataraṅgapaṇḍarāNekacaṅkamanamālakā tahiṃ,Phuṭṭhacārucaraṇindirā bhusaṃBhanti jhānapasutāna massame;

()

Trong tu viện ấy, nhiều sân tròn để kinh hành, trắng như sóng của biển sữa, được chạm bởi vẻ đẹp của những bàn chân duyên dáng của các vị đang hành thiền, tỏa sáng rực rỡ.

44.

44.

Bhāvanāya pavanāni pāvanāDesanāya rasanā vibhūsanā,Sevakā danavakā sasāvakāMānayantī kavikanayaṃ sukhānayaṃ;

() (Yamakabandhanaṃ;

)

Do sự tu tập, các khu rừng trở nên thanh tịnh; do sự thuyết giảng, lưỡi trở thành vật trang sức. Những người phục vụ, những người bố thí cùng các vị đệ tử tôn kính phương pháp của bậc thi sĩ, phương pháp mang lại an lạc.

45.

45.

Kīcakā tyanilakūja kīcakāVācakā rivagaṇassa vā cakā,Mocakā navaphalassa mocakāMecakā camaṇithambha mecakā;

() (Yamakabandhanaṃ;

)

Những cây tre, ôi những cây tre xào xạc trong gió; những người nói với đám kẻ thù, hoặc những bánh xe; những cây chuối, những cây chuối có quả mới; và những cột trụ bằng ngọc màu sẫm, thật sẫm.

46.

46.

Kūjitā’li bhajitā’parākajitāRājitā’lakajitā hi pūjitā,Gāravā’kararavāyakeravāKeravākararavā sagāravā;

() (Yamakabandhanaṃ;

)

Được phục vụ bởi những đàn ong đang hót, không bị đánh bại; tỏa sáng, được trang điểm bởi những lọn tóc, và được tôn kính. Đáng kính, là nguồn của âm thanh, những bông súng trắng; những bông súng trắng, nguồn của âm thanh, với sự tôn kính.

47.

47.

Ketakī kusumahantacātakīAmbare ṇukaṇikā’valambare,Vuñcitā utuniyāmayañjitāRāmabhumi paramābhirāmabhū;

() (Yamakabandhanaṃ;

)

Những con chim cātaka vui thích với hoa ketakī; trên bầu trời, những giọt mưa nhỏ treo lơ lửng. Được sắp đặt bởi quy luật của các mùa, được trang điểm, vùng đất đáng ưa thích này trở thành nơi vô cùng khả ái.

48.

48.

Tāsadā havisadāna māsadāYo sadātiya sadā kama taṃ sadā,So tamo dahatamo hi tattamoVītamo muhatamo hī gotamo;

() (Yamakabandhanaṃ;

)

Vị ấy luôn cho sự an ủi, cho vật cúng dường, không cho sự dính mắc. Vị nào luôn cho đi như vậy, hãy luôn yêu mến vị ấy. Vị ấy là người đốt cháy bóng tối, là chân lý tối thượng. Vị đã thoát khỏi si mê, là bậc đứng đầu, chính là đức Gotama.

49.

49.

Sālakā nanavilāsapā latāMālakā valisubhāsamā lakā,Māḷakā valisubhāsamā lakāSāḷakā nanavilāsapā lakā;

() (Yamakabandhanaṃ)

Những dây leo bảo vệ vẻ đẹp duyên dáng của nhiều cây Sāla; những sân tròn có dấu hiệu giống như vẻ đẹp của những nếp gấp. Những gian nhà có dấu hiệu giống như vẻ đẹp của những nếp gấp; những con chim sáo bảo vệ vẻ đẹp duyên dáng của nhiều cây.

50.

50.

Vāneva jāto vijito vanevaJinova’nejo kavanajānano no,Netā vinetā vijanānu vāteVanī janaṃ jetavane vinento;

() (Caturakkharika citta yamakaṃ;

)

Được sinh ra trong rừng, và chiến thắng trong rừng; Bậc Chiến Thắng, không dao động, không phải là người biết đến thơ ca tầm thường. Bậc Lãnh Đạo, Bậc Điều Ngự, trong nơi vắng vẻ, thuận theo gió, người đã chế ngự ái dục, đang giáo hóa chúng sanh trong rừng Jetavana.

Iti medhānandābhidhānanayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santike nidāne jetavana vihārālaṅkāra paridīpo sattarasamo saggo.

Như vậy, trong tác phẩm Jinavaṃsadīpa, nguồn gốc của niềm hoan hỷ cho trái tim của tất cả các thi sĩ, được sáng tác bởi vị tu sĩ tên là Medhānanda, đây là chương thứ mười bảy, có tên là ‘Sự soi sáng về trang trí của tu viện Jetavana’ trong phần Cận Duyên Khởi.

1.

1.

Bhuvika yassa jinassa tādinoVidurānaṃ mukharaṅgamandire,Arahādi guṇāti sundarī)Lasate kitti vilāsa sundarī;

()Migadāyatapovane isi-patane gotama gotta ketuso,Narasārathi vassa mādimaṃVasi bārāṇasirājadhāniyaṃ;

()

Danh tiếng xinh đẹp và duyên dáng của bậc Chiến Thắng, bậc Như Vậy, tỏa sáng trong ngôi đền là sân khấu miệng của những người trí tuệ, vô cùng xinh đẹp với các đức hạnh như A-la-hán. Bậc Điều Ngự chúng sanh, mang danh hiệu của dòng họ Gotama, đã an cư mùa mưa đầu tiên tại Lộc Uyển, nơi chư tiên sa xuống, ở kinh thành Bārāṇasī.

3.

3.

Puna veḷuvane vināyakoNagare rājagahe giribbaje,Dutiyaṃ tatiyaṃ catutthakaṃAvasi vassamanuddayāparo;

()

Lại nữa, Bậc Điều Ngự, với lòng bi mẫn, đã an cư mùa mưa thứ hai, thứ ba và thứ tư tại Trúc Lâm, trong thành Vương Xá, nơi được bao quanh bởi những ngọn núi.

4.

4.

Muni pañcamavassa mindirā-Layavesāli puraṃ mahāvane,Pavihāsi puraṅgapīvaraṃUpanissāya yatheva kesari;

()

Vị Mâu-ni, trong mùa mưa thứ năm, đã an trú tại Đại Lâm ở thành Vesāli, nơi trú ngụ của nữ thần Indirā, nương vào khu vực thịnh vượng của thành phố, giống như một con sư tử.

5.

5.

Timirāpaharo’sadhīlatā-Jalite sītala nijjharākule,Munichaṭṭhamanālayo sukhaṃVasi vassaṃ puthumaṅkulācale;

()

Đấng Xua Tan Bóng Tối, vị Mâu-ni không còn ái luyến, đã an trú hạnh phúc trong mùa mưa thứ sáu trên núi Maṅkula, một nơi tỏa sáng với các dược thảo và dây leo, và đầy những dòng thác mát lạnh.

6.

6.

Tidasālayago sudubbudhaṃAbhidhammaṃ kathayaṃ silāsane,Sunisajja savītināmayīSugato sattamavassa manvahaṃ;

()

Đấng Thiện Thệ, sau khi đến cõi trời Ba Mươi Ba, đã trải qua mùa mưa thứ bảy, mỗi ngày Ngài đều ngồi vững chãi trên bảo tọa bằng đá, thuyết giảng bộ Vi Diệu Pháp vô cùng thâm sâu khó hiểu.

7.

7.

Haricandanagandhapāvana-Pavane bhesakalābhidhe vane,Sanarāmara lokanāyakoMunināgo vasi vassamaṭṭhamaṃ;

()

Vị Lãnh Đạo của thế gian cùng với loài người và chư thiên, bậc Long Tượng Mâu-ni, đã an trú mùa mưa thứ tám tại khu rừng tên là Bhesakalā, trong khu rừng nhỏ tỏa hương thơm của gỗ chiên-đàn vàng.

8.

8.

Madhurassarabhāṇi ghosita-Visute ghosita seṭṭhikārite,Navamaṃ vasi vassamassameVarakosambi pure munissaro;

()

Bậc Chúa Tể các vị Mâu-ni, người có giọng nói ngọt ngào, đã an trú mùa mưa thứ chín tại tu viện do trưởng giả Ghosita xây dựng, trong thành phố Kosambi cao quý.

9.

9.

Munikesari pārileyyaka-Karinājīvitadānato bhato,Dasamaṃ vasi pārileyyakeVanasaṇḍe tarusaṇḍamaṇḍite;

()

Bậc Sư Tử Mâu-ni, được voi Pārileyyaka phục vụ tận tình, đã an trú mùa mưa thứ mười tại khu rừng Pārileyyaka, trong một lùm cây được trang hoàng bởi những cụm cây.

10.

10.

Varadhammasudhārasena sa-Jjana mekādasamaṃ samaṃ jino,Dvijagāmavare’bhipīṇayaṃVasi nāḷāvidite nirālayo;

()

Đấng Chiến Thắng, bậc Vô Luyến, đã an trú mùa mưa thứ mười một, làm cho các thiện nhân trong ngôi làng Bà-la-môn ưu việt tên là Nālā được hoan hỷ với hương vị cam lồ của Chánh Pháp cao thượng.

11.

11.

Dharaṇīsuragāma māsadāPunaverañja maniñjano jino,PucimandadumindamūlagoAsamo bārasamaṃ samaṃ vasī;

()

Đấng Vô Song, bậc Chiến Thắng không lay động, lại đến ngôi làng Bà-la-môn Verañjā, và đã an trú mùa mưa thứ mười hai dưới gốc cây Pucimanda vĩ đại.

12.

12.

VikacappalacārulocanoMunirājā vajirācalācalo,SikharākulacāliyācaleAvasī teḷasamaṃ guṇālayo;

()

Đức Vua của các bậc Mâu-ni, người có đôi mắt duyên dáng như hoa sen xanh nở rộ, bậc vững chắc như núi kim cương, kho tàng của các đức hạnh, đã an trú mùa mưa thứ mười ba trên núi Cāliya với nhiều đỉnh non.

13.

13.

Salilāsayasītale mudu-Pavane jetavane tapovane,Vasi cuddasamaṃ samaṃ mahā-Samaṇo assamaṇā’pasādano;

()

Bậc Đại Sa-môn, người vượt trội các sa-môn khác, đã an trú mùa mưa thứ mười bốn tại Kỳ Viên tịnh xá, một khu rừng khổ hạnh mát mẻ với những hồ nước và những cơn gió nhẹ nhàng.

14.

14.

KapilavhayarājadhāniyāAvidure nararāhaseyyake,Pavihāsi tipañcamaṃ samaṃMuni nigrodhatapovane subhe;

()

Vị Mâu-ni đã an trú mùa mưa thứ mười lăm tại khu rừng khổ hạnh Nigrodha xinh đẹp, không xa kinh thành Ca-tỳ-la-vệ, một nơi xứng đáng cho bậc Nhân vương.

15.

15.

Khara mālavakañca rakkhasaṃDamayaṃ bhūdhara pīvarodaraṃ,RucirālavirājadhāniyaṃViharī soḷasamaṃ samaṃ jino;

()

Đấng Chiến Thắng, trong khi nhiếp phục dạ-xoa Ālavaka hung dữ có bụng to như trái núi, đã an trú mùa mưa thứ mười sáu tại kinh thành Ālavi xinh đẹp.

16.

16.

Puna veḷuvanaṃ tapovanaṃUpanissāya giribbajaṃ puraṃ,Dasa sattama vassa māvasīMunisīho hatamāravāraṇo;

()

Bậc Sư Tử Mâu-ni, người đã đánh bại voi Ma vương, lại một lần nữa nương vào thành Giribbaja (Vương Xá) và đã an trú mùa mưa thứ mười bảy tại Trúc Lâm tịnh xá.

17.

17.

Bhavadukkharujāhi mocayaṃJanataṃ dhammakathā’gadena so,Vasi cāliyapabbatālayeJinavejjācariyo dasaṭṭhamaṃ;

()

Vị Y Sư Toàn Thắng, Ngài đã an trú mùa mưa thứ mười tám tại một nơi ở trên núi Cāliya, giải thoát chúng sanh khỏi căn bệnh khổ đau trong vòng sinh tử bằng phương thuốc là bài Pháp thoại.

18.

18.

Tadanantaravassa muggadhiVipule cāliyapakabbate’va so,Vasi vīsatimaṃ giribbajeNagare veḷuvane tapovane;

()

Vào mùa mưa kế tiếp, Ngài đã ở trên núi Cāliya rộng lớn; và Ngài đã an trú mùa mưa thứ hai mươi tại Trúc Lâm tịnh xá trong thành Vương Xá.

19.

19.

Anibaddhavihārato itiViharanto bhagavā tahiṃtahiṃMaṇijotiraso’va kāmadoSarade vīsati vītināmayī;

()

Như vậy, Đức Thế Tôn, giống như viên ngọc như ý Jotirasa, đã trải qua hai mươi mùa thu, an trú đây đó không có nơi ở cố định.

20.

20.

Muni jetavane tapovaneBhavane cā’pi migāramātuyā,Mahite vasi pañcavīsati-Mitavassāni tibaddhavāsago;

()

Vị Mâu-ni, tại những nơi được tôn kính là Kỳ Viên tịnh xá và ngôi giảng đường của mẹ ngài Migāra (Đông Phương Tự), đã an trú trong hai mươi lăm năm, có nơi ở cố định.

21.

21.

AnibaddhanibaddhavāsatoVasato tassa sato tahiṃ tahiṃ,Nanu vijjati kiccapañcakaṃKatakiccassa kathananuvāsaraṃ;

()

Dù Ngài, bậc Chánh Niệm, đã hoàn thành mọi phận sự, khi an trú đây đó, lúc thì có nơi ở cố định, lúc thì không, há chẳng phải Ngài vẫn có năm phận sự phải làm hằng ngày hay sao?

22.

22.

Aruṇuggamane samuṭṭhitoTadupaṭṭhākajanassa’nuggahaṃ,MunirānanapādadhovanaṃPavidhāyā’khilakicca mattano;

()

Khi rạng đông, vị Mâu-ni thức dậy, và vì lòng bi mẫn đối với thị giả, sau khi đã rửa mặt và chân, Ngài thực hiện tất cả các phận sự cá nhân của mình.

23.

23.

Sunisajja susajjitā’saneSapadānācaraṇāya yāvatā,Samayo samayaññu vindatiNaciraṃ jhānasukhaṃ rahogato;

()

Ngồi vững chãi trên một chỗ ngồi đã soạn sẵn, bậc biết thời, cho đến khi đến giờ đi khất thực, đi vào nơi vắng lặng và tận hưởng niềm an lạc của thiền định trong một thời gian ngắn.

24.

24.

Paribandhiya tāyabandhanaṃSunivatthantaravāsako’pari,ArahaddhajachāditaṅgimāMaṇivaṇṇopalapatta mubbahaṃ;

()

Thắt dây lưng, đắp y nội một cách ngay ngắn, khoác lên mình tấm y biểu tượng của bậc A-la-hán, và mang theo chiếc bát bằng đá màu ngọc báu.

25.

25.

AbhisaṅkhatapuññasattiyāVivaṭadvāravihāragabbhato,Girigabbharato’va kesarīBahinikkhamma kadāci ekako, ()

Giống như sư tử ra khỏi hang núi, đôi khi Ngài đi ra một mình từ hương phòng của tịnh xá, nơi cánh cửa đã được mở ra nhờ năng lực phước báu đã tích lũy.

26.

26.

ValayikatatārakāvalīNavacandoriva vāridodarā,Yatisaṅghapurakkhato tatoBahi nikkhamma kadāci so muni;

()

Đôi khi, vị Mâu-ni ấy đi ra ngoài, được Tăng chúng đi theo, giống như trăng non ra khỏi lòng mây, được vây quanh bởi một dải các vì sao.

27.

27.

Pakatīgatiyā’pi bhikkhituṃGatiyā sappaṭihāriyā’yapi,Yugamattadaso samācareNigamaggāmapurīsu katthaci;

()

Để đi khất thực, đôi khi Ngài đi với dáng đi tự nhiên, đôi khi với dáng đi thần diệu, mắt nhìn xuống trong khoảng một tầm ách, Ngài đi trong các thị trấn, làng mạc, hoặc thành phố nào đó.

28.

28.

Carato varapāṭihāriyaṃSamadhiṭṭhāya kadāci bhikkhituṃ,Vimalīkurute mahītalaṃPurato mandasugandhamāruto;

()

Đôi khi, quyết định đi khất thực với thần thông phi thường, một cơn gió nhẹ thoảng hương thơm đi trước làm cho mặt đất trở nên trong sạch.

29.

29.

Purato’pasamenti dhūliyoCarato cārutarañjase sire,Vilasanti vitāna vibbhamāNavameghā phusitāni muñcare;

()

Khi Ngài đi, bụi bặm lắng xuống phía trước; trên đầu Ngài, trên con đường tuyệt đẹp, những đám mây mới tỏa sáng lộng lẫy như một chiếc lọng và rơi xuống những giọt mưa bụi.

30.

30.

Kusumāni samīraṇā’pareVipinenā’hariyo’kirantipi,Nijapādatalaṃ’va bhūtalaṃSamataṃ yāti pathe padappite;

()

Những cơn gió khác mang hoa từ rừng đến rải xuống; và khi Ngài đặt bước chân trên đường, mặt đất trở nên bằng phẳng như lòng bàn chân của chính Ngài.

31.

31.

Mudukā sukhaphassadā mahī-Vanitā tappadasaṅgame’kadā,Kamalānipi cumbare’kadāPathaviṃ bhejja tadaṅghīpaṅkaje;

()

Đôi khi, khi bàn chân Ngài chạm đến, nàng đất trở nên mềm mại và dễ chịu khi tiếp xúc; đôi khi, những đóa hoa sen cũng xuyên qua mặt đất để hôn lên đôi chân sen của Ngài.

32.

32.

Caraṇakkamitā’ravindaja-Makarandā’ti sugandhabandhurā,Jinagandhagajinda māsiraṃParivāsenti samokirantipi;

()

Mật hoa sinh ra từ những đóa sen bị chân Ngài dẫm lên, vô cùng thơm ngát và đẹp đẽ, tỏa hương và vương vãi xung quanh bậc Chiến Thắng, con voi đầu đàn tỏa hương thơm.

33.

33.

MakarandapabandhavibbhamaṃJuti sindhūravicuṇṇabandhurā,Abhibhūya supiñjarāyateCarato lokamimaṃ carācaraṃ;

()

Vượt qua vẻ lộng lẫy của dòng mật hoa, ánh sáng rực rỡ với sắc đỏ son, thế giới này, cả động và bất động, trở nên vàng óng khi Ngài bước đi.

34.

34.

Kalahaṃsa mayūrasārikāKaravīkā’pi sakaṃsakaṃ ravaṃ,Dvipadā’pi catuppadā’pareVajato tassa napūjayanti kiṃ;

()

Ngỗng trời, công, sáo, và cả chim tu hú cũng cất lên tiếng hót của riêng mình; các loài hai chân và các loài bốn chân khác, khi Ngài đi đến, há lại không cúng dường sao?

35.

35.

Turiyāni vibhūsaṇāni’piSayamevā’bhiravanti taṅkhaṇe,Tamudikkhiya pāṭihāriyaṃSugate koka hi nasampasīdati;

()

Các loại nhạc cụ và cả các đồ trang sức cũng tự chúng vang lên vào khoảnh khắc ấy. Thấy được phép lạ ấy, ai mà lại không có lòng tịnh tín đối với Đức Thiện Thệ chứ?

36.

36.

Vividhabbhutapāṭihāriya-Katasaññāya mahājano jino,Janayaṃ janatāya’nuddayaṃIdhapiṇḍatthamupāgato iti;

()

Nhờ dấu hiệu được tạo ra bởi các phép lạ kỳ diệu khác nhau, đại chúng biết rằng: ‘Đấng Chiến Thắng, vì khởi lòng bi mẫn đối với dân chúng, đã đến đây để khất thực.’

37.

37.

KusumādiyamākulañjalīSadaneha’ntaravithi motare,Jinaraṃsi pabandha kambala-Satasañchanna vivaṇṇaviggahā;

()

Với thân hình bị lu mờ, được bao phủ bởi hàng trăm tấm mền kết bằng hào quang của Đấng Chiến Thắng, họ chắp tay đầy hoa và các thứ khác, từ nhà mình đi xuống các con đường.

38.

38.

Janatā nakharālidīdhiti-Nikarākāsanadīnimujjitā,Abhivandati vandanārahaṃMunino pādayugaṃ pamoditā;

()

Dân chúng, đắm mình trong dòng sông trên không trung là tập hợp các tia sáng từ móng tay của Ngài, đã hoan hỷ đảnh lễ đôi bàn chân của bậc Mâu-ni, đấng đáng được đảnh lễ.

39.

39.

Dasavisativā mahājanoJinapāmokkhayatī satampivā,Abhiyācati detha noitiBhagavantaṃ vibhavānurūpato;

()

Tùy theo khả năng của mình, đại chúng thỉnh cầu Đức Thế Tôn cùng mười, hai mươi, hoặc cả trăm vị Tỳ khưu do Ngài dẫn đầu, rằng: ‘Xin hãy nhận (vật thực của) chúng con.’

40.

40.

Adhivāsanamassa jāniyaJanatā’dāya jinassa hatthato,Tamadhiṭṭhitapatta mindirā-Sadanaṃ dānagharaṃ pavesaye;

()

Biết được sự nhận lời của Ngài, dân chúng nhận lấy chiếc bát đã được chú nguyện ấy từ tay của Đấng Chiến Thắng và đưa vào nhà bố thí, ngôi nhà của sự thịnh vượng.

41.

41.

CatujātikagandhabhāviteBhuvi paññattavarāsanopari,AhatāhatavatthajātiteSunisinnaṃ sugataṃ sasāvakaṃ;

()

(Cúng dường) Đức Thiện Thệ cùng các vị Thinh văn đang an tọa trên chỗ ngồi cao quý đã được soạn sẵn, trên mặt đất được tẩm ướp bốn loại hương thơm, và được trải bằng các loại vải mới.

42.

42.

Paṭiyattapaṇītabhojana-Vikatīhe’va sahatthapaṅkajā,Abhitappayate mahājanoPatimāneti ca cīvarādinā;

()

Đại chúng bằng chính đóa sen tay của mình cúng dường các loại vật thực thượng vị đã được chuẩn bị, và cũng tôn kính (Ngài) bằng y và các vật dụng khác.

43.

43.

Saraṇāgamane’pi pañcayuAdhisīlesu patiṭṭhahanti ye,Catumaggaphalesu katthaviTadabhiññā’nusayāsayādito;

()

Những ai, tùy theo thắng trí, tùy miên và ý hướng của mình, được an trú trong sự quy y Tam Bảo và năm giới cao thượng, (hoặc) ở một nơi nào đó trong bốn Đạo và bốn Quả.

44.

44.

Bhagavā katabhattakiccavāAnurūpāya kathāya dhammiyā,Ravibandhu vineyya bandhunaṃHadayambhojavanaṃ pabodhaye;

()

Đức Thế Tôn, Bậc Thân Quyến của Mặt Trời, sau khi đã xong phận sự về vật thực, bằng bài pháp thoại thích hợp, giáo hóa những người bà con, làm cho khu rừng sen trong tâm của họ được khai nở.

45.

45.

Harimerugiri’va jaṅgamoParinaddhindasarāsanāvalī,Visate satapuññalakkhaṇoMuniru’ṭṭhāya vihāramāsanā;

()

Bậc Mâu-ni, người có các tướng tốt của trăm phước, giống như ngọn núi Meru bằng vàng di động được bao quanh bởi dải cầu vồng, đứng dậy từ chỗ ngồi và đi vào tịnh xá.

46.

46.

Varamaṇḍalamāḷake tahiṃMuni paññattamahārahāsane,Khaṇamāgamayaṃ nisidatiYaminaṃ bhojanakiccasādhanaṃ;

()

Tại nơi ấy, trong pháp đường hình tròn cao quý, bậc Mâu-ni ngồi xuống trên chiếc ghế quý giá đã được soạn sẵn, chờ đợi một lúc cho đến khi các vị Tỳ khưu hoàn tất phận sự về vật thực.

47.

47.

Maṇivammasuvammitā viyaKarino pārutapaṃsukūlikā,Yatayo yatirājayūthapaṃParivārenti upecca taṅkhaṇe;

()

Vào lúc ấy, các vị Tỳ khưu đắp y phấn tảo, giống như những con voi được trang bị áo giáp bằng ngọc báu, đi đến và vây quanh vị Tỳ khưu Vương, vị lãnh đạo đoàn thể.

48.

48.

Samayaṃ samayaññuno tatoTadupaṭṭhākavaro nivedaye,Jinagandhagajo suvāsitaṃVisate gandhakuṭiṃ sugandhinā;

() (Purebhattakiccaṃ)

Sau đó, vị thị giả cao quý của Ngài, người biết thời, trình báo rằng đã đến giờ. Con voi chúa là Đấng Chiến Thắng, được ướp hương thơm của giới đức, đi vào hương thất thơm ngát. (Phận sự trước buổi ăn)

49.

49.

Athagandhakuṭīmukhe jinoVirajo pādarajo nacatthipi,Paridhotapadāni nikkhipaṃMaṇisopāṇatale khaṇaṃ ṭhito;

()

Rồi thì, ở cửa hương thất, Đấng Chiến Thắng, bậc không có bụi bặm và cũng không có bụi ở chân, (dù vậy) vẫn rửa chân, đặt (chân) trên bậc thềm bằng ngọc và đứng trong chốc lát.

50.

50.

Udayo’pi jinassa dullabhoKhaṇasampattisamiddhi dullabhā,Manujesu’papatti dullabhāJinadhammassavaṇampi dullabhaṃ;

()

Sự xuất hiện của Đấng Chiến Thắng là khó được, sự thành tựu của cơ hội tốt là khó được, sự tái sanh vào cõi người là khó được, và việc được nghe Chánh pháp cũng là khó được.

51.

51.

Samaṇatta mape’ttha dullabhaṃTividhaṃ sāsana mappamādato,Yatayo’vadatā’nusāsatiAbhisampādayathā’ti bhikkhave;

()

Ngài khuyên dạy và chỉ bảo các vị Tỳ khưu rằng: ‘Này các Tỳ khưu, ở đây, địa vị Sa-môn cũng là khó được. Các con hãy với sự không dể duôi làm cho thành tựu giáo pháp ba phần.’

52.

52.

Abhivandiya keci bhikkhavoBhagavantaṃtaka paṭipattipūrakā,Atha sampaṭipādanakkamaṃPaṭipucchantivipassanādisu;

()

Một số vị Tỳ khưu, những vị muốn hoàn thành sự thực hành, sau khi đảnh lễ Đức Thế Tôn, bèn hỏi về phương pháp để thực hành thiền minh sát và các pháp khác.

53.

53.

Padadāti vipassanādisuMuni tesaṃ cariyānurūpikaṃ,Paṭigaṇhiya satthusāsanaṃMaṇidāmaṃ viya makaṇḍanatthiko;

()

Bậc Mâu-ni ban cho họ pháp hành về thiền minh sát và các pháp khác phù hợp với hạnh nghiệp của họ. (Họ) nhận lấy lời giáo huấn của Bậc Đạo Sư giống như người muốn trang sức nhận lấy một vòng hoa bằng ngọc.

54.

54.

Pavidhāya jinaṃ padakkhiṇaṃAtha te bhattisamappitañjalī,Pavisanti yatī sakaṃsakaṃVasatiṃ santanivātavuttino;

()

Rồi các vị Tỳ khưu ấy, những vị có lối sống khiêm tốn, an tịnh, sau khi đi nhiễu quanh Đấng Chiến Thắng theo chiều bên phải và chắp tay thể hiện lòng tôn kính, bèn đi vào nơi ở của riêng mình.

55.

55.

Vatapabbatapādakandara-Pabhūtīsva’ññataraṃka padhānikā,Pavisanti surāsuroraga-Garuḷānaṃ bhavanesucā’pare;

()

Những vị tinh cần thì đi vào một nơi nào đó trong số các nơi như rừng cây, chân núi, hang động; và những vị khác thì đi vào các cung điện của chư thiên, a-tu-la, loài rồng, và kim xí điểu.

56.

56.

Atha gandhakuṭiṃ yadicchatiPavisitvā pavivekakāmavā,Muni dakkhiṇapassato satoSayanaṃ kappayatī’sakaṃ divā;

()

Rồi thì, bậc Mâu-ni, người ưa thích sự độc cư, nếu muốn, sau khi vào hương thất, Ngài chánh niệm thực hiện việc nằm nghỉ ban ngày của mình, nghiêng về bên phải.

57.

57.

VupasantasarirajassamoMuniru’ṭṭhāya anekakoṭiyo,Anubhūyaka samādhayo khaṇaṃBhuvanaṃ passati buddhacakkhunā;

()

Bậc Mâu-ni, người có sự mệt mỏi của thân thể đã được lắng dịu, sau khi thức dậy, trong chốc lát kinh nghiệm vô số ức định, rồi nhìn thấy thế gian bằng Phật nhãn.

58.

58.

Samathamhi vipassanāyavāDhuranikkhepakate tathāgate,Tahimiddhibalenu’paṭṭhitoPuna vuṭṭhāpayate dayānidhi;

()

Đối với vị (Tỳ khưu) đã từ bỏ gánh nặng trong thiền chỉ hoặc thiền quán, kho tàng của lòng bi mẫn (Đức Phật), hiện diện ở đó bằng thần thông lực, lại khuyến khích vị ấy đứng dậy.

59.

59.

Iti pañcasatampi sāvakeAtikhippaṃ kabhagavā’nusāsiya,Padumāniva te pabodhayaṃNabhāsā yāti vihāra mattano;

()

Như vậy, Đức Thế Tôn, sau khi giáo huấn rất nhanh chóng cả năm trăm vị Thinh văn, làm cho họ giác ngộ như những đóa sen, Ngài đi bằng đường không đến tịnh xá của mình.

60.

60.

JinasindhavapādavikkamaṃJinachaddantagajindakuñcanaṃ,JinakesarasīhagajjanaṃAbhipassāma suṇoma no iti;

()

(Họ nghĩ) rằng: ‘Chúng ta hãy nhìn xem bước đi của con tuấn mã là Đấng Chiến Thắng, sự co mình của con voi chúa sáu ngà là Đấng Chiến Thắng, và hãy lắng nghe tiếng rống của con sư tử có bờm là Đấng Chiến Thắng.’

61.

61.

Vihareyya yahiṃ jino tahiṃAparaṇhe kusumākulañjalī,Sunivatthasupārutā bhusaṃMuditā sannipatantikho janā;

()

Nơi nào Đấng Chiến Thắng trú ngụ, tại nơi đó vào buổi chiều, dân chúng mặc y và đắp y chỉnh tề, chắp tay đầy hoa, vô cùng hoan hỷ tụ tập lại.

62.

62.

Atha dassitapāṭihāriyoPavisatvā varadhammamaṇḍapaṃ,Sūriyova yugandharo’pariSunisajjā’sanamatthake jino;

()

Rồi thì, Đấng Chiến Thắng, người đã biểu diễn các phép lạ, sau khi đi vào pháp đường cao quý, Ngài an tọa trên pháp tọa, giống như mặt trời trên đỉnh núi Yugandhara.

63.

63.

KaravikavirāvahārināMadhuro’dārasarena sotunaṃ,Caturā’riyasaccamīrayeAnupubbāya kathāya nissitaṃ;

()

Bằng giọng nói ngọt ngào và cao quý, quyến rũ như tiếng hót của chim tu hú, Ngài tuyên thuyết Tứ Thánh Đế cho các thính chúng, y cứ vào bài pháp tuần tự.

64.

64.

Paṭigaṇhiya dhammamādarāNijavohāra’nurūpagocaraṃ,Abhiyāti padakkhiṇena sāParisātaṃ sirasā’bhivandiya;

() (Pacchābhattakiccaṃ)

Kính cẩn thọ nhận Pháp, hội chúng ấy cúi đầu đảnh lễ, đi nhiễu bên phải rồi lui về trú xứ thích hợp với sự tu tập của mình. (Công việc sau buổi ăn)

66.

66.

VaravāraṇakumbhadāraṇoMigarājāva kudiṭṭhabhañjano,Atha niṭṭhitadhammagajjanoMuniru’ṭṭhāyu’pavesanā’sanā;

()

Như vua loài thú xé nát đỉnh đầu voi chúa, Ngài là bậc phá tan tà kiến. Bấy giờ, sau khi chấm dứt tiếng rống sư tử của Pháp, bậc ẩn sĩ đứng dậy từ chỗ ngồi để đi vào (hương thất).

65.

65.

Kamalaṃ’va kalevaraṃ varaṃVimalaṃ vitarajomalaṃ jino,Avasiñcitukāmavā sacePavisitvāna nahānakoṭṭhakaṃ;

()

Nếu bậc Chiến Thắng có ý muốn tắm rửa thân thể cao quý, trong sạch, không còn bụi bẩn cấu uế, ví như đóa hoa sen, Ngài đi vào nhà tắm.

67.

67.

Tadūpaṭṭhitikena bhikkhunāPaṭiyattenudakena viggahe,Samitotuparissamo muhuṃPunarāgamma nivatthacīvaro;

()

Với nước do vị tỳ khưu thị giả chuẩn bị, Ngài làm dịu đi sự mệt mỏi nhất thời do thời tiết trên thân. Sau đó, Ngài trở lại và đắp y.

68.

68.

Sunisajja sina’ssame samePariveṇe ṭhapitāsanopari,Anubhoti muhutta mattanāSuvimutto’pi vimuttijaṃ sukhaṃ;

()

Ngồi ngay ngắn trên chỗ đã soạn sẵn trong tịnh thất yên tĩnh của mình, dù đã hoàn toàn giải thoát, Ngài vẫn trải nghiệm trong chốc lát niềm an lạc sinh ra từ sự giải thoát.

69.

69.

TadupaṭṭhitipaccupaṭṭhitāAbhinikkhammatatotatoyatī,MahitañjalipupphamañjarīParivārentitilokanāyakaṃ;

()

Các vị tu sĩ có mặt để hầu hạ, từ nơi này nơi kia đi ra, chắp tay tôn kính như những chùm hoa, vây quanh bậc Đạo Sư của ba cõi.

70.

70.

PaṭipattipapūraṇakkamaṃPaṭipucchanti vipucchanāni’pi,Yatayo hi visuṃvisuṃ jinaṃSavaṇaṃ dhammakathāya yācare;

()

Các vị tu sĩ, mỗi người riêng biệt, hỏi bậc Chiến Thắng về phương pháp hoàn thiện sự thực hành, hoặc nêu lên các câu hỏi và vấn nạn, và thỉnh cầu được nghe một bài Pháp thoại.

71.

71.

Bhagavā karuṇāya coditoTadadhippāya mavecca buddhiyā,Abhisādhaya matthamuttamaṃPurimaṃ yāmamatikkame iti;

() (Purimayāmakiccaṃ)

Đức Thế Tôn, được thúc đẩy bởi lòng bi mẫn, dùng trí tuệ thấu hiểu ý nguyện của họ, và thành tựu lợi ích tối thượng cho họ. Cứ như thế, Ngài trải qua canh đầu của đêm. (Công việc trong canh đầu)

72.

72.

Bhagavanta manantadassinaṃSirasā tesugatesu bhikkhusu,Abhivandiya jātikhettatoLabhamānā’vasaraṃ surāsurā;

()

Khi các vị tỳ khưu, đệ tử của bậc Thiện Thệ, đã cúi đầu đảnh lễ Đức Thế Tôn, bậc có tuệ nhãn vô biên, và lui ra, các vị trời và a-tu-la tìm được cơ hội.

73.

73.

Upagamma tapovanaṅgaṇaṃKurumānā chavivaṇṇapiñjaraṃ,Maṇimoḷimaricisañcaya-Paricumbīkaḷitaṃ sirimato;

()

(Họ) đến sân của khu rừng khổ hạnh, làm cho nơi ấy trở nên vàng rực bởi màu da của mình, một nơi được bao phủ bởi những tia sáng từ vương miện ngọc của các đấng quang vinh.

74.

74.

NakhakesaramaṅgulīdalaṃCaraṇambhojayugaṃka pavandiya,Caturakkharikampi pucchareVarapañha’ntamaso’hisaṅkhataṃ;

()

Sau khi đảnh lễ đôi chân sen, với móng chân như nhụy và ngón chân như cánh hoa, họ hỏi những câu hỏi cao quý, cho đến cả câu hỏi nhỏ nhất chỉ gồm bốn âm tiết.

75.

75.

Sivado vadataṃanuttaroMuni vissajjati tabbipucchanaṃ,Atha vitakathaṅkathi tada-Bbhanumodanti abhitthavantipi;

()

Bậc ẩn sĩ, đấng ban tặng sự an lành, bậc vô thượng giữa những người thuyết giảng, giải đáp những câu hỏi ấy. Bấy giờ, khi các nghi vấn đã được xua tan, họ hoan hỷ và tán thán Ngài.

76.

76.

NijadhammapadīpatejasāJanasammoha tamovidhaṃsano,Iti majjhimayāma manvahaṃKatakicco muni vītināmaye;

() (Majjhimayāmakiccaṃ)

Với ánh sáng từ ngọn đèn Chánh Pháp của mình, Ngài xua tan bóng tối si mê của chúng sanh. Cứ như thế, bậc ẩn sĩ, sau khi hoàn thành phận sự, trải qua canh giữa mỗi ngày. (Công việc trong canh giữa)

77.

77.

AbhibhutasarīrajassamoKatakiccehi’riyāpathehica,Atha caṅkamaṇena pacchimePaṭhamaṃ bhāga matikkame muni;

()

Để khắc phục sự mệt mỏi của thân thể do các phận sự và các oai nghi (trước đó), bậc ẩn sĩ trải qua phần đầu của canh cuối bằng việc đi kinh hành.

78.

78.

Paṭivāta’nuvāta vāyita-Guṇagandhehi sugandhitaṅgimā,MaṇidīpapabhāsamujjalaṃSugato gandhakuṭiṃka upāgato;

()

Thân thể tỏa hương thơm ngát bởi hương đức hạnh bay theo chiều gió và ngược chiều gió, bậc Thiện Thệ tiến vào hương thất, nơi rực rỡ ánh sáng của những ngọn đèn ngọc.

79.

79.

Sayanopari sampasārayaṃPaṭimārūpasarūpaviggahaṃ,Sayanaṃ kurute’va kesarīDutiyasmiṃ satisampajaññavā;

()

Trong phần thứ hai (của canh cuối), với chánh niệm và tỉnh giác, Ngài nằm xuống như một con sư tử, duỗi thân hình có hình dáng tương tự một pho tượng trên giường nằm.

80.

80.

AsamiddhakilesamiddhavāBhagavā bhaṅgabhavaṅgasattati,Sunisajja pabujjhito mahā-Karuṇājhāna mupeticā’sane;

()

Đức Thế Tôn, bậc đã thoát khỏi giấc ngủ mê của phiền não, bậc đã phá vỡ dòng hữu phần, sau khi thức dậy, Ngài ngồi ngay ngắn trên chỗ của mình và nhập vào thiền đại bi.

81.

81.

Purimesu bhavesu pāṇinoYadi vijjanti katādhikārino,Raviraṃsivikāsanūpaga-Padumānī’va pabodhanārahā;

()

(Ngài quán xét xem) có chúng sanh nào, những người đã tạo các hạnh nguyện trong các kiếp quá khứ, xứng đáng được giác ngộ, giống như những đóa sen sẵn sàng nở ra khi gặp ánh mặt trời.

82.

82.

Karuṇāya samuṭṭhito tatoKaruṇāsītalamānaso muni,Abhipassati buddhacakkhunāBhuvi te maggaphalopanissaye;

()

Xuất khỏi thiền ấy, bậc ẩn sĩ với tâm mát rượi vì lòng bi, dùng Phật nhãn để quán xét trên thế gian những chúng sanh có duyên lành để chứng đắc Đạo và Quả.

83.

83.

Iti pacchimayāma manvahaṃTatiyaṃ bhāga matikkame jino,PurimoditakiccakārinoKatakiccassa acintiyāguṇā;

() (Pacchimayāmakiccaṃ)

Cứ như thế, bậc Chiến Thắng trải qua phần thứ ba của canh cuối mỗi ngày. Những đức hạnh của Ngài, bậc đã hoàn thành các phận sự được nói ở trên, bậc đã làm những gì cần phải làm, thật không thể nghĩ bàn. (Công việc trong canh cuối)

84.

84.

Pasidanti rūpappa māṇapi buddhePasidanti ghosappamāṇapi buddhePasidanti ḷukhappa māṇapi buddhePasidanti dhammappamāṇapi buddhe ()

Họ có tín tâm nơi Đức Phật chỉ qua sắc tướng của Ngài. Họ có tín tâm nơi Đức Phật chỉ qua âm thanh của Ngài. Họ có tín tâm nơi Đức Phật chỉ qua sự giản dị của Ngài. Họ có tín tâm nơi Đức Phật chỉ qua Giáo Pháp của Ngài.

Iti medhānandābhidhānenayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santike nidāne pañjavidhabuddhakicca paridīpo aṭṭhārasamoka saggo.

Như vậy, trong tác phẩm Jinavaṃsadīpa (Ngọn Đèn Dòng Dõi Bậc Chiến Thắng), nguồn mang lại niềm vui cho trái tim của tất cả các thi nhân, được biên soạn bởi tu sĩ tên là Medhānanda, đây là chương thứ mười tám, có tên là 'Sự soi sáng về năm loại Phật sự', thuộc phần Cận Nhân Duyên.

1.

1.

NiravadhibhuvanālavālagabbheSucaritamūlavirūḷhakittivallī,Navaguṇaniyamotu saṅgamenaBhagavatamāsiyatheva (pupphitaggā);

()

Dây leo danh tiếng, mọc lên từ gốc rễ của thiện hạnh, trong lòng chậu của vũ trụ vô biên, đã nở hoa nơi Đức Thế Tôn, nhờ hội đủ mùa của chín ân đức.

2.

2.

Suvisadamatimā savāsanehiSakala kilesa malehi cārakāyo,Itipi bhagavato budhābhigītoBhuvivisuto arahanti kittighoso;

()

Vì Ngài có trí tuệ vô cùng trong sáng, đã xa lìa tất cả các cấu uế của phiền não cùng với các tập khí, nên danh xưng 'A-la-hán' của Đức Thế Tôn, được các bậc hiền trí ca tụng, đã vang lừng khắp thế gian.

3.

3.

Gahita nisita maggañāṇa khaggoVaramati duccaritārayo achindi,Itipi bhagavato hatārinoyoBhuvivisuto arahanti kittighoso;

()

Vì Ngài, bậc có trí tuệ siêu việt, đã cầm lấy thanh gươm sắc bén của đạo trí và chặt đứt những kẻ thù là các ác hạnh, nên Ngài là bậc đã tiêu diệt kẻ thù. Do đó, danh xưng 'A-la-hán' của Đức Thế Tôn đã vang lừng khắp thế gian.

4.

4.

Tibhavarathasamappitaṃ avijjā-Bhavatasiṇāmayanābhika māsavakkhaṃ,Vicitupacitakamma sañcāyā’raṃJaṭitajarāmaraṇerunemi vaṭṭiṃ ()

(Ngài đã phá vỡ) bánh xe (luân hồi) được gắn vào cỗ xe ba cõi, với trục xe là các lậu hoặc, đùm xe làm bằng vô minh và hữu ái, các căm xe là sự tích tập của các nghiệp đa dạng, và vành xe bị bao bọc bởi già và chết.

5.

5.

Avidita pariyanta kālasīmaṃParibhamitaṃ bhavacakkamatthi tassa,Thiravīriyapadehi bodhimaṇḍeSuvimalasīlamahītaleṭhito yo;

()

Bánh xe luân hồi ấy, với giới hạn thời gian không thể biết, đã quay tròn đối với Ngài. Ngài là người đã đứng trên mặt đất của giới luật hoàn toàn trong sạch, với đôi chân của tinh tấn vững chắc tại Bồ-đề đoàn.

6.

6.

Hanivihani are visuddhasaddhā-Karakamalena samādhisāṇapiṭṭhe,Sunisita masamaṃ nihanti kamma-Kkhayakarañāṇakuṭhārimādadhāno;

()

Đứng trên nền đá mài của định, với bàn tay sen của đức tin trong sạch, Ngài cầm lấy chiếc búa trí tuệ vô song, được mài sắc bén, có khả năng hủy diệt nghiệp, và phá tan các căm xe (của bánh xe luân hồi).

7.

7.

Hatabhavaratha vibbhamassa magga-Rathamabhiruyha sivaṃpuraṃ gatassa,Itipi bhagavato hatārakassaBhuvivisuto arahanti kittighoso;

()

Vì Ngài đã phá hủy sự ảo tưởng của cỗ xe luân hồi, đã leo lên cỗ xe của Đạo và đi đến thành phố an lành (Niết-bàn), nên Ngài là bậc đã phá hủy các căm xe. Do đó, danh xưng 'A-la-hán' của Đức Thế Tôn đã vang lừng khắp thế gian.

8.

8.

Avidita pariyanta dukkha vaṭṭaṃAthabhavacakkaka mituccate avijjā,Tahimupahitanābhī mūlakattāBhavatijarāmaraṇaṃ tadantanemi;

()

Vòng khổ đau với điểm cuối không thể biết được gọi là bánh xe luân hồi. Trong đó, vô minh, vì là gốc rễ, trở thành đùm xe; già và chết trở thành vành xe ở cuối cùng.

9.

9.

Ghaṭita tadubhayantarā arāssuDasa abhisaṅkharaṇādisesa dhammā,Kasirasamudaye nirodha maggeBhavati pajānamajānanaṃ avijjā;

()

Mười pháp còn lại, bắt đầu bằng các hành, được gắn kết như những nan hoa ở giữa hai phần ấy. Sự không biết của chúng sanh về khổ, tập, diệt, đạo chính là vô minh.

10

10

Bhavati tividhabhumikā avijjāCatuvidha saccasabhāva chādakā’yaṃ,Abhivicinana cetanāna maddhāVividhanayena bhavattaye nidānaṃ;

()

Vô minh có mặt trong ba cõi, che lấp bản chất của Tứ Đế. Theo nhiều cách, nó là nguyên nhân trong ba cõi cho các tư tưởng không được quán xét.

11.

11.

Sakasaka paṭisandhicittahetuDvaya mabhisaṅkhata kammameva kāme,Cita kusala marūpa rūpa gāmiṃTadubhayabhupaṭisandhihetu hoti;

()

Trong cõi Dục, chính nghiệp đã được tạo tác thuộc hai loại (thiện và bất thiện) là nhân cho tâm tái tục của mỗi chúng sanh. Nghiệp thiện đã được tích lũy đưa đến cõi Sắc và Vô Sắc, trở thành nhân tái tục trong cả hai cõi ấy.

12.

12.

Kusalamakusalaṃ tidhā vibhattaṃPurimabhavenicitaṃ yathānurūpaṃ,Nabhavati paṭisandhitoparaṃ kiṃTibhava pavatti vipāka citta hetu;

()

Nghiệp thiện và bất thiện, được tích lũy trong kiếp trước và phân chia theo ba cách, tương ứng với quả của nó, há không phải là nhân cho các tâm quả trong dòng sinh tồn của ba cõi sau khi tái tục hay sao?

13.

13.

Samudayamaya kāmarūpapākāSati paṭisandhi pavattiyaṃ bhavantī,Saka saka bhavanāma rūpahetuVividha nidānavasena cānurūpaṃ, ()

Khi có sự tái tục và trong dòng sinh tồn, các quả (của nghiệp) thuộc cõi Dục và cõi Sắc, vốn tùy thuộc vào sự sinh khởi, trở thành nhân cho danh và sắc trong mỗi cõi tương ứng, tùy theo năng lực của các duyên khác nhau.

14.

14.

Tathariva caturo arūpapākāSakasakabhumikanāmapaccayāva,Samupacita manaṃ asaññasatteNabhavatikiṃka bhuvi rūpamattahetu;

()

Tương tự như vậy, bốn quả Vô Sắc chính là duyên cho danh trong mỗi cõi tương ứng. Đối với chúng sanh Vô Tưởng, tâm đã được tích lũy há không phải là nhân cho chỉ riêng sắc trong cõi ấy hay sao?

15.

15.

Tadubhaya mavipāka cittatopiPabhavati tīsubhavesu cā’nu rūpaṃ,Sugati dugatiyaṃ padaṃhi kāmeBhavati saḷāyatanassa nāma rūpaṃ;

()

Từ cả hai loại tâm không phải là quả ấy, (danh-sắc) khởi sanh tương ứng trong ba cõi. Thật vậy, trong cõi Dục, nơi có các cảnh giới tốt và xấu, danh và sắc trở thành nền tảng cho sáu xứ.

16.

16.

Bhavati padaka masaññi vajjarūpa-Bhuvi tividhāyatanassa nāma rūpaṃ,Havati samudayo bhave arūpeSukhuma manāyatanassa nāma mattaṃ;

()

Trong cõi Sắc, ngoại trừ chúng sanh Vô Tưởng, danh và sắc trở thành nền tảng cho ba xứ (nhãn, nhĩ, ý). Trong cõi Vô Sắc, chỉ có danh vi tế khởi sanh làm nền tảng cho ý xứ.

17.

17.

Iti tividhabhave bhavanti taṃ taṃ-Bhava pabhavāyatanāti phassahetu,Tathariva kamato bhavānu rūpaṃTividhabhavesu chaphassavedanejā;

()

Như vậy, trong ba cõi, các xứ tương ứng phát sinh từ cõi sống ấy trở thành nhân cho xúc. Tương tự, theo thứ tự và tương ứng với cõi sống, sáu xúc và thọ được sinh ra trong ba cõi.

18.

18.

Vividha bhavagatiṭṭhitīsu taṃ taṃChaṭita jaṭā gahaṇassa hetu hoti,Punarubhaya bhavassa daḷhagāho,Bhavati bhavotibhavamhi hetujātyā;

()

Trong các cõi sống, cảnh giới, và trú xứ khác nhau, chính thọ ấy trở thành nhân cho ái và thủ. Sự chấp thủ vững chắc vào việc tái sanh trở thành hữu, là nhân cho sự sinh trong kiếp vị lai.

19.

19.

Tividha bhavu’papattijātiresāBhavati jarāmaraṇādi dukkha hetu,Sakalakasirupaddavā’savānaṃSamudayahetutatosiyā avijjā;

()

Sự sinh này, tức là sự xuất hiện trong ba cõi, trở thành nhân cho các khổ như già, chết. Do đó, vô minh là nhân cho sự phát sinh của tất cả các phiền não, tai ương và lậu hoặc.

20.

20.

Thiragahaṇavasena yohi kociSucarita duccaritaṃcareyya tassa,Sugati dugati gāmi kammametthaKathayati kammabhavo’ti kammavādī;

()

Bất cứ ai, do năng lực của sự chấp thủ vững chắc, thực hành thiện hạnh và ác hạnh, thì nghiệp dẫn đến thiện thú và ác thú của người ấy, được các nhà nghiệp luận gọi là nghiệp hữu.

21.

21.

Vicitupacita kammasattijātāVadatupapatti bhavo’ti pañcakhandhā,Tadabhijanana māhajāti tesaṃCuticavanaṃ paripākatājarā’ti;

()

Năm uẩn, được sinh ra từ năng lực của nghiệp đã được tích lũy đa dạng, được gọi là sanh hữu. Sự khởi sanh của chúng được gọi là sinh, sự chín muồi của chúng là già, và sự tan rã của chúng là chết.

22.

22.

Pahavaphalapabandhato ṭhītānaṃSarasagabhīrapaṭicca sambhavānaṃ,Kayirati visadāya yāya dhamma–Ṭhitimatināmadhiyā pariggahaṃsā;

()

Sự thấu hiểu về lý Duyên Khởi, vốn sâu sắc và có thực chất, đứng vững trong chuỗi tương tục của nhân và quả, được thực hiện bởi trí tuệ sáng suốt gọi là 'pháp trụ trí'.

23.

23.

Idhapana caturosiyuṃsamāsāPurimabhavo’daya moha kammameko,Bhavatihanabhavacittanāma rūpā-Yatana cha phassa cha vedanāti ceko;

()

Ở đây có bốn nhóm tóm tắt. Một nhóm là vô minh và nghiệp, là nhân trong kiếp quá khứ. Một nhóm là thức, danh-sắc, sáu xứ, xúc, và thọ, là quả trong kiếp hiện tại.

24.

24.

Api bhavati bhavo nikanti gāhoJanana jarāmaraṇaṃ anāgate’ko,Pabhava phalavasena sambhavānaṃIti catu saṅkhipanaṃ siyātiyaddhaṃ;

()

Một nhóm nữa là ái, thủ, và hữu, là nhân trong kiếp hiện tại. Một nhóm là sinh, già và chết trong tương lai. Như vậy, có sự tóm tắt thành bốn nhóm này của các pháp duyên khởi theo nhân và quả qua ba thời.

25.

25.

Idha yathariva’tītahetupañcaAbhiratigāhabhavehi kammamohā,Tathariva saha mohakammunāpiAbhiratigāhabhavā idāni hetū;

()

Ở đây, cũng như năm nhân trong quá khứ là vô minh, nghiệp, ái, thủ, hữu; thì hiện tại, ái, thủ, hữu cùng với vô minh và nghiệp cũng là những nhân (cho tương lai).

26.

26.

Nabhavati phalapañcakaṃ kimeta-Rahipaṭisandhika manādipañca dhammā,Bhavati phakhalamanāgate tathevaJanana jarāmaraṇādi pañca dhammā;

()

Há không phải năm pháp này, bắt đầu bằng thức tái tục, trở thành năm quả (trong hiện tại) hay sao? Tương tự như vậy, trong tương lai, năm pháp quả là sinh, già-chết, sầu, bi, khổ, ưu, não cũng sẽ có.

27.

27.

Bhavati bhavupapattiya’ntare’koAbhirati vedayitāna mantare’ko,Tathariva citacetanāmanānaṃIti bhavacakkatisandhayo bhavanti;

()

Có một mối nối giữa hữu và sinh, một mối nối giữa thọ và ái. Tương tự, có một mối nối giữa hành (tư tưởng tích lũy) và thức. Như vậy, có ba mối nối trong bánh xe sinh tử.

28.

28.

Suvisadamativīsatā’ katāraṃSa’tiparivaṭṭa tisandhikaṃ tiyaddhaṃ,Tadavagamiyatāya dhātu dhamma-Ṭṭhitimatiyā catusaṅgahaṃ dvimūlaṃ;

()

Bánh xe này có hai mươi nan hoa, ba vòng luân chuyển, ba mối nối, ba thời kỳ, bốn nhóm tóm tắt, và hai gốc rễ (vô minh và ái). Điều này cần được hiểu rõ bằng pháp trụ trí.

29.

29.

Hanivibhani jagattaye bhavanta-Bhavaratha cakkasamappitākhilāre,Itipi bhagavato budhāhigītoBhuvi visuto arahanti kittighoso;

()

Ngài đã bẻ gãy tất cả các nan hoa được gắn vào bánh xe của cỗ xe sinh tử, vốn quay vần trong ba cõi. Vì lý do này, tiếng tăm lừng lẫy 'A-la-hán' của Đức Thế Tôn, được các bậc hiền trí ca ngợi, đã vang khắp thế gian.

30.

30.

Bhagavati udite mahānubhāvoTamahimaheyya bhusaṃ sadevaloko,Tadahimahi kadāvi neru matta-Maṇiratanāvaliyā sahampatīpi;

()

Khi Đức Thế Tôn, bậc đại oai lực, xuất hiện, thế giới cùng với chư thiên đã hết lòng tôn kính và cúng dường Ngài. Khi ấy, ngay cả Phạm thiên Sahampati cũng đã cúng dường Ngài bằng một chuỗi ngọc báu lớn bằng núi Tu-di.

31.

31.

Pacurasuranarā balānurūpaṃYamabhimahiṃsu anātha piṇḍikopi,Gahapati tamupāsikāvisākhāSaparisa kosalabimbisārabhūpā;

()

Nhiều chư thiên và loài người đã cúng dường Ngài tùy theo khả năng của họ, như trưởng giả Cấp Cô Độc, nữ thí chủ Visākhā, và các vị vua nước Kosala và vua Bimbisāra cùng với tùy tùng.

32.

32.

Bhagavati parinibbute asoka-Vahayadharaṇīpati dīpacakkavatti,Dasabalamasamaṃ pariccajitvāAbhimahi channavutippamāṇakoṭī;

()

Sau khi Đức Thế Tôn nhập Niết-bàn, vua A-dục, vị chuyển luân vương của hòn đảo này, đã cúng dường đến Bậc Thập Lực vô song với số tài sản lên đến chín mươi sáu ức.

33.

33.

Agaṇita vibhavaṃ pariccachitvāIharatanāvali cetiyaṃ vidhāya,Suranarasaraṇassa dhātudehaṃNarapatimānayi duṭṭhagāminī’pi;

()

Vua Duṭṭhagāmiṇī cũng đã từ bỏ vô số của cải, xây dựng bảo tháp Ratanāvali tại đây, và tôn thờ xá-lợi thân của Bậc Quy Y cho trời và người.

34.

34.

Dasabalamabhipūjayiṃsu pūjā-Vidhibahumānana bhājanaṃ tadaññe,Itijana mahanīya cīvarādī-Catuvidhapaccaya pūjanāka visesaṃ;

()

Và những người khác cũng đã cúng dường Bậc Thập Lực, là đối tượng xứng đáng cho các loại lễ vật và sự tôn kính. Như vậy, Ngài xứng đáng được mọi người tôn thờ bằng các phẩm vật đặc biệt là bốn món vật dụng như y phục.

35.

35.

Guṇajaladhi yadagga dakkhiṇeyyoArahati cāhuṇa pāhuṇā rahassa,Itipi bhagavato kavippa satthoBhuvi visuto arahanti kittighoso;

()

Vì Ngài là biển cả công đức, là bậc đáng được cúng dường tối thượng, xứng đáng với các lễ vật, sự hiếu khách, và các phẩm vật dâng cúng riêng tư. Vì lý do này, tiếng tăm lừng lẫy 'A-la-hán' của Đức Thế Tôn, được các thi nhân ca ngợi, đã vang khắp thế gian.

36.

36.

Idhaparamanipaccakāra giddhāSamaṇaka bhusurakā vibhāvimānī,Rahasi akusalaṃ silokakāmāNa kimasilokabhayena sañcinanti;

()

Ở đây, một số sa-môn và bà-la-môn giả hiệu, kiêu mạn, tham cầu sự tôn kính, vì ham muốn danh vọng, há không tích lũy điều bất thiện một cách bí mật hay sao?

37.

37.

Nacakarahaci kiñcideva pāpaṃKayirati resarahopipāpabhīrū,Itipi bhagavato rahāpagassaBhuvivisuto arahanti kittighoso;

()

Ngài không bao giờ làm bất cứ điều ác nào, dù là nhỏ nhất, ngay cả ở nơi kín đáo. Vì lý do này, do Đức Thế Tôn đã từ bỏ mọi điều bí mật (xấu xa), tiếng tăm lừng lẫy 'A-la-hán' của Ngài đã vang khắp thế gian.

38.

38.

Anupasamita rāgadosa mohāThiramanabhāvita kāyacitta paññā,Ariyapaṭipadāya ye vipannāAnariya dhammacarā narādhamāte;

()

Những kẻ có tham, sân, si chưa được lắng dịu, có thân, tâm, tuệ chưa được tu tập vững chắc, những kẻ đã thất bại trên Thánh đạo, những kẻ thực hành pháp không phải của bậc Thánh, là những người hạ liệt;

39.

39.

Sugahita sugatārahaddhajantāJinamanubandhiya santikeka varāpi,Itipi bhagavato bhavanti dureBhuvivisuto arahanti kittighoso ()

Dù là những chúng sanh đã khéo nắm giữ ngọn cờ của bậc Thiện Thệ, bậc A-la-hán, và dù là bậc xuất sắc đi theo sát bên cạnh bậc Chiến Thắng, dầu vậy, họ vẫn ở xa cách đức Thế Tôn. Tiếng tăm ‘A-la-hán’ lừng danh trên cõi đời.

40.

40.

Tathariva suvidura bhāvamāpaMunirapitehinihīna puggalehi,Itipi bhagavato satampa satthoBhuvivisuto arahanti kittighoso;

Ka ()

Cũng như thế, bậc Mâu-ni đã đạt đến trạng thái rất xa cách đối với những hạng người thấp kém này. Dầu vậy, đức Thế Tôn là bậc Đạo Sư của những người thiện. Tiếng tăm ‘A-la-hán’ lừng danh trên cõi đời.

41.

41.

Vihata sakalasaṃkilesa dhammāSatata subhāvita kāya cittapaññā,Ariyapaṭipadaṃ papūrakārīAnariyadhammapathārakāka sudhīrā;

()

Những bậc hiền trí đã đoạn trừ tất cả các pháp phiền não, có thân, tâm, tuệ luôn được tu tập tốt đẹp, là những vị hoàn thành Thánh đạo, và xa lìa con đường của pháp không phải của bậc Thánh;

42.

42.

Satadasasata yojanehi dūreYadiviharanti jinassa ārakāte,Itipi bhagavato na tāva dūreBhuvi visuto arahanti kittighoso;

()

Nếu họ trú ở nơi xa cách bậc Chiến Thắng, cách xa hàng trăm, hàng chục, hàng trăm do-tuần, dầu vậy, họ cũng không xa cách đức Thế Tôn. Tiếng tăm ‘A-la-hán’ lừng danh trên cõi đời.

43.

43.

Tathariva avidūra bhāvamāpaMunirapi sappurisāna mīdisānaṃ,Itipi bhagavato bhavantagassaBhuvivisuto arahanti kittighoso;

()

Cũng như thế, bậc Mâu-ni đã đạt đến trạng thái không xa cách đối với những bậc chân nhân như vậy. Dầu vậy, đối với đức Thế Tôn, bậc đã đi đến tận cùng của sự hiện hữu. Tiếng tăm ‘A-la-hán’ lừng danh trên cõi đời.

44.

44.

Budha jana rahitabba pāpadhammāPavūramanatthakarāka rahāvadanti,Itipi bhagavato rahā na yassaBhuvivisuto arahanti kitti ghoso;

()

Những pháp ác mà bậc trí phải từ bỏ, người ta gọi là điều bí mật (rahā) vì chúng là nguyên nhân hàng đầu gây ra tai họa. Dầu vậy, đối với đức Thế Tôn, không có điều gì là bí mật. Tiếng tăm ‘A-la-hán’ lừng danh trên cõi đời.

45.

45.

Garahiya rahitabbatā’riyehiParamaputhujjana puggalehi yasmā,Itipi bhagavato naca’tthi’massaBhuvivisuto arahanti kittighoso;

()

Bởi vì chúng đáng bị chê trách và cần được từ bỏ bởi các bậc Thánh và cả những hạng phàm phu tột cùng. Dầu vậy, đối với đức Thế Tôn này, không có điều như vậy. Tiếng tăm ‘A-la-hán’ lừng danh trên cõi đời.

46.

46.

Apica bhagavatā natekadāciVigarahiyā rahitabbakā bhavanti,Itipi bhagavato rahānayassaBhuvivisuto arahanti kittighoso;

()

Hơn nữa, đối với đức Thế Tôn, không bao giờ có những điều đáng bị chê trách và cần phải từ bỏ. Dầu vậy, đối với đức Thế Tôn, không có điều gì là bí mật. Tiếng tăm ‘A-la-hán’ lừng danh trên cõi đời.

47.

47.

Gamana miharahoti vuccate taṃTibhavaparibbhamaṇaṃ raho na yassa,Itipi bhagavato gatassa pāraṃBhuvi visuto arahanti kittighoso;

()

Sự đi lại ở đây được gọi là sự lang thang trong ba cõi, điều mà đối với Ngài đã được từ bỏ. Dầu vậy, đối với đức Thế Tôn, bậc đã đi đến bờ kia. Tiếng tăm ‘A-la-hán’ lừng danh trên cõi đời.

48.

48.

Niratisaya’dhisīlacittapaññoParama vimutti vimutti ñāṇalābhī,Asandisa guṇa bhājanoka anejoAsamasamo asamo anuttaro’ti;

()

Bậc có giới, định, tuệ cao thượng không ai sánh bằng, bậc đã đạt được sự giải thoát tối thượng và tri kiến giải thoát, là vật chứa đựng những đức hạnh không thể so sánh, không còn dao động, bậc ngang bằng với bậc không ai ngang bằng, không ai sánh bằng, bậc vô thượng.

49.

49.

Kusalabala samiddharūpavātiVividhaguṇehi siyā pasaṃ siyo yo,Itipi bhagavato pasaṃsiyassaBhuvivisuto arahanti kittighoso;

()

Bậc nào được phú cho sức mạnh của thiện pháp và vẻ đẹp, bậc ấy đáng được tán thán vì những đức hạnh đa dạng. Dầu vậy, đối với đức Thế Tôn, bậc đáng được tán thán. Tiếng tăm ‘A-la-hán’ lừng danh trên cõi đời.

50.

50.

Iminā imināpi kāraṇenaBhagavā gotama gotta ketubhūto,Arahaṃ arahanti kittirāvoDakatelaṃvatatāna sattaloke;

()

Vì lý do này và lý do này, đức Thế Tôn, ngọn cờ của dòng họ Gotama, tiếng tăm ‘A-la-hán, A-la-hán’ đã lan truyền trong thế giới chúng sanh như dầu loang trên mặt nước.

Iti medhānandābhidhānenayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santike nidāne bhagavato arahantināmapaññattiyāabhidheya paridīpo ekūnavīsatimoka saggo.

Như vậy, trong tác phẩm Jinavaṃsadīpa, nguồn mang lại hỷ lạc cho tâm của tất cả các thi nhân, do vị tu sĩ tên là Medhānanda biên soạn, chương thứ mười chín, là chương giải thích ý nghĩa của danh hiệu ‘A-la-hán’ của đức Thế Tôn trong phần Nhân Duyên Gần, đã kết thúc.

1.

1.

Sammā sāmaṃ sabbadhammāna maddhāBuddhattā paññānubhāvena tassa,Sammā sambuddhoti abbhuggatāyaĀsikityā(sālinī) loka dhātu;

()

Do đã tự mình chánh đẳng giác tất cả các pháp như thật, nhờ vào oai lực trí tuệ của Ngài, thế giới đã vang lên với danh xưng lừng lẫy ‘Chánh Đẳng Giác’.

2.

2.

Yo cā bhiññeyye pariññeyya dhammeBhāvetabbe sacchikātabba dhamme,Sammāsāmaṃ bujjhi tasmāsa buddhoSammā sambuddhoti vikhyāsi loke;

()

Vị nào đã tự mình chánh giác các pháp cần được thắng tri, các pháp cần được liễu tri, các pháp cần được tu tập, và các pháp cần được chứng ngộ, do đó Ngài là bậc Giác Ngộ, và được biết đến trong thế gian là bậc ‘Chánh Đẳng Giác’.

3.

3.

Tatrā’bhiññeyyā catussacca mevaDukkhaṃ saccaṃ kho pariññeyya dhammā,Bhāvetabbā magga saccaṃ nirodha-Saccaṃ tacchaṃ sacchikā tabba dhammā;

()

Trong đó, Tứ Thánh Đế chính là pháp cần được thắng tri. Sự thật về Khổ là pháp cần được liễu tri. Sự thật về Đạo là pháp cần được tu tập. Sự thật về Diệt quả thật là pháp cần được chứng ngộ.

4.

4.

Taṇhāpakkhe sambhavaṃ dhamma jātaṃMaggānaṃvajjhaṃka pahātabba dhammā,Saddhiṃ jātyādīhi dukekhahi pañcu-Pādānakkhandhā siyā dukkha saccaṃ;

()

Tập hợp các pháp sanh khởi thuộc về phần ái dục là pháp cần phải đoạn trừ, cần được các đạo lộ tiêu diệt. Cùng với các khổ như sanh, v.v., năm thủ uẩn chính là Khổ đế.

5.

5.

Yāyaṃ taṇhā kāma taṇhādibhedāDukkhānaṃ sāhetu saccaṃ dvitiyaṃ,Bandhānaṃ yatrāpya’bhāvo nirodha-Saccaṃ yañcā gamma taṇhāya cāgo;

()

Chính ái này, với các loại như dục ái v.v., là nguyên nhân của khổ, là sự thật thứ hai. Nơi nào không có sự trói buộc, đó là Diệt đế, và nơi đó đạt được nhờ sự từ bỏ ái.

6.

6.

Sammādiṭṭhādyaṭṭhamaggaṅga dhammāNibbānaṃ sampāpakā magga saccaṃ,Tesaṃ dhammānampi sambujjhinattāSammā sambuddhoti vikhyāsi loke;

()

Tám pháp chi đạo bắt đầu bằng Chánh kiến, là những pháp đưa đến Niết-bàn, chính là Đạo đế. Do đã giác ngộ cả những pháp ấy, Ngài được biết đến trong thế gian là bậc ‘Chánh Đẳng Giác’.

7.

7.

Cakkheva’daṃ dukkhaṃ taduppāda hetuTaṇhā nesānaṃ abhāvo nirodho,Maggo bodhūpāya paññāti tassaEvaṃ paccekaṃ padaṃ coddharitvā;

()

Chính con mắt này là khổ, ái là nguyên nhân sanh khởi của nó, sự vắng mặt của chúng là sự diệt, đạo là phương tiện để giác ngộ điều đó. Sau khi đã phân tích từng phần riêng lẻ như vậy;

8.

8.

Āropetvā sacca dhammesu sacca-Sandhātā yo saccadassī sa buddho,Sammā sāmaṃ tikkhapaññāya bujjhiSammā sambuddhoti vikhyāsi loke;

()

Và áp dụng chúng vào các pháp chân đế, vị nào là người hợp nhất các sự thật, người thấy được sự thật, vị ấy là bậc Giác Ngộ. Ngài đã tự mình chánh giác với trí tuệ sắc bén, và được biết đến trong thế gian là bậc ‘Chánh Đẳng Giác’.

9.

9.

Channaṃ dvārānañca chārammaṇānaṃ,Channaṃ cittānañca chabbeda nānaṃ,Channaṃ saññānaṃ cha sañcetanānaṃChannaṃ phassā naṃ vitakkādi kānaṃ;

()

Của sáu căn môn và sáu đối tượng, của sáu thức và sáu loại khác nhau của chúng, của sáu tưởng và sáu tư, của sáu xúc và của tầm, v.v.;

10.

10.

Evaṃ channaṃ rūpa taṇhādikānaṃTaṇhākāyānaṃ samāropaṇena,Sammā sāmaṃ bujjhi saccesu tasmāSammā sambuddhoti vikhyāsi loke;

()

Như vậy, bằng cách áp dụng sáu thân ái, bắt đầu với sắc ái, v.v., vào các sự thật, do đó Ngài đã tự mình chánh giác, và được biết đến trong thế gian là bậc ‘Chánh Đẳng Giác’.

11.

11.

Pañcannaṃ khandhāna maṭṭhārasannaṃDhātūnaṃ cakkhādinaṃ bārasannaṃ,Sammā sāmaṃ bujjhitattā sayambhuSammā sambuddhoti vikhyāsi loke;

()

Do đã tự mình chánh giác về năm uẩn, mười tám giới, và mười hai xứ bắt đầu bằng mắt, bậc Tự Sinh (Sayambhū) được biết đến trong thế gian là bậc ‘Chánh Đẳng Giác’.

12.

12.

Rūpajjhānānaṃ catunnaṃ arūpa-Jjhānānañcānussatīnaṃ dasannaṃ,Khatti sākāra’ppamaññāsubhānaṃKammaṭṭhānānaṃ navannaṃ bhavānaṃ;

()

Về bốn thiền sắc giới và các thiền vô sắc giới, về mười pháp tùy niệm, về ba mươi hai thể trược, các pháp vô lượng, các đề mục thiền, và chín cõi chúng sanh;

13.

13.

Buddhattā saṃsāra cakke avijjā-Dyaṅgānaṃ saccesucāropaṇena,Sammāsāmaṃ esa nissaṅga ñāṇeSammā sambuddho vikhyāsi loke;

()

Do đã giác ngộ các chi phần bắt đầu bằng vô minh trong bánh xe luân hồi và áp dụng chúng vào các sự thật, vị này, với trí tuệ không chướng ngại, đã tự mình chánh giác, và được biết đến trong thế gian là bậc ‘Chánh Đẳng Giác’.

14.

14.

Paccuppannānāgatātīta dhammeNibbānaṃ nissesa paṇṇatti dhamme,Sāmaṃ abbhaññāsya’naññopa desoSammā sambuddhoti vikhyāsi loke;

()

Do đã tự mình thắng tri các pháp trong hiện tại, tương lai, và quá khứ, cùng với Niết-bàn và các pháp chế định không còn dư sót, mà không cần sự chỉ dạy của ai khác, Ngài được biết đến trong thế gian là bậc ‘Chánh Đẳng Giác’.

15.

15.

Sabbaṃñeyyaṃ tassa ñāṇanti kaṃhiÑāṇampevaṃ ñeyya dhammantikaṃhi,ÑeyyantaṭṭhānomañāṇassalābhāSammāsambuddhoti vikhyāsi loke;

()

Tất cả những gì có thể biết đều nằm trong trí tuệ của Ngài; như vậy, trí tuệ ở gần các pháp có thể biết. Do đã đạt được trí tuệ đứng ở tận cùng của những gì có thể biết, Ngài được biết đến trong thế gian là bậc ‘Chánh Đẳng Giác’.

16.

16.

Klesānaṃ yāvāsanāsatatītāyaSaddhiṃyoka sammohaniddāya sammā,Sāmaṃbuddho magga ñāṇena tasmāSammā sambuddhoti vikhyāsi loke;

()

Vị nào đã chánh đẳng giác, vượt qua các phiền não cùng với các tập khí tiềm ẩn của chúng, cùng với giấc ngủ của si mê, bằng đạo tuệ, do đó Ngài được biết đến trong thế gian là bậc ‘Chánh Đẳng Giác’.

17.

17.

Sattādhīso pāramīcoditattoPallaṅkenāsajjayo bodhimule,Ambhojaṃka bhānuppahāka saṅgamenaSobhaggappattaṃ pabuddhaṃ’va sāmaṃ;

()

Đấng Lãnh Đạo chúng sanh, được thôi thúc bởi các pháp ba-la-mật, đã ngồi kiết-già bất khả chiến bại tại cội Bồ-đề, tự mình giác ngộ như đóa sen đạt đến vẻ huy hoàng khi tiếp xúc với ánh mặt trời.

18.

18.

Sāmaṃ sammā’nañña sādhāraṇagga-Maggobhāsenappabuddho samāno,Sampatto sabbaññutāñāṇa sobhaṃSammā sambuddhoti vikhyāsi tasmā;

()

Do tự mình chánh đẳng giác ngộ bởi ánh sáng của đạo lộ tối thượng không chung cho ai khác, đã đạt đến sự huy hoàng của nhất thiết trí, vì thế Ngài nổi danh là bậc Chánh Đẳng Chánh Giác.

19.

19.

Evaṃ sabbesaṃ dhammānaṃSammā sāmaṃ buddhattā so,Sammā sambuddho buddhotiSaddo loke abbhuggañji;

()

Như vậy, do đã tự mình chánh đẳng giác tất cả các pháp, nên danh xưng ‘Chánh Đẳng Chánh Giác, bậc Giác Ngộ’ của Ngài đã vang khắp thế gian.

Iti medhānandābhidhānenayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santikeka nidāne bhagavato kasammāsambuddhoti nāmapaññattiyā abhidheya paridīpo vīsatimo saggo.

Như vậy, trong tác phẩm Jinavaṃsadīpa, nguồn mang lại hỷ lạc cho tâm của tất cả thi nhân, do vị tu sĩ tên là Medhānanda biên soạn, đây là chương thứ hai mươi, thuộc phần Santike Nidāna, có tên là ‘Luận giải về định danh tại sao Thế Tôn là bậc Chánh Đẳng Chánh Giác’.

Taṃ kho pana bhavantaṃGotamaṃ evaṃ kalyāṇe kittisaddo abbhuggatoItipi so bhagavā vijjācaraṇa sampannoti;

Lại nữa, tiếng lành đồn xa về Tôn giả Gotama như sau: ‘Đức Thế Tôn ấy là bậc Minh Hạnh Túc’.

1.

1.

Sampannavijjācaraṇe avijjā-Ghaṇandhakāraṃ bhiduro pavīro,Rāja vijjācaraṇubbhavāyaUḷārakittissiriyā kathaṃ taṃ;

()

Bậc Anh Hùng vĩ đại, người đã phá tan bóng tối dày đặc của vô minh, bậc Minh Hạnh Túc, làm thế nào Ngài, hỡi bậc Pháp Vương, lại có được sự huy hoàng của danh tiếng cao cả phát sinh từ minh và hạnh?

2.

2.

Asaṅkhakappepi nivutthakhandhePeyyālapāḷiṃ viya ñāṇagatyā,Kaṇṭhiravassu’ppatanaṃ yathevaSaṅkippa khippaṃ visayāvalambaṃ;

(1)

Giống như sư tử vồ mồi, trí tuệ của Ngài nhanh chóng và ngắn gọn nắm bắt đối tượng là các uẩn đã từng hiện hữu trong vô số kiếp, tựa như đọc một đoạn kinh văn lược.

3.

3.

Saro’tisūro sarabhaṅgaka satthu-Khitto saravyamhi virajjhate kiṃEvaṃ atitesu bhavantaresuAsajjamānaṃ avirajjhamānaṃ;

()

Mũi tên do bậc thầy Sarabhaṅga, một dũng sĩ vĩ đại, bắn ra, liệu có trượt mục tiêu chăng? Cũng vậy, (trí tuệ của Ngài) không vướng mắc, không sai lệch khi xuyên qua các kiếp sống trong quá khứ.

4.

4.

Yathicchitaṭṭhāna matitakhandha-Saṅkhāta māhacca pavattamānaṃ,Pubbenivāsānugatañhi ñāṇaṃAnaññasādhāraṇamāsi yassa;

()

Trí tuệ Túc Mạng Minh của Ngài, vốn không chung với ai khác, đã vận hành, hướng đến các uẩn quá khứ ở bất cứ nơi nào Ngài mong muốn.

5.

5.

Pahīṇa’vijjānusayo jino soVijjāyu’peto paṭhamāya tāya,Iccassa daṇḍāhatakaṃsapāti-Saddova sampatthari kittisaddo;

()

Bậc Chiến Thắng ấy, người đã đoạn trừ vô minh tùy miên, đã thành tựu minh thứ nhất. Do vậy, tiếng tăm của Ngài vang xa như tiếng bát đồng bị gậy đánh.

6.

6.

Hanīnappaṇītādi pabheda vatteUppajjamāne ca nirujjhamāne,Satte yathākammu’page gatīsuPasādacakkhā’visaye ca rūpe;

()

Ngài thấy chúng sanh đang sanh và diệt, trong các trạng thái khác nhau như hạ liệt và cao thượng, đi đến các cõi tùy theo nghiệp của họ, và thấy các sắc pháp vượt ngoài tầm của nhục nhãn.

7.

7.

Anañña sādhāraṇa dibbacakkhu-Saṅkhātañāṇena pahassarena,Dibbena cā’loka pariggahenaYenā’hijānāti jino anejo;

()

Bậc Chiến Thắng, người không còn tham ái, đã thắng tri (những điều ấy) bằng trí tuệ gọi là Thiên Nhãn Minh, vốn không chung với ai khác, với ánh sáng rực rỡ và sự bao trùm của thiên quang.

8.

8.

Cutupapātabbisayāya satthāVijjāyu’peto dutiyāya tāya,Iccassa sampatthari hema ghaṇṭā-Ṭaṅkāraghosoriva kittighoso;

()

Bậc Đạo Sư đã thành tựu minh thứ hai, liên quan đến sự tử và sanh của chúng sanh. Do vậy, tiếng tăm của Ngài vang xa như tiếng chuông vàng ngân.

9.

9.

Dukkhañca dukkhappabhavo nirodhoMaggo ca dukkhassa nirodhako’ti,Cattāri saccāni yathāsabhāvaṃPavedi ñāṇena sayambhu yena;

()

Bằng trí tuệ nào mà bậc Tự Tồn đã liễu tri bốn chân lý đúng như thật: khổ, nguồn gốc của khổ, sự diệt khổ, và con đường đưa đến sự diệt khổ.

10.

10.

Yecā’savā āsavasambhavo yoTesaṃ khayo yavā’savanāsupāyo,Taṃ sabbamaññāsi sayambhu ñāṇa-Balena yenā’sava vippamutto;

()

Bằng năng lực của trí tuệ nào mà bậc Tự Tồn đã hiểu rõ tất cả: các lậu hoặc, nguồn gốc của lậu hoặc, sự đoạn tận chúng, và con đường đưa đến sự đoạn tận lậu hoặc, và nhờ đó Ngài đã giải thoát khỏi các lậu hoặc.

11.

11.

Khīṇa’ti jātī vusita’nti seṭṭha-Cariyaṃ kataṃ’tī karaṇiya maddhā,Nacā’parantye’va manantañāṇoÑāṇena’bhiññāya vihāsi yena;

()

Bằng trí tuệ nào mà bậc Vô Lượng Trí đã an trú, sau khi thắng tri rằng: ‘Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm, không còn trở lại trạng thái này nữa’.

12.

12.

Sayambhu sabbāsava saṅkhayāyaVijjāyupeto tatiyāya tāya,Iccassa vipphāragahīrateri-Rāvo’va sampatthari kittirāvo;

()

Bậc Tự Tồn đã thành tựu minh thứ ba, để đoạn tận tất cả lậu hoặc. Do vậy, tiếng tăm của Ngài vang xa như tiếng sóng gầm sâu rộng của đại dương.

13.

13.

Vijjāhiheṭṭhā gaditāhi tīhiSamaṅakgi bhutassa tathāgatassa,Tadubbhavaṃ kitti sarīra bimbaṃSataṃmanodappaṇagaṃ vibhāti;

()

Hình ảnh của thân danh tiếng, phát sinh từ ba minh đã được nói ở trên của đức Như Lai, người đã thành tựu chúng, tỏa sáng trong tấm gương tâm của những bậc thiện trí.

14.

14.

Cātummahābhūtikarūpiko yaṃMātāpitunnaṃ karajamhi jāto,Yo bhattakummāsahatopi kāyoAniccaviddhaṃsanabheda dhammo;

()

Thân này, được cấu tạo từ bốn đại, sanh ra từ tinh huyết của cha mẹ, được nuôi dưỡng bằng cơm cháo, có bản chất vô thường, hoại diệt, và tan rã.

15.

15.

Parittakāmāvacaramhi bhuto-Pādāya bhedamhi tadattabhāve,Yaṃ nissitaṃ vedayitatta saññā-Saṅkhāra viññāṇa pabhedanāmaṃ;

()

Nương vào thân thể hữu hạn thuộc cõi Dục, vốn có tính tan rã này, là danh, bao gồm các loại thọ, tưởng, hành, và thức.

16.

16.

Yo vippasanno maṇivaṃsa vaṇṇoTatrāvutaṃ suttamivakkhimā taṃ,Ñāṇakkhinārūpa mavekkhi yenaSacakkhumā tatrasitañca nāmaṃ;

()

Bậc Hữu Nhãn, bằng nhãn quan trí tuệ, đã thấy sắc pháp trong suốt như ngọc ma-ni, và danh pháp nương vào đó, giống như sợi chỉ xâu qua viên ngọc.

17.

17.

Sītādinā ruppaṇalakkhaṇantiRūpañca nāmaṃ natilakkhaṇanti,Taduttariṃ vedakakārako vāAttāttabhāvī paramatthato na;

()

(Ngài thấy) sắc có đặc tính bị biến hoại bởi lạnh nóng v.v., và danh có đặc tính hướng đến đối tượng. Ngoài những thứ đó, trên phương diện chân đế, không có một người cảm thọ, một người hành động, một tự ngã, hay một sinh linh nào.

18.

18.

Aññoññasambandhavasena yantīNāpaṅgulandhā puthageva yanti,Tathā’ññamañño’panidhāya nāma-Rūpāni vattanti’ha novisunti;

()

Người què và người mù không thể đi riêng rẽ, mà chỉ đi được nhờ liên kết với nhau. Cũng vậy, ở đây, danh và sắc vận hành nhờ nương tựa lẫn nhau, chứ không riêng rẽ.

19.

19.

Vavatthayantassi’ti nāmarūpaṃNissattanijjivasabhāva massa,Yā diṭṭhi duddiṭṭhivisodhanenaSamuṭṭhitā diṭṭhi visuddhisaṅkhā;

()

Đối với người phân biệt danh và sắc như vậy, rằng chúng có bản chất vô ngã, vô hồn, tri kiến nào khởi sanh nhờ thanh lọc tà kiến, tri kiến ấy được gọi là Kiến Thanh Tịnh.

20.

20.

Avijju’pādānanikantikamma-Hetubbhavaṃ rūpamarūpamādo,Pakavattiyaṃ hetucatūhi rūpaṃVatthādihetuppabhava’nti nāmaṃ;

()

(Ngài thấy) sắc và danh lúc ban đầu phát sinh từ các nhân là vô minh, thủ, ái, và nghiệp; và trong dòng sinh tồn, sắc phát sinh từ bốn nhân, còn danh phát sinh từ các nhân như vật căn v.v.

21.

21.

Sabbattha sabbesu sadā samo naNā’hetukaṃ tena naniccahetu,Evaṃ taduppādaka paccayānaṃPariggahaṃ yāya dhiyā akāsi;

()

Bằng trí tuệ nào Ngài đã thực hiện sự liễu tri các duyên sanh ra chúng, (thấy rằng) chúng không phải lúc nào, ở đâu, và trong mọi trường hợp đều giống nhau, không phải là vô nhân, và do đó cũng không phải từ một thường nhân.

22.

22.

Ahaṃ nu kho’siṃ nanukho ahosiṃIccā’dya’tītādipabheda bhutā,Kaṅkhā’ssa kaṅkhātaraṇabbisuddhi-Saṅkhātapaññāya vigañchi yāya;

()

Bằng trí tuệ nào, được gọi là Đoạn Nghi Thanh Tịnh, mà các hoài nghi của Ngài đã được xua tan, những hoài nghi thuộc các loại khác nhau liên quan đến quá khứ v.v., như: ‘Có phải ta đã có mặt trong quá khứ? Có phải ta đã không có mặt trong quá khứ?’

23.

23.

Khandhā atītādi pabhedavantoParikkhayaṭṭhena anicca dhammā,Bhayāvahaṭṭhena dukhā anattāAsārakaṭṭheni’ti sammasanto;

()

Quán xét rằng: ‘Các uẩn, được phân chia thành quá khứ, hiện tại, vị lai v.v., là các pháp vô thường theo nghĩa biến hoại và tiêu vong; là khổ theo nghĩa đáng sợ hãi; là vô ngã theo nghĩa không có thực chất’.

24.

24.

Tāḷisadhā lakkhaṇapāṭavatthaṃKhandhāna mesaṃ navadhā’tha nātho,Tikkhindriyo so bhaya sattakānaṃVasena sammadditanāmarūpo;

()

Bậc Hộ Trì ấy, người có các căn sắc bén, đã thấu triệt danh sắc bằng bảy loại sợ hãi, và để thuần thục các đặc tính, (Ngài đã quán) các uẩn này theo bốn mươi cách và chín cách.

25.

25.

Paññāsadhā bandhudayabbayānaṃPariggahaṃ yāyadhiyā akāsi,Yadā’ssa tāruññavipassanāyaUpakkilesā dasa pātubhūtā;

()

Khi mười tùy phiền não của tuệ quán non trẻ khởi sanh, bằng trí tuệ nào Ngài đã thực hiện sự liễu tri về nhân, về sanh và diệt theo năm mươi cách.

26.

26.

Ñāṇakkhiṇā yena tilakkhaṇaṃ soAddakkhi dhammesu tadā’pi tesu,Jahāsu’pakelasapaduṭṭhamaggaṃVipassanā sodhitamaggagāmi;

()

Với tuệ nhãn ấy, vị ấy đã thấy ba tướng ở trong các pháp; khi ấy, là người đi trên con đường đã được thanh lọc bởi minh sát, vị ấy đã từ bỏ con đường bị hư hoại bởi các phiền não phụ.

27.

27.

Vavatthapetvāna pathāpathe’vaṃVipassanāvīthi manokkamitvā,Yā magga’maggikkha visuddhi nāmaSamubbhavā tīraṇatikkha buddhi;

()

Sau khi đã xác định như vậy về đạo và phi đạo, sau khi đã bước vào con đường minh sát, từ pháp được gọi là Đạo Phi Đạo Tri Kiến Thanh Tịnh, trí tuệ sắc bén trong việc thẩm sát đã được sanh khởi.

28.

28.

Anantaraṃ tīraṇuṇapāraṃPatto pariññāya parikkhayāya,Nipphattiyā yo navañāṇupetaṃVisuddhi mākaṅkhi visuddhikāmo;

Kế đó, sau khi đã đạt đến bờ kia của sự thẩm sát, vị ấy, người mong muốn sự thanh tịnh, đã mong mỏi sự thanh tịnh được hợp thành bởi chín loại trí tuệ, vì mục đích liễu tri, đoạn tận, và thành tựu.

29.

29.

Pabandhato ce’riyato ghanenaChannesu dhammesva’nupaṭṭhahanne,Tilakkhaṇe yenu’dayabbayenaPunāpi so sammasi nāmarūpaṃ;

Khi các pháp che đậy là sự liên tục, oai nghi, và khối đặc không còn hiện khởi, với trí tuệ về sanh diệt, vị ấy lại một lần nữa quán xét danh và sắc theo ba tướng.

30.

30.

Uppādabhaṅgaṭṭhitito yadā’ssaVivaṭṭayitvāna vipassato yaṃ,Saṅkhārabhaṅge’va pavatta maṭṭha-Vidhānisaṃsaṃbhavi bhaṅgañāṇaṃ;

()

Khi vị ấy, người đang thực hành minh sát, sau khi đã từ bỏ sự chú tâm đến sanh và trụ, trí tuệ về hoại diệt, vốn chỉ diễn tiến nơi sự hoại diệt của các pháp hữu vi và có tám loại lợi ích, đã được sanh khởi.

31.

31.

Vipassato bhaṅgamahiṇhamassaHutvā bhayaṃ vāḷamigādayo’va,Upaṭṭhitā’tītabhavādibheda-Bhavattayaṃ yaṃ bhayañāṇamāsi;

()

Đối với vị ấy, người thường xuyên minh sát về sự hoại diệt, ba cõi được phân biệt là cõi quá khứ, hiện tại, vị lai, đã hiện khởi và trở nên đáng sợ hãi giống như các loài dã thú; đó là trí tuệ về sự đáng sợ hãi.

32.

32.

Atha’ssa khandhāyatanādhi dhammāUkkhittakhaggā madhakādayo’va,Upaddavādīnavato vibhutāPatvā yadādīnavañāṇa māsuṃ;

()

Khi ấy, đối với vị ấy, các pháp là uẩn, xứ, v.v... đã trở nên hiện rõ là tai họa và sự nguy hiểm, giống như những đao phủ thủ đã tuốt gươm; đó là trí tuệ về sự nguy hiểm.

33.

33.

Suvaṇṇahaṃsādi’va pañjaresuBhavesu diṭṭhādinavesu tīsu,Nibbinditatto bhuvanekanettoYaṃ nibbidāñāṇa malattha tibbaṃ;

()

Vị độc nhãn của thế gian, đã trở nên nhàm chán đối với ba cõi mà sự nguy hiểm đã được thấy, giống như con thiên nga vàng ở trong lồng, đã chứng đắc trí tuệ sắc bén về sự nhàm chán.

34.

34.

Pāsādito pāsagate’va sattāVimuttikāmassa bhavehi tīhi,Nissesasaṅkhāra vimokkha kāmaṃBabhuva yaṃ muñcitukāma ñāṇaṃ;

()

Đối với vị ấy, người mong muốn sự giải thoát khỏi ba cõi, giống như chúng sanh ở trong lâu đài bị cháy, đã sanh khởi lòng mong muốn giải thoát khỏi tất cả các pháp hữu vi; đó là trí tuệ về sự muốn giải thoát.

35.

35.

Aniccadukkhā’subhato ca khandheAnattato bhāvayato abhiṇhaṃ,Tassā’si saṅkhāravimokkhūpāya-Sampādakaṃ yaṃ paṭisaṅkhañāṇaṃ;

()

Đối với vị ấy, người thường xuyên tu tập quán tưởng các uẩn là vô thường, khổ, bất tịnh, và vô ngã, đã có trí tuệ về sự quán xét lại, là pháp thành tựu phương tiện để giải thoát khỏi các pháp hữu vi.

36.

36.

Attena vā attaniyena suññoDvidhātya’yaṃ saṅkhata dhammapuñjo,Evaṃ catuddhā bahudhā chadhā’piVipassato buddhimato abhiṇhaṃ;

()

Đối với bậc trí tuệ, người thường xuyên thực hành minh sát, khối các pháp hữu vi này trống không về tự ngã hay những gì thuộc về tự ngã theo hai cách. Cũng như vậy, theo bốn cách, nhiều cách, và sáu cách.

37.

37.

Yā kho sikhāppattavipassanākhyāVuṭṭhānagāmīnica sānulomā,Sāmuddakākīriva kūpayaṭṭhiṃTilakkhaṇalambanikā babhūva;

()

Quả thật, trí tuệ nào được gọi là minh sát đã đạt đến đỉnh điểm, và dẫn đến sự xuất khởi, cùng với trí thuận thứ, đã trở thành pháp lấy ba tướng làm đối tượng, giống như con quạ biển nhìn thấy cột buồm.

38.

38.

Nahārudaddūlla mivaggipattaṃSaṅkhāradhammaṃ paṭiliyamānaṃ,Vissaṭṭhadāraṃ’va upekkhakassaSaṅkhārupekkhā’si mahesinoyā;

()

Trí tuệ xả hành của bậc Đại sĩ, người có tâm xả đối với các pháp hữu vi đang co rút lại giống như con thằn lằn gân bị lửa bén vào, đã có thái độ giống như người đàn ông đã ly dị vợ.

39.

39.

Āgrotrabhuñāṇa masesakhandheTilakkhaṇa’ropaṇa ninnapoṇaṃ,Vipassanāñāṇa manekabhedaṃYade’ttha saṅkhepanayena vuttaṃ;

()

Điều đã được nói ở đây một cách tóm tắt là trí tuệ minh sát có nhiều loại, cho đến trí chuyển tộc, là pháp hướng đến và xuôi theo việc áp đặt ba tướng lên trên tất cả các uẩn.

40.

40.

Vijjāya so māraji tāya tāyaVipassanāñāṇagatāyu’peto,Iccassa saṃvaḍḍhita kittivalliLokālavālamhi vikāsa māpa;

()

Vị ấy, người chiến thắng Ma vương, được hợp thành với tuổi thọ đi vào trí tuệ minh sát, với minh kiến này và minh kiến kia. Như vậy, dây leo danh tiếng đã được tăng trưởng của vị ấy đã nở hoa ở trong mảnh đất thế gian.

41.

41.

Muñjā isikaṃ asikosiyā’siṃYathā karaṇḍā phaṇi muddhareyya,Sabbaṅga paccaṅgika mindriyaggaṃ;

Manomayaṃ rūpimito sarīrā;

()

Giống như người ta có thể rút đót lau ra khỏi cỏ muñja, rút gươm ra khỏi vỏ, hay lôi rắn ra khỏi giỏ, (vị ấy đã rút ra) thân do ý tạo thành, có đủ các chi phần lớn nhỏ, với các căn tối thượng, từ thân thể sắc chất này.

42.

42.

Aññaṃ sarīraṃ abhinimmiṇitvāMahiddhimā iddhimatānu rūpaṃ,CetovasipakpattavasippadhānoYvākāsi veneyyajanānamatthaṃ;

()

Là bậc có đại thần thông, bậc tối thắng trong những vị đã đạt được tâm tự tại, sau khi đã hóa hiện ra một thân khác thích hợp với người có thần thông, vị ấy đã thực hiện lợi ích cho những chúng sanh cần được giáo hóa.

43.

43.

Mahiddhiko tāyamanomayiddhi-Saṅkhāta vijjāya samanvito so,Iccassa abbhuggatakittirāvoNissesalokaṃ badhirīkarittha;

()

Vị ấy, bậc có đại thần thông, đã được hợp thành với minh kiến được gọi là thân do ý tạo thành thần thông. Như vậy, tiếng tăm vang dội của vị ấy đã làm cho toàn thể thế gian phải điếc tai.

44.

44.

Ekopihutvā bahudhāca hotiYo hotice’ko bahudhāpi hutvā,Kare tirobhāva mathāvibhāvaṃMahiddhiko iddhimataṃ cariṭṭho;

()

Vị ấy, bậc có đại thần thông, bậc tối thắng trong những người có thần thông, từ một người đã trở thành nhiều người, và từ nhiều người đã trở thành một người. Vị ấy thực hiện việc hiện hình và ẩn hình.

45.

45.

Yathā nirālambanabhotalamhiYo iddhimā viṇṇavasi vasindo,Vaje tiropabbata gehabhitti-Pākāra macchidda masajjamāno;

()

Vị ấy, người có thần thông, bậc tự tại, bậc chủ tể của tâm, đi xuyên qua núi, tường nhà, thành lũy mà không bị ngăn ngại, như thể đi trong khoảng không không có vật cản.

46.

46.

Karoti ummujjanimujjaniddhiṃYo vāripiṭṭheriva bhumipiṭṭhe,Abhejjamāno salile salīlaṃPadappito yāti yathā pathavyā;

()

Vị ấy thực hiện thần thông trồi lên và lặn xuống trên mặt đất như thể ở trên mặt nước. Vị ấy đi trên nước mà không làm rẽ nước, như thể đi trên đất liền một cách ung dung.

47.

47.

Pakkhī’va yo saṅkamate nabhamhiPallaṅka mābhujja mahānubhāvaṃ,Mahiddhimantaṃ ravicandabimbaṃSapāṇiphuṭṭho parimajjate yo;

()

Vị ấy, bậc có đại oai lực, đi lại trong hư không trong tư thế ngồi kiết-già, giống như loài chim có cánh. Vị ấy dùng tay chạm và xoa vầng mặt trời và mặt trăng, những vật có đại thần thông.

48.

48.

Ābrahmalokāpi kalebarenaVasaṃ pavatteti mahiddhimā yo,Suvaṇṇakāroviya yaṃyadevaIcchānurupābharaṇabbisesaṃ;

()

Vị ấy, bậc có đại thần thông, dùng thân thể của mình để thực thi quyền năng cho đến tận cõi Phạm thiên, giống như người thợ kim hoàn (có thể tạo ra) bất cứ loại trang sức đặc biệt nào tùy theo ý muốn.

49.

49.

Yathicchitaṃ paccanubhoti jātuNānāvidhaṃ iddhividhaṃ jino yo,So tāya vijjāyapi saṅgato’tiAbbhuggato tassa yasopabandho;

()

Vị Chinh phục giả ấy chắc chắn trải nghiệm các loại thần thông đa dạng theo ý muốn. Vì vị ấy cũng đã hợp thành với minh kiến ấy, nên dòng danh tiếng của vị ấy đã dấy lên.

50.

50.

Sotappasādabbisayaṃ yathevaAddhānamaggaṃ paṭipannaposo,Visuṃvisuṃ kāhaḷasaṅkhabheri-Vīṇādisaddaṃ vividhaṃ suṇeyya;

()

Giống như một người đã đi vào con đường dài, có thể nghe riêng biệt các loại âm thanh khác nhau của kèn, ốc tù và, trống, đàn tỳ bà, v.v... là những đối tượng của nhĩ thanh.

51.

51.

Dūrantike mānusake ca dibbeUbhopisadde sukhume uḷāre,Visuddhanimmānusaketa yenaSo dibbasotena suṇāti nātho;

()

Với thiên nhĩ thanh tịnh và siêu nhân, bậc Lãnh đạo nghe được cả hai loại âm thanh, ở xa và ở gần, của loài người và chư thiên, vi tế và thô đại.

52.

52.

Samaṅgibhūtoti sadibbasota-Saṅkhātavijjāya jitāri tāya,Abbhuggato tassa kavībhigīta-Silokasaddo’va silokasaddo;

()

Vì bậc chiến thắng kẻ thù đã được hợp thành với minh kiến được gọi là thiên nhĩ ấy, nên tiếng tăm của vị ấy, giống như tiếng thơ được các thi nhân ca tụng, đã vang dội.

53.

53.

Sarāgacittampi virāgacittaṃSadosacittampi adosacittaṃ,Samohacittampi vimoha cittaṃSaṃkhittavikkhittagatampi cittaṃ;

()

Tâm có tham và tâm không có tham, tâm có sân và tâm không có sân, tâm có si và tâm không có si, tâm bị co rút và tâm bị phân tán.

54.

54.

Mahaggatampī amahaggatampīSottaraṃ citta manuttarampi,Samāhitampī asamāhitampiVimuttacittampya’vimuttacittaṃ;

()

Tâm quảng đại và tâm không quảng đại, tâm hữu thượng và tâm vô thượng, tâm có định và tâm không có định, tâm giải thoát và tâm không giải thoát.

55.

55.

Sakaṃ mukhaṅkaṃviya dappaṇamhiAcchodake maṇḍanajātiko yo,Paricca ceto parapuggalānaṃYenā’bhijanāti vimuttaceto;

()

Giống như người thích trang điểm nhìn thấy các đường nét trên mặt của mình trong tấm gương trong sáng hoặc trong nước trong, với (trí tuệ) ấy, vị có tâm giải thoát biết và bao trùm tâm của các chúng sanh khác.

56.

56.

So tāya cetopariyābhidhāna-Vijjāyu’petoti dayānidhāno,Tilokagabbhe’ka vitānasobhāTatāna tassu’bbhavasetakitti;

()

Bậc từ bi ấy, do được trang bị với Tha Tâm Thông, nên danh tiếng trong trắng phát sinh từ Ngài đã lan rộng, như một lọng che duy nhất huy hoàng trong lòng ba cõi.

57.

57.

Vijjāttayena’ṭṭhavidhāhi’māhi-Vijjāhu’peta’ssa tathāgatassa,Veneyya kundākaracandikābhaṃVibhāti yāvajja yasosarīraṃ;

()

Đối với đức Như Lai, người được trang bị Tam Minh và Bát Minh này, thân danh tiếng của Ngài, rực rỡ như ánh trăng trên một vườn hoa kunda đối với chúng sanh cần được giáo hóa, vẫn còn tỏa sáng cho đến ngày nay.

58.

58.

Sumaṇḍito saṃvutapātimokkha-Saṅkhātasīlābharaṇena yena,Irīyate yo karuṇa nidhānoTapodhano sīlavataṃ padhāno ()

Vị ấy, kho tàng của lòng bi mẫn, bậc khổ hạnh, người đứng đầu trong các bậc giới hạnh, đi lại, được trang nghiêm tốt đẹp bởi trang sức giới hạnh gọi là sự thu thúc trong Giới Bổn Ba-la-đề-mộc-xoa.

59.

59.

Veḷupakpadānadivasena cāṭu-Kamyena duteyyapahenakena,So pāribhaṭyenapi muggasūpya-Samena saccālikabhāsaṇena;

()

Bằng cách cho đi những thứ như tre, bằng lời tâng bốc, bằng việc đưa tin, bằng cách phục dịch, bằng cách cho ít mong nhiều như canh đậu, bằng lời nói bóng gió;

60.

60.

Agocaraṭṭhāna mupāsanenaVikopaye kimpana pātimokkhaṃ,Hitvā anācāramagocaraṃ taṃCare sadācārasugocaraṃ so;

()

Làm sao Ngài có thể vi phạm Giới Bổn bằng cách lui tới những nơi không thích hợp? Từ bỏ hành vi xấu và nơi không thích hợp đó, Ngài luôn thực hành hạnh kiểm tốt và lui tới nơi thích hợp.

61.

61.

Anuppamāṇesupi sabbadassiSāvajjadhammesu bhayānupassi,Laddhaggamaggapaphalasiddhasīla-Sikkhāya sikkhāgaru sikkhate so;

()

Bậc Toàn Giác, thấy nguy hiểm trong cả những lỗi lầm nhỏ nhặt nhất, tôn trọng học giới, Ngài đã tự rèn luyện trong học giới về giới hạnh, vốn được thành tựu nhờ chứng đắc Thánh đạo và Thánh quả cao nhất.

62.

62.

Khemaṃ disaṃ sañcaratī’ti pāti-Mokkhādhisikkhācaraṇena tena,Abbhuggato taccaraṇanu bandhoĀdiccabandhussa yasopabandho;

()

“Ngài đi đến phương an ổn”, do sự thực hành học giới trong Giới Bổn Ba-la-đề-mộc-xoa ấy, dòng danh tiếng của bậc Thân Thuộc Mặt Trời, gắn liền với sự thực hành đó, đã vang xa.

63.

63.

Kantampirūpāyatanādi chakkaṃCakkhādinā so visayīkaritvā,Nimitta’nubyañjanagāhi nāthoNahoti yeni’ndriyasaṃvarena;

()

Bậc Hộ Trì, sau khi nhận biết sáu xứ như sắc xứ đáng ưa thích qua mắt..., không nắm giữ tướng chung và tướng riêng, nhờ vào sự thu thúc lục căn ấy.

64.

64.

Cakkhādichadvāra masaṃvaritvāRāgādidhammā viharanta menaṃ,Atvāssa veyyuṃ satisaṃvarenaTassaṃvaratthaṃ paṭipajji yena;

()

Khi không thu thúc sáu cửa như mắt, các pháp như tham ái sẽ xâm nhập vào người đang sống. Vì mục đích thu thúc chúng, Ngài đã thực hành sự thu thúc bằng chánh niệm.

65.

65.

Khemaṃdisaṃ so caraṇena tenaJitindriyo indriyasaṃvarena,Abbhuggato saṃcaratīti tassaTilokanāthassa siloka saddo;

()

“Ngài đi đến phương an ổn”, tiếng tăm của bậc Lãnh Đạo Ba Cõi ấy đã vang xa rằng, Ngài, người đã chinh phục các căn bằng sự thu thúc lục căn, đi lại bằng sự thực hành đó.

66.

66.

Ye lābhasakkārasilokakāmāPāpicchake’cchāpakatāsamānā,Kevi’dhaloke catupaccayānaṃPaṭikkhipitvā paṭisevanena;

()

Một số người trong thế gian này, những người ham muốn lợi lộc, danh vọng và tiếng tăm, bị khuất phục bởi những ham muốn xấu xa, bằng cách từ chối rồi lại thọ dụng tứ vật dụng;

67.

67.

Sāmantajappāya catubbidhassaIriyāpathassā’ṭhapanādināca,Kuhāyanenā’lapanādinācaSaccaṃ hiyā’nuppiya bhāsanena;

()

Bằng cách lẩm bẩm xung quanh, bằng cách sắp đặt bốn oai nghi, bằng sự lừa dối và nói lảm nhảm, và quả thật, bằng lời nói nịnh hót;

68.

68.

Attā’vacaṭṭhānu’paropaṇenaMuggassa sūpyenava pāribhaṭyā,Nemitta kattādivasena micchā-Jīvena dujjīvika mācarantī;

()

Bằng cách chê bai người khác và ca ngợi bản thân, bằng cách phục dịch như canh đậu, bằng cách ra dấu hiệu, họ thực hành một cuộc sống tồi tệ với tà mạng.

69.

69.

Yatheva te no bhagavā kadāciKohaññavutyā’lapanādināca,Nemitta nippesikatāya kiñciLāhena lābhaṃka nijigiṃsa nena;

()

Như những người ấy, đức Thế Tôn không bao giờ, bằng lời nói lừa dối, lảm nhảm, bằng cách ra dấu hiệu, chê bai, hay bằng cách dùng lợi nhỏ để tìm lợi lớn.

70.

70.

Nimittasatthā’dipakāsanenaĀjīvasīlaṃ avikopayitvā,Namaṇḍanatthaṃ na vibhusaṇatthaṃDavāya vā neva madāya neva;

()

Không vi phạm giới về mạng sống bằng cách biểu diễn các dấu hiệu, khoa học, v.v., không phải để trang điểm, không phải để trang trí, cũng không phải để vui đùa hay say sưa;

71.

71.

Anuppabandhaṭṭhitiyā imassaKāyassa cā’bādha nisedhanatthaṃ,Pavattiyā paggahanāya seṭṭha-Cariyassa porāṇa khudāpanetuṃ;

()

(Ngài thọ dụng) để thân này được duy trì, để ngăn ngừa bệnh tật, để hỗ trợ và tiếp nối phạm hạnh, để xua tan cơn đói cũ;

72.

72.

Nūppādanatthañca navaṃ jighacchaṃYātrāya kāyassa’navajjatāya,Sukhaṃ vihārāya ca bhojanamhiMattaññuko bhuñjati piṇḍapātaṃ;

()

và không để phát sinh cơn đói mới, để thân này tiếp tục hành trình, để không bị chê trách, và để sống thoải mái, Ngài, người biết tiết độ trong ăn uống, thọ dụng vật thực khất thực.

73.

73.

Tilokanātho caraṇena tenaMattaññubhāvena hi bhojanamhi,Khemaṃ disaṃ sañcaratīti lokeAbbhuggato tassa siloka saddo;

()

Bậc Lãnh Đạo Ba Cõi, quả thật, nhờ sự thực hành tiết độ trong ăn uống ấy, “Ngài đi đến phương an ổn”, tiếng tăm của Ngài đã vang xa trong thế gian.

74.

74.

Divā nisajjāya ca caṅka menaTathā rajanyā’varaṇīya dhammā,Suddhantaro dvīhi’riyāpathehiSapacchimevā paṭhamamhi yāme;

()

Ban ngày, bằng cách ngồi và đi kinh hành, cũng như trong canh đầu và canh cuối của đêm, Ngài thanh lọc tâm khỏi các pháp chướng ngại bằng hai oai nghi này.

75.

75.

Vuṭṭhānasañño satisampajaññoSa’majjhimasmiṃ muni dakkhiṇena,Passena kappeti ca sīha seyyaṃPāde padaṃ thokaka matibbidhāya;

()

Trong canh giữa, bậc Mâu-ni, chánh niệm tỉnh giác, với tưởng thức dậy, nằm xuống trong tư thế sư tử, nghiêng về bên phải, chân này gác nhẹ lên chân kia.

76.

76.

Aṅgīraso jāgariyānuyoga-Dhammena sammācaraṇena tena,Khemaṃdisaṃ sañcaratīti tassaAbbhuggato abbhutakitti ghoso;

()

Bậc Aṅgīrasa, nhờ sự thực hành đúng đắn pháp tỉnh thức ấy, “Ngài đi đến phương an ổn”, tiếng tăm kỳ diệu của Ngài đã vang xa.

77.

77.

Sambodhiyā saddahanā samiddha-Visuddhasaddhācaraṇena tena,Khemaṃdisaṃ sañcaratīti tassaAbbhuggato abbhutakitti ghoso;

()

Nhờ sự thực hành đức tin trong sạch và thành tựu, tin tưởng vào sự Giác Ngộ, “Ngài đi đến phương an ổn”, tiếng tăm kỳ diệu của Ngài đã vang xa.

78.

78.

Guthaṃyathā pāpa jigucchanenaAriyena lajjācaraṇena tena,Khemaṃdisaṃ sañcaratīti lokeAbbhuggato tassasilokasaddo;

()

Nhờ sự thực hành cao thượng về lòng hổ thẹn, ghê tởm điều ác như phân uế, “Ngài đi đến phương an ổn”, tiếng tăm của Ngài đã vang xa trong thế gian.

79.

79.

PāpāsamuttāsanalakkhaṇenaOttappasaṅkhācaraṇena tena,Khemaṃ disaṃ sañcaratīti lokeAbbhuggato tassa siloka saddo;

()

Nhờ sự thực hành gọi là lòng ghê sợ tội lỗi, với đặc tính là sợ hãi điều ác, “Ngài đi đến phương an ổn”, tiếng tăm của Ngài đã vang xa trong thế gian.

80.

80.

Anañña sādhāraṇa bāhu sacca-Dhammena dhīmā’caraṇena tena,Khemaṃdisaṃ sañcaratīti tassaSamubbhavo’dāta yasosadhīso;

()

Bậc Trí Tuệ, nhờ sự thực hành pháp đa văn không chung với ai khác, “Ngài đi đến phương an ổn”, danh tiếng trong trắng của Ngài đã phát sinh.

81.

81.

Thāmena daḷhena parakkamenaVīriyena vīro caraṇena tena,Khemaṃdisaṃ sañcaratīti tassaSamubbhavo’ dāta yasosadhī so;

()

Bậc Anh Hùng, nhờ sự thực hành tinh tấn, với sức mạnh và nỗ lực kiên cố, “Ngài đi đến phương an ổn”, danh tiếng trong trắng của Ngài đã phát sinh.

82.

82.

Cirakriyānussaraṇe’tisūra-Tarāya satyā’caraṇena satthā,Khemaṃdisaṃ sañcaratīti tassaYasopabandho visaribabhuva;

()

Bậc Đạo Sư, nhờ sự thực hành chánh niệm, vốn rất dũng mãnh trong việc ghi nhớ những việc đã làm từ lâu, “Ngài đi đến phương an ổn”, dòng danh tiếng của Ngài đã lan rộng.

83.

83.

AnaññasāmaññagabhīrañāṇoAriyena paññācaraṇena tena,Khemaṃdisaṃ sañcaratīti tassaYasopabandho visarībabhuva;

()

Ngài, người có trí tuệ thâm sâu không chung với ai khác, nhờ sự thực hành trí tuệ cao thượng ấy, “Ngài đi đến phương an ổn”, dòng danh tiếng của Ngài đã lan rộng.

84.

84.

Yo diṭṭha dhammamhi sukhāvahassaVinissaṭassā’caraṇehi yassa,Catukkajhānassa nikāmalābhīAkicchalābhī bhagavā’si buddho;

()

Đức Thế Tôn, bậc Giác Ngộ, là người chứng đắc Tứ thiền, vốn mang lại hạnh phúc trong hiện tại, một cách dễ dàng và theo ý muốn, nhờ vào những sự thực hành của bậc đã xả ly.

85.

85.

Nikāmalābhehi catūhi rūpa-Jjhānehi nātho caraṇehi tehi,Khemaṃdisaṃ sañcaratīti lokeAbbhuggato tassa yaso pabandho;

()

Bậc Hộ Trì, nhờ những sự thực hành ấy, tức là bốn thiền sắc giới chứng đắc theo ý muốn, “Ngài đi đến phương an ổn”, dòng danh tiếng của Ngài đã vang xa trong thế gian.

86.

86.

Tīha’ṭṭhahi vijjāhiTipañcacaraṇehi’mehi sampantassa,Vijjācaraṇa visuddhaṃYasosarīraṃ virājate yāvajja ()

Vị đã đầy đủ ba và tám minh cùng mười lăm hạnh này, có minh hạnh thanh tịnh, thân danh thơm của ngài rực rỡ cho đến ngày nay.

Iti medhānandābhidhānenayatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santike nidāne bhagavato vijjācaraṇa sampannoti nāmapaññattiyāabhidheya paridīpo ekavīsatimo saggo.

Như vậy, trong tác phẩm Jinavaṃsadīpa, là nguồn ban tặng niềm hoan hỷ cho tâm của tất cả các thi nhân hiền trí, được trước tác bởi tu sĩ tên là Medhānanda, trong phần Cận Nhân Duyên, đây là chương thứ hai mươi mốt, có tên là ‘Sự soi sáng ý nghĩa của danh hiệu Đức Thế Tôn là bậc Minh Hạnh Túc’.

Taṃkho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato itipi so bhagavā sugatoti.

Lại nữa, tiếng đồn tốt đẹp như vầy đã được vang lên về Tôn giả Gotama ấy: ‘Đức Thế Tôn ấy là bậc Thiện Thệ’.

Sobhanagamanattā sugatoti.

Vì có sự đi tốt đẹp nên gọi là Thiện Thệ.

1.

1.

Gamana māhu gatanti susobhanaṃAriyamaggagatena sivaṃdisaṃ,(Dutavilambita)tā’pagato gatoItipi so sugato sugato siyā;

()

Người ta nói rằng sự đi là rất tốt đẹp, do đã đi trên Thánh đạo đến phương trời an lạc, ngài đã đi, đã từ bỏ (khổ đau). Vì thế, ngài có thể là bậc Thiện Thệ, bậc Thiện Thệ.

2.

2.

Gamana mācariyā ya manuttara-Vibhavadaṃ pavadanti’ha sobhanaṃ,Tadariyena gatena gato yatoItipi so sugato sugato siyā;

()

Sự đi, tức là sự thực hành, mang lại sự thịnh vượng vô thượng, ở đây người ta tuyên bố là tốt đẹp. Bởi vì ngài đã đi bằng sự đi cao thượng ấy, vì thế, ngài có thể là bậc Thiện Thệ, bậc Thiện Thệ.

3.

3.

Muni timaṇḍalachādanatapparoSuparimaṇḍala mantaravāsakaṃ,Kanakakattariyā sunivāsayeNavadalaṃ kamalaṃ’va vikantayaṃ;

()

Bậc Mâu-ni, chuyên chú che đậy ba vòng, mặc chiếc nội y tròn đều hoàn hảo, thắt kỹ bằng thắt lưng vàng, tựa như đóa sen đang nở với những cánh hoa tươi thắm.

4.

4.

Kanakadāmavarena parikkhipaṃPaduma hattha mivo’pari bandhati,Samuni thāvaravijjulatāsiri-Musitacārikalebarabandhanaṃ;

()

Bậc Mâu-ni, quấn quanh bằng sợi dây vàng tuyệt hảo, buộc ở phía trên tựa như cuống sen, chiếc thắt lưng của ngài làm lu mờ vẻ lộng lẫy của một dây leo tia chớp vững bền.

5.

5.

Sirighaṇo ghanakañcanacetiyeRatanakambalavattha mivā’hataṃ,TaruṇabhānupabhāruṇacīvaraṃSirisarīravare paṭisevati;

()

Bậc đầy uy nghi, trên thân thể cao quý rực rỡ, khoác chiếc y màu vàng đỏ có ánh quang của mặt trời lúc rạng đông, tựa như tấm chăn bằng bảo vật mới được phủ lên một bảo tháp bằng vàng ròng.

6.

6.

Samuni jālavinaddhamanohara-Karatalehi sunīlamaṇippabhaṃ,Upalapatta malaṅkurute yathāBhamaramamburuhehi sarovaro;

()

Bậc Mâu-ni, với đôi bàn tay xinh đẹp có vân mạng lưới, trang điểm cho chiếc bát bằng đá có ánh quang của ngọc bích xanh biếc, cũng như hồ nước được tô điểm bởi những đóa sen với đàn ong vây quanh.

7.

7.

Vajati sobhana mindasarāsana-Jaṭitajaṅgamameruriva’ñjase,SamaṇamaṇḍanamaṇḍitaviggahoItipi so sugato sugato siyā;

()

Thân hình được trang hoàng bằng những trang sức của bậc Sa-môn, ngài đi một cách tốt đẹp trên đường, tựa như một núi Tu-di di động được khảm bằng những chiếc cung của trời Đế-thích. Vì thế, ngài có thể là bậc Thiện Thệ, bậc Thiện Thệ.

8.

8.

Suragajo’riva nandanakānanāMaṇiguhāya harī’va yugandharā,Navaravinduri’vā’maravāpitoSamadahaṃsavaro’va’hinikkhamaṃ;

()

Như voi trời từ vườn Nandana, như sư tử từ hang ngọc trên núi Yugandhara, như trăng non từ hồ trên trời, như thiên nga cao quý đang rời đi.

9.

9.

Vanaguhāditapovanato subhaṃVajati nikkhamiyā’samarūpimā,Nirupamassiriyā bhusa mullasaṃItipi so sugato sugato siyā;

()

Bậc có hình tướng vô song, từ khu rừng khổ hạnh như hang động trong rừng, ngài ra đi một cách tốt đẹp, tỏa sáng rực rỡ với vẻ uy nghi không gì sánh bằng. Vì thế, ngài có thể là bậc Thiện Thệ, bậc Thiện Thệ.

10.

10.

Visaravipphuritā’mitaraṃsināSuparisekasuvaṇṇaraseni’va,Vajati piñjarito vasudhambaraṃItipi so sugato sugato siyā;

()

Với những tia sáng vô lượng lan tỏa và rung động, tựa như dòng vàng lỏng được rót đều, ngài đi, làm cho đất trời trở nên vàng rực. Vì thế, ngài có thể là bậc Thiện Thệ, bậc Thiện Thệ.

11.

11.

Karivaro’va karīhi purakkhatoSakalapāpamalā’pagato sayaṃ,Vajati vitamalehi nisevitoItipi so sugato sugato siyā;

()

Tựa như voi chúa được các voi khác đi trước, bản thân ngài đã từ bỏ mọi cấu uế của tội lỗi, ngài đi, được hầu cận bởi những vị không còn cấu uế. Vì thế, ngài có thể là bậc Thiện Thệ, bậc Thiện Thệ.

12.

12.

Asamabuddhavilāsalavena yoAbhibhavaṃ sanarāmaravibbhamaṃ,Paṭipathaṃ paṭipajjati sobhanaṃItipi so sugato sugato siyā;

()

Vị nào, chỉ với một phần nhỏ uy nghi vô song của bậc Giác Ngộ, đã chinh phục được sự quyến rũ của người và trời, ngài bước đi tốt đẹp trên con đường. Vì thế, ngài có thể là bậc Thiện Thệ, bậc Thiện Thệ.

13.

13.

PurimapacchimadakkhiṇavāmatoPabhavadehapabhāhi pahāsayaṃ,Ratana’sītimitaṃ vajate bhuviItipi so sugato sugato siyā;

()

Từ phía trước, phía sau, bên phải và bên trái, ngài làm rạng ngời với hào quang phát ra từ thân, đi trên mặt đất trong phạm vi tám mươi hắc tay. Vì thế, ngài có thể là bậc Thiện Thệ, bậc Thiện Thệ.

14.

14.

Nigamagāmapurisu ca cārikaṃCarati yo karuṇāparicāriko,Amitasattamanoratha māvahaṃItipi so sugato sugato siyā;

()

Vị nào, với lòng bi mẫn làm bạn đồng hành, du hành trong các thị trấn, làng mạc và thành phố, mang lại sự thành tựu ước nguyện cho vô lượng chúng sanh. Vì thế, ngài có thể là bậc Thiện Thệ, bậc Thiện Thệ.

15.

15.

Kumudapaṅkaja campakamālati-Kusumavuṭṭhisuphassitaviggaho,Vajati cārutaraṃ jalitiddhimāItipi so sugato sugato siyā;

()

Bậc có thần thông rực rỡ, thân thể được những cơn mưa hoa súng, hoa sen, hoa ngọc lan, hoa lài nhẹ nhàng chạm vào, ngài đi một cách vô cùng duyên dáng. Vì thế, ngài có thể là bậc Thiện Thệ, bậc Thiện Thệ.

16.

16.

Tagarakuṅkumalohita candana-Surabhicuṇṇavikiṇṇamahāpathe,Vajati gandhagajo viya sobhanaṃItipi so sugato sugato siyā;

()

Trên đại lộ được rải đầy bột thơm của cây tagara, nghệ tây và chiên-đàn đỏ, ngài đi một cách tốt đẹp như một con voi tỏa hương. Vì thế, ngài có thể là bậc Thiện Thệ, bậc Thiện Thệ.

17.

17.

Turiyarāva satānugatatthuti-Padasatehi abhitthutasagguṇo,Vajati haṃsavilāsitagāmiyoItipi so sugato sugato siyā;

()

Những đức tính tốt đẹp của ngài được tán thán bằng hàng trăm câu kệ ca ngợi, theo sau là hàng trăm âm thanh của nhạc cụ, ngài đi với dáng đi uyển chuyển của thiên nga. Vì thế, ngài có thể là bậc Thiện Thệ, bậc Thiện Thệ.

18.

18.

Suranarādivilocanabhājana-Pivitarūpavilāsasudhāraso,Vajati sīhavijambhitavikkamoItipi so sugato sugato siyā;

()

Vị cam lồ của vẻ đẹp hình tướng ngài được uống bởi chiếc bình là đôi mắt của chư thiên, loài người và các chúng sanh khác, ngài đi với sức mạnh của con sư tử đang vươn mình. Vì thế, ngài có thể là bậc Thiện Thệ, bậc Thiện Thệ.

19.

19.

CaraṇatāmarasassiribhārataṃAnadhivāsini’vā’vanikāminī,Vajati tamhi pavedhati kampatiItipi so sugato sugato siyā;

()

Nữ thần đất, dường như không thể chịu nổi sức nặng uy nghi của đôi chân sen của ngài, khi ngài đi, nàng run rẩy và chấn động. Vì thế, ngài có thể là bậc Thiện Thệ, bậc Thiện Thệ.

20.

20.

Sukhumakunthakipakilalikamakkhikā-Makasakīṭapaṭaṅga manuddayo,Vajati yo aviheṭhaya mañjaseItipi so sugato sugato siyā;

()

Vị nào, với lòng thương xót những con kiến, mối, ruồi, muỗi, côn trùng và bướm đêm nhỏ bé, đi trên đường mà không làm hại chúng. Vì thế, ngài có thể là bậc Thiện Thệ, bậc Thiện Thệ.

21.

21.

Ṭhapitacakkavaraṅkitadakkhiṇa-Caraṇa paṅkaja piñjaritañjaso,Vajati yo paṭhamaṃ yadi nikkhipaṃItipi so sugato sugato siyā;

()

Vị nào, khi đi, đặt bàn chân sen bên phải có dấu bánh xe tuyệt hảo xuống trước, làm cho con đường trở nên vàng rực. Vì thế, ngài có thể là bậc Thiện Thệ, bậc Thiện Thệ.

22.

22.

Anupalitta malehi samaṃ phusaṃKamalakomalapādatalehi yo,Vajati dhūtamalaṃ vasudhātalaṃItipi so sugato sugato siyā;

()

Vị nào, với lòng bàn chân mềm mại như hoa sen, không bị dính bẩn, chạm đều xuống mặt đất đã được rũ sạch bụi bặm khi ngài đi. Vì thế, ngài có thể là bậc Thiện Thệ, bậc Thiện Thệ.

23.

23.

Bhavati bheritalaṃ’va pakasārita-Caraṇatāmarasehi suduggamaṃ,Avanatunnataṭhāna mapāvanīItipi so sugato sugato siyā;

()

Dưới đôi chân sen duỗi ra của ngài, mặt đất dù là nơi gồ ghề, cao thấp, khó đi, cũng trở nên bằng phẳng như mặt trống. Vì thế, ngài có thể là bậc Thiện Thệ, bậc Thiện Thệ.

24.

24.

Pathavitu’bbhavapaṅkajamuddhaniṬhapitakomalapādatalambujo,Vajati reṇupisaṅgasubhaṅgimāItipi so sugato sugato siyā;

()

Đặt đôi chân mềm mại như hoa sen lên trên những đóa sen mọc lên từ mặt đất, ngài đi, những chi phần xinh đẹp của ngài có màu vàng nâu của phấn hoa. Vì thế, ngài có thể là bậc Thiện Thệ, bậc Thiện Thệ.

25.

25.

Vajati antamaso’palasakkharāSakalikākaṭhelā’pi sakaṇṭakā,Apavajanti pathā dipaduttameItipi so sugato sugato siyā;

()

Khi bậc Tối Thắng trong loài hai chân bước đi, ngay cả đá, sỏi, mảnh sành, và gai nhọn cũng đều tránh ra khỏi con đường. Vì thế, ngài có thể là bậc Thiện Thệ, bậc Thiện Thệ.

26.

26.

Nijapadaṃ atidura manuddharaṃAtisamīpa manikkhipa mañjase,Vajati gopphakajānu maghaṭṭayaṃItipi so sugato sugato siyā;

()

Ngài không nhấc chân lên quá xa, cũng không đặt xuống quá gần trên đường, ngài đi mà mắt cá và đầu gối không va chạm vào nhau. Vì thế, ngài có thể là bậc Thiện Thệ, bậc Thiện Thệ.

27.

27.

Atilahuṃ sanikaṃ samitindriyoNa carate carate jutiyu’jjalaṃ;

Bhuvi same visame asamo samaṃItipi so sugato sugato siyā;

()

Không quá nhanh, không quá chậm, các căn được thu thúc, Ngài đi lại, đi lại với vẻ rạng ngời; trên đất bằng hay không bằng, bậc Vô Song vẫn bình thản. Vì lý do này, Ngài là bậc Thiện Thệ, là bậc Thiện Thệ.

28.

28.

Anavalokiya uddhamadhodisaṃAnudisañca catuddisa mañjase,Vajati yo yugamatta mapekkhakoItipi so sugato sugato siyā;

()

Không nhìn lên trên, xuống dưới, các phương phụ, và bốn phương chính một cách ngay thẳng, vị nào đi nhìn về phía trước một tầm ách. Vì lý do này, vị ấy là bậc Thiện Thệ, là bậc Thiện Thệ.

29.

29.

Timadabandhurasindhurakesarī-Gativilāsaviḍambanavikkamo,Vajati pādatalaṅka madassayaṃItipi so sugato sugato siyā;

()

Với dáng đi oai hùng mô phỏng vẻ uyển chuyển của voi chúa và sư tử vương, Ngài đi mà không để lộ lòng bàn chân. Vì lý do này, Ngài là bậc Thiện Thệ, là bậc Thiện Thệ.

30.

30.

Nirupamajjutiyā purisāsabhoVasabharājaparājitavikkamo,Vajati sañjanayaṃ janasammadaṃItipi so sugato sugato siyā;

()

Bậc Nhân Ngưu với vẻ rạng ngời không gì sánh bằng, với sức mạnh vượt qua cả ngưu vương, Ngài đi, tạo ra niềm vui lớn cho dân chúng. Vì lý do này, Ngài là bậc Thiện Thệ, là bậc Thiện Thệ.

31.

31.

Sūriyaraṃsi sameti pavāyatiKusumagandhasugandhasamīraṇe,Vajati tabbimalañjasamajjhagoItipi so sugato sugato siyā;

()

Ánh mặt trời dịu nhẹ, làn gió thoảng đưa hương thơm ngát của các loài hoa, Ngài đi giữa con đường thanh tịnh ấy. Vì lý do này, Ngài là bậc Thiện Thệ, là bậc Thiện Thệ.

32.

32.

Jaladharā purato jalabindavoNaramarū kusumāti kirantipi,Tadupasattarajamhi pathe vajeItipi so sugato sugato siyā;

()

Những đám mây phía trước rắc những giọt nước, người và trời cũng tung vãi các loài hoa, để làm lắng bụi trên con đường Ngài đi. Vì lý do này, Ngài là bậc Thiện Thệ, là bậc Thiện Thệ.

33.

33.

Ruciracāmarachattadharāmarā-Suranarehi’pi gacchati sakkato,Garukato mahito patimānitoItipi so sugato sugato siyā;

()

Chư thiên cầm phất trần và lọng xinh đẹp, Ngài đi, được chư thiên và loài người tôn kính, trọng vọng, ca tụng, và quý mến. Vì lý do này, Ngài là bậc Thiện Thệ, là bậc Thiện Thệ.

34.

34.

Yadi migindagajindaturaṅgama-Migavihaṅgamanādasupūjito,Vajati pupphavitānadharo sireItipi so sugato sugato siyā;

()

Khi sư tử vương, voi chúa, ngựa, các loài thú và chim tôn kính Ngài bằng tiếng kêu của chúng, Ngài đi, với một tàn hoa được che trên đầu. Vì lý do này, Ngài là bậc Thiện Thệ, là bậc Thiện Thệ.

35.

35.

Nayanatoraṇacārutara’ñjaseParilasanti gate jinakuñjare,Sakasakā’bharaṇāni’pi pāṇinaṃItipi so sugato sugato siyā;

()

Trên con đường tuyệt đẹp như cổng chào cho đôi mắt, khi bậc Tượng Vương Chiến Thắng đi, các đồ trang sức của chúng sinh cũng tự tỏa sáng. Vì lý do này, Ngài là bậc Thiện Thệ, là bậc Thiện Thệ.

36.

36.

Bhavati acchariyabbhutamaṅgala-Chaṇamahussavakeḷinirantaraṃ,Tibhuvanaṃ sugate sugate patheItipi so sugato sugato siyā;

()

Khi bậc Thiện Thệ đi trên con đường, trong ba cõi liên tục có những lễ hội, đại lễ, và trò vui kỳ diệu, phi thường, và tốt lành. Vì lý do này, Ngài là bậc Thiện Thệ, là bậc Thiện Thệ.

37.

37.

Siva masaṅkhatadhātu manuttaraṃParamasundaraṭhāna manāsavaṃ,Vigatajātijarāmaraṇaṃ gatoItipi so sugato sugato siyā;

()

Ngài đã đi đến trạng thái an lành, vô vi, vô thượng, nơi tuyệt đẹp, không còn lậu hoặc, đã vượt qua sanh, già, và chết. Vì lý do này, Ngài là bậc Thiện Thệ, là bậc Thiện Thệ.

38.

38.

Murajadundubhichidda mivo’pariNabhasi yāvabhavagga masaṃvuṭaṃ,Vivaṭa kameti yadubbhavapaṅkaja-Pamitiyā jinasaṅkha mapādise;

()

Giống như miệng trống muraja và trống dundubhi ở trên, bầu trời cho đến tận cõi Hữu Đảnh đều không bị che khuất, trở nên rộng mở. Do sự đo lường của đóa sen nơi Ngài phát sinh, người ta nên chỉ ra chiếc tù và của bậc Chiến Thắng.

39.

39.

Yadapi maṇḍanabhumi subodhiyāAcalaṭhāna manaññavalañjiyaṃ,Lalitapiñjakalāpanibho yahiṃVijayabodhi idāni’pi rājate;

()

Cũng vậy, mảnh đất trang nghiêm của sự giác ngộ hoàn hảo, nơi bất động không ai khác sử dụng, nơi mà cây Bồ-đề chiến thắng, giống như chùm lông công xinh đẹp, vẫn còn tỏa sáng cho đến ngày nay.

40.

40.

Paṭhama mubbhava mantapabhaṅguraṃVasumatīyuvatihadayopamaṃ,Tada’pi kasundaraṭhāna mupāgatoItipi so sugato sugato siyā;

()

Sự phát sinh đầu tiên, sự kết thúc, và sự hủy diệt, giống như trái tim của nàng thiếu nữ Trái Đất, Ngài cũng đã đi đến nơi tuyệt đẹp ấy. Vì lý do này, Ngài là bậc Thiện Thệ, là bậc Thiện Thệ.

41.

41.

Yadapi bodhipadanti pavuccatiAriyañāṇamihagga manuttaraṃ,Yada’pi ñāṇa manāvaraṇaṃ tathāNikhilañeyyapathā’nativattanaṃ;

()

Cũng vậy, điều được gọi là trạng thái Bồ-đề, ở đây là trí tuệ thánh thiện, cao cả, và vô thượng; cũng vậy, là trí tuệ không bị chướng ngại, bao trùm con đường của tất cả các pháp sở tri.

42.

42.

Purimajātisu pūritapārami-Balavapaccayasantiparāyaṇo,Tada’pi sundaraṭhāna mupāgatoItipi so sugato sugato siyā;

()

Đã viên mãn các ba-la-mật trong các kiếp trước, với sự an tịnh là chỗ nương tựa và là duyên mạnh mẽ, Ngài cũng đã đi đến nơi tuyệt đẹp ấy. Vì lý do này, Ngài là bậc Thiện Thệ, là bậc Thiện Thệ.

43.

43.

AriyamaggacatukkapahīṇakaṃNapunare’ti kilesagataṃ sataṃ,Apunarāgamanaṃ sugato yatoItipi so sugato sugato siyā;

()

Vì các phiền não đã được đoạn trừ bởi tứ Thánh đạo, không còn tái diễn nữa, và vì bậc Thiện Thệ đã đi đến trạng thái bất lai. Vì lý do này, Ngài là bậc Thiện Thệ, là bậc Thiện Thệ.

44.

44.

Sumati suṭhugato paṇidhānatoPpabhuti yāva jayāsanupāsanaṃ,Tidasapāramiyo paripūrayaṃItipi so sugato sugato siyā;

()

Bậc Trí Tuệ đã khéo đi, từ lúc phát nguyện cho đến khi ngồi trên tòa chiến thắng, viên mãn ba mươi ba-la-mật. Vì lý do này, Ngài là bậc Thiện Thệ, là bậc Thiện Thệ.

45.

45.

TadubhayantabhavābhavadiṭṭhiyoAnupagamma gato hitamāvahaṃ,Paṭipadāya hi suṭṭhutarāya yoItipi so sugato sugato siyā;

()

Vị nào không đi đến hai cực đoan là thường kiến và đoạn kiến, đã đi theo con đường tốt đẹp hơn, mang lại lợi ích. Vì lý do này, vị ấy là bậc Thiện Thệ, là bậc Thiện Thệ.

46.

46.

Rucirabhāratibhattutibhocatu-Parisamajjhagato viyakesari,Gadati vītabhayo giramāsabhiṃItipi so sugato sugato siyā;

()

Đi vào giữa bốn chúng hội chúng, những người tận hưởng và sùng mộ lời nói đẹp đẽ của Ngài, như một con sư tử, Ngài nói lời nói của bậc tối thượng, không hề sợ hãi. Vì lý do này, Ngài là bậc Thiện Thệ, là bậc Thiện Thệ.

47.

47.

Surabhinā mukhatāmarase vacī-Sucaritappabhavena subhāsitaṃ,Gadati dhammasabhaṃ parivāsayaṃItipi so sugato sugato siyā;

()

Từ miệng thơm ngát như hoa sen, do năng lực của khẩu thiện nghiệp, Ngài nói những lời thiện thuyết, làm thơm ngát pháp hội. Vì lý do này, Ngài là bậc Thiện Thệ, là bậc Thiện Thệ.

48.

48.

Ratikaraṃ karavīkavirāvatoPaṭutaraṃ sutaraṃ sarasaṃ giraṃ,Gadati sotarasaṃ parisattareItipi so sugato sugato siyā;

()

Ngài nói lời nói thú vị, trong trẻo hơn, du dương hơn tiếng chim karavika, lời nói có ý vị, là hương vị cho tai của hội chúng cao quý. Vì lý do này, Ngài là bậc Thiện Thệ, là bậc Thiện Thệ.

49.

49.

Gadati sabbavacīduritehi yoPavirato abhisandhiya bhindiya,Avitathena tathañca kathaṃkathāItipi so sugato sugato siyā;

()

Vị nào nói, đã từ bỏ mọi khẩu ác nghiệp, đã phá vỡ ý định lừa dối, nói lời không sai sự thật, như thật, và không nghi ngờ. Vì lý do này, vị ấy là bậc Thiện Thệ, là bậc Thiện Thệ.

50.

50.

Thirakathaṃ nakadāvi visaṃvadoGadati paccayikaṃ acalācalaṃ,Parisago catusaccadaso sadāItipi so sugato sugato siyā;

()

Ngài nói lời nói vững chắc, không bao giờ lừa dối, lời nói đáng tin cậy, không lay chuyển; trong hội chúng, Ngài luôn là người thấy Tứ Diệu Đế. Vì lý do này, Ngài là bậc Thiện Thệ, là bậc Thiện Thệ.

51.

51.

SahitabhinnajanesudayāparoAnupadāniyameva’bhisandhiyaṃ,GadatiyovacanaṃpaṭigaṇhiyaṃItipi so sugato sugato siyā;

()

Với lòng bi mẫn đối với những người hòa hợp và chia rẽ, với ý định không gây bất hòa, Ngài nói những lời đáng được chấp nhận. Vì lý do này, Ngài là bậc Thiện Thệ, là bậc Thiện Thệ.

52.

52.

Piyakaraṃ sukumārataraṃ giraṃSutisukhaṃ sugamaṃ hadayaṅgamaṃ,Gadati nela manelagalaṃ yatoItipi so sugato sugato siyā;

()

Vì Ngài nói lời nói dễ thương, rất dịu dàng, dễ nghe, dễ hiểu, đi vào lòng người, không lỗi lầm, không ngập ngừng. Vì lý do này, Ngài là bậc Thiện Thệ, là bậc Thiện Thệ.

53.

53.

VihitavāṇivilāsinisaṅgamoSumati sāmayikaṃ samayaṃ vidū,Gadati bhuta pavatti manaññathāItipi so sugato sugato siyā;

()

Bậc Trí Tuệ, người biết thời và dịp thích hợp, đã sắp đặt sự kết hợp của lời nói duyên dáng, Ngài nói về những gì đã xảy ra một cách không sai khác. Vì lý do này, Ngài là bậc Thiện Thệ, là bậc Thiện Thệ.

54.

54.

Gadati ñeyyapadatthavido sadāJanahitattha manatthapanūdanaṃ,Gadita matthagataṃ ubhayatthadaṃItipi so sugato sugato siyā;

()

Bậc thấu rõ nghĩa của các pháp sở tri luôn nói vì lợi ích và hạnh phúc của chúng sanh, loại bỏ điều bất lợi; lời nói của Ngài có ý nghĩa, mang lại lợi ích cho cả hai đời. Vì lý do này, Ngài là bậc Thiện Thệ, là bậc Thiện Thệ.

55.

55.

SakalasaṅkhatadhammavimuttiyāGadati damma masaṅkhadhātuyā,Ariyamaggaphalehi’pi nissitaṃItipi so sugato sugato siyā;

()

Để giải thoát khỏi tất cả các pháp hữu vi, Ngài nói về pháp của giới vô vi, được hỗ trợ bởi các Thánh đạo và Thánh quả. Vì lý do này, Ngài là bậc Thiện Thệ, là bậc Thiện Thệ.

56.

56.

Vinayavādi vineyyajane yatoVinayanattha manattanayatvitaṃ,Vinayanissitakaṃ gadate kathaṃItipi so sugato sugato siyā;

()

Vì Ngài là người nói về luật đối với những người cần được huấn luyện, Ngài nói lời nói liên quan đến luật, vì mục đích của luật, và gắn liền với phương pháp vô ngã. Vì lý do này, Ngài là bậc Thiện Thệ, là bậc Thiện Thệ.

57.

57.

Hadayakosanidhānavatiṃ sadāSadupamaṃ pariyantavatiṃ kathaṃ,Gadati mañjugado vadanaṃ varoItipi so sugato sugato siyā;

()

Bậc có giọng nói ngọt ngào, khuôn mặt cao quý, luôn nói lời được chứa trong kho tàng tâm, có ví dụ hay, có giới hạn. Vì lý do này, Ngài là Sugato, bậc Thiện Thệ.

58.

58.

Muni rasaṅkuvitānanapaṅkajoPurimameva giraṃ parisantare,Gadati aṭṭhavidhaṅgikaka māsabhiṃItipi so sugato sugato siyā;

()

Bậc Mâu-ni, với khuôn mặt như hoa sen hé nở, giữa hội chúng, Ngài nói lời nói đầu tiên có tám chi phần và không sợ hãi. Vì lý do này, Ngài là Sugato, bậc Thiện Thệ.

59.

59.

Avitathaṃ vitathampi niratthaka-Mapi kathaṃ suṇataṃ piya mappiyaṃ,Nahivadanti kadāci tathāgatāItipi so sugato sugato siyā;

()

Các đấng Như Lai không bao giờ nói lời sai sự thật, cũng không nói lời vô ích, dù cho lời nói ấy được người nghe yêu thích hay không yêu thích. Vì lý do này, Ngài là Sugato, bậc Thiện Thệ.

60.

60.

Avitthaṃ suṇataṃ pakiya mappiyaṃAbhivadantī sadatthasitaṃ kathaṃ,Ya’dahivoharaṇe samayaññunoItipi so sugato sugato siyā;

()

Biết đúng thời điểm, các Ngài nói lời chân thật, có lợi ích, dù cho lời nói ấy được người nghe yêu thích hay không yêu thích. Vì lý do này, Ngài là Sugato, bậc Thiện Thệ.

61.

61.

Tāya tāya’bhisāvayaṃ janataṃ sakāya niruttiyāEhisāgatavādi gotamagottaketu tathāgato,Mūlamāgadhibhāsayā gadate sabhaṃ kaparitosayaṃTena so bhuvanattaye sugato siyāti suvissuto;

()

Đấng Như Lai, ngọn cờ của dòng dõi Gotama, người có lời chào đón 'Hãy đến', đã dạy dỗ dân chúng bằng chính phương ngữ của họ. Ngài nói bằng tiếng Magadhi gốc, làm cho hội chúng hoan hỷ. Do đó, Ngài được nổi danh trong ba cõi là Sugato, bậc Thiện Thệ.

62.

62.

Lokaṃ lokappabhavaṃLokanirodhañca lokamokkhūpāyaṃ,Catubhī abhisamayehiNātho sammā gato tato so sugato;

()

Bậc Đạo Sư đã đi đến (thấu hiểu) một cách đúng đắn thế gian, nguồn gốc của thế gian, sự diệt tận thế gian, và con đường đưa đến giải thoát khỏi thế gian, thông qua bốn sự giác ngộ. Do đó, Ngài là Sugato, bậc Thiện Thệ.

Iti medhānandābhidhānena yatināna viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santikeka nidāne bhagavato sutagoti paññattiyā abhidheya paridīpo. Bāvīsatimo saggo.

Như vậy, trong tác phẩm Jinavaṃsadīpa, nguồn gốc mang lại niềm hoan hỷ cho tâm của tất cả các thi nhân, được sáng tác bởi tu sĩ tên là Medhānanda, đây là chương thứ hai mươi hai, có tên là 'Giải Thích Ý Nghĩa Danh Hiệu Sugato Của Đức Thế Tôn' trong phần Santike Nidāna.

Taṃkho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato. Itipiso bhagavā lokavidūti.

Lại nữa, tiếng đồn tốt đẹp này đã được lan truyền về Tôn giả Gotama: 'Đức Thế Tôn là bậc Lokavidū, bậc thấu suốt thế gian'.

1.

1.

Tassa sa (dodhaka) lakkhaṇacāru-Cakkavara’ṅkitapādatalassa,Lokavidū’tipi yāva bhavaggāEkasilokaravo udapādi;

()

Đối với Ngài, người có lòng bàn chân được ghi dấu bằng tướng bánh xe xinh đẹp và cao quý, một tiếng tán thán duy nhất đã vang lên cho đến cõi trời cao nhất rằng: 'Ngài là bậc Lokavidū, thấu suốt thế gian'.

2.

2.

Lakkhaṇamūlanirodhanirodho-Pāyavasena paki lokakamasesaṃ,Yo paṭivijjhi tilokahito kaghoLokavidūti pavuccati tasmā;

()

Bậc mang lại lợi ích cho ba cõi, người đã thấu suốt toàn bộ thế gian về phương diện đặc tính, nguồn gốc, sự diệt tận, và con đường đưa đến sự diệt tận của nó. Do đó, Ngài được gọi là Lokavidū, bậc thấu suốt thế gian.

3.

3.

Lokamidheva kalebaramatteLokanidānanirodhamavedi,Lokanirodhakaraṃka paṭipattiṃLokavidūti pavuccati tasmā;

()

Ngay trong tấm thân dài một tầm này, Ngài đã biết rõ thế gian, nguyên nhân của thế gian, sự diệt tận của thế gian, và con đường thực hành đưa đến sự diệt tận của thế gian. Do đó, Ngài được gọi là Lokavidū, bậc thấu suốt thế gian.

4.

4.

Lokamahambudhipāragu satta-Saṅkhatabhājanalokapabhedaṃ,So bhagavā’navasesamavediLokavidūti pavuccati tasmā;

()

Đức Thế Tôn, bậc đã vượt qua bờ bên kia của đại dương thế gian, đã biết không còn sót lại các sự phân biệt của thế gian chúng sanh, thế gian hữu vi, và thế gian cõi vật chứa. Do đó, Ngài được gọi là Lokavidū, bậc thấu suốt thế gian.

5.

5.

So hi bhavābhavadaṭṭhisabhāva-Ñāṇanulomikakhantipabhedaṃ,Āsayadhamma mabujjhi pajānaṃLokavidūti pavuccati tasmā;

()

Quả vậy, Ngài đã thấu hiểu bản chất tâm tính của chúng sanh, những sự khác biệt về tà kiến hữu và vô, về trí tuệ, về sự tùy thuận, và về sự kham nhẫn. Do đó, Ngài được gọi là Lokavidū, bậc thấu suốt thế gian.

6.

6.

Pātubhavaṃ sati kāraṇalābheSattavidhānusayampi janānaṃ,So paṭivijjhi vicaṭṭitalokoLokavidūti pavuccati tasmā;

()

Ngài, bậc đã lật đổ thế gian (phiền não), đã thấu suốt bảy loại tùy miên của chúng sanh, vốn biểu hiện ra khi có được nhân duyên. Do đó, Ngài được gọi là Lokavidū, bậc thấu suốt thế gian.

7.

7.

Rajjanadussanamuyhanasaddhā-Buddhivitakkavimissavasena,So caritaṃ paṭivijjhi pajānaṃLokavidūti pavuccati tasmā, ()

Ngài đã thấu suốt tâm tánh của chúng sanh, theo sự pha trộn của các tánh tham, sân, si, tín, giác, và tầm. Do đó, Ngài được gọi là Lokavidū, bậc thấu suốt thế gian.

8.

8.

Hīnapaṇīta’dhimuttivasenaDubbidhameva’dhimutti mavedi,Lokaniruttivido janatāyaLokavidūti pavuccati tasmā;

()

Bậc thông hiểu ngôn ngữ thế gian, Ngài đã biết hai loại khuynh hướng của chúng sanh, tức là khuynh hướng thấp kém và khuynh hướng cao thượng. Do đó, Ngài được gọi là Lokavidū, bậc thấu suốt thế gian.

9.

9.

Apparajakkha manussadapāpaṃUssadapāpa muḷārarajakkhaṃ,Dubbidhalokamabujjhi yatosoLokavidūti pavuccati tasmā;

()

Bởi vì Ngài đã thấu hiểu hai loại thế gian (chúng sanh): loại ít bụi trong mắt, không nhiều điều ác, và loại nhiều điều ác, nhiều bụi trong mắt. Do đó, Ngài được gọi là Lokavidū, bậc thấu suốt thế gian.

10.

10.

Indriyapubbaparopariyatti-Ñāṇapabho tikhiṇindriyalokaṃ,So paṭivijjhika mudindriyalokaṃLokavidūti pavuccati tasmā;

()

Với ánh sáng của trí tuệ biết rõ sự già dặn và non kém của các căn, Ngài đã thấu suốt thế gian của chúng sanh có các căn sắc bén và thế gian của chúng sanh có các căn đần độn. Do đó, Ngài được gọi là Lokavidū, bậc thấu suốt thế gian.

11.

11.

Vaṭṭavivaṭṭapatiṭṭha masādhu-Sādhusabhāvagataṃ bhagavā so,Dvāktike’taraloka mavediLokavidūti pavuccati tasmā;

()

Đức Thế Tôn ấy đã biết hai loại thế gian (chúng sanh): loại có bản chất xấu, an trú trong vòng luân hồi, và loại có bản chất tốt, có thể an trú trong sự giải thoát. Do đó, Ngài được gọi là Lokavidū, bậc thấu suốt thế gian.

12.

12.

SādhupasatthasadattaniyāmaṃÑāpayituṃ sukarāsukarampi,Sattanikāyamavedi yato soLokavidūti pavuccati tasmā;

()

Bởi vì Ngài đã biết rõ nhóm chúng sanh nào dễ dàng và nhóm nào khó khăn trong việc được chỉ dạy để hiểu nguyên tắc tốt đẹp, đáng tán thán, và hữu ích. Do đó, Ngài được gọi là Lokavidū, bậc thấu suốt thế gian.

13.

13.

Kammakilesavipākavibandha-Muttyavimuttigate paṭivijjhi,Bhabbajaneya mabhabbajane soLokavidūti pavuccati tasmā;

()

Ngài đã thấu suốt những người có khả năng và không có khả năng được dẫn dắt, thấu suốt tình trạng được giải thoát hay không được giải thoát khỏi sự trói buộc của nghiệp, phiền não, và quả báo. Do đó, Ngài được gọi là Lokavidū, bậc thấu suốt thế gian.

14.

14.

Nipphalatāya navuttamananta-Sattapamāṇa manāvaraṇena,Ñāṇabalena sayaṃ viditaṃhiLokavidūti pavuccati tasmā;

()

Quả vậy, với năng lực của trí tuệ không bị chướng ngại, Ngài đã tự mình biết được số lượng vô hạn của chúng sanh, điều không được cho là vô ích. Do đó, Ngài được gọi là Lokavidū, bậc thấu suốt thế gian.

15.

15.

Vuttanayeni’ha so muni satta-Lokamanekavidhaṃ paṭivijjhiSattanikāyasarojavane’ṇoLokavidūti pavuccati tasmā;

()

Theo phương pháp đã nói ở đây, bậc Mâu-ni ấy, như con nai trong khu rừng sen là các nhóm chúng sanh, đã thấu suốt thế gian chúng sanh dưới nhiều hình thức khác nhau. Do đó, Ngài được gọi là Lokavidū, bậc thấu suốt thế gian.

16.

16.

Paccayasaṇṭhitikaṃ paṭivijjhiSaṅkhatalokamasaṅkhatadassi,EkavidhampyavaropitalokoLokavidūti pavuccati tasmā;

()

Bậc thấy được pháp vô vi, bậc đã đặt gánh nặng thế gian xuống, đã thấu suốt thế gian hữu vi, vốn được thiết lập bởi các duyên, cũng như (biết nó) theo một phương diện. Do đó, Ngài được gọi là Lokavidū, bậc thấu suốt thế gian.

17.

17.

Ruppaṇalakkhaṇato’khilarūpaṃNāmasalakkhaṇato catunāmaṃ,Dubbidhaloka mavedi munindoLokavidūti pavuccati tasmā;

()

Bậc Vua của các ẩn sĩ đã biết thế gian theo hai phương diện: toàn bộ sắc pháp qua đặc tính biến hoại, và bốn danh pháp qua đặc tính hướng đến đối tượng. Do đó, Ngài được gọi là Lokavidū, bậc thấu suốt thế gian.

18.

18.

Lokahito sukhadukkhamupekkhā-Vedayitattikato suvibhattaṃ,So bhagavā kapaṭivijjhi tilokaṃLokavidūti pavuccati tasmā;

()

Đức Thế Tôn, bậc mang lại lợi ích cho thế gian, đã thấu suốt thế gian theo ba phương diện, được phân chia rõ ràng thành bộ ba thọ: lạc, khổ, và xả. Do đó, Ngài được gọi là Lokavidū, bậc thấu suốt thế gian.

19.

19.

Pañcavidhaṃka muni bandhavasenā-Hāravasena catubbidhalokaṃ,Lokapadīpanibho paṭivijjhiLokavidūti pavuccati tasmā;

()

Bậc Mâu-ni, người như ngọn đèn cho thế gian, đã thấu suốt thế gian theo năm phương diện qua các uẩn, và thế gian theo bốn phương diện qua các loại vật thực. Do đó, Ngài được gọi là Lokavidū, bậc thấu suốt thế gian.

20.

20.

Advayavādi saḷāyatanākhya-Chabbidhalokamavedi jino so,Sattavidhampi manaṭṭhitilokaṃLokavidūti pavuccati tasmā;

()

Đấng Chiến Thắng, bậc thuyết giảng pháp bất nhị, đã biết thế gian theo sáu phương diện được gọi là sáu xứ, và cũng biết thế gian theo bảy phương diện là bảy thức trú. Do đó, Ngài được gọi là Lokavidū, bậc thấu suốt thế gian.

21.

21.

Lābhapabhutika maṭṭhavidhampiLokasabhāvamavedi yato so,Sakyamunī navasantanivāseLokavidūti pavuccati tasmā;

()

Bởi vì bậc Thích Ca Mâu Ni đã biết bản chất của thế gian theo tám phương diện bắt đầu bằng được và mất (tám pháp thế gian), và (thế gian) là chín chúng sanh trú. Do đó, Ngài được gọi là Lokavidū, bậc thấu suốt thế gian.

22.

22.

So dasabārasadhā’yatanānaṃBhedavasena tilokapadīpo,Lokamavedi tilakkhaṇavedīLokavidūti pavuccati tasmā;

()

Ngài, ngọn đèn của ba cõi, bậc thấu hiểu ba tướng (vô thường, khổ, vô ngã), đã biết thế gian theo sự phân biệt của mười và mười hai xứ. Do đó, Ngài được gọi là Lokavidū, bậc thấu suốt thế gian.

23.

23.

Dhātuvasena yato suvibhattaṃLoka matha’ṭṭhadasapparimāṇaṃ,Saṅkhatalokabhido paṭivijjhiLokavidūti pavuccati tasmā;

()

Do Ngài đã thấu suốt sự phân chia của thế giới hữu vi, được phân định rõ ràng theo mười tám giới, vì thế Ngài được gọi là Bậc Hiểu Rõ Thế Gian.

24.

24.

So maṇikañcanarūpiyamuttā-Saṅkhapavālasilākaṭhalādiṃ,Lokamavedi atindriyabaddhaṃLokavidūti pavuccati tasmā;

()

Ngài đã biết rõ thế giới gồm ngọc, vàng, bạc, châu báu, xà cừ, san hô, đá quý, sỏi đá, v.v..., và thế giới bị ràng buộc vượt ngoài các giác quan, do đó Ngài được gọi là Bậc Hiểu Rõ Thế Gian.

25.

25.

Rukkhalatāphalapallavapatta-Pupphapakarāgapabhedavasena,So sukhumantaralokamavediLokavidūti pavuccati tasmā;

()

Do Ngài đã biết rõ thế giới vi tế bên trong, qua sự phân biệt các loại và màu sắc của cây cối, dây leo, quả, chồi, lá, và hoa, vì thế Ngài được gọi là Bậc Hiểu Rõ Thế Gian.

26.

26.

Yattakamevu’tujaṭṭhakalāpa-Rapagataṃ ihabhājanaloke,Vijjati tampaṭivijjhi asesaṃLokavidūti pavuccati tasmā;

()

Bất cứ nhóm tám sắc pháp do thời tiết sanh nào có mặt trong thế giới vật chất này, Ngài đã thấu suốt tất cả không còn sót lại, do đó Ngài được gọi là Bậc Hiểu Rõ Thế Gian.

27.

27.

So bhagavā himavatta pamāṇaṃAṭṭhamahānirayādi pamāṇaṃ,Nāgasupaṇṇavimāna pamāṇaṃBrahmasurāsuraloka pamāṇaṃ;

()

Đức Thế Tôn (đã thấu suốt) tầm mức của dãy Hy Mã Lạp Sơn, tầm mức của tám địa ngục lớn, v.v..., tầm mức của các cung điện của loài rồng (nāga) và chim thần (supaṇṇa), tầm mức của thế giới của Phạm thiên, chư thiên, và a-tu-la;

28.

28.

Paṃsujalānilabhumi pamāṇaṃDīpasavantisamudda pamāṇaṃ,Merumahidharakūṭa pamāṇaṃKappatarūravicanda pamāṇaṃ;

()

tầm mức của bụi, nước, gió, và đất; tầm mức của các châu lục, sông ngòi, và biển cả; tầm mức của núi Tu Di, các dãy núi, và các đỉnh núi; tầm mức của cây ước nguyện, mặt trời, và mặt trăng;

29.

29.

PaccayasaṅkhatadhammasamuhaṃBhājanalokagataṃ sakalampi,UddhamadhotiriyaṃpaṭivijjhiLokavidūti pavuccatitasmā;

()

Toàn bộ tập hợp các pháp hữu vi do duyên sanh, thuộc về thế giới vật chất, Ngài đã thấu suốt theo chiều trên, dưới, và ngang, do đó Ngài được gọi là Bậc Hiểu Rõ Thế Gian.

30.

30.

Lokālokakaro tilokatilakoso sattalokaṃ imaṃBujjhitthā’nusayāsayādividhinā saṅkhāralokaṃ tathā,Āhārādipamāṇatādividhinā okāsalokaṃ yatoTasmā lokavidūti vuccati jino saṅkhāraloka’ntago;

()

Bậc tạo ra ánh sáng cho thế gian, là vật trang sức của ba cõi, Ngài đã giác ngộ thế giới chúng sanh này qua các phương diện như tùy miên, ý hướng, v.v...; cũng vậy, Ngài đã giác ngộ thế giới các hành qua các phương diện như tầm mức của vật thực, v.v...; và thế giới vật chất. Do đó, bậc Chiến Thắng, người đã đi đến tận cùng của thế giới các hành, được gọi là Bậc Hiểu Rõ Thế Gian.

Itimedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santikenidāne bhagavatolokavidūti nāmapaññattiyā abhidheyaparidīpo tevīsatimosaggo.

Như vậy, trong tác phẩm Jinavaṃsadīpa, nguồn mang lại niềm hoan hỷ cho tâm của tất cả các thi nhân hiền trí, do vị tu sĩ tên là Medhānanda biên soạn, trong phần Santikenidāna (Nhân Cận), đây là chương thứ hai mươi ba, có tên là ‘Sự soi sáng về ý nghĩa của danh hiệu Thế Tôn là Bậc Hiểu Rõ Thế Gian’.

Taṃkho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇo kittisaddo abbhuggato itipi so bhagavā anuttaro purisadammasārathīti.

Lại nữa, tiếng lành đồn xa về Tôn giả Gotama như sau: ‘Đức Thế Tôn ấy là bậc Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu’.

1.

1.

Abhāvato paramatarassa kassaciJanassa sagguṇavisarehi attanā,Samāsanibbacananayena so muniAnuttaro sasi (rucirā)’nanambujo;

()

Do không có một người nào khác vượt trội hơn chính Ngài về phạm vi các đức hạnh của mình, theo cách giải thích tóm tắt, vị Thánh ấy là bậc Vô Thượng, với gương mặt tựa hoa sen (xinh đẹp) như mặt trăng.

2.

2.

Tathāhi so narahari sīlasampadā-Guṇeni’maṃ abhibhavate sadevakaṃ,Samādhinā varamatiyā vimuttiyāVimuttidassanaguṇasampadāyapi;

()

Thật vậy, bậc Nhân Sư ấy đã chinh phục thế giới này cùng với chư thiên bằng đức hạnh của sự thành tựu về giới, bằng định, bằng tuệ ưu việt, bằng giải thoát, và cả bằng sự thành tựu về đức hạnh của giải thoát tri kiến.

3.

3.

Yato navijjati adhisīlasampadā-Samādhidhipabhutiguṇehi tassamo,Kutonu vijjati’ha taduttarītaroSiyā tatopya’ya masamo mahāmuti;

()

Bởi vì không có ai ngang bằng với Ngài về các đức hạnh như sự thành tựu về tăng thượng giới, tăng thượng định, tăng thượng tuệ, v.v..., thì làm sao ở đây có thể có người vượt trội hơn Ngài? Do đó, bậc Đại Thánh này là không ai sánh bằng.

4.

4.

Nirūpamo asamamunīhi somuniYato samo asamasamo siyā tato,Tathāgatassi’ha dutiyassa kassaciAbhāvato adutiyako tathāgato;

()

Vị Thánh ấy là bậc không thể so sánh, là bậc thánh không ai sánh bằng. Bởi vì nếu có người ngang bằng, thì người đó sẽ ngang bằng với bậc không ai sánh bằng. Do ở đây không có một người thứ hai nào đối với đức Như Lai, nên đức Như Lai là độc nhất vô nhị.

5.

5.

Yato navijjati paṭimāpi tassamāSamo tadā’samatanusampadāyapi,Sahāyako nahi paṭividdhabodhiyāTato yamappaṭima’sahāyako muni;

()

Bởi vì không có hình ảnh nào sánh được với Ngài, cũng không có ai ngang bằng về sự thành tựu thân thể không ai sánh bằng của Ngài. Ngài không có người trợ giúp trong việc chứng ngộ giác tánh. Do đó, vị Thánh này là bậc không thể ví von, là bậc không có người trợ giúp.

6.

6.

Kalebarenapi abhirūpahārināGuṇehi tappaṭisamapuggalo nahi,Nacatthi pāvacanavibhāgakapakpaneSayaṃ vinā bhuvi paṭibhāgapuggalo;

()

Ngay cả về thân thể vô cùng xinh đẹp và quyến rũ, cũng không có người nào ngang bằng với Ngài về các đức hạnh. Và trên thế gian này, ngoài chính Ngài ra, không có người nào tương đương trong việc phân tích và giải thích giáo pháp.

7.

7.

AnaññagocaravarabodhisiddhiyāSa’haṃ sayambhuti paṭipuggalonahi,Paṭiññamappayitu malaṃ sayaṃ vinā,Anuttaro’tipi naradammasārathi;

()

Do sự thành tựu tuệ giác tối thượng, vốn không phải là cảnh giới của người khác, (Ngài tuyên bố): ‘Ta là bậc Tự Giác,’ và quả thực không có người nào tương đương. Ngoài chính Ngài ra, không ai có thể đưa ra lời tuyên bố như vậy. Do đó, Ngài là bậc Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu.

8.

8.

SudantapuggaladamitabbapuggaleDameti sārayati adantapuggale,Yato jino vinayanupāyakovidoAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

Ngài chế ngự những người cần được điều phục, Ngài dẫn dắt những người chưa được điều phục. Bởi vì bậc Chiến Thắng là người thiện xảo về các phương pháp huấn luyện, do đó Ngài là bậc Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu.

9.

9.

Yathā haye mudukaguṇekhana sārathiTathāgato sugatikathāya dhammiyā,Dameti sārayati tathā tathāgateAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

Như người đánh xe (chế ngự) con ngựa có tính hiền; cũng vậy, đức Như Lai, với bài pháp thoại về thiện thú, Ngài chế ngự và dẫn dắt những chúng sanh như vậy. Do đó, Ngài là bậc Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu.

10.

10.

Yathā haye pharusaguṇena sārathiApāyatajjanavidhinā tathāgato,Dameti sārayati tathā tathāgateAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

Như người đánh xe (chế ngự) con ngựa có tính hung dữ; cũng vậy, đức Như Lai, với phương pháp cảnh báo về các cõi khổ, Ngài chế ngự và dẫn dắt những chúng sanh như vậy. Do đó, Ngài là bậc Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu.

11.

11.

Adammiye mudupharusena sārathiYathā’bhimārayati tathā tathāgato,Jahātya’novadiya nacānusāsiyaAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

Như người đánh xe giết chết con ngựa không thể thuần hóa bằng cả phương pháp hiền và dữ; cũng vậy, đức Như Lai từ bỏ người không thể giáo hóa, không khiển trách và cũng không chỉ dạy. Do đó, Ngài là bậc Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu.

12.

12.

Karī’bhidhāvati damakena sāritoPuratthimādisu disameva kevalaṃ,Anuttarena hi naradammasārathi-Jinena sāritapurisānatādisā;

()

Con voi, khi được người huấn luyện dẫn dắt, chỉ chạy theo các hướng như hướng đông, v.v... Nhưng những người được bậc Chiến Thắng, bậc Vô Thượng Sĩ Điều Ngự Trượng Phu dẫn dắt, thì (đi đến) phương không có giới hạn.

13.

13.

Nisajja katthaci sayanāsanamhi teDisāsu aṭṭhasu atisaṅgacārino,Vidhāvare turitamanuttaraṃ disaṃAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

Những vị ấy, khi ngồi trên một chỗ ngồi hay giường nằm nào đó, tâm của họ du hành vượt thoát sự dính mắc trong tám phương, và họ nhanh chóng tiến đến phương hướng vô thượng. Do đó, Ngài là bậc Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu.

14.

14.

Patiṭṭhite muni’radhisīlasikkhayāVasī’nusāsiya adhicittasikkhayā,Yathārahaṃ damayati bhabbapuggaleAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

Bậc Thánh, sau khi thiết lập (chúng sanh) trong tăng thượng giới học, là bậc tự chủ, Ngài chỉ dạy về tăng thượng tâm học, và Ngài điều phục những người có khả năng một cách thích đáng. Do đó, Ngài là bậc Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu.

15.

15.

Samāhite muni radhicittasikkhayāVipassanāya’pi samaṇe’nusāsiya,Yathārahaṃ damayati bodhanāraheAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

Bậc Thánh, khi các vị sa-môn đã được định tĩnh nhờ tăng thượng tâm học, Ngài chỉ dạy họ về tuệ quán, và Ngài điều phục những người xứng đáng được giác ngộ một cách thích đáng. Do đó, Ngài là bậc Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu.

16.

16.

Tathuparūpari paṭivedhapattiyāYathākkamaṃ anariyasekkhapuggale,Dameti so vinayati lokanāyakoAnuttaro’tipi naradammasārathi ()

Sau đó, để đạt được sự chứng ngộ ngày càng cao hơn, bậc Lãnh Đạo Thế Gian ấy tuần tự chế ngự và huấn luyện những hạng người phàm phu và hữu học. Do đó, Ngài là bậc Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu.

17.

17.

VineyyabandhavamanakundacandimāVinesi kosalamagadhādhipādayo,Anekakhattiyapurise vināyakoAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

Ngài là vầng trăng đối với tâm hoa súng của những người thân quyến cần được giáo hóa, Ngài đã giáo hóa các vị vua của nước Kosala và Magadha, v.v... Bậc Huấn Luyện đã giáo hóa nhiều người thuộc dòng dõi Sát-đế-lỵ. Do đó, Ngài là bậc Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu.

18.

18.

Kudiṭṭhikuñjarahari kūṭadantabhuSurādibhūsurapurise vibhāvinoJināsabho vinayi yato’nusāsiyaAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

Ngài là sư tử đối với loài voi tà kiến, là bậc uyên bác đã giáo hóa những người thuộc dòng dõi chư thiên và chư thiên tại thế (Bà-la-môn), v.v... Bởi vì bậc Chiến Thắng Tối Thượng, sau khi chỉ dạy, đã huấn luyện họ. Do đó, Ngài là bậc Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu.

19.

19.

Upālināmikapamukhe durāsadeVināyako gahapatipaṇḍite puthuVinesi so upanayanakkhame yatoAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

Bậc Huấn Luyện đã giáo hóa nhiều gia chủ uyên bác, những người khó tiếp cận, đứng đầu là vị tên Upāli, bởi vì Ngài đã giáo hóa những người có khả năng được dẫn dắt. Do đó, Ngài là bậc Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu.

20.

20.

Asaccadiṭṭhikamapi saccakavhayaṃAnaññavenayikanigaṇṭhanāyakaṃVinesi tappabhutidigambare jinoAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

Bậc Chiến Thắng đã giáo hóa cả người tên Saccaka, một người có tà kiến, là thủ lĩnh của phái Nigantha, người không thể được giáo hóa bởi ai khác, và các vị lõa thể khác. Do đó, Ngài là bậc Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu.

21.

21.

Jināsabho sabhiyasubhaddasaññinoTappassino timisabhido sadhammiyāKathāyi’tobahi samaṇepi sikkhayiAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

Đấng Thắng Giả Tối Thắng đã giáo huấn cả những Sa-môn ngoại đạo, những vị khổ hạnh phá tan màn si ám, có tên là Sabhiya và Subhadda, bằng bài pháp thoại chánh pháp. Vì thế, Ngài là bậc Vô Thượng Điều Ngự Trượng Phu.

22.

22.

Damesi somuni uruvelakassapa-Gayādikassapajaṭilādike yato,Jaṭādhare vijaṭitajālinījaṭoAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

Vì bậc Thánh nhân, người đã gỡ rối mớ tóc bện như lưới, đã điều phục các vị bện tóc như Uruvelakassapa, Gayākassapa và những vị khác. Vì thế, Ngài là bậc Vô Thượng Điều Ngự Trượng Phu.

23.

23.

Pahāṇasaṃvaravinayuttaro muniAnekakhattiyasamaṇepi sāsane,Vinesi sārathiriva uttaruttariṃAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

Bậc Thánh nhân, tối thắng trong sự đoạn trừ, phòng hộ, và luật nghi, đã giáo huấn nhiều vị Sát-đế-lỵ và Sa-môn trong giáo pháp này, ngày càng xuất sắc hơn như người đánh xe. Vì thế, Ngài là bậc Vô Thượng Điều Ngự Trượng Phu.

24.

24.

Manussasoṇitapisitāsanehi soVinesi pīvarajaṭharaṃ nisācaraṃ,Sughoramānavaka manekarakkhaseAnuttaro’tipi naradammasārathi, ()

Ngài đã điều phục dạ xoa có bụng phệ, kẻ ăn thịt và uống máu người, thanh niên Āḷavaka vô cùng hung dữ, và nhiều loài quỷ khác. Vì thế, Ngài là bậc Vô Thượng Điều Ngự Trượng Phu.

25.

25.

Vināyako suvinayi rāhunāmikaṃMahattabhāvika masurādhipaṃ yato,Surādhipappabhutisure tathā’sureAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

Vì bậc Đạo Sư đã khéo điều phục vị vua A-tu-la tên là Rāhu, người có thân hình to lớn, cùng các vị trời do vua trời lãnh đạo và các A-tu-la khác. Vì thế, Ngài là bậc Vô Thượng Điều Ngự Trượng Phu.

26.

26.

Pajāpatiṃ nikhilapajānukampakoBakābhidhānikampi tucchaladdhikaṃ,Vinesi so naditaranīrajāsaneAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

Đấng từ mẫn với tất cả chúng sanh đã điều phục cả vị Phạm thiên tên là Baka, người có tà kiến hư ngụy. Vì thế, Ngài là bậc Vô Thượng Điều Ngự Trượng Phu.

27.

27.

Kasaṅkusehi’pi avineyyake yatoTiracchajātikapurise narāsabho,Vinesi so tisaraṇasilasaṃvareAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

Vì bậc Nhân Ngưu đã điều phục những người có bản tánh hung dữ như loài thú, những kẻ không thể chế ngự được bằng roi và móc câu, trong tam quy và sự phòng hộ của giới luật. Vì thế, Ngài là bậc Vô Thượng Điều Ngự Trượng Phu.

28.

28.

KapolasecanamadakaṇṇacāmaraṃHutāsanāsanirivabhiṃsanaṃ yato,Damesi māraji dhanapālakuñjaraṃAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

Vì Đấng Thắng Ma đã điều phục voi Dhanapāla, con voi hung dữ như lửa và sấm sét, với nhựa chảy từ thái dương và tai vẫy như phất trần. Vì thế, Ngài là bậc Vô Thượng Điều Ngự Trượng Phu.

29.

29.

Vinesi somuni himavantavāsinaṃPatāpapajjala mapalālabhoginaṃ,Kharaṃ bhayaṅkara maravālabhoginaṃAnuttaro’tipi naradammasārathi;

()

Bậc Thánh nhân đã điều phục loài rồng Apalāla và Aravāla, những kẻ sống trong dãy Hy-mã-lạp, rực rỡ uy lực, hung dữ và đáng sợ. Vì thế, Ngài là bậc Vô Thượng Điều Ngự Trượng Phu.

30.

30.

Nando’panandu’ragapatiṃ mahodara-Cūlodaroragapamukhe ca nibbise,Dhumassikhā’nalasikhabhogīno akāTenā’pyanuttaranaradammasārathi;

()

Ngài đã làm cho các long vương Nanda, Upananda, và các loài rồng khác do Mahodara và Cūlodara dẫn đầu, những loài có thân như cột khói và ngọn lửa, trở nên không còn nọc độc. Vì lý do đó, Ngài là bậc Vô Thượng Điều Ngự Trượng Phu.

31.

31.

Damanupāyakovido hi bodhaneyyabandhaveAriyamaggavīthibhāsuraṃ varaṃ sivamapakuraṃ,Paṭipadārathena sārayi yatheva sārathiPurisadammasārathiti vuccate anuttaro;

()

Vì là bậc thiện xảo trong phương pháp điều phục, Ngài đã dẫn dắt những người đáng được giác ngộ, như người đánh xe điều khiển cỗ xe thực hành, đến nơi an ổn, cao thượng, và an lạc, rực rỡ trên con đường Thánh đạo. Do đó, Ngài được gọi là bậc Vô Thượng Điều Ngự Trượng Phu.

Itimedhānandābhidhānena yatinā varacite sakalakavijana hadayānanda dānanidāne jinavaṃsadīpe santikenidāne bhagavato anuttaro purisadammasārathīti nāma paññattiyā abhidheya paridīpo catubbīsatimosaggo.

Như vậy, trong tác phẩm Jinavaṃsadīpa, nguồn mang lại hỷ lạc cho tâm của tất cả thi nhân, do vị tu sĩ tên Medhānanda ưu tú sáng tác, đây là chương thứ hai mươi bốn, có tên là 'Phần giải thích ý nghĩa danh hiệu của Đức Thế Tôn: Bậc Vô Thượng Điều Ngự Trượng Phu,' thuộc phần Nhân Duyên Gần (Santikenidāna).

Taṃkho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇekitti saddo abbhuggato itipi sobhagavā satthā devamanussānaṃti.

Lại nữa, tiếng lành đồn xa về Tôn giả Gotama như sau: 'Đức Thế Tôn ấy là bậc Thiên Nhân Sư, Thầy của trời và người.'

1.

1.

Kantāraṃ kharatakkaraṃ nirudakaṃ kattāramotārimaṃKantāraṃ migarājakuñjaramahā (saddulavikkīḷitaṃ),Kantāraṃ avatārabhurijanataṃ yo satthavāho sudhiTāretvā nayate dayāparavaso khemantabhumiṃ yathā;

()

Như một vị thương chủ hiền trí, vì lòng bi mẫn, đã dẫn dắt đoàn người đông đảo vượt qua hoang địa khô cằn, sỏi đá, không nước, khó đi, nơi có sư tử, voi, và cọp lớn qua lại, để đến được vùng đất an ổn.

2.

2.

Iccevaṃkaruṇānidhānahadayo saṃsāradukkhātureSatte jātijarāvikāramaraṇassokādikantārato,Tāretvā dasasaṃkilesagahanā pāpesi khemaṃpuraṃTasmā satthupasatthakittivisaro satthā’ti sampattharī;

()

Cũng vậy, bậc có tâm là kho tàng của lòng bi mẫn, đã giúp các chúng sanh bị khổ đau trong vòng luân hồi, vượt qua hoang địa của sanh, già, bệnh, chết, sầu bi, và khu rừng rậm của mười phiền não, để đưa họ đến thành trì an ổn. Vì thế, danh tiếng tán thán Ngài là bậc 'Thiên Nhân Sư' đã được lan truyền.

3.

3.

Atthā’natthavicāraṇā’ticaturo lokuttaratthena’piYasmā sāsati lokiyena ubhayena’tthenalokaṃ imaṃ,Sabrahmaṃ sanarāmaraṃ sasamaṇaṃ sabrāhmaṇaṃ yohi soSatthā’tveva pasatthakittinikaro satthāramabbhuggato;

()

Vì Ngài, bậc vô cùng khéo léo trong việc phân biệt điều lợi ích và bất lợi, đã giáo huấn thế gian này—bao gồm Phạm thiên, trời, người, Sa-môn và Bà-la-môn—bằng cả hai ý nghĩa thế gian và siêu thế. Do đó, danh tiếng tán thán Ngài là bậc 'Thiên Nhân Sư' đã vang dậy.

4.

4.

Bhītiṃ jātijarārujādikasiraṃ nissāya jātaṃhi yoSatthā satthadharorivā’rivisaraṃ nikkhittasattho sadā,Sattānaṃ tasasate vihiṃsati dhiyā siddhatthasāro tatoSo satthā’ti yasosarīrasurabhī lokattayaṃ vyāpayī;

()

Vị Thầy ấy, bậc tinh túy của sự thành tựu, luôn từ bỏ vũ khí, đã dùng trí tuệ để hủy diệt hàng trăm nỗi sợ hãi của chúng sanh, những nỗi sợ phát sinh từ sanh, già, bệnh tật v.v., giống như một chiến binh tiêu diệt quân thù. Do đó, hương thơm danh tiếng của Ngài là bậc 'Thiên Nhân Sư' đã lan tỏa khắp ba cõi.

5.

5.

Lokatthābhirato anatthavirato jātyādikantāratoUttāretica satthavāhasadiso yo atthadhammenavā,Satte sāsati hiṃsatī’ti janatāsantānajātaṃ bhayaṃVuttā’nvatthavasena sohibhagavā satthāti vaṇṇīyate;

()

Ngài là người hoan hỷ trong lợi ích của thế gian, từ bỏ điều bất lợi, giống như một vị thương chủ giúp chúng sanh vượt qua hoang địa của sanh, già, v.v.; Ngài giáo huấn chúng sanh bằng ý nghĩa và Chánh pháp; và Ngài hủy diệt nỗi sợ hãi sinh khởi trong tâm chúng sanh. Theo ý nghĩa từ nguyên này, Đức Thế Tôn được tán thán là bậc 'Thiên Nhân Sư'.

Taṃkho panabhavantaṃ gotamaṃ evaṃkalyāṇe kittisaddo abbhuggato itipiso bhagavā buddhoti.

Lại nữa, tiếng lành đồn xa về Tôn giả Gotama như sau: 'Đức Thế Tôn ấy là bậc Giác Ngộ (Buddha).'

6.

6.

Yo saṅkhāravikāralakkhaṇaparosaṅkhārapaññattisuÑeyyatthesva’nanussutesu purimaṃ cattāri saccāni’pi,Bujjhitvā’cariyopadesarahito tattheva sabbaññutaṃPatto ñāṇabalesu pāpuṇi vasībhāvaṃ sayamabhuka sayaṃ;

()

Ngài là bậc đã tự mình giác ngộ Tứ Diệu Đế và các pháp cần biết chưa từng được nghe trước đây, trong các pháp hữu vi, các biến thể, đặc tính của chúng, và các pháp chế định vượt ngoài hữu vi, mà không cần thầy chỉ dạy; do đó Ngài đã đạt đến nhất thiết trí và làm chủ các trí lực, là bậc Tự Giác.

7.

7.

Bodhetā’ti pajāya nibbacanato saccāni so bujjhitāSaccānīti’pi saccavādi bhagavāka nissesañeyyassapi,Matyā bujjhanasattiyā mahatiyā yasmā samaṅakgī tatoBuddho nāmasiyāti kittivisaro tambuddhamabbhuggato;

()

Vì Ngài là người làm cho chúng sanh giác ngộ các chân lý vì lợi ích của họ; vì Ngài đã tự mình giác ngộ các chân lý; vì Đức Thế Tôn là bậc nói lời chân thật; và vì Ngài sở hữu năng lực vĩ đại để thấu hiểu tất cả các pháp cần biết không sót một pháp nào. Do đó, Ngài có danh hiệu là Phật (Buddha), và danh tiếng ấy đã vang dội về Đức Phật.

8.

8.

Yesaṃja bodhanavasattiyā sumatiyā cā’naññaneyyo sayaṃBuddhattā ca yathāvikāsapadumaṃ so bujjhanaṭṭhenapi,Nānābuddhaguṇassa vissavanato buddhoti suddhodanīAbbhuggañchi tibuddhakhettabhavane taṃkittigītassaro;

()

Vì Ngài có trí tuệ và năng lực giác ngộ cho chúng sanh, vì Ngài tự mình giác ngộ không do ai dẫn dắt, vì Ngài đã tỉnh thức như đóa sen nở, và vì sự lan truyền của vô số đức hạnh của một vị Phật, nên âm thanh của bài ca danh tiếng về con trai vua Suddhodana là 'Phật' đã vang dội trong ba cõi Phật.

9.

9.

Rāgassādhigataggamaggamatiyā dosassa mohassapiChinnattā ca samulaghātamakhilakelasārivaggassapi,So khīṇāsavatāya copadhipariccāgena buddhotyayaṃUccāriyati cārikittiracanā viññūhi yāvajjapi;

()

Vì Ngài đã đoạn trừ tận gốc rễ tham, sân, và si, cùng toàn thể quân thù phiền não, bằng trí tuệ của Thánh đạo cao nhất đã chứng đắc; vì Ngài đã tận diệt các lậu hoặc và từ bỏ các chấp thủ, nên Ngài được gọi là Phật. Lời tán thán danh tiếng này vẫn được các bậc hiền trí tuyên đọc cho đến ngày nay.

10.

10.

Dhammassāmi yathā pabuddhapuriso okkantaniddakkhayāNājjho’tiṇṇakilesamiddhavidhamā bodhāpito kenaci,Buddhambhojatibhānano hī bhagavā sāmaṃ pabuddho yatoBuddhonāmasiyāti tabbhavayasoghoso vibhusāyate;

()

Như một người tỉnh giấc sau cơn ngủ, Đức Thế Tôn, bậc Pháp Vương, có gương mặt như hoa sen nở, đã tự mình tỉnh thức, không do ai đánh thức, không bị hôn trầm của phiền não xâm chiếm và đã phá tan chúng. Vì Ngài tự mình giác ngộ, nên Ngài có danh hiệu là Phật, và tiếng tăm lừng lẫy phát sinh từ đó trở nên rực rỡ.

11.

11.

Gatyatthāvagamatthadhātusamatāsabbhāvato vā gatoYenekāyanamaggamuggamatimā eko, hīsambujjhīso,Sambodhiṃ jayabodhimūlamupago sattuttaro’nuttaraṃBuddhotī’dha jagattaye nijayaso yāvajja vijjumbhate;

()

Hoặc do đã đi trên con đường độc nhất bằng trí tuệ siêu việt, do bản chất của sự bình đẳng về các giới, ý nghĩa, và sự liễu giải, vị ấy đã một mình tự mình giác ngộ. Đã đạt đến sự Chánh Giác vô thượng tại cội cây Bồ-đề chiến thắng, Ngài là bậc tối thượng giữa các chúng sanh, do đó danh tiếng chiến thắng của Ngài là 'Phật' đã vang lừng trong ba cõi cho đến ngày nay.

12.

12.

Khīṇattā paramāya maggamatiyā dubbuddhiyā buddhiyāLaddhattāpi kaanuttaruttaraguṇālaṅakkārasāmaggiyā,So sambodhiparāyaṇo sirighaṇo buddhoti suddhodanīLokambhodhimalaṅkari nijayasokallolamālāhi’maṃ;

()

Do đã đoạn tận tà kiến bằng trí tuệ của đạo lộ tối thượng, và do đã đạt được sự hội đủ các phẩm hạnh trang nghiêm vô thượng và cao cả, vị ấy, con trai của vua Suddhodana, người hướng đến Chánh Giác, khối phước đức, được gọi là Phật, đã trang hoàng đại dương thế gian này bằng những vòng hoa là những làn sóng danh tiếng chiến thắng của mình.

13.

13.

Sambuddho’ti’mināpadena munino saccāvabodhāvahaṃÑāṇaṃ tappaṭivedhañāṇa managhaṃ nā’ññehisādhāraṇaṃ,Buddho’tī’dha padena satthu karuṇāpubbaṅgamaṃ desanā-Ñāṇaṃ ñeyyapadatthabodhanakaraṃ ñāṇañca dassiyate;

()

Bằng danh hiệu 'Sambuddha', trí tuệ của bậc ẩn sĩ được chỉ bày, là trí tuệ thâm nhập chân lý, mang lại sự giác ngộ chân lý, vô cấu, không chung với những người khác. Bằng danh hiệu 'Buddha' ở đây, trí tuệ thuyết pháp của bậc Đạo Sư, với lòng bi mẫn đi đầu, và trí tuệ làm cho liễu giải ý nghĩa của các pháp cần biết, được chỉ bày.

14.

14.

Taṃ sabbaññutañāṇathomanavasā sammādisambuddhi’ti-Saddassā’riyamaggakittanavasā buddhotisaddassaca,Yogo’pe’tthakato’tya’bhāsi vibudho so dhamma pālābhidhoBuddhānussativaṇṇanāvivaraṇe viññātasatthāgamo;

()

Do sự tán thán trí tuệ toàn giác ấy, nên có danh hiệu 'Sammāsambuddha', và do sự tuyên dương Thánh đạo, nên có danh hiệu 'Buddha'. Sự kết hợp này đã được thực hiện ở đây, như vậy bậc hiền trí tên là Dhammapāla, vị thông suốt giáo điển của bậc Đạo Sư, đã nói trong phần giải thích về sự chú giải Niệm Phật.

Itimedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santikenidāne satthādevamanussānaṃ buddhoti nāmapaññattīnaṃ abhidheya paridīpo pañcavīsatimo saggo.

Như vậy, trong tác phẩm Jinavaṃsadīpa, là nguồn mang lại niềm hoan hỷ cho tâm của tất cả các thi nhân, được biên soạn bởi vị tu sĩ tên là Medhānanda, đây là chương thứ hai mươi lăm trong phần Cận Nhân Duyên, có tên là 'Chương làm sáng tỏ ý nghĩa của các danh xưng Satthādevamanussānaṃ và Buddho'.

Taṃkho pana bhavantaṃ gotamaṃ evaṃ kalyāṇe kittisaddo abbhuggato itipi sobhagavā bhagavāti.

Lại nữa, về Tôn giả Gotama ấy, tiếng đồn tốt đẹp như sau đã được lan truyền: 'Vị ấy là Đức Thế Tôn, là bậc Thế Tôn (Bhagavā)'.

1.

1.

Kavibhāratipaddhatichandasi ta-Gguṇathomana (toṭaka) vutya’bhavi,Bhagavā’ti vibhattapadatthavatīMadhurā suṇataṃ surataṃ madhurā;

()

Trong thể thơ theo phương pháp của thi ca, lời tán thán các phẩm hạnh của Ngài đã được nói trong thể thơ Toṭaka. Lời tán thán này, có ý nghĩa của các từ được phân tích trong danh hiệu 'Bhagavā', thật ngọt ngào, mang lại sự an lạc cho người nghe, thật ngọt ngào.

2.

2.

Adhisīlasamādhimatippabhuti-Guṇarāsivisiṭṭhatarassa tato,Bhagavā’ti sadevamanussapajā-Pavarassa sagāravanāma’midaṃ;

()

Do Ngài là bậc siêu việt hơn bởi khối các phẩm hạnh bắt đầu bằng tăng thượng giới, tăng thượng định, và tăng thượng tuệ, nên 'Bhagavā' này là danh hiệu tôn kính của bậc tối thượng giữa chúng sanh, trời và người.

3.

3.

Bhagavāvacanena pavuccati yoSaniruttinayo vacanatthavaro,Sa’hi gāravaseṭṭhavisiṭṭhataroBhagavāti nimittakanāmamidaṃ;

()

Bằng từ 'Bhagavā', ý nghĩa cao quý của từ ngữ cùng với từ nguyên của nó được nói đến. Quả vậy, ý nghĩa ấy là tôn quý, cao thượng, và đặc biệt hơn cả. 'Bhagavā' này là một danh hiệu biểu thị.

4.

4.

Paripācitasañcitapāramitā-Mitabhāgya manuttariyu’ttariyaṃ,Yadi vijjati’massa anaññasamaṃBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

Nếu Ngài có phước đức vô lượng, vô thượng và cao cả, được tích lũy và làm cho thuần thục qua các ba-la-mật, không ai sánh bằng, thì vị ấy được gọi là 'Bhagavā', bậc có phước đức.

5.

5.

Yadi mārabalaṃ pabalaṃ sakalaṃKadalī dviradoriva tālavanaṃ,Asanī’va kilesamabhañji tatoBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

Nếu Ngài đã bẻ gãy toàn bộ quân lực hùng mạnh của Ma vương như voi bẻ gãy cây chuối, và đã bẻ gãy các phiền não như sét đánh vào rừng cây thốt nốt, do đó vị ấy được gọi là 'Bhagavā', bậc đã bẻ gãy.

6.

6.

Yadi bhaggamakā’khilalobhamapā-Khiladosamapā’khilamohamapi,Viparītamanokaṇañca tatoBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

Nếu Ngài đã bẻ gãy toàn bộ tham, toàn bộ sân, và toàn bộ si, và cả những tâm niệm điên đảo, do đó vị ấy được gọi là 'Bhagavā', bậc đã bẻ gãy.

7.

7.

Yadi kodhu’panāha musuyanama-Cchariyaṃ ahirikkanirottapanaṃ,Api makkhapalāsa mabhañji bhavā-Bhavadiṭṭhi manajjava’maddavataṃ;

()

Nếu Ngài đã bẻ gãy phẫn, não, tật, xan, vô tàm, vô quý, cả phú, não, thường kiến, đoạn kiến, sự không ngay thẳng và không nhu thuận;

8.

8.

Kharaphārusatā karaṇuttariyaṃYadi māna’bhimāna’pamādamadaṃ,Saṭhaphārusatā karaṇuttariyaṃSaṭhamāyamabhañji’ti mohajaṭaṃBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

Cũng như sự thô cứng, ác khẩu, muốn hơn người, mạn, quá mạn, phóng dật, kiêu, xảo trá, lừa dối, và đám rối si mê; do đó vị ấy được gọi là 'Bhagavā', bậc đã bẻ gãy.

9.

9.

Tividhā’kusalaṃ tividhabbisamaṃTivitakkatimūlatisaññamapi,Timalaṃ tipapañca mabhañji tatoBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

Nếu Ngài đã bẻ gãy ba loại bất thiện, ba loại bất bình đẳng, cả ba tầm, ba gốc, ba tưởng, ba cấu uế, và ba hý luận, do đó vị ấy được gọi là 'Bhagavā', bậc đã bẻ gãy.

10.

10.

Caturogha catubbidhayoga catu-Bbidhagantha catubbidhagāha mapi,Caturāsavadhamma mabhañjitatoBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

Nếu Ngài đã bẻ gãy bốn bộc lưu, bốn ách, bốn triền phược, và bốn chấp thủ, cùng bốn lậu hoặc, do đó vị ấy được gọi là 'Bhagavā', bậc đã bẻ gãy.

11.

11.

Vinibaddha manokhīla nīvaraṇā-Nya’bhīnandanamaccariyāni tato,Yadi pañcavidhāni’pi bhaggamakāBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

Nếu Ngài đã bẻ gãy cả năm loại tâm hoang vu trói buộc, năm triền cái, và năm loại xan tham, do đó vị ấy được gọi là 'Bhagavā', bậc đã bẻ gãy.

12.

12.

Chavivādapadāni’pi sattavidhā-Nusayehi kusitakavatthu’mato,Ya mabhañji’tarāti’pi aṭṭhavidhaṃBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

Nếu Ngài đã bẻ gãy cả sáu căn nguyên tranh cãi, cùng với bảy tùy miên, tám căn cứ của sự biếng nhác, và tám tà, do đó vị ấy được gọi là 'Bhagavā', bậc đã bẻ gãy.

13.

13.

Navadhā’layamula mabhañji tathāDasadhā’kusalaṃ dasakammapathaṃ,Sakalāni kudiṭṭhigatāni tatoBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

Cũng vậy, nếu Ngài đã bẻ gãy chín gốc rễ của ái luyến, mười bất thiện nghiệp đạo, và toàn bộ các tà kiến, do đó vị ấy được gọi là 'Bhagavā', bậc đã bẻ gãy.

14.

14.

Pariḷāhadaraṃ vividha’ddhasataṃBhavakanettivicāra mahañji tato,SatamattasahassakilesagataṃBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

Nếu Ngài đã bẻ gãy hàng trăm loại nóng nảy và sợ hãi khác nhau, sự dẫn dắt đến các cõi hữu và sự tìm cầu, cùng một trăm ngàn loại phiền não, do đó vị ấy được gọi là 'Bhagavā', bậc đã bẻ gãy.

15.

15.

Aṇimā laghimā mahimā vasitā-Pabhuti’ssariya’ṭṭhabhagehi yato,Subhagehi samaṅakgībbhūva tatoBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

Vì Ngài đã thành tựu tám loại phước đức tốt đẹp của sự uy quyền, bắt đầu bằng Vi tế hóa, Khinh khoái hóa, Quảng đại hóa, và Tự tại, do đó vị ấy được gọi là 'Bhagavā', bậc có phước đức.

16.

16.

Aṇuno nanuno’ nanunokaraṇaṃKaraṇaṃ lahuno’lahuno aṇimā,Laghimā mahimā mahimākaraṇaṃKaraṇaṃ vasitā vasitāya tahiṃ;

()

Aṇimā là khả năng làm cho cái lớn thành nhỏ và cái nhỏ thành lớn. Laghimā là khả năng làm cho cái nặng thành nhẹ và cái nhẹ thành nặng. Mahimā là khả năng làm cho (vật) trở nên to lớn. Vasitā là khả năng làm chủ.

17.

17.

Saya micchitaṭhāna mupāgamanaṃLahu vicchitakāriyasādhanatā,Abhipatti pakamya masesavasī-Karaṇe’sikatā paramissaratā;

()

Khả năng tự mình đi đến nơi mong muốn, khả năng hoàn thành nhanh chóng công việc mong muốn, khả năng làm chủ hoàn toàn mọi thứ, và uy quyền tối cao.

18.

18.

Nabhasā padasā gamanādivasāVajato pariniṭṭhitakāriyatā,Nijakāma’vasāyikatātiyahiṃ-Paramissariyākhyabhagā’ṭṭhavidhā;

()

Do khả năng đi trên không, đi trên mặt đất, v.v., khả năng hoàn thành công việc khi đang đi, và khả năng kết thúc theo ý muốn của mình, trong đó có tám loại phước đức được gọi là uy quyền tối cao.

19.

19.

Catumagga catupphalasantipadā-Riyadhammasamuhabhagehi yuto,Vinalīkatapāpamalehi tatoBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

Vì Ngài được phú cho các phước đức là tập hợp các Thánh pháp, tức là bốn đạo, bốn quả, và con đường tịch tịnh, và do đã trừ diệt các cấu uế của tội lỗi, do đó vị ấy được gọi là 'Bhagavā', bậc có phước đức.

20.

20.

Caraṇadiguṇa’tisayādhigatā-Samakittisarīrabhageta yuto,Bhuvanattayavipphuritena tatoBhagavāti pavuccati so bhagavā;

()

Do đã chứng đắc các phẩm hạnh siêu việt bắt đầu bằng giới hạnh, được phú cho phước đức là thân danh tiếng vang lừng lan tỏa khắp ba cõi, do đó vị ấy được gọi là 'Bhagavā', bậc có phước đức.

21.

21.

Janalocananīharaṇāya nirū-Pama rūpasarīragatāya tato,Nikhilāvayavassiriyā sabitoBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

Do có thân sắc vô song để thu hút mắt của chúng sanh, được phú cho vẻ đẹp của tất cả các chi phần, do đó vị ấy được gọi là 'Bhagavā', bậc có phước đức.

22.

22.

Abhipatthita micchita mattahitaṃParasattahitampi samijjhati yaṃ,Iti tādisakāmabhagena yutoBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

Vì điều được mong cầu, được ước muốn, là lợi ích cho mình và lợi ích cho chúng sanh khác, đều được thành tựu, do được phú cho phước đức là sự thành tựu các ước muốn như vậy, nên vị ấy được gọi là 'Bhagavā', bậc có phước đức.

23.

23.

Yadanuttariyena ca pāramitā-Vīriyena payattabhagena yuto,Garubhāvapadappabhavena tatoBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

Và vì được phú cho phước đức là sự nỗ lực với tinh tấn ba-la-mật vô thượng, và do ảnh hưởng của địa vị đáng tôn kính, do đó vị ấy được gọi là 'Bhagavā', bậc có phước đức.

24.

24.

Paramissariyāyamadhammayaso-Sirikāmapayattabhāgā chayime,Yadi yassa jinassa bhavanti tatoBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

Tối thượng chủ quyền, Pháp, danh vọng, oai đức, sự toại ý, và nỗ lực, sáu phần này, nếu vị Chiến Thắng nào có được, do đó vị Chiến Thắng ấy được gọi là Bhagavā.

25.

25.

Subhagena anaññasamena nirū-Pamarūpavilāsabhagena yuto,Satapuññasamujjalitena tatoBhagavāti pavuccati so bhagavā;

()

Vị ấy được phú cho sự may mắn, với vẻ đẹp hình thể duyên dáng không gì sánh bằng, không ai bì kịp, và rực rỡ với trăm phước báu; do đó, vị ấy được gọi là Bhagavā.

26.

26.

Nijadhammasarīravibhūti yathāNijarūpasariravibhūti tathā,Iha vuccati bhaggasubhāgyamitiApi tehi samaṅgi jino bhagavā;

()

Như có sự huy hoàng của Pháp thân của chính ngài, cũng vậy có sự huy hoàng của Sắc thân của chính ngài. Ở đây, điều này được gọi là sự bẻ gãy (phiền não) và sự may mắn. Vị Chiến Thắng, bậc Bhagavā, cũng hội đủ những điều ấy.

27.

27.

Kusalādipadehi vibhattamakā’-Yatanādivasena ca bandhavasā,Vata dhammasamuhasabhāva matoBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

Ngài đã phân tích theo các thuật ngữ như thiện pháp, v.v., và theo các xứ, v.v., và theo các mối liên hệ. Quả vậy, ngài đã liễu tri bản chất của tập hợp các pháp; do đó, vị ấy được gọi là Bhagavā.

28.

28.

Catudhā catudhā catudhā catudhāCatusaccadaso’riyasaccampi,Vibhajī vibhajī vibhajī vibhajīBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

(Yamakabandhanaṃ)

Bốn cách, bốn cách, bốn cách, bốn cách, bậc thấy Bốn Sự Thật, cũng là Thánh Đế, ngài đã phân tích, đã phân tích, đã phân tích, đã phân tích; do đó, vị ấy được gọi là Bhagavā. (Song cú tương liên)

29.

29.

Yadi dibbavihāra masevi bhajiSurajeṭṭhavihāra manaññasamaṃ,Ariyañcavihāra manaññasamaṃ,Ariyañca vihāra masevi tatoBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

Nếu ngài đã thực hành và an trú trong thiên trú, trong phạm trú vô song, và trong thánh trú vô song, và ngài đã thực hành thánh trú; do đó, vị ấy được gọi là Bhagavā.

30.

30.

Yadi kāyavivekasukhaṃ abhajīBhaji cittavivekasamādhisukhaṃ,Upadhīhi vivekaka masevi tatoBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

Nếu ngài đã hưởng lạc thú của thân viễn ly, đã hưởng lạc thú của định từ tâm viễn ly, và đã thực hành sự viễn ly khỏi các sanh y; do đó, vị ấy được gọi là Bhagavā.

31.

31.

Bhaji vaṭṭagatañca vivaṭṭagataṃSaya muttarimānusadhamma mapi,Tividhañahi vimokkha masevi tatoBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

Ngài đã hưởng dụng pháp thuộc luân hồi và pháp vượt thoát luân hồi, và cũng tự mình chứng đắc các pháp thượng nhân. Vì ngài đã thực hành tam giải thoát; do đó, vị ấy được gọi là Bhagavā.

32.

32.

Punarāgamanāvaraṇena bhaveBhavanettisamañña midaṃ gamanaṃ,Yadi vantamakā’riyamaggamukhoBhagavā’ti pavuccati so bhagavā;

()

Nếu ở cửa ngõ của thánh đạo, ngài đã từ bỏ sự đi đến này, vốn được gọi là dây dẫn đến hữu, bằng cách ngăn chặn sự trở lại trong các cõi hữu; do đó, vị ấy được gọi là Bhagavā.

33.

33.

Bhagavā’ti visiṭṭha’bhidhānamimaṃNa’ca mātupituppabhutihi kataṃ,Sahabodhipadādhigamena gatāTathasammuti tassajinassa’bhavi;

()

Danh hiệu cao quý 'Bhagavā' này không phải do cha mẹ hay những người khác đặt cho. Chế định như vậy đã phát sinh cho vị Chiến Thắng ấy cùng với sự chứng đắc trạng thái giác ngộ.

Athamahāniddesāgatanayo vuccate.

Bây giờ, phương pháp từ Đại Diễn Giải (Mahāniddesa) được nói đến.

34.

34.

Lokuttarāya matiyāRāgaṃ bhaggaṃ akāsi dosaṃ mohaṃ,Yasmā kaṇṭakamānaṃKilesamāraṃ tatopi buddho bagavā;

()

Với trí tuệ siêu thế, ngài đã bẻ gãy tham, sân, và si, cùng gai nhọn là mạn, và phiền não ma; do lý do đó, đức Phật là Bhagavā.

35.

35.

Yasmā vibhajjavādiBhaji vibhaji pavibhajī sadhammakkhandhaṃ,Lokuttarañca katavāBhavānamattaṃ tatopi buddho bhagavā;

()

Bởi vì, là bậc chủ trương phân tích, ngài đã hưởng dụng, đã phân tích, đã phân tích tường tận các uẩn diệu pháp, và đã tạo ra (pháp) siêu thế, sự chấm dứt các cõi hữu; do lý do đó, đức Phật là Bhagavā.

36.

36.

Yasmā bhāvitakāyoBhāvitasilo sadā subhāvitacitto,Bhāvitapañño sabbhiSubhāvanīyo tatopi buddho bhagavā;

()

Bởi vì ngài có thân được tu tập, có giới được tu tập, có tâm luôn được khéo tu tập, có tuệ được tu tập, và đáng được các bậc thiện nhân tôn kính; do lý do đó, đức Phật là Bhagavā.

37.

37.

Bhagavā kavanapatthāniPaṭisallānabbihārasāruppāni,JanavātāpagatāniVanāni senāsanāni yo pantāni;

()

Bậc Bhagavā (đã thường lui tới) những khu rừng và trú xứ xa vắng, những lâm viên thích hợp cho việc an trú độc cư, xa lánh hơi người;

38.

38.

BhudharakandaraleṇaṃGuruhamūlaṃ pakalāla mabbhokāsaṃ,Sivathikaṃ bhaji yasmāTiṇasatthāraṃ tatopi buddho bhagavā;

()

...những hang động và sơn động, gốc cây, đống rơm ngoài trời, nghĩa địa, và thảm cỏ; bởi vì ngài đã thường lui tới những nơi ấy, do lý do đó, đức Phật là Bhagavā.

39.

39.

Catubbidhānaṃ saddhā-Deyyānaṃ cīvarādisambhārānaṃ,Subharo yasmā bhāgīParamappiccho tatopi buddho bhagavā;

()

Bởi vì ngài là người thọ nhận bốn loại vật dụng cúng dường bằng đức tin, như y phục v.v., là người dễ nuôi dưỡng và thiểu dục tột bậc; do lý do đó, đức Phật là Bhagavā.

40.

40.

Attharasassa subhāgīDhammarasassa ca yato vimuttirasassa,Adhisīlassa’dhicitta-Ssa’dhipaññāyaca tatopi buddho bhagavā;

()

Bởi vì ngài là người hưởng vị của ý nghĩa, vị của Chánh pháp, và vị của giải thoát, và của tăng thượng giới, tăng thượng tâm, và tăng thượng tuệ; do lý do đó, đức Phật là Bhagavā.

41.

41.

Rūpārūpāvacara-Jjhānāna catunna mapakpamaññānampi,ViddhaṃsitīvaraṇoYasmā bhāgī tatopi buddho bhagavā;

()

Bởi vì, sau khi đã phá tan các triền cái, ngài là người chứng đắc bốn thiền sắc giới và vô sắc giới, và cả bốn vô lượng tâm; do lý do đó, đức Phật là Bhagavā.

42.

42.

AṭṭhannañcaṭṭhannaṃVimokkhadhammāna mābhibhāyatanānaṃ,Anupubbavihārānaṃ bhāginavannaṃ tatopi buddho bhagavā;

()

Bởi vì ngài là người chứng đắc tám giải thoát, tám thắng xứ, và chín thứ đệ trú; do lý do đó, đức Phật là Bhagavā.

43.

43.

DasakasiṇasamāpattiDasasaññābhāvanāna mapi bhāgīvā,Asubhasamāpatyā’nā-Pānassatiyā tatopi buddho bhagavā;

()

Bởi vì ngài là người chứng đắc mười biến xứ định, và cũng là người tu tập mười tưởng, chứng đắc định bất tịnh và niệm hơi thở; do lý do đó, đức Phật là Bhagavā.

44.

44.

Sammappadhāna pabhuti-Satipaṭṭhāni’ddhipādadhammānampi,Catudhā suvibhattānaṃBhāgī yasmā tatopi buddho bhagavā;

()

Bởi vì ngài là người chứng đắc các pháp như Chánh cần, Niệm xứ, và Thần túc, vốn được phân tích rõ ràng thành bốn loại; do lý do đó, đức Phật là Bhagavā.

45.

45.

Pañcannampi balānaṃYasmā pañcanna mindriyānaṃ bhāgī,Tasmā dasabaladhārīJitindriso yo tatopi buddho bhagavā;

()

Bởi vì ngài là người chứng đắc năm lực và năm quyền, do đó ngài là bậc mang mười lực, là người đã chiến thắng các căn; do lý do đó, đức Phật là Bhagavā.

46.

46.

Yasmā bojjhaṅgānaṃAriyassa’ṭṭhaṅgikassa maggassāpi,Tathāgatabalānaṃ yoBhāgi dasannaṃ tatopi buddho bhagavā;

()

Bởi vì ngài là người chứng đắc các giác chi, Bát Thánh Đạo, và mười Như Lai lực; do lý do đó, đức Phật là Bhagavā.

47.

47.

CatuvesārajjānaṃYadi catupaṭisambhidāna maddhabhāgī,ChabuddhadhammānampiChaḷabhiññānaṃ tatopibuddhobhagavā;

()

Nếu ngài là người chứng đắc bốn vô sở úy, bốn tuệ phân tích, sáu bất cộng pháp của Phật, và sáu thắng trí; do lý do đó, đức Phật là Bhagavā.

48.

48.

Bhagavā’tye’taṃ nāmaṃNakataṃ mātāpitūhi bhātubhaginīhi,SakamittāmaccehiNa ñātisālohitehivā paññattaṃ;

()

Danh hiệu 'Bhagavā' này không phải do cha mẹ, anh chị em, bạn bè hay quần thần của ngài đặt ra, cũng không phải do quyến thuộc hay bà con huyết thống công bố.

49.

49.

Samaṇehi bhusurehiNa devatāhi ca nana yena kenaci racitaṃ,UṭṭhaṭakibbisamūleSubodhimūle subuddhasambodhīnaṃ;

()

Không phải do các sa-môn, bà-la-môn, hay chư thiên, cũng không phải do bất kỳ ai sáng tác. Tại cội Bồ-đề thù thắng, nơi gốc rễ của việc nhổ sạch phiền não, của sự giác ngộ viên mãn;

50.

50.

Paṭilābhahetu tesaṃBhagavantānaṃ anāvaraṇañāṇassa,PavimokkhantikametaṃYadidaṃ bhagavāti sacchikāpaññatti;

()

...do nhân duyên chứng đắc vô ngại trí của các bậc Thế Tôn ấy, danh hiệu 'Bhagavā' này, gần với sự giải thoát hoàn toàn, là một chế định dựa trên sự thực chứng.

Athaṭīkāgatanayovuccate.

Bây giờ, phương pháp từ Phụ Chú Giải (ṭīkā) được nói đến.

51.

51.

Niratisayāsīlādi-Sagguṇabhāgā anaññasāmaññā yeYassu’palabbhanti tatoBhagavā’tya’bhidhīyate sabuddho bhagavā;

()

Vị nào sở hữu những phần thiện đức như giới hạnh vô song, là những điều không chung với người khác, do đó, vị Phật, bậc Thế Tôn ấy, được gọi là Bhagavā.

52.

52.

Tathāhi sīlaṃ samādhiPaññā vimutti vimuttidassanañāṇaṃ,Hiri ottappaṃ saddhaṃVīriyaṃ sati sampajañña mete dhammā;

()

Quả thật, giới, định, tuệ, giải thoát, giải thoát tri kiến, tàm, quý, tín, tấn, niệm, tỉnh giác, đây là những pháp ấy.

53.

53.

Sīlavisuddhi ca diṭṭhi-Visuddhi kusalāni tīṇi tammūlāni,Tayo vitakkā sammāTisso dhātvānavajjasaññā tisso;

()

Giới thanh tịnh và kiến thanh tịnh, ba thiện căn, ba chánh tư duy, ba giới, ba tưởng vô tội.

54.

54.

Catusatipaṭṭhāni’ddhi-Ppādā sammappadhānadhammā caturo,Paṭisambhidā catassoCaturo maggā phalānikho cattāri;

()

Bốn niệm xứ, bốn như ý túc, bốn chánh cần, bốn vô ngại giải, bốn đạo, và bốn quả.

55.

55.

Cattāro, riyavaṃsāYoniparicchedakāni catuñāṇāni,CatuvesārajjāniPadhāniyaṅgāni pañca parimāṇāni;

()

Bốn thánh chủng, bốn trí phân biệt nhân, bốn vô sở úy, năm cần chi.

56.

56.

Pañcaṅgiko’pi sammāSamādhi pañcindriyāni pañcabalāni,NissāraṇīyadhātuPañcavimuttiparipācaniyā dhammā;

()

Chánh định có năm chi, năm căn, năm lực, năm giới xuất ly, năm pháp làm cho giải thoát được thuần thục.

57.

57.

Pañca vimuttāyatana-Ñāṇāni chagāravā chabahulavihārā,Chā’nussatiṭhānāniNissāraṇiyā chadhātu chalabhiññāyo;

()

Năm trí về xứ giải thoát, sáu sự tôn kính, sáu sự thường trú, sáu xứ tùy niệm, sáu giới xuất ly, sáu thắng trí.

58.

58.

Chabbidha’nuttariyāniJabbidhanibbedhabhāgiyā saññāyo,Chaasādhāraṇañānā-Nya’riyadhanānya’parihāniyā dhammā;

()

Sáu pháp vô thượng, sáu tưởng thuộc phần giác ngộ, sáu trí bất cộng, các thánh tài, các pháp không thối chuyển.

59.

59.

SappurisāriyadhammāBojjhaṅgā satta sattasaññā satta,KhīṇāsavabalakathanāSattavivadhā dakkhiṇarahānañca kathā;

()

Bảy pháp của bậc chân nhân, bảy giác chi, bảy tưởng, bảy năng lực của bậc lậu tận, và bảy loại người đáng được cúng dường.

60.

60.

Aṭṭhannaṃ paññānaṃPaṭilābha nidānadesanā sammattā;

Lokasabhāva’ccagamāAṭṭha’kkhaṇadesanā ca aṭṭhavimokkhā;

()

Bài thuyết giảng về nhân duyên chứng đắc tám loại trí tuệ, tám chánh tánh, tám sự vượt qua các pháp thế gian, và bài thuyết giảng về tám phi thời, tám giải thoát.

61.

61.

Vatthunyā’ramhāniMahāpurisatakkanā’bhibhāyatanutti,Aṭṭhavidhā navu’pāyāManasikaraṇamūlakā padhānyaṅgāni;

()

Tám sự vật của sự khởi đầu, tám sự suy xét của bậc đại nhân, tám thắng xứ, chín cần chi có tác ý làm gốc.

62.

62.

Nava sattāvāsakathāĀghātapaṭivinayā ca nava nānattā,Navā’nupubbavihārāNavasaññā dasavidhā kusalakammapathā;

()

Lời nói về chín hữu tình cư, và chín cách chế ngự phẫn nộ, chín sự khác biệt, chín thứ đệ trú, chín tưởng, mười nghiệp đạo thiện.

63.

63.

Dasa kasiṇāyatanāniDasa sammattāni nāthakaraṇadhammā,Balāni cā’riyavāsāMettāye’kādasānisaṃsā dhammā;

()

Mười biến xứ, mười chánh tánh, mười pháp tạo nên nơi nương tựa, và mười lực, mười thánh trú, mười một lợi ích của tâm từ.

64.

64.

Bārasadhammā cakkā-Kārā terasadhutaṅgadhammā ce’pi,Cuddasamattā buddhiPañcadasavimuttipācanīyā dhammā;

()

Mười hai pháp theo hình thức bánh xe (tức mười hai hành tướng của Tứ Đế), và cũng có mười ba pháp đầu đà, mười bốn trí của bậc Giác Ngộ, mười lăm pháp làm cho giải thoát được thuần thục.

65.

65.

ĀnāpānassatiyoSoḷasa soḷasavidhā’ parantapatīyā,Aṭṭharasa buddhaguṇāEkūṇavīsati paccavekkhaṇabuddhi;

()

Mười sáu (đề mục) niệm hơi thở, mười sáu loại nghi ngờ về tương lai, mười tám Phật pháp bất cộng, mười chín trí quán xét.

66.

66.

CatucattāḷisavidhāPaññāvatthū’dayabbayeñāṇāni,Paññāsa kusaladhammāSattādhikasattatippabhāvatthūni;

()

Bốn mươi bốn đối tượng của trí tuệ, các trí về sanh và diệt, năm mươi pháp thiện, bảy mươi bảy đối tượng của trí tuệ.

67.

67.

Catuvīsati koṭilakkha-Ppamita samāpattiyañcaravajirañāṇaṃ,Samantapaṭṭhānapacca-Vekkhaṇañāṇāni desanāñāṇāti;

()

Kim cang trí đi vào hai mươi bốn trăm ngàn ức thiền chứng, các trí quán xét Vô Tỷ Tương Quan, và các trí thuyết giảng.

68.

68.

Sattāna manattānaṃVibhagañāṇānicā’sayānusayānaṃ,Vuttavibhāgā santīGuṇabhāgā bhagavato tato bhagavā so;

()

Và các trí phân biệt chúng sanh và phi chúng sanh, phân biệt ý muốn và tùy miên; những sự phân loại đã được nói đến này là những phần đức hạnh của Đức Thế Tôn, do đó Ngài là Đức Thế Tôn.

69.

69.

Manussattabhāvādike aṭṭhadhammeSamodhānayitvā’hisambodhiyā ye,Samiddhā’dhikārehi sattuttamehiMahābodhisattehi sampādanīyā;

()

Những pháp nào, sau khi hội đủ tám pháp bắt đầu với thân người, cần được các vị Đại Bồ-tát, những chúng sanh tối thượng với quyền năng thành tựu, hoàn thành cho sự chánh đẳng giác.

70.

70.

Adhiṭṭhānadhammādayo pañcu’ḷāra-Pariccāgadhammā catussaṅgahā ca,Cariyattayaṃ pāramīdhammarāsiBhavattyā’bhisambodhisambhārabhūtā;

()

Các pháp quyết định, năm pháp đại thí xả, bốn nhiếp pháp, ba hạnh, và tập hợp các pháp ba-la-mật, trở thành tư lương cho sự chánh đẳng giác.

71.

71.

Pabhutyā’bhinīhārato yāvabodhiAsaṅkheyyakappāni cattāri’massa,Salakkhāni te bodhisambhāradhammāBhavā vuddhipakkhe bhatā sambhatā’ti;

()

Kể từ lúc phát nguyện cho đến khi giác ngộ, trong bốn a-tăng-kỳ và một trăm ngàn đại kiếp của vị này, những pháp tư lương bồ-đề ấy đã được nuôi dưỡng và tích lũy trong các đời thuộc phần tăng trưởng.

72.

72.

Bhajīyanti yā puññavantehi lokePayogaṃ samāgamma sampattiyo tā,Bhagānāma vaṭṭabbivaṭṭānugā’tiPavuccanti tesaṃ ubhinnaṃ bhagānaṃ;

()

Những thành tựu nào trong đời, đến từ sự nỗ lực, được những người có phước hưởng dụng, chúng được gọi là 'phần' (bhaga), đi theo cả luân hồi và phi luân hồi. Chúng được nói đến là hai loại 'phần' ấy.

73.

73.

Pure bodhito bodhisatto samānoBhusaṃ bodhisambhāradhamme vinanto,Patiṭṭhāsi yasmiṃ bhage te vanītiManussesu devesu ukkaṃsabhute;

()

Trước khi giác ngộ, khi còn là Bồ-tát, Ngài đã tu tập nhiều pháp tư lương bồ-đề; Ngài đã phân phát phần (bhaga) tối thắng giữa loài người và chư thiên mà Ngài đã an trú.

74.

74.

Tathā’naññasāmaññasāhiññajhāna-Ssamāpattibhedaggamaggapphalādī,Bhage bodhimūle vivaṭṭānuge’piSayaṃ buddhabhuto samāno vanī’ti;

()

Cũng vậy, sau khi tự mình thành Phật, tại cội bồ-đề, Ngài đã phân phát phần (pháp) thuộc về phi luân hồi, tức là các loại thiền, thiền chứng, đạo và quả tối thượng không chung với phàm nhân, v.v.

75.

75.

Catubbisa ye koṭilakkhappamāṇa-Samāpattibhāgā kamahābhāgadheyyo,Paresaṃ nahitāya?Ttano diṭṭhadhamma-Sukhatthāya te niccakappaṃ vanīti;

()

Bậc đại phước đức ấy, với những phần thiền chứng có số lượng hai mươi bốn trăm ngàn ức, đã luôn luôn phân phát chúng, không chỉ vì lợi ích của người khác mà còn vì hạnh phúc trong hiện tại của chính mình.

76.

76.

Abhiññeyyadhammesu ye bhāvitabba-Pahātabbabhāgā pariññeyyabhāgā,Siyuṃ sacchikātabbabhāgā vanī’tiJino bhāvanāgocarāsevano te;

()

Trong các pháp cần được thắng tri, những phần nào cần được tu tập, cần được đoạn trừ, cần được liễu tri, cần được chứng ngộ, bậc Chiến Thắng, người thực hành trong cảnh giới của sự tu tập, đã phân phát những pháp ấy.

77.

77.

Asādhāraṇe sesasādhāraṇa yeIme dhammabhāgā’dhisīlādibhedā,Phalaṃ yāvatā bodhaneyyesu satthāVanī patthayī suppatiṭṭhānukhoti;

()

Những phần pháp này, các loại như tăng thượng giới v.v., dù là bất cộng hay cộng với những người khác, bậc Đạo Sư đã phân phát cho đến khi có kết quả nơi những người cần được giáo hóa, và Ngài đã mong muốn chúng được thiết lập vững chắc.

78.

78.

Aveccappasantā imassa’tthi deva-Manussā bahū bhattiyuttā tathāhi,Asādhāraṇā’nopamānattañāṇa-Ppabhāvādito sabbasattuttamo so;

()

Quả thật, có nhiều chư thiên và nhân loại có niềm tin bất động và lòng thành kính nơi vị này; do bởi uy lực của trí tuệ bất cộng, vô song, và vô ngã, v.v., Ngài là bậc tối thượng trong tất cả chúng sanh.

79.

79.

AnatthāpahārādipubbaṅgamāyaHitatthā’bhinipphādane tapparāya,Payogābhisampattiyā bodhaneyya-Pajāyo’pakārāvahāyā’mitāya;

()

(Cũng do bởi sự thành tựu...) với sự nỗ lực thành tựu, bắt đầu bằng việc loại bỏ điều bất lợi, chuyên tâm trong việc hoàn thành điều lợi ích, mang lại sự giúp đỡ vô lượng cho chúng sanh cần được giáo hóa.

80.

80.

Viyāmappabhā ketumālākulāyaBhusaṃ lakkhaṇā’sityanubyañjanehi,Vicittāya rūpindirāmandirāyaSamiddhattabhāvā’bhisampattiyāpi;

()

Cũng do bởi sự thành tựu về một thân thể đã thành công, là nơi ở của vẻ đẹp sắc thân, được trang hoàng rực rỡ với các tướng và tám mươi vẻ đẹp phụ, với hào quang một tầm và vòng ánh sáng rực rỡ.

81.

81.

YathābhuccasīlādidhammubbhavenaUḷārena lokattayabyāpināpi,Samannāgatattā kavisuddhena kitti-Ssarīrena khīrodadhīpaṇḍarena;

()

Do bởi được phú bẩm với thân danh tiếng cao thượng, lan khắp ba cõi, hoàn toàn trong sạch, trắng như biển sữa, và sinh ra từ các pháp như giới, v.v., một cách chân thật.

82.

82.

Ṭhitattā visiṭṭhāsu ukkaṃsakoṭiṃPaviṭṭhāsu santuṭṭhitā’ppicchatāsu,Catunnaṃ visārajjadhammāna maddhāDasannaṃ balānañca sabbhāvatopi;

()

Do đã an trú và đạt đến đỉnh cao của các pháp đặc thù là thiểu dục và tri túc, và chắc chắn do sự hiện hữu trọn vẹn của bốn pháp vô sở úy và mười năng lực;

83.

83.

Samantāpasādāvahattā’pirūpa-Ppamāṇadike jīvaloke surānaṃ,Narāna’ñjalīvandanāmānapūjā-Vidhānārahattāpi sambhattiṭhānaṃ;

()

Cũng do Ngài mang lại niềm tịnh tín khắp nơi trong thế giới chúng sanh, chư thiên và nhân loại, về phương diện sắc thân, oai nghi, v.v...; cũng do Ngài xứng đáng với các nghi thức chắp tay, đảnh lễ, tôn kính, và cúng dường, nên Ngài là nền tảng của lòng tôn kính;

84.

84.

Aveccappasādenu’petā’nusiṭṭhi-Paṭiggāhakā yejanā kenacāpi,Manussena devena vā brahmunā vāAsaṃhāriyā bhatti tesaṃ kadāci;

()

Những người nào là người tiếp nhận lời giáo huấn, đã được trang bị niềm tin bất động, thì lòng tôn kính của họ không bao giờ có thể bị lay chuyển bởi bất cứ ai, dù là người, chư thiên, hay phạm thiên;

85.

85.

Pariccajja te sāvakā jivitampiJinaṃ dhammapūjāya pūjenti daḷhaṃ;

Tathāhi’ssa paññattasikkhāpadāniNavītikkamante samuddo’va velaṃ;

()

Các vị đệ tử ấy, dầu từ bỏ cả mạng sống, vẫn kiên cố cúng dường bậc Chiến Thắng bằng sự cúng dường Pháp; thật vậy, các vị ấy không vượt qua các học giới do Ngài chế định, cũng như biển cả không vượt qua bờ;

86.

86.

Pavuccanti bhāgāti dhammassabhāva-Vibhāgā hi te khandhadhātvādinā’pi,Atītādirūpādibhedehi tepiAnekappabhedā vibhattā bhavantī;

()

Các sự phân chia bản chất của các pháp được gọi là 'bhāga' (phần); thật vậy, chúng được phân chia theo uẩn, giới, v.v...; chúng cũng được phân chia thành nhiều loại khác nhau bởi các sự khác biệt về quá khứ, v.v..., và sắc, v.v...;

87.

87.

Papañcattayaṃ sabbasaṃyojanāniJino ganthayogā’savo’gho’padhīca,Samucchijja maggena nibbānadhātvā-Mataṃ so pibanto vamī te ca bhāge;

()

Bậc Chiến Thắng, sau khi đã đoạn trừ bằng đạo lộ ba loại hý luận, tất cả các kiết sử, các triền phược, các bộc lưu, các lậu hoặc, các ách, và các chấp thủ, trong khi uống vị cam lồ của yếu tố Niết-bàn, Ngài đã nôn ra các phần (bhāga) ấy;

88.

88.

Chacakkhādivatthuni jā’rammaṇāniChacittāni chabbedanā phassachakkaṃ,Chasaññā chataṇhā chasañcetanā cha-Bbitakke vicāre cha bhāge vamīti;

()

Sáu đối tượng sanh khởi nơi sáu căn như mắt, v.v..., sáu thức, sáu thọ, nhóm sáu xúc, sáu tưởng, sáu ái, sáu tư, sáu loại tầm và tứ - Ngài đã nôn ra sáu phần (bhāga) ấy;

89.

89.

Yamā’nanda cattañca vantaṃ vimuttaṃPahīṇaṃ vinissaṭṭha maṅgīrasassa,Na taṃ jātu paccessatītyā’bha satthāYathāvuttabhāge vamītvevameva;

()

Bậc Đạo Sư đã nói rằng: 'Này Ānanda, cái gì đã được bậc Aṅgīrasa từ bỏ, nôn ra, giải thoát, đoạn trừ, và xả ly, cái đó sẽ không bao giờ quay trở lại.' Cũng chính như vậy, Ngài đã nôn ra các phần (bhāge) đã được nói đến;

90.

90.

Jino kaṇhasukkeca vajjānavajjeNihīnappaṇite adhamme ca dhamme,Asādhāraṇena’ ggamaggā’nanenaApaccāgamaṃ pāpayī uggirīti;

()

Bậc Chiến Thắng, bằng ngọn lửa của đạo lộ tối thượng không chung, đã khiến cho các pháp đen và trắng, đáng chê và không đáng chê, thấp kém và cao thượng, phi pháp và chánh pháp, không còn quay trở lại; như vậy là Ngài đã nôn ra;

91.

91.

Paresañca saṃsāranirākaramhāSamullumpanatthāya kullūpamaṃ so,Yathājjhāsayaṃ desayitvāna dhammaṃPamāpesi tehā’pi bhāge’ti sabbe;

()

Và vì mục đích cứu vớt những người khác ra khỏi đại dương luân hồi, Ngài, sau khi đã thuyết giảng giáo pháp ví như chiếc bè tùy theo căn tánh của họ, đã khiến cho họ cũng từ bỏ tất cả các phần (bhāge) ấy;

92.

92.

Pure pūrayaṃ pāramīdhammajātaṃMahābodhisatto samāno bhagābyaṃ,Siriṃ issarattaṃ yasohatthasāraṃVamī chaḍḍhanīyaṃ yathākheḷapiṇḍaṃ;

()

Trong quá khứ, khi đang viên mãn các pháp ba-la-mật, trong khi là vị Đại Bồ-tát, Ngài đã nôn ra sự may mắn, quyền tối thượng, danh vọng, và voi báu, những thứ đáng vứt bỏ, giống như một cục đờm;

93.

93.

Tathāhi’ssa laddhaṃ pure somanassa-Vhayo temiyo’yogharo hatthipālo,Kumārosamāno’bhinikkhamma gehāSiriṃ devarajjassiriṃ uggiri so, ()

Thật vậy, trong quá khứ, khi Ngài là các vị hoàng tử tên là Somanassa, Temiya, Ayoghara, Hatthipāla, sau khi đã xuất gia từ bỏ gia đình, Ngài đã nôn ra sự huy hoàng, sự huy hoàng của một vị vua trời,

94.

94.

Anekāsu jātīsu sampannabhogoBhāge laddhabhoge’vamevu’ggiritvā,Sakaṃ hatthagaṃ pacchime attabhāveAnomassiriṃ cakkavattissirimpi;

()

Trong nhiều kiếp, là người có được tài sản, sau khi đã nôn ra các phần tài sản đã nhận được đúng như vậy, trong kiếp sống cuối cùng, Ngài cũng (đã nôn ra) sự huy hoàng vô song, ngay cả sự huy hoàng của một vị chuyển luân vương, vốn đã ở trong tay mình;

95.

95.

Catuddīpikaṃ devarajjā’dhipacca-Samānādhipaccaṃ yathābhucca muccaṃ,Yasañcā’pi tatnissayaṃ pañcakāmeAlaggo tiṇaggāya’pā maññamāno;

()

Quyền cai trị bốn châu, quyền tối thượng ngang bằng với quyền tối thượng của một vị vua trời, đáng được từ bỏ như nó vốn là, và cả danh tiếng phụ thuộc vào đó, cùng năm dục lạc, Ngài đã không dính mắc, xem chúng còn thua một ngọn cỏ;

96.

96.

Pahāyā’ bhigantvābhisambodhirajjePatiṭṭhāya saddhammarājā babhuva,Asāre tusāre’va saṃsārasāreSuvuttappakāre bhage so vamīti;

()

Sau khi từ bỏ, Ngài đã đi đến và an lập trong vương quốc của sự giác ngộ viên mãn, và đã trở thành vị vua của Chánh pháp. Như vậy, Ngài đã nôn ra các phần (bhage) đã được nói rõ trong vòng luân hồi vô giá trị, giống như vỏ trấu;

97.

97.

Pavattanti nakkhattarūpehi bhehiSamaṃ cakkavāḷāvakāsesu yātā,Tikuṭaddi kuṭaddi canda’kka neru-Vimānādisobhā bhagā nāma honti;

()

Sự huy hoàng của các thiên cung như Tikuṭa, v.v..., Kuṭa, v.v..., của mặt trăng, mặt trời, núi Meru, v.v..., vốn vận hành cùng với ánh sáng của các chòm sao và đi vào trong không gian của các thế giới, được gọi là 'bhagā' (huy hoàng);

98.

98.

Jino tassamaṅgī janokāsalokeHave chandarāgappahāṇena yena,Mahābodhimaṇḍe nisinnosamānoVibhūtāvibhūte bhāge te vamīti;

()

Bậc Chiến Thắng, thật vậy, do đã đoạn trừ dục và tham đối với thế giới chúng sanh và thế giới vật chất, trong khi đang ngự tại Bồ-đề đoàn, đã nôn ra các phần (bhage) huy hoàng và không huy hoàng ấy;

99.

99.

Sobhāgavā’ti bhatavā’ti bhagevanī’tiBhāgevanī’ti abhipatthayi bhattavā’ti,Bhāgevamī’ti tibhavesu bhagevamī’tiAnvatthato hi bhagavā bhagavā samañño;

()

Ngài là bậc có sự huy hoàng (sobhāgavā), là bậc đã tu tập (bhatavā), là bậc đã tham dự (bhagevanī), là bậc đã mong muốn tham dự (abhipatthayi bhattavā), là bậc đã bẻ gãy (bhattavā), là bậc đã nôn ra các phần (bhāgevamī), là bậc đã nôn ra các phần trong ba cõi (tibhavesu bhagevamī). Thật vậy, theo ý nghĩa ngữ nguyên, danh hiệu Bhagavā chính là Bhagavā;

100.

100.

Icceva’massa arahādiguṇappabandha-Pubbācalu’bbhavayasovisarosadhīso,Pajjañca sajjanamanokumudāni’ve’daṃCittāni bodhayati kiṃ purisādhamānaṃ;

()

Như vậy, vầng trăng này là danh tiếng lan rộng phát sanh từ ngọn núi phía đông là chuỗi các ân đức bắt đầu bằng A-la-hán của Ngài, và câu kệ này, làm cho tâm của những người thiện trí nở ra như hoa súng. Còn tâm của những kẻ hạ liệt thì sao?

Itimedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānanda dānanidāne jinavaṃsadīpe santikenidāne bhagavā’tināmapaññattiyā abhidheyaparidīpo chabbīsatimo saggo.

Như vậy, trong tác phẩm Jinavaṃsadīpa, là nguồn mang lại niềm hoan hỷ cho tâm của tất cả các thi nhân, được sáng tác bởi tu sĩ tên là Medhānanda, đây là chương thứ hai mươi sáu, sự giải thích về ý nghĩa của danh hiệu 'Bhagavā', trong phần Santikenidāna.

1.

1.

Ettha’ttahisampattiparahitapaṭipattitoNissīmāpi dvidhā buddhaguṇā saṅgahitā kathaṃ;

()

Ở đây, các ân đức vô biên của một vị Phật được tóm tắt theo hai phương diện là sự thành tựu tự lợi và sự thực hành lợi tha như thế nào?

2.

2.

Tāsva’ttahitasampattisaddhammacakkavattino;

Pahāṇasampadāñāṇasampadābhedato dvidhā;

()

Trong số đó, sự thành tựu tự lợi của bậc Chuyển Luân Vương Chánh Pháp có hai phương diện, do sự phân chia thành sự thành tựu về đoạn trừ và sự thành tựu về trí tuệ;

3.

3.

Rūpakāyā’nubhāvāsuṃ tatthe’va’ntogadhā dvidhā,Paratthapaṭipattī’pi payogāsayabhedato;

()

Các oai lực của sắc thân được bao gồm ngay trong đó. Sự thực hành lợi tha cũng có hai phương diện, do sự phân chia thành phương tiện và ý hướng;

4.

4.

Payogo lābhasakkārasilokanirapekkhino,Dukkhū’pasamaṇatthāya nīyyāniko’padesanā;

()

Phương tiện của bậc không màng đến lợi lộc, cung kính, và danh tiếng, chính là sự chỉ dạy đưa đến giải thoát nhằm mục đích làm lắng dịu khổ đau;

5.

5.

Āsayo devadattādipaccāmittajanesupi,Hitajjhāsayatā niccaṃ mettākantāya bhattuno;

()

Ý hướng của Bậc Tôn Sư là tâm ý luôn hướng đến lợi ích, bằng lòng từ ái, ngay cả đối với những kẻ thù địch như Devadatta;

6.

6.

Indriyā’paripakkānaṃbodhaneyyāna manvahaṃ,Paññindriyādisampākasamayā’vagamādito;

()

Do sự thấu hiểu hằng ngày về thời điểm chín muồi của tín căn, v.v... của những chúng sanh cần được giác ngộ mà các căn vẫn chưa thuần thục;

7.

7.

Deyyadhammapaṭiggāhappabhutīhā’ nukampiya,Parahitapaṭipatyā’si paresaṃ hitasādhanaṃ;

()

Do lòng bi mẫn, bằng sự nỗ lực như việc thọ nhận các vật cúng dường, v.v..., qua sự thực hành lợi tha, đã có sự thành tựu lợi ích cho người khác;

8.

8.

Tesaṃ guṇaviseyānaṃ vibhāvanavasenapi,Pāḷiyaṃ arahantyādipadānaṃ gahaṇaṃ kathaṃ;

()

Cũng do năng lực giải thích các phẩm chất đặc biệt ấy, việc sử dụng các thuật ngữ bắt đầu bằng 'Arahant' trong kinh điển Pāli là như thế nào?

9.

9.

Tatthā’rahanti iminā padena paridīpitā,Pahāṇasampadānāma attano hitasampadā, ()

Trong đó, bằng thuật ngữ 'Arahant' này, sự thành tựu tự lợi, tức là sự thành tựu về đoạn trừ, đã được giải thích,

10.

10.

Padehi sammāsambuddho lokavidūti attano,Ñāṇasampattisaṅkhātā nahitasampatti dīpitā;

()

Bằng các thuật ngữ 'Sammāsambuddho' và 'Lokavidū', sự thành tựu tự lợi, được gọi là sự thành tựu về trí tuệ, đã được giải thích.

11.

11.

Vijjācaraṇasampanno’ti’minā dassitā’ttano,Vijjācaraṇappabhuti sabbā’pi hitasampadā;

()

Bởi danh hiệu ‘Vijjācaraṇasampanno’ (Minh Hạnh Túc), tất cả sự thành tựu lợi ích cho bản thân, bắt đầu từ minh và hạnh, đã được chỉ rõ.

12.

12.

Sugato’ti’minā vuttā paṭṭhāyapaṇidhānato,Attanohitasampatti paratthapaṭipattica;

()

Bởi danh hiệu ‘Sugato’ (Thiện Thệ), sự thành tựu lợi ích cho bản thân và sự thực hành vì lợi ích của người khác, bắt đầu từ lúc phát nguyện, đã được nói đến.

13.

13.

Satthā devamanussānaṃ purisadammasārathī,Paratthapaṭipatye’va padañcayehi dīpitā;

()

Bởi hai danh hiệu ‘Satthā devamanussānaṃ’ (Thiên Nhơn Sư) và ‘Purisadammasārathī’ (Vô Thượng Sĩ, Điều Ngự Trượng Phu), chính sự thực hành vì lợi ích của người khác đã được làm sáng tỏ.

14.

14.

Padañcayena buddhoti bhagavāti vibhāvitā,Yāva’ttahitasampatti parahitapaṭipatti ca;

()

Bởi hai danh hiệu ‘Buddho’ (Phật) và ‘Bhagavā’ (Thế Tôn), cả sự thành tựu lợi ích cho bản thân và sự thực hành vì lợi ích của người khác đều được làm sáng tỏ.

15.

15.

Tidhā buddhaguṇā hetuphakhalasatto’pakārato,Saṃkhittā arahaṃ sammāsambuddho’ti padehica;

()

Các đức tính của Phật có ba loại: do nhân, do quả, và do sự giúp đỡ chúng sanh. Chúng được tóm tắt bởi các danh hiệu ‘Arahaṃ’ (A-la-hán) và ‘Sammāsambuddho’ (Chánh Đẳng Giác).

16.

16.

Vijjācaraṇasampanno lokavidū’ti’mehi ca,Catūhi phakhalasampattisaṅkhātā kittitā guṇā;

()

Và bởi bốn danh hiệu này, là ‘Vijjācaraṇasampanno’ (Minh Hạnh Túc) và ‘Lokavidū’ (Thế Gian Giải), các đức tính được gọi là sự thành tựu quả đã được tán thán.

17.

17.

Purisadammasārathi satthā dvīhipadehi tu,Sattopakārasampattivasena gaditā guṇā;

()

Còn bởi hai danh hiệu ‘Purisadammasārathi’ (Điều Ngự Trượng Phu) và ‘Satthā’ (Thiên Nhơn Sư), các đức tính được nói đến theo phương diện thành tựu sự giúp đỡ chúng sanh.

18.

18.

Phalasamapattisattopakārasamapattibhedato,Ubho buddhaguṇā buddho’ti’minā paridīpitā;

()

Do sự phân biệt giữa thành tựu quả và thành tựu giúp đỡ chúng sanh, cả hai đức tính của Phật được làm sáng tỏ bởi danh hiệu ‘Buddho’ (Phật).

19.

19.

Sugato bhagavā dvīhi padehā’diccabandhuno,Vibhāvitā hetu phalasatto’pakārasampadā;

()

Bởi hai danh hiệu ‘Sugato’ (Thiện Thệ) và ‘Bhagavā’ (Thế Tôn), sự thành tựu về nhân, về quả, và về sự giúp đỡ chúng sanh của bậc Thân Quyến Mặt Trời đã được làm sáng tỏ.

20.

20.

Thīrasārataro’dāruttuṅga sagguṇamerunā,Girirājā’pi nīcattaṃ jagāma jinarājino;

()

So với núi Tu-di-lê (Meru) bằng các đức tính tốt đẹp, vững chắc, tinh túy, cao cả, và cao vút của bậc Thắng Vương, ngay cả vua của các ngọn núi cũng trở nên thấp kém.

21.

21.

Tassā’nupubbagambhīrasampuṇṇaguṇasāgare,Sāgaro’yaṃ paricchinno bindumattaṃ’va khāyati;

()

So với đại dương đức hạnh của Ngài, tuần tự, sâu thẳm, và viên mãn, đại dương này, vốn có giới hạn, chỉ hiện ra như một giọt nước.

22.

22.

Thāvarā’calapatthiṇṇapatiṭṭhāguṇabhumiyā,Nopeti paṃsupathavī kalabhāgampi satthuno;

()

Mảnh đất bụi bặm này không bằng một phần nhỏ của mảnh đất đức hạnh của bậc Đạo Sư, vốn vững chắc, bất động, rộng lớn, và kiên cố.

23.

23.

Cakkavāḷasahassāni sambādhikaḷitāni’va,Guṇalesānubhāvena dissanteravibandhuno;

()

Bởi oai lực của một phần nhỏ đức hạnh của bậc Thân Quyến Mặt Trời, hàng ngàn thế giới dường như trở nên chật hẹp.

24.

24.

Anantāpariyantena guṇākāyena satthuno,Ākāso’mananto’pi antabhuto’va gamyate;

()Evaṃ buddhaguṇānantāpariyantā acintiyā,Avāciyā’nopameyyā ahoacchariyabbhutā;

()

So với thân đức hạnh vô biên, vô tận của bậc Đạo Sư, ngay cả không gian vô tận cũng được xem như nằm gọn bên trong. Như vậy, các đức tính của Phật là vô biên, vô tận, không thể nghĩ bàn, không thể diễn tả, không thể so sánh. Ôi, thật kỳ diệu và phi thường!

Itimedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santikenidāte navannamarahādiguṇānaṃ saṅkhepanayaparidīpo

Như vậy, trong tác phẩm Jinavaṃsadīpa, nguồn vui cho tâm hồn của tất cả các thi nhân, do tu sĩ tên là Medhānanda sáng tác, đây là phần ‘Giải Minh về Phương Pháp Tóm Lược’ về chín đức hiệu bắt đầu bằng A-la-hán, trong phần ‘Nhân Duyên Gần’.

Sattavīsatimosaggo.

Chương thứ hai mươi bảy.

1.

1.

DhutanijjharacāmarānilenaSisire kūṭabhujehi gijjhakūṭe,HaribhudharahāridehadhāriViharanto karuṇākaro kadāci;

()

Một thuở, bậc Mỏ Từ Bi, mang thân hình quyến rũ như núi vàng, đang trú ngụ trên đỉnh Linh Thứu, trên những sườn núi mát mẻ bởi làn gió như phất trần từ những dòng thác lay động.

2.

2.

Vasamāna masesabhikkhusaṅghaṃIha rājaggahanāmarājadhānyā,Varamaṇḍalamāla mānayassuMunirānandayanindamiccavoca;

()

Bậc Hiền Trí đã nói với trưởng lão Ānanda như sau: ‘Hãy đưa toàn thể chư tăng đang cư ngụ tại kinh thành Rājagaha (Vương Xá) này đến hội trường hình tròn tuyệt hảo.’

3.

3.

Yati sampati sannipātayitvāYatisaṅghaṃ yatirājamabruvī so,RucirañjalipūjitaṅghikañjoSamayaṃ maññatha yassadāni bhante;

()

Vị tu sĩ (Ānanda) ấy, sau khi tập hợp Tăng đoàn, đã đến đảnh lễ đôi chân sen của bậc Tu Sĩ Vương bằng cử chỉ chắp tay đẹp đẽ và thưa rằng: ‘Bạch Thế Tôn, nay chính là thời điểm mà Ngài biết là thích hợp.’

4.

4.

Atha kho sugato tato’higantvāNavasañjhāghanaraṃsivippakiṇṇo,Varamaṇḍalamāḷa motaritthaRavi mandāramivodayā’calamhā;

()

Bấy giờ, bậc Thiện Thệ, tỏa ra những tia sáng như đám mây buổi chiều tà mới, đã từ đó đi đến và bước vào hội trường hình tròn tuyệt hảo, giống như mặt trời từ núi Udaya đi xuống núi Mandara.

5.

5.

Tahi māsanamatthake nisinnoMigarājāriva kañcanācalagge,Parisāsu visārado abhāsiMunirājā’parihāniyeca dhamme;

()

Ngồi trên pháp tọa tại đó, như một vị sư tử chúa trên đỉnh núi vàng, bậc Hiền Trí Vương, bậc thầy giữa các hội chúng, đã thuyết giảng về các pháp không suy thoái.

6.

6.

Abhinkhamiya’mbalaṭṭhikāyaṃViharanto bhagavā tato puramhā,NavapallavamaṇḍitambasākhīRiva’nubyañjanacārurūpakāso;

()

Sau đó, Thế Tôn từ thành ấy đi đến, trú tại Ambalaṭṭhikā, Ngài tỏa sáng với thân hình đẹp đẽ bởi các tướng phụ, giống như một cành xoài được trang điểm bằng những chồi non mới.

7.

7.

Itisīlapabhāvito samādhiSaphalo cittapabhāvitā ca paññā,Saphalā’ti pavattadhammacakkoAtha nālandamupāgamī sasaṅgho;

()

Sau khi chuyển pháp luân, nói rằng: ‘Như vậy, định được tu tập nhờ giới sẽ có quả lớn, và tuệ được tu tập nhờ tâm (định) sẽ có quả lớn,’ bấy giờ Ngài cùng với Tăng đoàn đã đến Nālandā.

8.

8.

Tahi mambavane yathābhirantaṃViharantaṃ tamupecca theranāgo,Makahītañjalimañjarika sirenaCaraṇacanda mavandi sāriputto;

()

Khi Ngài đang tùy ý trú tại vườn xoài ở đó, vị trưởng lão cao cả Sāriputta (Xá-lợi-phất) đã đến gần và đảnh lễ đôi chân như trăng của Ngài, với đóa hoa chắp tay cung kính đặt trên đầu.

9.

9.

Sunisajja asajjamānañāṇaṃBhagavantaṃ pacuraṃ abhitthavanto,Nadi sihanibho abhītavācaṃBhagavā ca’bbhanumodi bhāsitaṃ taṃ;

()

Sau khi ngồi xuống một cách trang nghiêm, vị ấy (Sāriputta) đã hết lời ca ngợi Đức Thế Tôn, bậc có trí tuệ không bị ngăn ngại, và cất lên tiếng rống sư tử không sợ hãi. Và Đức Thế Tôn đã tùy hỷ lời nói ấy.

10.

10.

Kathayaṃ adhisīlacattapaññā-Paṭisaññuttakathaṃ tahiṃ vasitvā,Yatisaṅghapurakkhato tato soAgamā pāṭaligāmamuggadhīmā;

()

Sau khi trú tại đó và thuyết một bài pháp liên quan đến tăng thượng giới, tăng thượng tâm, và tăng thượng tuệ, bậc có trí tuệ uyên thâm ấy, đi trước là Tăng đoàn, đã từ đó đi đến làng Pāṭali.

11.

11.

Muni pāṭaligāmupāsakānaṃAnukampāya sumāpite nivāse,Nivasaṃ savaṇañjalīhi peyyaṃVadhuraṃ dhammasudhārasaṃ adāsi;

()

Bậc Hiền Trí, vì lòng bi mẫn đối với các cận sự nam của làng Pāṭali, đã trú tại một nơi ở do họ xây cất. Ngài đã ban cho họ vị ngọt cam lồ của Chánh pháp, để họ uống bằng đôi tay chắp lại của sự lắng nghe.

12.

12.

Acirāpagatesu’pāsakesuBhagavā pāṭaligāmikesu tesu,Janasuññaniketanaṃ anaññoPavisitvāna akāsi sīhaseyyaṃ;

()

Khi những cận sự nam của làng Pāṭali ấy vừa mới rời đi không lâu, Đức Thế Tôn, một mình, đã đi vào nơi ở vắng người và thực hiện tư thế nằm của sư tử.

13.

13.

Magadhādhipatissa bhupatissaNagaraṃ tatra sunidhavassakārā,Sacivā tidasehi mantayitvāViya tasmiṃsamaye sumāpayanti;

()

Vào thời điểm đó, các vị đại thần Sunidha và Vassakāra đang cho xây dựng một thành phố ở đó cho vua, người cai trị xứ Magadha (Ma-kiệt-đà), dường như đã bàn bạc với chư thiên.

14.

14.

Abhipassiya dibbacakkhunā taṃBhagavā’nanda mavoca hessate’daṃ,Ariyā’yatanaṃ vaṇippatho’tiNagaraṃ pāṭaliputtanāma maggaṃ;

()

Sau khi nhìn thấy điều đó bằng thiên nhãn, Đức Thế Tôn đã nói với Ānanda: ‘Nơi này sẽ trở thành một thành phố hàng đầu tên là Pāṭaliputta (Hoa Thị), một nơi ở của các bậc Thánh và một trung tâm thương mại.’

15.

15.

Mithubhedavasena aggitovāDakato pāṭaliputtasaññino kho,Nagarassa kadāci antarāyāMuni vedehamuniṃ tayo’tya’voca;

()

Bậc Mâu-ni đã nói với vị mâu-ni xứ Videha rằng: ‘Đối với thành Pāṭaliputta, sẽ có ba mối hiểm nguy: từ lửa, từ nước, và từ sự chia rẽ nội bộ.’

16.

16.

Tadahe’vupasaṅkamiṃsu yenaBhagavā tena sunīdhavassakārā,JinapādakirīṭaphuṭṭhasīsāAbhisitte’va khaṇaṃ lasiṃsu’ ho te;

()

Ngay trong ngày ấy, Sunīdha và Vassakāra đã đến nơi Đức Thế Tôn; với đầu chạm vào đôi chân của bậc Chiến Thắng như vương miện, trong khoảnh khắc họ đã trở nên rực rỡ như thể được làm lễ quán đảnh.

17.

17.

Thirasāraguṇena dhammaraññoDhanudaṇḍeva ṭhitā nataṅakgayaṭṭhi,Tadubho savivā nimantayiṃsuSugataṃ ajjatanāya bhojanena;

()

Với thân hình cúi xuống như cây cung, cả hai người họ đã đứng trước đức Pháp Vương, bậc có phẩm chất vững chắc, và cung kính thỉnh mời Đức Thiện Thệ dùng bữa vào ngày hôm nay.

18.

18.

Adhivāsana massa te vidatvāPaṭiyattehi paṇītabhojanehi,Bhagavanta matappayuṃ sasaṅgaṃKamalāvāsanivāsagaṃ sahatthā;

()

Biết được sự nhận lời của Ngài, họ đã tự tay dâng cúng những món ăn hảo hạng đã được chuẩn bị, làm cho Đức Thế Tôn, bậc ngự trong tòa sen, cùng với Tăng chúng được mãn nguyện.

19.

19.

Bhagavā’tha sunīdhavassakāreParibhutto apanītapattapāṇī,Anumodi nipīya dhammapānaṃPacuraṃ pītiphuṭantarā’bhavuṃ te;

()

Bấy giờ, sau khi dùng bữa và rời tay khỏi bát, Đức Thế Tôn đã thuyết pháp tùy hỷ cho Sunīdha và Vassakāra. Uống pháp vị ấy, nội tâm của họ trở nên tràn ngập hỷ lạc.

20.

20.

Anuyantajanehi dhammaraññoVajato bhikkhupūrakkhatassa tamhā,Puthuloratalena yaṃ visālaṃNagaradvāra manantaribabhuva;

()

Cổng thành rộng lớn nào mà đức Pháp Vương, bậc có ngực rộng, được chúng Tỳ-kheo vây quanh và dân chúng theo sau, đã đi qua khi rời khỏi nơi ấy;

21.

21.

Iti gotamabuddhapādaphuṭṭhaṃTadidaṃ dvāra mahosī gotamākhyaṃ,Tahi motari yattha kākakapeyyāMuni gaṅgākhyasavanti tuṅgavīci;

()

Do được chạm bởi đôi chân của Đức Phật Gotama, cổng ấy đã có tên là cổng Gotama. Từ đó, bậc Mâu-ni đã đi xuống nơi dòng sông tên là Hằng, nước đầy tới bờ và có những con sóng cao.

22.

22.

Bahaḷā’nilabhaṅgavīcimālā-Lulitāyā’ti gabhīraninnagāya,Ya manaṅgapabhaṅguro taritthaTayidaṃ gotamatitthanāma māsi;

()

Nơi mà bậc đã phá tan Ác ma vượt qua dòng sông sâu thẳm, chảy xiết, bị khuấy động bởi những tràng sóng vỡ do gió mạnh, nơi ấy đã có tên là bến Gotama.

23.

23.

Sugato paratīrago’ghatiṇṇoJanataṃ passiya sāvakehi saddhiṃ,Taraṇattha mulumpakullanāvāPariyesanta mudānagātha māha;

()

Đến bờ bên kia, vượt qua bộc lưu, Đức Thiện Thệ cùng các vị đệ tử thấy dân chúng đang tìm bè và thuyền để sang sông, Ngài liền nói lên lời cảm hứng kệ.

24.

24.

Narasārathi yena bhumikantā-Makuṭākārakuṭīhi nāvakāso,Upasaṅkami tena koṭigāmoUditambhoru hu’pāhanappitaṅghī;

()

Bậc Điều Ngự Trượng Phu, với đôi chân như hoa sen nở, đã đi đến làng Koṭi, nơi đông đúc những ngôi nhà hình vương miện làm đẹp cho mặt đất.

25.

25.

Ahamasmi pabuddhasaccadhammoPunaruppatti nacatthi me’ti vatvā;

Tahi movadi vāsago tisikkhā-Paṭisaṃyuttakathāya bhikkhusaṅghaṃ;

()

Sau khi nói rằng: "Ta là người đã giác ngộ chân pháp, và Ta không còn tái sanh nữa", bậc làm chủ ở đó đã giáo huấn chúng Tỳ-kheo bằng bài pháp liên quan đến tam học.

26.

26.

Muni nātikanāmagāmayātoKathitānandayatindapuṭṭhapañho,Paridīpayi dhammadappaṇākhyaṃPariyāyaṃ gatipaccavekkhaṇāya;

()

Khi bậc Mâu-ni đến ngôi làng tên là Nātika, Ngài đã trả lời câu hỏi của tôn giả Ānanda và giảng giải pháp môn tên là Pháp Kính để quán xét về cảnh giới tái sanh.

27.

27.

Arahādiguṇakaroka mahesiViharaṃ tatrapi giñjakānivāse,Piṭakattayasaṅgahaṃ vasinaṃAdhisīlādikathaṃ kathesi bhīyyo;

()

Khi đang trú tại nhà gạch ở đó, bậc Đại sĩ, kho tàng các phẩm chất như A-la-hán, đã thuyết giảng thêm cho các bậc đã làm chủ bài pháp về tăng thượng giới v.v., vốn là sự tóm tắt của Tam Tạng.

28.

28.

Sugato pagato sabhikkhusaṅghoAtha vesālipuriṃ purīnamaggaṃ,Tahi mambavane vasaṃ vasinaṃSatipaññāparamaṃ abhāsi dhammaṃ;

()

Rồi thì Đức Thiện Thệ cùng với chúng Tỳ-kheo đã đi đến thành Vesālī, thành phố bậc nhất. Khi đang trú trong vườn xoài ở đó, Ngài đã thuyết giảng cho các bậc đã làm chủ về giáo pháp tối thượng liên quan đến niệm và tuệ.

29.

29.

Jinagandhagajo mama’mbapāli-Gaṇikā ambavane’ni’dāni sutvā,Abhiruyha payāsi bhaddayānaṃKucabhārātisamiddhabhattibhārā;

()

Kỹ nữ Ambapālī, sau khi nghe tin bậc Chiến Thắng, con voi đầu đàn, đang ở trong vườn xoài của mình, đã leo lên cỗ xe tốt đẹp và ra đi, với gánh nặng của lòng sùng kính còn nặng hơn gánh nặng của bộ ngực.

30.

30.

Gaṇikā’tha katañjalinisinnāGhanapīnatthanabhārarumbhīteva,KaravikavirāvamañjughosoMadhuraṃ dhamma mabhāsi tāya satthā;

()

Bấy giờ, người kỹ nữ ngồi chắp tay, như thể bị cản trở bởi gánh nặng của bộ ngực đầy đặn. Bậc Đạo Sư, với giọng nói ngọt ngào như tiếng chim karavīka, đã thuyết giảng pháp ngọt ngào cho cô ấy.

31.

31.

Katabhattanimantanā pasādaṃRasanādāmasarehi vāharanti,Pavidhāya padakkhiṇaṃ munindaṃAgamā haṃsavadhuva mandiraṃ sā;

()

Sau khi đã thỉnh mời dùng bữa, cô ấy thể hiện niềm tịnh tín qua âm thanh của chuỗi trang sức nơi thắt lưng, rồi đi nhiễu bên phải quanh bậc vua của các Mâu-ni, và trở về dinh thự của mình như một con thiên nga mái.

32.

32.

Ahatāhatanīlapītaratta-Sitamañjiṭṭhavirāgasāṭakehi,Sunivatthasupārutā’bhirūḷhāSuraputtāriva bhaddabhaddayānaṃ;

()

Mặc và choàng khéo léo những y phục mới cũ đủ màu xanh, vàng, đỏ, trắng, màu hoa manjíṭṭha, họ leo lên những cỗ xe tốt đẹp, trông như các vị thiên tử.

33.

33.

Atha licchavirājarājaputtāUpasaṅkamma paṇamma dhammarañño,NakharaṃsipabandhasindhutīreSamayuṃ maggaparissamaṃ nisinnā;

()

Bấy giờ, các vương tử Licchavi đã đến gần và đảnh lễ đức Pháp Vương. Sau khi ngồi xuống trên bờ của dòng sông là những dải ánh sáng từ móng chân Ngài, họ đã làm cho dịu đi sự mệt mỏi của cuộc hành trình.

34.

34.

Vilasiṃsu kiriṭabhiṅgamālā-Viraḷā licchavikañjakosarāsi,RavibandhavadhammabhākarenaPhuṭitā’dhaṭṭhitasilagandhasāli;

()

Đám hoa sen là các vị Licchavi, với vương miện như những vòng ong, đã bừng nở rực rỡ bởi mặt trời giáo pháp của bậc bà con của mặt trời, tỏa hương đức hạnh.

35.

35.

SaphalīkatadullabhantabhāvāViphalībhutanimantānā janā te,VirajaṅghirajopisaṅgamoḷīPura mārūḷharathā tato payāsuṃ;

()

Những người ấy, dù đã thành tựu kiếp người khó được nhưng lời thỉnh mời lại vô ích, đã cúi đầu chạm vào bụi nơi bàn chân thanh tịnh của Ngài, rồi lên xe từ đó trở về thành phố.

36.

36.

JanalocanatoraṇākarāḷaṃAvatiṇṇo vimalañjasaṃ sasaṅgho,Gaṇikāya gharaṃ mahesi pātoCaraṇakkantathalambujo jagāma;

()

Vào buổi sáng, bậc Đại sĩ, người có hoa sen nở trên đất nơi bàn chân bước đi, cùng với Tăng chúng đã bước xuống con đường thanh tịnh, được trang hoàng bởi những cổng chào là mắt của dân chúng, và đi đến nhà của người kỹ nữ.

37.

37.

KatabhojanasaṅgabhāvasāneGaṇikā pañjalikā nisajja dhammaṃ,Sunisamma sasāvakassa’dāsiSugatassa’mbavanaṃ samiddhasaddhā;

()

Vào lúc kết thúc việc dâng cúng bữa ăn, người kỹ nữ ngồi chắp tay, sau khi lắng nghe pháp, với lòng tin dồi dào, đã cúng dường vườn xoài cho Đức Thiện Thệ cùng các vị đệ tử.

38.

38.

Muni rambavanaṃ paṭiggahetvāViharitvātahimeta deva dhammaṃ,Kathayaṃ adhisīlacittapaññā-Paramaṃ beḷuvagāmakaṃ jagāma;

()

Bậc Mâu-ni, sau khi nhận lấy vườn xoài và trú ở đó, đã thuyết giảng giáo pháp tối thượng về tăng thượng giới, tăng thượng tâm, và tăng thượng tuệ, rồi đi đến làng Beḷuva.

39.

39.

Ahamettha vasāmi bhikkhave’koSamaṇhe’ttasahāyakehi tumhe,Upagacchatha vassa massamesuMuni vesālisamanatatotya’bhāsi;

()

Bậc Mâu-ni đã nói rằng: "Này các Tỳ-kheo, Ta sẽ ở lại đây một mình. Còn các con, hãy cùng với những người bạn đồng tu đi vào mùa an cư mưa ở những nơi xung quanh Vesālī."

40.

40.

Jitamārabalasasa beḷuvasmiṃAtha vassupagatassa ghorarogo,Udapādi ca māraṇantikā’suṃKaṭukā kāyikavedanā’tibāḷhā;

()

Bấy giờ, khi bậc đã chiến thắng ma quân đang an cư mùa mưa tại Beḷuva, một cơn bệnh khủng khiếp đã khởi lên, với những cảm thọ nơi thân rất đau đớn, khốc liệt, gần kề cái chết.

41.

41.

Adhivāsanakhantipārago soSukhadukkhesu tulāsamo tadāni,Bhagavā avihaññamānarūpoAdhivāsesi sato ca sampajāno;

()

Lúc bấy giờ, Đức Thế Tôn, bậc đã đến bờ bên kia của sự kham nhẫn và chịu đựng, bình thản như cán cân trước lạc và khổ, với tâm không bị phiền não, đã chịu đựng cơn bệnh với chánh niệm và tỉnh giác.

42.

42.

Anapekkhiya tāva bhikkhusaṅghaṃIdhu’paṭṭhākanivedanaṃ akatvā,Analanti mamā’nupādisesa-Parinibbānapadaṃ sace labheyyaṃ;

()

Nếu ta đạt được Vô dư y Niết-bàn mà không từ biệt chúng Tỳ-kheo, không thông báo cho các thị giả, thì điều đó không thích hợp với ta.

43.

43.

Vīriyena paṭippaṇāmayitvāBalavā’bādha malabbhayāpanīyaṃ,Paṭisaṅkharaṇārahaṃ visesaṃSamadhiṭṭhāya sajīvitindriyassa;

()

Bằng tinh tấn, Ngài đã đẩy lui cơn bệnh nặng, và quyết định một sự duy trì đặc biệt đối với mạng căn của mình.

44.

44.

Bhagavā’tha samādhi mappayitvāPaṭipassambhiya dukkhavedanaṃ so,Pavihāsi mahāvipassanāyaNahi vikkhamhita vedanā punāsuṃ;

()

Bấy giờ, Đức Thế Tôn, sau khi nhập định và làm cho cảm thọ đau đớn lắng dịu, đã trú bằng đại quán. Những cảm thọ đã được chế ngự không khởi lên nữa.

45.

45.

Ravibandhu vihārato’higantvāBahichāyāeraṇaṅgaṇappadese,Sunisajji susajajitā sanamhiPariyuṭṭhāya lahuṃ gilānabhāvā;

()

Đấng Thân Thuộc Mặt Trời, sau khi nhanh chóng bình phục từ cơn bệnh, đã đi ra khỏi tịnh xá, và an tọa trên chỗ ngồi đã được sửa soạn tươm tất tại khu vực sân có bóng mát ở bên ngoài.

46.

46.

Jitajātijarārujo nisīdiYahimānandatapodhano’ pagamma,Tahi mañjaliko mayā sudiṭṭhaṃKhamanīyaṃ tava sāta miccavoca;

()

Nhà khổ hạnh Ānanda đi đến nơi bậc đã chiến thắng sanh, già, bệnh đang ngự. Tại đó, vị ấy chắp tay và thưa rằng: ‘Con rất vui mừng được thấy Ngài. Bạch Thế Tôn, Ngài có kham nhẫn được không, Ngài có khỏe không?’

47.

47.

Tava bāḷhagilānatāya bhanteMama patthaṅghano viya’ttabhāvo,Sakalāpi disā’nupaṭṭhahantiNapi dhammā paṭibhanti manti vatvā;

()

‘Bạch Thế Tôn, vì cơn bệnh nặng của Ngài, thân của con trở nên nặng nề cứng đờ, tất cả các phương hướng đều không hiện rõ, và các pháp cũng không hiển lộ cho con.’

48.

48.

Apicā’si mame’sa sāvakānaṃHadayassā’salavo nakiñcivatvā,Bhagavā napanā’nupādisesa-Parinibbāna padaṃ bhaje’ti bhante;

()

‘Bạch Thế Tôn, tuy nhiên con đã có được sự an ủi này cho tâm: Đức Thế Tôn sẽ không nhập Vô Dư Y Niết Bàn mà không nói lên lời nào (di huấn) cho chúng Tăng.’

49.

49.

Yamanantarabāhiraṃ karitvāNanu cā’nandapakāsito hi dhammo,Gurumuṭṭhi tathāgatesu natthiVada kiṃ patthayate mame’sa saṅgho;

()

‘Này Ānanda, giáo pháp đã được ta tuyên thuyết, không làm cho có trong có ngoài. Nơi các đấng Như Lai không có nắm tay của vị thầy (giữ lại điều bí mật). Vậy Tăng chúng này còn mong đợi gì nơi ta nữa?’

50.

50.

Adhunā’ha masīti vassikosmiParijiṇṇosmi tathāgatassa kāyo,Sakaṭaṃviya jajjaraṃ jarāyaBhiduro vattati vekhamissakena;

()

‘Nay ta đã tám mươi tuổi, đã già yếu. Thân của Như Lai giống như một cỗ xe cũ kỹ, mong manh, vận hành được là nhờ vào sự chằng buộc.’

51.

51.

SanimittakavedanānirodhāUpasampajja vimuttijaṃ samādhiṃ,Vihareyya yadā tadāttabhāvoVayadhammopi atīvaphāsuhoti;

()

‘Khi nào, do sự đoạn diệt các cảm thọ có tướng, ta chứng đạt và an trú trong định sanh từ giải thoát, khi ấy thân này, dù có bản chất hoại diệt, cũng trở nên vô cùng dễ chịu.’

52.

52.

Adhunāga miva’ttadhammadīpāBhavathā’naññaparāyaṇāttha tumhe,Bhagavāvadi te’va sattamā’tiSamaṇā bhāvitakāya cittapaññā;

()

Đức Thế Tôn đã dạy: ‘Các ngươi hãy tự mình làm hòn đảo nương tựa cho chính mình, lấy Pháp làm hòn đảo nương tựa, không nương tựa vào ai khác. Những vị Sa-môn nào đã tu tập thân, tâm, và tuệ, chính các vị ấy là bậc tối thượng.’

53.

53.

Punarāgami tattha vutthavassoBhagavā jetavanaṃ mahāvihāraṃ,Upagamma tadāni dhammasenā-Pati satthāra mavandi sāriputto;

()

Sau khi an cư mùa mưa tại nơi ấy, Đức Thế Tôn lại đi đến đại tịnh xá Jetavana. Khi ấy, Tướng quân Chánh pháp Sāriputta đến đảnh lễ bậc Đạo Sư.

54.

54.

Vividhiddhivikubbaṇaṃ vidhāyaYatināgo muninā katāvakāso,Tava pacchimadassananti vatvāNivuto pañcasatehi satthukappo;

()

Bậc Long tượng trong hàng tu sĩ, người được ví như bậc Đạo Sư, sau khi được bậc Ẩn sĩ cho phép, đã thực hiện nhiều loại thần thông biến hóa, và thưa rằng: ‘Đây là lần cuối con diện kiến Ngài.’ Rồi vị ấy ra đi, được vây quanh bởi năm trăm vị.

55.

55.

Abhinamma padakkhiṇaṃ karitvāBhagavantaṃ samupecca mātugehaṃ,Janito’varake nipajjaka mañceParinibbāyi tadā’si bhūmicālo;

()

Sau khi cúi lạy và đi nhiễu quanh Đức Thế Tôn theo chiều bên phải, ngài đã đi đến nhà của mẹ. Nằm trên giường trong căn phòng nơi ngài đã được sinh ra, ngài đã nhập Niết Bàn, và khi ấy có một trận động đất.

56.

56.

Atha kolitanāmatheranāgoParinibbāyi tathā katāvakāso,Puna dhātusarīra mappayitvāMunikārāpayi cetiyāni tesaṃ;

()

Rồi, bậc Long tượng Trưởng lão tên là Kolita, sau khi được cho phép, cũng đã nhập Niết Bàn. Bậc Ẩn sĩ, sau khi nhận được xá-lợi của các vị ấy, đã cho xây dựng các bảo tháp.

57.

57.

JanalocanapīyamānarūpoMuni vesālipuraṃ kamena patvā,Sunivatthasupāruto kulesuCari piṇḍāya karī’va sericārī;

()

Bậc Ẩn sĩ, người có hình dáng làm đẹp lòng mắt của dân chúng, đã tuần tự đi đến thành Vesāli. Sau khi đắp y chỉnh tề, ngài đi khất thực trong các gia đình, giống như con voi chúa đi lại thong dong.

58.

58.

Bhagavā paribhuttapātarāsoBhavatā’nandadivāvihārakāmo,Atha gaṇha nisīdananti vatvāGami cāpālasamaññacetiyaṃhi;

()

Đức Thế Tôn, sau khi đã dùng bữa sáng, đã nói rằng: ‘Này Ānanda, ta muốn đi nghỉ ban ngày. Hãy lấy tọa cụ.’ Rồi ngài đã đi đến ngôi đền Cāpāla.

59.

59.

Atha kho bhagavā nisidi yenaTadupaṭṭhākavaro’pagamma tena,Katapañjaliko nisidi vatvāRamaṇīyaṃti udenacetiyampi;

()

Rồi Đức Thế Tôn ngự trên chỗ đã soạn sẵn. Vị thị giả cao quý của ngài đi đến, và chắp tay ngồi xuống. (Đức Phật) dạy rằng: ‘Thật khả ái thay, cả ngôi đền Udena cũng vậy.’

60.

60.

Sugatassa panī’ddhipādadhammāCaturo bhikkhu subhāvitā suciṇṇā,Bahulīkaḷitā’ti cāha bhīyyoMuni tiṭṭheyya sace khameyya kappaṃ;

()

Bậc Ẩn sĩ lại nói thêm rằng: ‘Này Tỳ-khưu, bốn pháp thần túc của bậc Thiện Thệ đã được tu tập tốt đẹp, thực hành tốt đẹp, làm cho sung mãn. Nếu muốn, vị ấy có thể sống đến hết một kiếp.’

61.

61.

KaruṇāparibhāvitāsayenaJitamārena tivāra mattamevaṃ,Ujukaṃ muninā karīyamāneVipulobhāsanimittajappanamhi;

()

Mặc dù bậc Ẩn sĩ, đấng Chiến Thắng Ma Vương, với tâm ý thấm nhuần lòng bi mẫn, đã thẳng thắn thực hiện việc nói lên dấu hiệu và ánh sáng rộng lớn này đến ba lần như vậy.

62.

62.

Pariyuṭṭhitamānaso riva’ññoKharamārena pamuṭṭhamānaso so,Na ca taṃ paṭivijjhi neva yāciBhagavā tiṭṭhatu yāvatā’yukappaṃ;

()

Vị ấy, với tâm bị Ma vương tàn bạo làm cho mê muội, giống như bị ám ảnh, đã không thể hiểu được (dấu hiệu ấy), và cũng không thỉnh cầu rằng: ‘Xin Đức Thế Tôn hãy trụ thế cho đến hết tuổi thọ của kiếp.’

63.

63.

Vaja kaṅkhasi yassadānikālaṃPahitā’nandatapodhano’tivatvā,Vasavattivasikato muhuttaṃAvidūramhi nisīdi rukkhamūle;

()

(Đức Phật) nói rằng: ‘Này Ānanda, hãy đi, ngươi hãy làm những gì ngươi nghĩ là phải thời.’ Sau khi cho nhà khổ hạnh Ānanda đi, vị ấy, người đã rơi vào quyền lực của Vasavatti (Ma vương), một lát sau đã ngồi xuống dưới một gốc cây không xa.

64.

64.

Upagañchiya bodhaneyya bandhuBhagavā yena pamatta bandhu tena,Bhujagoriva bhuttanaṅgalenaAbhimānena anonataṅgayaṭṭhi;

()

Khi ấy, người bà con của sự dễ duôi (Ma vương) đã đi đến nơi Đức Thế Tôn, bậc bà con của những chúng sanh cần được giác ngộ, với lòng kiêu mạn và thân hình không cúi xuống.

65.

65.

Ajapālasamaññino kadāciUruvelāya vaṭaddumassa mūle,Katakicca? Tayā katā paṭiññāLikhitā vattati cittapotthake me;

()

‘Khi xưa, tại Uruvelā, dưới gốc cây bàng Ajapāla, ngài đã hứa một lời. Lời hứa ấy vẫn còn được ghi trong sách tâm của ta. Công việc của ngài đã xong chưa?’

66.

66.

Samaṇā tava sāsanā’va tiṇṇāAdhunā dhammadharā’nudhammacārī,Paṭipattiratā bahussutā caSuviyattā suvisāradā vinītā;

()

‘Nay các vị Sa-môn trong giáo pháp của ngài đã thuần thục, là những người giữ gìn Chánh pháp, thực hành pháp tùy pháp, thích thú trong sự thực hành, là những người đa văn, khéo léo, tự tin, và được huấn luyện tốt.’

67.

67.

PaṭisiddhaparappavādivādāSahadhammena sapāṭihāriyaṃ te,Kathayanti kathāpayanti dhammaṃParinibbātu tato bhavantya voca, ()

‘Họ có thể bác bỏ luận thuyết của các ngoại đạo một cách hợp pháp và có thần thông. Họ thuyết giảng và làm cho người khác thuyết giảng Chánh pháp. Do đó, xin ngài hãy nhập Niết Bàn.’ (Ma vương) đã nói như vậy.

68.

68.

PariniṭṭhitasabbabuddhakiccoMunirevaṃ samudirite tivāraṃ,Analanti nirālayo bhavesuTadū’(pacchandasikaṃ) nisedhanāya;

()

Khi được nói như vậy đến ba lần, bậc Ẩn sĩ, người đã hoàn thành tất cả Phật sự và không còn luyến ái trong các cõi hữu, đã nói: ‘Đủ rồi!’ để chấm dứt (lời thỉnh cầu của Ma vương).

69.

69.

Appossukko samāno viharatu kalimā ho timāsaccayenaSaccālokappakāso durita tamahido pañcatāḷisavassaṃ;

Sammā khīṇassineho tibhuvanabhavane dhammarājappadīpoNibbāyissatya’bhāsi tadahani vijahañcā’yu saṅkhāravegaṃ ()

(Đức Phật) đã nói: ‘Này Ma vương, hãy sống an nhàn. Sau ba tháng nữa, ngọn đèn của Vua Pháp, người đã chiếu sáng ánh sáng chân lý, phá tan bóng tối của điều ác trong bốn mươi lăm năm, người đã đoạn tận hoàn toàn ái luyến trong ba cõi, sẽ tịch diệt.’ Vào ngày hôm ấy, ngài đã từ bỏ hành về tuổi thọ.

70.

70.

Cāpāle cetiye’vaṃ vijahati satiyā sampajaññenavāyu-Saṅkāre bhūmicālo bhavi paṭupaṭahārāva gambhiraghoso,Gajjiṃsu vijjurājibhujasatapahaṭā sukkhajimūtabheriLoko sokandhakāre paripati janito bhiṃsano lomahaṃso;

()

Như vậy, tại đền Cāpāla, khi ngài từ bỏ hành về tuổi thọ với chánh niệm và tỉnh giác, đã có một trận động đất với âm thanh sâu thẳm như tiếng trống trận vang dội. Sấm sét vang rền như những chiếc trống mây khô bị đánh bởi hàng trăm cánh tay của những tia chớp. Thế gian chìm vào bóng tối của sầu muộn, và một sự kinh hoàng, dựng tóc gáy đã phát sinh.

Itimedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santike nidāne bhagavato āyusaṅkhārossajjana pavatti paridīpo aṭṭhavīsatimo saggo.

Như vậy, trong bộ Jinavaṃsadīpa, là nguồn gốc mang lại niềm vui cho trái tim của tất cả các thi sĩ, được sáng tác bởi nhà tu hành tên là Medhānanda, đây là chương thứ hai mươi tám trong phần Cận Nhân Duyên, có tên là: ‘Chương làm sáng tỏ sự kiện Đức Thế Tôn từ bỏ hành về tuổi thọ.’

1.

1.

Yenā’nando vasati bhagavā tena gantvā nisinnoPādambhoje sumahiya suhebaddhamuddhāñjalihi,Bhante sukkhāsati ca elitā hiṃsano lomahaṃsoJāto kasmā vasumativadhū sampavedhītya’pucchi;

()

Đức Thế Tôn đã đi đến nơi Ānanda đang ở và ngồi xuống. (Ānanda) sau khi cung kính đảnh lễ đôi chân sen của ngài với hai tay chắp trên đầu, đã hỏi rằng: ‘Bạch Thế Tôn, tại sao lại có sự kinh hoàng, dựng tóc gáy phát sinh, tại sao mặt đất lại rung chuyển dữ dội như vậy?’

2.

2.

Heṭṭhā’kāse balavapavane vāyamāne kadāciVātaṭṭhā yā salilapathavī taṭṭhitā paṃsubhumi,Saṅkampante yatharivatari lola kallolamāli-Majjhotiṇṇā pathavicalanaṭṭhāna mānanda ce’taṃ;

()

‘Này Ānanda, đôi khi, khi ngọn gió mạnh thổi trong không gian bên dưới, lớp nước nằm trên gió và lớp đất nằm trên nước bị rung chuyển. Giống như con thuyền trôi vào giữa những vòng sóng chao đảo, (mặt đất rung chuyển). Này Ānanda, đó là một nguyên nhân cho sự rung chuyển của mặt đất.’

3.

3.

Appekacce samaṇa samaṇabrāhmaṇā appamāṇāĀposaññā sukhumapathavi bhāvitā santi yesaṃ,Pattābhiññā paricitavasī te samāpattilābhīKampentīmaṃ tadapi bhavate bhūmicālassa ṭhānaṃ;

()

‘Lại nữa, có một số Sa-môn, Bà-la-môn đã tu tập biến xứ nước một cách vô lượng và biến xứ đất một cách vi tế. Các vị ấy đã đạt được thắng trí, thuần thục các quyền năng, và chứng được các tầng thiền. Các vị ấy có thể làm rung chuyển mặt đất này. Đó cũng là một nguyên nhân cho sự động đất.’

4.

4.

Gabbhokkanto bhacati ca yadā sampajāno satovaGabbhasmā nikkhamati carime attabhāve tadāpi,Sambodhiṃ vā purisanisaho bujjhate kampate’yāEte dhammā samaṇa mahato bhumicālassa hetu;

()

Khi Bồ-tát tỉnh giác, chánh niệm nhập mẫu thai; và khi trong kiếp chót, Ngài xuất khỏi thai mẹ; khi bậc Nhân Ngưu Vương chứng ngộ Chánh Đẳng Giác, quả đất này rung chuyển. Này các Sa-môn, đây là những nguyên nhân của trận động đất lớn.

5.

5.

Buddho hutvā bhuvananayano dhammacakkaṃ pajānaṃSaṃvattetī vijahati yadā cā’yusaṅkhāravegaṃ,Kampatye’sāpathavi phusate khandhanibbānadhātuṃĀnande’te mahatipathavikampanatthāya hetu;

()

Khi đã thành Phật, bậc Mắt của thế gian, chuyển Pháp luân cho chúng sanh; và khi Ngài từ bỏ hành về tuổi thọ; khi Ngài chứng đạt Vô Dư Y Niết-bàn, quả đất này rung chuyển. Này Ānanda, đây là những nguyên nhân cho sự rung chuyển lớn của quả đất.

6.

6.

Tabyāsenabbigatahadayā’nandamānandatheraṃAssāsetvā uparupari so desanaṃ vaḍḍhayitvā,Ānandā’haṃ karahacivasiṃ yassa nerañjarāyaNajjā tire jitajalamucassā’japālassa mūle;

()

An ủi Trưởng lão Ānanda, người có tâm sầu muộn vì sự việc ấy, Ngài tuần tự thuyết giảng thêm: 'Này Ānanda, Ta đã từng ở bên bờ sông Nerañjarā, dưới gốc cây Ajapāla, nơi chiến thắng Ma vương.'

7.

7.

Tatrā’gantvā phusatu bhagavā khandha nibbānadhātuṃIssāmāyāmalinahadayo pāpimā iccavoca,Laddhokāso punarapi kamamaṃ evamevā’bhiyāciAjjā’sīnaṃ paramarucire pya’tra cāpālacetye;

()

'Mong Thế Tôn hãy nhập Vô Dư Y Niết-bàn tại nơi ấy', Ác ma với tâm ô uế bởi ganh tỵ và xảo trá đã nói như vậy. Được cơ hội, nó lại thỉnh cầu Ta như thế, ngay hôm nay, khi đang ngồi tại Cāpāla Cetiya rất khả ái này.

8.

8.

Apposasukekā tvamiha kalimā hohi māsehi tīhiKhandhānaṃ nibbuti bhagavato hessatī’ccetamatthaṃ,Ārocentena hi kasatimatā samapajaññena bhikkhuOssaṭṭho me jitanamucinā cā’yusaṅkhāradhammo;

()

'Ngươi hãy ít lo lắng, hãy an vui. Trong ba tháng nữa, sự tịch diệt các uẩn của Thế Tôn sẽ diễn ra.' Này các Tỳ-kheo, bậc chánh niệm, tỉnh giác đã tuyên bố điều này: 'Hành về tuổi thọ đã được Ta, người chiến thắng Ma vương, từ bỏ.'

9.

9.

Evaṃ vutte caraṇakamalacanda mānandatheroNatvā bhante bahujanahitatthāya tiṭṭhā’yukappaṃ,Vatatikkhattuṃ paramakaruṇācodito yācidāniNā’yaṃ kālo bhavati sugataṃ yāvanāyi’cca’voca;

()

Khi được nói như vậy, Trưởng lão Ānanda đảnh lễ dưới chân sen của Ngài và thưa: 'Bạch Thế Tôn, vì lợi ích cho nhiều người, xin hãy trụ lại một kiếp.' Được thúc đẩy bởi lòng đại bi, ngài đã ba lần thỉnh cầu. (Phật) nói: 'Nay không phải là lúc để thỉnh cầu Thiện Thệ.'

10.

10.

Sambodhiṃ tvaṃ yadi bhagavato saddahanto’si kasmāNippīḷesī dasabala manullaṅghanīyā’bhilāpaṃ,Tasmiṃ tasmiṃ sati bhagavatā ka yamāne nimitteTumheve’taṃ viya kalimatā dukkatañcā’paraddhaṃ;

()

Nếu ngươi tin vào sự giác ngộ của Thế Tôn, tại sao lại làm phiền bậc Thập Lực? Khi Thế Tôn đã nhiều lần tạo ra những dấu hiệu, chính ngươi đã không hiểu, đó là lỗi lầm và sai trái của ngươi.

11.

11.

Yāceyyāsi yadi dasabalaṃ ce paṭikkhippa vācāSatthā’datte tava tatiyakaṃ vippayogo piyehi,Naṇvā’kkhāto samaṇa paṭigacceva me saṅkhataṃ yaṃJātaṃ bhūtaṃ avipariṇataṃ taṃ kuto’ pe’ttha labbhā;

()

'Nếu ngươi thỉnh cầu bậc Thập Lực, và nếu Bậc Đạo Sư hai lần từ chối lời của ngươi, Ngài sẽ chấp nhận lần thứ ba. Này Sa-môn, chẳng phải Ta đã tuyên bố từ trước về sự chia lìa, xa cách những gì thân ái hay sao? Làm sao có thể có được rằng cái gì đã sanh, đã thành, là pháp hữu vi, mà lại không biến hoại?'

12.

12.

Ekaṃsenā’vitathavacasā saccasandhena cāyu-Saṅkhāro’ hīyati bhagavatā vyākatā’nanda bhikkhu,Yāsā vācā yathariva chiyāmuttakhāṇo tathā taṃPaccāgacche napunavacanaṃ jīvitārakkhahetu;

()

Này Tỳ-kheo Ānanda, hành về tuổi thọ đã được Thế Tôn, bậc có lời nói như thật, bậc giữ lời hứa, dứt khoát từ bỏ. Lời nói ấy đã được thốt ra, sẽ không quay trở lại, không được nói lại, chỉ vì lý do bảo vệ mạng sống.

13.

13.

Evaṃ vatvā sapadi sugato gandhanāgindagāmīYenāraññaṃ vipulamalakāsāravesāliyaṃ so,Kūṭāgāraṃ tadavasariyā’nandatherena saddhiṃIccābhāsī samaṇaparisaṃ sannipātehi sīghaṃ;

()

Sau khi nói như vậy, bậc Thiện Thệ, với dáng đi của voi chúa, cùng với Trưởng lão Ānanda, ngay lập tức đi đến giảng đường Kūṭāgāra trong khu rừng lớn ở Vesāli, và nói rằng: 'Hãy nhanh chóng tập hợp chúng Sa-môn lại.'

14.

14.

Evaṃ bhante lapitavacano sokasallena viddhoSohā’yasmā vasigaṇa mupaṭṭhānasāḷāya māsuṃ,Rāsikatvā mahitacaraṇo’pāhano tassa kālaṃĀrocesi gamiya bhagavā pīṭhikāyaṃ nisajja;

()

Thốt lên lời 'Vâng, bạch Thế Tôn', Tôn giả ấy, bị mũi tên sầu muộn đâm trúng, đã nhanh chóng tập hợp chúng Tỳ-kheo tại giảng đường. Sau khi đảnh lễ dưới chân Ngài, ngài báo cho Ngài biết thời điểm đã đến. Thế Tôn đi đến và ngồi xuống trên chỗ đã soạn sẵn.

15.

15.

Āmantetvā samaṇaparisaṃ bodhipakakkhe bhavā meYete dhammā sayamadhigatā desitā sādhukaṃ vo,Uggaṇhitvā yathariva siyā sāsanañcaddhanīyaṃBhāvetabbā suparihariyā sevitabbā’ti vatvā;

()

Sau khi gọi chúng Sa-môn lại, Ngài nói: 'Này các Tỳ-kheo, những pháp này thuộc phần giác ngộ, do Ta tự mình chứng ngộ và đã khéo giảng cho các ngươi. Các ngươi hãy học hỏi, thực hành, tu tập, và làm cho sung mãn, để cho giáo pháp này được trường tồn.'

16.

16.

Nibbāyissatya’vaca bhagavā accayenā’cirenaTemāsānaṃ bhuvanabhavanu’jjotapajjotarūpo;

Tumhe sampādayatha samaṇā appamādena sabbeSaṅkhārā yaṃ samudayamayā lakkhaṇabbhāhatā’ti;

()

Thế Tôn nói: 'Không bao lâu nữa, sau ba tháng, Ta, ngọn đèn soi sáng thế gian và các cõi, sẽ nhập Niết-bàn. Này các Sa-môn, tất cả các ngươi hãy tinh tấn, không dể duôi, vì rằng các pháp hữu vi đều có đặc tính sanh diệt.'

17.

17.

Pubbaṇhe so karakisalayā’dhāna’viṭṭhānapattoPatto satthā pacuracaraṇo cīvaracchannaganto,GattobhāsāruṇitaparikhāvīthipākāracakkaṃCakkaṅkeha’ṅkitapadatalassālivesālināmaṃ;

() (Yamakabandhanaṃ)

Vào buổi sáng, bậc Đạo Sư, tay cầm bình bát, thân đắp y, với nhiều bước chân bước vào thành Vesāli, nơi lòng bàn chân Ngài có in dấu bánh xe; hào quang từ thân Ngài làm rực hồng hào lũy, đường phố, và tường thành.

18.

18.

Āhiṇḍitvā tahi manugharaṃ piṇḍa manvesamānoPacchābhattaṃ bhuvananayano locanindīvarehi,Taṃ vesāliṃ dviradagatimā’nanda nāgāpalokaṃOloketvā ida mavaca me pacchimaṃ dassana’nti;

()

Sau khi đi khất thực từ nhà này sang nhà khác ở nơi ấy, sau bữa ăn, bậc Mắt của thế gian, với đôi mắt như hoa sen xanh, này Ānanda, với dáng đi của voi chúa, Ngài nhìn lại thành Vesāli bằng cái nhìn của voi chúa và nói rằng: 'Đây là lần cuối cùng Ta nhìn thấy (Vesāli).'

19.

19.

Tambhāṭhānā nayanasubhagaṃ sevito sāvakehiBhaṇḍaggāmāṭavi mavasaṭo diṭṭhivādībhasīho,Nicchāretvā sarasamadhuraṃ dhammagambhīraghosaṃTaṇhākhīṇā mamapunabhavo bhikkhave natthya’bhāsi;

()

Từ nơi đó, bậc có đôi mắt đẹp, được các đệ tử hầu cận, bậc Sư Tử giữa các luận sư tà kiến, đã đi đến làng Bhaṇḍagāma. Thốt ra âm thanh Chánh pháp sâu xa, ngọt ngào, Ngài nói: 'Này các Tỳ-kheo, những ai đã đoạn tận ái dục, sẽ không còn tái sanh.'

20.

20.

Tisso sikkhā pariharatha vo sādhukaṃ bhikkhave’tiEvaṃ vatvā matibhagavatibhattubhūto sayambhu,Tamhāgāmā punarupagamī hatthigāma’mbagāmaṃJambuggāmaṃ vamitagamano hatthivikkantigantā;

()

'Này các Tỳ-kheo, các ngươi hãy khéo thực hành ba môn học.' Sau khi nói như vậy, bậc Tự Giác, bậc Trí Tuệ, bậc Thế Tôn, với dáng đi oai hùng như voi chúa, từ làng ấy lại đi đến Hatthigāma, Ambagāma, và Jambugāma.

21.

21.

Patvā bhogāyatana manaso bhoganāmaṃ subhikkhaṃNibbhogo so nagaramaparaṃ bhāratibhatturūpo,Cittābhogaṃ kurutha samaṇā sādhukaṃtaṃ suṇāthaDesissāmī’tya’vadi caturo vo uḷārāpadese;

()

Đến thành phố trù phú tên là Bhoga, Ngài, bậc Vô Thọ Dụng, bậc Thầy của lời nói, phán rằng: 'Này các Sa-môn, hãy chú tâm, hãy lắng nghe kỹ. Ta sẽ giảng cho các ngươi bốn Đại Giáo Pháp.'

22.

22.

Eso dhammo bhavati vinayo sāsanaṃ satthu cedaṃAbbhaññātaṃ vata bhagavato sammukhā me sutanti,Sakkhīkatvā yadi vadati maṃ bhikkhave koci bhikkhuNādatabbaṃ tadadhivacanaṃ nappaṭikkositabbaṃ;

()

'Này các Tỳ-kheo, nếu có Tỳ-kheo nào nói rằng: 'Đây là Pháp, đây là Luật, đây là lời dạy của Bậc Đạo Sư; điều này tôi đã trực tiếp nghe, trực tiếp lãnh thọ từ Thế Tôn', thì các ngươi chớ vội tán thán, cũng chớ vội bác bỏ lời nói ấy.'

23.

23.

Pakkhittānaṃ mama tipiṭake tappadabyañjanānaṃYaṃyaṃṭhānaṃ avatarati saṃdissate niddhamettha,Gantabbaṃ vo sugahitamidaṃ bhāsitaṃ bhikkhunoti

'Các ngươi nên đem những từ và văn cú ấy đặt vào trong Kinh, so sánh với Luật. Nếu chúng phù hợp trong Kinh, tương ứng với Luật, thì các ngươi có thể đi đến kết luận: 'Lời nói này của vị Tỳ-kheo đã được khéo lãnh thọ.''

Chaḍḍetabbaṃ kavacanamitaraṃ duggahītanti no ce;

()

'Nếu không, thì nên từ bỏ lời nói ấy và kết luận rằng: 'Lời này đã bị lãnh thọ sai.''

24.

24.

Āvāse yo viharati mahābhikkhusaṅgo amutraTherā bhikkhū tipiṭakadharā theravaṃsaddhajā ye,Yvābhiññāto paṭibalataro bhikkhu vā sammukhā meTesaṃ tesaṃ idamavagataṃ suggahītatti vutte;

()

Hoặc nếu có người nói: 'Tại trú xứ kia có một chúng Tỳ-kheo lớn đang ở, gồm các vị Trưởng lão, các Tỳ-kheo thông thuộc Tam Tạng, những người mang ngọn cờ của dòng truyền thừa Trưởng lão. Đây là điều đã được các vị ấy hiểu rõ, đã được khéo lãnh thọ.'

25.

25.

Otāretvā tadapi vinaye satthu suttābhidhammeSaṃsandantaṃ yadipana paṭiggaṇhitabbaṃkata na noce,Cattāro me itivibhajite nippadesāpadeseDhāreyyātha’bruvi muni ranādhānagāhī sadā vo;

()

Vị Mâu-ni, bậc chiến thắng nơi trận địa, đã dạy rằng: ‘Các ngươi hãy luôn ghi nhớ bốn điều này mà ta đã phân tích, không có ngoại lệ và có ngoại lệ: Nếu điều ấy, khi đối chiếu với Luật, Kinh, và Luận của Bậc Đạo Sư, mà tương hợp thì nên thọ trì, nếu không thì không nên.’

26.

26.

Patvā pāvāpuravara matho’ropitakkhandhabhāroAmbāraññe viharati mamaṃ dhammarājāti sutvā,Tibbacchando javanamatino dassanassādanamhiCundo gantvā caraṇakamalaṃ vandi kammāraputto;

()

Sau khi đến thành Pāvā cao quý, nghe tin rằng bậc Pháp Vương, người đã đặt xuống gánh nặng của các uẩn, đang trú tại khu rừng xoài, Cunda, con trai người thợ rèn, với lòng khao khát mãnh liệt và tâm trí nhanh nhạy muốn được chiêm ngưỡng, đã đến và đảnh lễ dưới chân sen của Ngài.

27.

27.

Sammādhammassavaṇapasuto ekamantaṃ nisinnoSotāpanno paṭhamadivase dassanenevasatthu,Buddhaṃ paññābhagavatipatiṃ svatanāyā’bhiyācaṃCando pubbācalamiva gharaṃ pāvisi cundanāmo;

()

Ngồi một bên, chuyên tâm lắng nghe Chánh pháp, ngay trong ngày đầu tiên diện kiến Bậc Đạo Sư, ông đã chứng quả Tu-đà-hoàn. Sau khi thỉnh mời Đức Phật, bậc Tôn Sư của trí tuệ và phúc đức, cho ngày hôm sau, người tên Cunda đã trở về nhà mình, tựa như vầng trăng mọc lên từ ngọn núi phía đông.

28.

28.

Sampādetvāgahapati bahuṃ tāyaratyā’vasāneKhajjaṃ bhojjaṃ sumadhutaraṃ sūkaraṃ maddavampi,Pakkhittojaṃ pacuravibhavo ñāpayī dhammaraññoKālo bhante’tarahi bhagavā niṭṭhitaṃ bhojananti;

()

Vào cuối đêm ấy, vị gia chủ giàu có đã chuẩn bị rất nhiều vật thực cứng, vật thực mềm, và món sūkaramaddava rất ngọt ngào và bổ dưỡng. Ông đã cho người báo với bậc Pháp Vương rằng: ‘Bạch Thế Tôn, nay đã đến giờ, bữa ăn đã được chuẩn bị xong.’

29.

29.

Sālakkhandhāyatabhujayugo muggavaṇṇaṃ gahetvāPattaṃ pattatthavikapihitaṃ pakkanigrodhavaṇṇaṃ,Acchādetvā parivutavasi cīvaraṃ paṃsukūlaṃPāsādabbhantara mabhiruhī tassa sovaṇṇavaṇṇo;

()

Bậc có sắc thân vàng ròng, với đôi cánh tay dài như thân cây Sāla, đã cầm lấy bình bát màu đậu xanh, được đậy bằng nắp bát màu quả đa chín. Ngài khoác y phấn tảo, rồi bước lên lầu của vị gia chủ ấy.

30.

30.

Bālādiccori’va dasabalo tāva pubbācalaggePaññattasmiṃ ratanakhavite bhaddapīṭhe nisajja,Āmantetvā jitadhanapatiṃ cundamādiccabandhuSatthāraṃ tvaṃ parivisiminā maddavenātya’bhāsi;

()

Bậc Thập Lực, tựa như vầng thái dương trên đỉnh núi phía đông, đã an tọa trên bảo tọa cao quý được trang hoàng bằng châu báu. Bậc Thân Quyến của Mặt Trời gọi Cunda và nói rằng: ‘Này Cunda, hãy chỉ dâng cúng món maddava này cho Như Lai mà thôi.’

31.

31.

Santappetvā sugatapamukhaṃ bhikkhusaṅghaṃ sahatthāMaṃsaṃ sobbhe nikhaṇiya tato satthubhuttāvasesaṃ,Bhatyā dhammassavaṇanirataṃ bodhayitvāpayāsiPūro paṅkeruhamiva jino cundakammāraputtaṃ;

()

Sau khi tự tay cúng dường và làm cho Tăng chúng với Đức Thiện Thệ đứng đầu được thỏa mãn, và sau đó chôn phần còn lại của món ăn mà Bậc Đạo Sư đã dùng trong một cái hố, bậc Chiến Thắng đã thuyết pháp, làm cho Cunda, con trai người thợ rèn, người chuyên tâm lắng nghe Pháp, được giác ngộ và hoan hỷ, rồi Ngài lên đường.

32.

32.

Bāḷhābādho balavakaṭukā vedanā tassa bhattaṃBhuttāvissā’bhavi bhagavato rattapakkhandikā’si,Vikkhambhetvā tamapi satimā sampajāno’vidūreMaggotiṇṇo muni rupagamīrukkhamūlaṃ kilanto;

()

Sau khi dùng bữa ăn đó, một cơn bệnh nặng đã khởi lên nơi Đức Thế Tôn, với những cảm thọ đau đớn, dữ dội; Ngài bị bệnh kiết lỵ ra máu. Dù vậy, với chánh niệm và tỉnh giác, Ngài đã chịu đựng cơn bệnh ấy. Mệt mỏi, bậc Mâu-ni đi ra khỏi con đường và đến nghỉ dưới một gốc cây không xa.

33.

33.

Paññāpetvā catuguṇamupaṭṭhākathero adāsiYaṃ saṅghāṭiṃ narahari tahiṃ vissamatto nisajja,Gantvā’nandā’hara sarabhasaṃ tvaṃ pipāsāturassaPānīyyaṃ me nikhiladarathā nibbutassetya’bhāsī;

()

Vị trưởng lão thị giả đã xếp y tăng-già-lê làm tư và trải ra. Bậc Nhân Sư tử ngồi xuống đó để nghỉ ngơi. Ngài nói: ‘Này Ānanda, hãy đi lấy nước cho Như Lai uống. Như Lai đang khát, hãy mau mang nước đến để dập tắt cơn khổ này.’

34.

34.

Yasmā bhatte sakaṭasatasañcārasambhinnamaggāGorūpānaṃ vigaḷitaṭī siṅgasaṅghaṭṭaṇena,Cakkacchinnā kalalakalusībhutasantattavāriNālaṃ pātuṃ salilamadhunā kunnadi sandate’dha;

()

‘Bạch Thế Tôn, vì có hàng trăm cỗ xe vừa đi qua, và do đàn bò đi ngang qua, bờ sông bị sạt lở, sừng chúng va vào nhau, nước bị bánh xe cắt nát, trở nên vẩn đục và đầy bùn. Dòng sông nhỏ này hiện đang chảy với nước không thể uống được.’

35.

35.

Accāsanne kakudhaviṭapīmūlasaṃsaṭṭhakulāVātakkhittā’malajalakaṇā sātasitodapuṇṇā,Sakkā bhante savati kakudhāsindhu gattāni sīkiṃKātuṃ pātuṃ dharaṇiramaṇi baddhahārābhirāmā;

()

‘Bạch Thế Tôn, ở rất gần đây có sông Kakudhā, bờ sông có những rặng cây Kakudha. Sông đầy nước mát trong lành, những giọt nước tinh khiết được gió tung lên. Có thể uống và làm mát thân thể. Sông Kakudhā đang chảy, đẹp như một chuỗi ngọc trang điểm cho mặt đất xinh đẹp.’

36.

36.

Evaṃ vutte puna bhagavatā codito pattahatthoPatvā’nando kalalavisamaṃ kunnadītitthamāsuṃ,Netvā sitodaka malulitaṃ nimmalaṃ sandamānaṃÑato bhante pivatu bhagavā’tyā’ha buddhānubhāvo;

()

Dù được nói như vậy, nhưng khi được Đức Thế Tôn thúc giục lần nữa, Tôn giả Ānanda tay cầm bình bát, nhanh chóng đến bến của dòng sông nhỏ vẩn đục. Nhờ oai lực của Đức Phật, dòng nước đang chảy trở nên trong mát, không vẩn đục, và tinh khiết. Ngài mang nước về và thưa rằng: ‘Thật là oai lực của Đức Phật! Bạch Thế Tôn, xin Thế Tôn hãy uống.’

37.

37.

Tasmiṃkāle samitatasiṇaṃ rukkhamūle nisinnaṃNaṃ disvāna’ṅkusanisitadhī pukkuso kamallaputto,Pabyākāsika paṭutarasamāpattiyākittanenaĀḷārassā’dhikavupasame attano’bhippasādaṃ;

()

Vào lúc ấy, Pukkusa, con trai của dòng họ Malla, người có trí tuệ sắc bén như một cái móc câu, nhìn thấy Ngài đang ngồi dưới gốc cây, cơn khát đã được làm dịu. Ông đã bày tỏ niềm tin của mình về sự an tịnh cao tột trong thiền chứng của Āḷāra qua việc kể lại về sự nhập định tài tình ấy.

38.

38.

Gajjantisvā’sanisu parito niccharantīsu jātuVijjummālāsu ca galagalāyantiyā vuṭṭhiyāhaṃ,Saññibhuto nanu khaphasamāpattiyā santavittoNā’ssosiṃ bho sutikaṭuravaṃ nāddasaṃ rūpavāha;

()

‘Thưa Ngài, có lần, trong khi sấm sét vang rền khắp nơi, những tia chớp lóe lên, và mưa rơi xối xả, tôi, dù vẫn có tri giác, an trú trong một thiền chứng, đã không nghe thấy âm thanh chói tai, cũng không nhìn thấy bất cứ hình ảnh nào.’

39.

39.

Vuttaṃ sutvā’matarasahīraṃ uddharitvāna dhīmāSaddhābījaṃ panihita kamathā’ḷārakālāmakhette,Yebhuyyenā’samacupasame siṅgīvaṇṇe pasannoDatvā buddhaṃ saraṇa magamā sāṭakaṃ siṅgīvaṇṇaṃ;

()

Sau khi nghe lời dạy chứa đựng hương vị bất tử, bậc trí tuệ ấy đã nhổ lên hạt giống đức tin đã gieo vào mảnh ruộng của Āḷāra Kālāma. Với lòng vô cùng hoan hỷ trước sự an tịnh vô song của bậc có sắc thân vàng ròng, ông đã quy y Phật và dâng cúng một cặp y bằng vải màu vàng óng.

40.

40.

Tattaṅgārodaramiva tamaṅgīrasaṅgopanītaṃVatthaṃ vītaccika mabhinavaṃ siṅgivaṇṇaṃ rarāja,Pacchā paccuttariya kakudhāsindhu majjhogahetvāAmbāraññaṃ tahi mavatarī sakyasiho sasaṅgho;

()

Khi được khoác lên thân của bậc Aṅgīrasa, tấm y mới màu vàng óng, sáng rực rỡ, đã tỏa chiếu. Sau đó, bậc Sư Tử dòng Thích Ca cùng với Tăng chúng đã lội qua sông Kakudhā và tiến vào khu rừng xoài.

41.

41.

Saṅghāṭiṃ patthariya sahasā cundatherena mañcePaññattasmiṃ sapadi samadhiṭṭhāya vuṭṭhānasaññaṃ,Accadhāyā’dhikakilamatho so sato sampajaññoPāde pādaṃ bhavabhayabhido sīhaseyyaṃ akāsi;

()

Trên chiếc giường do trưởng lão Cunda (Cundaka) nhanh chóng chuẩn bị và trải y tăng-già-lê, bậc đã phá tan nỗi sợ hãi của sự tồn tại, để vượt qua cơn mệt mỏi cùng cực, đã chánh niệm tỉnh giác, với tâm niệm sẽ ngồi dậy, đặt chân lên chân và nằm xuống trong tư thế của sư tử.

42.

42.

Āmantetvā niravadhidayo thera mānandanāmaṃDve me laddhā samasamaphalā piṇḍapātā visiṭṭhā,Sandeho yo karabhavi siyā cundakammāraputta-Sse’vaṃ vatvā pariharatu tañcāha me accayena;

()

Bậc có lòng bi mẫn vô lượng đã gọi trưởng lão tên Ānanda và dạy rằng: ‘Này Ānanda, có hai bữa cúng dường có kết quả và quả báo ngang bằng nhau, rất đặc biệt. Có thể sự hối hận sẽ khởi lên nơi Cunda, con trai người thợ rèn. Sau khi Như Lai qua đời, các ngươi hãy nói như vầy để xua tan sự hối hận ấy.’

43.

43.

Tamhā khīṇāsavaparivuto bhuripañño hirañña-Vatyā najjā vijanapavanaṃ pārime tirabhāge,Phullaṃ sālabbana mavasarī kosiṇārāna maggaṃMallānaṃ so suravanasiriṃ rājadhānyā’vidūre;

()

Từ nơi đó, bậc có trí tuệ rộng lớn, được các vị lậu tận vây quanh, đã đi đến khu rừng Sāla đang nở hoa rộ của dòng họ Malla, trên con đường đến Kusinārā, tại bờ bên kia của sông Hiraññavatī. Khu rừng ấy có vẻ đẹp như một khu vườn của chư thiên, không xa kinh thành.

44.

44.

Ānandenā’ nadhivaravaco coditeno’ pacārePaññantasmiṃ tathaṇayamakassālarukkhantarāḷeMañce paññāsatiparimukho uttarādhānasīseKatvā pādoparipada manuṭṭhānaseyyaṃakāso ()

Do Tôn giả Ānanda, người không nói lời thấp kém, thúc giục, trên chiếc giường được chuẩn bị giữa hai cây Sāla song thọ, Ngài đã nằm xuống trong tư thế không bao giờ ngồi dậy nữa, đầu quay về hướng bắc, chánh niệm hướng về phía trước, chân này đặt trên chân kia.

45.

45.

Sitacchāyā vigaḷitarajodhūsarā sabbaphāli-Phullā bhantī jaṭitaviṭapakkhandhamūlā’ ññamaññaṃ,Saṅkiṇṇālī sapadi yamakassālasālā visālāDissante’vaṃ vakulatilakā’sokacampeyyasākhī;

()

Hai cây Sāla song thọ to lớn, có bóng mát, không còn bụi bặm, bỗng nhiên nở hoa khắp cành, tỏa sáng rực rỡ, cành lá, thân cây, và rễ cây quyện vào nhau. Tương tự như vậy, các cành cây vakula, tilaka, asoka, và campeyya cũng hiện ra.

46.

46.

Naccaṃ gītaṃ vividhaturiyaṃ vattate’dāni dibbaṃDibbaṃ cuṇṇaṃ malayajamayaṃ dibbamandāravāni,Passā’nandabbikacayamakassālapupphānya’kāleSamūjāye’vahi bhagavato antalikkhā patanti;

()

‘Này Ānanda, hãy xem, vũ điệu, ca hát, và các loại nhạc cụ của chư thiên đang vang lên. Bột chiên đàn của chư thiên và hoa mandārava của chư thiên, cùng với hoa của hai cây Sāla song thọ nở trái mùa, đang từ hư không rơi xuống để cúng dường Đức Thế Tôn.’

47.

47.

Ete brahmāmaranaraphaṇī cāmaracchattahatthāMālāmālāguḷaparimalaṇḍupadīpaddhajehi,Channaṃ tāḷāvacarabhajitaṃ maṅgalāgārabhutaṃJātikkhettaṃ nanu bhagavato kevalaṃ pūjanāya;

()

Này, các vị Phạm thiên, chư thiên, loài người, và loài rắn thần, tay cầm phất trần và lọng, với các tràng hoa, vòng hoa, hương bột, hương xông, đèn, và cờ phướn, cùng với sáu loại nhạc cụ được tấu lên, nơi đản sanh của đức Thế Tôn, vốn đã trở thành ngôi nhà cát tường, há chẳng phải chỉ để cúng dường Ngài hay sao?

48.

48.

Ānande’vaṃ satipi bhagavā tāvatā sakkatovāSammā tesaṃ nacagarukato namānito pūjitovā,Yo kho dhammaṃ carati samaṇo’ pāsako vā’nudhammaṃBhatyā so maṃ paramavidhānā kamānaye pūjayeti;

()

Này Ānanda, dẫu cho như vậy, Như Lai cũng không được xem là đã được tôn kính, trọng vọng, đảnh lễ, hay cúng dường một cách chân chánh bởi những việc ấy. Vị sa-môn hay người cận sự nam nào thực hành Chánh pháp và tùy pháp, người ấy mới là người tôn kính Ta bằng sự cúng dường tối thượng.

49.

49.

Amhe tasmātiha paṭipadaṃ suṭṭhu dhammānudhammaṃSampādemā’tya’vaca muni vo sikkhitabbañhi evaṃ,Dhammāssāmiṃ sapadi purato vījamāno samānoHatthicchāpo yathariva ṭhīto theranāgo’pavāno;

()

Do đó, ở đây chúng ta hãy hoàn thành tốt đẹp con đường thực hành pháp và tùy pháp. Bậc Mâu-ni đã dạy rằng: ‘Các ngươi phải học tập như vậy’. Lúc ấy, trưởng lão Upavāna, giống như một con voi con, đang đứng quạt hầu đức Pháp Vương ngay trước mặt.

50.

50.

Mallānaṃ kho nagaravarato yāvatā sāladāyaṃRāsibhūtā’surasuravarabrahmarājūhi yasmā,Daṭṭhuṃ buddhaṃ dasabaladharaṃ khittavālaggakoṭi-Mattaṭṭhāne dasadasahi vā natthya’phuṭṭhappadeso;

()

Từ thành phố bậc nhất của dân Malla cho đến khu rừng Sāla, do các vị a-tu-la, thiên chủ, và Phạm vương đã tụ tập để chiêm ngưỡng đức Phật, bậc Thập Lực, nên không có một khoảng trống nào, dù chỉ bằng đầu một sợi lông, mà không bị họ chạm đến.

51.

51.

Kandantīnaṃ pakiriya sake kesapāse ca bāhāPaggaṇahitvā sirasi pathavisaññinīdevatānaṃ,Jhāyantīnaṃ bhuviparipatantīna mujjhāyinīnaṃDento’kāsaṃ apanayi parañceḷhakeno’pavānaṃ;

()

Để tạo cơ hội cho các vị địa thần đang than khóc, xõa tóc, đưa tay lên đầu, sầu muộn, ngã lăn trên đất, và ta thán, Ngài đã bảo Upavāna đang đứng che phía trước hãy tránh sang một bên.

52.

52.

Saṅkhārānaṃ khayavaya manāgāmino vītarāgāDevabrahmā sumariya yathevi’ndakhīlācalaṭṭhā,Nāmhe bhante’tarahī viya vo accayenātya’vocuṃPassissāmā’yati miga manobhāvanīyepi bhikkhū;

()

Các vị Phạm thiên và chư thiên, là những bậc bất lai đã ly tham, khi suy niệm về sự tiêu hoại của các pháp hữu vi, đã đứng vững như cột trụ hay núi đá. Họ thưa rằng: ‘Bạch Thế Tôn, sau khi Ngài diệt độ, chúng con sẽ không còn được thấy Ngài như bây giờ, cũng như không còn được thấy các vị tỳ-khưu đáng mến nữa’.

53.

53.

Jātaṭṭhānappabhutika midhānandaṭhānaṃ catukkaṃPuññakkhettaṃ bhuvi bhagavato sabbhisaṃvejaniyaṃ,Addhā saddhāvisadahadayā sādhavo cārikāyaṃĀhiṇḍantā pavurakusalaṃ tatrapatvā viṇanti;

()

Này Ānanda, bốn nơi này, bắt đầu từ nơi đản sanh của đức Thế Tôn, là những phước điền trên thế gian, đáng cho mọi người cung kính chiêm bái. Chắc chắn rằng những người thiện tín có tâm trong sạch, khi du hành chiêm bái, đến được những nơi ấy, sẽ gặt hái được công đức thù thắng.

9 54.

9 54.

Puṭṭhassevaṃ kathamapi mayaṃ mātugāmesu bhanteVattissāmā’tyamitamatimā’ nandatherassa’bhāsi,Tannijjhānaṃ tadabhilapanaṃ mākarothāti tumheEvaṃsante satiparimukhā hotha chadvārarakkhā;

()

Khi được hỏi rằng: ‘Bạch Thế Tôn, chúng con phải hành xử như thế nào đối với phụ nữ?’, bậc Trí Tuệ Vô Lượng đã nói với trưởng lão Ānanda rằng: ‘Này các ngươi, đừng nhìn, đừng nói chuyện với họ. Nếu phải như vậy, hãy thiết lập chánh niệm, phòng hộ sáu căn’.

55.

55.

Puṭṭhassevaṃ maya mutusamuṭṭhānarūpāvasiṭṭheVatteyyāmhe tavanirupame rūpakāye kathannu,Mākho tumhe bhavatha munino dehapūjāvidhāneSakhyāpārā upari ghaṭathā’hā’savānaṃ khayeti;

()

Khi được hỏi rằng: ‘Chúng con phải xử lý như thế nào đối với nhục thân vô song còn lại của Ngài?’, (Ngài đáp): ‘Này các ngươi, chớ bận tâm đến việc cúng dường thân xác của bậc Mâu-ni. Hãy nỗ lực hơn nữa để đoạn tận các lậu hoặc’.

56.

56.

Saṃvijjante bhagavati idhānanda bhīyyopasannāRūpībrahmāmarapabhutayo khattiyabrāhmaṇā ye,Sakkaccaṃ te yathariva janā cakkavattissarīreSabyāpārā naraharisariropahāre siyunti;

()

Này Ānanda, ở đây có các vị Sắc giới Phạm thiên, chư thiên, các vị vua Sát-đế-lỵ và Bà-la-môn rất mực thành tín đối với đức Thế Tôn. Họ sẽ thành tâm lo liệu việc cúng dường nhục thân của bậc Nhân Sư, cũng như người ta lo liệu đối với thân xác của một vị Chuyển luân vương.

57.

57.

Cattāro me bahujanahitā buddhapaccekabuddhāYasmā maggapphalasukhamudā sāvakā cakkavattī,Rājā pūjāvidhisumahiyā honti thūpārahe’vaTasmā thūpo mamapi bhavatā’nandasiṅghāṭakamhi;

()

Này Ānanda, có bốn hạng người này, vì lợi ích cho số đông, là những bậc đáng được dựng tháp thờ: một vị Phật, một vị Độc Giác Phật, một vị Thinh văn (A-la-hán), và một vị Chuyển luân vương. Họ được tôn thờ bằng các nghi lễ cúng dường với niềm hoan hỷ về đạo và quả. Do đó, một bảo tháp cho Như Lai cũng nên được dựng lên ở ngã tư đường.

58.

58.

Evaṃ vutte sariya tamurotomaribhūtasokoTherānando pavisiya nirālambadhammo vihāraṃ,Ālambitvā vilapiya bahuṃ aggalatthambhasīseSatthā sekhe kaḷitakaruṇāpāṅgabhaṅgo parodi;

()

Khi được nói như vậy, trưởng lão Ānanda, với nỗi sầu muộn như mũi giáo đâm vào ngực, cảm thấy không nơi nương tựa, đã đi vào tịnh xá. Ngài vịn vào thanh ngang của cánh cửa mà than khóc nức nở. Đấng Đạo Sư, với ánh mắt bi mẫn nhìn người hữu học, cũng đã rơi lệ.

59.

59.

Āmantetvā tamanadhivaro puñchamakānassudhāraṃTheraṃ mākhovilapi ala mānanda māsoci hevaṃ,Saṅkhārānaṃ kathamiha labhe niccataṃ nibbikāraṃAkkhātaṃ me nanu piyajanabbippayogo siyāti;

()

Bậc Vô Thượng Sư gọi trưởng lão lại, lau dòng nước mắt cho ngài và nói: ‘Thôi, đừng than khóc, Ānanda, đừng sầu muộn như vậy. Làm sao có thể tìm thấy sự thường hằng, bất biến nơi các pháp hữu vi? Há Như Lai đã không tuyên bố rằng sẽ có sự chia ly với những người thân yêu hay sao?’

60.

60.

Mettāpubbena hi cirataraṃ kāyakammena vācā-Kammenā’yaṃ guṇamaṇimanokammunā bhikkhave maṃ;

Sakkaccaṃ sannicitakusalopaccupaṭṭhāsi tasmāĀtāpī so tvamasi nipapako hesi khīṇāsavoti;

()

Này các tỳ-khưu, vị này đã hầu cận Như Lai trong một thời gian rất dài với thân nghiệp, khẩu nghiệp, và ý nghiệp đầy từ ái, một cách cung kính, như một viên ngọc quý của đức hạnh. Người đã tích lũy thiện pháp. Do đó, ngươi là người tinh cần, thận trọng, và ngươi sẽ trở thành bậc lậu tận.

61.

61.

Chāyāmaññe cira manucaraṃ seyyathā’nandabhikkhū-Paṭṭhāko me bhavati sutavā nāgatātitakānaṃ,Sambuddhānaṃ bhagavata mupaṭṭhāyakā ce’tadaggāIccā’he’tapparamasamaṇāyeva hessantya’hesuṃ;

()

Tỳ-khưu Ānanda đã theo hầu cận Ta từ lâu, giống như bóng không rời hình. Vị ấy là bậc đa văn. Các vị thị giả của chư Phật trong quá khứ và vị lai cũng là những bậc tối thắng như vậy, và sẽ là như vậy. Bậc Tối Thượng Sa-môn đã nói như thế.

62.

62.

Saṃvaṇṇesi niravadhiguṇo ukkhipanto’va meruṃSaṅkhobhento viya jalanidhiṃ pattharanto’va bhumiṃ,Vitthārento viya ravipathaṃ saṅghamajjhe ṭhitassaĀnandassu’ttaritaraguṇaṃ abbhutaccherabhūtaṃ;

()

Bậc Vô Lượng Đức đã tán thán những phẩm hạnh cao tột, kỳ diệu và hy hữu của trưởng lão Ānanda đang đứng giữa Tăng chúng, như thể đang nâng núi Meru, khuấy động đại dương, trải rộng mặt đất, hay mở rộng con đường của mặt trời.

63.

63.

Hitvā sākhānagara manalaṃjaṅgalaṃ issarānaṃVāsaṭṭhānaṃ taditarapuraṃ sabbasampattisāraṃ,Patvā rājaggahapabhutikaṃ nātha nibbāyatūtiEvaṃ vutte muni ravaca māhevamānandavoca;

()

‘Xin Thế Tôn hãy từ bỏ thị trấn nhỏ bé này, một nơi khốn khổ trong rừng, và hãy đến các thành phố khác là nơi ở của những người quyền thế, đầy đủ mọi sự thịnh vượng, như thành Rājagaha, để nhập Niết-bàn ở đó’. Khi được nói như vậy, bậc Mâu-ni đã dạy: ‘Này Ānanda, đừng nói như thế’.

64.

64.

Pubbe dibbopamasukha vidhā’nanda’haṃ cakkavatti-Rājā hutvā cira manubhaviṃ dhammiko dhammarājā,Mallānaṃ kho tadahani kusāvatya’yaṃ rājadhāniĀsi lakkhivasati ralakārājadhānī’va phītā;

()

Này Ānanda, trong quá khứ, Như Lai đã từng là một vị Chuyển luân vương, một vị pháp vương đức độ, và đã hưởng thụ hạnh phúc tựa như cõi trời trong một thời gian dài. Vào thời đó, thành Kusāvatī này là kinh đô của dân Malla, một nơi thịnh vượng, là nơi ở của sự may mắn, giống như kinh thành Ālakā.

65.

65.

Gāmakkhette jitaripuraṇo kosiṇārāna masmiṃSālāraññe jinakarivaro mārakaṇṭhiravena,Yāme ajjāhani rajaniyā pacchime haññate’tiVāseṭṭhānaṃ pahiṇi yatimārocanatthaṃ tamatthaṃ;

()

Bậc Cổ Phật Chinh Phục Kẻ Thù đã sai ngài Vāseṭṭha (Ānanda) đi để thông báo sự việc này: ‘Trong khu rừng Sāla, thuộc lãnh địa của người Kusinārā, bậc Voi Chúa Toàn Thắng, bậc Sư Tử đối với Ma vương, sẽ nhập diệt vào canh cuối của đêm nay’.

66.

66.

Santhāgāre mahatiparisā kiñcikammaṃ paṭiccaRāsibhūtā yativaravacocoditā mucchitāsi,Uyyānaṃ te pavisiya tadā mallaputtā ca mallāVyāpajjiṃsū kasiranikarāvārapāre nimuggā;

()

Một đại chúng gồm các vương tử Malla và dân Malla đang tụ họp trong hội trường vì một công việc nào đó. Khi được thúc giục bởi lời của bậc tu sĩ cao quý, họ đã trở nên bàng hoàng. Bấy giờ, khi vào trong khu vườn, họ đã vô cùng đau khổ, chìm đắm trong biển sầu muộn không bến bờ.

67.

67.

Yaṃnūnāhaṃ narapatikulaṃ ekamekaṃ gahetvāVandāpeyyaṃ caraṇakamaladvanda maṅgīrasassa,Iccānando yati sapariso puttadārehisaddhiṃItthannāmo paṇamati jinaṃ mallarājāti vatvā;

()

Ānanda, vị tu sĩ, đã nghĩ rằng: ‘Ta nên sắp xếp cho từng gia tộc vương giả một, để họ đảnh lễ đôi chân sen của bậc Aṅgīrasa’. Ngài đã cho họ vào và nói rằng: ‘Vị vua Malla tên là..., cùng với gia quyến, con cái và vợ, xin đảnh lễ bậc Chánh Giác’.

68.

68.

Mallānañcāhariya paṭhameyeva yāme rajanyāVandāpesi sakalaparisaṃ tenupāyena buddhaṃ,Sutvā vidvā bhagavata manuṭṭhānaseyyappavattiṃSāḷāraññaṃ avasari paribbājako yo subhaddo;

()

Bằng phương cách ấy, ngài đã sắp xếp cho toàn thể hội chúng của dân Malla đảnh lễ đức Phật ngay trong canh đầu của đêm. Khi ấy, du sĩ Subhadda, một người có học thức, nghe tin đức Thế Tôn sắp nhập diệt, đã đi đến khu rừng Sāla.

69.

69.

Okāsaṃ me dadatha samaṇaṃ gotamaṃ pucchanāyaKaṅkhādhammaṃ pajahitu midhānandapatto hamasmi,Vutte satthā kilamati alaṃhāvuso mā vihaññiVatvā’nando bhagavati dayācodito vārayī taṃ;

()

Xin hãy cho tôi cơ hội để hỏi Sa-môn Gotama, tôi đến đây để mong từ bỏ được pháp nghi ngờ. Khi được nói như vậy, ngài Ānanda đã ngăn cản vị ấy và nói rằng: ‘Thôi đủ rồi, hiền giả, đừng làm phiền bậc Đạo Sư, ngài đang mệt,’ do lòng thương đối với đức Thế Tôn.

70.

70.

Laddhokāso dasabaladayājālabaddho subhaddoAññāpekho pavisiya tahiṃ tabbihesānapekkho,Pañhaṃ pucchi tadupanayane kovido’bhāsidhammaṃVitthārento ariyavinaye puggale suppatiṭṭhe;

()

Subhadda, người được cơ hội, bị trói buộc bởi lưới lòng bi của bậc Thập Lực, với mong muốn được biết và không quan tâm đến sự phiền nhiễu, đã đi vào nơi ấy. Vị ấy đã hỏi câu hỏi, và bậc thông tuệ đã thuyết giảng giáo pháp, giải thích rộng rãi về những người đã an trú vững chắc trong Thánh luật.

71.

71.

Pabbajjitvā bhagavati sayaṃ bhikkhubhāvābhisittoSaṅkhārānaṃ khayavaya matho bhāvayitvā subhaddo,Viddhaṃsetvā sakalakalusaṃ satthupaccakkhabhutoUnnādetvā parisamarahaṃ pacchimosāvakosi;

()

Sau khi xuất gia với đức Thế Tôn, tự mình được tấn phong lên địa vị tỳ khưu, sau đó Subhadda đã tu tập về sự sinh diệt của các pháp hành. Vị ấy đã phá tan tất cả phiền não ngay trước mặt bậc Đạo Sư, trở thành vị A-la-hán giữa hội chúng, là vị đệ tử cuối cùng.

72.

72.

Paññatto yo bhavati vinayo desito yoca dhammoSo vo satthā paramasaraṇo’tyā’ha me accayena,There bhikkhū taditaravasī gāravaṃ voharantuBhante vatvā pariharatha vo sādarāsappatissā;

()

Sau khi ta diệt độ, Giới luật mà ta đã chế định và Giáo pháp mà ta đã thuyết giảng, đó sẽ là bậc Đạo Sư, là nơi nương tựa tối thượng của các ngươi. Các vị tỳ khưu trưởng lão và các vị tỳ khưu khác hãy đối xử với nhau bằng sự kính trọng, hãy gọi nhau là ‘đại đức,’ hãy đối xử với nhau bằng sự tôn trọng và cung kính.

73.

73.

Paccakkho no bhavi dasabalo pucchituṃ sammukhā taṃNāsakkhimhā mayamidamitī māhuvatthānutāpā,Mutte tuṇhībhavi vasigaṇokiñci buddhecadhammeSaṅghe magge vimati yadivo bhikkhave pucchathāti;

()

Để các ngươi sau này không phải hối hận rằng: ‘Bậc Thập Lực đã hiện diện trước mặt chúng ta, nhưng chúng ta đã không thể hỏi ngài trực tiếp về điều này điều kia.’ Này các tỳ khưu, nếu có bất kỳ nghi ngờ nào về Phật, Pháp, Tăng, hay Đạo, thì hãy hỏi đi. Khi được nói như vậy, chúng tỳ khưu vẫn im lặng.

74.

74.

Yasmā khandhe pajahati jino bhikkhave bhandadāniĀmantemī niyatabhadurā sabbasaṅkhāradhammā,Sampādethā’tya’mitamatimā appamādena tumhePabyākāsi bhagavata mayaṃ pacchimāhotivācā;

()

Bởi vì bậc Chiến Thắng sắp từ bỏ các uẩn, ngài nói: ‘Này các tỳ khưu, bây giờ ta khuyên dạy các ngươi: Tất cả các pháp hữu vi đều có bản chất biến hoại, các ngươi hãy tinh tấn với sự không dể duôi để hoàn thành (mục đích).’ Đức Thế Tôn, bậc có trí tuệ vô lượng, đã tuyên bố, đây là những lời cuối cùng của ngài.

75.

75.

Rūpārūpāvacarakiriyajjhānasaññānirodha-Saṅkhātā yā navavidhasamāpattiyo tā’nulomaṃ,Nissīmamhonidhinibhaguṇo mārasaṅgāmasūroBuddho nārāyanabaladharo so samāpajji tāva;

()

Đức Phật, bậc anh hùng trong trận chiến với Ma vương, người mang sức mạnh của Nārāyana, người có các đức hạnh vô biên như kho tàng vĩ đại, đã nhập vào chín loại thiền chứng theo thứ tự thuận, bao gồm các thiền thuộc sắc giới, vô sắc giới, và Diệt tận định.

76.

76.

Taṃ taṃ jhānaṃ muni paṭisamāpajjamāno nirodhāSammā paccuṭṭhahiya paṭhamajjhānavosāna māpa,Taṃ taṃ jhānaṃ punaranusamāpajjamāno catuttha-Rūpajjhānu’ṭṭhahiya vigatāsesasaṅkhāradhammo;

()

Bậc Mâu-ni, sau khi xuất khỏi Diệt tận định, đã nhập lại các thiền ấy theo thứ tự nghịch cho đến sơ thiền. Sau đó, ngài lại nhập vào các thiền ấy theo thứ tự thuận, và sau khi xuất khỏi tứ thiền sắc giới, ngài đã diệt tận tất cả các pháp hữu vi.

77.

77.

SnehaparikkhayajātoPajjoto viya tilokamaṇipajjoto,Buddhonirupadhisesa-Parinibbutiyā sayambhu parinibbāyi;

()

Giống như ngọn đèn tắt đi do hết dầu, Đức Phật, ngọn đèn quý của ba cõi, bậc Tự Giác đã nhập Vô dư y Niết-bàn.

78.

78.

Sampati devamanussa-Pajāya saddhiṃ parodamānāya bhusaṃ,Sokeni’va saṅkampiSahassarāvena’yaṃ mahāpathavī;

()

Khi ấy, chúng chư thiên và loài người cùng nhau than khóc thảm thiết, và đại địa này đã rung chuyển với tiếng gầm vang, như thể cũng đang sầu muộn.

79.

79.

Vipphuritavijjurāji-Daṇḍāhatameghadundubhīphalitā’suṃ,Kadalivanaṃ viya nāgoNippīḷesi asesalokaṃ soko;

()

Những tia chớp lóe lên, những đám mây như trống trời bị đánh vỡ tan. Nỗi sầu muộn đã đè nén toàn thể thế gian, như con voi chà đạp một rừng chuối.

80.

80.

Jātikkhettaṃ khettaṃViya sambādhaṃ chaṇehi tesaṃtesaṃ,Vijanokāsā’ kāsāLoke maṅgalanimittajātaṃ jātaṃ;

() (Yamakabandhanaṃ)

Nơi sinh của ngài trở nên đông đúc như một cánh đồng với các lễ hội. Những nơi vắng vẻ trở nên rộng mở như không gian. Trong thế gian, những điềm lành đã khởi sinh.

Itimedhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadānanidāne jinavaṃsadīpe santike nidāne tathāgata parinibbānappavatti paridīpo ekūnatiṃsatimo saggo.

Như vậy là chương thứ hai mươi chín, làm sáng tỏ sự kiện Bát-niết-bàn của đức Như Lai, trong phần Cận Nhân Duyên của tác phẩm Jinavaṃsadīpa, nguồn gốc của niềm hân hoan cho trái tim của tất cả các thi nhân, được sáng tác bởi tu sĩ tên là Medhānanda.

Parinibbute bhagavati sahaparinibbānā brahmāsahampati imaṃ gāthaṃ abhāsi.

Khi đức Thế Tôn nhập Niết-bàn, cùng với sự kiện Niết-bàn ấy, Phạm thiên Sahampati đã nói lên kệ này.

Sabbevanikkhipissanti bhūtā loke samussayaṃYathā etādiso satthā loke appavipuggalo,Tathāgato balappatto sambuddho parinibbutoti;

Tất cả chúng sanh trong đời đều sẽ từ bỏ thân xác. Cũng như bậc Đạo Sư như thế này, một bậc vô song trong đời, đấng Như Lai, người đã đạt được các năng lực, bậc Chánh Đẳng Giác, đã nhập Niết-bàn.

Parinibbute bhagavati sahaparinibbānāsakko devānamindo imaṃ gāthaṃ abhāsi.

Khi đức Thế Tôn nhập Niết-bàn, cùng với sự kiện Niết-bàn ấy, Sakka, vua của chư thiên, đã nói lên kệ này.

Aniccā vatasaṅkārā uppāda vayadhammino,Uppajjitvā nirujjhanti tesaṃvūpasamo sukhoti;

Thật vậy, các pháp hữu vi là vô thường, có tánh sanh và diệt. Sau khi sanh lên, chúng diệt đi; sự tịch tịnh của chúng là an lạc.

Parinibbute bhagavati sahaparinibbānā āyasmā anuruddho imā gāthāyo abhāsi.

Khi đức Thế Tôn nhập Niết-bàn, cùng với sự kiện Niết-bàn ấy, Tôn giả Anuruddha đã nói lên những kệ này.

Nāhuassāsapassāso ṭhita cittassa tāditoAnejāsanti mārabbha sokālamakarī muni,Asallīnena cittena vedanaṃ ajjhavāsayiPajjotasseva nibbānaṃ vimokkho cetaso ahūhi;

Không còn hơi thở ra vào, đối với bậc tâm vững vàng, bậc như vậy. Bậc Mâu-ni, người đã đạt đến sự bất động, đã mệnh chung. Với tâm không dao động, ngài đã chịu đựng cơn đau; sự giải thoát của tâm ngài giống như ngọn đèn vụt tắt.

Parinibbute bhagavati sahaparinibbānā āyasmā ānando imaṃ gāthaṃ abhāsi.

Khi đức Thế Tôn nhập Niết-bàn, cùng với sự kiện Niết-bàn ấy, Tôn giả Ānanda đã nói lên kệ này.

Tadāsiyaṃ hiṃsanakaṃ tadāsilomahaṃsanaṃ,Sabbākāravarūpete sambuddhe parinibbuteti;

Khi ấy thật là kinh hoàng, khi ấy thật là rợn tóc gáy, khi bậc Chánh Đẳng Giác, người hội đủ mọi tướng hảo, đã nhập Niết-bàn.

1.

1.

LokattayekanayanomunikhippamevaPaggayhamuddhanibhuje parinibbutoti,Kandiṃsu tāva vilapiṃsu vivaṭṭayiṃsuĀvaṭṭayiṃsu papatiṃsu mavītarāgī;

()

Khi bậc Mâu-ni, con mắt duy nhất của ba cõi, vừa mới nhập Niết-bàn, những người chưa ly tham đã giơ tay lên đầu, khóc lóc, than van, lăn qua, lộn lại, và ngã quỵ.

2.

2.

Assāsayaṃ vasigaṇaṃ samalaṃ sasokaṃRatyāvasesa matha dhammakathāya thero,Taṃ vītināmayi niruddhatamo’nuruddhoĀnandatherasuhado hadayaṅgamāya;

()

Sau đó, trưởng lão Anuruddha, người đã diệt trừ bóng tối, người bạn thân thiết của trưởng lão Ānanda, đã an ủi chúng tỳ khưu đang sầu muộn và phiền não, và trải qua phần còn lại của đêm bằng một bài pháp thoại đi vào lòng người.

3.

3.

Mallāna magganagaraṃ kusiṇāra middhaṃĀrocanāya parinibbutabhāva massa,Ānandathera maniruddhayaso sarīroPāhesi attadutiyaṃ anuruddhathero;

()

Trưởng lão Anuruddha đã cử trưởng lão Ānanda, cùng với một người bạn đồng hành, đến thành phố thịnh vượng Kusinārā của những người Malla để thông báo về sự kiện Niết-bàn của ngài.

4.

4.

Mallā tadatthapasutā samayena tenaYatrā’bhisannipatitā patimattayanti,Theropana’ttadutiyo tamupecca santhā-Gāraṃ tamattha mabhivedayi sokadīno;

()

Vào lúc đó, những người Malla đang tụ họp tại nghị trường để bàn luận về công việc ấy. Vị trưởng lão, cùng với người bạn đồng hành, đã đi đến nghị trường ấy và với lòng sầu muộn, đã thông báo sự việc ấy.

5.

5.

Therassa tassa suniyamakma samallaputtāMallā samallasuṇisā bhuvika mallachāyā,Kandiṃsu tāva papatiṃsu pariddaviṃsuDhammillavellitabhujā’hatasokasallā;

()

Nghe lời của vị trưởng lão ấy, những người Malla, con trai Malla, con dâu Malla, và con gái Malla, bị mũi tên sầu muộn đâm trúng, đã khóc lóc, ngã quỵ, và than van, với mái tóc rối bù và cánh tay quằn quại.

6.

6.

Nānāvidhāni turiyāni sugandhamālaṃĀdāya pañcasatadussayugāni mallā,Yenā’si tassasugatassu’tujaṃ sarīraṃTaṃ sāḷadāya mupavattana mosariṃsu;

()

Những người Malla, mang theo nhiều loại nhạc cụ, hương thơm, vòng hoa, và năm trăm cặp vải, đã đi đến khu rừng Sāla ở Upavattana, nơi có nhục thân của đấng Thiện Thệ.

7.

7.

Te gandhadhūpakusumehi ca naccagīta-Vajjehi chattamaṇivijanicāmarehi,Celabbitāna navamaṇḍalamāḷakādiṃKatvāna chāhamakariṃsu sarīrapūjaṃ;

()

Họ đã cúng dường xá-lợi trong sáu ngày với hương, trầm, hoa, với vũ, ca, nhạc, với lọng, quạt báu, và phất trần, và đã dựng lên những lều vải, những vòng hoa mới, và những thứ tương tự.

8.

8.

Pamokkhamallapurisā’ṭṭhanahātasīsāGandhodakena sunivatthasupārutattā,Muttāmaṇīhi khacitāya tathāgatassaGattaṃ suvaṇṇasivikāya niropitaṃ taṃ;

()

Tám người Malla lãnh đạo, sau khi gội đầu bằng nước thơm, mặc y phục mới và trang nghiêm, đã đặt thân của đấng Như Lai lên một chiếc kiệu vàng được khảm ngọc trai và châu báu.

9.

9.

Cāletu mappamapi sattamavāsaramhiPucchiṃsu thera manuruddha masayha kinti,So dibbacakkhumatiyā’mitadevatānaṃPabyākari parivitakka mavecca thero;

()

Vào ngày thứ bảy, không thể lay chuyển dù một chút, họ đã hỏi trưởng lão Anuruddha: ‘Tại sao lại không thể?’ Vị trưởng lão, với thiên nhãn, đã thấu hiểu suy tư của vô số chư thiên và giải thích.

10.

10.

NissesamānusikadibbamahāmahehiTaṃviggahaṃ bhagavato’bhimahīyamānaṃ,Ukkhippa tāsamanuvattakamakallabhūpāGantvāna uttaradisāya purassu’dīciṃ;

()

Nhục thân của Đức Thế Tôn, được tôn kính bằng tất cả đại lễ cúng dường của người và trời, đã được tám vị thủ lĩnh Malla khiêng lên, đi về hướng bắc của thành phố, về phía bắc.

11.

11.

Majjhenamajjha kamahinībharu muttarenaDvārena tassanagarassa pavesayitvā,Sutvāna bandhulapajāpatimallikā taṃDvāre ṭhitā’thanavakovidhānabbayāya;

()

Sau khi đưa (nhục thân) vào thành phố ấy qua cổng phía bắc, đi xuyên qua trung tâm, bà Mallikā, phu nhân của Bandhula, khi nghe tin, đã đứng ở cổng để thực hiện một loại cúng dường mới.

12.

12.

Dhotāya gandhasalilena mahālatābya-Bhusāya sattaratanehi samujjalāya,Aṅgīrasassa satapuññavīlāsacittaṃChādesi gatta matulaṃ kaḷitāvakāsā;

()

Nhân cơ hội, bà đã dùng nước thơm tắm rửa và dùng trang sức Mahālatā lấp lánh bảy loại báu vật để che phủ thân thể vô song của Đức Angirasa, vốn được điểm tô bằng vẻ đẹp của trăm phước báu.

13.

13.

Mallāna magganagarassa puratthimāyaṃSaṃvijjate makuṭabandhanacetiyaṃ yaṃ,Dehaṃ tilokasaraṇassa puratthimenaDvārena nikkhamiya tatra samappayiṃsu;

()

Ở phía đông thành phố chính của người Malla, có ngôi tháp tên là Makuṭabandhana. Họ đã mang nhục thân của Đấng Tam Giới Quy Y ra khỏi cổng phía đông và đặt tại nơi đó.

14.

14.

Sā yāvasandhisamalā nagarī tadāniMandāravehi pihitā’bhavi channumattaṃ,Pucchiṃsu satthu paṭipajjana mattabhāveĀnandathera matha bhumibhujā kathanti;

()

Lúc bấy giờ, thành phố ấy, cho đến các ngã tư và đống rác, đều ngập trong hoa Mạn-đà-la-la sâu đến đầu gối. Bấy giờ, các vị vua hỏi trưởng lão Ānanda rằng phải xử lý nhục thân của Bậc Đạo Sư như thế nào.

15.

15.

Dehe yatheva paṭipajjati cakkavatti-Rañño tatheva paṭipajjatha buddhadehe,Iccāha so bhagavato’tujarūpakāyaṃTe veṭhayuṃ ahatakāsikasāṭakehi;

()

Vị ấy nói: ‘Như người ta đối với thân của Chuyển Luân Vương, hãy đối với thân của Đức Phật như vậy.’ Họ đã dùng những tấm vải mới của xứ Kāsī để quấn quanh nhục thân cao quý của Đức Thế Tôn.

16.

16.

Kappāsapaṭṭavihatehipi veṭhayiṃsuKatvāna pañcasatadussayugehi evaṃ,Pakkhippa telaparipuṇṇasuvaṇṇadoṇyāAññā’yasāya paṭikujjiya doṇiyā te;

()

Họ cũng quấn bằng những lớp bông gòn đã chải kỹ. Sau khi làm như vậy với năm trăm cặp vải, họ đặt (nhục thân) vào một quan tài bằng vàng chứa đầy dầu, rồi lấy một quan tài khác bằng sắt úp lên.

17.

17.

Gattaṃ jinassa citakaṃ katacittakammaṃMālālatāvilasitaṃ satahatthamuccaṃ,Vīsādhikaṃ agarucandanadāruka puṇṇaṃĀropayiṃsu siriyā jitavejayantaṃ;

()

Họ đã đặt thân của Đấng Chiến Thắng lên giàn hỏa táng được chế tác công phu, trang hoàng bằng vòng hoa và dây leo, cao một trăm cubit, chất đầy gỗ trầm và chiên-đàn, với vẻ huy hoàng vượt cả cung điện Vejayanta.

18.

18.

Pāvāya mallanagaraṃ kusiṇāranāmaṃGantā mahāpabhutikassapatheranāgo,Bhikkhūhi pañcasatikehi pathokkamitvāRukkhassa mūla mupagamma khaṇaṃ nisīdi;

()

Đại trưởng lão Kassapa, bậc long tượng, đang trên đường từ Pāvā đến thành phố Kusinārā của người Malla, đã cùng với năm trăm vị tỳ-khưu rời khỏi con đường, đi đến gốc một cây và ngồi nghỉ một lát.

19.

19.

Addhānamagga mathakho paṭipajji tamhāMandāravaṃ kusuma maññataro gahetvā,Ājīvako ta mahipassiya kassapākhyoJānāsi gotama manantajinantyapucchi;

()

Bấy giờ, khi (ngài Kassapa) đang đi trên đường, ngài thấy một du sĩ Ājīvaka cầm một đóa hoa Mạn-đà-la-la. Ngài Kassapa hỏi người ấy: ‘Này hiền hữu, ngài có biết về Bậc Đạo Sư của chúng ta, Đấng Vô Thắng Gotama không?’

20.

20.

Āmāvuso bhagavato parinibbutassaHontya’jja santadivasāti tatomayedaṃ,Mandāravaṃ kusuma māharitanti vutteKandiṃsu keci vilapiṃsu avītarāgā;

()

‘Vâng, thưa hiền hữu, hôm nay là ngày thứ bảy kể từ khi Đức Thế Tôn nhập Niết-bàn. Vì vậy, tôi đã mang đóa hoa Mạn-đà-la-la này.’ Khi nghe những lời này, một số vị chưa ly tham đã khóc lóc và than van.

21.

21.

Tāya’cchi bhikkhuparisāya subhaddabuḍḍha-Pabbajjito sapadi satthari baddhavero,Yo dubbaco yati mahāsamaṇena tenaMuttā mayaṃhi yadupaddutakāyavācā;

()

Trong hội chúng tỳ-khưu ấy, có một người tên Subhadda, xuất gia lúc về già, ngay lập tức có ác ý với Bậc Đạo Sư. (Y nói:) ‘Chúng ta đã được giải thoát khỏi vị Đại Sa-môn khó chịu ấy, người đã áp bức chúng ta bằng thân và lời.’

22.

22.

Icchāma yaṃja maya midānikaroma taṃyaṃNecchāma’dāni nakaroma mayaṃ tatomā,Sovittha mācavilapittha’ lamāvusotiVatvā pahāra madadī jinadhammacakke;

()

‘Bây giờ, điều gì chúng ta muốn, chúng ta sẽ làm; điều gì chúng ta không muốn, chúng ta sẽ không làm. Vì vậy, thưa các hiền hữu, đừng sầu muộn, đừng than khóc, đủ rồi!’ Nói xong, y đã giáng một đòn vào bánh xe Pháp của Đấng Chiến Thắng.

23.

23.

Mallā narindamakuṭaṅakkitapādapīṭhā’-Limpetu massa caturo cita mappasayha,Pucchiṃsu thera manuruddha mi’tabruvi soPatte’dha pajjalati kassapatherasīhe;

()

Bốn vị thủ lĩnh Malla đã không thể châm lửa giàn hỏa táng. Họ đã hỏi trưởng lão Anuruddha. Vị ấy nói thế này: ‘Khi bậc sư tử, trưởng lão Kassapa, đến đây, (giàn hỏa) sẽ tự bốc cháy.’

24.

24.

Dhammāgadena hatasokahadehi yenaBhikkhūhi satthucitako vasikassapavho,Teno’pasaṅkami subhaddakathaṃ sasīseSukkhāsanī’vu’rasi satti’va maññamāno;

()

Vị Kassapa, bậc tự tại, cùng với các vị tỳ-khưu mà tâm sầu đã được diệt trừ bằng thuốc Pháp, đã đi đến giàn hỏa táng của Bậc Đạo Sư, xem những lời của Subhadda như sét đánh trên đầu và như ngọn giáo đâm vào ngực.

25.

25.

Katvā padakkhiṇa madhiṭṭhahi so catuttha-Jjhānuṭṭhito bhagavato citakaṃ tivāraṃ,Baddhañjalī sirasi theravarassa bhetvāTaṃ supakpatiṭṭhitapadāni patiṭṭhahiṃsu;

()

Vị ấy, sau khi xuất khỏi thiền thứ tư, đã đi nhiễu quanh giàn hỏa táng của Đức Thế Tôn ba vòng. Vị trưởng lão cao quý chắp tay trên đầu và phát nguyện. Đôi bàn chân được an trí vững vàng của Ngài đã xuyên qua (các lớp vải) và hiện ra.

26.

26.

Therāsahassa karatāmarasehi satthuPādaṃsumāli vihitāhinipaccakāro,Omujji gandhavitakāparasāgaramhiLokoca tappabhava sokaghanandhakāre;

()

Ngàn vị trưởng lão đã dùng đôi tay sen của mình và những vòng hoa được kết khéo để đảnh lễ đôi bàn chân của Bậc Đạo Sư. Thế gian chìm vào biển hương cúng dường vô tận, và cũng chìm vào bóng tối dày đặc của sầu muộn phát sinh từ đó.

27.

27.

Therenacāhinamite citako samantāSampajjalittha sayamevu’tujattabhāve,Daḍḍhe jinassa masivā napichārikāsiSārīrikaṭṭhīvisaro’bhayathāvasiṭṭho;

()

Khi vị trưởng lão đã đảnh lễ xong, giàn hỏa táng tự bốc cháy từ mọi phía. Khi nhục thân của Đấng Chiến Thắng được thiêu, không có muội than hay tro. Chỉ có xá-lợi xương là còn lại.

28.

28.

Satteva nābhivakiriṃsu lalāṭagīvāDhātvakkhakaṭṭhi munino catudantadhātū,SiddhatthakhaṇḍakatataṇḍulamuggamattāSesā pabhāyapi tidhā pakiriṃsu dhātu;

()

Bảy xá-lợi của bậc Thánh nhân đã không bị phân tán: xương trán, hai xương quai xanh, và bốn xá-lợi răng nanh. Các xá-lợi còn lại, có kích thước bằng hạt cải, hạt gạo vỡ, và hạt đậu xanh, đã phân tán thành ba loại.

29.

29.

Nibbāpayiṃsu citakānala mantalikkhāNikkhamma cāmaramanohara nīradhārā,Sāḷaddumehi salilāni tathā samantāMallā sugandhaparivāsitavārināpi;

()

Những dòng nước từ trên không trung tuôn xuống, và nước từ các cây Sa-la xung quanh, đã dập tắt ngọn lửa của giàn hỏa táng. Người Malla cũng (dập lửa) bằng nước ướp hương thơm.

30.

30.

OlambamānamaṇidāmasuvaṇṇadāmaṃCittabbitānamathabandhiyamallabhūpāKatvā sugandhaparibhaṇḍa muḷārasanthā-Gāre susanthariya kojavakambalāni;

()

Sau đó, các vị vua Malla đã giăng một tấm lọng đẹp với những chuỗi ngọc và vàng rủ xuống. Trong đại sảnh đường, họ đã thực hiện các sắp đặt thơm ngát và trải thảm cùng chăn quý.

31.

31.

Taṭṭhānato kamakuṭabandhananāmasāḷaṃYāvañjasaṃ rajatakañcanatoraṇehi,Lājādinā kadalipuṇṇaghaṭehi dīpa-Dhūpaddhajehi parito patimaṇḍayitvā;

()

Họ đã trang hoàng con đường từ nơi đó đến sảnh đường tên là Makuṭabandhana bằng các cổng chào bằng bạc và vàng, bằng cốm, cây chuối, bình nước đầy, đèn, hương và cờ phướn ở khắp mọi nơi.

32.

32.

Taṃ satthudhātuparipuṇṇa suvaṇṇadoṇiṃMallāna maggapura māhariyu’ssavehi,Setātapattalasite sarabhāsanamhiMuttāmaṇīhi khacite tahi mappayitvā;

()

Họ đã rước chiếc hũ vàng chứa đầy xá-lợi của Bậc Đạo Sư về thành phố chính của người Malla trong các lễ hội. Họ đã đặt (chiếc hũ) ở đó, trên một ngai vàng được khảm ngọc trai và châu báu, trang hoàng với một chiếc lọng trắng.

33.

33.

Kumbhena kumbha mupahacca gaḷaṃ gaḷenaCakkena cakka mupahacca bhujaṃ bhujena,Rakkhaṃ vidhāya caturaṅginiyā samantāSenāya hemakavacehi gavacchikaṃva;

()

Họ đã thiết lập một đội quân canh gác xung quanh với bốn binh chủng, dày đặc như một mạng lưới với áo giáp vàng, sao cho bình chạm bình, cổ kề cổ, bánh xe chạm bánh xe, tay kề tay.

34.

34.

Katvevameva dhanurāvaraṇañca satti-Hatthehi pañjara manantajinassadhātū,Sammānayiṃsu sumahiṃsu susādhukīḷaṃKīḷiṃsu sattadivasaṃ sahanāgarehi;

()

Họ đã làm một hàng rào bằng cung và một cái lồng bằng giáo cầm trong tay để bảo vệ xá-lợi của Đấng Vô Thắng. Họ đã tôn kính, cúng dường, và cùng với dân chúng cử hành các lễ hội long trọng trong bảy ngày.

35.

35.

Sutvāna bhupati tamattha majātasattuSatthāhi khattiyakulappabhavo ahampi,Sārīrabhāga marahāma mayampi tasmāPāhesi dūta matha mallanarādhipānaṃ;

()

Vua Ajātasattu khi nghe được việc này, đã sai một sứ giả đến các vị vua Malla (với thông điệp): ‘Đức Đạo Sư thuộc dòng dõi Sát-đế-lỵ, và ta cũng vậy. Do đó, chúng ta cũng xứng đáng được một phần xá-lợi.’

36.

36.

Vesālikā pacuralicchavibhubhujā caSakyādhipā kapilavatthupurādhivāsī,Bhūpā’llakappavijite bulayāca rāma-Gāmamhi koliyamahīpatayo tatheva;

()

Các vị vua Licchavi đông đảo ở Vesālī, các vị vua Thích Ca cư ngụ tại thành Kapilavatthu, các vị vua Bulī ở xứ Allakappa, và cũng như thế, các vị vua Koliyā ở Rāmagāma;

37.

37.

Yo veṭhadīpanagare dharaṇīsuro soPāveyyakā ca mahipā pahiṇiṃsu tesaṃ;

Paccekadūtapurise caturaṅginīhiSenāhi tepi nivutā’bhimukhībhaviṃsu;

()

Vị Bà-la-môn ở thành Veṭhadīpa và các vị vua ở Pāvā, họ đã phái các sứ giả của mình; họ cũng tiến đến, được vây quanh bởi bốn binh chủng quân đội;

38.

38.

Āgamma yena bhagavā sayameva gāma-Kkhetto’pavattanavane parinibbuto no,Dassāma no’ti jinadhātulavampi mallāPāhesu munnatimanā paṭisāsanāni;

()

Khi (các vị vua) đã đến nơi Đức Thế Tôn nhập Niết-bàn trong khu rừng Upavattana của dòng họ Mallā, những người Mallā với tâm kiêu mạn đã gửi lại lời phúc đáp: ‘Chúng tôi sẽ không trao cho dù chỉ là một phần nhỏ xá-lợi của Đấng Chiến Thắng.’

39.

39.

Sā rājadhāni nijarājapurakkhatāhiSaṅgāmasūracaturaṅginivāhinīhi,Yuddhāya baddhakalahāhi khaṇaṃjagāmaVelātivattapalayambudhinibbisesaṃ;

()

Kinh thành ấy, với các đạo quân bốn binh chủng anh dũng trong chiến trận do chính các vị vua của họ dẫn đầu, sẵn sàng giao chiến trong cuộc xung đột, trong khoảnh khắc đã trở nên không khác gì đại dương tận thế vượt qua bờ.

40.

40.

Yo doṇabhusurasudhī bhavi jambudīpeRājūhi pūjitapado sunisammakārī,So doṇagajjanamakā kaparisaṃ vinentoDvebhāṇavāramita māhavakeḷisajjaṃ;

()

Bấy giờ, có vị Bà-la-môn trí tuệ tên là Doṇa ở cõi Diêm-phù-đề, người có đôi chân được các vị vua tôn kính và hành động với sự thận trọng. Vị ấy đã cất lên tiếng rống của Doṇa, nhiếp phục hội chúng đang sẵn sàng cho cuộc giao tranh, (một bài thuyết giảng) dài bằng hai thời tụng.

41.

41.

Sutvā’nusāsana mathācariyassa tassaSabbe samagganiratā vasudhādhināthā,Atthāya no vibhajathā’ti samena tumheDhātūna maṭṭhapaṭiviṃsaka mabruviṃsu;

()

Sau khi nghe lời giáo huấn của vị đạo sư ấy, tất cả các vị vua chúa, vui thích trong sự hòa hợp, đã nói rằng: ‘Vì lợi ích của chúng tôi, ngài hãy chia đều tám phần xá-lợi.’

42.

42.

Khīṇāsavo hi sarabhū citakena gīvā-Dhātuṃ samāhariya lokahitāya yattha,Laṅkāya bhāti mahiyaṅgaṇathūparājāTasmiṃ samappayi subhe maṇithūpagabbhe;

()

Vị A-la-hán Sarabhū, vì lợi ích của thế gian, đã lấy xá-lợi xương quai xanh từ giàn hỏa táng và tôn trí xá-lợi ấy vào bảo tháp có phòng thờ bằng ngọc quý, nơi vua tháp Mahiyangana tỏa sáng ở Laṅkā.

43.

43.

Khemavhayo citakato vasi vāmadāṭhā-Dhātuṃ samaggahiya’ dāsi kaliṅgarañño,Doṇodvijo bhariya dhātuvibhāgasajjoVeṭhantare nidahi dakkhiṇadantadhātuṃ;

()

Vị trưởng lão tên là Khema đã lấy xá-lợi răng nanh bên trái từ giàn hỏa táng và trao cho vua xứ Kaliṅga. Vị Bà-la-môn Doṇa, trong lúc bận rộn phân chia xá-lợi, đã giấu xá-lợi răng nanh bên phải trong khăn xếp của mình.

44.

44.

Dāṭhaṃ jaṭārajatacetiyagaṃ dvijassaTaṃ dakkhiṇakkhaka mapāhari devarājā,Doṇo suvaṇṇamayadoṇimavāpuritvāTesaṃ vibhajja samabhāgamadāsidhātu;

()

Vua trời đã lấy đi xá-lợi răng nanh từ trong khăn xếp của vị Bà-la-môn, và cả xá-lợi xương đòn bên phải. Doṇa, sau khi dùng đấu bằng vàng để đong, đã phân chia xá-lợi thành các phần bằng nhau và trao cho họ.

45.

45.

Te bhubhujā sakasakevisaye vidhāyaSampūjayiṃsu jinadhātunidhānathūpeAṅgāra māhariya moriyakhattiyā’thaDoṇopi hemamayakumbha makaṃsu thupe;

()

Các vị vua ấy, trong lãnh địa riêng của mình, đã xây dựng và cúng dường các bảo tháp tôn thờ xá-lợi của Đấng Chiến Thắng. Sau đó, các vị vua Moriyā đã lấy tro than, và Doṇa cũng đã lấy chiếc bình bằng vàng, để xây dựng bảo tháp.

46.

46.

Disvāna tassapamahāvasi tatthatatthaDhātvantarāya matha gaṇhiya rāmagāme,Aññatra doṇa mitadhātu majātasattu-Rañño thiraṃ nidahituṃ padadāsi dhātu;

()

Vị Đại trưởng lão Kassapa, khi thấy trước nguy cơ đối với xá-lợi ở các nơi, đã thu thập các phần xá-lợi, ngoại trừ phần ở Rāmagāma, và trao cho vua Ajātasattu để tôn trí một cách vững chắc.

47.

47.

Aṭṭha’ṭha vaḍḍhitakaraṇḍakathūpagabbhePakkhippabhumipati dhātumahānidhānaṃ,So theranāgasaraṇo pavidhāsi vāḷa-Saṅghāṭayanta miha yojayi devarājā;

()

Vị vua ấy đã đặt kho tàng xá-lợi vĩ đại vào trong phòng tháp với các hộp đựng được gia tăng tám lần tám. Vị trưởng lão, nơi nương tựa như loài rồng, đã sắp đặt (việc bảo vệ), và vua trời đã thiết lập ở đây một cơ quan gồm các lưỡi gươm lồng vào nhau.

48.

48.

Rājā asokavidito sirijambudīpeTamhā samāhariya satthu sarīradhātu,Kārāpayī caturasitisahassathūpeDhīmā mahindavasi dīpamimaṃ tadā’pa;

()

Vị vua được biết đến là Asoka ở cõi Diêm-phù-đề vinh quang, đã lấy xá-lợi thân của Bậc Đạo Sư từ nơi đó và cho xây dựng tám mươi bốn ngàn bảo tháp. Bấy giờ, vị trưởng lão Mahinda trí tuệ đã đến hòn đảo này.

49.

49.

DevānamādipiyatissanarādhipenaThūpe vidhāya jinadhātacihapattamattā,Vitthāritā paṇihitā jayabodhisākhā-Vāmetarakkhakasilāmayapattadhātu;

()

Bởi vua Devanampiyatissa, các bảo tháp đã được xây dựng, một phần xá-lợi của Đấng Chiến Thắng từ giàn hỏa táng và bình bát đã được tôn trí, nhánh cây Bồ-đề chiến thắng đã được trồng và phát triển, cùng với xá-lợi xương quai xanh bên trái và xá-lợi bình bát bằng đá.

50.

50.

Nattā pana’ssa abhayo jalituggatejoYo duṭṭhagāmini raṇambudhipāragāmī,Rājā’nurādhanagare nagarādhirājeKatvāna laṅkamakalaṅkamakāsirajjaṃ;

()

Nhưng cháu của vị ấy là Abhaya, người có uy lực rực rỡ và cao cả, được biết đến là Duṭṭhagāmaṇī, người đã vượt qua đại dương chiến trận. Vị vua ấy, tại Anurādhapura, kinh đô của các thành phố, đã làm cho Laṅkā trở nên không tì vết và trị vì vương quốc.

51.

51.

Laṅkaṅganāya kucamaṇḍalanibbisesaṃSovaṇṇamāli matulaṃ ratanujjalantaṃ,So thuparāja makari thira mappayitvāDhātuppabandha mabhinimmitabuddharūpaṃ;

()

Vị ấy đã xây dựng vua tháp Suvaṇṇamāli, không gì sánh bằng, lấp lánh châu báu, giống như bộ ngực tròn đầy của người phụ nữ Laṅkā, và đã tôn trí một cách vững chắc một loạt xá-lợi trong một hình tướng Phật được hóa hiện.

52.

52.

Sārīrikehi’tarathupavarehi laṅkā-Bhumitthi moḷimaṇi kañcanamālināmaSaggāpavaggasukhado vara thūparājāSo yāva dhātuparinibbutiyā vibhātu;

()

Cùng với các bảo tháp tôn thờ xá-lợi thân khác, bảo tháp tên là Kañcanamāli (Vòng Hoa Vàng) này là viên ngọc trên vương miện của người phụ nữ là xứ Laṅkā. Nguyện cho vị vua tháp cao quý này, người ban tặng hạnh phúc của thiên giới và giải thoát, sẽ tỏa sáng cho đến khi xá-lợi nhập Niết-bàn.

53.

53.

Iddhānubhāva madhikicca jinassa dhātu-Kāyo’pahārarahito garukāraṭhānaṃ,Patvā tahiṃtahi mathantaradhānakāleYo saṅkamissati’ha kañcanamālithupaṃ;

()

Do thần lực của Đấng Chiến Thắng, vào thời kỳ biến mất trong tương lai, thân xá-lợi, không cần ai mang đi, sẽ từ các nơi tôn kính khác nhau di chuyển và tập trung về đây, tại bảo tháp Kañcanamāli.

54.

54.

So nāgadīpamupagamma tatovidhātu-Lokā ca nāgabhavanā tidasālayamhā,Nikkhamma nimmita nirūpamabuddharūpoRāsi bhavissati sumaṇḍita bodhimaṇḍe;

()

Khối xá-lợi ấy sẽ đến Nāgadīpa, và từ đó, cùng với xá-lợi từ thế giới xá-lợi, từ cung điện của loài rồng và từ cõi trời Ba Mươi Ba, sẽ xuất hiện và tạo thành một hình tướng Phật hóa hiện không gì sánh bằng, rồi sẽ kết thành một khối tại Bồ-đề đoàn tràng được trang hoàng lộng lẫy.

55.

55.

Buddhānubhāvapabhavā’bhinavaggijālā-Mālāhi pajjalitadhātumayattabhāve,Tāvānu’mattamapi dissati nāvasesaṃKatvāna dhātuparinibbuti hessateva;

()

Do những tràng lửa mới phát sinh từ oai lực của Đức Phật, khi thân thể bằng xá-lợi bốc cháy, sẽ không còn lại dù chỉ một chút tro bụi nhỏ như hạt cải, và như vậy, sự kiện xá-lợi nhập Niết-bàn chắc chắn sẽ xảy ra.

56.

56.

Buddhāpadāna marahādiguṇavadātaṃBhatyā punappuna mimaṃ sarataṃ sataṃ bho,Cittaṃ kilesapariyuṭṭhita mujjubhūtaṃAddhā sudhantakanakaṃva visuddhimeti;

()

Này các thiện nhân, đối với những ai thành kính tưởng niệm lại nhiều lần câu chuyện về Đức Phật, người đã được thanh lọc bởi các đức hạnh như A-la-hán, tâm của họ, vốn bị phiền não bao vây, sẽ trở nên ngay thẳng và chắc chắn đạt đến sự thanh tịnh như vàng đã được luyện kỹ.

57.

57.

Cittojutāyapi vitakkavicāradhammāVattanti satthuguṇasañcayagocarā’tha,Saṃjāyate pavurapīti ca kāyacitta-Passaddhi niddarathatāya sukhaṃ samādhi;

()

Do tâm trở nên ngay thẳng, các pháp tầm và tứ khởi lên lấy sự tập hợp các đức hạnh của Bậc Đạo Sư làm đối tượng. Bấy giờ, hỷ lạc cao thượng, sự an tịnh của thân và tâm, hạnh phúc và định tĩnh phát sinh do không còn phiền muộn.

58.

58.

Gambhīratāya tadadhīnaguṇaṇṇavassaNiddhutanīvaraṇato pavivekabhūtaṃ,Chāyetha jhānamupacāra mathā’dhigaccheTappādakaṃ ariyamga phakhalañca yogī;

()

Do sự sâu xa của đại dương đức hạnh phụ thuộc vào đó, do đã rũ bỏ được các triền cái và trở nên vắng lặng, hành giả có thể đạt đến cận hành định, bóng dáng của thiền na, và rồi đạt được Thánh đạo và Thánh quả lấy đó làm nền tảng.

59.

59.

Tassā’ticārucaritassaraṇānuyuttoHotevava satthari sagāravasapakpatisso,Saddhindriyādi pariṇāmagato’dhigacchePītippamodabahulo kusalo’bhisandaṃ;

()

Người chuyên tâm nương tựa vào hạnh kiểm vô cùng tốt đẹp của Ngài, sẽ trở nên kính trọng và tôn sùng Bậc Đạo Sư. Người ấy sẽ đạt đến sự chín muồi của các căn, bắt đầu bằng tín căn, và có được sự tuôn chảy dồi dào của các thiện pháp, tràn đầy hỷ và lạc.

60.

60.

Satthussa cetiyagharaṃva tadattabhāvoPūjāraho ca bhayabheravadukkhasayho,Lajji ca bhīru labhate sahavāsasaññaṃSaggāpavaggavibhavassa bhaveyya bhāgī;

()

Tự thân của người ấy trở thành như một điện thờ của Bậc Đạo Sư, đáng được cúng dường và có thể chịu đựng được sợ hãi, kinh hoàng và đau khổ. Người ấy trở nên có tàm, có quý, có được tưởng như đang sống cùng với Bậc Đạo Sư, và sẽ là người thừa hưởng sự giàu có của thiên giới và giải thoát.

61.

61.

Laṅkāya lakkhapatigāmavaramhi khettā-Rāmādhipena guṇabhusaṇabhusitena,Vikhyātanimmalayasovisarena valli-Gāmubbhavena parisāvacarakkhamena;

()

Bởi vị trụ trì của tu viện Khettārāma, ở ngôi làng Lakkhapati cao quý tại Laṅkā, người được trang điểm bằng đức hạnh, người có danh tiếng trong sạch lừng lẫy, người sinh ra ở Valligāma, và người khéo léo trong việc phục vụ hội chúng;

62.

62.

Therenu’pāyacaturena bhadattasaṅghā-Nandābhidhena garunā garubhāvagena,Sissoraso’panayanena nijaṃva nettaṃRakkhaṃ vidhāya mabhivuddhiya mappito yo;

()

Bởi vị trưởng lão khéo léo trong phương tiện, tên là Bhadanta Saṅghananda, một vị thầy đáng kính, người đã bảo vệ (tôi) như con mắt của chính mình và giao phó cho sự phát triển, (tôi) là người con tinh thần được ngài dẫn dắt.

63.

63.

Yo jīvitampi nirapekkhiya tambapaṇṇī-Dīpaṃ tivāra mavatiṇṇa mimaṃ vasīhi,Muttāmaṇīhi khacitena namahagghasiddhagī-Caṅgoṭakena mahituṃ jinadantadhātuṃ;

()

Vị nào, không màng đến mạng sống, đã ba lần đến đảo Tambapaṇṇī (Tích Lan), để đảnh lễ xá-lợi Răng của đấng Chiến Thắng bằng một chiếc hộp báu làm bằng gỗ siddhagī vô giá, được khảm bằng ngọc trai và châu báu;

64.

64.

Sikkhāgaruṃ vajiranāma vihārasāmiṃRājādhirājagurulañchadharaṃ yatindaṃ,Katvānu’pajjhamupasampādamāpa dhamma-Majjhetu motariya rammamarammaraṭṭhaṃ;

()

Vị nào đã thọ nhận ngài Vajiranāma, vị trụ trì tu viện, bậc Tăng vương mang ấn tín của bậc Đạo sư của Vua các Vua, người tôn trọng giới luật, làm thầy tế độ, đã thọ cụ túc giới, rồi vượt đến xứ Amarapura xinh đẹp để học tập Chánh pháp;

65.

65.

Saṃvaḍḍhitaṃ pitupadādhigatena meṇḍunaRaññā pasīdiya kusaggadhiyā sakāya,Sissaṃ asesapariyattidharassa ñeyya-Dhammābhivaṃsaviditassa’pi saṅgharañño;

()

Vị nào là đệ tử của đức Tăng vương, người thông thuộc toàn bộ giáo pháp, cũng được biết đến với danh hiệu Ñeyyadhammābhivaṃsa, và được vua Meṇḍu (Mindon), người đã kế vị ngai vàng của phụ vương, với trí tuệ sắc bén của mình, hoan hỷ và nuôi dưỡng;

66.

66.

SaṃjayuttabhāṇakakumārabhivaṃsanāmaṃRājādhirājagarulañchadharaṃ sudhīraṃ,Therāsabhaṃ supaṭipattigaruṃ garuṃ yoNissāya dhammavinaye paṭutaṃ jagāma;

()

Vị nào, nương tựa vào bậc thầy, bậc trưởng lão cao quý tên là Saṃyuttabhāṇaka Kumārābhivaṃsa, người mang ấn tín của bậc Đạo sư của Vua các Vua, bậc trí tuệ, người tôn trọng sự thực hành chân chánh, đã trở nên thông thạo trong Pháp và Luật;

67.

67.

Lakkhīsare moraṭunāmapure surammeJātena issarajanāyananamhi jātyā,VassaṭṭhatiṃsaparimāṇavayoguṇenaPāsāṇadūrapuragocaragāmikena;

()

Bởi vị (tác giả) sinh ra trong một gia đình quyền quý tại thành phố Moraṭu xinh đẹp ở vùng Lakkhīsara, người có tuổi đời và phẩm hạnh ba mươi tám năm, và có làng khất thực là Pāsāṇadūrapura (Pānadurā);

68.

68.

Tenā’bhayādikaruṇāratanābhidhānā-Rāmādhipena gaṇvācakābhāvagena,SaṃsuddhabuddhaguṇādīpanatapparenaSaṃsārasāgarasamuttaraṇāsayena;

()

Bởi vị ấy, người đứng đầu tu viện Abhayādikaruṇāratana, người đã đạt đến địa vị của một vị giảng sư, người chuyên tâm làm sáng tỏ những đức hạnh hoàn toàn trong sạch của Đức Phật, và với ý nguyện vượt qua biển cả luân hồi;

69.

69.

Pītippamodajananaṃ samaṇena medhā-Nandābhidhena kavinā kavikuñjarānaṃ,Ādiccabandhujinarājaguṇappabandha-Suddhāpadānaparidīpakathāsarīraṃ;

()

Tác phẩm này, tạo ra hỷ lạc và vui mừng cho các thi hào, là một áng văn về các đức hạnh của đức Vua Chiến Thắng, bậc Thân Thuộc của Mặt Trời, với nội dung là câu chuyện làm sáng tỏ những tiểu sử thanh tịnh (Apadāna);

70.

70.

Saddānusāsani’tihāsanighaṇṭuchando-Laṅkārasāra mabhidhammakathāgabhīraṃ,Saggāpavaggasukhadaṃ samatiṃsasaggaṃVyākhyāsameta manurūpa padappayogaṃ;

()

Tác phẩm này, chứa đựng tinh hoa của ngữ pháp, lịch sử, từ vựng, thi luật, và tu từ học, thâm sâu với luận giải về A-tỳ-đạt-ma, mang lại hạnh phúc của cõi trời và sự giải thoát, gồm ba mươi chương, cùng với phần chú giải, và sử dụng những từ ngữ thích hợp;

71.

71.

Dvisahassabandhasamākulaṃ jinavaṃsadīpamanākulaṃRacitaṃ samāpa samāpanaṃ paramaṃpabandhasiromaṇiṃ,Subhamāghamāsikavāsare nirupaddavena tathāgateParinibbute dvisahassasaṭṭhicatussatodayahāyate;

()

Tác phẩm Jinavaṃsadīpa (Ngọn Đèn Dòng Dõi Đấng Chiến Thắng), viên ngọc quý tối thượng của các áng văn, chứa đựng hai ngàn câu kệ, rõ ràng và không rối rắm, đã được sáng tác và hoàn thành viên mãn, không gặp trở ngại, vào một ngày lành trong tháng Māgha, năm 2460 sau khi đức Như Lai nhập Niết-bàn.

Iti medhānandābhidhānena yatinā viracite sakalakavijana hadayānandadāna nidāne jinavaṃsadīpe santikenidāne bhagavato dhātuparinibbānappavattiparidīpo tiṃsatimosaggo.

Như vậy, trong tác phẩm Jinavaṃsadīpa, do vị tu sĩ tên là Medhānanda biên soạn, là nguồn mang lại niềm hoan hỷ cho tâm của tất cả các thi nhân, trong phần Cận Nhân Duyên, đây là chương thứ ba mươi, làm sáng tỏ các sự kiện về sự Niết-bàn của xá-lợi của Đức Thế Tôn.

Sātireko santikenidānabhāgo tatiyo.

Phần Cận Nhân Duyên, là phần thứ ba, đã hoàn tất.