Milidaṭīkā

ມິລິນທະຕີກາ

Namo tassa bhagavato arahato sammāsambuddhassa

ນະໂມ ຕັສສະ ພະຄະວະໂຕ ອະຣະຫະໂຕ ສັມມາສັມພຸດທັສສະ

Nirantaraṃ lokahitassa kārakaṃNirantaraṃ lokahitassa desakaṃ,Nirantaraṃ lokahitassa cintakaṃNamāmi vīraṃ naradammasārathiṃ;

ຂ້າພະເຈົ້າຂໍນອບນ້ອມພຣະຜູ້ຊົງກ້າຫານ ຜູ້ເປັນນາຍສານຖີຝຶກນໍຣະຊົນ ຜູ້ຊົງບຳເພັນປະໂຫຍດເກື້ອກູນແກ່ໂລກຢູ່ເປັນນິດ ຜູ້ຊົງສະແດງທຳເພື່ອປະໂຫຍດເກື້ອກູນແກ່ໂລກຢູ່ເປັນນິດ ຜູ້ຊົງດຳຣິເພື່ອປະໂຫຍດເກື້ອກູນແກ່ໂລກຢູ່ເປັນນິດ;

Pañhadhammaviduṃ nāthaṃ guyhadhammappakāsakaṃ,Namassivāna sambuddhaṃ dhammaṃ sādhuguṇampi ca;

ຂໍນອບນ້ອມພຣະສັມພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ຊົງເປັນທີ່ພຶ່ງ ຜູ້ຊົງຮູ້ທຳອັນເປັນປັນຫາ ຜູ້ຊົງປະກາດທຳອັນເລິກເຊິ່ງ ແລະຂໍນອບນ້ອມພຣະທຳ ພ້ອມທັງພຣະສົງຜູ້ມີຄຸນອັນດີງາມ;

Nāgasenamahātheraṃ piṭakattayakovidaṃ,Vadivā tampi sirasā pañhadhammappakāsakaṃ;

ຂ້າພະເຈົ້າຂໍອະພິວາດດ້ວຍສຽນເກົ້າ ເຊິ່ງພຣະມະຫາເຖຣະນາມວ່າ ນາກະເສນ ຜູ້ຊ່ຽວຊານໃນພຣະໄຕປິດົກ ຜູ້ເປັນວາທີຜູ້ປະກາດທຳອັນເປັນປັນຫາອົງນັ້ນ;

Milidapañhavivaraṇaṃ madhurathappakāsiniṃ,Racayissaṃ samāsena taṃ suṇātha samāhitā;

ຂ້າພະເຈົ້າຈັກຮຽບຮຽງຄຳອະທິບາຍມິລິນທະປັນຫາ ອັນມີຊື່ວ່າ ມະທຸຣັດຖະປະກາສິນີ ໂດຍຫຍໍ້, ຂໍທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງມີຈິດສະຫງົບຕັ້ງໝັ້ນ ຟັງຄຳອະທິບາຍນັ້ນເທີ້ນ;

1. Tatha pakiṇṇakathavivaraṇaṃ jātakuddharaṇanti dve yevamātikā.

໑. ໃນຄຳອະທິບາຍນັ້ນ ມີຫົວຂໍ້ (ມາຕິກາ) ໒ ປະການເທົ່ານັ້ນ ຄື: ຄຳອະທິບາຍເລື່ອງເບັດເຕັດ ແລະ ການຍົກຊາດົກຂຶ້ນສະແດງ.

Tatha-

ໃນສອງປະການນັ້ນ -

Sambadho ca padañceva padatho padaviggahoCodanā parihāro’ti chabbidhā athavaṇṇanā’ti;

ການອະທິບາຍອັດຖະມີ ໖ ປະການ ຄື: ສັມພັນ, ບົດ, ອັດຖະຂອງບົດ, ວິເຄາະບົດ, ໂຈທະນາ ແລະ ປະຣิຫານ;

Vuttattā sambadho tāva veditabbo. So ca yathāvuttājjhāhāravasena duvidho.

ເພາະກ່າວໄວ້ແລ້ວ, ພຶງຊາບສັມພັນກ່ອນ. ສັມພັນນັ້ນມີ ໒ ປະການ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການອັດຊາຫານຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

Pakiṇṇakathavivaraṇaṃ

ຄຳອະທິບາຍເລື່ອງເບັດເຕັດ

Tesu –’milido nāma so rājā …pe… sāgaranti etha ajjhāhārasambadho veditabbo yo’pi milido rājā bhagavato parinibbānato pañcavassasate atikkante rājakule uppanno so rājā milido nāma.

ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ພຶງຊາບອັດຊາຫາຣະສັມພັນໃນບົດວ່າ 'milido nāma so rājā ... ລະ ... sāgaraṃ' ນີ້ວ່າ: ພຣະຣາຊາອົງໃດ ຜູ້ມີນາມວ່າ ມິລິນທະ ບັງເກີດໃນຣາຊະຕະກູນ ເມື່ອລ່ວງພົ້ນໄດ້ ໕໐໐ ປີ ແຕ່ການປະຣິນິບພານຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ, ພຣະຣາຊາອົງນັ້ນ ມີນາມວ່າ ມິລິນທະ.

Sāgalāyaṃ puruttame sāgalanāmake uttamanagare rajjaṃ kārento nāgasenatheraṃ upagañchi kiṃ viyā?Ti.

ເມື່ອຄອງຣາຊະສົມບັດໃນເມືອງອັນປະເສີດ ຊື່ວ່າ ສາກະລະ, ໄດ້ສະເດັດເຂົ້າໄປຫາພຣະນາກະເສນເຖຣະ ເໝືອນກັບຫຍັງ?

Gaṅgāva yatha sāgaranti āha. Yathā gaṅgā vā yamunādīsu aññatarā vā sāgaraṃ upagañchi tathā upagañchi’ti atho. Va-saddo vetha samuccayatho. Gaṅgā vā’ti vattabbe ākārassa rassattaṃ kavā gaṅgāva iti vuttaṃ. Uppalaṃva yathodake’ti etha vuttasamuccayatho vāsaddo viya.

ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'Gaṅgāva yathā sāgaraṃ'. ອະທິບາຍວ່າ: ແມ່ນ້ຳຄົງຄາ ຫຼື ແມ່ນ້ຳຍະມຸນາ ເປັນຕົ້ນ ສາຍໃດສາຍໜຶ່ງ ໄຫຼໄປສູ່ມະຫາສະໝຸດສັນໃດ, ກໍສະເດັດເຂົ້າໄປຫາສັນນັ້ນ. ໃນບົດນີ້, ວະ ສັບ ມີອັດຖະເປັນສະມຸດຈະຍະ. ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ 'Gaṅgā vā' ແຕ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ສຽງ ອາ ເປັນສຽງສັ້ນ ແລ້ວກ່າວວ່າ 'Gaṅgāva'. ເໝືອນດັ່ງ ວາ ສັບ ທີ່ມີອັດຖະເປັນສະມຸດຈະຍະ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນບົດວ່າ 'Uppalaṃva yathodake' ດັ່ງນີ້.

Āsajja rājā …pe… vidāḷane’ti etha yathāvuttasambadho veditabbo. So ca suviñeñayyo’va. Padanti upasagga nipātanāmaākhyātapadavasena catubbidhaṃ. Tesu nāmapadaṃ sāmaññaguṇa-kittima-opapātika-nāma vasena catubbidhaṃ. Tatha paṭhamakappikamahājanena sammantivā ṭhapitattā mahāsammato’ti rañño nāmaṃ sāmañañanāmaṃ nāma. Dhammakathiko paṃsukuliko vinayadharo tepiṭako saddho pasanno’ti evarūpaṃ guṇato āgataṃ nāmaṃ guṇanāmaṃ nāma. Yampana jātassa kumārassa nāmagahaṇadivase dakkhiṇeyyānaṃ sakkāraṃ kavā samīpe ṭhitā ñātakā kappevā’ayaṃ amuko nāmā’ti nāmaṃ karonti idaṃ kittima nāmaṃ nāma. Yā pana purimapaññatti pacchimapaññattiyaṃ patati, purimavohāro pacchimavohāre seyyathidaṃ purimakappe’pi cado cadoyeva nāma etarahi’pi cado cadoyeva nāma, atīte sūriyo samuddo pathavī pabbatoyeva nāma. Etarahi’pi pabbato pabbatoyeva nāmāti idaṃ opapātikanāmaṃ nāma, idaṃ nāmacatukkaṃ abhidhammapariyāyena vuttaṃ. Saddasathe pana nāmanāma-sabbanāma-samāsanāma-taddhitanāma-kitanāmavasena pañcavidhaṃ vuttaṃ. Taṃ sabbaṃ idha yathārahaṃ veditabbaṃ. Padatho pana āsajjā’ti pavā. Ṭhānāṭhānagate’ti kāraṇākāraṇagate.

ໃນບົດວ່າ 'Āsajja rājā ... ລະ ... vidāḷane' ນີ້, ພຶງຊາບສັມພັນຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ. ແລະສັມພັນນັ້ນກໍເຂົ້າໃຈໄດ້ງ່າຍຢູ່ແລ້ວ. ບົດ ນັ້ນ ມີ ໔ ປະການ ໂດຍແບ່ງເປັນ ອຸປະສັກ, ນິບາດ, ນາມ ແລະ ອາຂຽດ. ໃນບົດເຫຼົ່ານັ້ນ, ນາມມະບົດ ມີ ໔ ປະການ ໂດຍແບ່ງເປັນ ສາມັນຍະນາມ, ຄຸນນະນາມ, ຄິດຕິມະນາມ ແລະ ໂອປະປາຕິກະນາມ. ໃນນາມ ໔ ປະການນັ້ນ, ຊື່ຂອງພຣະຣາຊາວ່າ 'ມະຫາສຳມະຕະ' ເພາະມະຫາຊົນໃນປະຖົມກັບໄດ້ພ້ອມໃຈກັນຕັ້ງໄວ້ ຊື່ວ່າ 'ສາມັນຍະນາມ'. ຊື່ທີ່ໄດ້ມາໂດຍຄຸນນະທຳ ເຊັ່ນ: ພຣະທຳມະກະຖຶກ, ພຣະປັງສຸກູລິກະ, ພຣະວິນັຍທອນ, ພຣະໄຕປິດົກ, ຜູ້ມີສັດທາ, ຜູ້ມີຄວາມເລື່ອມໃສ ຊື່ວ່າ 'ຄຸນນະນາມ'. ສ່ວນຊື່ທີ່ພວກຍາດຕິພີ່ນ້ອງຜູ້ຢູ່ໃກ້ຊິດ ໄດ້ທຳການສັກກາຣະບູຊາແກ່ທັກຂິເນີຍຍະບຸກຄົນ ໃນວັນຕັ້ງຊື່ຂອງກຸມານຜູ້ເກີດໃໝ່ ແລ້ວກຳນົດຕັ້ງຊື່ໃຫ້ວ່າ 'ຜູ້ນີ້ຊື່ວ່າຄົນນັ້ນຄົນນີ້' ຊື່ວ່າ 'ຄິດຕິມະນາມ'. ສ່ວນບັນຍັດໃນອະດີດໃດ ທີ່ຕົກມາເຖິງບັນຍັດໃນພາຍຫຼັງ, ໂວຫານໃນອະດີດຕົກມາເຖິງໂວຫານໃນພາຍຫຼັງ ເຊັ່ນ: ໃນປະຖົມກັບ ດວງຈັນ ກໍຊື່ວ່າ 'ດວງຈັນ' ນັ້ນເອງ, ໃນປັດຈຸບັນນີ້ ດວງຈັນ ກໍຊື່ວ່າ 'ດວງຈັນ' ນັ້ນເອງ; ໃນອະດີດ ພຣະອາທິດ, ມະຫາສະໝຸດ, ແຜ່ນດິນ, ພູເຂົາ ກໍຊື່ວ່າ 'ພູເຂົາ' ນັ້ນເອງ, ໃນປັດຈຸບັນນີ້ ພູເຂົາ ກໍຊື່ວ່າ 'ພູເຂົາ' ນັ້ນເອງ ຊື່ວ່າ 'ໂອປະປາຕິກະນາມ'. ນາມ ໔ ປະການນີ້ ກ່າວໄວ້ຕາມແນວທາງແຫ່ງພຣະອະພິທຳ. ແຕ່ໃນຄຳພີໄວຍາກອນ ກ່າວໄວ້ມີ ໕ ປະການ ຄື: ນາມມະນາມ, ສັບພະນາມ, ສະມາດສະນາມ, ຕັດທິຕະນາມ ແລະ ກິດຕະນາມ. ນາມທັງໝົດນັ້ນ ພຶງຊາບຕາມຄວາມເໝາະສົມໃນທີ່ນີ້. ສ່ວນອັດຖະຂອງບົດນັ້ນ, ບົດວ່າ 'āsajja' ແປວ່າ ເຂົ້າໄປຫາ. ບົດວ່າ 'ṭhānāṭhānagate' ແປວ່າ ຜູ້ເຂົ້າເຖິງເຫດ ແລະ ບໍ່ແມ່ນເຫດ.

Puthū’ti nānappakāre.

ບົດວ່າ 'Puthū' ແປວ່າ ຕ່າງໆ ນາໆ.

Suttajālasamathitā’ti suttantapiṭakasaṅkhātasuttasamūhena samathitā pathitā, suttaṃ āharivā suttathavisodhanavasena suttajālasodhakā

ບົດວ່າ 'Suttajālasamathitā' ແປວ່າ ຜູ້ອັນກຸ່ມແຫ່ງພຣະສູດ ທີ່ນັບວ່າເປັນພຣະສູດຕັນຕະປິດົກ ຮຽບຮຽງໄວ້ແລ້ວ, ອະທິບາຍວ່າ ຜູ້ຊຳຣະກຸ່ມແຫ່ງພຣະສູດໃຫ້ສະອາດ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການນຳພຣະສູດມາແລ້ວຊຳຣະອັດຖະແຫ່ງພຣະສູດນັ້ນ.

Nayehi cāti abhidhammavinayādīhi nayehi yuttīhi vā.

ບົດວ່າ 'Nayehi ca' ແປວ່າ ດ້ວຍແນວທາງທັງຫຼາຍ ມີພຣະອະພິທຳ ແລະ ພຣະວິນັຍ ເປັນຕົ້ນ ຫຼື ດ້ວຍເຫດຜົນທັງຫຼາຍ.

Paṇidhāyā cāti abhidhammavinayādīhi nayehi yuttīhi vā.

ບົດວ່າ 'Paṇidhāya ca' ແປວ່າ ດ້ວຍແນວທາງທັງຫຼາຍ ມີພຣະອະພິທຳ ແລະ ພຣະວິນັຍ ເປັນຕົ້ນ ຫຼື ດ້ວຍເຫດຜົນທັງຫຼາຍ.

Paṇidhāyāti attano ñāṇaṃ ṭhapento.

ບົດວ່າ 'Paṇidhāya' ແປວ່າ ຕັ້ງໄວ້ເຊິ່ງຍານຂອງຕົນ.

Bhāsayivāna mānasanti attano cittaṃ atisayena punappunaṃ pavattāpanavasena hāsevā

ບົດວ່າ 'Bhāsayivāna mānasaṃ' ແປວ່າ ເຮັດໃຫ້ຈິດຂອງຕົນຍິນດີຢ່າງຍິ່ງ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການໃຫ້ເປັນໄປເນືອງໆ.

Kaṅkhāṭhānavidāḷane’ti kaṅkhāya vicikicchāya vassā kāraṇabhūtānaṃ avijjādikilesānaṃ dhammānaṃ vidāḷanakāraṇe.

ບົດວ່າ 'Kaṅkhāṭhānavidāḷane' ແປວ່າ ໃນເຫດເປັນເຄື່ອງທຳລາຍທຳທັງຫຼາຍ ມີອະວິຊາເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນເຫດແຫ່ງຄວາມສົງໄສ.

Ayaṃ padatho nāma.

ນີ້ຊື່ວ່າ 'ອັດຖະຂອງບົດ'.

Viggaho pana evaṃ veditabbo?

ສ່ວນ 'ວິເຄາະ' ພຶງຊາບດັ່ງນີ້:

Yonakasaṅkhātānaṃ milānaṃ ido

ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ແຫ່ງຊົນຊາດມິລັກຂະ ທີ່ນັບວ່າເປັນໂຍນົກ

Milido.

ຊື່ວ່າ 'ມິລິນທະ'.

Sotaṃ patitānaṃ janānaṃ saṃsīdanaṃ rāti ādadātī’ti

ທຳມະຊາດໃດ ຍ່ອມຮັບເອົາເຊິ່ງຄວາມຈົມລົງຂອງຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ຕົກໄປສູ່ກະແສ, ເພາະເຫດນັ້ນ ທຳມະຊາດນັ້ນ

Sāgaro, taṃ sāgaraṃ.

ຊື່ວ່າ 'ສາຄອນ', ຜູ້ນັ້ນ (ສະເດັດໄປສູ່) ມະຫາສະໝຸດນັ້ນ.

Abhidhammavinayesu anupavisanathena ogāḷhā

ຜູ້ຢັ່ງລົງແລ້ວ ໂດຍອັດຖະຄືການເຂົ້າໄປສູ່ພຣະອະພິທຳ ແລະ ພຣະວິນັຍ

Abhidhammavinayogāḷhā.

ຊື່ວ່າ 'ຜູ້ຢັ່ງລົງແລ້ວໃນພຣະອະພິທຳ ແລະ ພຣະວິນັຍ'.

Suttajālassa samathitā

ຜູ້ອັນກຸ່ມແຫ່ງພຣະສູດ ຮຽບຮຽງໄວ້ແລ້ວ

Suttajālasamathitā.

ຊື່ວ່າ 'ຜູ້ອັນກຸ່ມແຫ່ງພຣະສູດຮຽບຮຽງໄວ້ແລ້ວ'.

Kaṅkhā ca kaṅkhāṭhānañca kaṅkhāṭhānāni kaṅkhāṭhānānaṃ vidāḷanaṃ

ຄວາມສົງໄສດ້ວຍ ແລະ ເຫດແຫ່ງຄວາມສົງໄສດ້ວຍ ຊື່ວ່າ 'ກັງຂาຖານະ', ການທຳລາຍເຊິ່ງເຫດແຫ່ງຄວາມສົງໄສທັງຫຼາຍ

Kaṅkhāṭhānavidāḷanaṃ.

ຊື່ວ່າ 'ການທຳລາຍເຫດແຫ່ງຄວາມສົງໄສ'.

Ayaṃ viggaho.

ນີ້ຄື 'ວິເຄາະ'.

Imā pañca gāthā kena katā?Ti codanā bhadantabuddhaghosācariyena katā’ti parihāro. Na kevalaṃ pañaca gāthā’va, therarājavacane’pi aññaṃ pubbāparavacanampi tena vuttaṃ.

ຄຳຖາມວ່າ: 'ຄາຖາ ໕ ບົດເຫຼົ່ານີ້ ໃຜເປັນຜູ້ແຕ່ງ?' ຄຳຕອບວ່າ: 'ພຣະພັດທັນຕະພຸດທະໂຄສາຈານ ເປັນຜູ້ແຕ່ງ'. ບໍ່ພຽງແຕ່ຄາຖາ ໕ ບົດເຫຼົ່ານີ້ເທົ່ານັ້ນ, ແມ່ນແຕ່ຄຳເວົ້າອື່ນໆ ທັງກ່ອນ ແລະ ຫຼັງ ໃນຄຳສົນທະນາລະຫວ່າງພຣະເຖຣະກັບພຣະຣາຊາ ພຣະອາຈານນັ້ນກໍໄດ້ກ່າວໄວ້ຄືກັນ.

Tesu sambadhanaye–

ໃນວິທີແຫ່ງສັມພັນເຫຼົ່ານັ້ນ -

‘Ekakhyāto padaccayo siyā vākyaṃ sakārako’ti ca

ແລະມີຄຳກ່າວວ່າ: 'ກຸ່ມແຫ່ງບົດທີ່ມີອາຂຽດບົດດຽວ ພ້ອມທັງກາຣົກ ພຶງເປັນປະໂຫຍກ' ແລະ

‘Yena yassa hi sambadho dūraṭṭhampi ca tassa taṃ,Athato asamānānaṃ āsannattaṃ akāraṇaṃnti ca;

ແລະມີຄຳກ່າວວ່າ: 'ບົດໃດມີສັມພັນກັບບົດໃດ, ບົດນັ້ນເຖິງແມ່ນຈະຢູ່ໄກ ກໍຍ່ອມເປັນຂອງບົດນັ້ນ, ສ່ວນບົດທັງຫຼາຍທີ່ມີອັດຖະບໍ່ເຂົ້າກັນ ເຖິງຈະຢູ່ໃກ້ກັນ ກໍບໍ່ເປັນເຫດ' ແລະ

‘Nānattā sati yā nānā-kriyā hoti yathārahaṃ,Ekakriyāya channantu nathi kārakatā sadā’;

'ເມື່ອມີຄວາມຕ່າງກັນ, ກິຣິຍາຕ່າງໆ ຍ່ອມມີໄດ້ຕາມສົມຄວນ, ແຕ່ຄວາມເປັນກາຣົກຂອງບົດທັງ ໖ ທີ່ຖືກປົກປິດດ້ວຍກິຣິຍาดຽວ ຍ່ອມບໍ່ມີຕະຫຼອດການ';

‘Vohāravisayo saddo’nekathaparamathato,Buddhivikappato catho tassatho’ti pavuccati;

'ສັບມີໂວຫານເປັນແດນດຳເນີນ ເພາະມີອັດຖະອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຫຼາກຫຼາຍ, ສ່ວນອັດຖະເກີດຈາກຄວາມຄິດປຸງແຕ່ງ, ອັດຖະນັ້ນ ທ່ານຈຶ່ງກ່າວວ່າ ເປັນອັດຖະຂອງສັບນັ້ນ';

Tīṇī’pi lakkhaṇāni sallakkhevā yathā atho ca sabhāvo ca labbhati, tathā saddappayogo kātabbo. Saddappayogena hi atthasabhāvā anuvattitabbā, na atthasabhāvehi saddappayogo api ca ācariyā nānāraṭṭhesu ṭhitā attano attano raṭṭhavohārānurūpena saddappayogassa athaṃ vadanti. Idha amhākaṃ biṅgaraṭṭhe siliṭṭhavohārānurūpena saddappayogassa atho vattabbo. Yathā vacanaṃ siliṭṭhaṃ hoti kulaputtānañca hadayaṃ pavisati tathā vattabbo kathaṃ? Yadi paṭhamā kattā hoti, dutiyā kammaṃ savisesanaṃ paṭhamantakattaṃ vavā kriyāpadaṃ vattabbaṃ. Kriyāpadaṃ vavā savisesanaṃ dutiyantakammaṃ vattabbaṃ. Yadi savisesanaṃ paṭhamantapadaṃ kammaṃ hoti taṃ tassa visesanañca vavā tatiyantakattā vattabbo. Taṃ vavā kriyāpadaṃ vattabbanti.

ເມື່ອກຳນົດລັກສະນະທັງ ໓ ປະການນີ້ແລ້ວ, ພຶງທຳການປະກອບສັບ ໂດຍປະການທີ່ໃຫ້ໄດ້ອັດຖະ ແລະ ສະພາວະ. ເພາະວ່າ ສະພາວະແຫ່ງອັດຖະ ຍ່ອມຄ້ອຍຕາມການປະກອບສັບ, การປະກອບສັບ ບໍ່ໄດ້ຄ້ອຍຕາມສະພາວະແຫ່ງອັດຖະ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ພຣະອາຈານທັງຫຼາຍ ຜູ້ຢູ່ໃນແວ່ນແຄວ້ນຕ່າງໆ ຍ່ອມກ່າວອັດຖະແຫ່ງການປະກອບສັບ ໃຫ້ເໝາະສົມກັບໂວຫານແຫ່ງແຄວ້ນຂອງຕົນໆ. ໃນທີ່ນີ້, ໃນແຄວ້ນພິງຄະຂອງພວກເຮົາ, ຄວນກ່າວອັດຖະແຫ່ງການປະກອບສັບ ໃຫ້ເໝາະສົມກັບໂວຫານອັນສະຫຼະສະຫຼວຍ. ຄວນກ່າວແນວໃດ ເພື່ອໃຫ້ຄຳເວົ້ານັ້ນສະຫຼະສະຫຼວຍ ແລະ ເຂົ້າໄປສູ່ຫົວໃຈຂອງກຸນລະບຸດທັງຫຼາຍ? ຖ້າຫາກວ່າ ວິພັດທີ ໑ ເປັນກັດຕາ, ວິພັດທີ ໒ ເປັນກຳ ພ້ອມທັງບົດວິເສດສະນະ, ເມື່ອກ່າວກັດຕາທີ່ມີວິພັດທີ ໑ ແລ້ວ ຄວນກ່າວກິຣິຍາບົດ. ຫຼື ເມື່ອກ່າວກິຣິຍາບົດແລ້ວ ຄວນກ່າວກຳທີ່ມີວິພັດທີ ໒ ພ້ອມທັງບົດວິເສດສະນະ. ຖ້າຫາກວ່າ ບົດທີ່ມີວິພັດທີ ໑ ພ້ອມທັງບົດວິເສດສະນະ ເປັນກຳ, ເມື່ອກ່າວບົດກຳນັ້ນ ແລະ ບົດວິເສດສະນະຂອງມັນແລ້ວ ຄວນກ່າວກັດຕາທີ່ມີວິພັດທີ ໓. ຫຼື ເມື່ອກ່າວກັດຕານັ້ນແລ້ວ ຄວນກ່າວກິຣິຍາບົດ.

Padatho pana –

ສ່ວນອັດຖະຂອງບົດນັ້ນ -

‘Athappakāraṇā liṅgā ojaññā (?) Desakālato;

Saddathā vibhajīyanti;

Na saddāyeva kevalā’ti ca;

ແລະມີຄຳກ່າວວ່າ: 'ອັດຖະຂອງສັບທັງຫຼາຍ ຍ່ອມຖືກຈຳແນກ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງເນື້ອຄວາມ, ປະການ, ລິງ, ໂອຊະ (?), ເທດ ແລະ ການ; ບໍ່ແມ່ນຈຳແນກດ້ວຍສັບພຽງຢ່າງດຽວເທົ່ານັ້ນ' ແລະ

‘Parabhāvapathāpekkhaṃ sa-amādi tu kārakaṃ,Paccayassa sadhātussa athabhutantu sādhananti ca;

ແລະມີຄຳກ່າວວ່າ: 'ກາຣົກ ທີ່ມີວິພັດມີ ອັງ ເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມເພິ່ງພາທາງແຫ່ງພາວະອື່ນ, ສ່ວນສາທະນະ ຍ່ອມເປັນອັດຖະຂອງປັດໄຈ ພ້ອມທັງທາດ' ແລະ

‘Dhātu saddo kriyāvācī paccayo sādhanavācako,Athassa vācakaṃ liṅgaṃ vibhatti athajotakā;

’

'ທາດສັບ ເປັນຕົວບອກກິຣິຍາ, ປັດໄຈ ເປັນຕົວບອກສາທະນະ, ລິງ ເປັນຕົວບອກອັດຖະ, ວິພັດ ເປັນຕົວສະແດງອັດຖະ';

Ti ca lakkhaṇāni sallakkhevā ekekapadassa athaviggaho vattabbo.

ເມື່ອກຳນົດລັກສະນະທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວ, ຄວນກ່າວອັດຖະ ແລະ ວິເຄາະ ຂອງແຕ່ລະບົດ.

Pada viggaho pana-

ສ່ວນການວິເຄາະບົດນັ້ນ -

‘Dhāvatho hi siyā hetu - paccayatho siyā phalaṃ,Dvinnaṃ jānanathañca iti saddo payujjate;

'ເພາະວ່າ ອັດຖະຂອງທາດ ພຶງເປັນເຫດ, ອັດຖະຂອງປັດໄຈ ພຶງເປັນຜົນ, ອິຕິ ສັບ ຍ່ອມຖືກນຳມາໃຊ້ ເພື່ອໃຫ້ຮູ້ຄວາມໝາຍຂອງທັງສອງປະການນັ້ນ';

Sabbavākye kriyāsaddo itisaddo ca hoti hi;

Kriyābyuppatti nimittaṃ itisaddena dīpitanti,Ādīni lakkhaṇāni sallakkhevā vattabbo;

'ເພາະວ່າ ໃນທຸກປະໂຫຍກ ຍ່ອມມີກິຣິຍາສັບ ແລະ ອິຕິສັບ; ເຫດແຫ່ງການກຳເນີດຂອງກິຣິຍາ ຍ່ອມຖືກສະແດງດ້ວຍ ອິຕິສັບ', ເມື່ອກຳນົດລັກສະນະທັງຫຼາຍ ມີປະການນີ້ເປັນຕົ້ນແລ້ວ ຄວນກ່າວ;

Ayaṃ amhehi vutto saddappayogaathappayogo yojanānaṃ nayo sabbatha upakāro kulaputtehi uggahetabbo sallakkhetabboyeva.

ແນວທາງແຫ່ງການປະກອບສັບ ແລະ ການປະກອບອັດຖະ ໃນການສັມພັນ (ໂຍຊະນາ) ນີ້ ທີ່ພວກເຮົາກ່າວໄວ້ແລ້ວ ເປັນປະໂຫຍດໂດຍປະການທັງປວງ, ອັນກຸນລະບຸດທັງຫຼາຍ ພຶງສຶກສາ ແລະ ກຳນົດຈົດຈຳໄວ້ແທ້ໆ.

Ito paraṃ yaṃ athato ca rūpato ca apākaṭaṃ, taṃyeva vaṇṇayissāma.

ຕັ້ງແຕ່ນີ້ຕໍ່ໄປ, ພວກເຮົາຈັກອະທິບາຍສະເພາະບົດທີ່ຍັງບໍ່ແຈ່ມແຈ້ງ ໂດຍອັດຖະ ແລະ ໂດຍຮູບ ເທົ່ານັ້ນ.

Suvibhatta-vīthi-caccara-catukka-siṅghāṭakanni suvibhattā rathikāsaṅkhātā vīthi caccarasaṅkhātā catukkā maggasadhisaṅkhātā siṅghāṭakā ethāti suvivibhattavīthicaccaracatukkasiṅghāṭaṃ. Vuttañhetaṃ abhidhānappadīpikāyaṃ;

ບົດວ່າ 'Suvibhatta-vīthi-caccara-catukka-siṅghāṭakaṃ' (ມີຖະໜົນ, ທາງແຍກ, ທາງສີ່ແຍກ ແລະ ທາງສາມແຍກ ອັນຈັດໄວ້ດີແລ້ວ) ຄື: ຖະໜົນ (ວີຖິ) ທີ່ນັບວ່າເປັນທາງລົດ ອັນຈັດໄວ້ດີແລ້ວ, ທາງສີ່ແຍກ (ຈະຈະຣະ) ທີ່ນັບວ່າເປັນທາງສີ່ແພ່ງ, ທາງສາມແຍກ (ສິງຄາຕະກະ) ທີ່ນັບວ່າເປັນທາງຮ່ວມກັນແຫ່ງຫົນທາງ, ມີຢູ່ໃນເມືອງນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ເມືອງນີ້ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'Suvibhattavīthicaccaracatukkasiṅghāṭakaṃ'. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີ ອະພິທານັບປະທີປິກາ ວ່າ:

‘‘Racchā ca visikhā vuttā raṭikā vīthi cāpyathaVyuho racchā anibbiddhā nibbiddhā tu pathaddhi ca,Catukkaṃ caccare magga-sadhi-siṅghāṭakambhave’’ti;

"ຄຳວ່າ Racchā, Visikhā, Rathikā ແລະ Vīthi ກ່າວເຖິງ ຖະໜົນ. ສ່ວນທາງຕັນ ຊື່ວ່າ Vyūha, ທາງທະລຸ ຊື່ວ່າ Pathaddhi. ທາງສີ່ແຍກ ຊື່ວ່າ Catukka ແລະ Caccara. ທາງຮ່ວມກັນແຫ່ງຫົນທາງ (ທາງສາມແຍກ) ຊື່ວ່າ Maggasandhi ແລະ Siṅghāṭaka."

Kāsika-koṭumbarakādi - nānāvidhavathāpaṇasampannanti etha mahagghavathaṃ kāsikaṃ kāsikaraṭṭhe vā uppannaṃ kāsikaṃ. Koṭumbaradese jātaṃ vathaṃ koṭumbaraṃ. Ādisaddena khomaṃ kappāsikaṃ koseyyaṃ kambalaṃ sāṇaṃ bhaṅganti. Dhavalavathāni ca khomassa anulomabhutaṃ dukulaṃ koseyyassa anulomabhutāni pattunnapaṭṭa-somāra-cīnaja vathāni ca saṅgaṇhāti. Vuttañhetaṃ khuddakasikkhāgathe?

ໃນບົດວ່າ 'Kāsika-koṭumbarakādi-nānāvidhavatthāpaṇasampannaṃ' (ອັນສົມບູນດ້ວຍຮ້ານຂາຍຜ້າຕ່າງໆ ມີຜ້າແຄວ້ນກາສີ ແລະ ຜ້າແຄວ້ນໂກທຸມພະ ເປັນຕົ້ນ) ນີ້, ຜ້າທີ່ມີລາຄາແພງ ຊື່ວ່າ 'ຜ້າກາສີ' (Kāsika) ຫຼື ຜ້າທີ່ເກີດໃນແຄວ້ນກາສີ ຊື່ວ່າ 'ຜ້າກາສີ'. ຜ້າທີ່ເກີດໃນແຄວ້ນໂກທຸມພະ ຊື່ວ່າ 'ຜ້າໂກທຸມພະ' (Koṭumbara). ດ້ວຍ 'ອາທິ' (ādi) ສັບ ຍ່ອມສົງເຄາະເອົາ ຜ້າເປືອກໄມ້ (ໂຂມະ), ຜ້າຝ້າຍ (ກັປປາສິກະ), ຜ້າໄໝ (ໂກເສຍຍະ), ຜ້າຂົນສັດ (ກຳພົນ), ຜ້າປ່ານ (ສານະ) ແລະ ຜ້າປະສົມ (ພັງຄະ). ແລະສົງເຄາະເອົາຜ້າຂາວທັງຫຼາຍ, ຜ້າດຸກູນ (Dukūla) ອັນເປັນຜ້າອະນຸໂລມແຫ່ງຜ້າເປືອກໄມ້, ແລະ ຜ້າປັດຕຸນນະ, ຜ້າໂສມາຣະ, ຜ້າຈີນ ອັນເປັນຜ້າອະນຸໂລມແຫ່ງຜ້າໄໝ. ສົມຈິງດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄາຖາແຫ່ງຄຳພີ ຂຸດທະກະສິກຂາ ວ່າ:

Dukūlañceva pattunna - pattaṃ somāracīnajaṃ iddhijaṃ devadinnañca tassa tassānulomakanti.

"ຜ້າດຸກູນ, ຜ້າປັດຕຸນນະ, ຜ້າໄໝ, ຜ້າໂສມາຣະ, ຜ້າຈີນ, ຜ້າທີ່ເກີດດ້ວຍລິດ ແລະ ຜ້າທີ່ເທວະດາຖວາຍ ຍ່ອມເປັນຜ້າອະນຸໂລມແຫ່ງຜ້ານັ້ນໆ."

Tassa ṭīkāyañca’vākamayattā dukulā sāṇassa anulomakehi katasuttamayattā pattuṇṇapaṭṭa-somāracīnavathāni koseyyassa anulomāni iddhijadevadinnavathāni channaṃ vathānaṃ anulomāni tesaṃ aññataramayattā’ti vuttaṃ.

ແລະໃນຕີກາແຫ່ງຄຳພີນັ້ນ ກ່າວໄວ້ວ່າ: 'ຜ້າດຸກູນ ເພາະເຮັດດ້ວຍເປືອກໄມ້ ຈຶ່ງເປັນຜ້າອະນຸໂລມແຫ່ງຜ້າປ່ານ, ຜ້າປັດຕຸນນະ, ຜ້າໄໝ, ຜ້າໂສມາຣະ ແລະ ຜ້າຈີນ ເພາະເຮັດດ້ວຍເສັ້ນໄໝທີ່ເຮັດດ້ວຍເຄື່ອງອະນຸໂລມ ຈຶ່ງເປັນຜ້າອະນຸໂມລແຫ່ງຜ້າໄໝ, ຜ້າທີ່ເກີດດ້ວຍລິດ ແລະ ຜ້າທີ່ເທວະດາຖວາຍ ເປັນຜ້າອະນຸໂລມແຫ່ງຜ້າທັງ ໖ ປະການ ເພາະເຮັດດ້ວຍສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງໃນບັນດາຜ້າເຫຼົ່ານັ້ນ' ດັ່ງນີ້.

Tatha milidapañho lakkhaṇapañho vimaticchedanapañho’ti duvidho’ti etha dhammānaṃ lakkhaṇapucchanavasena pavatto pañho lakkhaṇapañehā.Dhammānaṃ lakkhaṇapañho’ti kathaci likhitaṃ. Ṭhānuppantikapaṭihāno’ti tasmiṃ tasmiṃ gambhīrathavicāraṇakāle kattabbakiccasaṅkhāte ṭhāne uppatti uppajjanaṃ ṭhānuppatti sā assa athiti ṭhānuppattikaṃ. Ārammaṇe paṭibhātīti paṭibhānaṃ, ñāṇaṃ. Ṭhānuppattikaṃ paṭibhānaṃ yassa so ṭhānuppattikapaṭibhāno.

ໃນຄຳອະທິບາຍນັ້ນ, ບົດວ່າ 'Milindapañho' (ມິລິນທະປັນຫາ) ມີ ໒ ປະການ ຄື: ລັກຂະນະປັນຫາ (ປັນຫາຖາມລັກສະນະ) ແລະ ວິມະຕິຈເຊທະນະປັນຫາ (ປັນຫາຕັດຄວາມສົງໄສ). ໃນສອງປະການນັ້ນ, ປັນຫາທີ່ເປັນໄປໂດຍອຳນາດແຫ່ງການຖາມລັກສະນະຂອງທຳທັງຫຼາຍ ຊື່ວ່າ 'ລັກຂະນະປັນຫາ'. ມີຄຳທີ່ຂຽນໄວ້ໃນບາງແຫ່ງວ່າ 'Dhammānaṃ lakkhaṇapañho' (ປັນຫາຖາມລັກສະນະຂອງທຳທັງຫຼາຍ). ບົດວ່າ 'Ṭhānuppantikapaṭibhāno' (ຜູ້ມີປະຕິພານເກີດຂຶ້ນໃນຖານະນັ້ນໆ) ອະທິບາຍວ່າ: ການເກີດຂຶ້ນ (ອຸບປັດຕິ) ໃນຖານະອັນນັບວ່າເປັນກິດທີ່ຈະຕ້ອງເຮັດ ໃນເວລາພິຈາລະນາອັດຖະອັນເລິກເຊິ່ງນັ້ນໆ ຊື່ວ່າ 'ຖານຸບປັດຕິ' (ການເກີດຂຶ້ນໃນຖານະ), ປະຕິພານໃດມີຖານຸບປັດຕິນັ້ນ ປະຕິພານນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ຖານຸບປັດຕິກະ'. ຍານ (ຄວາມຮູ້) ທີ່ປາກົດໃນອາລົມ ຊື່ວ່າ 'ປະຕິພານ'. ບຸກຄົນໃດມີປະຕິພານອັນເກີດຂຶ້ນໃນຖານະນັ້ນໆ ບຸກຄົນນັ້ນ ຊື່ວ່າ 'ຖານຸບປັດຕິກະປະຕິພານ' (ຜູ້ມີປະຕິພານເກີດຂຶ້ນສະເພາະໜ້າ).

Paṭibalo atītānāgatapaccuppannānanti etha athānaṃ jānitunti pāṭhaseso kātabbo soyeva vā pāṭho. Tatha ahaṃ atītabhave dinnadāno rakkhitasīlo bhāvitabhāvano katakalyāṇo idāni ñāṇasampanno dhanavā yasavā’ti atītathaṃ jānituṃ paṭibalo idāni mayā dānādi puññaṃ kattabbaṃ sampatti bhavato. Sampatti bhave uppajjivā sukhī huvā parinibbāyissāmī’ti. Evaṃ paccuppannaanāgatathe jānituṃ paṭibalo nāma.

ໃນບົດວ່າ 'Paṭibalo atītānāgatapaccuppannānaṃ' (ຜູ້ສາມາດໃນເລື່ອງອະດີດ, ອະນາຄົດ ແລະ ປັດຈຸບັນ) ນີ້, ຄວນເພີ່ມບົດວ່າ 'atthānaṃ jānituṃ' (ເພື່ອຮູ້ອັດຖະທັງຫຼາຍ) ເຂົ້າມາ ເປັນບົດທີ່ເຫຼືອ (ປາຖະເສສະ) ຫຼື ບົດນັ້ນເອງເປັນບົດປາຖະ. ໃນບົດນັ້ນ, ບຸກຄົນຜູ້ສາມາດເພື່ອຮູ້ອັດຖະໃນອະດີດວ່າ: 'ໃນຊາດອະດີດ ເຮົາໄດ້ຖວາຍທານແລ້ວ, ໄດ້ຮັກສາສິນແລ້ວ, ໄດ້ຈະເລີນພາວະນາແລ້ວ, ໄດ້ເຮັດຄວາມດີໄວ້ແລ້ວ, ໃນປັດຈຸບັນນີ້ ເຮົາຈຶ່ງເປັນຜູ້ສົມບູນດ້ວຍປັນຍາ, ມີຊັບຫຼາຍ, ມີຍົດຫຼາຍ' ແລະ ສາມາດເພື່ອຮູ້ອັດຖະໃນປັດຈຸບັນ ແລະ ອະນາຄົດວ່າ: 'ໃນປັດຈຸບັນນີ້ ເຮົາຄວນເຮັດບຸນມີທານເປັນຕົ້ນ, ຄວາມສົມບູນຈັກມີແກ່ເຮົາ, ເຮົາເກີດໃນພົບທີ່ມີຄວາມສົມບູນແລ້ວ ຈັກມີຄວາມສຸກ ແລະ ຈັກປະຣິນິບພານ' ດັ່ງນີ້ ຊື່ວ່າ 'ຜູ້ສາມາດເພື່ອຮູ້ອັດຖະໃນອະດີດ, ອະນາຄົດ ແລະ ປັດຈຸບັນ'.

Samantayogavidhānakiriyānaṃ karaṇakāle’ti yuñjitabbo yogo. Samantato sabbato sabbakāle yogo sabbakālesu sabbakattabbakammānaṃ vidahanaṃ vidhānaṃ nāma. Idañcidañca karissāmi, imasmiṃ kate idaṃ bhavissatī’ti pubbabhāge upāyena kattabbavidhānaṃ kiriyā nāma karaṇakāleyeva labbhati. Pubbabhāge ca karaṇakāle ca nisammakārīti adhippāyo.

ບົດວ່າ 'Samantayogavidhānakiriyānaṃ karaṇakāle' (ໃນເວລາທຳການປະກອບ ແລະ ຈັດແຈງໂດຍຮອບ) ອະທິບາຍວ່າ: ຄວາມພະຍາຍາມ (ໂຍຄະ) ທີ່ຄວນປະກອບ ຊື່ວ່າ 'ໂຍຄະ'. ຄວາມພະຍາຍາມໂດຍຮອບ (ສະມັນຕະໂຕ) ຄືໃນທຸກເວລາ ຊື່ວ່າ 'ສະມັນຕະໂຍຄະ'. ການຈັດແຈງ (ວິທານະ) ຄືການຈັດແຈງວຽກງານທັງປວງທີ່ຄວນເຮັດໃນທຸກເວລາ ຊື່ວ່າ 'ວິທານະ'. ການຈັດແຈງທີ່ຄວນເຮັດດ້ວຍອຸບາຍໃນເບື້ອງຕົ້ນວ່າ: 'ເຮົາຈັກເຮັດສິ່ງນີ້ ແລະ ສິ່ງນີ້, ເມື່ອເຮັດສິ່ງນີ້ແລ້ວ ສິ່ງນີ້ຈັກມີ' ຊື່ວ່າ 'ກິຣິຍາ' ຍ່ອມມີໄດ້ໃນເວລາເຮັດນັ້ນເອງ. ອະທິບາຍວ່າ ເປັນຜູ້ໃຄ່ຄວນແລ້ວຈຶ່ງເຮັດ ທັງໃນເບື້ອງຕົ້ນ ແລະ ໃນເວລາເຮັດ.

Seyyathīdanti yāni sathāni tena uggahitāni tāni seyyathidaṃ vibhajissāmīti atho anekathato mahanidānasuttavaṇṇanāyañca evamevatho vutto’ seyyathidaṃ katamānī’ti keci vadanti. Taṃ’katame pañcupādānakkhadhā? Seyyathidaṃ? Rūpūpādānakkhadho’tiādinā nayena sameti. Tesu ca ekūnavīsatisathesu.

ຄຳວ່າ Seyyathīdaṃ (ໄດ້ແກ່ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້) ໝາຍຄວາມວ່າ ວິຊາການ (ສາດສະຕາ) ໃດໆ ທີ່ຜູ້ນັ້ນໄດ້ຮຽນຮູ້ມາ ຈະຈຳແນກວິຊາການເຫຼົ່ານັ້ນດ້ວຍຄຳວ່າ seyyathidaṃ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໃນຄຳອະທິບາຍມຫານິທານສູດ ກໍໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນທຳນອງດຽວກັນນີ້. ບາງທ່ານກ່າວວ່າ 'seyyathidaṃ katamānī' (ໄດ້ແກ່ສິ່ງເຫຼົ່ານີ້ ຄືອັນໃດແດ່?). ຂໍ້ນັ້ນຍ່ອມເຂົ້າກັນໄດ້ກັບແນວທາງທີ່ວ່າ 'katame pañcupādānakkhadhā? Seyyathidaṃ? Rūpūpādānakkhadho' (ອຸປະທານຂັນ ໕ ຄືອັນໃດແດ່? ໄດ້ແກ່ ຮູບູປະທານຂັນ) ເປັນຕົ້ນ. ແລະໃນບັນດາວິຊາການ ໑໑໙ ປະການເຫຼົ່ານັ້ນ.

Sutīti etha suyyate dhammo etāyāti suti, vedo.

ຄຳວ່າ Suti (ການຟັງ ຫຼື ຕຳລາ) ໝາຍເຖິງ ທຳມະທີ່ບຸກຄົນຍ່ອມໄດ້ຍິນໄດ້ຟັງດ້ວຍສິ່ງນີ້ ເອີ້ນວ່າ ສຸຕິ, ໄດ້ແກ່ ພະເວດ.

Sammutīti saddagantho. Sesā saṅkhyādayopi ca kattuyonakattā bāhira sathesu yadi dissanti te sugahetabbā yevāti.

ຄຳວ່າ Sammuti (ສຳມຸດຕິ) ໝາຍເຖິງ ຄຳພີໄວຍາກອນ (ສັດທະຄັນຖະ). ສ່ວນວິຊາທີ່ເຫຼືອ ມີວິຊາຄຳນວນ (ສັງຂະຍາ) ເປັນຕົ້ນ ຫາກປາກົດມີຢູ່ໃນຕຳລາພາຍນອກ ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ແຕ່ງ ຫຼື ຄວາມເປັນຜູ້ສ້າງ ກໍຄວນຈະຮຽນຮູ້ເອົາໄວ້ເປັນຢ່າງດີແທ້.

Bhattavissaggakaraṇathāyāti bhattakiccakaraṇathāya.

ຄຳວ່າ Bhattavissaggakaraṇatthāya ໝາຍຄວາມວ່າ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການເຮັດພັດຕະກິດ (ການສັນອາຫານ).

Sakiṃ evaṃ cakkhuṃ udapādīti atītabhave tīsu vedesu paricayasatiñāṇabalena sakimeva ekuggahaṇavārameva cakkhu veduggahañāṇacakkhu udapādi. Bahutaraṃ avacāpevā ekavārameva vadāpevā dhāretuṃ asakkontassa ñāṇacakkhu udapādīti adhippāyo.

ຄຳວ່າ Sakiṃ evaṃ cakkhuṃ udapādi (ຈັກຂຸເກີດຂຶ້ນແລ້ວຄັ້ງດຽວເທົ່ານັ້ນ) ໝາຍຄວາມວ່າ ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງສະຕິແລະຍານທີ່ຄຸ້ນເຄີຍໃນພະເວດທັງສາມໃນອະດີດຕະຊາດ ຈັກຂຸ ຄື ຍານຈັກຂຸໃນການຮຽນຮູ້ພະເວດ ຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນພຽງຄັ້ງດຽວ ຄືການຮຽນຮູ້ພຽງຮອບດຽວເທົ່ານັ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ ຍານຈັກຂຸເກີດຂຶ້ນແກ່ຜູ້ທີ່ບໍ່ສາມາດຈະໃຫ້ທ່ອງຂຶ້ນໃຈໄດ້ຫຼາຍຄັ້ງ ຫຼື ບໍ່ສາມາດຈະໃຫ້ກ່າວຊ້ຳຫຼາຍຄັ້ງ ແລ້ວຊົງຈຳໄວ້.

Ācariyassa anuyogaṃ davā’ti’ācariya, tumhehi yaṃ yaṃ icchatha, taṃ taṃ maṃ pucchatha, ahaṃ vissajessāmi. Byākātuṃ asakkontassa me ācikkhathā’ti ācariyassa attano anuyogaṃ anuyuñjanaṃ codanaṃ davā. Ekacco hi anuyogaṃ dātuṃ sakkoti byākātuṃ pana na sakkoti. Nāgasenadārako pana tadubhayampi kātuṃ sakkotiyeva.

ຄຳວ່າ Ācariyassa anuyogaṃ datvā (ໃຫ້ໂອກາດຖາມແກ່ອາຈານ) ໝາຍຄວາມວ່າ ໃຫ້ໂອກາດຖາມ ຄືການຊັກໄຊ້ ແລະການຕັກເຕືອນແກ່ອາຈານວ່າ 'ທ່ານອາຈານ ທ່ານປາຖະໜາສິ່ງໃດ ກໍຂໍໃຫ້ຖາມສິ່ງນັ້ນແກ່ຂ້ານ້ອຍ ຂ້ານ້ອຍຈະແກ້ໄຂໃຫ້, ຫາກຂ້ານ້ອຍບໍ່ສາມາດຈະແກ້ໄຂໄດ້ ຂໍທ່ານຈົ່ງບອກແກ່ຂ້ານ້ອຍ'. ເພາະວ່າ ບາງຄົນສາມາດໃຫ້ໂອກາດຖາມໄດ້ ແຕ່ບໍ່ສາມາດຈະແກ້ໄຂໄດ້. ສ່ວນນາກະເສນກຸມານ ສາມາດເຮັດໄດ້ທັງສອງຢ່າງນັ້ນແທ້.

Dhammacakkhuṃ udapādīti’yaṃ kiñci samudayadhammaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhammantidhammacakkhu sotāpattimaggañāṇaṃ nibbānārammaṇaṃ huvā evaṃ uppajjanākārena udapādiyaṃ kiñci saṅkhataṃ dhammajātaṃ samudayadhammaṃ uppajjanasabhāvaṃ sabbaṃ taṃ nirodhadhammaṃ, sabbaṃ taṃ dhammajātaṃ nirujjhanasabhāvaṃ aniccaṃ khayavayadhammanti udapādi. Kasmā nibbānārammaṇaṃyeva maggañāṇameva udapādī?Ti. Tappaṭicchādakamohadhakāraṃ viddhaṃsevā uppannattā.

ຄຳວ່າ Dhammacakkhuṃ udapādi (ທຳມະຈັກຂຸເກີດຂຶ້ນແລ້ວ) ໝາຍຄວາມວ່າ ທຳມະຈັກຂຸ ຄື ໂສດາປັດຕິມັກຄະຍານ ທີ່ມີພະນິພານເປັນອາລົມ ໄດ້ເກີດຂຶ້ນໂດຍອາການທີ່ເກີດຂຶ້ນຢ່າງນີ້ວ່າ 'ສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງມີຄວາມເກີດຂຶ້ນເປັນທຳມະດາ ສິ່ງທັງປວງນັ້ນມີຄວາມດັບໄປເປັນທຳມະດາ' ຄືເກີດຂຶ້ນວ່າ ສັງຂະຕະທຳຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງ ທີ່ມີສະພາວະເກີດຂຶ້ນເປັນທຳມະດາ ສິ່ງທັງປວງນັ້ນມີສະພາວະດັບໄປເປັນທຳມະດາ ເປັນສິ່ງບໍ່ທ່ຽງ ມີຄວາມສິ້ນໄປແລະເສື່ອມໄປເປັນທຳມະດາ. ຖາມວ່າ ເປັນຫຍັງມັກຄະຍານທີ່ມີພະນິພານເປັນອາລົມເທົ່ານັ້ນຈຶ່ງເກີດຂຶ້ນ? ຕອບວ່າ ເພາະເກີດຂຶ້ນໂດຍການກຳຈັດຄວາມມືດຄືໂມຫະທີ່ປົກປິດສິ່ງນັ້ນເສຍ.

(Dosinā) dositāti vattabbe takārassa takāraṃ kavā dosinā’ti vuttaṃ.

ຄຳວ່າ (Dosinā) ເມື່ອຄວນຈະກ່າວວ່າ dositā ແຕ່ໄດ້ແປງ ຕ ອັກສອນ ເປັນ ນ ອັກສອນ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ dosinā.

Rathaṃ āruyhā’ti etha sāmikaṃ ramayatīti ratho’ti viggaho kātabbo.

ຄຳວ່າ Rathaṃ āruyha (ຂຶ້ນສູ່ລົດ) ໃນຄຳນີ້ ຄວນເຮັດວິເຄາະວ່າ 'ສິ່ງໃດຍ່ອມເຮັດໃຫ້ເຈົ້າຂອງຍິນດີ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ລົດ (ratha)'.

Rājaratho nāma sabbaratanavicitto icchitabbo.

ທີ່ຊື່ວ່າ ລາຊະລົດ (Rājaratha) ນັ້ນ ຄວນເປັນລົດທີ່ປະດັບປະດາດ້ວຍລັດຕະນະທັງປວງຢ່າງງົດງາມ.

(Vayahaṃ) vahantī etenāti vayahaṃ uparimaṇḍapasadisapadaracchannasabbamālāguṇṭhimaṃ vā chādevāti aṭṭhakathāyaṃ vuttanayena katasakaṭaṃ vayhaṃ nāma.

ຄຳວ່າ (Vayhaṃ) ໝາຍເຖິງ ຍານເປັນເຄື່ອງນຳໄປ ດ້ວຍຍານນີ້ ເອີ້ນວ່າ ໄວຍະ (vayha) ໄດ້ແກ່ ກວຽນທີ່ເຮັດຂຶ້ນຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາວ່າ ເປັນກວຽນທີ່ມຸງດ້ວຍແຜ່ນກະດານຄ້າຍຄືກັບມົນທົບທາງເທິງ ຫຼື ຫຸ້ມຫໍ່ດ້ວຍດອກໄມ້ທັງປວງ.

Sadamānikā’ti ubhosu passesu suvaṇṇarajatādimayā gopānasiyo davā garuḷapakkhakanayena sadamānikā’ti aṭṭhakathāyaṃ vuttanayena kato yānaviseso vayhādidvayaṃ cekathāya idhānītaṃ

ຄຳວ່າ Sadamānikā ໝາຍເຖິງ ຍານພາຫະນະພິເສດທີ່ເຮັດຂຶ້ນຕາມແນວທາງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາວ່າ ເປັນຍານທີ່ມີໄມ້ກອນເຮັດດ້ວຍຄຳແລະເງິນເປັນຕົ້ນໃນທັງສອງດ້ານ ໂດຍວິທີເຮັດຄ້າຍຄືກັບປີກນົກຄຸດ, ຍານທັງສອງມີໄວຍະເປັນຕົ້ນນີ້ ໄດ້ນຳມາສະແດງໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາດຽວກັນນີ້.

Tithakaro’ti’uggaho savaṇaṃ pucchā kathanaṃ dhāraṇaṃ iti pañcadhammavaseneva tithavāso pavuccatī’ti evaṃ vutte tithavāse patiṭṭhāya pare ca patiṭṭhāpevā piṭakattayatithachekakaraṇena dhammatithaṅkaro.

ຄຳວ່າ Tithakaro (ຜູ້ສ້າງທ່າ) ໝາຍຄວາມວ່າ ເມື່ອກ່າວວ່າ 'ທ່າອາໄສ ຍ່ອມເອີ້ນວ່າ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງທຳ ໕ ປະການ ຄື ການຮຽນ, ການຟັງ, ການຖາມ, ການກ່າວ ແລະການຊົງຈຳ' ດັ່ງນີ້, ພະເຖລະຕັ້ງຢູ່ໃນທ່າອາໄສນັ້ນ ແລະໃຫ້ຜູ້ນຶ່ນຕັ້ງຢູ່ດ້ວຍ, ຊື່ວ່າ ເປັນຜູ້ສ້າງທ່າແຫ່ງທຳ (Dhammatithaṅkara) ເພາະເປັນຜູ້ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຊ່ຽວຊານໃນທ່າ ຄື ພະໄຕປິໂດກ.

Nipuṇo’ti badhādīsu upajānanasamatho.

ຄຳວ່າ Nipuṇo (ຜູ້ລະອຽດອ່ອນ) ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີຄວາມສາມາດໃນການຮູ້ແຈ້ງໃນຂໍ້ຜູກມັດເປັນຕົ້ນ.

Visārado’ti parisāsu bhayarahito.

ຄຳວ່າ Visārado (ຜູ້ແກ້ວຫານ) ໝາຍເຖິງ ຜູ້ປາສະຈາກຄວາມຢ້ານກົວໃນທ່າມກາງບໍລິສັດ.

Sāmayiko’ti desajabhāsāsaṅkhātasamayakusalo sakasamayasamayantaracchekañāṇavanto.

ຄຳວ່າ Sāmayiko (ຜູ້ສະຫຼາດໃນສະໄໝ) ໝາຍເຖິງ ຜູ້ສະຫຼາດໃນສະໄໝ ຄື ພາສາທ້ອງຖິ່ນ ແລະເປັນຜູ້ມີຍານອັນຊ່ຽວຊານໃນລັດທິຂອງຕົນແລະລັດທິອື່ນ.

Paṭibhāṇo’ti kalyāṇavākya saṅkhyātapaṭibhāṇavanto.

ຄຳວ່າ Paṭibhāṇo (ຜູ້ມີປະຕິພານ) ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີປະຕິພານ ຄື ມີວາຈາອັນໄພເລາະ.

Medhāvīti dhammojapaññāya medhāvī. Dhammojapaññā nāya ñānagato paṇḍito’kiṃ sutaṃ kiṃ vā suṇāmi, kiṃ kusalaṃ gavesinti’ yāya vicāreti sā dhammojapaññā nāma.

ຄຳວ່າ Medhāvī (ຜູ້ມີປັນຍາ) ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີປັນຍາດ້ວຍປັນຍາອັນເປັນໂອຊາແຫ່ງທຳ. ປັນຍາອັນເປັນໂອຊາແຫ່ງທຳນັ້ນ ໄດ້ແກ່ ບັນດິດຜູ້ເຂົ້າເຖິງຍານ ຍ່ອມພິຈາລະນາດ້ວຍປັນຍາໃດວ່າ 'ເຮົາໄດ້ຍິນໄດ້ຟັງຫຍັງມາ ຫຼື ເຮົາກຳລັງຟັງຫຍັງ, ເຮົາກຳລັງສະແຫວງຫາກຸສົນອັນໃດ' ປັນຍານັ້ນຊື່ວ່າ ປັນຍາອັນເປັນໂອຊາແຫ່ງທຳ.

Āyasmāpi kho nāgaseno paṭisammodi…pe… ārādhesiti yeneva sammodaniyavacanena thero rañeñā milidassa cittaṃ ārādhesi tosesi teneva sammodanīyavacanena raññā saddhiṃ paṭisammodīti yojanā.

ຄຳວ່າ Āyasmāpi kho nāgaseno paṭisammodi...pe... ārādhesi (ພະນາກະເສນຜູ້ມີອາຍຸກໍໄດ້ປາໄສຕອບ... ເຮັດໃຫ້ຍິນດີແລ້ວ) ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ພະເຖລະໄດ້ປາໄສຕອບຮ່ວມກັບພະລາຊາ ດ້ວຍຄຳປາໄສອັນເປັນທີ່ບັນເທີງໃຈໃດ ທີ່ເຮັດໃຫ້ພະໄທຂອງພະຍາມິລິນທະຍິນດີ ຄື ເຮັດໃຫ້ພໍພະໄທ ດ້ວຍຄຳປາໄສອັນເປັນທີ່ບັນເທີງໃຈນັ້ນ.

Ñāyāmīti ñāto pākaṭo homi.

ຄຳວ່າ Ñāyāmi (ເຮົາປາກົດຢູ່) ໝາຍຄວາມວ່າ ເຮົາເປັນຜູ້ຮູ້ກັນທົ່ວໄປ ຄື ປາກົດແຈ້ງ.

Api ca kho mahārāja …pe… nāgaseno’ti yaṃ idaṃnāgaseno’ti nāmaṃ esā saṅkhā samaññā paññatti vohāro nāmamattaṃ hotīti yojanā.

ຄຳວ່າ Api ca kho mahārāja ...pe... nāgaseno (ແຕ່ທັງນີ້ ມະຫາລາຊາ... ຄື ນາກະເສນນີ້) ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ຊື່ວ່າ 'ນາກະເສນ' ນີ້ ເປັນພຽງຄຳເອີ້ນ, ຊື່ສຳມຸດ, ບັນຍັດ, ໂວຫານ, ເປັນພຽງແຕ່ຊື່ເທົ່ານັ້ນ.

(Saṅkhā) etha ca saṅkhāyatīti saṅkhā. Saṅkathiyatīti atho kinti saṅkathiyati? Parassāti attā’ti bhavo’ti poso’ti puggalo’ti naro’ti māṇavo’ti tisso’ti datto’ti mañcapīṭhaṃ bhisibimbo hananti vihāro pariveṇaṃ dvāraṃ vātapānanti. Evaṃ anekehi ākārehi saṅkathīyatiti saṅkhā.

ຄຳວ່າ (Saṅkhā) ໃນຄຳນີ້ ສິ່ງໃດຍ່ອມຖືກເອີ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ສັງຂາ (ຄຳເອີ້ນ). ອະທິບາຍວ່າ ຍ່ອມຖືກກ່າວເຖິງ. ຖາມວ່າ ຍ່ອມຖືກກ່າວເຖິງແນວໃດ? ຕອບວ່າ ຍ່ອມຖືກກ່າວເຖິງໂດຍອາການຕ່າງໆ ເປັນອະເນກຢ່າງນີ້ວ່າ 'ຄົນອື່ນ, ອັດຕາ, ພົບ, ສັດ, ບຸກຄົນ, นໍລະ, ມານົບ, ຕິດສະ, ທັດຕະ, ຕັ່ງ, ຕຽງ, ຟູກ, ໝອນ, ວິຫານ, ບໍລິເວນ, ປະຕູ, ປ່ອງຢ້ຽມ' ດັ່ງນີ້, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສັງຂາ.

Samaññā sammā ñāyatīti kinti ñāyatī?Ti. Ahanti mamanti…pe… dvāraṃ vātapānanti sammā ñāyatīti samaññā.

ຄຳວ່າ Samaññā (ຊື່ສຳມຸດ) ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ຍ່ອມຖືກຮູ້ກັນເປັນຢ່າງດີ. ຖາມວ່າ ຍ່ອມຖືກຮູ້ກັນແນວໃດ? ຕອບວ່າ ຍ່ອມຖືກຮູ້ກັນເປັນຢ່າງດີວ່າ 'ຕົວເຮົາ, ຂອງເຮົາ... ປະຕູ, ປ່ອງຢ້ຽມ' ດັ່ງນີ້, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ສຳມັນຍາ.

(Paññatti) paññāpīyatīti paññatti.

ຄຳວ່າ (Paññatti) ສິ່ງໃດຍ່ອມຖືກບັນຍັດໄວ້ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ບັນຍັດ.

(Vohāro). Kinti paññāpīyatīti…pe… voharīyatīti vohāro. Kinni voharīyatiti. Ahanti mamanti…pe… dvāraṃ vātapātanti voharīyatīti vohāro. Imehi catuhi saṅkhāādīhi padehī nāmapaññattiyeva adhippetā nāmamattanti dassanato.

ຄຳວ່າ (Vohāro). ຖາມວ່າ ຍ່ອມຖືກບັນຍັດແນວໃດ... ສິ່ງໃດຍ່ອມຖືກຮ້ອງເອີ້ນ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ໂວຫານ. ຖາມວ່າ ຍ່ອມຖືກຮ້ອງເອີ້ນແນວໃດ? ຕອບວ່າ ຍ່ອມຖືກຮ້ອງເອີ້ນວ່າ 'ຕົວເຮົາ, ຂອງເຮົາ... ປະຕູ, ປ່ອງຢ້ຽມ' ດັ່ງນີ້, ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ໂວຫານ. ດ້ວຍບົດທັງສີ່ມີສັງຂາເປັນຕົ້ນເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມໝາຍເອົາພຽງແຕ່ ນາມມະບັນຍັດ ເທົ່ານັ້ນ ເພາະມີຄຳກ່າວວ່າ ເປັນພຽງແຕ່ຊື່.

Sace vaṃ mahārāja paṇḍitavādā sallapissasīti vaṃ sace mayā saddhiṃ paṇḍitānaṃ sallāpena.

ຄຳວ່າ Sace tvaṃ mahārāja paṇḍitavādaṃ sallapissasi (ມະຫາລາຊາ ຫາກພະອົງຈະສົນທະນາໂດຍຖານະເປັນບັນດິດ) ໝາຍຄວາມວ່າ ຫາກພະອົງຈະສົນທະນາຮ່ວມກັບຂ້ານ້ອຍ ດ້ວຍການສົນທະນາຂອງບັນດິດທັງຫຼາຍ.

Āveṭhanampi kayirati nibbeṭhanampi kayiratī’ti pañhapūcchanavasena veṭhanaṃ paṇḍitehi kayirati pañhavissajjanavasena veṭhanaṃ paṇḍitehi kayirati pañhavissajjanavasena nibbeṭhanampi kayirati.

ຄຳວ່າ Āveṭhanampi kayirati nibbeṭhanampi kayirati (ການຜູກມັດກໍເຮັດໄດ້ ການແກ້ປົມກໍເຮັດໄດ້) ໝາຍຄວາມວ່າ ບັນດິດທັງຫຼາຍຍ່ອມເຮັດການຜູກມັດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຖາມບັນຫາ, ບັນດິດທັງຫຼາຍຍ່ອມເຮັດການຜູກມັດດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການແກ້ບັນຫາ, ແລະຍ່ອມເຮັດການແກ້ປົມດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການແກ້ບັນຫາ.

Niggaho’pi kayiratī’ti nāgasenathero musābhaṇatītiādinā niggahanayena aññapaṇḍitānaṃ niggahaṇavacanaṃ aññapaṇḍitehi kayirati. Api ca kathāvathuppakaraṇe āgato sabbaniggaho niggahoyeva.

ຄຳວ່າ Niggahopi kayirati (ການຂົ່ມກໍເຮັດໄດ້) ໝາຍຄວາມວ່າ ຄຳຂົ່ມຂູ່ຂອງບັນດິດອື່ນໆ ໂດຍວິທີການຂົ່ມ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ພະນາກະເສນເຖລະກ່າວຕົວະ' ດັ່ງນີ້ ຍ່ອມຖືກເຮັດໂດຍບັນດິດອື່ນໆ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ການຂົ່ມທັງປວງທີ່ມາໃນຄຳພີກະຖາວັດຖຸ ກໍຄືການຂົ່ມນັ້ນເອງ.

Paṭikkamampī’ti vaṃ mahārāja’rājā milido jambudīpe aggarājā kasmā musā bhaṇasī’tiādinā paṭikkamampi kayirati.

ຄຳວ່າ Paṭikkamampi (ການຖອຍຫຼັງກໍເຮັດໄດ້) ໝາຍຄວາມວ່າ ການຖອຍຫຼັງກໍຍ່ອມຖືກເຮັດໄດ້ ໂດຍຄຳກ່າວເປັນຕົ້ນວ່າ 'ມະຫາລາຊາ ພະຍາມິລິນທະເປັນຍອດພະລາຊາໃນຊົມພູທະວີບ ເປັນຫຍັງພະອົງຈຶ່ງກ່າວຕົວະ'.

Viseso ‘pīti’sampannaṃ munino cittaṃ, ‘kammanā byattattena ca vijjācaraṇasampannaṃ dhammagatānaṃ pasaṃsatī’tiādinā guṇapasaṃsanasaṅkhāta viseso. Idha pana kallo’si bhante’tiādi paṭiggahaṇaviseso’ti’sampannaṃ munino cittaṃ…pe… dhammagatānaṃ anumodasī’tiādinā guṇapasaṃsanasaṅkhāto paṭiggahaṇaviseso. Idha pana sādhu kho vaṃ mahārāja rathaṃ jānāsī’tiādi. Ekaṃ vathuṃ paṭijānantīti kalyāṇamaṇiādikaṃ aññataraṃ ekaṃ vathuṃ kalyāṇaṃ vā athi nathiti paṭijānanti paṭhamadivase tayo pañhā raññā pucchitā nāmapaññattipañho sattavassikapañho vīmaṃsanapañho.

ຄຳວ່າ Visesopi (ຄວາມວິເສດກໍມີ) ໝາຍເຖິງ ຄວາມວິເສດອັນໄດ້ແກ່ການສັນເສີນຄຸນຄວາມດີ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຈິດຂອງມຸນີຜູ້ເຖິງພ້ອມແລ້ວ, ຍ່ອມສັນເສີນຜູ້ດຳເນີນໃນທຳ ຜູ້ເຖິງພ້ອມດ້ວຍວິຊາແລະຈະລະນະ ດ້ວຍການກະທຳແລະຄວາມສະຫຼາດ'. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ຄວາມວິເສດໃນການຮັບເອົາ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ທ່ານເປັນຜູ້ສະຫຼາດແລ້ວ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມວິເສດໃນການຮັບເອົາອັນໄດ້ແກ່ການສັນເສີນຄຸນຄວາມດີ ດ້ວຍຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຈິດຂອງມຸນີຜູ້ເຖິງພ້ອມແລ້ວ... ຍ່ອມອະນຸໂມທະນາແກ່ຜູ້ດຳເນີນໃນທຳ'. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ໄດ້ແກ່ຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ມະຫາລາຊາ ດີແທ້ ພະອົງຍ່ອມຊົງຮູ້ຈັກລົດ'. ຄຳວ່າ Ekaṃ vatthuṃ paṭijānanti (ຍ່ອມຍອມຮັບສິ່ງດຽວກັນ) ໝາຍຄວາມວ່າ ຍ່ອມຍອມຮັບສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງມີແກ້ວມະນີອັນງົດງາມເປັນຕົ້ນ ວ່າດີ ຫຼື ມີຢູ່ ຫຼື ບໍ່ມີ. ໃນວັນທຳອິດ ພະລາຊາໄດ້ຖາມບັນຫາ ໓ ປະການ ຄື ນາມມະບັນຍັດບັນຫາ, ສັດຕະວັດສິກະບັນຫາ, ແລະ ວີມັງສະນະບັນຫາ.

Bhante nāgasena pucchissāmīti …pe… kimpana mahārāja tayā pucchitanti tatiyo vīmaṃsanapañho ṭhānuppattikapaṭihānajānanathāya vīmaṃsanavasena pucchitattā vimaṃsanapañho nāma. Tatha’pucchito me bhante’ti idaṃ raññā attanā heṭṭhā pucchite dve pañhe sadhāya vuttaṃ.

ຄຳວ່າ Bhante nāgasena pucchissāmi...pe... kimpana mahārāja tayā pucchitaṃ (ທ່ານນາກະເສນຜູ້ຈະເລີນ ຂ້ານ້ອຍຈະຖາມ... ມະຫາລາຊາ ກໍພະອົງໄດ້ຖາມຫຍັງແລ້ວ?) ນີ້ຄື ວີມັງສະນະບັນຫາ ປະການທີສາມ ທີ່ຊື່ວ່າ ວີມັງສະນະບັນຫາ ເພາະຖາມດ້ວຍອຳນາດການທົດລອງ ເພື່ອຕ້ອງການຮູ້ປະຕິພານອັນເກີດຂຶ້ນໃນທັນທີ. ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ 'pucchito me bhante' (ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ຂ້ານ້ອຍໄດ້ຖາມແລ້ວ) ນີ້ ພະລາຊາກ່າວໝາຍເຖິງບັນຫາ ໒ ປະການ ທີ່ພະອົງໄດ້ຖາມໄປແລ້ວໃນເບື້ອງຕົ້ນ.

Vissajjitaṃ me’ti idampi therena attanā heṭṭhā vissajjite dve pañhe sadhāya vuttaṃ.

ຄຳວ່າ Vissajjitaṃ me (ເຮົາໄດ້ແກ້ໄຂແລ້ວ) ນີ້ ພະເຖລະກ່າວໝາຍເຖິງບັນຫາ ໒ ປະການ ທີ່ທ່ານໄດ້ແກ້ໄຂໄປແລ້ວໃນເບື້ອງຕົ້ນ.

Nāgaseno nāgaseno’ti sajjhāyaṃ karonto pakkāmīti raññā nāgasenathere bahumānagāravo kato’ti dīpetuṃ buddhaghosācariyena vuttaṃ agāravo hi puggalo garuṭṭhāniyaṃ puggalaṃ disvāpi suvāpi jānivāpi apassanto asuṇanto ajānanto viya hotīti. Tatrāyaṃ vacanatho? Āguṃ pāpaṃ na karotīti nāgo. Senti sayanti etena vādapaccathikā janāti seno nāgo ca so seno cāti nāgaseno sāmaññādīsu catusu nāmesu idaṃ kittimanāmaṃ.

ຄຳວ່າ 'Nāgaseno nāgaseno' ti sajjhāyaṃ karonto pakkāmi (ທ່ອງບົ່ນວ່າ ນາກະເສນ ນາກະເສນ ແລ້ວຫຼີກໄປ) ພະພຸດທະໂຄສາຈານກ່າວໄວ້ ເພື່ອສະແດງວ່າ ພະລາຊາໄດ້ສະແດງຄວາມເຄົາລົບຢ່າງສູງໃນພະນາກະເສນເຖລະ ເພາະວ່າ ບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ມີຄວາມເຄົາລົບ ເຖິງຈະເຫັນ, ໄດ້ຍິນ ຫຼື ຮູ້ຈັກບຸກຄົນຜູ້ຄວນເຄົາລົບ ກໍຍ່ອມເປັນເໝືອນຜູ້ບໍ່ເຫັນ, ບໍ່ໄດ້ຍິນ ແລະບໍ່ຮູ້ຈັກ. ໃນຄຳນັ້ນ ມີວິເຄາະດັ່ງນີ້: ຜູ້ບໍ່ເຮັດບາບ ຊື່ວ່າ ນາກະ (Nāga). ຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ເປັນຄູ່ປັບໃນການໂຕ້ວາທີ ຍ່ອມສະຫຍົບດ້ວຍພະເຖລະນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ພະເຖລະນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ເສນະ (Sena), ພະເຖລະນັ້ນເປັນທັງນາກະແລະເປັນທັງເສນະ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ນາກະເສນ (Nāgasena). ໃນບັນດາຊື່ທັງສີ່ມີສຳມັນຍານາມເປັນຕົ້ນ ຊື່ນີ້ເປັນ ກິດຕິມະນາມ (ຊື່ທີ່ຕັ້ງຂຶ້ນ).

Suṭṭhu thero ababhanumodīti’sādhu suṭṭhu’ti vacanena. Antarāmagge pucchito anathakālapañho.

ຄຳວ່າ Suṭṭhu thero anumodi (ພະເຖລະອະນຸໂມທະນາເປັນຢ່າງດີແລ້ວ) ຄື ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ສາທຸ ດີແລ້ວ'. ບັນຫາທີ່ຖາມໃນລະຫວ່າງທາງ ເປັນບັນຫາທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດໃນເວລານັ້ນ.

Katametha nāgaseno’ti katamo dhammo etasmiṃ vacane nāgaseno nāma hotīti pucchi.

ຄຳວ່າ Katametha nāgaseno (ໃນຄຳນີ້ ອັນໃດຄືນາກະເສນ) ໝາຍຄວາມວ່າ ພະອົງຖາມວ່າ 'ທຳມະຂໍ້ໃດໃນຄຳເວົ້ານີ້ ທີ່ຊື່ວ່າ ນາກະເສນ'.

Jīvo’ti jīvabhuto vāyo.

ຄຳວ່າ Jīvo (ຊີວະ) ໝາຍເຖິງ ລົມຫາຍໃຈອັນເປັນຊີວິດ.

Assāsapassāsā nāmete kāyasaṅkhāro’ti thero abhidhammakathaṃ akāsīti iminā anantakāyassa ete anto-pavisana-bahi-nikkhamatavātā assāsapassasā nāma karajakāyena abhisaṅkharīyanti, tasmā kāyasaṅkhārā ca honti, teneva jīvena nāgaseno nāgaseno’ti iminā nāmamattaṃ gaṇhāti na puggalo jīvo gahetabbo’ti thero abhidhammakathaṃ akāsi.

ຄຳວ່າ 'Assāsapassāsā nāmete kāyasaṅkhāro' (ລົມຫາຍໃຈເຂົ້າແລະລົມຫາຍໃຈອອກເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າ ກາຍະສັງຂານ) ໝາຍຄວາມວ່າ ພະເຖລະໄດ້ສະແດງອະພິທຳມະກະຖາ ດ້ວຍຄຳນີ້ວ່າ ລົມທີ່ພັດເຂົ້າໄປພາຍໃນແລະພັດອອກມາພາຍນອກເຫຼົ່ານີ້ ຂອງອະນັນຕະກາຍ ຊື່ວ່າ ລົມຫາຍໃຈເຂົ້າແລະລົມຫາຍໃຈອອກ ຍ່ອມຖືກປຸງແຕ່ງດ້ວຍກາຍທີ່ເກີດຈາກກຳ (ກະຣະຊະກາຍ), ເພາະເຫດນັ້ນ ຈຶ່ງເປັນກາຍະສັງຂານ, ດ້ວຍຊີວະນັ້ນ ຍ່ອມຖືເອົາພຽງແຕ່ຊື່ວ່າ 'ນາກະເສນ ນາກະເສນ' ເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ຄວນຖືເອົາວ່າເປັນບຸກຄົນ ຫຼື ເປັນຊີວະ, ພະເຖລະໄດ້ສະແດງອະພິທຳມະກະຖາໄວ້ຢ່າງນີ້.

Upāsakattaṃ pavedesī’ti attasanniyyātanena sissabhāvūpagamanena paṇipātena samādānenāti catusu saraṇagamanūpāyesu samādānena ratanattayassa ca therassa ca upāsakabhāvaṃ, buddhaṃ saraṇaṃ gacchāmi, dhammaṃ saraṇaṃ gacchāmi, saṅghaṃ saraṇaṃ gacchāmi, tañca saraṇaṃ gacchāmi, upāsakaṃ maṃ dhārehi ajjatagge pāṇupetaṃ saraṇaṃ gatanti.

ຄຳວ່າ Upāsakattaṃ pavedesi (ສະແດງຕົນເປັນອຸປາສົກ) ໝາຍຄວາມວ່າ ສະແດງຄວາມເປັນອຸປາສົກຕໍ່ພະລັດຕະນະໄຕແລະພະເຖລະ ດ້ວຍການສະມາທານ ໃນບັນດາອຸບາຍແຫ່ງການເຖິງສະຣະນະ ໔ ປະການ ຄື ການມອບກາຍຖວາຍຊີວິດ, ການເຂົ້າເຖິງຄວາມເປັນສິດ, ການນອບນ້ອມ ແລະການສະມາທານ ວ່າ 'ຂ້ານ້ອຍຂໍເຖິງພະພຸດທະເຈົ້າເປັນສະຣະນະ, ຂໍເຖິງພະທຳເປັນສະຣະນະ, ຂໍເຖິງພະສົງເປັນສະຣະນະ, ແລະຂໍເຖິງພະເຖລະເປັນສະຣະນະ, ຂໍພະເຖລະຈົ່ງຈຳຂ້ານ້ອຍໄວ້ວ່າເປັນອຸປາສົກ ຜູ້ເຖິງສະຣະນະຕະຫຼອດຊີວິດ ຕັ້ງແຕ່ມື້ນີ້ເປັນຕົ້ນໄປ'.

Anantakāyapañho catutho.

ອະນັນຕະກາຍະບັນຫາ ເປັນບັນຫາທີສີ່.

Kimhi hoti kathāsallāpo’ti kimhi kāraṇe nimittabhute kathāsallāpo hoti. Kimpayojano kathāsallāpo’ti adhippāyo idaṃ rañañā kimathāya vuttaṃ? Anuyogadānathāya ceva pucchanassa okāsadāpanathāya cāti ñātabbaṃ.

ຄຳວ່າ Kimhi hoti kathāsallāpo (ການສົນທະນາຈະມີຂຶ້ນໃນເລື່ອງໃດ) ໝາຍຄວາມວ່າ ການສົນທະນາຈະມີຂຶ້ນໃນເຫດ ຫຼື ໃນນິມິດອັນໃດ. ອະທິບາຍວ່າ ການສົນທະນານັ້ນມີປະໂຫຍດອັນໃດ. ຖາມວ່າ ພະລາຊາກ່າວຄຳນີ້... ເພື່ອໃຫ້ໂອກາດຖາມ ແລະເພື່ອໃຫ້ໂອກາດໃນການຖາມບັນຫາ.

Athena mayaṃ mahārāja athikā athena hotu kathāsallapo’ti iminā thero rañño anuyogañceva okāsañca deti tatha athenā’ti.

ຄຳວ່າ Athena mayaṃ mahārāja atthikā atthena hotu kathāsallāpo (ມະຫາລາຊາ ພວກຂ້ານ້ອຍເປັນຜູ້ມີຄວາມຕ້ອງການດ້ວຍປະໂຫຍດ ຂໍການສົນທະນາຈົ່ງມີດ້ວຍປະໂຫຍດເຖີດ) ດ້ວຍຄຳນີ້ ພະເຖລະຍ່ອມໃຫ້ໂອກາດຖາມແລະໃຫ້ໂອກາດແກ່ພະລາຊາ, ໃນຄຳນັ້ນ ຄຳວ່າ atthena ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍປະໂຫຍດ.

’Atho payojano saddā’bhidheyya vuddhiyaṃ dhane,Vathamhi kāraṇe nāse hite pacchimapabbate’ti;

ມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ 'ຄຳວ່າ ອັດຖະ (Attha) ຍ່ອມໃຊ້ໃນຄວາມໝາຍວ່າ ປະໂຫຍດ, ສິ່ງທີ່ຖືກກ່າວເຖິງດ້ວຍສັບ, ຄວາມຈະເລີນ, ຊັບ, ສິ່ງຂອງ, ເຫດ, ຄວາມພິນາດ, ປະໂຫຍດເກື້ອກູນ ແລະພູເຂົາທາງທິດປະຈິມ' ດັ່ງນີ້.

Evaṃ vuttesu athesu idha payojanañca hitañca labbhati. Tesu lokiyalokuttaraphalaṃ payojanaṃ nāma, sāsanavuddhi vā. Yathicchitaphalanipphādāno hinoti pavattatīti hitaṃ. Dānasīlādilokiyalokuttarakāraṇaṃ.

ໃນບັນດາຄວາມໝາຍທີ່ກ່າວມາຢ່າງນີ້ ໃນທີ່ນີ້ຍ່ອມໄດ້ທັງ ປະໂຫຍດ (payojana) ແລະ ປະໂຫຍດເກື້ອກູນ (hita). ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ ຜົນທັງທາງໂລກແລະທາງທຳ ຊື່ວ່າ ປະໂຫຍດ, ຫຼື ຄວາມຈະເລີນແຫ່ງພະສາດສະໜາ. ສ່ວນສິ່ງທີ່ດຳເນີນໄປເພື່ອຄວາມສຳເລັດແຫ່ງຜົນຕາມທີ່ປາຖະໜາ ຊື່ວ່າ ປະໂຫຍດເກື້ອກູນ, ໄດ້ແກ່ ເຫດທາງໂລກແລະທາງທຳ ມີທານແລະສິນເປັນຕົ້ນ.

Kintī’ti kimhi asaṅkhatadhātusaṅkhāte nibbāne phalasaṅkhāte nibbāne idaṃ paccuppannadukkhaṃ nirujjheyya.

ຄຳວ່າ Kinti (ເພື່ອຫຍັງ) ໝາຍຄວາມວ່າ ເພື່ອໃຫ້ທຸກໃນປັດຈຸບັນນີ້ດັບໄປໃນພະນິພານອັນໄດ້ແກ່ອະສັງຂະຕະທາດ ຫຼື ໃນພະນິພານອັນໄດ້ແກ່ຜົນ.

Anupādāparinibbānanti arahattaphalasaṅkhātaṃ anupādāparinibbānaṃ. Nibbānañhi duvidhaṃ apaccayaparinibbānaṃ anupādāparinibbānanti. Tesu avijjādipaccayarahitattā asaṅkhatadhātu apaccaya-parinibbānaṃ nāma. Kilesasaṅkhata-parinibbānasaṅkhātaṃ upādāna rahitattā arahattaphalaṃ anupādāparinibbānaṃ nāma.

ຄຳວ່າ Anupādāparinibbāna (ການດັບສະໜິດໂດຍບໍ່ມີອຸປະທານ) ໝາຍເຖິງ ອະນຸປາດາປະຣິນິພານ ອັນໄດ້ແກ່ ອໍລະຫັດຕະຜົນ. ເພາະວ່າ ພະນິພານມີ ໒ ປະການ ຄື ອະປັດຈະຍະປະຣິນິພານ ແລະ ອະນຸປາດາປະຣິນິພານ. ໃນສອງຢ່າງນັ້ນ ອະສັງຂະຕະທາດ ເພາະປາສະຈາກປັດໄຈມີອະວິຊາເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ອະປັດຈະຍະປະຣິນິພານ. ອໍລະຫັດຕະຜົນ ເພາະປາສະຈາກອຸປະທານອັນໄດ້ແກ່ການດັບກິເລດ ຊື່ວ່າ ອະນຸປາດາປະຣິນິພານ.

Rājābhinītā’ti rājūhi pīḷitā rājabhītā vā.

ຄຳວ່າ Rājābhinītā (ຜູ້ຖືກພະລາຊາບັງຄັບ) ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຖືກພະລາຊາບີບບັງຄັບ ຫຼື ຜູ້ຢ້ານກົວພະລາຊາ.

Iṇaṭṭā’ti iṇena pīḷitā.

ຄຳວ່າ Iṇaṭṭā (ຜູ້ຖືກໜີ້ສິນບີບຄັ້ນ) ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຖືກໜີ້ສິນບີບບັງຄັບ.

Kallo’sīti byākaraṇa ñāṇena cheko’si, aṅguttaraṭīkāyaṃ’ byākaraṇe samatho’. Paṭibalo’tipi vattuṃ vaṭṭati yevāti.

ຄຳວ່າ Kallo'si (ທ່ານເປັນຜູ້ສົມຄວນແລ້ວ) ໝາຍຄວາມວ່າ ທ່ານເປັນຜູ້ຊ່ຽວຊານດ້ວຍຍານໃນການຕອບ, ໃນຄຳພີອັງຄຸດຕະຣະທິກາ ກ່າວວ່າ 'ເປັນຜູ້ມີຄວາມສາມາດໃນການຕອບ'. ແລະຄວນຈະກ່າວວ່າ 'ເປັນຜູ້ມີຄວາມສາມາດ (paṭibalo)' ໄດ້ຄືກັນ.

Pabbajjāpañho pañcamo.

ບັນພະຊາບັນຫາ ເປັນບັນຫາທີຫ້າ.

Sopādāno’ti sakileso.

ຄຳວ່າ Sopādāno (ຜູ້ມີອຸປະທານ) ໝາຍເຖິງ ຜູ້ຍັງມີກິເລດ.

Paṭisadahanapañho chaṭṭho.

ປະຕິສັນທິບັນຫາ ເປັນບັນຫາທີຫົກ.

Yoniso manasikārenāti aniccaṃ dukkhanti upāyena pathena sāraṇalakkhaṇena ārammaṇapaṭipādakamanasikārena.

ຄຳວ່າ Yoniso manasikārena (ດ້ວຍການມົນສິການໂດຍແຍບຄາຍ) ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍການມົນສິການອັນນຳໄປສູ່ອາລົມ ໂດຍອຸບາຍ ໂດຍທາງ ແລະໂດຍລັກສະນະແຫ່ງການລະນຶກວ່າ 'ບໍ່ທ່ຽງ ເປັນທຸກ'.

Manasikārapañho sattamo.

ມົນສິການບັນຫາ ເປັນບັນຫາທີເຈັດ.

Ussahanalakkhaṇe’ti sampayuttānaṃ ārammaṇe saṃyojanavasena ussahanalakkhaṇe gaṇhanalakkhaṇe vā.

ຄຳວ່າ Ussahanalakkhaṇe (ມີການອຸດສາຫະເປັນລັກສະນະ) ໝາຍເຖິງ ມີລັກສະນະແຫ່ງການອຸດສາຫະ ຫຼື ມີລັກສະນະແຫ່ງການຍຶດຖື ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການປະກອບທຳທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຮ່ວມກັນໄວ້ໃນອາລົມ.

Manasikāralakkhaṇapañho aṭṭhamo.

ມົນສິການລັກສະນະບັນຫາ ເປັນບັນຫາທີແປດ.

Yo sīlakkhadho varapātimokkhiyo’ti yo pātimokkhasīlasaṃvarasaṅkhāto buddhuppādeyeva uppanno sīlaguṇo sayaṃ patiṭṭhāti iduyādīnaṃ ekadasannaṃ kusaladhammānaṃ nissayākārena nissayapaccayo ceva balavakāraṇaṭṭhena upanissayo ca pathavī iva sattānaṃ patiṭṭhā.

ຄຳວ່າ Yo sīlakkhandho varapātimokkhiyo (ສີລັກຂັນອັນເປັນປາຕິໂມກອັນປະເສີດໃດ) ໝາຍເຖິງ ຄຸນແຫ່ງສິນອັນໄດ້ແກ່ ປາຕິໂມກຂະສັງວອນສິນ ທີ່ເກີດຂຶ້ນສະເພາະໃນການອຸບັດຂຶ້ນແຫ່ງພະພຸດທະເຈົ້າເທົ່ານັ້ນ ຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ດ້ວຍຕົນເອງ ເປັນທັງນິດໄສປັດໄຈໂດຍອາການເປັນທີ່ອາໄສ ແລະເປັນອຸປະນິດໄສໂດຍຄວາມເປັນເຫດອັນມີກຳລັງ ແກ່ກຸສົນທຳ ໑໑ ປະການມີອິນຊີເປັນຕົ້ນ ເໝືອນດັ່ງແຜ່ນດິນເປັນທີ່ຕັ້ງອາໄສຂອງສັດທັງຫຼາຍ.

Sīlapatiṭṭhānalakkhaṇapañho navamo.

ບັນຫາທີ 9 ວ່າດ້ວຍລັກສະນະການຕັ້ງຢູ່ແຫ່ງສີລ.

Aññesaṃ cittaṃ vimuttaṃ passivā’ti aññesaṃ ariyānaṃ sotāpattiphalādike phale visesena adhimuttaṃ pakkhadantaṃ ñāṇacakkhunā passivā.

ຄຳວ່າ 'ເຫັນຈິດຂອງຜູ້ນື່ອື່ນຫຼຸດພົ້ນແລ້ວ' ຄື ເຫັນດ້ວຍຍານຈັກຂຸ ເຊິ່ງຈິດຂອງພະອະລິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ນ້ອມໄປແລ້ວຢ່າງຍິ່ງ ເຂົ້າໄປຕັ້ງຢູ່ແລ້ວໃນຜົນມີໂສດາປັດຕິຜົນເປັນຕົ້ນ.

Saddhālakkhaṇapañho dasamo.

ບັນຫາທີ 10 ວ່າດ້ວຍລັກສະນະແຫ່ງສັດທາ.

Sabbe kusalā dhammā’ti sabbe lokiyakusaladhammā uppannā na parihāyanti.

ຄຳວ່າ 'ກຸສົນທຳທັງປວງ' ຄື ໂລກິຍະກຸສົນທຳທັງປວງທີ່ເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ເສື່ອມຖອຍໄປ.

Vīriyalakkhaṇapañho ekādasamo.

ບັນຫາທີ 11 ວ່າດ້ວຍລັກສະນະແຫ່ງວິຣິຍະ.

Apilāpanalakkhaṇo’ti ārammaṇe anupavisanaṭṭhena ogāhanalakkhaṇo sappaṭibhāgadhammo’ti paṭibhāgena paccathikena saha vattantīti sappaṭibhāgā sukko ca kaṇhapaṭibhāgena sappaṭibhāgo.

ຄຳວ່າ 'ມີລັກສະນະບໍ່ເລື່ອນລອຍ' ຄື ມີລັກສະນະຢັ່ງລົງໃນອາລົມ ໂດຍອັດຖະວ່າເຂົ້າໄປຕັ້ງຢູ່. ຄຳວ່າ 'ທຳທີ່ມີສ່ວນປຽບທຽບກັນ' ຄື ທຳທີ່ເປັນໄປຮ່ວມກັບທຳທີ່ເປັນຄູ່ປັບ ດັ່ງນັ້ນ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ມີສ່ວນປຽບທຽບກັນ ແລະ ທຳຝ່າຍຂາວ (ກຸສົນ) ກໍເປັນສ່ວນປຽບທຽບກັບທຳຝ່າຍດຳ (ອະກຸສົນ).

Kaṇhasukkasappaṭibhāge’ti īdisapāṭho yadi athi sudaroyeva.

ບົດວ່າ 'ໃນສ່ວນປຽບທຽບແຫ່ງທຳຝ່າຍດຳແລະຝ່າຍຂາວ' ຫາກມີບົດອ່ານເຊັ່ນນີ້ ກໍຖືວ່າດີແທ້.

Apilāpetīti anupavisanaṭṭhena ogāhati.

ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມບໍ່ເລື່ອນລອຍ' ຄື ຍ່ອມຢັ່ງລົງ ໂດຍອັດຖະວ່າເຂົ້າໄປຕັ້ງຢູ່.

Hitāhitānaṃ dhammānaṃ gatiyo’ti kusalākusalānaṃ dhammānaṃ iṭṭhāniṭṭha-vipākadānabhāva-saṃkhāta-nipphattiyo.

ຄຳວ່າ 'ຄະຕິແຫ່ງທຳທັງຫຼາຍທີ່ເປັນປະໂຫຍດແລະບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ' ຄື ຄວາມສຳເລັດທີ່ກ່າວຄື ສະພາວະທີ່ໃຫ້ວິບາກທີ່ໜ້າປາດຖະໜາແລະບໍ່ໜ້າປາດຖະໜາ ແຫ່ງກຸສົນທຳແລະອະກຸສົນທຳທັງຫຼາຍ.

Sabbathakanti sabbakicce niyuttaṃ sabbalīnudhaccesu icchitabbaṃ vā.

ຄຳວ່າ 'ໃນທຸກສະຖານ' ຄື ປະກອບໃນກິດທັງປວງ ຫຼື ເປັນສິ່ງທີ່ເພິ່ງປາດຖະໜາໃນສະພາວະທີ່ຫົດຫູ່ແລະຟຸ້ງຊ່ານທັງປວງ.

Satilakkhaṇapañho dvādasamo.

ບັນຫາທີ 12 ວ່າດ້ວຍລັກສະນະແຫ່ງສະຕິ.

Tappamukhā’vāti rājappadhānā iva.

ຄຳວ່າ 'ມີທຳນັ້ນເປັນປະທານ' ຄື ເໝືອນກັບມີພະລາຊາເປັນປະທານ.

Samādhipañho terasamo.

ບັນຫາທີ 13 ວ່າດ້ວຍສະມາທິ.

Yo uppajjati so eva so’ti yo pathaviphassādiparamathadhammo uppajjati, so uppannapubbadhammo eva.

ຄຳວ່າ 'ຜູ້ໃດເກີດຂຶ້ນ ຜູ້ນັ້ນກໍເປັນຄົນນັ້ນເອງ' ຄື ປໍຣະມັດຖະທຳມີປະຖະວີທາດແລະຜັດສະເປັນຕົ້ນໃດທີ່ເກີດຂຶ້ນ ທຳນັ້ນກໍຄືທຳທີ່ເຄີຍເກີດຂຶ້ນກ່ອນແລ້ວນັ້ນເອງ.

Paññālakkhaṇapañho cuddasamo.

ບັນຫາທີ 14 ວ່າດ້ວຍລັກສະນະແຫ່ງປັນຍາ.

Nānā-ekakiccakaraṇapañho paṇṇarasamo.

ບັນຫາທີ 15 ວ່າດ້ວຍການເຮັດກິດສະເພາະຕ່າງໆ ແຕ່ມີຜົນຢ່າງດຽວກັນ.

Paṇṇarasapañhavanto paṭhamavaggo samatto.

ວັກທີໜຶ່ງ ທີ່ມີ 15 ບັນຫາ ຈົບແລ້ວ.

Vaṃ pana bhante evaṃ vutte kiṃ vadeyyāsī’ti yadā vaṃ daharo taruṇo mado uttānaseyyako ahosi soyeva vaṃ etarahi mahanto’ti imasmiṃ vacane mayā ca kenavidha pucchanavasena vutte vaṃ kiṃ vadeyyāsīti yojanā.

ບົດວ່າ 'ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າກ່າວຢ່າງນີ້ແລ້ວ ທ່ານຈະກ່າວວ່າແນວໃດ' ມີອະທິບາຍເຊື່ອມຄວາມວ່າ ເມື່ອຄຳນີ້ວ່າ 'ເມື່ອຍາມທ່ານຍັງເດັກນ້ອຍ ຍັງອ່ອນ ຍັງນອນຫງາຍຢູ່ ທ່ານໃນຕອນນັ້ນ ກັບທ່ານໃນຕອນນີ້ທີ່ໃຫຍ່ແລ້ວ ເປັນຄົນດຽວກັນຫຼືບໍ່' ທີ່ຂ້າພະເຈົ້າຖາມໂດຍວິທີການຖາມຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງແລ້ວ ທ່ານຈະກ່າວວ່າແນວໃດ.

Dutiyavagge pana dhammasantatipañho paṭhamo.

ສ່ວນໃນວັກທີສອງ ບັນຫາວ່າດ້ວຍຄວາມສືບຕໍ່ແຫ່ງທຳ ເປັນບັນຫາທີໜຶ່ງ.

Na paṭisadahanajānanapañho dutiyo.

ບັນຫາທີ 2 ວ່າດ້ວຍການຮູ້ວ່າຈະບໍ່ປະຕິສົນທິອີກ.

Sakiccayanti attano visayobhāsanakiccaṃ.

ຄຳວ່າ 'ກິດຂອງຕົນ' ຄື ກິດໃນການສ່ອງສະຫວ່າງອາລົມຂອງຕົນ.

Ālimpanaṃ vijjhāpetunti aggiṃ nibbāpetuṃ

ຄຳວ່າ 'ດັບໄຟທີ່ລຸກໄໝ້' ຄື ການດັບໄຟ.

Paññānirujjhanapañho tatiyo.

ບັນຫາທີ 3 ວ່າດ້ວຍການດັບໄປແຫ່ງປັນຍາ.

Nibbisaṃ bhatako yathā’ti yathā bhatako bhatakakammaṃ kavā lakkhaṃ nibbisaṃ nibbisanto labhanto dukkhaṃ jīvituṃ nābhinadati maraṇañca nābhinadati maraṇakālaṃ āgameti, evamevāhaṃ kālaṃ maraṇakālaṃ paṭikaṅkhāmi āgamemīti adhippāyo.

ຄຳວ່າ 'ປຽບເໝືອນລູກຈ້າງຜູ້ລໍຖ້າຄ່າຈ້າງ' ມີອະທິບາຍວ່າ ປຽບເໝືອນລູກຈ້າງທີ່ເຮັດວຽກຮັບຈ້າງແລ້ວ ເມື່ອລໍຖ້າແລະໄດ້ຮັບຄ່າຈ້າງ ຍ່ອມບໍ່ຍິນດີໃນຊີວິດທີ່ເປັນທຸກ ແລະ ບໍ່ຍິນດີໃນຄວາມຕາຍ ພຽງແຕ່ລໍຖ້າເວລາຕາຍເທົ່ານັ້ນ, ຂ້າພະເຈົ້າກໍເໝືອນກັນ ຍ່ອມຫວັງເວລາ ຄືເວລາຕາຍ ລໍຖ້າຢູ່.

Parīnibbānapañho catutho.

ບັນຫາທີ 4 ວ່າດ້ວຍການປະຣິນິບພານ.

Yadi kusalā na dukkhā’ti sukhā vedanā kusalā yadi siyā sā kusalā vedanā na dukkhabhūtā.Yadi siyā sā kusalā na hoti. Kusalaṃ dukkhanti na upapajjatī’ti kusalaṃ dukkhabhutanti vacanaṃ na upapajjatīti vattuṃ na yujjati. Kusalaṃ dukkhaṃ na. Aññamaññapaccanīkattā’ti rañño adhippāyo. Sabhāvo pana evaṃ na hoti. Kusalā hi sukhā vedanā saṅkhāradukkhena vipariṇāmadukkhena’pi dukkhā. Nekkhammanissitadomanassasaṅkhātadukkhā’pi anavajjaṭṭhena kusalā siyāti thero pana mayi rājānaṃ ayoguḷahimapiṇḍapañhaṃ pucchante taṃ rājā micchā byākarissati. Tasmiṃ dosaṃ āropessāmi. Rājā taṃ micchā byākarissati. Tasmiṃ dosaṃ āropessāmi. Rājā taṃ harituṃ asakkonto maṃ athajappanaṃ yācissati. Atha rājātaṃ sabhāvathaṃ saññāpessāmīti manvā taṃ kimmaññasi mahārājā’tiādimāha. Kinnu kho mahārāja ubho’pi te daheyyunti imasmiṃ pucchāvacane therena vutte rājā sītuṇhasamaññātā tejodhātu’ti sutattā sītahimapiṇḍassa kharakhādanabhāvañca sadhāya dhātunaṃ ussadabhāvajānanañāṇato virujjhivā’āma bhante ubho’pi te daheyyunti viruddhapaṭivacanaṃ adāsi.

ຄຳວ່າ 'ຫາກເປັນກຸສົນ ກໍບໍ່ເປັນທຸກ' ຄື ຫາກສຸຂະເວທະນາເປັນກຸສົນ ສຸຂະເວທະນາທີ່ເປັນກຸສົນນັ້ນ ກໍບໍ່ຄວນເປັນທຸກ. ຫາກເປັນທຸກ ກໍບໍ່ເປັນກຸສົນ. ຄຳວ່າ 'ກຸສົນເປັນທຸກ ຍ່ອມບໍ່ສົມຄວນ' ຄື ຄຳກ່າວວ່າ ກຸສົນເປັນທຸກນັ້ນ ບໍ່ສົມຄວນທີ່ຈະກ່າວ. ຄຳວ່າ 'ກຸສົນບໍ່ເປັນທຸກ ເພາະເປັນສິ່ງທີ່ຂັດແຍ້ງກັນ' ນີ້ເປັນຄວາມປະສົງຂອງພະລາຊາ. ແຕ່ສະພາວະທີ່ແທ້ຈິງ ບໍ່ໄດ້ເປັນຢ່າງນັ້ນ. ເພາະວ່າ ສຸຂະເວທະນາທີ່ເປັນກຸສົນ ກໍເປັນທຸກໂດຍສັງຂາຣະທຸກແລະວິປະຣິນາມະທຸກ. ແມ່ນແຕ່ຄວາມທຸກທີ່ກ່າວຄືໂທມະນັດທີ່ອາໄສເນກຂຳມະ ກໍເປັນກຸສົນໄດ້ ໂດຍອັດຖະວ່າບໍ່ມີໂທດ. ສ່ວນພະເຖລະຄິດວ່າ 'ເມື່ອເຮົາຖາມພະລາຊາເຖິງບັນຫາກ້ອນເຫຼັກຮ້ອນແລະກ້ອນຫິມະ ພະລາຊາຈະຕອບຜິດ. ເຮົາຈະຍົກໂທດນັ້ນຂຶ້ນສະແດງ. ພະລາຊາເມື່ອບໍ່ສາມາດແກ້ໄຂຂໍ້ຜິດພາດນັ້ນໄດ້ ກໍຈະຂໍຮ້ອງໃຫ້ເຮົາອະທິບາຍເນື້ອຄວາມ. ເມື່ອນັ້ນ ເຮົາຈຶ່ງຈະໃຫ້ພະລາຊາເຂົ້າໃຈສະພາວະທີ່ແທ້ຈິງ' ເມື່ອຄິດດັ່ງນີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ມະຫາບໍພິດ ພະອົງຈະສຳຄັນຄວາມຂໍ້ນັ້ນເປັນແນວໃດ'. ເມື່ອພະເຖລະຖາມຄຳຖາມນີ້ວ່າ 'ມະຫາບໍພິດ ກ້ອນທັງສອງນັ້ນຈະໄໝ້ພະອົງຫຼືບໍ່' ພະລາຊາເພາະໄດ້ຍິນມາວ່າ ເຕໂຊທາດມີຊື່ວ່າຮ້ອນແລະເຢັນ ແລະໂດຍໝາຍເຖິງຄວາມກັດຢ່າງຮຸນແຮງແຫ່ງກ້ອນຫິມະ ຈຶ່ງຂັດກັບຍານທີ່ຮູ້ຄວາມຍິ່ງແຫ່ງທາດ ແລ້ວໄດ້ຖວາຍຄຳຕອບທີ່ຂັດແຍ້ງວ່າ 'ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ແມ່ນແລ້ວ ກ້ອນທັງສອງນັ້ນຍ່ອມໄໝ້'.

Na hi bhante’ti rañño avajānanapaṭikkhapanaṃ.

ຄຳວ່າ 'ບໍ່ແມ່ນຢ່າງນັ້ນ ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ' ເປັນການປະຕິເສດດ້ວຍຄວາມບໍ່ຍອມຮັບຂອງພະລາຊາ.

Ajānāhi niggahanti theravacanaṃ. Yasmā te purimāya’āmā’ti paṭiññāya pacchimā’na hi bhante’ti paṭiññā pacchimāya ca purimā na sadhiyatī. Tasmā vaṃ niggahaṃ patto. Vaṃ niggahaṃ dosaṃ aparādhaṃ sampiṭicchāhī’ti atho. Idāni ubhinnaṃ tattābhāvadassanavasena ubhinnaṃ sītalābhāvadassanavasena ca taṃ niggahaṃ pākaṭaṃ karonto yadi tattaṃ dahatī’tiādimāha.

ຄຳວ່າ 'ຂໍພະອົງຈົ່ງຮັບຮູ້ນິກຄະຫະ (ການຈຳນົນຕໍ່ເຫດຜົນ)' ເປັນຄຳເວົ້າຂອງພະເຖລະ. ມີອະທິບາຍວ່າ ເພາະຄຳປະຕິຍານຕອນຫຼັງຂອງພະອົງວ່າ 'ບໍ່ແມ່ນຢ່າງນັ້ນ ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ' ບໍ່ສອດຄ່ອງກັບຄຳປະຕິຍານຕອນທຳອິດວ່າ 'ແມ່ນແລ້ວ'. ດັ່ງນັ້ນ ພະອົງຈຶ່ງຈຳນົນຕໍ່ເຫດຜົນ. ຂໍພະອົງຈົ່ງຍອມຮັບນິກຄະຫະ ຂໍ້ຜິດພາດ ແລະຄວາມຜິດນັ້ນເຖີດ. ບັດນີ້ ພະເຖລະເມື່ອຈະເຮັດນິກຄະຫະນັ້ນໃຫ້ປາກົດ ໂດຍສະແດງສະພາວະຮ້ອນຂອງທັງສອງ ແລະສະແດງສະພາວະເຢັນຂອງທັງສອງ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຫາກກ້ອນຮ້ອນໄໝ້'.

Tatha– ‘yadi tattaṃ dahatī’ti sace ubhinnaṃ tattatā dahati. Yadi tattaṃ dahatī’ti ca ṭhapanavacanaṃ.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ ບົດວ່າ 'ຫາກກ້ອນຮ້ອນໄໝ້' ຄື ຫາກຄວາມຮ້ອນຂອງທັງສອງໄໝ້. ແລະຄຳວ່າ 'ຫາກກ້ອນຮ້ອນໄໝ້' ນີ້ ເປັນຄຳຕັ້ງສົມມຸດຕິຖານ.

Na ca te ubho’ti dosāropanavacanaṃ.

ບົດວ່າ 'ແລະກ້ອນທັງສອງນັ້ນກໍບໍ່ແມ່ນ' ເປັນຄຳສະແດງຂໍ້ຜິດພາດ.

Tena na uppajjatī’ti tena tasmiṃ ubhinnaṃ uṇhabhāvakāraṇā ubho’pete dahanti’ti vacanaṃ tattabhāvassa dahane na upapajjati, na yujjati.

ບົດວ່າ 'ເພາະເຫດນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ສົມຄວນ' ຄື ເພາະເຫດນັ້ນ ໃນກໍລະນີທີ່ທັງສອງມີສະພາວະຮ້ອນ ຄຳກ່າວວ່າ 'ກ້ອນທັງສອງນີ້ຍ່ອມໄໝ້' ຈຶ່ງບໍ່ສົມຄວນ ບໍ່ສົມເຫດສົມຜົນ ແກ່ການໄໝ້ຂອງສະພາວະຮ້ອນ.

Yadi sītalaṃ dahatīti sace ubhinnaṃ sītalabhāvo dahati tena na upapajjatī’ti tasmā kāraṇā ubhinnaṃ sītalābhāvakāraṇā ubho’pi te dahanti’ti vacanaṃ sītalabhāvassa dahanena na upapajjatī’ti vattuṃ na yujjati puna taṃ dosaṃ pākaṭataraṃ karonto thero kissa pana te mahārāja ubho’pi dahantitiādimāha.

ບົດວ່າ 'ຫາກກ້ອນເຢັນໄໝ້' ຄື ຫາກສະພາວະເຢັນຂອງທັງສອງໄໝ້. ບົດວ່າ 'ເພາະເຫດນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ສົມຄວນ' ຄື ເພາະເຫດນັ້ນ ເພາະສະພາວະເຢັນຂອງທັງສອງ ຄຳກ່າວວ່າ 'ກ້ອນທັງສອງນີ້ຍ່ອມໄໝ້' ຈຶ່ງບໍ່ສົມຄວນທີ່ຈະກ່າວ ໂດຍການໄໝ້ຂອງສະພາວະເຢັນ. ພະເຖລະເມື່ອຈະເຮັດຂໍ້ຜິດພາດນັ້ນໃຫ້ປາກົດຊັດເຈນຍິ່ງຂຶ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ມະຫາບໍພິດ ກໍເພາະເຫດໃດ ກ້ອນທັງສອງນັ້ນຈຶ່ງໄໝ້'.

(Kissa)tatha-kissāti kena kāraṇena ubhopi te dahantīti.

ໃນຄຳນັ້ນ ບົດວ່າ 'ກິດສະ (ເພາະເຫດໃດ)' ຄື ດ້ວຍເຫດຜົນໃດ ກ້ອນທັງສອງນັ້ນຈຶ່ງໄໝ້.

Tena na upapajjatīti kena tasmā kāraṇā ekassa uṇhassa ekassa sītalassa bhāvakāraṇā ubhopi te dahantī’ti tayā vuttavacanaṃ na upapajjati na vaṭṭati. Ubhopi te dahantīti vuttaṃ, ayuttampi tayā vuttameva. Kusalaṃ dukkhanti vattuṃ vuttameva kusalaṃ dukkhanti na upapajjatīti idaṃ vaṃ kasmā vadasi? Vattuṃ yuttavacanaṃ na yujjatīti vadasi vattuṃ ayuttavacanaṃ yujjatīti vadasīti therassa vacanena attano vāde dosaṃ passanto taṃ pariharituṃ asakkonto nīvamano theraṃ athajappanaṃ yācanto’nāhaṃ paṭibalo’tiādimāha.

ບົດວ່າ 'ເພາະເຫດນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ສົມຄວນ' ຄື ເພາະເຫດໃດ ເພາະສະພາວະທີ່ອັນໜຶ່ງຮ້ອນ ອັນໜຶ່ງເຢັນ ຄຳທີ່ພະອົງກ່າວວ່າ 'ກ້ອນທັງສອງຍ່ອມໄໝ້' ຈຶ່ງບໍ່ສົມຄວນ ບໍ່ຖືກຕ້ອງ. ຄຳວ່າ 'ກ້ອນທັງສອງຍ່ອມໄໝ້' ທີ່ພະອົງກ່າວແລ້ວນັ້ນ ເຖິງວ່າບໍ່ສົມຄວນ ກໍເປັນຄຳທີ່ພະອົງກ່າວເອງ. ເຫດໃດພະອົງຈຶ່ງກ່າວຄຳນີ້ວ່າ 'ກຸສົນເປັນທຸກ ຍ່ອມບໍ່ສົມຄວນ' ເຊິ່ງເປັນຄຳທີ່ສົມຄວນກ່າວແທ້ໆ? ພະອົງກ່າວຄຳທີ່ສົມຄວນກ່າວວ່າ ບໍ່ສົມຄວນ ແລະກ່າວຄຳທີ່ບໍ່ສົມຄວນກ່າວວ່າ ສົມຄວນ. ພະລາຊາເມື່ອເຫັນຂໍ້ຜິດພາດໃນວາທະຂອງຕົນດ້ວຍຄຳເວົ້າຂອງພະເຖລະ ແລະບໍ່ສາມາດແກ້ໄຂໄດ້ ຈຶ່ງມີພະໄທນ້ອມລົງ ຂໍຮ້ອງໃຫ້ພະເຖລະອະທິບາຍເນື້ອຄວາມ ໂດຍກ່າວຄຳເປັນຕົ້ນວ່າ 'ຂ້າພະເຈົ້າບໍ່ມີຄວາມສາມາດ'.

Tayā vādināti yuttamathagambhīravicittapaṭibhānavādinā

ບົດວ່າ 'ໂດຍທ່ານຜູ້ກ່າວ' ຄື ໂດຍທ່ານຜູ້ກ່າວມີປະຕິພານອັນວິຈິດ ເລິກເຊິ່ງ ແລະສົມເຫດສົມຜົນ.

Sādhū athaṃ jappehī tī sādhu yācāmi. Sukhā vedanā kusalāti vā akusalā abyākatāti vā imassa mayā pucchitavacanassa athaṃ jappehi desehi athenāhaṃ athiko, kiṃ vivādenāti adhippāyo.

ບົດວ່າ 'ຂໍທ່ານຈົ່ງອະທິບາຍເນື້ອຄວາມເຖີດ' ຄື ຂ້າພະເຈົ້າຂໍຮ້ອງ. ມີອະທິບາຍວ່າ ຂໍທ່ານຈົ່ງອະທິບາຍ ຈົ່ງສະແດງເນື້ອຄວາມແຫ່ງຄຳຖາມທີ່ຂ້າພະເຈົ້າຖາມນີ້ວ່າ 'ສຸຂະເວທະນາເປັນກຸສົນ ຫຼືອະກຸສົນ ຫຼືອັບພະຍາກິດ?' ເພາະຂ້າພະເຈົ້າເປັນຜູ້ຕ້ອງການເນື້ອຄວາມ ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງດ້ວຍການໂຕ້ຖຽງກັນ.

Gehanissitānīti gehasadisakāmaguṇanissitāni tamārabbha pavattānīti atho.

ຄຳວ່າ 'ເກຫານິສສິຕະ (ອາໄສເຮືອນ)' ຄື ອາໄສກາມະຄຸນທີ່ປຽບເໝືອນເຮືອນ ເປັນໄປປາຣົບກາມະຄຸນນັ້ນ.

Nekkhammanissītānī’ti.

ບົດວ່າ 'ເນກຂັມມະນິສສິຕະ (ອາໄສເນກຂຳມະ)'.

Etha

ໃນຄຳນີ້.

‘Pabbajjā paṭhamaṃ dhānaṃ nibbānañca vipassanāSabbepi kusalā dhammā nekkhammanti pavuccatī’ti,Vuttanekkhammesu nibbānavipassanākusaladhammasaṅkhāte;

ມີຄຳກ່າວວ່າ 'ການບວດ, ປະຖົມມະຊານ, ພະນິບພານ, ວິປັດສະນາ ແລະກຸສົນທຳທັງປວງ ຍ່ອມຊື່ວ່າ ເນກຂຳມະ'. ໃນບັນດາເນກຂຳມະທີ່ກ່າວແລ້ວນັ້ນ ທີ່ນັບວ່າເປັນພະນິບພານ, ວິປັດສະນາ ແລະກຸສົນທຳ;

Nekkhamme nissitāni.

ອາໄສໃນເນກຂຳມະ.

Sukhavedanāpañho pañcamo.

ບັນຫາທີ 5 ວ່າດ້ວຍສຸຂະເວທະນາ.

So ca aññapañhehi gambhīrataro, kulaputtehi mayā vuttaathamattena santosaṃ kavā attano paññānubhāvena ca punappunaṃ cintevā pubbāparaṃ sallakkhevā yo mayā vuttaathato yuttaro so atho gahetabbo yevāti.

ແລະບັນຫານັ້ນ ເລິກເຊິ່ງກວ່າບັນຫາອື່ນໆ, ກຸນລະບຸດທັງຫຼາຍບໍ່ເພິ່ງຍິນດີພຽງແຕ່ເນື້ອຄວາມທີ່ຂ້າພະເຈົ້າກ່າວໄວ້ເທົ່ານັ້ນ, ແຕ່ເພິ່ງຄິດໄຕ່ຕອງຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກດ້ວຍກຳລັງປັນຍາຂອງຕົນ ແລະພິຈາລະນາຂໍ້ຄວາມກ່ອນແລະຫຼັງ, ເນື້ອຄວາມໃດທີ່ສົມເຫດສົມຜົນຍິ່ງກວ່າເນື້ອຄວາມທີ່ຂ້າພະເຈົ້າg່າວໄວ້ ເນື້ອຄວາມນັ້ນແລ້ວທີ່ເພິ່ງຖືເອົາ.

Nāmarūpanti nāmakaraṇaṭṭhena namanaṭṭhena cattāro arūpino khadhā nāmaṃ. Idha vipākanāmaṃ adhippetaṃ sītādīhi ruppanaṭṭhena rūpaṃ nippariyāyato channavutirūpakoṭṭhāsasaṅkhātaṃ nipphannarūpaṃ pariyāyato dasavidhā anipphannarūpañca cakkhusotaghānajivhākāyabhāvavathudasakasaṅkhātā satta dasakā, citta utu-āhārajaaṭṭhakā tayo, cittaja utujasaddavasena dve saddā’ti channavutirūpakoṭṭhāsā. Idha pana kammajarūpaṃ adhippetaṃ.

ຄຳວ່າ 'ນາມຮູບ' ຄື ນາມ ໄດ້ແກ່ ອະຣູບະຂັນສີ່ ໂດຍອັດຖະວ່າເຮັດໃຫ້ເກີດຊື່ ຫຼືໂດຍອັດຖະວ່ານ້ອມໄປ. ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເອົາວິບາກນາມ. ຮູບ ໄດ້ແກ່ ສິ່ງທີ່ແຕກສະຫຼາຍໄປດ້ວຍຄວາມເຢັນເປັນຕົ້ນ, ໂດຍກົງ ໄດ້ແກ່ ນິບຜັນນະຮູບ ທີ່ນັບເປັນກອງຮູບ 96 ກອງ, ໂດຍອ້ອມ ໄດ້ແກ່ ອະນິບຜັນນະຮູບ 10 ປະການ. ກອງຮູບ 96 ກອງນັ້ນ ຄື ທົດສະກະ 7 ໝວດ ທີ່ນັບເປັນ ຈັກຂຸ, ໂສຕະ, ຄານະ, ຊິວຫາ, ກາຍະ, ພາວະ ແລະວັດຖຸທົດສະກະ; ອັດຖະກະ 3 ໝວດ ທີ່ເກີດຈາກຈິດ, ອຸຕຸ ແລະອາຫານ; ແລະສຽງ 2 ຢ່າງ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງສຽງທີ່ເກີດຈາກຈິດແລະອຸຕຸ. ແຕ່ໃນທີ່ນີ້ ໝາຍເອົາກຳມະຊະຮູບ.

Tena kammena aññaṃ nāmarūpaṃ paṭisadahatīti tena kusalākusalakammena aññaṃ nāmarūpaṃ aññaṃ anāgatanāmarūpaṃ sugatiduggatipariyāpannaṃ iminā paccuppannanāmarūpena saddhiṃ paṭisadahati.

ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍກຳນັ້ນ ນາມຮູບອື່ນຈຶ່ງປະຕິສົນທິ' ຄື ດ້ວຍກຸສົນກຳແລະອະກຸສົນກຳນັ້ນ ນາມຮູບອື່ນ ຄືນາມຮູບໃນອະນາຄົດອື່ນ ທີ່ນັບເນື່ອງໃນສຸຄະຕິແລະທຸຄະຕິ ຍ່ອມປະຕິສົນທິຮ່ວມກັບນາມຮູບໃນປັດຈຸບັນນີ້.

Purimaṃ bhante ambabījaṃ bhūtaṃ mūlakāraṇabhūtaṃ apaccakkhāya avijahivā nibbattena pacchimena ambena puriso daṇaḍappatto bhaveyyāti yojanā.

ມີອະທິບາຍເຊື່ອມຄວາມວ່າ 'ຂ້າແດ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ ບຸກຄົນຄວນໄດ້ຮັບໂທດ ເພາະໝາກມ່ວງຜົນຫຼັງທີ່ເກີດຂຶ້ນ ໂດຍບໍ່ໄດ້ລະຖິ້ມ ຫຼືບໍ່ໄດ້ປາສະຈາກໝາກມ່ວງເມັດກ່ອນ ທີ່ເປັນມູນເຫດນັ້ນຫຼືບໍ່'.

Nāmarūpapaṭisadahanapañehā chaṭṭho.

ບັນຫາທີ 6 ວ່າດ້ວຍການປະຕິສົນທິແຫ່ງນາມຮູບ.

Sattopamāpatimaṇaḍito.

ປະດັບດ້ວຍອຸປະມາ 7 ຂໍ້.

Adhikāranti mahantaṃ pūjāsakkāraṃ. Ayaṃ sattamopañho puna pucchate. Upamaṃ sotukāmatāvasena puna pucchito’ti ñātabbaṃ.

ບົດວ່າ 'ອະທິການ' ຄື ການບູຊາສັກກາລະອັນຍິ່ງໃຫຍ່. ບັນຫາທີ 7 ນີ້ ຖືກຖາມອີກຄັ້ງ. ເພິ່ງຊາບວ່າ ທີ່ຖາມອີກຄັ້ງນັ້ນ ກໍເພາະຄວາມປາດຖະໜາທີ່ຈະຟັງອຸປະມາ.

Punapaṭisadahanapañho sattamo.

ບັນຫາທີ 7 ວ່າດ້ວຍການປະຕິສົນທິອີກ.

Nāmarūpapañho aṭṭhamo.

ບັນຫາທີ 8 ວ່າດ້ວຍນາມຮູບ.

Addhāpañho navamo.

ບັນຫາທີ 9 ວ່າດ້ວຍການເວລາ.

Navapañhavanto dutiyo vaggo.

ວັກທີສອງ ທີ່ມີ 9 ບັນຫາ.

Tatiyavagge addhāmulapucchanapañho paṭhamo.

ໃນວັກທີສາມ ບັນຫາຖາມເຖິງມູນເຫດແຫ່ງການເວລາ ເປັນບັນຫາທີໜຶ່ງ.

Pathaviyā cakkaṃalikhivā’ti bhamacakkaṃ punappunaṃ parivattanavasena ā bhuso likhivā.

ຄຳວ່າ 'ຂຽນຮູບວົງກົມລົງເທິງແຜ່ນດິນ' ຄື ຂຽນວົງລໍ້ທີ່ໝຸນໄປ ໂດຍອຳນາດການໝຸນວຽນຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳອີກຢ່າງຍິ່ງ.

Pubbākoṭi napaññāyana pañho dutiyo.

ບັນຫາທີ 2 ວ່າດ້ວຍເບື້ອງຕົ້ນທີ່ບໍ່ປາກົດ.

Khadhā ca dukkhassa bījātīti paṭisadhibhutā badhā kevalassa sakalassa pavattidukkharāsissa mulakāraṇabhāvena bījāni evaṃ khaṇakoṭisaṅkhātapaṭisadhibadhato pavatti dukkhavaḍḍhanaṃ sakkā kātunti adhippāyo.

ຄຳວ່າ 'ແລະຂັນທັງຫຼາຍເປັນພືດແຫ່ງຄວາມທຸກ' ມີອະທິບາຍວ່າ ຂັນທັງຫຼາຍທີ່ເປັນປະຕິສົນທິ ຍ່ອມເປັນພືດ ໂດຍສະພາວະເປັນມູນເຫດແຫ່ງກອງທຸກທີ່ເປັນໄປທັງໝົດທັງສິ້ນ, ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຈາກປະຕິສົນທິຂັນທີ່ນັບວ່າເປັນສ່ວນສຸດແຫ່ງຂະນະ ການເຮັດໃຫ້ຄວາມທຸກທີ່ເປັນໄປຈະເລີນຂຶ້ນ ຈຶ່ງເປັນສິ່ງທີ່ສາມາດເຮັດໄດ້.

Koṭivaḍḍhanapañho tatiyo.

ບັນຫາທີ 3 ວ່າດ້ວຍການຈະເລີນຂຶ້ນແຫ່ງສ່ວນສຸດ.

Cakkhusmiñca kho mahārāja sati rūpesu ca cakkhuviññāṇaṃ hotīti etha abhidhammāvatāraṭīkāpariyāyena ekato sahajātesu bahūsu cakkhuppasādesu yaṃ cakkhu visaditaṃ taṃ cakkhuviññāṇassa nissayapaccayo. Cakkhusmiñcāti ekavacanadassanato. Rūpesu cā’ti bahuvacanassa dassanato pana bahūnipi rūpāni cakkhuviññāṇassa purejātapaccayo paccayabhāva. Visesa-sabhāvatoti daṭṭhabbo.

ຄຳວ່າ 'ມະຫາບໍພິດ ເມື່ອຈັກຂຸມີຢູ່ ແລະຮູບທັງຫຼາຍມີຢູ່ ຈັກຂຸວິນຍານຍ່ອມມີ' ໃນຄຳນັ້ນ ໂດຍນິຍາຍແຫ່ງຄຳພີອະພິທັມມາວະຕາຣະດີກາ ໃນບັນດາຈັກຂຸປະສາດທັງຫຼາຍທີ່ເກີດຮ່ວມກັນ ຈັກຂຸໃດທີ່ຜ່ອງໃສ ຈັກຂຸນັ້ນເປັນນິສສະຍະປັດໄຈແກ່ຈັກຂຸວິນຍານ. ເພາະເຫັນການໃຊ້ເອກະພົດວ່າ 'ໃນຈັກຂຸ'. ສ່ວນເພາະເຫັນການໃຊ້ພະຫຸພົດວ່າ 'ໃນຮູບທັງຫຼາຍ' ເຖິງວ່າຮູບທັງຫຼາຍຈະມີມາກ ກໍເພິ່ງເຫັນວ່າເປັນປຸເຣຊາຕະປັດໄຈແກ່ຈັກຂຸວິນຍານ ໂດຍສະພາວະແຫ່ງປັດໄຈອັນເປັນລັກສະນະພິເສດ.

Athi-keci-sañjānanapañho catutho.

ບັນຫາທີ 4 ວ່າດ້ວຍມີສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງທີ່ຮັບຮູ້ຫຼືບໍ່.

Bhavantāyeva kho mahārāja saṅkhārā jāyantiti etha antappaccayo atīte hoti. Atīte bhūtā’ti atho.

ຂ້າແຕ່ມະຫາຣາດ, ຄຳວ່າ 'ສັງຂານທັງຫຼາຍຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເພາະຄວາມສິ້ນໄປເທົ່ານັ້ນ' (bhavantāyeva kho mahārāja saṅkhārā jāyanti) ໃນທີ່ນີ້ ປັດໄຈ 'ອນັຕ' (antappaccayo) ຍ່ອມມີໃນອະດີດ. ອະທິບາຍວ່າ 'ເກີດຂຶ້ນແລ້ວໃນອະດີດ' (atīte bhūtā).

Ayañca gāthā’ti sadisagāthā. Ahuvā sambhotīti ca gāthā khaṇikagāthā’ti daṭṭhabbaṃ. Evañhi pubbāparaṃ sameti.

ຄຳວ່າ 'ແລະຄາຖາ ນີ້' (ayañca gāthā) ຄື ຄາຖາທີ່ຄ້າຍຄືກັນ. ສ່ວນຄາຖາວ່າ 'ahuvā sambhoti' (ມີແລ້ວຈຶ່ງເກີດມີ) ພຶງຊາບວ່າເປັນຄາຖາສະແດງຄວາມເປັນໄປຊົ່ວຂະນະ (khaṇikagāthā). ເພາະວ່າ ເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້ ເບື້ອງຕົ້ນແລະເບື້ອງປາຍຍ່ອມເຂົ້າກັນໄດ້.

(Uttarāraṇi) araṇisahitekantakiccakaro daṇḍo uttarāraṇi nāma.

(ໄມ້ສີໄຟອັນເທິງ - Uttarāraṇi) ໄມ້ຄ້ອນທີ່ເຮັດໜ້າທີ່ສະເພາະໃນການສີໄຟຮ່ວມກັບໄມ້ສີໄຟອັນລຸ່ມ ຊື່ວ່າ 'ອຸຕຕະຣາຣະນິ' (ໄມ້ສີໄຟອັນເທິງ).

Bhavantajāyanapañho sattopamāsahito pañcamo.

ປັນຫາທີ ໕ ວ່າດ້ວຍການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງທຳທີ່ມີຄວາມສິ້ນໄປ ພ້ອມດ້ວຍອຸປະມາ 7 ຂໍ້.

Vedagupañho chaṭṭho.

ປັນຫາທີ ໖ ວ່າດ້ວຍເວທະຄູ (ຜູ້ຮູ້).

Cakkhuviññāṇādipañho sattamo.

ປັນຫາທີ ໗ ວ່າດ້ວຍຈັກຂຸວິນຍານເປັນຕົ້ນ.

Phusanalakkhaṇo’ti cittārammaṇaphusanalakkhaṇo. Yathā cakkhu’ti etha cakkhuppasādo’pi cakkhuviññāṇampi labbhati.

ຄຳວ່າ 'ມີການຖືກຕ້ອງເປັນລັກສະນະ' (phusanalakkhaṇo) ຄື ມີການຖືກຕ້ອງອາລົມຂອງຈິດເປັນລັກສະນະ. ຄຳວ່າ 'ເໝືອນດັ່ງຕາ' (yathā cakkhu) ໃນທີ່ນີ້ ຍ່ອມໄດ້ທັງຈັກຂຸປະສາດແລະຈັກຂຸວິນຍານ.

Saṅghaṭṭanaraso’ti imesaṃ vathārammaṇānaṃ saṅghaṭṭanaraso sampatti etassā ta atho labbhati. Yadā cakkhuviññāṇampi labbhati. Tadā cittārammaṇasaṅghaṭṭanaraso kiccaṃ etasseti atho labbhati. Saṅghaṭṭanaraso’ti ca pañcadvārikaphasse labbhati. Na manodvārikaphasse’ti ayamidiso atho atthasāliniyaṃ vutto yevā’ti.

ຄຳວ່າ 'ມີການກະທົບເປັນລົດ' (saṅghaṭṭanaraso) ອະທິບາຍວ່າ ຄວາມເຖິງພ້ອມ (ສົມບັດ) ຄືການກະທົບກັນແຫ່ງວັດຖຸແລະອາລົມເຫຼົ່ານີ້ ຍ່ອມໄດ້ແກ່ຜັດສະນັ້ນ. ເມື່ອໃດໄດ້ຈັກຂຸວິນຍານນຳ, ເມື່ອນັ້ນ ຍ່ອມໄດ້ອະທິບາຍວ່າ ການກະທົບອາລົມຂອງຈິດເປັນໜ້າທີ່ (ກິດ) ຂອງຜັດສະນັ້ນ. ແລະຄຳວ່າ 'ມີການກະທົບເປັນລົດ' ນີ້ ຍ່ອມໄດ້ໃນປັນຈະທະວາຣິກະຜັດສະ (ຜັດສະທາງທະວານທັງ ໕), ບໍ່ແມ່ນໃນມະໂນທະວາຣິກະຜັດສະ (ຜັດສະທາງມະໂນທະວານ), ເນື້ອຄວາມດັ່ງນີ້ມີກ່າວໄວ້ແລ້ວໃນອັດຖະສາລິນີ.

Phusanalakkhaṇapañho aṭṭhamo.

ປັນຫາທີ ໘ ວ່າດ້ວຍລັກສະນະແຫ່ງຜັດສະ (ການຖືກຕ້ອງ).

Vedanālakkhaṇapañho navamo.

ປັນຫາທີ ໙ ວ່າດ້ວຍລັກສະນະແຫ່ງເວທະນາ.

Saññālakkhaṇapañho dasamo.

ປັນຫາທີ ໑0 ວ່າດ້ວຍລັກສະນະແຫ່ງສັນຍາ.

Cetanālakkhaṇapañho ekādasamo.

ປັນຫາທີ ໑໑ ວ່າດ້ວຍລັກສະນະແຫ່ງເຈດຕະນາ.

Viññāṇalakkhaṇapañho dvādasamo.

ປັນຫາທີ ໑໒ ວ່າດ້ວຍລັກສະນະແຫ່ງວິນຍານ.

Vaḍḍhakī suparikammakataṃ dāruṃ sadhismiṃ appetīti vaḍḍhakī jano suṭṭhuparikammakataṃ dāruṃ sadhismiṃ appeti pāpeti paveseti.

ຄຳວ່າ 'ນາຍຊ່າງໄມ້ຍ່ອມປະກອບໄມ້ທີ່ຕົບແຕ່ງດີແລ້ວເຂົ້າໃນຮອຍຕໍ່' (vaḍḍhakī suparikammakataṃ dāruṃ sadhismiṃ appeti) ຄື ນາຍຊ່າງໄມ້ຍ່ອມປະກອບ, ເຮັດໃຫ້ເຖິງ ຫຼື ສອດໃສ່ໄມ້ທີ່ຕົບແຕ່ງເປັນຢ່າງດີແລ້ວເຂົ້າໃນຮອຍຕໍ່.

Vitakkalakkhaṇapañho terasamo.

ປັນຫາທີ ໑໓ ວ່າດ້ວຍລັກສະນະແຫ່ງວິຕົກ.

Vicāralakkhaṇapañho cuddasamo.

ປັນຫາທີ ໑໔ ວ່າດ້ວຍລັກສະນະແຫ່ງວິຈານ.

Cuddasapañhavanto tatiyavaggo samatto. Vinibbhujivā vinibabhujivā’ti aññamaññāto visuṃ visuṃ kavā vibhajivā vibhajivā.

ວັກທີ ໓ ມີ ໑໔ ປັນຫາ ຈົບແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'ແຍກອອກແລ້ວ ແຍກອອກແລ້ວ' (vinibbhujitvā vinibbhujitvā) ຄື ເຮັດໃຫ້ຕ່າງກັນເປັນແຕ່ລະຢ່າງໆ ແລ້ວຈຳແນກອອກ.

Vaggato atirekapaṭhamapañho vibhajjapañho paṭhamo.

ປັນຫາທຳອິດທີ່ເກີນໄປຈາກວັກ ຄື ວິພັດຊະປັນຫາ (ປັນຫາທີ່ຕ້ອງຈຳແນກຕອບ) ເປັນປັນຫາທີ ໑.

Nanu loṇameva āharitabbanti sakaṭehi suddhaloṇameva balivaddehi āharitabbaṃ.

ຄຳວ່າ 'ບໍ່ແມ່ນຕ້ອງນຳມາແຕ່ເກືອເທົ່ານັ້ນບໍ' (nanu loṇameva āharitabbaṃ) ຄື ຄວນໃຊ້ກວຽນທັງຫຼາຍທີ່ທຽມດ້ວຍງົວຜູ້ ນຳມາແຕ່ເກືອລ້ວນໆ ເທົ່ານັ້ນ.

Na sakkā mahārāja loṇameva āharitunti pāṭhena bhavitabbanti nakāro pothake dissati.

ຄຳວ່າ 'ຂ້າແຕ່ມະຫາຣາດ ບໍ່ອາດນຳມາແຕ່ເກືອລ້ວນໆ ໄດ້' (na sakkā mahārāja loṇameva āharituṃ) ຄວນເປັນບົດບາລີຢ່າງນີ້, ເພາະປາກົດມີອັກສອນ 'ນ' (na) ໃນຄຳພີ.

Loṇapañho dutiyo, rañño dhammalakkhaṇesu daḷhapatiṭṭhāpanathaṃ therena paṭhamaṃ vutto.

ປັນຫາວ່າດ້ວຍເກືອ ເປັນປັນຫາທີ ໒, ພະເຖລະໄດ້ກ່າວໄວ້ເປັນອັນດັບທຳອິດ ເພື່ອໃຫ້ພະລາຊາຕັ້ງໝັ້ນຢ່າງແໜ້ນແຟ້ນໃນລັກສະນະແຫ່ງທຳ.

Ettāvatā tecattāḷīsa pañhā samattā.

ປັນຫາທັງໝົດ ໔໓ ປັນຫາ ຈົບພຽງເທົ່ານີ້.

Catuthavagge nānākammehi mahārāja nibbattāni na ekena kammenā’ti āpāyikasattānaṃ pañcāyatanāni nānāakusalakammehi nibbattāni sugatipariyāpannasattānaṃ pañcāyatanāni nānākusalakammehi ekena kammena ekena paṭisadhijanakakammeneva nibbattāni. Abhidhammāvatāraṭīkāyaṃ paṭisadhikkhaṇe mahaggatacetanā kaṭattārūpānaṃ kammapaccayena paccayo’ti vacanena paṭisadhikkhaṇe vijjamānānaṃ sabbesaṃyeva kaṭattārūpānaṃ kammapaccayo hotīti viññāyati. Nānācetanāhi tadā idriyuppattiyaṃ sati atiparittena ca mahaggatena ca kammena nibbattaṃ kaṭattārūpaṃ āpajjeyya, na cekā paṭisadhi anekammanibbattā hotī’ti.’Saddhiṃ ekena kammena anekidirayuppatti hotī’ti vuttaṃ. Vicārevā yaṃ yuttataraṃ taṃ gahetabbaṃ. Tatrāyaṃ vicāraṇākāro?

ໃນວັກທີ ໔, ຄຳວ່າ 'ຂ້າແຕ່ມະຫາຣາດ (ອາຍະຕະນະທັງຫຼາຍ) ເກີດຂຶ້ນຈາກກຳຕ່າງໆ ກັນ ບໍ່ແມ່ນເກີດຂຶ້ນຈາກກຳດຽວ' (nānākammehi mahārāja nibbattāni na ekena kammena) ອະທິບາຍວ່າ ອາຍະຕະນະ ໕ ຂອງສັດໃນອະບາຍ ເກີດຂຶ້ນຈາກອະກຸສົນກຳຕ່າງໆ ກັນ, ສ່ວນອາຍະຕະນະ ໕ ຂອງສັດຜູ້ຢູ່ໃນສຸຄະຕິ ເກີດຂຶ້ນຈາກກຸສົນກຳຕ່າງໆ ກັນ ດ້ວຍກຳດຽວ ຄືເກີດຂຶ້ນດ້ວຍປະຕິສົນທິຊະນົກກຳດຽວເທົ່ານັ້ນ. ໃນຄຳພີອະພິທັມມາວະຕາຣະດີກາ ມີຄຳກ່າວວ່າ 'ໃນຂະນະປະຕິສົນທິ ມະຫັກຄະຕະເຈດຕະນາ ເປັນປັດໄຈແກ່ກຳມະຊະຮູບ (kaṭattārūpa) ດ້ວຍກຳມະປັດໄຈ' ດັ່ງນີ້ ຍ່ອມຊີ້ໃຫ້ເຫັນວ່າ ໃນຂະນະປະຕິສົນທິ ກຸສົນກຳຍ່ອມເປັນກຳມະປັດໄຈແກ່ກຳມະຊະຮູບທັງປວງທີ່ມີຢູ່. ເມື່ອມີການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງອິນຊີດ້ວຍເຈດຕະນາຕ່າງໆ ກັນໃນຂະນະນັ້ນ, ກຳມະຊະຮູບທີ່ເກີດຈາກກຳອັນເລັກນ້ອຍ ແລະກຳອັນຍິ່ງໃຫຍ່ (ມະຫັກຄະຕະ) ກໍພຶງເຖິງຄວາມເກີດຂຶ້ນ, ແຕ່ປະຕິສົນທິໜຶ່ງໆ ຈະເກີດຈາກກຳຫຼາຍຢ່າງບໍ່ໄດ້. ດັ່ງທີ່ມີກ່າວໄວ້ວ່າ 'ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງອິນຊີຫຼາຍຢ່າງ ຍ່ອມມີຮ່ວມກັບກຳດຽວ'. ພຶງພິຈາລະນາແລ້ວຖືເອົາຂໍ້ທີ່ສົມຄວນກວ່າ. ໃນເລື່ອງນັ້ນ ມີວິທີການພິຈາລະນາດັ່ງນີ້:

Mahaggatasattānaṃ idriyāni ekena paṭisadhijanakakammena nibbattāni. Nāgasenathero pana arahā khīṇāsavo buddhamataññu tassa adhippāyānurūpena kāmāvacarakasattānaṃ nānākammehi nibbattīti gahetabbaṃ.

ອິນຊີທັງຫຼາຍຂອງສັດຜູ້ເປັນມະຫັກຄະຕະ ເກີດຂຶ້ນຈາກປະຕິສົນທິຊະນົກກຳດຽວ. ສ່ວນພະນາຄະເສນະເຖລະ ຜູ້ເປັນພະອໍຣະຫັນຂີນາສົບ ຜູ້ຮູ້ພຸດທະປະສົງ ໂດຍສົມຄວນແກ່ຄວາມປະສົງຂອງເພິ່ນ ພຶງຖືເອົາວ່າ (ອາຍະຕະນະ) ຂອງສັດໃນກາມາວະຈອນ ເກີດຂຶ້ນຈາກກຳຕ່າງໆ ກັນ.

Nānākammanibbattāyatanapañho paṭhamo.

ປັນຫາທີ ໑ ວ່າດ້ວຍອາຍະຕະນະທີ່ເກີດຈາກກຳຕ່າງກັນ.

Mahākulīnatāti uccakulīnatā. Soyeva vā pāṭho. Ābādha-vaṇṇa-sukkha-bhoga-kulīnaṃ paññakā ete cuddasa pañhā’pi subhasutte pakāsitā’ti ayaṃ gāthā sukhavācuggatakaraṇathaṃ porāṇehi vuttā.

ຄຳວ່າ 'ຄວາມເປັນຜູ້ມີຕະກູນສູງ' (mahākulīnatā) ຄື ຄວາມເປັນຜູ້ມີຕະກູນສູງ (uccakulīnatā). ຫຼື ບົດບາລີກໍເປັນຢ່າງນັ້ນຄືກັນ. ຄາຖາວ່າ 'ābādha-vaṇṇa-sukkha-bhoga-kulīnaṃ paññakā...' (ຄວາມເຈັບປ່ວຍ, ວັນນະ, ຄວາມສຸກ, ໂພຄະ, ຕະກູນ, ປັນຍາ) ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນປັນຫາທັງ ໑໔ ຂໍ້ ທີ່ສະແດງໄວ້ໃນສຸພະສູດ, ຄາຖາ ນີ້ ພະໂບຮານາຈານກ່າວໄວ້ ເພື່ອໃຫ້ທ່ອງຈຳໄດ້ງ່າຍ.

Manussanānābhāvapañho dutiyo.

ປັນຫາທີ ໒ ວ່າດ້ວຍຄວາມແຕກຕ່າງກັນຂອງມະນຸດ.

Kiṃ paṭigacceva vāyamitenā’ti pubbe vāyāmena saha pavattakammena vāyāmakaraṇena kiṃ payojanaṃ athi?

ຄຳວ່າ 'ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງດ້ວຍການພະຍາຍາມໄວ້ກ່ອນ' (kiṃ paṭigacceva vāyamitena) ຄື ຈະມີປະໂຫຍດຫຍັງດ້ວຍການເຮັດຄວາມພະຍາຍາມ ດ້ວຍກຳທີ່ເປັນໄປພ້ອມກັບຄວາມພະຍາຍາມໃນກ່ອນ?

Akiccakaro’ti etha yathicchitaphalasaṅkhātaṃ kiccaṃ na karotīti akiccakaro. Ayañca ayuttasamāso. Saddhaṃ matakabhojanaṃ na bhuñjatīti asaddhabhojitiādiko viyā’ti.

ຄຳວ່າ 'ບໍ່ເຮັດກິດ' (akiccakaro) ໃນທີ່ນີ້ ຄື ບໍ່ເຮັດກິດທີ່ນັບວ່າເປັນຜົນຕາມທີ່ປາດຖະໜາ ຊື່ວ່າ ບໍ່ເຮັດກິດ. ແລະຄຳນີ້ ເປັນອະຍຸດຕະສະມາດ (ສະມາດທີ່ບໍ່ສົມຄວນ) ເໝືອນດັ່ງຄຳວ່າ 'asaddhabhojī' (ຜູ້ບໍ່ກິນອາຫານດ້ວຍຄວາມເຊື່ອ ຫຼື ຜູ້ບໍ່ກິນອາຫານໃນພິທີສົບ) ເປັນຕົ້ນ.

Bubhukkhito’ti budhābhibhūto.

ຄຳວ່າ 'ຜູ້ຫິວໂຫຍ' (bubhukkhito) ຄື ຜູ້ຖືກຄວາມຫິວຄອບງຳ.

Paṭigaccakiccakaraṇapañho tatiyo.

ປັນຫາທີ ໓ ວ່າດ້ວຍການເຮັດກິດໄວ້ກ່ອນ.

Paccamānā’ti nirayaggīnā ḍayhamānā.

ຄຳວ່າ 'ຖືກເຜົາຢູ່' (paccamānā) ຄື ຖືກໄຟນະຣົກເflagໄໝ້ຢູ່.

So na tāva kālaṃ karotīti tāva tattakaṃ so nerayikasatto kālaṃ maraṇaṃ na karoti. Kammādhikatenā’ti pubbe adhikatena kammena mūlakāraṇabhutena.

ຄຳວ່າ 'ສັດນະຣົກນັ້ນຍັງບໍ່ຕາຍຕະຫຼອດເວລາພຽງນັ້ນ' (so na tāva kālaṃ karoti) ຄື ສັດນະຣົກນັ້ນຍັງບໍ່ເຮັດກາລະ (ບໍ່ຕາຍ) ຕະຫຼອດເວລາພຽງນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ເພາະກຳທີ່ເຮັດໄວ້' (kammādhikatena) ຄື ເພາະກຳທີ່ໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນກ່ອນ ເຊິ່ງເປັນມູນເຫດ.

Navilīyanapañho catutho.

ປັນຫາທີ ໔ ວ່າດ້ວຍການບໍ່ລະລາຍ (ຂອງສັດນະຣົກ).

Ākāsa-udaka-pathavidhāraṇapañho pañcamo.

ປັນຫາທີ ໕ ວ່າດ້ວຍການຮອງຮັບກັນແຫ່ງອາກາດ, ນ້ຳ ແລະ ແຜ່ນດິນ.

Ajjhosāyā’ti taṇhāya gilivā pariniṭṭhapevā.

ຄຳວ່າ 'ກືນກິນແລ້ວ' (ajjhosāyā) ຄື ກືນກິນດ້ວຍຕັນຫາແລ້ວ ເຮັດໃຫ້ສຳເລັດ.

Nirodhanibbānapañho chaṭṭho.

ປັນຫາທີ ໖ ວ່າດ້ວຍຄວາມດັບແລະພະນິພານ.

Abhiññeyye dhamme’ti abhivisiṭṭhena catusaccañāṇena jānitabbe dhamme, catusaccadhamme.

ຄຳວ່າ 'ໃນທຳທີ່ຄວນຮູ້ຍິ່ງ' (abhiññeyye dhamme) ຄື ໃນທຳທີ່ຄວນຮູ້ດ້ວຍຈະຕຸສັດຈະຍານອັນປະເສີດຍິ່ງ, ຄື ອະລິຍະສັດ ໔.

Nibbānalabhanapañhā sattamo.

ປັນຫາທີ ໗ ວ່າດ້ວຍການບັນລຸພະນິພານ.

Nibbānajānanapañho aṭṭhamo.

ປັນຫາທີ ໘ ວ່າດ້ວຍການຮູ້ແຈ້ງພະນິພານ.

Aṭṭhapañhavanto catutho vaggo.

ວັກທີ ໔ ມີ ໘ ປັນຫາ.

Pañcamavagge nathibuddhapañho paṭhamo.

ໃນວັກທີ ໕, ປັນຫາທີ ໑ ວ່າດ້ວຍພະພຸດທະເຈົ້າບໍ່ມີຢູ່.

Buddhānuttarapañho dutiyo.

ປັນຫາທີ ໒ ວ່າດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ຍອດຢ້ຽມແຫ່ງພະພຸດທະເຈົ້າ.

Sakkā jānituṃ buddho anuttaro’ti idaṃ raññā’bhagavā buddho anuttaro’ti theraṃ pubbe pucchitaṃ. Puna kasmā vuttaṃ? Pubbapañho therassa vijānanaṃ sadhāya pucchitaṃ pucchāpañho sabbapañho therassa vijānanaṃ sadhāya pucchitaṃ. Pucchāpañho sabbapaṇḍitānaṃ jānanaṃ sadhāya pucchito’ti viññātabbaṃ.

ຄຳຖາມວ່າ 'ອາດຮູ້ໄດ້ບໍວ່າ ພະພຸດທະເຈົ້າເປັນຜູ້ຍອດຢ້ຽມ' (sakkā jānituṃ buddho anuttaro) ນີ້, ພະລາຊາເຄີຍຖາມພະເຖລະມາແລ້ວວ່າ 'ພະຜູ້ມີພະພາກພຸດທະເຈົ້າເປັນຜູ້ຍອດຢ້ຽມ'. ເປັນຫຍັງຈຶ່ງຖາມອີກ? ພຶງຊາບວ່າ ປັນຫາກ່ອນນັ້ນ ຖາມເພື່ອມຸ່ງໝາຍຄວາມຮູ້ຂອງພະເຖລະເອງ, ສ່ວນປັນຫາທີ່ຖາມນີ້ ຖາມເພື່ອມຸ່ງໝາຍຄວາມຮູ້ຂອງບັນດາບັນດິດທັງປວງ.

Sakkā buddhānuttarapañho tatiyo.

ປັນຫາທີ ໓ ວ່າດ້ວຍການອາດຮູ້ໄດ້ວ່າພະພຸດທະເຈົ້າເປັນຜູ້ຍອດຢ້ຽມ.

Buddhanettīyā’ti nibbānaṃ neti etāya sadevake loke’ti netti, suttantābhidhammapāli.

ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍພຸດທະເນດຕິ' (buddhanettiyā) ຄື ທຳທີ່ນຳໂລກພ້ອມທັງເທວະດາໄປສູ່ພະນິພານ ຊື່ວ່າ ເນດຕິ, ໄດ້ແກ່ ພະສູດແລະພະອະພິທຳປາລີ.

(Buddhapaññatti) paññāyapīyati etāya bhagavato āṇā’ti paññatti. Buddhassa paññatti buddhapaññatti, vinayapāli.

(ພຸດທະບັນຍັດ - Buddhapaññatti) ພະບໍຣົມມະຣາຊາອານຸຍາດແຫ່ງພະຜູ້ມີພະພາກ ເຊິ່ງເປັນເຄື່ອງຊີ້ແຈ້ງ ຊື່ວ່າ ບັນຍັດ. ບັນຍັດຂອງພະພຸດທະເຈົ້າ ຊື່ວ່າ ພຸດທະບັນຍັດ, ໄດ້ແກ່ ພະວິນັຍປາລີ.

Yāvajīvaṃ sāvakehi vattitabbanti idaṃ therena’āma mahārāja dhammo mayā diṭṭho’ti avissajjevā kasmā vuttaṃ? Rājā therassa dhammadassanabhāvaṃ paccakkhato ñavā vicitrapaṭibhānaṃ sotukāmo pucchati, na jānanathāya thero tassa ajjhāsayaṃ ñavā evamāha. Adiṭṭhadhammo hi buddhanettiyā buddhapaññattiyā yāvajīvaṃ vattituṃ sakkoti.

ຄຳວ່າ 'ພະສາວົກທັງຫຼາຍພຶງປະພຶດປະຕິບັດຕະຫຼອດຊີວິດ' (yāvajīvaṃ sāvakehi vattitabbaṃ) ນີ້, ເປັນຫຍັງພະເຖລະຈຶ່ງກ່າວຢ່າງນີ້ ໂດຍບໍ່ຕອບກົງໆ ວ່າ 'ຂໍຖວາຍພະພອນ ມະຫາຣາດ ທຳອັນອາດຕະມາເຫັນແລ້ວ'? ເພາະວ່າ ພະລາຊາຊົງຊາບຄວາມທີ່ພະເຖລະເປັນຜູ້ເຫັນທຳປະຈັກແລ້ວ, ແຕ່ຊົງຖາມເພາະໃຄ່ຈະຟັງປະຕິພານອັນວິຈິດ, ບໍ່ແມ່ນຖາມເພື່ອຈະຮູ້, ພະເຖລະຊາບພະອັດທະຍາໄສຂອງພະລາຊານັ້ນແລ້ວ ຈຶ່ງກ່າວຢ່າງນີ້. ເພາະວ່າ ເຖິງແມ່ນຜູ້ທີ່ຍັງບໍ່ເຫັນທຳ ກໍຍັງອາດປະພຶດປະຕິບັດຕາມພຸດທະເນດຕິແລະພຸດທະບັນຍັດຕະຫຼອດຊີວິດໄດ້.

Dhammadiṭṭhapañho catutho.

ປັນຫາທີ ໔ ວ່າດ້ວຍການເຫັນທຳ.

Navasaṅkamatipañho pañcamo.

ປັນຫາທີ ໕ ວ່າດ້ວຍການບໍ່ກ້າວລ່ວງໄປ (ແຫ່ງປະຕິສົນທິ).

Vedagu upalabbhatīti ayampañho pubbe ca pucchito. Kasmā puna pucchito? Pubbapañho jīvavedaguṃ sadhāya pucchito. Ayaṃ’ye brāhmaṇā vedagu’tiādinā vuttaṃ puggalavedaguṃ sadhāya pucchito. Save thero’na upalabbhatī’ti byākarissati, tassa vāde dosaṃ āropetukāmatāya pucchati. Thero pana vijjamānena avijjamānapaññattiṃ sadhāya’paramathena kho mahārāja vedagu na upalabbhatī’ti āha. Paramathena na upalabbhati, vohārato upalabbhatī’ti therassa adhippāyo.

ປັນຫາວ່າ 'ເວທະຄູ (ຜູ້ຮູ້) ມີຢູ່ບໍ' (vedagu upalabbhati) ນີ້, ເຄີຍຖາມມາແລ້ວໃນກ່ອນ. ເປັນຫຍັງຈຶ່ງຖາມອີກ? ປັນຫາກ່ອນນັ້ນ ຖາມໂດຍມຸ່ງໝາຍເຖິງ ຊີວະເວທະຄູ (ອັດຕາ). ສ່ວນປັນຫານີ້ ຖາມໂດຍມຸ່ງໝາຍເຖິງ ບຸກຄະລະເວທະຄູ ດັ່ງທີ່ມີກ່າວໄວ້ວ່າ 'ພາມທັງຫຼາຍຜູ້ເຖິງເວດ' ເປັນຕົ້ນ. ພະລາຊາຖາມເພາະໃຄ່ຈະຈັບຜິດໃນວາທະຂອງພະເຖລະ ຫາກພະເຖລະຈະວິສັດຊະນາວ່າ 'ບໍ່ມີຢູ່'. ແຕ່ພະເຖລະອາໄສບັນຍັດສິ່ງທີ່ບໍ່ມີຢູ່ດ້ວຍສິ່ງທີ່ມີຢູ່ ຈຶ່ງກ່າວວ່າ 'ຂ້າແຕ່ມະຫາຣາດ ໂດຍປໍຣະມັດແລ້ວ ເວທະຄູຍ່ອມບໍ່ມີ'. ອະທິບາຍວ່າ ຄວາມປະສົງຂອງພະເຖລະຄື ໂດຍປໍຣະມັດແລ້ວບໍ່ມີ, ແຕ່ໂດຍໂວຫານນັ້ນມີຢູ່.

Puggalavedagupañho chaṭṭho.

ປັນຫາທີ ໖ ວ່າດ້ວຍບຸກຄະລະເວທະຄູ.

Na kho-pe tena ropitāniti tāni ambāni avahāriyāni tāni ambāni purisena avaharitāni tena sāmikapurisena ropitāni ropitaambabhutāni na hontiti atho

ຄຳວ່າ 'ບໍ່ແມ່ນ... ເພາະຜູ້ນັ້ນປູກໄວ້' (na kho... tena ropitāni) ອະທິບາຍວ່າ ໝາກມ່ວງເຫຼົ່ານັ້ນທີ່ຖືກລັກໄປ ຄື ໝາກມ່ວງທີ່ຊາຍຄົນນັ້ນລັກໄປ ບໍ່ແມ່ນໝາກມ່ວງຕົ້ນທີ່ເຈົ້າຂອງເດີມປູກໄວ້.

Imamhākāya pañhosattamo.

ປັນຫາທີ ໗ ວ່າດ້ວຍກາຍນີ້.

Kuhintipañho aṭṭhamo.

ປັນຫາທີ ໘ ວ່າດ້ວຍຄຳຖາມວ່າ 'ຢູ່ໃສ' (kuhinti).

Upapajjati-jānāti pañho navamo.

ປັນຫາທີ ໙ ວ່າດ້ວຍການເກີດແລະການຮູ້.

Athibuddhapañho dasamo.

ປັນຫາທີ ໑0 ວ່າດ້ວຍພະພຸດທະເຈົ້າມີຢູ່.

Dasapañhasahito pañcamo vaggo.

ວັກທີ ໕ ມີ ໑0 ປັນຫາ.

Samantato paggharatīti ayaṃ kho guthamuttādīhi asucivathūhi samantato paggharāpeti.

ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມໄຫຼອອກໂດຍຮອບ' (samantato paggharati) ຄື ກາຍນີ້ຍ່ອມຫຼັ່ງໄຫຼອອກໂດຍຮອບດ້ວຍສິ່ງສົກກະປົກມີອຸດຈະຣະແລະປັດສະວະເປັນຕົ້ນ.

Chaṭṭhavagge kāyaappiyapañho paṭhamo.

ໃນວັກທີ ໖, ປັນຫາທີ ໑ ວ່າດ້ວຍຄວາມບໍ່ເປັນທີ່ຮັກແຫ່ງກາຍ.

Sampattakālapañho dutiyo.

ສັມປັດຕະກາລະປັນຫາ ທີ່ ໒.

Dvattiṃsa…pe…parirañjito’ti etha dvattiṃsamahāpurisalakkhaṇasarūpaṃ bahusu suttesu āgataṃ. Taṃ pākaṭaṃ asītyanubañjanasurūpaṃ na pākaṭaṃ jinālaṅkāraṭīkāyaṃyeva āgataṃ. Tasmā taṃ dassayissāma. Katamāni asītyānubyañjananāni? Citaṅgulitā, anupubbaṅgulitā, vaṭṭaṅgulitā, tambanakhatā, tuṅganakhatā, siniddhanakhatā, niguḷhagopphakatā, samapādatā, gajasamānakkamanatā, sīhasamānakkamanatā, haṃsasamānakkamanatā, usabhasamānakkamanatā, dakkhiṇāvaṭṭagattatā, samantatocārujāṇumaṇaḍalatā, paripuṇṇa purisabyañjanatā, acchiddanābhitā, gambhīranābhitā, dakkhiṇāvaṭṭanābhitā, suvaṇṇakadalurutā, erāvaṇakarasadisabhujatā, anupubbagattatā, maṭṭhakagattatā, sucigattatā, suvibhattagattatā, anussannānussannasabbagattatā, alīnagattatā, tilakādivirahitagattatā, anupubbaruciragattatā, visuddhagattatā, koṭisahassahathibaladhara gattatā, tuṅganāsatā, susaṇṭhānanāsatā, rattadvijamaṃsatā, susukkadantatā, suvisuddhidriyatā, vaṭṭadāṭhatā, rattoṭṭhasamabimbitā, āyatavadanatā, gambhīrapāṇilekhatā, āyatalekhatā, ujulekhatā, surucirasaṇṭhānalekhatā, parimaṇḍalakāyavantatā, paripuṇṇakapolatā, āyatavisālanettatā, pañcapasādavantanettatā, ākucitaggapakhumatā, mudutanuka-rattajīvhatā, āyatajīvhatā, āyatarucirakaṇṇatā, niggaṇṭhisiratā, nigguyhasiratā, chattasantibhacārusīsatā, āyata-puthula-lalāṭa-sobhatā, susaṇṭhānabhamukatā, kaṇhabhamukatā, sukhumālagattatā, ativiya ujjalitagattatā, ativiyasommagattatā, ativimalagattatā, komalagattatā, siniddhagattatā, sugadhatanutā, samalomatā, atisukhumaassāsapassāsadhāraṇatā, susaṇṭhānamukhatā, sugadhamukhatā, sugadhamuddhatā, sunīlakesatā, dakkhiṇāvaṭṭakesatā, susaṇṭhānakesatā, siniddhakesatā, saṇhakesatā, alulitakesatā, ketumālāratanacittatā. Dvattīṃsapurisalakkhaṇapañho tatiyo.

ຄຳວ່າ 'ສາມສິບສອງ... ປະ... ປະດັບປະດາແລ້ວ' ນີ້, ໃນທີ່ນີ້ ຮູບລັກສະນະແຫ່ງມະຫາບຸລຸດ ໓໒ ປະການ ປາກົດມີມາໃນພຣະສູດທັງຫຼາຍເປັນອັນມາກ. ລັກສະນະນັ້ນປາກົດແຈ້ງ, ສ່ວນຮູບລັກສະນະແຫ່ງອະນຸພະຍັນຊະນະ ໘໐ ບໍ່ປາກົດແຈ້ງ (ໃນພຣະສູດທັງຫຼາຍ), ແຕ່ປາກົດມີມາໃນຄຳພີຊິນາລັງການະດີກາເທົ່ານັ້ນ. ເພາະສະນັ້ນ, ເຮົາຈຶ່ງຈະສະແດງອະນຸພະຍັນຊະນະນັ້ນ. ອະນຸພະຍັນຊະນະ ໘໐ ປະການນັ້ນ ຄືແນວໃດ? ຄື: ມີນິ້ວມືນິ້ວຕີນຊິດສະໜິດກັນ, ມີນິ້ວມືນິ້ວຕີນຮຽວງາມໄປຕາມລຳດັບ, ມີນິ້ວມືນິ້ວຕີນກົມມົນ, ມີເລັບສີແດງ, ມີເລັບງອນງາມ, ມີເລັບກ້ຽງກົມ, ມີຂໍ້ຕີນຊ້ອນເລິກ, ມີພື້ນຕີນສະເໝີກັນ, ມີຍ່າງສະເໝີດ້ວຍຊ້າງ, ມີຍ່າງສະເໝີດ້ວຍສີຫະ, ມີຍ່າງສະເໝີດ້ວຍຫົງ, ມີຍ່າງສະເໝີດ້ວຍອຸສະພະລາຊ, ມີພຣະວໍລະກາຍວຽນຂວາ, ມີມົນທົນພຣະຊານຸ (ຫົວເຂົ່າ) ງາມຮອບດ້ານ, ມີບຸຣຸດພະຍັນຊະນະບໍລິບູນ, ມີພຣະນາພີ (ສະດື) ບໍ່ມີຊ່ອງ, ມີພຣະນາພີເລິກ, ມີພຣະນາພີວຽນຂວາ, ມີພຣະອຸຣູ (ຂາ) ດັ່ງລຳກ້ວຍຄຳ, ມີພຣະພາຫາ (ແຂນ) ດັ່ງງວງຊ້າງເອຣາວັນ, ມີພຣະວໍລະກາຍຮຽວງາມໄປຕາມລຳດັບ, ມີພຣະວໍລະກາຍກ້ຽງນວນ, ມີພຣະວໍລະກາຍສະອາດ, ມີພຣະວໍລະກາຍຈຳແນກດີແລ້ວ, ມີພຣະວໍລະກາຍທຸກສ່ວນບໍ່ບົກພ່ອງແລະບໍ່ເກີນ, ມີພຣະວໍລະກາຍບໍ່ຫົດຫູ່, ມີພຣະວໍລະກາຍປາສະຈາກໄຝຝ້າເປັນຕົ້ນ, ມີພຣະວໍລະກາຍງາມຮຽວໄປຕາມລຳດັບ, ມີພຣະວໍລະກາຍບໍລິສຸດ, ມີພຣະວໍລະກາຍຊົງກຳລັງເທົ່າກັບຊ້າງໜຶ່ງແສນໂກດ, ມີພຣະນາສິກ (ດັງ) ໂດ່ງ, ມີພຣະນາສິກມີສັນຖານດີ, ມີພຣະທັນຕະມັງສະ (ເຫືອກ) ແດງ, ມີພຣະທົນ (ແຂ້ວ) ຂາວສະອາດ, ມີພຣະອິນシーບໍລິສຸດດີ, ມີພຣະເຂ້ຍກົມ, ມີພຣະໂອດ (ຮີມສົບ) ແດງສະເໝີດ້ວຍຜົນຕຳລຶງ, ມີພຣະພັກ (ໜ້າ) ຍາວ, ມີເສັ້ນພຣະຫັດ (ລາຍມື) ເລິກ, ມີເສັ້ນພຣະຫັດຍາວ, ມີເສັ້ນພຣະຫັດຊື່, ມີເສັ້ນພຣະຫັດມີສັນຖານງາມດີ, ມີພຣະວໍລະກາຍກົມມົນທົນ, ມີພຣະປາງ (ແກ້ມ) ບໍລິບູນ, ມີພຣະເນດ (ຕາ) ກວ້າງແລະຍາວ, ມີພຣະເນດປະກອບດ້ວຍປະສາດທັງ ໕, ມີປາຍພຣະໂລມະຊັກສຸ (ຂົນຕາ) ງອນ, ມີພຣະຊິວຫາ (ລີ້ນ) ອ່ອນ ບາງ ແລະແດງ, ມີພຣະຊິວຫາຍາວ, ມີພຣະກັນ (ຫູ) ຍາວງາມ, ມີເສັ້ນພຣະສິຣະ (ເສັ້ນເອັນ) ບໍ່ເປັນປົມ, ມີເສັ້ນພຣະສິຣະຊ້ອນເລິກ, ມີພຣະສຽນ (ຫົວ) ງາມດັ່ງຮົ່ມ, ມີພຣະລາລາດ (ໜ້າຜາກ) ກວ້າງແລະຍາວງາມ, ມີພຣະຂະໜົງ (ຄິ້ວ) ມີສັນຖານງາມ, ມີພຣະຂະໜົງດຳ, ມີພຣະວໍລະກາຍລະອຽດອ່ອນ, ມີພຣະວໍລະກາຍຮຸ່ງເຮືອງຢ່າງຍິ່ງ, ມີພຣະວໍລະກາຍອ່ອນໂຍນຢ່າງຍິ່ງ, ມີພຣະວໍລະກາຍປາສະຈາກມົນທິນຢ່າງຍິ່ງ, ມີພຣະວໍລະກາຍອ່ອນນຸ້ມ, ມີພຣະວໍລະກາຍຊຸ່ມຊື່ນ, ມີພຣະວໍລະກາຍມີກິ່ນຫອມ, ມີພຣະໂລມາ (ຂົນ) ສະເໝີກັນ, ມີລົມຫາຍໃຈເຂົ້າອອກລະອຽດຢ່າງຍິ່ງ, ມີພຣະໂອດ (ປາກ) ມີສັນຖານງາມ, ມີພຣະໂອດມີກິ່ນຫອມ, ມີພຣະສຽນມີກິ່ນຫອມ, ມີພຣະເກສາ (ຜົມ) ດຳສະໜິດ, ມີພຣະເກສາວຽນຂວາ, ມີພຣະເກສາມີສັນຖານງາມ, ມີພຣະເກສາຊຸ່ມຊື່ນ, ມີພຣະເກສາລະອຽດ, ມີພຣະເກສາບໍ່ຍຸ່ງເຫຍິງ, ມີພຣະເກຕຸມາລາ (ລັດສະໝີ) ປະດັບດ້ວຍແກ້ວ. ທວັດຕິງສະປຸຣິສະລັກຂະນະປັນຫາ ທີ່ ໓.

Brahmacariyapañho pañcamo.

ພຣົມມະຈະຣິຍະປັນຫາ ທີ່ ໕.

Assupañehā chaṭṭho.

ອັດສຸປັນຫາ ທີ່ ໖.

Rasapaṭisaṃvedipañho aṭṭhamo.

ຣະສະປະຕິສັງເວທິປັນຫາ ທີ່ ໘.

Paññāpañho aṭṭhamo.

ປັນຍາປັນຫາ ທີ່ ໘.

Saṃsārapañho navamo.

ສັງສາຣະປັນຫາ ທີ່ ໙.

Satipañho dasamo.

ສະຕິປັນຫາ ທີ່ ໑໐.

Evañhi bhante nāgasena sabbā sati abhijānantī uppajjati nathi kaṭumikā satīti evaṃ mayā cintanākāre sabbā sati abhijānantī sayaṃ pākaṭā parūpadesarahitā uppajjati, kaṭumikā parinibbajjana-parūpadesa-saṅkhātā kaṭumasahitā sati nathiti atho.

ຂ້າແດ່ພຣະນາກະເສນຜູ້ຈະເລີນ ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ສະຕິທັງປວງຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເພາະຄວາມລະນຶກໄດ້, ສະຕິທີ່ເປັນໄປດ້ວຍຄວາມລຳບາກຍ່ອມບໍ່ມີ ດັ່ງນີ້. ໃນການຄິດຂອງຂ້າພະເຈົ້າຢ່າງນີ້ ສະຕິທັງປວງຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເພາະຄວາມລະນຶກໄດ້ ປາກົດຂຶ້ນເອງ ໂດຍປາສະຈາກຄຳແນະນຳຂອງຜູ້ອື່ນ, ສ່ວນສະຕິທີ່ເປັນໄປດ້ວຍຄວາມລຳບາກ ອັນໄດ້ແກ່ສະຕິທີ່ເກີດຂຶ້ນດ້ວຍການຫຼີກເວັ້ນ ແລະດ້ວຍຄຳແນະນຳຂອງຜູ້ອື່ນ ປະກອບດ້ວຍຄວາມຍາກລຳບາກນັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ ນີ້ຄືຄວາມໝາຍ.

Sati abhijānanapañho ekādasamo.

ສະຕິອະພິຊານະນະປັນຫາ ທີ່ ໑໑.

Ekādasapañhasahito chaṭṭhavaggo.

ວັກທີ່ ໖ ປະກອບດ້ວຍປັນຫາ ໑໑ ຂໍ້.

Abhijānato’ti satisahitaṃabhivisesaṃjānato. Kaṭumikāyā’ti paripīḷana-parasāsana-saṅkhātakaṭumikāya. Olārikaviññāṇato’ti mahante ārammaṇe pavattaviññāṇato. Ahitaviññāṇato’ti dukkhasaṅkhātaahite pavattaviññāṇato. Sabhāganimittato’ti sabhāgārammaṇato. Visabhāganimittato’ti nāmavaṇṇādi - aññamaññavisadisārammaṇato. Kathābhiññāṇato’ti parakathāsaṅkhātaabhiññāṇato. Lakkhaṇato’ti goṇa-sakaṭa-danta-piḷakādilakkhaṇato. Saraṇato’ti parehi sarāpanato muddāto’ti akkharasikkhanato. Bhāvanāto’ti abhiññāsasaṅkhātabhāvanāto. Pothakanibadhanato’ti pothake likhitaovādaakkharadhāraṇato. Anubhūtato’ti channaṃ ārammaṇānaṃ anubhutapubbato. Nibadhantī’ti pīḷenti. Lipiyā sikkhitattā’ti akkharassa sikkhitattā.

ຄຳວ່າ 'ອະພິຊານະໂຕ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມຮູ້ຢ່າງວິເສດຍິ່ງທີ່ປະກອບດ້ວຍສະຕິ. ຄຳວ່າ 'ກະຕຸມິກາຍະ' ໄດ້ແກ່ ຄວາມຍາກລຳບາກອັນໄດ້ແກ່ການບີບຄັ້ນ ແລະຄຳສັ່ງສອນຂອງຜູ້ອື່ນ. ຄຳວ່າ 'ໂອລາຣິກະວິນຍານະໂຕ' ໄດ້ແກ່ ວິນຍານທີ່ເປັນໄປໃນອາຣົມອັນໃຫຍ່ຫຼວງ. ຄຳວ່າ 'ອະຫິຕະວິນຍານະໂຕ' ໄດ້ແກ່ ວິນຍານທີ່ເປັນໄປໃນສິ່ງທີ່ບໍ່ເປັນປະໂຫຍດອັນໄດ້ແກ່ຄວາມທຸກ. ຄຳວ່າ 'ສະພາຄະນິມິດຕະໂຕ' ໄດ້ແກ່ ຈາກອາຣົມທີ່ມີສ່ວນສະເໝີກັນ. ຄຳວ່າ 'ວິສະພາຄະນິມິດຕະໂຕ' ໄດ້ແກ່ ຈາກອາຣົມທີ່ຕ່າງກັນ ມີຊື່ແລະວັນນະເປັນຕົ້ນ ທີ່ບໍ່ຄືກັນ. ຄຳວ່າ 'ກະຖາພິນຍານະໂຕ' ໄດ້ແກ່ ຈາກຄວາມຮູ້ອັນໄດ້ແກ່ຖ້ອຍຄຳຂອງຜູ້ອື່ນ. ຄຳວ່າ 'ລັກຂະນະໂຕ' ໄດ້ແກ່ ຈາກລັກສະນະມີງົວ, ກວຽນ, ແຂ້ວ ແລະໄຝເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ສະຣະນະໂຕ' ໄດ້ແກ່ ຈາກການທີ່ຜູ້ອື່ນຊ່ວຍໃຫ້ລະນຶກໄດ້. ຄຳວ່າ 'ມຸດທາໂຕ' ໄດ້ແກ່ ຈາກການຮຽນຮູ້ຕົວອັກສອນ. ຄຳວ່າ 'ພາວະນາໂຕ' ໄດ້ແກ່ ຈາກການຈະເລີນອັນໄດ້ແກ່ອະພິນຍາ. ຄຳວ່າ 'ໂປດຖະກະນິພັນທະນະໂຕ' ໄດ້ແກ່ ຈາກການຊົງຈຳຕົວອັກສອນແຫ່ງໂອວາດທີ່ຂຽນໄວ້ໃນຄຳພີ. ຄຳວ່າ 'ອະນຸພູຕະໂຕ' ໄດ້ແກ່ ຈາກອາຣົມທັງ ໖ ທີ່ເຄີຍສະເຫວີຍມາແລ້ວ. ຄຳວ່າ 'ນິພັນທັນຕີ' ໄດ້ແກ່ ບີບບັງຄັບ. ຄຳວ່າ 'ລິປິຍາ ສິກຂິຕັດຕາ' ໄດ້ແກ່ ເພາະຄວາມທີ່ຕົນໄດ້ສຶກສາຕົວອັກສອນແລ້ວ.

Sattamevagge satiākārapañho paṭhamo.

ໃນວັກທີ່ ໗ ສະຕິອາການະປັນຫາ ທີ່ໜຶ່ງ.

Vassasatapañho dutiyo.

ວັດສະສະຕະປັນຫາ ທີ່ ໒.

Anāgatapañho tatiyo.

ອະນາຄະຕະປັນຫາ ທີ່ ໓.

Dūrabrahmalokapañho catutho.

ທູຣະພຣົມມະໂລກະປັນຫາ ທີ່ ໔.

Brahmalokakasmīrapañho pañcamo.

ພຣົມມະໂລກະກັສມີຣະປັນຫາ ທີ່ ໕.

Sattabojjhaṅgapañho chaṭṭho.

ສັດຕະໂພດຊັງຄະປັນຫາ ທີ່ ໖.

Puññabahutarapañho sattamo.

ປຸນຍະພະຫຸຕະຣະປັນຫາ ທີ່ ໗.

Jānājānapañho aṭṭhamo.

ชານາຊານະປັນຫາ ທີ່ ໘.

Uttarakurupañho navamo.

ອຸດຕະຣະກຸຣຸປັນຫາ ທີ່ ໙.

Dīghaaṭṭhikapañho dasamo.

ທີຄະອັດຖິກະປັນຫາ ທີ່ ໑໐.

Assāsapassāsapañho ekādasamo.

ອັດສາສະປັດສາສະປັນຫາ ທີ່ ໑໑.

Samuddapañho dvādasamo.

ສະມຸດທະປັນຫາ ທີ່ ໑໒.

Ekarasapañho terasamo.

ເອກະຣະສະປັນຫາ ທີ່ ໑໓.

Nathi dutiyaṃ paññāya chedananti yaṃ chedanaṃ paññāya saddhiṃ dvayaṃ taṃ chedanaṃ nathiti atho. Chedanapañho cuddasamo. Bhutajivapañho pannarasamo. Dukkarapañho soḷasamo therena paṭhamaṃ vutto. Soḷasapañhasahito sattamo vaggo.

ຄຳວ່າ 'ບໍ່ມີສິ່ງທີສອງທີ່ຕັດໄດ້ສະເໝີດ້ວຍປັນຍາ' ຄວາມວ່າ ສິ່ງທີ່ຕັດໄດ້ອັນເປັນຄູ່ກັນກັບປັນຍານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ມີ ນີ້ຄືຄວາມໝາຍ. ເຊທະນະປັນຫາ ທີ່ ໑໔. ພູຕະຊີວະປັນຫາ ທີ່ ໑໕. ທຸກກະຣະປັນຫາ ທີ່ ໑໖ ພຣະເຖຣະໄດ້ກ່າວໄວ້ກ່ອນ. ວັກທີ່ ໗ ປະກອບດ້ວຍປັນຫາ ໑໖ ຂໍ້.

Sampati kā velā’ti idāni kā velā sampattā’ti yojanā. Gamissantiti tayā saddhiṃ gamissanti. Bhaṇḍato bhaṇḍāgārato. Rājadeyyānīti rājasantakāni.

ຄຳວ່າ 'ສັມປະຕິ ກາ ເວລາ' ມີການປະກອບຄວາມວ່າ 'ບັດນີ້ ເວລາໃດມາເຖິງແລ້ວ'. ຄຳວ່າ 'ຄະມິດສັນຕິ' ຄວາມວ່າ ຈະໄປຮ່ວມກັບທ່ານ. ຄຳວ່າ 'ພັນທະໂຕ' ຄວາມວ່າ ຈາກຄັງຫຼວງ. ຄຳວ່າ 'ຣາຊະເທຍຍານິ' ຄວາມວ່າ ສິ່ງຂອງອັນເປັນຂອງພຣະລາຊາ.

Tassa pañhaveyyākaraṇena tuṭṭhe rājā’ti tassa nāgasenatherassa asītipañhaveyyākaraṇena tuṭṭho rājā. Abbhantarakathāyañhi aṭṭhāsīti pañhā paṭhamadivase visajjitā. Tayo divase pāsāde bhattakiccato paṭṭhāya yāva paṭhamayāmāvasānā aṭṭhāsīti pañhā visajjitā ahesuṃ.

ຄຳວ່າ 'ພຣະລາຊາຊົງຍິນດີແລ້ວດ້ວຍການພະຍາກອນປັນຫານັ້ນ' ຄວາມວ່າ ພຣະລາຊາຊົງຍິນດີແລ້ວດ້ວຍການພະຍາກອນປັນຫາ ໘໐ ຂໍ້ ຂອງພຣະນາກະເສນເຖຣະນັ້ນ. ເພາະວ່າ ໃນອັບພັນຕະຣະກະຖາ ປັນຫາ ໘໘ ຂໍ້ ໄດ້ຮັບການວິສັດຊະນາແລ້ວໃນວັນທຳອິດ. ຕະຫຼອດສາມວັນ ໃນພຣະລາຊະວັງ ນັບແຕ່ເວລາສັນພັດຕາຫານເປັນຕົ້ນໄປ ຈົນເຖິງເວລາສິ້ນສຸດປະຖົມຍາມ ປັນຫາ ໘໘ ຂໍ້ ໄດ້ຮັບການວິສັດຊະນາແລ້ວ.

Bāhirakathāpañhā tayo. Tena saddhiṃ ekanavuti pañhā honti.

ປັນຫາໃນພາຫິຣະກະຖາ ມີ ໓ ຂໍ້. ເມື່ອລວມກັບປັນຫານັ້ນ ຈຶ່ງເປັນປັນຫາ ໙໑ ຂໍ້.

Ekanavutīpañha paṭimaṇḍitā.

ປະດັບປະດາແລ້ວດ້ວຍປັນຫາ ໙໑ ຂໍ້.

Milidapañhavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາຄຳຖາມຂອງພຣະເຈົ້າມິລິນ ຈົບບໍລິບູນ.

Meṇḍakapañhe pana bhassappavādīti vohārakusalatāya yuttavacanasaṅkhātabhassavadanasīlo. Vetaṇaḍīti theravādena saddhiṃ viruddhavacanavadanasīlo.

ສ່ວນໃນເມນທະກະປັນຫານັ້ນ ຄຳວ່າ 'ພັດສັບປະວາທີ' ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີປົກກະຕິເວົ້າຖ້ອຍຄຳອັນກ່າວໄວ້ດີແລ້ວ ເພາະຄວາມສະຫຼາດໃນໂວຫານ. ຄຳວ່າ 'ເວຕັນທິກະ' ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີປົກກະຕິເວົ້າຖ້ອຍຄຳຂັດແຍ້ງກັບຖ້ອຍຄຳຂອງພຣະເຖຣະ.

Vasanto tassa chāyāyāti dhammacariya-gurusaddhāpaññādiguṇamaṇḍito, assaddhopi so tassa’ medhāvī amatābhimukho’ti evaṃ vuttehi sobhaggaguṇehi samannāgato tassa therassa karuṇāpaññāvasena pavattakāraṇākāraṇahitupamāyuttiupadesavacanasaṅkhātachāyāya vasanto. Tāni hi therassa karuṇāñāṇaṃ nāmakāyato pavattanti pakatisarīrato pavattachāyā viya hotī tī.

ຄຳວ່າ 'ອາໄສຢູ່ໃນຮົ່ມເງົາຂອງພຣະເຖຣະນັ້ນ' ຄວາມວ່າ ຜູ້ປະດັບດ້ວຍຄຸນມີທຳມະຈະຣິຍາ ຄວາມເຄົາລົບ ສັດທາ ແລະປັນຍາເປັນຕົ້ນ, ເຖິງວ່າຈະບໍ່ມີສັດທາ ແຕ່ກໍປະກອບດ້ວຍຄຸນອັນງົດງາມດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ເປັນຜູ້ມີປັນຍາ ມຸ່ງໜ້າສູ່ພຣະອະມະຕະ', ອາໄສຢູ່ໃນຮົ່ມເງົາອັນໄດ້ແກ່ຄຳສອນ ຄຳອຸປະມາ ຄວາມສົມເຫດສົມຜົນ ແລະເຫດຜົນທີ່ເປັນໄປດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພຣະກະລຸນາແລະປັນຍາຂອງພຣະເຖຣະນັ້ນ. ເພາະວ່າ ພຣະກະລຸນາແລະປັນຍາເຫຼົ່ານັ້ນຂອງພຣະເຖຣະ ຍ່omເປັນໄປຈາກນາມະກາຍ ປຽບເໝືອນຮົ່ມເງົາທີ່ເກີດຈາກຮ່າງກາຍປົກກະຕິ.

Addakkhi meṇḍake pañhe’ti ñāṇacakkhunā meṇḍake gambhīre pañhe addakkhi. Athavā senakādibhāsitabbaṃ anekapariyāyabhāvena ceva abhutabhāvena ca meṇaḍakapañhasadise. Athavā dvīvacanavantattā tassa pañhassa dvimeṇḍakayuddhasadise’tipi vuttaṃ vaṭṭati.

ຄຳວ່າ 'ໄດ້ເຫັນແລ້ວໃນເມນທະກະປັນຫາ' ຄວາມວ່າ ໄດ້ເຫັນແລ້ວດ້ວຍຍານະຈັກສຸ ໃນປັນຫາອັນເລິກເຊິ່ງຄືເມນທະກະປັນຫາ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ໄດ້ເຫັນສິ່ງທີ່ເສນະກະເປັນຕົ້ນຄວນກ່າວ ເຊິ່ງຄ້າຍຄືກັບເມນທະກະປັນຫາ ໂດຍຄວາມເປັນອະເນກປະຣິຍາຍ ແລະໂດຍຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ບໍ່ເຄີຍມີ. ຫຼືອີກຢ່າງໜຶ່ງ ເພາະປັນຫານັ້ນມີຄຳເວົ້າເປັນສອງດ້ານ ຈຶ່ງຄວນg່າວວ່າ ຄ້າຍຄືກັບການຕໍ່ສູ້ຂອງແກະສອງໂຕ.

Pariyāya bhāsitaṃ athi’ti’ānada, mayādve’pi vedanā vuttā pariyāyenā’tiādikaṃ pariyāyavacanaṃ athi. Kathaṃ imissā pariyāyanippariyāyadesanābhāvo jānitabbo? Upekkhāvedanā hi santamiṃ paṇīte sukhe vuttā bhagavatā’ti ayaṃ hetha pariyāyo.

ຄຳວ່າ 'ທີ່ກ່າວໄວ້ໂດຍປະຣິຍາຍກໍມີ' ຄວາມວ່າ ພຣະດຳຣັດໂດຍປະຣິຍາຍມີຢູ່ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ອານົນ, ເຮົາກ່າວເວທະນາ ໒ ປະການໄວ້ໂດຍປະຣິຍາຍ'. ຈະຮູ້ຄວາມເປັນແຫ່ງພຣະເທສະໜາໂດຍປະຣິຍາຍ ແລະໂດຍນິບປະຣິຍາຍນີ້ໄດ້ແນວໃດ? ເພາະວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງກ່າວອຸເປກຂາເວທະນາໄວ້ໃນສຸກອັນສະຫງົບແລະປະນີດ ນີ້ຄືປະຣິຍາຍໃນເລື່ອງນີ້.

Sabhāvabhāsitaṃ athiti’tisso iha bhikkhave vedanā sukhā dukkhā upekkhā vedanā’tiādikaṃ nippariyāyavacanaṃ athi. Kathaṃ nippariyāyabhāvo jānitabbo? Vedanāsabhāvo hi tividho’ti ayametha nippariyāyo athi.

ຄຳວ່າ 'ທີ່ກ່າວໄວ້ໂດຍສະພາວະກໍມີ' ຄວາມວ່າ ພຣະດຳຣັດໂດຍນິບປະຣິຍາຍມີຢູ່ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ເວທະນາ ໓ ປະການນີ້ ຄື ສຸຂະເວທະນາ ທຸກຂະເວທະນາ ແລະອຸເປກຂາເວທະນາ'. ຈະຮູ້ຄວາມເປັນນິບປະຣິຍາຍໄດ້ແນວໃດ? ເພາະວ່າ ສະພາວະແຫ່ງເວທະນາມີ ໓ ປະການ ນີ້ຄືນິບປະຣິຍາຍໃນເລື່ອງນີ້.

Sadhāyabhāsitanti’tīhi bhikkhave ṭhānehi jambudīpikā manussā deve tāvatiṃse uttarakuruke ca manusse adhigaṇhanti. Katamehi tīhi? Sūrā satimanto idha brahmacariyavāso’tiādikaṃ sadhāya bhāsitaṃ athi.’Idha brahmacariyavāso’ti idaṃ pabbajjābrahmacariyavāsanaṃ vuttaṃ na maggabrahmacariyavāsaṃ. Neyyathanītathavacanaṃ idha anāgataṃ. Tampi āharivā dassetabbaṃ.’Yaṃ kiñci vedayitaṃ sabbaṃ taṃ dukkhanti’ādikaṃ nyethavacanaṃ.’Sukhāpi kho vedanā aniccā saṅkhatā’tiādikaṃ yathārutavasena jānitabbaṃ nītathavacanaṃ athīti.

ຄຳວ່າ 'ສະທາຍະພາສິຕະ' ຄວາມວ່າ ພຣະດຳຣັດທີ່ກ່າວໂດຍມີຄວາມໝາຍສະເພາະມີຢູ່ ເປັນຕົ້ນວ່າ 'ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ມະນຸດຊາວຊົມພູທະວີບ ຍ່ອມຍິ່ງກວ່າເທວະດາຊັ້ນດາວະດຶງ ແລະມະນຸດຊາວອຸດຕະຣະກຸຣຸທະວີບ ດ້ວຍສະຖານະ ໓ ປະການ. ໓ ປະການຄືແນວໃດ? ຄື ເປັນຜູ້ກ້າຫານ, ມີສະຕິ, ແລະມີການຢູ່ປະພຶດພຣົມມະຈັນໃນທີ່ນີ້'. ຄຳວ່າ 'ການຢູ່ປະພຶດພຣົມມະຈັນໃນທີ່ນີ້' ນີ້ ໝາຍເຖິງການຢູ່ປະພຶດພຣົມມະຈັນຄືການບັນພະຊາ ບໍ່ແມ່ນການຢູ່ປະພຶດພຣົມມະຈັນຄືມັກ. ຄຳເວົ້າປະເພດເນຍຍັດຖະ ແລະນີຕັດຖະບໍ່ໄດ້ມາໃນທີ່ນີ້. ເຖິງຢ່າງນັ້ນ ກໍຄວນນຳມາສະແດງໄວ້. ພຣະດຳຣັດເປັນຕົ້ນວ່າ 'ສິ່ງໃດສິ່ງໜຶ່ງທີ່ສະເຫວີຍ ຂໍ້ທັງປວງນັ້ນເປັນທຸກ' ເປັນເນຍຍັດຖະວະຈະນະ. ພຣະດຳຣັດເປັນຕົ້ນວ່າ 'ເຖິງແມ່ນສຸຂະເວທະນາ ກໍບໍ່ທ່ຽງ ຖືກປັດໄຈປຸງແຕ່ງ' ຄວນຊາບວ່າເປັນນີຕັດຖະວະຈະນະ ຕາມຄວາມໝາຍໂດຍກົງ.

‘Neyyathavacanañceva atho sadhāyabhāsitaṃPariyāyabhāsitañceva atho sabhāvabhāsitaṃ’,Iti pañcappabhedaṃ’va sāsane jinabhāsitaṃSallakkhevāna taṃ sabbaṃ athaṃ vadetha paṇḍito’ti;

‘ພຣະດຳຣັດຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າໃນພຣະສາສະໜາ ມີ ໕ ປະການ ຄື: ເນຍຍັດຖະວະຈະນະ, ນີຕັດຖະວະຈະນະ, ສະທາຍະພາສິຕະ, ປະຣິຍາຍະພາສິຕະ, ແລະສະພາວະພາສິຕະ. ບັນດິດກຳນົດໝາຍພຣະດຳຣັດທັງປວງນັ້ນແລ້ວ ຄວນກ່າວເນື້ອຄວາມ’;

Na rahassakaṃ kātabbanti athapaṭicchannavacanaṃ na kātabbaṃ.

ຄຳວ່າ 'ບໍ່ຄວນເຮັດໃຫ້ເປັນຄວາມລັບ' ຄວາມວ່າ ບໍ່ຄວນg່າວຖ້ອຍຄຳປິດບັງເນື້ອຄວາມ.

Garukaṃ pariṇamatīti garubhāvena paripākaṃ gacchati dadhabhāvena pākaṭo hotiti adhippāyo.

ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມປ່ຽນໄປສູ່ຄວາມໜັກໜ່ວງ' ຄວາມວ່າ ຍ່ອມເຖິງຄວາມແກ່ກ້າໂດຍຄວາມເປັນຂອງໜັກ, ຍ່ອມປາກົດໂດຍຄວາມເປັນຂອງໝັ້ນຄົງ ນີ້ຄືອະທິບາຍ.

Ittaratāyāti appapaññatāya.

ຄຳວ່າ 'ອິດຖະຣະຕາຍະ' ຄວາມວ່າ ເພາະຄວາມມີປັນຍານ້ອຍ.

Tithavāsenāti

ຄຳວ່າ 'ຕิຖະວາເສນະ' ຄວາມວ່າ

‘Uggaho savanaṃ pucchā kathanaṃ dhāraṇaṃ iti,Pañcadhammavaseneva tithavāso pavuccatī’ti;

‘ການຮຽນ, ການຟັງ, ການຖາມ, ການກ່າວ, ແລະການຊົງຈຳ, ການຢູ່ອາໄສໃນສຳນັກ ຍ່ອມກ່າວໂດຍອຳນາດແຫ່ງທຳ ໕ ປະການນີ້’;

Evaṃvuttatithavāsena.

ດ້ວຍການຢູ່ອາໄສໃນສຳນັກດັ່ງທີ່ກ່າວມາແລ້ວນີ້.

Snehasaṃsevā’ti piyapuggalasaṃsevanavasena. Mantisahāyo’ti mantī vicāraṇapañño sahāyo etassāti mantisahāyo.

ຄຳວ່າ 'ສະເນຫະສັງເສວາ' ຄວາມວ່າ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຄົບຫາບຸກຄົນອັນເປັນທີ່ຮັກ. ຄຳວ່າ 'ມັນຕิສະຫາໂຍ' ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີສະຫາຍເປັນຜູ້ມີປັນຍາພິຈາລະນາ ນັ້ນຄື ມັນຕິສະຫາຍ.

Mā hāyi atho te abhikkamatīti attānuvādādibhaye uppanne vaṃ ettakena kāraṇena mā bhāyi. Katapuñño katabhīruttāṇo ñāṇasampannosammāpayoge ṭhito na cirasseva lokiyalokuttararatho te abhikkamati abhikkamissati pavattissati.

ຄຳວ່າ 'ທ່ານຢ່າເສື່ອມເລີຍ ແລະປະໂຫຍດຂອງທ່ານຍ່ອມຈະເລີນກ້າວໜ້າ' ຄວາມວ່າ ເມື່ອໄພມີການຕິຕຽນຕົນເອງເປັນຕົ້ນເກີດຂຶ້ນ ທ່ານຢ່າຢ້ານດ້ວຍເຫດພຽງເທົ່ານີ້. ທ່ານຜູ້ມີບຸນອັນກະທຳແລ້ວ ມີເຄື່ອງປ້ອງກັນໄພອັນກະທຳແລ້ວ ຜູ້ສົມບູນດ້ວຍຍານ ຕັ້ງຢູ່ໃນຄວາມພະຍາຍາມໂດຍຊອບ ບໍ່ດົນເລີຍ ລົດຄືໂລກິຍະແລະໂລກຸດຕະຣະຂອງທ່ານຍ່ອມຈະເລີນກ້າວໜ້າ ຈະກ້າວໜ້າ ແລະຈະເປັນໄປ.

Allāpo’ti paṭhamāmantānā’ti keci vadanti. Raṭṭhakavacanaṃ āmantanā.

ຄຳວ່າ 'ອັນລາປະ' ບາງທ່ານກ່າວວ່າ ເປັນການຮ້ອງເອີ້ນຄັ້ງທຳອິດ. ການຮ້ອງເອີ້ນນັ້ນເປັນຄຳເວົ້າຂອງຊາວລັດ.

Sakkaccakārinā’ti hitakaraṇa-hitadesana-hitacintanānaṃ akhaṇḍakārinā.

ຄຳວ່າ 'ສັກກັດຈະກາຣິນາ' ຄວາມວ່າ ຜູ້ກະທຳບໍ່ໃຫ້ຂາດສາຍ ເຊິ່ງການກະທຳປະໂຫຍດ, ການສະແດງປະໂຫຍດ, ແລະການຄິດປະໂຫຍດ.

Khalite dhammena paggahetabbo’ti sammāpaṭipattito vā yuttavacanato vā khalite antevāsikamhi dhammena sabhāvena taṃ taṃ kāraṇaṃ vavā sīlādiguṇesu paggahetabbo.

ຄຳວ່າ 'ເມື່ອພາດພັ້ງ ຄວນປະຄອງໄວ້ໂດຍທຳ' ຄວາມວ່າ ເມື່ອອັນເຕວາສິກພາດພັ້ງຈາກສຳມາປະຕິບັດ ຫຼືຈາກຖ້ອຍຄຳອັນສົມຄວນ ຄວນປະຄອງລາວໄວ້ໃນຄຸນມີສີລເປັນຕົ້ນ ໂດຍທຳ ໂດຍສະພາວະ ແລະໂດຍເຫດຜົນນັ້ນໆ.

Meṇḍakapañhā gambhīragaṇṭhiguyhapañhā.

ເມນທະກະປັນຫາ ຄື ປັນຫາອັນເລິກເຊິ່ງແລະເປັນປົມປິດບັງ.

Abhivaḍḍhiyā vāyamatī’ti pariyattipaṭipattisāsanānaṃ abhivaḍḍhanathāya catupaccayadānādinā upāyena vāyāmaṃ karoti.

ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມພະຍາຍາມເພື່ອຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ' ຄວາມວ່າ ຍ່ອມກະທຳຄວາມພະຍາຍາມດ້ວຍອຸບາຍມີການຖວາຍປັດໄຈ ໔ ເປັນຕົ້ນ ເພື່ອຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງແຫ່ງພຣະປະຣິຍັດຕິສາສະໜາແລະປະຕິບັດຕິສາສະໜາ.

‘Bhavati saṅghena samasukho dukkhi dhammādhipatiko’pi ca;

Saṃvibhāgī yathāthāmaṃ jinacakkābhivaḍḍhakoSammādiṭṭhipurekkhāro anaññasathuko tathā;

Surakkho kāyakammādi samaggābhirato’pi caAkuho na varo cakke buddhādisaraṇaṃ gatoDasa upāsakaguṇā nāgasenena bhāsitā’ti;

‘ຍ່ອມເປັນຜູ້ມີສຸກແລະທຸກຮ່ວມກັນກັບພຣະສົງ, ມີທຳເປັນໃຫຍ່, ເປັນຜູ້ແບ່ງປັນຕາມກຳລັງ, ເປັນຜູ້ເຮັດໃຫ້ພຣະຊິນະຈັກຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ, ມີສຳມາທິດຖິເປັນເບື້ອງໜ້າ, ເປັນຜູ້ບໍ່ມີພຣະສາສະດາອື່ນ, ຮັກສາທະວານມີກາຍະກຳເປັນຕົ້ນເປັນຢ່າງດີ, ຍິນດີໃນຄວາມສາມັກຄີ, ບໍ່ເປັນຜູ້ຫຼອກລວງ, ບໍ່ເປັນຜູ້ປະເສີດກວ່າໃນພຣະຈັກ, ເປັນຜູ້ເຖິງພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນເປັນທີ່ເພິ່ງ, ຄຸນສົມບັດຂອງອຸປາສົກ ໑໐ ປະການນີ້ ພຣະນາກະເສນໄດ້ກ່າວໄວ້ແລ້ວ’;

Imā tisso gāthā.

ຄາຖາທັງ ໓ ເຫຼົ່ານີ້.

‘Pañcamaṃ lahu sabbatha sattamaṃ dvicatuthisu,Chaṭṭhaṃ tu garupādānaṃ sesā aniyamā matā’ti;

‘ຕົວອັກສອນທີ ໕ ເປັນລະຫຸໃນທຸກບາດ, ຕົວອັກສອນທີ ໗ ເປັນລະຫຸໃນບາດທີ ໒ ແລະ ໔, ສ່ວນຕົວອັກສອນທີ ໖ ເປັນຄະຣຸໃນທຸກບາດ, ຕົວອັກສອນທີ່ເຫຼືອ ທ່ານກຳນົດວ່າບໍ່ແນ່ນອນ’;

Iminā vuttalakkhaṇena vuttā.

ກ່າວໄວ້ແລ້ວດ້ວຍລັກສະນະທີ່ກ່າວມານີ້.

Lokasādhāraṇo’ti sattalokena sadiso,Appattamānasānanti apapattaarahattaphalānaṃ;

ຄຳວ່າ 'ໂລກະສາທາຣະໂນ' ຄວາມວ່າ ສະເໝີດ້ວຍສັດຕະໂລກ. ຄຳວ່າ 'ອັບປັດຕະມານະສານັງ' ຄວາມວ່າ ແຫ່ງບຸກຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ຍັງບໍ່ທັນບັນລຸອະຣະຫັດຕະຜົນ;

Ñāṇaratanārammaṇenā’ti arahattamagagapadaṭṭhānasababaññuta ñāṇo bhagavā sabbaññu sabbadassāvī dasabalasamannāgato catuhi vesarajjehi samananāgato pabhinnapaṭisambhido chaḷabhiñño ca asādhāraṇañāṇo aṭṭhārasabuddhadhammasamannāgato, tassa arahattamagagañāṇaṃ dasabalādisabbaguṇadāyakaṃ sabbaññutañāṇaṃ sabbañeyyadhammajānanasamathanti bhagavato ñāṇaratanārammaṇena sakasakacittuppādena.

ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍອາຣົມຄືຍານະຣັດຕະນະ' ຄວາມວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ມີພຣະສັບພັນຍຸຕາຍານອັນມີອະຣະຫັດຕະມັກເປັນປະທັດສະຖານ, ເປັນພຣະສັບພັນຍູ, ຜູ້ຊົງເຫັນທຸກສິ່ງ, ຜູ້ປະກອບດ້ວຍທົດສະພົນລະຍານ, ຜູ້ປະກອບດ້ວຍເວສາຣັດຊະຍານ ໔, ຜູ້ມີປະຕິສັມພິທາອັນແຕກສານ, ຜູ້ມີອະພິນຍາ ໖, ຜູ້ມີອະສາທາຣະນະຍານ, ແລະຜູ້ປະກອບດ້ວຍພຸດທະທຳ ໑໘ ປະການ, ອະຣະຫັດຕະມັກຄະຍານຂອງພຣະອົງນັ້ນ ຍ່ອມໃຫ້ຄຸນທັງປວງມີທົດສະພົນລະຍານເປັນຕົ້ນ, ພຣະສັບພັນຍຸຕາຍານຍ່ອມສາມາດຮູ້ເຍຍຍະທຳທັງປວງ, ດ້ວຍອາຣົມຄືຍານະຣັດຕະນະຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້ານັ້ນ ດ້ວຍຄວາມເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຈິດຂອງຕົນໆ.

Ubbattīyante’ti pakatipakatito viparīyanto vinassante vā.

ຄຳວ່າ 'ອຸບພັດຕີຍັນເຕ' ຄວາມວ່າ ຍ່ອມກັບຄືນຈາກສະພາວະປົກກະຕິ ຫຼືຍ່ອມພິນາດໄປ.

Nippabhā jātā kutithiyā vaṃ gaṇīvarapavaramāsajjāti kutithiyā micchādiṭṭhikā vaṃ bhadantaṃ gaṇivarapavaraṃ gaṇivarehi paraṃ seṭṭhaṃ āsajja pavā nippabhā nijjotā bhaveyyunti yojanā.

ຄຳວ່າ 'ພວກອັນຍະເດຍລະຖີຜູ້ມີລັດທິຊົ່ວ ຍ່ອມເປັນຜູ້ໝົດສະຫງ່າລາສີ ເພາະເຂົ້າໄປຫາພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ ຜູ້ປະເສີດສຸດໃນໝູ່ຄະນະ' ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ພວກອັນຍະເດຍລະຖີຜູ້ມີມິດສາທິດຖີ ເຂົ້າໄປຫາພຣະຜູ້ເປັນເຈົ້າ ຜູ້ປະເສີດສຸດໃນໝູ່ຄະນະ ຜູ້ປະເສີດກວ່າໝູ່ຄະນະທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເປັນຜູ້ໝົດສະຫງ່າລາສີ ໝົດແສງສະຫວ່າງ ດັ່ງນີ້.

Meṇḍakapañhesu pūjāvañdhāvañdhāpañho aṭṭhupamāsahito paṭhamo.

ໃນເມນທະກະປັນຫາ, ບັນຫາວ່າດ້ວຍການບູຊາ ແລະ ບໍ່ບູຊາ ພ້ອມດ້ວຍອຸປະມາ 8 ຂໍ້ ເປັນບັນຫາທີໜຶ່ງ.

Vāhasataṃ kho mahārāja vīhīnaṃ aḍḍhucūḷañca vāhā vīhī sattammaṇāni dve ca tumbā ekaccharakkhaṇe pavattavittassa ettakāvihīti lakkhaṃ ṭhapīyamānā parikkhayaṃ pariyādānaṃ gaccheyyunti etha sādikadiyaḍḍhavāhasataṃ thokena uddhaṃ upaḍḍhāvāhasatassa patanālike tumbo’ti aṅguttaraṭīkāyaṃ vuttaṃ. Aḍḍhacūḷanti vāhassa tassa aḍḍhādhikā vāhavīhī’tipi vattuṃ vaṭṭatiyeva.

ຂໍ້ຄວາມວ່າ 'ມະຫາບໍພິດ, ເຂົ້າເປືອກ 100 ວาຫະ ກັບອີກເຄິ່ງວາຫະ (150 ວາຫະ) ແລະ ເຂົ້າເປືອກ 7 ອຳມະນະ ກັບອີກ 2 ຕຸມພະ ຫາກນຳມາຕັ້ງໄວ້ເປັນເກນປຽບທຽບກັບຈິດທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຊົ່ວລັດນິ້ວມືດຽວວ່າ ຈິດມີປະມານເທົ່ານີ້ ເຂົ້າເປືອກເຫຼົ່ານັ້ນກໍຈະເຖິງຄວາມສິ້ນໄປ ໝົດໄປ' ນີ້, ໃນອັງຄຸຕຕະຣະຕີກາ ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ເຂົ້າເປືອກ 150 ວາຫະ ກັບອີກເລັກນ້ອຍ, ຕຸມພະໜຶ່ງມີປະມານເທົ່າກັບທະນານທີ່ຕົກລົງມາຈາກເຄິ່ງວາຫະ'. ຄຳວ່າ 'ອັດທະຈູລະ' ນັ້ນ ຈະກ່າວວ່າ ເຂົ້າເປືອກຫຼາຍກວ່າເຄິ່ງວາຫະຂອງວາຫະນັ້ນ ກໍຄວນຄືກັນ.

‘Kuḍubo pasato eko patho te caturo siyuṃĀḷhako caturo pathā doṇaṃ vā caturāḷhakaṃ,Māṇikā caturo doṇā khārīti catumāṇikā;

‘4 ກຸດຸພະ ເປັນ 1 ປະສະຕະ, 4 ປະສະຕະ ເປັນ 1 ປະຖະ, 4 ປະຖະ ເປັນ 1 ອານຫະກະ, 4 ອານຫະກະ ເປັນ 1 ໂທນະ, 4 ໂທນະ ເປັນ 1 ມານິກາ, 4 ມານິກາ ເປັນ 1 ຂາຣີ;

Khāriyo vīsa vāho’tha siyā tumbo dasammaṇaṃĀḷahako nithiyaṃ tumbo patho tu nāḷi nāriyaṃ,Vāho tu sakaṭo ceko dasa doṇā tu ammaṇa’nti;

20 ຂາຣີ ເປັນ 1 ວາຫະ, 10 ອຳມະນະ ເປັນ 1 ຕຸມພະ, ອານຫະກະ ນັ້ນເປັນອິຕຖີລີງ, ຕຸມພະ ແລະ ປະຖະ ເປັນໄດ້ທັງສອງລີງ (ປຸມລີງ ແລະ ອິຕຖີລີງ), ສ່ວນວາຫະ ເທົ່າກັບ 1 ກວຽນ, ແລະ 10 ໂທນະ ເປັນ 1 ອຳມະນະ’;

Abhidhānappadipikāyaṃ vutto sakaṭapapamāṇo vāho’ti vinayaṭīkāyampana’ dve sakaṭā vāhā eko vāho’ti vuttaṃ. Vihīnaṃ vāhasatañca aḍḍhacūlañca vāhasatassa aḍaḍhañaca cūḷaṃ aḍaḍhato thokena ūnaṃ vā hoti. Yathāvuttavāhato adhikāni vīhisattammaṇāni vīhīnaṃ satta ammaṇāni dve ca tumbā hontī’ti yojanā. Vīhīnaṃ sādhikadiyaḍḍhavāhasatanti adhippāyo.

ໃນອະພິທານັບປະທີປິກາ ກ່າວວ່າ ວາຫະໜຶ່ງມີປະມານເທົ່າກັບ 1 ກວຽນ, ແຕ່ໃນວິນະຍະຕີກາ ກ່າວວ່າ 2 ກວຽນ ເປັນ 1 ວາຫະ. ຄຳວ່າ 'ເຂົ້າເປືອກ 100 ວາຫະ ແລະ ອັດທະຈູລະ' ນັ້ນ ໝາຍເຖິງ ເຄິ່ງໜຶ່ງຂອງ 100 ວາຫະ ແລະ ຢ່ອນກວ່າເຄິ່ງໜຶ່ງເລັກນ້ອຍ. ການປະກອບຄວາມ (ໂຍຊະນາ) ວ່າ 'ເຂົ້າເປືອກ 7 ອຳມະນະ ແລະ 2 ຕຸມພະ ທີ່ເກີນໄປກວ່າວາຫະທີ່ກ່າວແລ້ວ ນັ້ນຄື ເຂົ້າເປືອກ 7 ອຳມະນະ ແລະ 2 ຕຸມພະ'. ອະທິບາຍວ່າ ເຂົ້າເປືອກ 150 ວາຫະ ກັບອີກເລັກນ້ອຍ.

Ekaccharakkhaṇe pavattacittassā’ti imassa lakkhanti iminā sambadho. Lakkhanati ci gahaṇasallakkhaṇathaṃ sampadānathe cetaṃ upayogavacanaṃ’ divāvihāraṃ pāvisī’ti divāvihārathāya pāvisitiādisu viya. Lakkhasaddo ca lakkhaṇavācako. Vuttañhetaṃ abhidhānasathe.

ຄຳວ່າ 'ຂອງຈິດທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຊົ່ວລັດນິ້ວມືດຽວ' ນີ້ ມີຄວາມສຳພັນກັບຄຳວ່າ 'ລັກຂະ' (ເກນປຽບທຽບ) ນີ້. ຄຳວ່າ 'ລັກຂະ' ນີ້ ເປັນອຸປະໂຍຄະວະຈະນະ (ທຸຕິຍາວິພັດ) ໃນອັດຖະແຫ່ງສັມປະທານະ ເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ການກຳນົດຖືເອົາ ເໝືອນໃນປະໂຫຍກວ່າ 'ເຂົ້າໄປແລ້ວເພື່ອພັກຜ່ອນໃນເວລາກາງເວັນ' (ທິວາວິຫາຣັງ ປາວິສິ) ເປັນຕົ້ນ. ແລະ ຄຳວ່າ 'ລັກຂະ' ນີ້ ເປັນຄຳບອກເຖິງລັກສະນະ. ດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນອະພິທານະສາດວ່າ:

‘Kalaṅko lañchanaṃ lakkhaṃ aṅko’bhiññāṇalakkhaṇaṃ,Ciṇhañcāpi tu sobhā tu paramā susamā’tha cā’ti;

‘ຄຳວ່າ ກະລັງກະ, ລັນຈະນະ, ລັກຂະ, ອັງກະ, ອະພິນຍານະລັກສະນະ, ຈິນຫະ, ໂສພາ, ປະຣະມາ ແລະ ສຸສະມາ ເຫຼົ່ານີ້ (ລ້ວນແຕ່ມີອັດຖະຄ້າຍຄືກັນ)’;

Parikkhayaṃ pariyādānanti khīṇabhāvaṃ gaccheyyuṃ. Iminā dasādhikadiḍḍhavāhasatavīhito adhikāniekaccharakkhaṇe pavattacittānī’ti dasseti.

ຄຳວ່າ 'ເຖິງຄວາມສິ້ນໄປ ໝົດໄປ' ຄື ຈະເຖິງຄວາມໝົດສິ້ນໄປ. ດ້ວຍຄຳນີ້ ສະແດງໃຫ້ເຫັນວ່າ ຈິດທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຊົ່ວລັດນິ້ວມືດຽວ ນັ້ນມີຈຳນວນຫຼາຍກວ່າເມັດເຂົ້າເປືອກ 150 ວາຫະ ກັບອີກ 10 ວາຫະ.

Evaṃ ekaccharakkhaṇe pavattacittassa ettakavīhito anekabhāvaṃ dassevā idāni ekaccharakkhaṇe pavattacittassa puggalavisesavasena visesabhāvaṃ dassetuṃ tatrīme’tiādimāha.

ເມື່ອສະແດງຄວາມມີຈຳນວນຫຼາຍກວ່າເມັດເຂົ້າເປືອກເທົ່ານີ້ ຂອງຈິດທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຊົ່ວລັດນິ້ວມືດຽວຢ່າງນີ້ແລ້ວ, ບັດນີ້ ເພື່ອຈະສະແດງຄວາມພິເສດໂດຍປະເພດແຫ່ງບຸກຄົນພິເສດ ຂອງຈິດທີ່ເກີດຂຶ້ນໃນຊົ່ວລັດນິ້ວມືດຽວ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ 'ຕັຕຣີເມ' (ໃນສັດເຫຼົ່ານັ້ນ, ຈິດເຫຼົ່ານີ້) ດັ່ງນີ້.

Tatha

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ

Tatrāti sattavidhesu sattesu.

ຄຳວ່າ 'ຕັຕຣະ' (ໃນສັດເຫຼົ່ານັ້ນ) ຄື ໃນບັນດາສັດ 7 ປະເພດ.

Ime sattavidhā cittā pavattantīti imāni sattavidhāni cittāni pavattanti.

ຄຳວ່າ 'ຈິດ 7 ປະເພດເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມເປັນໄປ' ຄື ຈິດ 7 ປະເພດເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມເກີດຂຶ້ນ.

Abhāvitakāyā’ti pañcupādānakkhadhakāyesu aniccādivasena abhāvitakāyā.

ຄຳວ່າ 'ຜູ້ມີກາຍອັນບໍ່ໄດ້ອົບຮົມແລ້ວ' ຄື ຜູ້ທີ່ບໍ່ໄດ້ອົບຮົມກາຍໃນອຸປາດານັກຂັນ 5 ໂດຍຄວາມເປັນຂອງບໍ່ທ່ຽງເປັນຕົ້ນ.

Abhāvitasīlā’ti abhāvitalokuttarasīlā.

ຄຳວ່າ 'ຜູ້ມີສິນອັນບໍ່ໄດ້ອົບຮົມແລ້ວ' ຄື ຜູ້ທີ່ບໍ່ໄດ້ອົບຮົມໂລກຸດຕະຣະສິນ.

Tīsu ṭhānesu’ti sakkāyadiṭṭhi-vicikicchā-sīlabbataparāmāsa samugghāṭitaṭṭhānavasena tīsu ṭhānesu. Uparibhumīsu’ti sakadāgāmiādīnaṃ pañcakkhadhasaṅkhāta uparibhumisu?

ຄຳວ່າ 'ໃນຖານະ 3' ຄື ໃນຖານະ 3 ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຖານະທີ່ຖອນສັກກາຍະທິຖິ, ວິຈິກິດສາ ແລະ ສີລັບພະຕະປາຣາມາດ. ຄຳວ່າ 'ໃນພູມເບື້ອງເທິງ' ຄື ໃນພູມເບື້ອງເທິງອັນໄດ້ແກ່ຂັນ 5 ຂອງພະສະກະທາຄາມີເປັນຕົ້ນ.

Pañcasu ṭhānesu’ti heṭṭhā vuttesu tīsu ṭhānesu rāgadosatanuṭṭhānadvayaṃ pakkhipivā pañca ṭhānāni veditabbāni.

ຄຳວ່າ 'ໃນຖານະ 5' ຄື ເອົາຖານະ 2 ຢ່າງຄືການເຮັດໃຫ້ລາຄະ ແລະ ໂທສະເບົາບາງ ລວມເຂົ້າກັບຖານະ 3 ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ແລ້ວເພິ່ງຊາບວ່າເປັນຖານະ 5.

Dasasu ṭhānesu’ti heṭṭhā pañcaṭṭhānāni ceva gahitaggahaṇanayena sakkāyadiṭṭhi-vicikicchā-sīlabbataparāmāsa-lobha-vyāpāda-saṅkhāta-pa- ñcorambhāgayasaññejanasamugghāṭitaddhānavasena pañcौddhamhāgiya saṃyojana samugghāṭitaṭṭhānavaseneva. Aparāti pañcā’ti dasa ṭhānāni vipassanāya ārammaṇabhutā pañcupādānakkhadhā yevāti gahetabbaṃ.

ຄຳວ່າ 'ໃນຖານະ 10' ຄື ຖານະ 5 ໃນເບື້ອງຕົ້ນນັ້ນເອງ ແລະ ໂດຍວິທີການຖືເອົາສິ່ງທີ່ຖືເອົາແລ້ວ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຖານະທີ່ຖອນໂອຣັມphaຄິຍະສັງໂຍດ 5 ອັນໄດ້ແກ່ ສັກກາຍະທິຖິ, ວິຈິກິດສາ, ສີລັບພະຕະປາຣາມາດ, ໂລພະ, ພະຍາບາດ ແລະ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງຖານະທີ່ຖອນອຸດທັມພາຄິຍະສັງໂຍດ 5. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄຳວ່າ 'ຖານະ 5 ອື່ນອີກ' ຄື ເພິ່ງຖືເອົາວ່າ ຖານະ 10 ນັ້ນກໍຄືອຸປາດານັກຂັນ 5 ອັນເປັນອາລົມຂອງວິປັດສະນານັ້ນເອງ.

Nārācassā’ti usuaggapavesita-ayomaya nārāvassa

ຄຳວ່າ 'ແຫ່ງລູກສອນເຫຼັກ' ຄື ແຫ່ງລູກສອນເຫຼັກທີ່ສຸບເຂົ້າໄປໃນປາຍລູກທະນູ.

Daḷhaṃ cāpasamārūḷhassā’ti daḷhacāpadhanumhi āropitassa.

ຄຳວ່າ 'ອັນຂຶ້ນໄວ້ດີແລ້ວໃນທະນູອັນໝັ້ນຄົງ' ຄື ອັນພາດໄວ້ແລ້ວໃນຄັນທະນູອັນແຂງແກ່ນ.

Tathā’ti bhagavato lahukaparivattane. Uttarikāraṇa’nti yamakapāṭihāriyato uttariyaṃ vuttaṃ

ຄຳວ່າ 'ຢ່າງນັ້ນ' ຄື ໃນການໝູນປ່ຽນໄປຢ່າງວ່ອງໄວຂອງພະຜູ້ມີພະພາກ. ຄຳວ່າ 'ເຫດຜົນຍິ່ງຂຶ້ນໄປ' ຄື ກ່າວເຖິງສິ່ງທີ່ຍິ່ງໃຫຍ່ກວ່າການສະແດງຍົມມະກະປະຕິຫານ.

Tampi mahārāja pāṭihiranti tamabhagavato aggikkhadha-udakadhārā-pavattana-saṅkhāta-yamakapāṭihīraṃ attano paresaṃ rāgādipaccanīkaharaṇato pāṭihiraṃ.

ຄຳວ່າ 'ມະຫາບໍພິດ, ແມ່ນແຕ່ການສະແດງປະຕິຫານນັ້ນ' ຄື ຍົມມະກະປະຕິຫານອັນໄດ້ແກ່ການເຮັດທໍ່ໄຟ ແລະ ສາຍນ້ຳໃຫ້ເປັນໄປຂອງພະຜູ້ມີພະພາກນັ້ນ ເປັນປະຕິຫານ ເພາະກຳຈັດກິເລດອັນເປັນປະຕິປັກມີລາຄະເປັນຕົ້ນຂອງຕົນ ແລະ ຂອງຜູ້ນັ້ນ.

Āvajjanavikaḷamattakenā’ti bhagavatā anuppāditavasena manodvārāvajjanassa hīnavasena

ຄຳວ່າ 'ພຽງແຕ່ຂາດການຄຳນຶງ (ອາວັດຊະນະ)' ຄື ເພາະຄວາມບົກພ່ອງແຫ່ງມະໂນທະວາຣາວັດຊະນະ ໂດຍການທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກບໍ່ໄດ້ຊົງເຮັດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ.

Sabbaññupañho dutiyo.

ສັບພັນຍູປັນຫາ ເປັນບັນຫາທີສອງ.

Chakoṭṭhāse kate kappe’ti catusaṭṭhiantarakappapamāṇe vivaṭṭaṭṭhāyikappe chakoṭṭhāse kate.

ຄຳວ່າ 'ເມື່ອກະລັບຖືກແບ່ງອອກເປັນ 6 ສ່ວນ' ຄື ເມື່ອວິວັດຕະຖາຍີກະລັບ ທີ່ມີປະມານ 64 ອັນຕະຣະກະລັບ ຖືກແບ່ງອອກເປັນ 6 ສ່ວນ.

Atikkante paṭhamakoṭṭhāse kiñci sādhikadasantarakappapamāṇe vicaṭṭaṭṭhāyikappassa paṭhamakoṭaṭhāse atikkante devadatto saṅghaṃ bhidi devadattapabbajjāpañho tatiyo

ຄຳວ່າ 'ເມື່ອສ່ວນທີໜຶ່ງຜ່ານພົ້ນໄປ' ຄື ເມື່ອສ່ວນທີໜຶ່ງຂອງວິວັດຕະຖາຍີກະລັບ ທີ່ມີປະມານ 10 ອັນຕະຣະກະລັບປາຍໆ ຜ່ານພົ້ນໄປແລ້ວ ພະເທວະທັດຈຶ່ງໄດ້ທຳລາຍສົງ. ບັນຫາວ່າດ້ວຍການບວດຂອງພະເທວະທັດ ເປັນບັນຫາທີສາມ.

Yamaniyame’ti

ຄຳວ່າ 'ໃນຍະມະ ແລະ ນິຍະມະ' ດັ່ງນີ້:

‘Yaṃ dehasādhanāpekkhaṃ niccaṃ kammamayaṃ yamo,Āgantaṃ sādhanaṃ kammaṃ aniccaṃ niyamo bhave;

‘ກຳມະໃດທີ່ອາໄສການຝຶກຝົນທາງກາຍ ເປັນກຳມະທີ່ຕ້ອງເຮັດເປັນປະຈຳ ກຳມະນັ້ນຊື່ວ່າ ຍະມະ, ສ່ວນກຳມະໃດທີ່ເປັນການຝຶກຝົນທີ່ເກີດຂຶ້ນເປັນຄັ້ງຄາວ ເປັນຂອງບໍ່ທ່ຽງ ກຳມະນັ້ນຊື່ວ່າ ນິຍະມະ;

Ahiṃsāsaccamādheyyaṃ brahmacāra pariggaho,Niccaṃ sarīrasoceyyaṃ yamo nāmāti vuccare;

ການບໍ່ບຽດບຽນ, ຄວາມສັດຈິງ, ການບໍ່ລັກຊັບ, ພົມມະຈັນ, ການບໍ່ຖືຄອງວັດຖຸສິ່ງຂອງ, ແລະ ຄວາມສະອາດທາງກາຍເປັນນິດ ເຫຼົ່ານີ້ ເພິ່ນຮຽກວ່າ ຍະມະ;

Santosa-mona-sajjhāyā kicchākahāro ca bhāvanā,Sayampāka-vane vāsā-niyamā-niccasādhyatā’;

ຄວາມສັນໂດດ, ຄວາມສະຫງົບ, ການສາທະຍາຍ, ການກິນອາຫານທີ່ຫາໄດ້ຍາກ, ການຈະເລີນພາວະນາ, ການຫຸງຕົ້ມອາຫານກິນເອງ, ແລະ ການຢູ່ໃນປ່າ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນນິຍະມະ ອັນເປັນສິ່ງທີ່ຕ້ອງບຳເພັນເປັນບາງຄັ້ງຄາວ’;

Evaṃ vutte yamakamme ca niyamakamme ca.

ເມື່ອກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້ ໃນຍະມະກຳມະ ແລະ ນິຍະມະກຳມະ.

Yaṃ tathāgato…pe… evamadhippāyo athi yaṃ yena guṇena hetu bhutena…pe…evaṃ adhippayo hoti taṃ buddhānaṃ guṇaṃ abhutaṃ athiti yojanā.

ຄຳວ່າ 'ພະຕາຖາຄົດໃດ... ລະ...' ມີອະທິບາຍຢ່າງນີ້ວ່າ: ຄຸນໃດ ທີ່ເປັນເຫດ... ລະ... ມີອະທິບາຍຢ່າງນີ້, ການປະກອບຄວາມ (ໂຍຊະນາ) ວ່າ ຄຸນຂອງພະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍນັ້ນ ທີ່ບໍ່ມີຈິງ ແມ່ນບໍ່ມີ.

Parakkamo dakkhāpito’ti pāramīpūraṇe parakkamo vāyāmo dakkhāpito pekkhāpito.

ຄຳວ່າ 'ຊົງສະແດງຄວາມພາກພຽນແລ້ວ' ຄື ຄວາມພາກພຽນພະຍາຍາມໃນການບຳເພັນບາລະມີ ໄດ້ຊົງສະແດງແລ້ວ ໃຫ້εຫັນແລ້ວ.

Hiyyo obhāsitā’ti jinānaṃ pāramī ca nayā bhiyyo atisayena obhāsitā.

ຄຳວ່າ 'ຮຸ່ງເຮືອງຍິ່ງໆ ຂຶ້ນໄປ' ຄື ບາລະມີ ແລະ ແນວທາງຂອງພະຊິນະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຮຸ່ງເຮືອງສະຫວ່າງສະໄຫວຢ່າງຍິ່ງ.

Bhidi tithiyānaṃ vādagaṇṭhinti vaṃ tithiyānaṃ micchāvādagaṇṭhiṃ pabhidi.

ຄຳວ່າ 'ຊົງທຳລາຍປົມວາທະຂອງພວກອັນຍະເດຍລະຖີ' ຄື ພະອົງໄດ້ຊົງທຳລາຍປົມແຫ່ງມິດສາວາທະຂອງພວກອັນຍະເດຍລະຖີເຫຼົ່ານັ້ນ.

Bhinnā parappavādakumbhā’ti parappavādā tayā bhinnā.

ຄຳວ່າ 'ໝໍ້ແຫ່ງວາທະຂອງຄົນອື່ນຖືກທຳລາຍແລ້ວ' ຄື ວາທະຂອງຄົນອື່ນຖືກທ່ານທຳລາຍແລ້ວ.

Gambhīro uttānikato’ti ativiya gambhīro pañho tayā uttātīkato.

ຄຳວ່າ 'ບັນຫາອັນເລິກເຊິ່ງຖືກເຮັດໃຫ້ຕື້ນແລ້ວ' ຄື ບັນຫາທີ່ເລິກເຊິ່ງຢ່າງຍິ່ງ ຖືກທ່ານເຮັດໃຫ້ເຂົ້າໃຈງ່າຍແລ້ວ.

Sammāladdhaṃ jinaputtānaṃ nibbāhananti paramicchāvādaharaṇe upāyasaṅkhātaṃ nibbāhanamukhaṃ jinaputtānaṃ jinaputtehi suṭṭhu laddhaṃ.

ຄຳວ່າ 'ທາງອອກອັນພະຊິນະບຸດທັງຫຼາຍໄດ້ມາເປັນຢ່າງດີ' ຄື ທາງອອກອັນໄດ້ແກ່ອຸບາຍໃນການກຳຈັດມິດສາວາທະຂອງຄົນອື່ນ ພະຊິນະບຸດທັງຫຼາຍໄດ້ຮັບມາເປັນຢ່າງດີແລ້ວ.

Evametanti sabbaṃ heṭṭhāvuttavacanaṃ tayā vuttaṃ yathā hoti taṃ,Sabbaṃ vacanaṃ evaṃ sabhāvato hotīti ajjhāhārayojanā;

ຄຳວ່າ 'ເລື່ອງນີ້ເປັນຢ່າງນັ້ນ' ຄື ຖ້ອຍຄຳທັງໝົດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນເບື້ອງຕົ້ນ ທີ່ທ່ານກ່າວໄວ້ແລ້ວນັ້ນ, ມີການປະກອບຄວາມໂດຍການເພີ່ມຄຳ (ອັດຊາຫາຣະ) ເຂົ້າມາວ່າ ຖ້ອຍຄຳທັງໝົດນັ້ນ ຍ່ອມເປັນຢ່າງນັ້ນໂດຍສະພາວະ;

Gaṇīvarapavarā’ti ālapanametaṃ gaṇīnaṃ gaṇaparisānaṃ varaparama,Atiseṭṭha yathā tayā vuttaṃ mayaṃ tathā sampaṭicachāmā’ti;

ຄຳວ່າ 'ຂ້າແຕ່ພະຄະນີຜູ້ປະເສີດສຸດ' ນີ້ ເປັນຄຳຮ້ອງຮຽກ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ປະເສີດສຸດ ຜູ້ຍອດຢ້ຽມສຸດ ໃນບັນດາຄະນີ ແລະ ຄະນະບໍລິສັດທັງຫຼາຍ, ພວກຂ້ាន້ອຍຍ່ອມຮັບຮອງເອົາຕາມທີ່ທ່ານກ່າວໄວ້ຢ່າງນັ້ນ;

Pathavikampanahetupañho catutho.

ບັນຫາວ່າດ້ວຍເຫດແຫ່ງແຜ່ນດິນໄຫວ ເປັນບັນຫາທີສີ່.

Nathaññaṃ cethāti etesu saccesu vijjamānaṃ saccato aññaṃ kāraṇaṃ paṭivedhassa ca nathi.

ຄຳວ່າ 'ແລະ ບໍ່ມີເຫດອື່ນໃນເລື່ອງນີ້' ຄື ໃນສັດຈະທຳເຫຼົ່ານີ້ ບໍ່ມີເຫດອື່ນນອກຈາກສັດຈະທຳ ແລະ ບໍ່ມີເຫດອື່ນແຫ່ງການຕັດສະຮູ້.

Sīharathenā’ti seṭṭharathena mañcarathena. Sīhasaddo vā usabhasaddo vā aññasaddena payutto seṭṭhavācako hotīti.

ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍລົດສิงຫະ' ຄື ດ້ວຍລົດອັນປະເສີດ ດ້ວຍລົດມ້າ. ຄຳວ່າ 'ສิงຫະ' ກໍດີ ຄຳວ່າ 'ອຸສະພະ' ກໍດີ ເມື່ອປະກອບກັບຄຳອື່ນ ຍ່ອມເປັນຄຳບອກເຖິງຄວາມປະເສີດ.

Sivirājadibbacakkhupañho pañcamo.

ບັນຫາວ່າດ້ວຍທິບພະຍະຈັກຂຸຂອງພະຍາສີວິຣາດ ເປັນບັນຫາທີຫ້າ.

Kalalaṃ osaratīti idaṃ mātuyā piṭṭhikaṇṭakanābhīnaṃ majjhaṭṭhānabhute gabbhapatiṭṭhānārahaṭṭhāne sannicitaṃ paṭikalalasadisaṃ madarattalohitaṃ sadhāya vuttaṃ, na kalalarūpaṃ.

ຄຳວ່າ 'ນ້ຳກະລາລະໄຫຼລົງ' ນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງເລືອດທີ່ມີສີແດງອ່ອນໆ ຄ້າຍຄືກັບນ້ຳກະລາລະ ທີ່ສະສົມຢູ່ໃນສະຖານທີ່ອັນຄວນເປັນທີ່ຕັ້ງຂອງຄັນ (ມົດລູກ) ເຊິ່ງເປັນສ່ວນທ່າມກາງລະຫວ່າງກະດູກສັນຫຼັງ ແລະ ສະດືຂອງມານດາ, ບໍ່ແມ່ນໝາຍເຖິງກະລາລະຮູບ.

Mukhapānenapi dvayasantipāto bhavatīti mukhapānenapi saha mātā ca utunī gabbho paccupaṭṭhito’ti dvayasannipāto bhavati.

ຄຳວ່າ 'ແມ່ນແຕ່ດ້ວຍການດື່ມທາງປາກ ກໍມີການປະຊຸມກັນຂອງສອງຝ່າຍ' ຄື ແມ່ນແຕ່ດ້ວຍການດື່ມທາງປາກ ພ້ອມທັງມານດາຜູ້ມີລະດູ ແລະ ຄັນທີ່ປາກົດຂຶ້ນ ກໍເປັນການປະຊຸມກັນຂອງສອງຝ່າຍ.

Purimena tatha kāraṇaṃ vakkhāmīti purimena sāmavathunā tesaṃ dvinnaṃ tiṇṇaṃ sannipātānaṃ antogadhabhāve kāraṇaṃ yūttivacanaṃ kathessāmi.

ຄຳວ່າ 'ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວເຫດຜົນໃນເລື່ອງນັ້ນ ດ້ວຍເລື່ອງໃນເບື້ອງຕົ້ນ' ຄື ຂ້າພະເຈົ້າຈະກ່າວຖ້ອຍຄຳອັນສົມຄວນ ເຊິ່ງເປັນເຫດຜົນໃນການລວມເຂົ້າກັນແຫ່ງການປະຊຸມກັນຂອງສອງຝ່າຍ ຫຼື ສາມຝ່າຍເຫຼົ່ານັ້ນ ດ້ວຍເລື່ອງຂອງນາງສາມາໃນເບື້ອງຕົ້ນ.

Te sabbe’ti ye keci sattā mātugabbhaṃ okkantā te sabbe sattā ye vanarukkhādayo’ti yojanā.

ຄຳວ່າ 'ສັດເຫຼົ່ານັ້ນທັງໝົດ' ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ສັດເຫຼົ່າໃດກໍຕາມທີ່ກ້າວລົງສູ່ຄັນຂອງມານດາ, ສັດທັງໝົດເຫຼົ່ານັ້ນ ກໍເໝືອນກັບຕົ້ນໄມ້ໃນປ່າເປັນຕົ້ນ.

Yo koci gadhabbo’ti yo kovi attano kammena tatha tatha upagannabbasatto.

ຄຳວ່າ 'ຄັນທັບພະໃດໆ' ຄື ສັດໃດໆ ກໍຕາມ ທີ່ຈະຕ້ອງເຂົ້າໄປເກີດໃນທີ່ນັ້ນໆ ດ້ວຍກຳຂອງຕົນ.

Gababhāvakkantipañho chaṭṭho.

ບັນຫາວ່າດ້ວຍການກ້າວລົງສູ່ຄັນ ເປັນບັນຫາທີຫົກ.

Saddhammo’ti paṭisambhidāppattakhīṇāsavasantakādhigamasaddhammo suddhanaya-paṭivattanavasena paṭivedhasaddhammo vā.

ຄຳວ່າ 'ພະສັດທຳ' ຄື ອະທິຄະມະສັດທຳອັນມີຢູ່ໃນພະຂີນາສົບຜູ້ບັນລຸປະຕິສຳພິທາ ຫຼື ປະຕິເວທະສັດທຳ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງການບັນລຸຕາມແນວທາງອັນບໍລິສຸດ.

Taṃ khayaṃ paridīpayanto’ti tena vacanena pubbapañcavassasatappa-māṇaṭṭhānāraha-saddhammakkhayaṃ paridīpayanto.

ຄຳວ່າ 'ຊົງສະແດງຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງພະສັດທຳນັ້ນ' ຄື ຊົງສະແດງຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງພະສັດທຳ ອັນຄວນຕັ້ງຢູ່ຕະຫຼອດ 500 ປີທຳອິດ ດ້ວຍພະດຳລັດນັ້ນ.

Sesakaṃ paricchidīti sesakaṃ pacchimapañcavassasataṃ saddhammatiṭṭhanakkhaṇaṃ paricchidi. Taṃ dīpanākāraṃ paricchadanākārañca dassento vassasataṃ sahassantiādimāha.

ຄຳວ່າ 'ຊົງກຳນົດສ່ວນທີ່ເຫຼືອ' ຄື ຊົງກຳນົດສ່ວນທີ່ເຫຼືອອັນໄດ້ແກ່ໄລຍະເວລາການຕັ້ງຢູ່ແຫ່ງພະສັດທຳໃນ 500 ປີຫຼັງ. ເພື່ອສະແດງອາການແຫ່ງການສະແດງ ແລະ ອາການແຫ່ງການກຳນົດນັ້ນ ຈຶ່ງກ່າວຄຳມີອາທິວ່າ 'ຮ້ອຍປີ, ພັນປີ' ດັ່ງນີ້.

Naṭṭhāyiko’ti naṭṭhadhano.

ຄຳວ່າ 'ຜູ້ເສຍຫາຍ' ຄື ຜູ້ທີ່ສູນເສຍຊັບສິນ.

Vassasatappamāṇapañho sattamo.

ບັນຫາວ່າດ້ວຍກຳນົດອາຍຸຮ້ອຍປີ ເປັນບັນຫາທີເຈັດ.

Tatra ye te satte kammaṃ vibādhati te ime sattā kāraṇaṃ paṭibāhanti, tesaṃ taṃ vacana micchā’ti pothakesu likhitaṃ taṃ dujjānaṃ. Tasmā ye satte kammaṃ vibādhati, te sattā kammavipākajā, dukkha vedanā vedayantīti ye pana sattā kāraṇaṃ paṭibāhanti tesaṃ taṃ vacanaṃ micchā’ti pāṭhena bhavitabbaṃ. Evañhi sati pubbāparaṃ sameti.

ຂໍ້ຄວາມວ່າ 'ໃນບັນດາສັດເຫຼົ່ານັ້ນ, ກຳຍ່ອມບີດຄັ້ນສັດເຫຼົ່າໃດ, ສັດເຫຼົ່ານີ້ຍ່ອມຂັດຂວາງເຫດຜົນ, ຄຳເວົ້າຂອງພວກເຂົານັ້ນເປັນຄຳຕົວະ' ທີ່ຂຽນໄວ້ໃນຄຳພີທັງຫຼາຍນັ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ເຂົ້າໃຈຍາກ. ເພາະສະນັ້ນ, ຄວນມີບົດບາລີວ່າ 'ກຳຍ່ອມບີດຄັ້ນສັດເຫຼົ່າໃດ, ສັດເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມສະເຫວີຍທຸກຂະເວທະນາ ອັນເກີດຈາກກຳມະວິບາກ, ສ່ວນສັດເຫຼົ່າໃດຍ່ອມຂັດຂວາງເຫດຜົນ, ຄຳເວົ້າຂອງພວກເຂົານັ້ນເປັນຄຳຕົວະ'. ເພາະເມື່ອເປັນຢ່າງນີ້ ຂໍ້ຄວາມເບື້ອງຕົ້ນ ແລະ ເບື້ອງປາຍຈຶ່ງຈະສອດຄ່ອງກັນ.

Tatra ye te navavidhā’ti tatra dasavidhesu kuppavātesu ye te navavidhā kuppavātā.

ຄຳວ່າ 'ໃນບັນດາລົມເຫຼົ່ານັ້ນ, ລົມ 9 ປະເພດໃດ' ຄື ໃນບັນດາລົມທີ່ກຳເລີບ 10 ປະເພດນັ້ນ, ລົມທີ່ກຳເລີບ 9 ປະເພດໃດ.

Na te atīte uppajjantiti te vātā atīte bhave kammabalena na uppajjanti. Sesa padadvaye’pi eseva nayo.

ຄຳວ່າ 'ລົມເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນໃນອະດີດ' ຄື ລົມເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນໃນພົບອະດີດ ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງກຳ. ແມ່ນໃນສອງບົດທີ່ເຫຼືອ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ.

Tehi tehi kopehī’ti tehi tehi sītādikopappakārehi.

ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍຄວາມກຳເລີບນັ້ນໆ' ຄື ດ້ວຍປະເພດແຫ່ງຄວາມກຳເລີບມີຄວາມໜາວເປັນຕົ້ນນັ້ນໆ.

Sakaṃ sakaṃ vedananti attano attano phalabhūtaṃ vedanaṃ.

ຄຳວ່າ 'ເວທະນາຂອງຕົນໆ' ຄື ເວທະນາອັນເປັນຜົນຂອງຕົນໆ.

Visamaparihārajā’ti catunnaṃ iriyāpathānaṃ visadisaharaṇato jātā vedanā.

ຄຳວ່າ 'ອັນເກີດຈາກການບໍລິຫານກາຍບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີ' ຄື ເວທະນາທີ່ເກີດຈາກການປ່ຽນແປງອິຣິຍາບົດທັງ 4 ບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີກັນ.

Opakkamikenā’ti daṇḍappahāradivasena parūpakkamena.

ຄຳວ່າ Opakkamikenā ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຄວາມພະຍາຍາມຂອງຄົນອື່ນ ມີການຕີດ້ວຍຕະບອງເປັນຕົ້ນ.

Kammavipākajā’ti kammavipākabhutapañcakkhadhato jātā.

ຄຳວ່າ Kammavipākajā ໄດ້ແກ່ ເກີດຈາກປັນຈະຂັນອັນເປັນວິບາກຂອງກຳ.

Bahutaraṃ avasesanti kammavipākajavedanāto avasesaṃ vedayitaṃ bahutaraṃ.

ຄຳວ່າ Bahutaraṃ avasesaṃ ໄດ້ແກ່ ເວທະນາທີ່ເຫຼືອ ນອກຈາກເວທະນາທີ່ເກີດຈາກກຳມະວິບາກ ແມ່ນມີຫຼາຍກວ່າ.

Na sambhavatīti na sampajjati.

ຄຳວ່າ Na sambhavatī ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມບໍ່ສຳເລັດ (ຫຼື ບໍ່ເກີດຂຶ້ນ).

Bījaduṭṭhatā’ti khettato aññakāraṇaduṭṭhatā.

ຄຳວ່າ Bījaduṭṭhatā ໄດ້ແກ່ ຄວາມບົກພ່ອງຍ້ອນເຫດອື່ນ ນອກຈາກເນື້ອທີ່ນາ.

Kammavipakato vā’ti etha

ຄຳວ່າ Kammavipakato vā ໃນບົດນີ້

‘Vemātubhātikaṃ pubbe dhanahetu haniṃ ahaṃTena kammavipākena devadatto silaṃ khipi;

Aṅguṭṭhaṃ piṃsayī pāde mama pāsāṇasakkharā’ti;

‘ໃນຊາດກ່ອນ ເຮົາໄດ້ຂ້າພີ່ນ້ອງຕ່າງມານດາ ເພາະເຫດແຫ່ງຊັບ ດ້ວຍວິບາກຂອງກຳນັ້ນ ພະເທວະທັດຈຶ່ງໄດ້ກິ້ງກ້ອນຫີນໃສ່; ສະເກັດຫີນໄດ້ບົດຫົວໂປ້ຕີນຂອງເຮົາ’;

Ayaṃ gāthā vattabbā tatha dhanahetu’ti dāsidāsasaṅkhāta-jaṅgamadhana-hetu. Dhanañhi thāvarajaṅgama-saṃhārima-aṅgasama-anugāmidhanavasena pañcavidhaṃ.

ຄາຖາຮູບບົດນີ້ ຄວນກ່າວໄວ້. ໃນຄາຖາຮູບບົດນັ້ນ ຄຳວ່າ dhanahetu ໄດ້ແກ່ ເພາະເຫດແຫ່ງສັງຫາລິມະຊັບ (ຊັບທີ່ເຄື່ອນທີ່ໄດ້) ຄື ຂ້າທາດຍິງຊາຍ. ເພາະວ່າ ຊັບນັ້ນມີ ໕ ປະການ ຄື: ຖາວະຣະຊັບ (ຊັບທີ່ເຄື່ອນທີ່ບໍ່ໄດ້), ຊັງຄະມະຊັບ (ຊັບທີ່ເຄື່ອນທີ່ໄດ້), ສັງຫາຣິມະຊັບ (ຊັບທີ່ນຳໄປໄດ້), ອັງຄະສະມະຊັບ (ຊັບສະເໝີດ້ວຍອະໄວຍະວະ) ແລະ ອະນຸຄາມິກະຊັບ (ຊັບທີ່ຕິດຕາມຕົວໄປ).

Kiriyato vā’ti devadattassa upakkamakiriyato vā.

ຄຳວ່າ Kiriyato vā ໄດ້ແກ່ ຫຼື ຈາກການກະທຳ ຄື ຄວາມພະຍາຍາມຂອງພະເທວະທັດ.

Bhojanaṃ visamaṃ pariṇamatīti kucchigatabhojanaṃ visamaṃ paripakkabhāvaṃ gacchati.

ຄຳວ່າ Bhojanaṃ visamaṃ pariṇamati ໄດ້ແກ່ ອາຫານທີ່ຕົກເຖິງທ້ອງ ຍ່ອມຍ່ອຍໄປບໍ່ສະເໝີກັນ.

Tāya ca pana vedanāyā’ti idaṃ kattathe karaṇavacanaṃ.

ຄຳວ່າ Tāya ca pana vedanāyā ນີ້ ເປັນກະຣະນະວິບັດ ໃນອັດຖະແຫ່ງກັດຕາ.

Nikāyavarañchake’ti etha lañchanti sañcānanti etena etha vā puññapāpāni paṇḍitajanāti lañchako’ti nikāyavaro ca so lañchako cāti viggaho.

ຄຳວ່າ Nikāyavarañchake ໃນບົດນີ້ ມີວິເຄາະວ່າ: ຊົນທັງຫຼາຍຍ່ອມປະທັບຕາ ຄື ຮູ້ທົ່ວເຖິງດ້ວຍສິ່ງນີ້ ຫຼື ບັນດິດທັງຫຼາຍຍ່ອມຮູ້ບຸນແລະບາບໃນສິ່ງນີ້ ເພາະເຫດນັ້ນ ສິ່ງນັ້ນຈຶ່ງຊື່ວ່າ ລັນຊະກະ (ກາປະທັບ). ໝວດທຳອັນປະເສີດນັ້ນດ້ວຍ ເປັນກາປະທັບນັ້ນດ້ວຍ ຈຶ່ງຊື່ວ່າ ນິກາຍະວະຣະລັນຊະກະ.

Sabbākusalajjhāpanapañho aṭṭhamo.

ປັນຫາທີ ໘: ປັນຫາວ່າດ້ວຍການເຜົາຜານອະກຸສົນທັງປວງ.

Imasmiṃ pañhe therassa ekaṃsikaṃ byākaraṇaṃ na hoti. Tasmā vicārevā yaṃ yuttaraṃ taṃ gahetabbaṃ. Tatrāyaṃ vicāraṇākāro. Maggavajjhā hi kilesā anupādinnakabhutā ye neva atītā anāgatā na paccuppannā. Upādinnakanirodhakathā ca anāgatabhavaṃ sadhāya kathitā bhagavato uppannā vedanā imasmiṃ paccuppannabhaveyeva hoti. Aparāparavedaniyakammañca buddhapaccekabuddhehi’pi na sakkā nivāretuṃ. Tasmā therassa kammavipākato vā esā vedanā nibbattā’ti vādo yuttataro’ti gahetabbaṃ. Yadi evaṃ kasmā thero anekavihitaṃ kathesī?Ti. Rājā milido ñāṇabhedaṃ gavesanto vicitrapaṭibhānaṃ sotukāmo hoti. Tassa ajjhāsayavasena anekavihitaṃ kathesī’ti parihāro vattabbo aññesu īdisesu ṭhānesu yuttiyeva gavesitabbā, na ekacintinā bhavitabbanti.

ໃນປັນຫານີ້ ຄຳວິສັດຊະນາຂອງພະເຖຣະບໍ່ເປັນໄປໂດຍສ່ວນດຽວ. ເພາະສະນັ້ນ ຄວນພິຈາລະນາແລ້ວຖືເອົາຂໍ້ທີ່ສົມຄວນກວ່າ. ໃນການພິຈາລະນານັ້ນ ມີນັຍດັ່ງນີ້: ກິເລດທັງຫຼາຍທີ່ເພິ່ງຂ້າດ້ວຍມັກ ເປັນອະນຸປາດິນນະກະທຳ (ທຳທີ່ກຳບໍ່ຍຶດຄອງ) ເເຊິ່ງບໍ່ເປັນອະດີດ ບໍ່ເປັນອະນາຄົດ ແລະ ບໍ່ເປັນປັດຈຸບັນ. ສ່ວນກຖາວ່າດ້ວຍຄວາມດັບແຫ່ງອຸປາດິນນະກະທຳ ນັ້ນ ຊົງກ່າວໝາຍເຖິງພົບໃນອະນາຄົດ, ແຕ່ເວທະນາທີ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າ ນັ້ນ ຍ່ອມມີໃນພົບປັດຈຸບັນນີ້ເອງ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ອະປຣາປະຣິຍະເວທະນີຍະກຳ ແມ່ນແຕ່ພະພຸດທະເຈົ້າ ແລະ ພະປັດເຈກະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ກໍບໍ່ສາມາດຫ້າມໄດ້. ເພາະສະນັ້ນ ວາທະຂອງພະເຖຣະທີ່ວ່າ ເວທະນານີ້ເກີດຂຶ້ນຈາກກຳມະວິບາກ ຈຶ່ງຄວນຖືເອົາວ່າເປັນຂໍ້ທີ່ສົມຄວນກວ່າ. ຖ້າເປັນເຊັ່ນນັ້ນ ເປັນຫຍັງພະເຖຣະຈຶ່ງກ່າວໄວ້ຫຼາຍປະການ? ວິສັດຊະນາວ່າ: ພະຍາມิລິນທະ ຊົງສະແຫວງຫາຄວາມແຕກສານແຫ່ງຍານ ແລະ ໃຄ່ຈະຟັງປະຕິພານອັນວິຈິດ. ພະເຖຣະຈຶ່ງໄດ້ກ່າວໄວ້ຫຼາຍປະການ ຕາມອັດທະຍາໄສຂອງພະອົງ. ໃນສະຖານທີ່ອື່ນໆ ທີ່ມີລັກສະນະເຊັ່ນນີ້ ກໍຄວນສະແຫວງຫາເຫດຜົນທີ່ສົມຄວນເທົ່ານັ້ນ ບໍ່ຄວນເປັນຜູ້ມີຄວາມຄິດຄັບແຄບ.

Katassa paticayo’ti catusu saccesu katasoḷasakiccassa paticayo puna vaḍḍhanaṃ nathi.

ຄຳວ່າ Katassa paticayo ໄດ້ແກ່ ຄວາມສັ່ງສົມ ຫຼື ຄວາມຈະເລີນຂຶ້ນອີກ ແຫ່ງກິດ ໑໖ ປະການ ທີ່ໄດ້ເຮັດແລ້ວໃນອະລિຍະສັດ ໔ ແມ່ນບໍ່ມີ.

Nibbāhitabbo’ti nibbeṭhetabbo kathetabbo. Paṭisallānanti kāyikacetasikapaṭisallānakiriyā. Athato pana paṭisallānaṭṭhāne lahitabbā samādhisatisampajaññādayo kusalā dhammā paṭisallānaṃ nāma.

ຄຳວ່າ Nibbāhitabbo ໄດ້ແກ່ ເພິ່ງຄາຍອອກ ຫຼື ເພິ່ງກ່າວ. ຄຳວ່າ Paṭisallāna ໄດ້ແກ່ ການຫຼີກເຣັ້ນທາງກາຍແລະທາງໃຈ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ກຸສົນທຳທັງຫຼາຍ ມີສະມາທິ ສະຕິ ແລະ ສຳປະຊັນຍະ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ເພິ່ງໄດ້ຮັບໃນສະຖານທີ່ຫຼີກເຣັ້ນ ນັ້ນ ຊື່ວ່າ ປະຕິສັນລານະ (ການຫຼີກເຣັ້ນ).

Rakkhatīti samparāyikaapāyādidukkhato rakkhati.

ຄຳວ່າ Rakkhati ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມຮັກສາໃຫ້ພົ້ນຈາກທຸກໃນອະບາຍເປັນຕົ້ນ ໃນພົບໜ້າ.

Paṭisallānapañho navamo.

ປັນຫາທີ ໙: ປັນຫາວ່າດ້ວຍການຫຼີກເຣັ້ນ.

Taṃ iddhibalanti tena iddhibalena labhitabbakappakappāvassaṭṭhānaṃ.

ຄຳວ່າ Taṃ iddhibalaṃ ໄດ້ແກ່ ການດຳລົງຢູ່ຕະຫຼອດກັປ ຫຼື ເຫຼືອກວ່າກັປ ທີ່ເພິ່ງໄດ້ດ້ວຍກຳລັງລິດນັ້ນ.

Antamaso accharāsaṅghātamattampīti sabbantimena paricchedena accharāsaṅghātamattampi kālaṃ pañcakkhadhasaṅkhātabhavassa pavattanaṃ na vaṇṇemi, appavattananibbānameva vaṇṇemīti adhippāyo.

ຄຳວ່າ Antamaso accharāsaṅghātamattampi ມີອະທິບາຍວ່າ: ເຮົາບໍ່ສັນເສີນການເປັນໄປແຫ່ງພົບ ອັນໄດ້ແກ່ປັນຈະຂັນ ແມ່ນແຕ່ໄລຍະເວລາພຽງລັດນິ້ວມືດຽວ ເເຊິ່ງເປັນກຳນົດເວລາທີ່ສັ້ນທີ່ສຸດ, ແຕ່ເຮົາສັນເສີນສະເພາະພະນິພານ ອັນເປັນຄວາມບໍ່ເປັນໄປແຫ່ງພົບເທົ່ານັ້ນ.

Iddhibalakittanapañho dasamo.

ປັນຫາທີ ໑໑: ປັນຫາວ່າດ້ວຍການກ່າວສັນເສີນກຳລັງລິດ.

Dasapañhapaṭimaṇḍitaaṭṭhamavaggavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາວັກທີ ໘ ອັນປະດັບດ້ວຍປັນຫາ ໑໐ ຂໍ້ ຈົບລົງແລ້ວ.

Abhiññāyāhaṃ bhikkhave dhammaṃ desemīti pañcakkhadhā, dvādasāyatanāni, aṭṭhārasa dhātuyo, cattāri saccāni, bāvīsatidriyāni, nava hetu, cattāro āhārā, sattavassā, satta vedanā, satta saññā, satta cetanā, satta cittānītiādinā abhivisesena sabbaññutañāṇena jānivā dhammaṃ desemi.

ຄຳວ່າ Abhiññāyāhaṃ bhikkhave dhammaṃ desemi ໄດ້ແກ່ ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ເຮົາຮູ້ຍິ່ງແລ້ວຈຶ່ງສະແດງທຳ ຄື ຮູ້ດ້ວຍພະສັບພັນຍຸຕາຍານອັນປະເສີດເລີດລ້ຳ ມີປັນຈະຂັນ ໕, ອາຍະຕະນະ ໑໒, ທາດ ໑໘, ສັດຈະ ໔, ອິນຊີ ໒໒, ເຫດ ໙, ອາຫານ ໔, ຜັດສະ ໗, ເວທະນາ ໗, ສັນຍາ ໗, ເຈດຕະນາ ໗, ຈິດ ໗ ເປັນຕົ້ນ ແລ້ວຈຶ່ງສະແດງທຳ.

Aññaṃ uttariṃ…pe…satanti khuddānukhuddakato aññaṃ uttariṃ catupārājika - terasa saṅghādisesa - tiṃsanissaggiya - dvānavuti - pācittiya - catupāṭidesanīya - sattādhikaraṇa -sikkhāpada - saṅkhātadiyaḍḍha - sikkhāpadasataṃ.

ຄຳວ່າ Aññaṃ uttariṃ... ລະ... sataṃ ໄດ້ແກ່ ສິກຂາບົດ ໑໕໐ ທີ່ນອກເໜືອແລະຍິ່ງໄປກວ່າສິກຂາບົດເລັກນ້ອຍ (ຂຸດທານຸຂຸດທະກະ) ອັນໄດ້ແກ່: ປາຣາຊິກ ໔, ສັງຄາທິເສດ ໑໓, ນິດສັກຄິຍະປາຈິດຕີ ໓໐, ປາຈິດຕີ ໙໒, ປາຕິເທສະນີຍະ ໔, ອະທິກະຣະນະສະມະຖະ ໗.

Tehipi na ekajjhakatā’ti attano cittaniṭṭhā ekantabhāvena na katā.

ຄຳວ່າ Tehipi na ekajjhakatā ໄດ້ແກ່ ການຕົກລົງໃຈຂອງຕົນ ບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ເປັນໄປໂດຍສ່ວນດຽວ (ຢ່າງເດັດຂາດ).

Dhammasaṇṭhitapariyāyenāti yañca taṃ āpattiṃ āpanno tañca yathādhammo kāretabbo’ti vuttadhammasaṇṭhitipariyāyena.

ຄຳວ່າ Dhammasaṇṭhitapariyāyena ໄດ້ແກ່ ໂດຍອຸບາຍແຫ່ງການຕັ້ງຢູ່ໃນທຳ ຕາມທີ່ກ່າວໄວ້ວ່າ 'ພິກຂຸຕ້ອງອາບັດໃດ ກໍເພິ່ງໃຫ້ປັບອາບັດນັ້ນຕາມທຳ'.

Khuddānukhuddakasamūhananapañho paṭhamo.

ປັນຫາທີ ໑: ປັນຫາວ່າດ້ວຍການຖອນສິກຂາບົດເລັກນ້ອຍ.

Aniccampana rūpanti vibhajjabyākaraṇiyo pañho’ti aniccaṃ nāmarūpaṃ, kiṃ. Rūpamevā?Ti puṭṭho aniccaṃ nāmarūpampi aniccā vedanā pī’tiādinā nayena vibhajivā byākātabbo vibhajjabyākaraṇīyo nāmā’ti atho. Kinnu kho cakkhunā sabbaṃ vijānātīti puggalo sabbaṃ cakkhunā kiṃ vijānātīti imasmiṃ pañhe kenāpi puṭṭho’katamena cakkhunā samantacakkhunā udāhu maṃsacakkhunā’ti vutte’āmā’ti vattabbo’ti ayaṃ pañho paṭipucchābyākaraṇīyo pañho nāmāti yojanā.

ຄຳວ່າ Aniccampana rūpaṃ ເປັນປັນຫາທີ່ເພິ່ງວິສັດຊະນາໂດຍການຈຳແນກ (ວິພັດຊະພະຍາກອນ). ອະທິບາຍວ່າ: ເມື່ອຖືກຖາມວ່າ 'ນາມຮູບບໍ່ທ່ຽງ, ແມ່ນຮູບຢ່າງດຽວບໍ່?' ກໍເພິ່ງຈຳແນກວິສັດຊະນາໂດຍນັຍເປັນຕົ້ນວ່າ 'ນາມຮູບກໍບໍ່ທ່ຽງ ເວທະນາກໍບໍ່ທ່ຽງ' ນີ້ຊື່ວ່າ ວິພັດຊະພະຍາກອນ. ສ່ວນການເຊື່ອມໂຍງໃນປັນຫາວ່າ Kinnu kho cakkhunā sabbaṃ vijānāti (ບຸກຄົນຍ່ອມຮູ້ແຈ້ງທຸກສິ່ງດ້ວຍຕາຫຼື?) ດັ່ງນີ້: ເມື່ອມີຜູ້ຖາມປັນຫານີ້ວ່າ 'ບຸກຄົນຍ່ອມຮູ້ແຈ້ງທຸກສິ່ງດ້ວຍຕາຫຼື?' ເມື່ອຖືກຖາມກັບວ່າ 'ດ້ວຍຕາໃດ? ດ້ວຍສະມັນຕະຈັກຂຸ ຫຼື ມັງສະຈັກຂຸ?' ເມື່ອຕອບວ່າ 'ແມ່ນແລ້ວ' ປັນຫານີ້ຊື່ວ່າ ປະຕິປຸດສາພະຍາກອນ (ປັນຫາທີ່ເພິ່ງວິສັດຊະນາດ້ວຍການຖາມກັບ).

Māluṅkyaputtapañho dutiyo.

ປັນຫາທີ ໒: ປັນຫາວ່າດ້ວຍພະມາລຸນກະຍະບຸດ.

Samuhato bhayahetu arahato’ti bhayahetu arahato arahantena samūhato.

ຄຳວ່າ Samuhato bhayahetu arahato ໄດ້ແກ່ ເຫດແຫ່ງຄວາມຢ້ານຂອງພະອໍຣະຫັນ ແມ່ນພະອໍຣະຫັນໄດ້ຖອນເສຍແລ້ວ.

Unnatāvanatā’ti sukhe unnatiṭhānavasena unnatā dukkhe maṅkuvasena onatā

ຄຳວ່າ Unnatāvanatā ໄດ້ແກ່ ຟູຂຶ້ນດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມດີໃຈໃນສຸກ ແລະ ຍຸບລົງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມທໍ້ຖອຍໃນທຸກ.

Kuṭipurise’ti pākaṭapurise.

ຄຳວ່າ Kuṭipurise ໄດ້ແກ່ ໃນບຸລຸດຜູ້ປະກົດ (ຜູ້ມີຊື່ສຽງ).

Āhaccapadanti bhagavato sabbaññutañāṇena visesevā vuttavacanaṃ.

ຄຳວ່າ Āhaccapada ໄດ້ແກ່ ພະດຳລັດທີ່ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງກ່າວເນັ້ນເປັນພິເສດ ດ້ວຍພະສັບພັນຍຸຕາຍານ.

Sabbatasapañho tatiyo.

ປັນຫາທີ ໓: ປັນຫາວ່າດ້ວຍຄວາມສະດຸ້ງກົວທັງປວງ.

Tena tesaṃ pavattenā’ti tesaṃ parittānaṃ tejavantānaṃ tena pavattena.

ຄຳວ່າ Tena tesaṃ pavattena ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍຄວາມເປັນໄປແຫ່ງພະປະຣິດທັງຫຼາຍ ທີ່ມີເດດເຫຼົ່ານັ້ນ.

Visaṃ cikkhassanto’ti visaṃ vināsayamāno.

ຄຳວ່າ Visaṃ cikkhassanto ໄດ້ແກ່ ຜູ້ກຳຈັດພິດ.

Uddhamadho ācayamāno’ti sarīrassa uddhaṃ sukhaṃ vaḍḍhayamāno.

ຄຳວ່າ Uddhamadho ācayamāno ໄດ້ແກ່ ການເຮັດໃຫ້ຄວາມສຸກຈະເລີນຂຶ້ນໄປທົ່ວຮ່າງກາຍ ທັງເບື້ອງເທິງແລະເບື້ອງລຸ່ມ.

Corānaṃ ukkhittalaguḷantī pothakesu likhitaṃ vericorānaṃ ukkhattalaguḷampīti pāṭhena bhavitabbaṃ. Vericorehi ukkhittamuggaraṃ na sambhavatīti atho.

ບົດວ່າ Corānaṃ ukkhittalaguḷaṃ ທີ່ຂຽນໄວ້ໃນຄຳພີທັງຫຼາຍ ນັ້ນ ຄວນເປັນບົດປາຖະວ່າ vericorānaṃ ukkhattalaguḷampi. ອະທິບາຍວ່າ: ຕະບອງທີ່ພວກໂຈນຄູ່ເວນຍົກຂຶ້ນແລ້ວ ຍ່ອມບໍ່ຕົກລົງມາ.

Āhārathaṃ vā eratī’ti āhārakiccaṃ sampādeti.

ຄຳວ່າ Āhārathaṃ vā erati ໄດ້ແກ່ ຍ່ອມເຮັດກິດແຫ່ງອາຫານໃຫ້ສຳເລັດ.

Sūcikāyā’ti uddha-vamanābādhena.

ຄຳວ່າ Sūcikāya ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍໂລກຮາກ (ອະຫິວາຕະກະລົກ).

Dūrupacārenā’ti duṭṭhapayuttena kāraṇena.

ຄຳວ່າ Dūrupacārena ໄດ້ແກ່ ດ້ວຍເຫດທີ່ປະກອບໄວ້ບໍ່ດີ.

Sattānaṃ rakkhanaṃ mahārājā parittanti mahārāja, parittaṃ nāma sattānaṃ rakkhantānaṃ sattānaṃ anurakkhanaṃ hotīti yojanā.

ການເຊື່ອມໂຍງໃນບົດວ່າ Sattānaṃ rakkhanaṃ mahārājā parittaṃ ດັ່ງນີ້: ມະຫາຣາຊະ, ຊື່ວ່າ ພະປະຣິດ ຍ່ອມເປັນເຄື່ອງອະນຸຮັກຮັກສາສັດທັງຫຼາຍ ຜູ້ຮັກສາຕົນຢູ່.

Attanā katena ārakkhaṃ janātī’ti kammācaraṇādito pāpapuggalo attanā katena dosena parittassa rakkhanabhāvaṃ jahati vināseti.

ຄຳວ່າ Attanā katena ārakkhaṃ jahāti (ໃນປາຖະວ່າ janāti) ມີອະທິບາຍວ່າ: ຄົນບາບຍ້ອນການປະພຶດກຳຊົ່ວເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມລະເສຍຄວາມເປັນເຄື່ອງຮັກສາແຫ່ງພະປະຣິດ ດ້ວຍໂທດທີ່ຕົນເອງເຮັດໄວ້.

Pararittānurakkhanapañho catutho.

ປັນຫາທີ ໔: ປັນຫາວ່າດ້ວຍການຮັກສາດ້ວຍພະປະຣິດ.

Buddhabalato ca mārabalaṃ balavataraṃ na hotī’ti yojanā.

ການເຊື່ອມໂຍງມີດັ່ງນີ້: ກຳລັງຂອງມານ ຍ່ອມບໍ່ມີກຳລັງຫຼາຍກວ່າກຳລັງຂອງພະພຸດທະເຈົ້າ.

Pañcasālagāpañho pañcamo.

ປັນຫາທີ ໕: ປັນຫາວ່າດ້ວຍບ້ານປັນຈະສາລະ.

Tatra athantaraṃ athi’ti tatha tesu dvīsu vacanesu. Athabhedo athaviseso athi.’

ຄຳວ່າ Tatra atthantaraṃ atthi ໄດ້ແກ່ ໃນພະດຳລັດທັງສອງນັ້ນ ມີຄວາມແຕກຕ່າງແຫ່ງເນື້ອຄວາມ ຫຼື ມີຄວາມພິເສດແຫ່ງເນື້ອຄວາມ.

Antaraṃ majjhavathañca khaṇokāso’pi hetusu vyavadhāne vinā cetha bhede chidde manasyapī’ti abhidhānasathe vuttaṃ.

ມີກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີອະພິທານັບປະທີປິກาວ່າ: 'ບົດວ່າ Antara ຍ່ອມໃຊ້ໃນອັດຖະວ່າ ທ່າມກາງ, ເນື້ອຄວາມ, ຂະນະ, ໂອກາດ, ເຫດ, ເຄື່ອງກັ້ນ, ເວັ້ນ, ຄວາມແຕກຕ່າງ, ຊ່ອງຫວ່າງ ແລະ ໃຈ'.

Saññāvimokkhoti saññāya bhāvena āpattibhāvato vimokkho saññavimokkho. Sacittakāpattīti atho.

ຄຳວ່າ Saññāvimokkho ໄດ້ແກ່ ຄວາມພົ້ນຈາກຄວາມເປັນອາບັດ ດ້ວຍຄວາມມີສັນຍາ. ອະທິບາຍວ່າ: ສະຈິດຕະກະອາບັດ.

No saññāvimokkhoti saññāyābhāvena āpattibhāvato no vimokkho, nasaññāvimokkho, acittakāpattīti atho.

ຄຳວ່າ No saññāvimokkho ໄດ້ແກ່ ຄວາມບໍ່ພົ້ນຈາກຄວາມເປັນອາບັດ ດ້ວຍຄວາມບໍ່ມີສັນຍາ. ອະທິບາຍວ່າ: ອະຈິດຕະກະອາບັດ.

Pāpājānapañho chaṭṭho.

ປັນຫາທີ ໖: ປັນຫາວ່າດ້ວຍການຮູ້ບາບ.

Etasmiñca mahārāja pañhe’ti etasmiṃ tayā pucchitapañhe.

ຄຳວ່າ Etasmiñca mahārāja pañhe ໄດ້ແກ່ ໃນປັນຫາທີ່ມະຫາບໍພິດຊົງຖາມນີ້.

Eko atho sāvaseso’ti’tathāgatassa kho ānadaevaṃ hotī’tiādivacanassa eko atho narāmisapariharaṇasaṅkhātaathena avasesena sāvaseso.

ຄຳວ່າ Eko attho sāvaseso ມີອະທິບາຍວ່າ: ເນື້ອຄວາມຢ່າງໜຶ່ງ ແຫ່ງພະດຳລັດເປັນຕົ້ນວ່າ 'ດູກ່ອນອານົນ ຄວາມດຳຣິຢ່າງນີ້ຍ່ອມມີແກ່ຕະຖາຄົດ' ນັ້ນ ຍັງມີສ່ວນເຫຼືອ ດ້ວຍເນື້ອຄວາມທີ່ເຫຼືອ ຄື ການເວັ້ນຈາກອາມິດຂອງມະນຸດ.

Gaṇapariharaṇapañho sattamo.

ປັນຫາທີ ໗: ປັນຫາວ່າດ້ວຍການບໍລິຫານໝູ່ຄະນະ.

Katena ādānena vāti katena dosena vā.

ຄຳວ່າ Katena ādānena vā ໄດ້ແກ່ ຫຼື ດ້ວຍໂທດທີ່ຕົນເຮັດໄວ້.

Abhejjaparisapañho aṭṭhamo.

ປັນຫາທີ ໘: ປັນຫາວ່າດ້ວຍບໍລິສັດທີ່ບໍ່ມີໃຜທຳລາຍໄດ້.

Aṭṭhapañhavanto dutiyavaggo.

ວັກທີ ໒ ມີປັນຫາ ໘ ຂໍ້.

Seṭṭho yamo’ti

ຄຳວ່າ Seṭṭho yamo ໄດ້ແກ່

‘Yaṃ dehasādhanāpekkhaṃ niccakammamayaṃ yamoĀgantukasādhanaṃ kammamaniccaṃniyamobhave’;

‘ສິ່ງໃດທີ່ອາໄສການບຳລຸງຮ່າງກາຍ ມີປົກກະຕິເຮັດເປັນນິດ ສິ່ງນັ້ນຊື່ວ່າ ຍະມະ, ສ່ວນກຳໃດທີ່ມີເຄື່ອງມືອັນເປັນອາຄັນຕຸກຂະ ບໍ່ທ່ຽງແທ້ ກຳນັ້ນເພິ່ງເປັນ ນິຍະມະ’;

Ahiṃsā saccamādheyyaṃ brahmacāri apariggahoNiccaṃ sarīre sādhyattā yamo nāmāti vuccare’ti;

‘ອະຫິງສາ, ສັດຈະ, ອັດສະເຕຍະ (ການບໍ່ລັກຂະໂມຍ), ພົມມະຈັນ ແລະ ອະປະຣິຄະຫະ ທຳເຫຼົ່ານີ້ ເພາະຕ້ອງປະຕິບັດໃນຮ່າງກາຍເປັນນິດ ຈຶ່ງເອີ້ນວ່າ ຍະມະ’;

Evaṃ vutto seṭṭho yamo.

ຍະມະອັນປະເສີດ ຖືກກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້.

Aggo niyamo’ti

ຄຳວ່າ 'ອັກໂຄ ນิຍະໂມ' (ນິຍະມະອັນເລີດ) ນັ້ນ

Santosa mona-sajjhāyā kicchāparo ca bhāvanā,Sayampākavanavāsā niyamāni ca sādhayato’ti;

ຄຳວ່າ 'ສັນໂດດ, ມຸເນຍະ (ຄວາມເປັນມຸນີ), ສັດທາຍະ (ການສາທະຍາຍ), ຄວາມພຽນອັນຍິ່ງ, ພາວະນາ, ການຢູ່ໃນປ່າທີ່ຫາກິນເອງ, ແລະ ການຍຶດໝັ້ນໃນນິຍະມະທັງຫຼາຍ' ດັ່ງນີ້;

Evaṃ vutto aggo niyamo.

ນິຍະມະອັນເລີດ ຖືກກ່າວໄວ້ຢ່າງນີ້.

Tatha ahiṃsā’ti iminā karuṇā vuttā. Saccanti vacīsaccañāṇasaccaparamathasaccāni. Ādheyyanti ādheyyavacanatā brahmacārīti methunavirati. Apariggahoti mama idanti pariggahitataṇhārahitabhāvo vutto santosamonasajjhāyā’ti dvādasavidhasantosā pāpappavāhā na buddhavacana sajjhāyā. Kicchāparoti iminā dhūtaṅgapariharaṇaṃ bhāvanā’ti parikamma bhāvanādayo tisso bhāvanā. Sayampākavane vāsā’ti etha imasmiṃ sayampākevane buddhasāsane sayampākavirati gahetabbā. Ādiākārenacāti.

ໃນຄຳເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄຳວ່າ 'ອະຫິງສາ' ນີ້ ໝາຍເຖິງ ກະລຸນາ. ຄຳວ່າ 'ສັດຈະ' ໝາຍເຖິງ ວະຈີສັດຈະ, ຍານະສັດຈະ ແລະ ປະຣະມັດຖະສັດຈະ. ຄຳວ່າ 'อาເທຍຍະ' ໝາຍເຖິງ ຄວາມເປັນຜູ້ມີວາຈາທີ່ຄວນຖືເອົາ. ຄຳວ່າ 'ພຣົມມະຈາຣີ' ໝາຍເຖິງ ການງົດເວັ້ນຈາກເມຖຸນ. ຄຳວ່າ 'ອະປະຣິກຄະຫະ' ໝາຍເຖິງ ຄວາມເປັນຜູ້ປາສະຈາກຕັນຫາທີ່ຍຶດຖືວ່າ 'ນີ້ເປັນຂອງເຮົາ'. ຄຳວ່າ 'ສັນໂຕສະ ໂມນະ ສັດທາຍະ' ໝາຍເຖິງ ສັນໂດດ ໑໒ ປະການ ແລະ ການລະເວັ້ນຈາກບາບ, ບໍ່ແມ່ນການສາທະຍາຍພຣະພຸດທະພົດ. ຄຳວ່າ 'ກິດສາປະໂຣ' ນີ້ ໝາຍເຖິງ ການສະມາດທານທຸດົງ. ຄຳວ່າ 'ພາວະນາ' ໝາຍເຖິງ ພາວະນາ ໓ ປະການ ມີປະຣິກຳມະພາວະນາເປັນຕົ້ນ. ຄຳວ່າ 'ສະຍຳປາກະວະເນ ວາສາ' ນີ້ ໃນພຣະພຸດທະສາສະໜາອັນປຽບເໝືອນປ່າທີ່ຫາກິນເອງນີ້ ຄວນຖືເອົາຄວາມງົດເວັ້ນຈາກການຫຸງຕົ້ມກິນເອງ. ແລະ ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ອາທິອາກาເຣນະ' ເປັນຕົ້ນ.

Cāro’ti sekhiya vaggānurūpenagāmavihāresu cāro.

ຄຳວ່າ 'ຈາຣະ' ໝາຍເຖິງ ການປະພຶດໃນໝູ່ບ້ານແລະວິຫານ ໃຫ້ສົມຄວນແກ່ເສຂິຍະວັດ.

Vihāro’ti samaṇasārupperiyāpathavihāro ceva dibbabrahmaariyavasena tividhadhammavihāro ca.

ຄຳວ່າ 'ວິຫາຣະ' ໝາຍເຖິງ ການຢູ່ໃນອິຣິຍາບົດທີ່ສົມຄວນແກ່ສະມະນະ ແລະ ທຳມະວິຫານ ໓ ປະການ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງ ທິບພະວິຫານ, ພຣົມມະວິຫານ ແລະ ອະຣິຍະວິຫານ.

Sayaṃmo’ti idriyasaṃyamo.

ຄຳວ່າ 'ສະຍະມະ' ໝາຍເຖິງ ອິນຊີສັງວອນ.

Saṃvaro’ti pātimokkhasaṃvaro.

ຄຳວ່າ 'ສັງວະຣະ' ໝາຍເຖິງ ປາຕιໂມກຂະສັງວອນ.

Khantī’ti adhivāsanakhanti ñāṇakhanti.

ຄຳວ່າ 'ຂັນຕິ' ໝາຍເຖິງ ອະທິວາສະນະຂັນຕິ ແລະ ຍານະຂັນຕິ.

Sikkhāpadānaṃ uddeso’ti sikkhāpadānaṃ pāḷi.

ຄຳວ່າ 'ສິກຂາປະທານັງ ອຸດເທໂສ' ໝາຍເຖິງ ພຣະບາລີແຫ່ງສິກຂາບົດທັງຫຼາຍ.

Uggahaparipucchā’ti sikkhāpadānaṃ aṭṭhakathā uggahaṇaṃ

ຄຳວ່າ 'ອຸກຄະຫະປະຣິປຸດສາ' ໝາຍເຖິງ ການຮຽນເອົາອັດຖະກະຖາແຫ່ງສິກຂາບົດທັງຫຼາຍ.

Kāsāvadhāraṇaṃ bhaṇḍubhāvo’ti iminā dviliṅgasarūpaṃ dasseti

ຄຳວ່າ 'ກາສາວະທາຣະນັງ ພັນທຸພາໂວ' ນີ້ ສະແດງເຖິງລັກສະນະແຫ່ງເພດ ໒ ປະການ.

Bhaṇḍubhāvo dvaṅgulakesovā navamuṇḍo vā’ti adhippāyo bhavati hi.

ອະທິບາຍວ່າ 'ພັນທຸພາວະ' (ຄວາມເປັນຜູ້ມີຫົວໂລ້ນ) ນັ້ນ ໝາຍເຖິງ ຜູ້ມີຜົມຍາວບໍ່ເກີນ ໒ ນິ້ວ ຫຼື ຜູ້ປົງຜົມໃໝ່ໆ.

‘‘Yamo ca niyamo ceva cāro cavihāro tathā,Saṃyamo saṃvaro ceva khantī ca soraccampi ca;

"ຍະມະ, ນິຍະມະ, ຈາຣະ, ວິຫາຣະ, ສັງຍະມະ, ສັງວະຣະ, ຂັນຕິ ແລະ ໂສຣັດຈະ;

Ekantacariyā ceva ekattābhiratā’pi ca,Paṭisallānasevanaṃ hiriotappameva ca;

ເອກັນຕະຈະຣິຍາ, ເອກັດຕາພິຣະຕິ, ການເສບເສນາສະນະອັນສະຫງັດ, ຫິຣິ ແລະ ໂອຕັບປະ;

Appamādo ca vīriyaṃ uddesaparipucchā tathā,Sīlādyabhirati ceva nirālayasabhāvato;

ອັບປະມາດ, ວິຣິຍະ, ອຸດເທສະ, ປະຣິປຸດສາ, ຄວາມຍິນດີໃນສີລເປັນຕົ້ນ, ແລະ ຄວາມເປັນຜູ້ມີສະພາວະບໍ່ມີອາໄລ;

Sikkhāpadābhipūraṇamiti vīsappabhedena,Samaṇakaraṇā dhammā nāgasenena desitā;

ແລະ ການບຳເພັນສິກຂາບົດໃຫ້ບໍລິບູນ, ທຳທັງຫຼາຍທີ່ເຮັດໃຫ້ເປັນສະມະນະ ໒໐ ປະການນີ້ ພຣະນາຄະເສນໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວ;

Kāsāvadhāraṇañceva bhaṇḍubhāvo tathā iti,Duve samaṇaliṅgā’ca nāgasenenadesitā’ti;

ການຊົງຜ້າກາສາວະພັດ ແລະ ຄວາມເປັນຜູ້ມີຫົວໂລ້ນ, ເພດແຫ່ງສະມະນະ ໒ ປະການນີ້ ພຣະນາຄະເສນໄດ້ສະແດງໄວ້ແລ້ວ" ດັ່ງນີ້;

Sāmaññaṃ upagato’ti vīsatidhammadviliṅgehi sadisabhāvaṅgato.

ຄຳວ່າ 'ສາມັນຍັງ ອຸປະຄະໂຕ' ໝາຍເຖິງ ເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ສະເໝີກັນດ້ວຍທຳ ໒໐ ປະການ ແລະ ເພດ ໒ ປະການ.

So sāmaññanti so samaṇabhāvo. Aggaparisanti bhikkhuparisasaṅkhātaṃ aggaparisaṃ.

ຄຳວ່າ 'ໂສ ສາມັນຍັງ' ໝາຍເຖິງ ຄວາມເປັນສະມະນະນັ້ນ. ຄຳວ່າ 'ອັກຄະປະຣິສັງ' ໝາຍເຖິງ ບໍລິສັດອັນເລີດ ຄື ພິກຂຸບໍລິສັດ.

So me āgamo’ti vīsatidhammadviliṅgānaṃ mayhaṃ sattāne so āgamo nathi.

ຄຳວ່າ 'ໂສ ເມ ອາຄະໂມ' ໝາຍເຖິງ ການມາເຖິງແຫ່ງທຳ ໒໐ ປະການ ແລະ ເພດ ໒ ປະການນັ້ນ ບໍ່ມີແກ່ຂ້າພະເຈົ້າ.

Puthujjanapañho paṭhamo.

ປຸຖຸຊຊະນະບັນຫາ ທີ່ໜຶ່ງ ຈົບ.

Ye te bhabbā’ti ye te sattā bhavyā yuttā

ຄຳວ່າ 'ເຍ ເຕ ພັບພາ' ໝາຍເຖິງ ສັດທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ຄວນແລ້ວ ຜູ້ເໝາະສົມແລ້ວ.

Mukhalohitapaggharaṇapañho dutiyo.

ມຸຂະໂລຫິຕະປັກຄະຣະນະບັນຫາ ທີ່ສອງ ຈົບ.

Tappaṭibhāganti tena vathaguyhena sadisaṃ.

ຄຳວ່າ 'ຕັບປະຕິພາຄັງ' ໝາຍເຖິງ ສິ່ງທີ່ຄ້າຍຄືກັນກັບອະໄວຍະວະທີ່ພຶງປົກປິດນັ້ນ.

Anusāsaniyaṃ anuvāsetīti uparibhāge passāvamagge vathikammaṃvuttaṃ āyubbede

ຄຳວ່າ 'ອະນຸສາສະນິຍັງ ອະນຸວາເສຕິ' ໝາຍເຖິງ ການເຮັດວັດຖິກຳໃນທາງເບື້ອງເທິງ ຄື ທາງປັດສະວະ ທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີອາຍຸຣະເວດ.

‘Vamanaṃ recanaṃ nasyaṃ nirūha anuvāsanaṃÑeyyaṃ pañcavidhaṃ kammaṃ vidhānaṃ tassa vuccate’ti;

"ການຮາກ, ການລະບາຍ, ການຢອດດັງ, ນິຣູຫະ ແລະ ອະນຸວາສະນະ, ພຶງຊາບວ່າເປັນກຳ ໕ ປະການ, ວິທີການແຫ່ງກຳນັ້ນ ຖືກກ່າວໄວ້ແລ້ວ" ດັ່ງນີ້;

Nirūhaanuvāsanavasena hi duvidhaṃ vathikammaṃ.

ເພາະວ່າ ວັດຖິກຳ ມີ ໒ ປະການ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງ ນິຣູຫະ ແລະ ອະນຸວາສະນະ.

Tatha nirūhavathikammaṃ adhobhāge vaccamagge kātabbaṃ. Anuvāsanavathikammaṃ uparibhāge passāvamagge kātabbaṃ. Vathikammaṃ uttaravathikammampi idaṃ nāmadvayaṃ tesaṃyeva nāmanti. Tassa ṭīkā?

ໃນ ໒ ປະການນັ້ນ, ນິຣູຫະວັດຖິກຳ ພຶງເຮັດໃນສ່ວນເບື້ອງລຸ່ມ ຄື ທາງອຸຈະຣະ. ອະນຸວາສະນະວັດຖິກຳ ພຶງເຮັດໃນສ່ວນເບື້ອງເທິງ ຄື ທາງປັດສະວະ. ຄຳວ່າ 'ວັດຖິກຳ' ແລະ 'ອຸດຕະຣະວັດຖິກຳ' ທັງສອງຊື່ນີ້ ກໍເປັນຊື່ຂອງວັດຖິກຳນັ້ນເອງ. ຄຳອະທິບາຍຂອງມັນມີວ່າແນວໃດ?

‘‘Sambādhasseva sāmantā tatha kammaṃ duvaṅgulaṃ,Vāritaṃ vathikammampi sambādheyeva satthunā’’;

"ການເຮັດກຳໃນທີ່ໃກ້ຄຽງກັບອະໄວຍະວະອັນພຶງປົກປິດ ປະມານ ໒ ນິ້ວ, ແລະ ແມ່ນແຕ່ ວັດຖິກຳ ໃນອະໄວຍະວະອັນພຶງປົກປິດນັ້ນ ພຣະສາດສະດາກໍຊົງຫ້າມໄວ້ແລ້ວ";

Vathikammanti telabhesajjānaṃ vijjhanavasenakattabbaṃ vathikammanti vinayaṭīkā.

ຄຳວ່າ 'ວັດຖິກຳ' ໝາຍເຖິງ ວັດຖິກຳທີ່ພຶງເຮັດດ້ວຍອຳນາດການສີດນ້ຳມັນແລະຢາ, ນີ້ຄືຄຳອະທິບາຍໃນວິນະຍະທິກາ.

Guyhappakāsanapañho tatiyo.

ຄຸຍຫະປະການະບັນຫາ ທີ່ສາມ ຈົບ.

Asārambhenāti niddosena.

ຄຳວ່າ 'ອະສາຣັມເພນະ' ໝາຍເຖິງ ໂດຍບໍ່ມີໂທດ.

Catusaccāhisamayo’ti catunnaṃ ariyasaccānaṃ ñāṇena abhisamayo.

ຄຳວ່າ 'ຈະຕຸສັດຈາພິສະມະໂຍ' ໝາຍເຖິງ ການຕັດສະຮູ້ອະຣິຍະສັດ ໔ ດ້ວຍຍານ.

Purisattananti purisattaṃ, soyeva vā pāṭho.

ຄຳວ່າ 'ປຸຣິສັດຕະນັງ' ໝາຍເຖິງ ຄວາມເປັນບຸລຸດ, ຫຼື ບົດບາລີກໍເປັນຢ່າງນັ້ນ.

Aññaṃ kayiramānaṃ aññena sambhavatīti aññaṃ lokuttaraphalaṃ ārabbha vipassanā kammaṃ tena kayiramānaṃ aññena lokiyaphalena sambhavati, lokiyaphalaṃ detīti adhippāyo. Sabhāvampī’ti sabhāvena vacanena.

ຄຳວ່າ 'ອັນຍັງ ກະຢິຣະມານັງ ອັນເຍນະ ສັມພະວະຕິ' ອະທິບາຍວ່າ ວິປັດສະນາກຳ ທີ່ປາຣົບໂລກຸດຕະຣະຜົນຢ່າງອື່ນ ທີ່ບຸກຄົນກຳລັງເຮັດຢູ່ ຍ່ອມສຳເລັດດ້ວຍໂລກິຍະຜົນຢ່າງອື່ນ ຄື ຍ່ອມໃຫ້ໂລກິຍະຜົນ, ນີ້ຄືອະທິບາຍ. ຄຳວ່າ 'ສະພາວັມປິ' ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍວາຈາອັນເປັນສະພາວະ.

Yo akkosanto’ti yo paraṃ akkosanto.

ຄຳວ່າ 'ໂຍ ອັກໂກສັນໂຕ' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ດ່າວ່າຄົນອື່ນ.

Kiriyāyeva katā’ti dosavantassa puggalassa kiriyāyayeva karaṇenayeva moghapurisavacanakatā’ti.

ຄຳວ່າ 'ກິຣິຍາເຍວະ ກະຕາ' ໝາຍເຖິງ ການກ່າວຄຳວ່າ 'ໂມຄະບຸລຸດ' ນັ້ນ ເປັນໄປເພາະການກະທຳ ຄື ເພາະການເຮັດຂອງບຸກຄົນຜູ້ມີໂທດນັ້ນເອງ.

Savaṇena…pe… jigucchatīti bhagavato bhagavantassa savaṇena sāsanasavaṇena.

ຄຳວ່າ 'ສະວະເນນະ...ເປ... ຈິຄຸດສະຕິ' ໝາຍເຖິງ ດ້ວຍການຟັງ ຄື ດ້ວຍການຟັງຄຳສອນຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ.

Ottappatī’ti jigucchati.

ຄຳວ່າ 'ໂອດຕັບປະຕິ' ໝາຍເຖິງ ຍ່ອມກຽດຊັງ.

Bhiyyodassanenāti bhagavato dassanena ottappati jigucchati.

ຄຳວ່າ 'ພິຍໂຍທັດສະເນນະ' ໝາຍເຖິງ ຍ່ອມສະດຸ້ງຢ້ານ ຍ່ອມກຽດຊັງ ເພາະການເຫັນພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ.

Moghapurisavacanapañho catutho.

ໂມຄະປຸຣິສະວາຈະນະບັນຫາ ທີ່ສີ່ ຈົບ.

‘‘Acetanaṃ brāhmaṇa assuṇantaṃJānaṃ ajānantamimaṃ palāsaṃ,Āraddhavīriyo dhuvamappamattoSukhaseyyaṃ pucchasi kissahetu’’ti;

"ແນ່ພຣາມ, ທ່ານເປັນຜູ້ມີຄວາມພຽນອັນປາຣົບແລ້ວ ມີຄວາມບໍ່ປະມາດເປັນນິດ ຖາມເຖິງຄວາມຢູ່ເປັນສຸກ ກັບຕົ້ນຮັງນີ້ ທີ່ບໍ່ມີເຈດຕະນາ ບໍ່ໄດ້ຍິນ ບໍ່ຮູ້ສຶກຕົວ ເພາະເຫດໃດ?" ດັ່ງນີ້;

Idaṃ catukkanipātñāgataṃ palāsajātakaṃ sadhāya vuttaṃ.

ຄຳນີ້ ຖືກກ່າວໝາຍເຖິງ ປະລາສະຊາດົກ ທີ່ມາໃນຈະຕຸກກະນิບາດ.

Iti phadana rukkhe’pi tāvade’ti milide āgataṃ. Jātake pana

ຄຳວ່າ 'ອິຕິ ຜະທະນະ ຣຸກເຂປິ ຕາວະເທ' ນີ້ ມາໃນມິລິນທະບັນຫາ. ສ່ວນໃນຊາດົກ ມີວ່າ:

‘‘Iti phadanarukkhepi devatā ajjhabhāsata,Mayhampi vacanaṃ athi bhāradvāja suṇohi me’’ti;

"ເທວະດາທີ່ສຖິດຢູ່ທີ່ຕົ້ນຜະທະນະ ກໍໄດ້ກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ 'ແນ່ພານະທັດວາຊະ, ຄຳຂອງຂ້າພະເຈົ້າກໍມີຢູ່ ທ່ານຈົ່ງຟັງຄຳຂອງຂ້າພະເຈົ້າເຖີດ'" ດັ່ງນີ້;

Āgataṃ idañca terasanipāte āgataṃ phadanajātakaṃ sadhāya vuttaṃ.

ຄຳນີ້ ຖືກກ່າວໝາຍເຖິງ ຜະທະນະຊາດົກ ທີ່ມາໃນເຕຣະສະນິບາດ.

Rukkhācetanapañho pañcamo.

ຣຸກຂະອະເຈຕະນະບັນຫາ ທີ່ຫ້າ ຈົບ.

Navannaṃ mahārāja anupubbavihārasamāpattīnanti aṭṭharūpāvacarasamāpattiekanirodhasamāpattivasena navannaṃ anupubbavihārasamāpattīnaṃ. Nibbānasuttakathāyampana phalasamāpattisamattāya parinibbānasamattāya tesaṃ dvinnaṃ dāyakānaṃ anussaraṇe samattāyāti tīhi kāraṇehidve piṇḍapātā samaphalā vuttā.

ຄຳວ່າ 'ນະວັນນັງ ມະຫາຣາຊະ ອະນຸປຸບພະວິຫາຣະສະມາປັດຕີນັງ' ໝາຍເຖິງ ອະນຸປຸບພະວິຫານສະມາບັດ ໙ ປະການ ໂດຍອຳນາດແຫ່ງ ຮູບາວະຈະຣະສະມາບັດ ໘ ແລະ ນິໂຣທະສະມາບັດ ໑. ສ່ວນໃນນິບພານະສູດຕະກະຖາ ກ່າວວ່າ ບິນທະບາດທັງສອງມີຜົນສະເໝີກັນ ດ້ວຍເຫດ ໓ ປະການ ຄື: ເພາະຄວາມບໍລິບູນແຫ່ງຜົນສະມາບັດ, ເພາະຄວາມບໍລິບູນແຫ່ງປໍຣິນິບພານ, ແລະ ເພາະຄວາມບໍລິບູນແຫ່ງການລະນຶກເຖິງທາຍົກທັງສອງນັ້ນ.

Dvipiṇḍapātasamaphalapañho chaṭṭho.

ທະວິປິນທະປາຕະສະມະຜະລະບັນຫາ ທີ່ຫົກ ຈົບ.

Pūjetha naṃ pūjanīyassa dhātuṃ evaṃ kira bho saggamito gamissathāti idaṃanekavaṇṇavimāne vuttaṃ.

ຄຳວ່າ 'ພວກທ່ານຈົ່ງບູຊາພຣະທາດຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ຄວນບູຊານັ້ນເຖີດ, ແນ່ທ່ານຜູ້ຈະເລີນ, ພວກທ່ານຈະໄປສູ່ສະຫວັນຈາກໂລກນີ້ດ້ວຍການບູຊາຢ່າງນີ້' ນີ້ ຖືກກ່າວໄວ້ໃນອະເນກະວັນນະວິມານ.

Buddhapūjāpañho sattamo.

ພຸດທະບູຊາບັນຫາ ທີ່ເຈັດ ຈົບ.

Animittakatasadisā’ti asallakkhanakatasadisā.

ຄຳວ່າ 'ອະນິມິດຕະກະຕະສະທິສາ' ໝາຍເຖິງ ຄ້າຍຄືກັບການກະທຳທີ່ບໍ່ໄດ້ກຳນົດໄວ້.

Apāsanapapaṭikapañho aṭṭhamo.

ອະປາສະນະປະປະຕິກະບັນຫາ ທີ່ແປດ ຈົບ.

Khīṇāsavapañho navamo.

ຂີນາສະວະບັນຫາ ທີ່ເກົ້າ ຈົບ.

Ubbilāvitapañho dasamo.

ອຸບພິລາວິຕະບັນຫາ ທີ່ສິບ ຈົບ.

Māmako’ti mama santako mama sāvako.

ຄຳວ່າ 'ມາມະໂກ' ໝາຍເຖິງ ຜູ້ເປັນຂອງເຮົາ ຄື ສາວົກຂອງເຮົາ.

Kāraṇā’ti pīḷanā.

ຄຳວ່າ 'ກາຣະນາ' ໝາຍເຖິງ ການບີບຄັ້ນ.

Sannativikopananti nāmarūpasantativināsanaṃ dhammo hi mahārājaahiṃsālakkhaṇo’ti sakalo hi sabhāvavacanadhammo ahiṃsāvacanalakkhaṇo. Uddhataṃ mahārāja cittaṃ niggahetabbanti yogāvacarehi uddhataṃ cittaṃ passaddhisamādhiupekkhāsambojjhaṅgehi niggahetabbaṃ paggahetabbantī paggahadaṇḍasadisehi dhammavicayavīriyapītisambojjhaṅgehi paggahetabbaṃ. Sati pana sabbatha līnuddhaccesuicchitabbā? ‘‘Satiṃ khavāhaṃ bhikkhavesabbathikaṃ vadāmī’’ti vacanato.

ຄຳວ່າ 'ສັນນະຕິວິໂກປະນັງ' ໝາຍເຖິງ ການທຳລາຍສືບຕໍ່ແຫ່ງນາມຮູບ. ຄຳວ່າ 'ແນ່ມະຫາຣາດ, ເພາະວ່າທຳມີອະຫິງສາເປັນລັກສະນະ' ໝາຍເຖິງ ທຳຄືຄຳກ່າວສະແດງສະພາວະທັງໝົດ ມີຄຳກ່າວອະຫິງສາເປັນລັກສະນະ. ຄຳວ່າ 'ແນ່ມະຫາຣາດ, ຈິດທີ່ຟຸ້ງຊ່ານ ຄວນခົ່ມໄວ້' ໝາຍເຖິງ ຈິດທີ່ຟຸ້ງຊ່ານ ໂຍຄາວະຈອນຄວນຂົ່ມໄວ້ດ້ວຍ ປັດສັດທິສຳໂພດຊົງ, ສະມາທິສຳໂພດຊົງ ແລະ ອຸເປກຂາສຳໂພດຊົງ. ຄຳວ່າ 'ຄວນປະຄອງໄວ້' ໝາຍເຖິງ ຄວນປະຄອງໄວ້ດ້ວຍທຳອັນປຽບເໝືອນໄມ້ເທົ້າປະຄອງ ຄື ທຳມະວິຈະຍະສຳໂພດຊົງ, ວິຣິຍະສຳໂພດຊົງ ແລະ ປີຕິສຳໂພດຊົງ. ກໍສະຕິ ຄວນປາດຖະໜາໃນທຸກສະຖານ ໃນເວລາທີ່ຈິດຫົດຫູ່ແລະຟຸ້ງຊ່ານຫຼືບໍ່? ຄວນປາດຖະໜາ, ເພາະມີພຣະດຳລັດວ່າ 'ແນ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ເຮົາກ່າວວ່າ ສະຕິ ມີປະໂຫຍດໃນທຸກສະຖານ' ດັ່ງນີ້.

Sayaṅkatenasoghātīyatīti so coro attanā katena duccaritakammenakattubhutena parighātīyati.

ຄຳວ່າ 'Sayaṅkatenasoghātīyati' (ຖືກບຽດບຽນດ້ວຍກຳທີ່ຕົນເອງເຮັດ) ຄວາມວ່າ ໂຈນນັ້ນ ຍ່ອມຖືກບຽດບຽນດ້ວຍທຸຈະລິດກຳ ທີ່ຕົນເອງໄດ້ເຮັດໄວ້ ເຊິ່ງເຮັດໜ້າທີ່ເປັນຜູ້ທຳລາຍ.

Api ca dhammānusathi anusāsīyatīti ekaṃsena bhagavato anusiṭṭhi paṇḍitajane aparādhikamanusse anusāsayati dhammena anuvadāpeti.’ Niggahe niggahārahantivacanato vadato bhagavato doso nathiti adhippāyo’niggahe niggahārahanti’ idañca dhammena nigahanaṃ sadhāya vuttaṃ, na pīḷanakammaṃ sadhāya vuttanti idaṃ therena vattabbaṃ kasmā navuttanti ce rañño ruciyā ananukūlattā. Thero hi yathā rājā kaṅkhaṃ vinayivā dhammasabhāvaṃ jānāti tathā pañhaṃ byākarotīti. Bhagavatā saṅkhepavithāradesitanayena tathā tathā hi pañhaṃ pakāseti. Esa yathā yathāssa saddhammatejavihatavilayanakhaṇena milidarājahadaye vimati payātīti.

ອີກຢ່າງໜຶ່ງ ຄຳວ່າ 'dhammānusathi anusāsīyati' (ຍ່ອມສັ່ງສອນດ້ວຍທຳມານຸສາດ) ຄວາມວ່າ ຄຳສັ່ງສອນຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຍ່ອມສັ່ງສອນຄົນສະຫຼາດ ແລະ ຄົນຜູ້ກະທຳຜິດໂດຍສ່ວນດຽວ ຍ່ອມຕັກເຕືອນໂດຍທຳ. ອະທິບາຍວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ຕັດຢູ່ດ້ວຍຄຳວ່າ 'ໃນການຂົ່ມ ຍ່ອມຄວນຂົ່ມ' ຍ່ອມບໍ່ມີໂທດ. ຄຳວ່າ 'ໃນການຂົ່ມ ຍ່ອມຄວນຂົ່ມ' ນີ້ ຕັດໝາຍເຖິງການຂົ່ມໂດຍທຳ ບໍ່ແມ່ນຕັດໝາຍເຖິງການບຽດບຽນ. ຖ້າມີຄຳຖາມວ່າ ເປັນຫຍັງພຣະເຖຣະຈຶ່ງບໍ່ກ່າວຄຳນີ້? ຕອບວ່າ ເພາະບໍ່ຄ້ອຍຕາມຄວາມພໍພຣະໄທຂອງພຣະຣາຊາ. ເພາະວ່າ ພຣະເຖຣະຍ່ອມແກ້ບັນຫາ ເພື່ອໃຫ້ພຣະຣາຊາຊົງບັນເທົາຄວາມສົງໄສ ແລະ ຊົງຊາບສະພາວະທຳໄດ້ຢ່າງໃດ ກໍຍ່ອມແກ້ຢ່າງນັ້ນ. ພຣະເຖຣະຍ່ອມສະແດງບັນຫາໂດຍປະການນັ້ນໆ ຕາມແນວທາງທີ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງໄວ້ໂດຍຫຍໍ້ ແລະ ໂດຍພິສະດານ. ດ້ວຍວິທີນີ້ ຄວາມສົງໄສໃນພຣະຫະລຶໄທຂອງພຣະເຈົ້າມິລິນທະ ຍ່ອມໝົດສິ້ນໄປ ໃນຂະນະທີ່ຖືກທຳລາຍດ້ວຍເດດແຫ່ງພຣະສັດທຳ.

Niggahapañho ekādasamo.

ນິຄຄະຫະປັນຫາ ທີສິບເອັດ.

Paṇāmesīti pabbājesi.

ຄຳວ່າ 'Paṇāmesi' ຄວາມວ່າ ໄດ້ຂັບໄລ່ອອກໄປ.

Appativattito’ti appahīṇo.

ຄຳວ່າ 'Appativattito' ຄວາມວ່າ ຍັງລະບໍ່ໄດ້.

Nicchuhatīti nīharati.

ຄຳວ່າ 'Nicchuhati' ຄວາມວ່າ ນຳອອກໄປ.

Thalaṃ ussādetī’ti thalaṭṭhāne rāsiṃ karoti.

ຄຳວ່າ 'Thalaṃ ussādeti' ຄວາມວ່າ ເຮັດໃຫ້ເປັນກອງໃນບ່ອນດອນ.

Parilīyatī’ti paṭilīyituṃ arahati

ຄຳວ່າ 'Parilīyati' ຄວາມວ່າ ຄວນຫຼົບຫຼີກ.

Paṇāmīyatī’ti paṇametuṃ vā pabbājetuṃ vā arahati.

ຄຳວ່າ 'Paṇāmīyati' ຄວາມວ່າ ຄວນນ້ອມໄປ ຫຼື ຄວນຂັບໄລ່ອອກໄປ.

Paṇāmanapañho dvādasamo.

ປະນາມະນະປັນຫາ ທີສິບສອງ.

Dvādasapañhavantatatiyavaggavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາວັກທີສາມ ອັນມີສິບສອງບັນຫາ ຈົບແລ້ວ.

Kammādhiggahitassāti abhibhavanīyamānassa.

ຄຳວ່າ 'Kammādhiggahitassa' ຄວາມວ່າ ຜູ້ຖືກຄອບງຳ.

Moggallāna nibbānapañho paṭhamo.

ໂມຄຄັລລານະນິບພານະປັນຫາ ທີໜຶ່ງ.

Atharaso’ti phalaṃ kathitaṃ.

ຄຳວ່າ 'Attharaso' ໝາຍເຖິງ ຜົນ ທີ່ກ່າວໄວ້.

Dhammaraso’ti hetu.

ຄຳວ່າ 'Dhammaraso' ໝາຍເຖິງ ເຫດ.

Vimuttiraso’ti nibbānaṃ.

ຄຳວ່າ 'Vimuttiraso' ໝາຍເຖິງ ພຣະນິບພານ.

Aññaṃ ārādhetīti samattakārī paripuṇṇakārī aññaṃ arahattaphalaṃ ārādheti, attano santāne nipphādeti.

ຄຳວ່າ 'Aññaṃ ārādheti' ຄວາມວ່າ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ບໍລິບູນ ຜູ້ເຮັດໃຫ້ເຕັມປ່ຽມ ຍ່ອມບັນລຸພຣະອໍຣະຫັດຕະຜົນອັນເລີດ ຄືເຮັດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນໃນສັນດານຂອງຕົນ.

Savarapuraṃ anugata’nti manussajānapadapuraṃ anuppattaṃ.

ຄຳວ່າ 'Savarapuraṃ anugataṃ' ຄວາມວ່າ ເຖິງແລ້ວເຊິ່ງເມືອງໃນຊົນນະບົດຂອງມະນຸດ.

Pātimokkhapihitapañho dutiyo.

ປາຕິໂມກຂະປິຫິຕະປັນຫາ ທີສອງ.

Ucchijjatī’ti yaṃ yena kāraṇena bhikkhubhāvo ucchijjati.

ຄຳວ່າ 'Ucchijjati' ຄວາມວ່າ ຄວາມເປັນພິກຂຸຍ່ອມຂາດສູນໄປດ້ວຍເຫດໃດ.

Ubhato pakkhe’ti mātupitupakkhasaṅkhāte ubhatopakkhe.

ຄຳວ່າ 'Ubhato pakkhe' ຄວາມວ່າ ທັງສອງຝ່າຍ ຄືຝ່າຍມານດาແລະຝ່າຍບິດາ.

Manussantarenā’ti manussasānattena. Channañhi nānattaṃ ativiya nānattaṃ hoti. Vuttañhetaṃ vedasathe-

ຄຳວ່າ 'Manussantarena' ຄວາມວ່າ ດ້ວຍຄວາມຕ່າງກັນແຫ່ງມະນຸດ. ເພາະວ່າ ຄວາມຕ່າງກັນຂອງຄົນທັງຫຼາຍ ຍ່ອມເປັນຄວາມຕ່າງກັນຢ່າງຍິ່ງ. ສົມດັ່ງທີ່ກ່າວໄວ້ໃນຄຳພີພະເວດວ່າ:

‘‘Vājī vā maraṇalohānaṃ kaṭṭhapāsāṇavāsasaṃ,Nārīpurisagoyānaṃ antaraṃ bahutantaranti’’;

“ຄວາມຕ່າງກັນລະຫວ່າງມ້າ, ແກ້ວມະນີ, ເຫຼັກ, ໄມ້, ຫີນ, ເຄື່ອງນຸ່ງຫົ່ມ, ສະຕີ, ບຸລຸດ ແລະ ງົວ ຍ່ອມມີຄວາມຕ່າງກັນຫຼາຍ”;

Musāvādatarapañho tatiyo.

ມຸສາວາດະຕະຣະປັນຫາ ທີສາມ.

Nimesantarampati cakkhunimmisanakkhaṇampi.

ຄຳວ່າ 'Nimesantarampi' ຄວາມວ່າ ແມ່ນແຕ່ໃນຊ່ວງເວລາຫຼັບຕາ.

Vāṇijo hathināgo ca sākaṭiko niyāmakoHisakko uttarasetu bhikkhu ceva bodhisatto,Uttarasetu paṭipannako puggalo;

Ete anāgataṃ aṭṭha janā vilokiyā;

Vikkayānāgatamaggo tithaṃ tīramāyuthiraṃAnāgataṃ kulampi ca aṭṭhaṭṭhānā vilokiyā’ti;

“ພໍ່ຄ້າ, ຊ້າງມຸງຄຸນ, ຄົນຂັບກວຽນ, ນາຍທ້າຍເຮືອ, ແພດ, ຜູ້ຂ້າມຂົວ, ພິກຂຸ ແລະ ພຣະໂພທິສັດ; ບຸກຄົນຜູ້ກ້າວຂຶ້ນສູ່ຂົວອັນປະເສີດ; ຊົນທັງ 8 ຈຳພວກນີ້ ຍ່ອມແນມເບິ່ງອະນາຄົດ; ສິ່ງຂອງທີ່ຈະຂາຍ, ທາງຂ້າງໜ້າ, ທ່າເຮືອ, ຝັ່ງ, ອາຍຸ, ຄວາມໝັ້ນຄົງ, ແລະ ຕະກູນໃນອະນາຄົດ ເປັນສະຖານທີ່ 8 ແຫ່ງທີ່ຄວນແນມເບິ່ງ”;

Kulavilokanapañho catutho.

ກຸລະວິໂລກະນະປັນຫາ ທີສີ່.

Yathādhammo kāretabbotiāpattidhammo vinaye tiṭṭhati. Yathā tiṭṭhati, tathā so bhikkhu saṅghena kāretabbo, tathā bodhetabbo.

ຄຳວ່າ 'Yathādhammo kāretabbo' ຄວາມວ່າ ທຳຄືອາບັດຍ່ອມຕັ້ງຢູ່ໃນພຣະວິນັຍ. ຕັ້ງຢູ່ຢ່າງໃດ, ພຣະສົງກໍຄວນປັບອາບັດແກ່ພິກຂຸນັ້ນຢ່າງນັ້ນ, ຄວນຕັກເຕືອນຢ່າງນັ້ນ.

Attanipātanapañho pañcamo.

ອັດຕະນິປາຕະນະປັນຫາ ທີຫ້າ.

Nete mahārāja guṇā puggalassāti puggalassa ete guṇā ekādasādisaṅkhā na honti. Mettā bhāvanāya eva ete guṇā. Mettāvihāri puggalassa saṃvijjantīti adhippāyo.

ຄຳວ່າ 'Nete mahārāja guṇā puggalassa' ຄວາມວ່າ ມະຫາບໍພິດ ຄຸນເຫຼົ່ານີ້ ທີ່ນັບໄດ້ 11 ປະການ ບໍ່ແມ່ນຄຸນຂອງບຸກຄົນ. ແຕ່ເປັນຄຸນຂອງເມດຕາພາວະນາເທົ່ານັ້ນ. ອະທິບາຍວ່າ ຄຸນເຫຼົ່ານັ້ນຍ່ອມມີແກ່ບຸກຄົນຜູ້ຢູ່ດ້ວຍເມດຕາ.

Yassāti yassa guṇassa hetu.

ຄຳວ່າ 'Yassa' ຄວາມວ່າ ເພາະຄຸນໃດ.

Antaradhānamūlanniti pakatisarīrassa antaradhāna-dibbabhesajjarukkhamūlaṃ.

ຄຳວ່າ 'Antaradhānamūlaṃ' ຄວາມວ່າ ຮາກໄມ້ທີ່ເປັນຢາທິບ ເຮັດໃຫ້ຮ່າງກາຍປົກກະຕິຫາຍຕົວໄດ້.

Antaradhānassā’ti antaradhānakaraṇassa.

ຄຳວ່າ 'Antaradhānassā' ຄວາມວ່າ ແຫ່ງການເຮັດໃຫ້ຫາຍຕົວ.

Yanti yena guṇena.

ຄຳວ່າ 'Yaṃ' ຄວາມວ່າ ດ້ວຍຄຸນໃດ.

Mettaṃ samāpanto’ti appaṇāppattaṃ mettaṃ samāpanno.

ຄຳວ່າ 'Mettaṃ samāpanno' ຄວາມວ່າ ຜູ້ເຂົ້າເມດຕາສະມາບັດ ອັນເຖິງອັບປະນາ.

Mettābhāvanā hitānampi ahitānampīti hitarahitānampi sattesu pharaṇakamettābhāvanā sabbakusalaguṇāvahā sabbaniravajjaguṇānisaṃsā’va hoti.

ຄຳວ່າ 'Mettābhāvanā hitānampi ahitānampi' ຄວາມວ່າ ການຈະເລີນເມດຕາພາວະນາ ໂດຍການແຜ່ໄປໃນສັດທັງຫຼາຍ ທັງຜູ້ເກື້ອກູນ ແລະ ຜູ້ບໍ່ເກື້ອກູນ ຍ່ອມນຳມາຊຶ່ງຄຸນຄືກຸສົນທັງປວງ ແລະ ຍ່ອມມີອານິສົງຄືຄຸນອັນບໍ່ມີໂທດທັງປວງແທ້ໆ.

Sabbesanti sabbesu viññāṇabaddhesu sattesu mahānisaṃsā mettābhāvanā samapharaṇavasena paṇḍitehi saṃvihajitabbā.

ຄຳວ່າ 'Sabbesaṃ' ຄວາມວ່າ ນັກປາດທັງຫຼາຍ ຄວນແບ່ງປັນເມດຕາພາວະນາ ອັນມີອານິສົງຫຼາຍ ໂດຍການແຜ່ໄປສະເໝີກັນ ໃນສັດທັງປວງ ຜູ້ມີວິນຍານຄອງ.

Suvaṇṇasāmamettāvihārapañho chaṭṭho.

ສຸວັນນະສາມະເມດຕາວິຫາຣະປັນຫາ ທີຫົກ.

Naṭṭhāyiko’ti naṭṭhadhano.

ຄຳວ່າ 'Naṭṭhāyiko' ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີຊັບຈິບຫາຍແລ້ວ.

Yadā devadatto sigālo ahosi khattiyadhammo, so yāvatā jambudīpe padesarājāno te sabbe anuyutte akāsi. Tadā bodhisatto vidhuro nāma paṇḍito ahosīti idaṃ dukanipāte sabbadāṭhajātakaṃ sadhāya vuttaṃ.

ໃນສະໄໝໃດ ພຣະເທວະທັດເປັນໝາຈິ້ງຈອກ ຜູ້ມີທຳຂອງກະສັດ ມັນໄດ້ເຮັດໃຫ້ພຣະຣາຊາໃນຫົວເມືອງຕ່າງໆ ທົ່ວຊົມພູທະວີບທັງໝົດ ຍອມເປັນບໍລິວານ. ໃນສະໄໝນັ້ນ ພຣະໂພທິສັດເປັນບັນດິດ ຊື່ວ່າ ວິທູຣະ. ຄຳນີ້ ກ່າວໝາຍເຖິງ ສັບພະທາຖະຊາດົກ ໃນທຸກະນິບາດ.

Yathā paṇihitanti yathā icchitaṃ, yathā ṭhapitaṃ vā.

ຄຳວ່າ 'Yathā paṇihitaṃ' ຄວາມວ່າ ຕາມທີ່ປາດຖະໜາໄວ້ ຫຼື ຕາມທີ່ຕັ້ງໄວ້.

Bodhisattādhikasamapañho sattamo.

ໂພທິສັດຕາທິກະສະມະປັນຫາ ທີເຈັດ.

Sapakkho’ti saparivāro.

ຄຳວ່າ 'Sapakkho' ຄວາມວ່າ ພ້ອມດ້ວຍບໍລິວານ.

Mittasama. No’ti attanā sahajāta-sahajanādhikehi mittehi samannāgato.

ຄຳວ່າ 'Mittasamano' ຄວາມວ່າ ຜູ້ປະກອບດ້ວຍມິດ ຜູ້ເກີດຮ່ວມກັນ ແລະ ຍິ່ງກວ່າຜູ້ເກີດຮ່ວມກັນກັບຕົນ.

Āyūhako’ti dhanapuññānaṃ āyūhako.

ຄຳວ່າ 'Āyūhako' ຄວາມວ່າ ຜູ້ຮວບຮວມຊັບແລະບຸນ.

Saṅgāhako’ti catuhi dānādisaṅgahavathūhi catuhi janasaṅgāhakehi saṅgāhako.

ຄຳວ່າ 'Saṅgāhako' ຄວາມວ່າ ຜູ້ສົງເຄາະດ້ວຍສັງຄະຫະວັດຖຸ 4 ປະການ ອັນເປັນເຄື່ອງສົງເຄາະຄົນ 4 ຈຳພວກ.

Sakhilo’ti madhukavacano hadayaṅgamakaṇṇasukhamaṭṭhavacano.

ຄຳວ່າ 'Sakhilo' ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີວາຈາອ່ອນຫວານ ເປັນຄຳເວົ້າທີ່ຈັບໃຈ, ສະບາຍຫູ ແລະ ກ້ຽງເກົາ.

Hitesī upanissitānanti sattāna nissāya vasantānaṃ puggalānaṃ dhanayasapaññāsaṅkhātahitagavesanasīlo.

ຄຳວ່າ 'Hitesī upanissitānaṃ' ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີປົກກະຕິສະແຫວງຫາປະໂຫຍດ ຄືຊັບ, ຍົດ ແລະ ປັນຍາ ແກ່ບຸກຄົນທັງຫຼາຍ ຜູ້ອາໄສຕົນຢູ່.

Dhanavā’ti thāvarajaṅgamasaṃhārimaaṅgasamaanugāmidhanasaṅtehi pañcadhanehi dhanavā.

ຄຳວ່າ 'Dhanavā' ຄວາມວ່າ ຜູ້ມີຊັບ ດ້ວຍຊັບ 5 ປະການ ຄື ຊັບທີ່ເຄື່ອນທີ່ບໍ່ໄດ້, ຊັບທີ່ເຄື່ອນທີ່ໄດ້, ຊັບທີ່ນຳໄປໄດ້, ຊັບຄືອະໄວຍະວະ ແລະ ຊັບທີ່ຕິດຕາມຕົນໄປ.

Amarādevinimantanapañho aṭṭhamo.

ອະມະລາເທວີມິນິມັນຕະນະປັນຫາ ທີແປດ.

Opatantīti upagacchanti.

ຄຳວ່າ 'Opatanti' ຄວາມວ່າ ເຂົ້າໄປຫາ.

Arahantasabhāyanapañho navamo.

ອະຣະຫັນຕະສະພາຍະນະປັນຫາ ທີເກົ້າ.

Okassā’ti ākaḍḍhivā pāgupameyyakassa. (?)

ຄຳວ່າ 'Okassa' ຄວາມວ່າ ດຶງມາ ແຫ່ງຂໍ້ອຸປະມາເລື່ອງຂີ້ຕົມ.

Sakyopamāharaṇapañho dasamo.

ສັກກະໂຍປະມາຫາຣະນະປັນຫາ ທີສິບ.

Dasapañhapaṭimaṇḍitacatuthavaggavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາວັກທີສີ່ ອັນປະດັບດ້ວຍສິບປັນຫາ ຈົບແລ້ວ.

Dve athavase’ti dve ānisaṃse.

ຄຳວ່າ 'Dve atthavase' ຄວາມວ່າ ອານິສົງ 2 ປະການ.

Byattasaṅketā’ti pākaṭasaṅketā sulabhadassanaṃ dassanakāmānanti sīlavantānaṃ dassanakāmānaṃ upāsakopāsikānaṃ sulabhadassanaṃ sukhena labhitabbaṃ sīlavantadassanaṃ bhavissati.

ຄຳວ່າ 'Byattasaṅketā' ຄວາມວ່າ ມີເຄື່ອງໝາຍປາກົດແຈ້ງ. ຄຳວ່າ 'sulabhadassanaṃ dassanakāmānaṃ' ຄວາມວ່າ ຈະເປັນການງ່າຍທີ່ຈະໄດ້ເຫັນພຣະຜູ້ມີສີລ ແກ່ອຸປາສົກແລະອຸປາສິກາທັງຫຼາຍ ຜູ້ປາດຖະໜາຈະເຫັນ ຄືການເຫັນພຣະຜູ້ມີສີລ ຈະເປັນສິ່ງທີ່ໄດ້ມາໂດຍງ່າຍ.

Aniketapañho paṭhamo.

ອະນິເກຕະປັນຫາ ທີໜຶ່ງ.

Vantassa…pe… āturassā’ti vantassa vejjena vamāpetabbassa.

ຄຳວ່າ 'Vantassa... ລະ... āturassa' ຄວາມວ່າ ຂອງຜູ້ຮາກອອກ ທີ່ແພດໃຫ້ຮາກອອກ.

Virittassa adhoviracitassa.

ຄຳວ່າ 'Virittassa' ຄວາມວ່າ ຂອງຜູ້ຖ່າຍທ້ອງ.

Anuvāsitassa passāvamaggakattabbassaanuvāsakammassa, āturassa gilānapuggalassa.

ຂອງບຸກຄົນຜູ້ໄດ້ຮັບການສວນຢາ ທີ່ຄວນເຮັດທາງເດີນປັດສະວະ, ຂອງຄົນເຈັບຜູ້ປ່ວຍໄຂ້.

Udarasaṃyatapañho dutiyo.

ບັນຫາທີສອງ ວ່າດ້ວຍການສຳລວມທ້ອງ.

Bāhirānaṃ āgamānanti’ti piṭakattayato bāhirānaṃ.

ຄຳວ່າ 'ຂອງຄຳພີພາຍນອກ' ຄື ພາຍນອກພະໄຕປິດົກ.

Anuttarabhīsakkapañho tatiyo.

ບັນຫາທີສາມ ວ່າດ້ວຍແພດຜູ້ຍອດຢ້ຽມ.

Maggiyanti gavesitabbaṃ.

ຄຳວ່າ 'Maggiyanti' ຄື ອັນພຶງສະແຫວງຫາ.

Tassapakatanti tenaaparacakkavattinā pakataṃ.

ຄຳວ່າ 'Tassapakataṃ' (ອັນພະອົງນັ້ນຊົງເຮັດແລ້ວ) ຄື ອັນພະເຈົ້າຈັກກະພັດພະອົງອື່ນນັ້ນຊົງເຮັດແລ້ວ.

Yoniyā janayivā’ti attano passācamaggadvārena janevā.

ຄຳວ່າ 'Yoniyā janayitvā' (ໃຫ້ເກີດຈາກກຳເນີດ) ຄື ໃຫ້ເກີດທາງຊ່ອງທາງເດີນປັດສະວະຂອງຕົນ.

Anuppannamagguppādanapañho catutho.

ບັນຫາທີສີ່ ວ່າດ້ວຍການເຮັດໃຫ້ມັກທີ່ຍັງບໍ່ເກີດໃຫ້ເກີດຂຶ້ນ.

Vājapeyyanti sappiādivathusaṅkhātaṃ vājaṃ pivanti ethāti vājapeyyo, taṃ rāgavasena visaññinā’ti rāgabalena pakatisñārahitena lomasakassapabodhisattena.

ຄຳວ່າ 'Vājapeyya' (ພິທີບູຊາຍັນວາຊະເປຍຍະ) ຄື ພິທີທີ່ເຂົາດື່ມນ້ຳກຳລັງ ອັນໄດ້ແກ່ເນີຍໃສເປັນຕົ້ນ, ຄຳວ່າ 'ໂດຍຜູ້ປາສະຈາກສະຕິເພາະອຳນາດແຫ່ງລາຄະ' ຄື ໂດຍພະໂພທິສັດໂລມະສາກັດສະປະ ຜູ້ປາສະຈາກສັນຍາປົກກະຕິດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງລາຄະ.

Ratto rāgavasenā’ti puttādisu ratto puttādīnaṃ maṅgalathāya rāgabalena pāṇaṃ hanti. Bhavatī ha-

ຄຳວ່າ 'Ratto rāgavasena' (ຜູ້ກຳໜັດແລ້ວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງລາຄະ) ຄື ຜູ້ກຳໜັດແລ້ວໃນບຸດເປັນຕົ້ນ ຍ່ອມຂ້າສັດເພື່ອປະໂຫຍດແກ່ມົງຄຸນຂອງບຸດເປັນຕົ້ນ ດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງລາຄະ. ມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ...

‘‘Ratto duṭṭho ca mūḷho ca mānī luddho tathā’laso,Rājā ca ghātakā aṭṭha nāgasenena desitā;

’’

“ຄົນກຳໜັດ, ຄົນຂັດເຄືອງ, ຄົນຫຼົງ, ຄົນມີມານະ, ຄົນໂລບ, ຄົນກຽດຄ້ານ, ພະລາຊາ ແລະຄົນຂ້າສັດ ທັງ 8 ຈຳພວກນີ້ ພະນາກະເສນສະແດງໄວ້ແລ້ວ;”

Onameyyā’ti pāṇaṃ ghāteyya.

ຄຳວ່າ 'Onameyya' ຄື ພຶງຂ້າສັດ.

Sasamuddapariyāyanti sasamuddaparikkhepaṃ.

ຄຳວ່າ 'Sasamuddapariyāyaṃ' (ມີມະຫາສະໝຸດເປັນຂອບເຂດ) ຄື ມີມະຫາສະໝຸດອ້ອມຮອບ.

Lomasakassapapañho pañcamo.

ບັນຫາທີຫ້າ ວ່າດ້ວຍພະໂລມະສາກັດສະປະ.

Jotipālachaddantapañho chaṭṭho.

ບັນຫາທີຫົກ ວ່າດ້ວຍໂຊຕິປາລະ ແລະຊ້າງຈັດທັນ.

Kassapabuddhakuṭikāovassanapañho sattamo.

ບັນຫາທີເຈັດ ວ່າດ້ວຍຝົນຕົກຮົ່ວມຸງກຸຕິຂອງພະກັດສະປະພຸດທະເຈົ້າ.

Brāhmaṇarājapañho aṭṭhamo.

ບັນຫາທີແປດ ວ່າດ້ວຍພາມ ແລະພະລາຊາ.

Gāthābhigītapañho navamo.

ບັນຫາທີເກົ້າ ວ່າດ້ວຍຂອງທີ່ໄດ້ເພາະການຮ້ອງຄາຖາ.

Nodhammadesanacittanamanapañho dasamo.

ບັນຫາທີສິບ ວ່າດ້ວຍການບໍ່ນ້ອມພະໄທໄປເພື່ອສະແດງທຳ.

Dasapañhapaṭimaṇḍitapañcamavaggavaṇṇanā.

ການພັນລະນາວັກທີຫ້າ ອັນປະດັບດ້ວຍບັນຫາສິບຂໍ້ ຈົບແລ້ວ.

Onojevā’ti udakaṃ pātevā

ຄຳວ່າ 'Onojetvā' (ຫຼັ່ງນ້ຳອຸທິດ) ຄື ຫຼັ່ງນ້ຳລົງ.

Namñācariyoathipañho paṭhamo.

ບັນຫາທຳອິດ ວ່າດ້ວຍບໍ່ມີອາຈານອື່ນ.

Samupādikā’ti sāmaṃ uddhaṃpathaviṃ pavattī’ti samupādikā. Udakassa upari samagamanaṃ nibbattīti atho.

ຄຳວ່າ 'Samupādikā' ຄື ໝຸນຂຶ້ນເໜືອແຜ່ນດິນເອງ, ອະທິບາຍວ່າ ການມາລວມກັນເໜືອນ້ຳເກີດຂຶ້ນ.

Dvibuddhoppajjanapañho dutiyo.

ບັນຫາທີສອງ ວ່າດ້ວຍການບັງເກີດຂຶ້ນຂອງພະພຸດທະເຈົ້າສອງພະອົງ.

Mārabalanisūdane buddhe’ti mārabalanimmaddanasamathe buddhe.

ຄຳວ່າ 'ໃນພະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ກຳຈັດກຳລັງມານ' ຄື ໃນພະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ຊົງສາມາດຢຽບຢ່ຳກຳລັງຂອງມານ.

Eko manopasādo budhasaraṇagamanacittuppādo.

ຄຳວ່າ 'ຄວາມເຫຼື້ອມໃສແຫ່ງໃຈພຽງຄັ້ງດຽວ' ຄື ການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງຈິດທີ່ເຖິງພະພຸດທະເຈົ້າເປັນສະຣະນະ.

Añjalipaṇāmo añjalipaṇamanamattena vadanākāro

ຄຳວ່າ 'ການນ້ອມອັນຊະລີ' ຄື ອາການສະແດງຄວາມເຄົາລົບພຽງແຕ່ການນ້ອມມືໄຫວ້.

Ussahate tārayitunti apāyadukkhavadhadukkhato tārayituṃ sakkoti.

ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມອຸດສາຫະເພື່ອຈະຊ່ວຍໃຫ້ຂ້າມພົ້ນ' ຄື ສາມາດຊ່ວຍໃຫ້ຂ້າມພົ້ນຈາກທຸກໃນອະບາຍແລະທຸກຈາກການຖືກຂ້າ.

Gotamīdinnavathapañho tatiyo.

ບັນຫາທີສາມ ວ່າດ້ວຍຜ້າທີ່ພະນາງໂຄຕະມີຖວາຍ.

Ārādhako hoti ñāyaṃ dhammaṃ kusalanti maggaphalanibbānasaṅkhātaṃ ñāyaṃ kusaladhammaṃ ārādhako samijjhanako hoti.

ຄຳວ່າ 'ຍ່ອມເປັນຜູ້ບັນລຸຍາຍະທຳອັນເປັນກຸສົນ' ຄື ຍ່ອມເປັນຜູ້ບັນລຸ ຄືເຮັດໃຫ້ສຳເລັດກຸສົນທຳອັນເປັນຍາຍະທຳ ທີ່ນັບວ່າເປັນມັກ, ຜົນ ແລະນິບພານ.

Pabbajjānirathapañho catutho.

ບັນຫາທີສີ່ ວ່າດ້ວຍການບວດທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດ.

Dukkarakiriyānirathakapañho pañcamo.

ບັນຫາທີຫ້າ ວ່າດ້ວຍການເຮັດທຸກກໍຣະກິລິຍາທີ່ບໍ່ມີປະໂຫຍດ.

Idametha kāraṇanti manussānaṃ idaṃ niṭṭhāvacanaṃ etha ariyamaggaapāpuraṇapabbajane kāraṇaṃ hotīti yojanā.

ຄຳວ່າ 'ນີ້ເປັນເຫດຜົນໃນເລື່ອງນີ້' ຄື ນີ້ເປັນຄຳສະຫຼຸບຂອງມະນຸດທັງຫຼາຍ, ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ນີ້ເປັນເຫດຜົນໃນການບວດທີ່ເປີດປະຕູສູ່ອະລິຍະມັກ.

Sayanti sāsanassa attanā jinasāsanavibbhantaṃ puggalaṃ kiṃ sodhessati?

ຄຳວ່າ 'ດ້ວຍຕົນເອງ' ຄື ຕົນເອງຈະຊຳຮະບຸກຄົນຜູ້ຫຼົງຜິດໄປຈາກພະສາດສະໜາຂອງພະຊິນະເຈົ້າໄດ້ແນວໃດ?

Nibbisesā’tisīlādiguṇavisesarahitā.

ຄຳວ່າ 'ບໍ່ມີຄວາມແຕກຕ່າງກັນ' ຄື ປາສະຈາກຄຸນວິເສດມີສິນເປັນຕົ້ນ.

Akatapuññā’ti pubbajinasāsanesu pabbajjāpuññassa akaraṇena akatapuññā.

ຄຳວ່າ 'ຜູ້ບໍ່ໄດ້ເຮັດບຸນໄວ້' ຄື ເປັນຜູ້ບໍ່ໄດ້ເຮັດບຸນໄວ້ ເພາະບໍ່ໄດ້ບວດໃນພະສາດສະໜາຂອງພະຊິນະເຈົ້າໃນອະດີດ.

Avemūḷhā jinasāsane’ti sīlādiguṇavemūḷhabhāvaṃ pāpuṇituṃ asamathā.

ຄຳວ່າ 'ຜູ້ບໍ່ຫຼົງງົມງາຍໃນພະສາດສະໜາຂອງພະຊິນະເຈົ້າ' ຄື ບໍ່ສາມາດເຂົ້າເຖິງຄວາມຫຼົງງົມງາຍໃນຄຸນມີສິນເປັນຕົ້ນ.

Hīnāyavattanadosapañho chaṭṭho.

ບັນຫາທີຫົກ ວ່າດ້ວຍໂທດແຫ່ງການສຶກລາເພສ.

Arahantakāyikadukkhavedanāpañho sattamo.

ບັນຫາທີເຈັດ ວ່າດ້ວຍທຸກຂະເວທະນາທາງກາຍຂອງພະອໍຣະຫັນ.

Pārājikaajjhānapañho aṭṭhamo.

ບັນຫາທີແປດ ວ່າດ້ວຍການຕ້ອງອາບັດປາຣາຊິກ.

Saṅghasamayaṃanupaviṭṭhatāyā’ti saṅghasamayaṃ paviṭṭhabhāvena.

ຄຳວ່າ 'ເພາະຄວາມເປັນຜູ້ເຂົ້າໄປສູ່ໝູ່ສົງ' ຄື ດ້ວຍຄວາມເປັນຜູ້ເຂົ້າໄປສູ່ໝູ່ສົງ.

Pabbajitagihīdussīlapañho navamo.

ບັນຫາທີເກົ້າ ວ່າດ້ວຍບັນພະຊິດແລະຄະລຶຫັດຜູ້ທຸສິນ.

Udakajīvapañho dasamo.

ບັນຫາທີສິບ ວ່າດ້ວຍສິ່ງມີຊີວິດໃນນ້ຳ.

Dasapañhavantachaṭṭhavaggavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາວັກທີຫົກ ອັນມີບັນຫາສິບຂໍ້ ຈົບແລ້ວ.

Mahārajakkhā’ti paññāmaye akkhimhi mahantā rāgādirajā etesanti mahārajakkhā atha vā akkhaṃ yesaṃ atthiti akkhā. Mahantaṃ rāgādirajaṃ etesanti mahārājā. Mahārajā ca te akkhā cā ta mahārajakkhā. Mahārajā e mahārajakkhā’tipi vattuṃ vaṭṭatiyeva. Imasmiṃ pacchimavikappe akkhasaddo niratho.

ຄຳວ່າ 'Mahārajakkhā' (ຜູ້ມີທຸລີໃນດວງຕາຫຼາຍ) ຄື ຜູ້ມີກິເລດທຸລີມີລາຄະເປັນຕົ້ນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ໃນດວງຕາຄືປັນຍາ, ຫຼືວ່າ ຜູ້ໃດມີດວງຕາ ຜູ້ນັ້ນຊື່ວ່າ 'Akkhā'. ຜູ້ມີກິເລດທຸລີມີລາຄະເປັນຕົ້ນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ຊື່ວ່າ 'Mahārajā'. ພວກເຂົາເປັນທັງ 'Mahārajā' ແລະ 'Akkhā' ຈຶ່ງຊື່ວ່າ 'Mahārajakkhā'. ເຖິງແມ່ນຈະເວົ້າວ່າ 'Mahārajā e mahārajakkhā' ກໍຄວນເວົ້າໄດ້ເຊັ່ນກັນ. ໃນທາງເລືອກຫຼັງນີ້ ຄຳວ່າ 'Akkha' ບໍ່ມີປະໂຫຍດ (ເກີນຄວາມຈຳເປັນ).

Nippapañcapañho paṭhamo.

ບັນຫາທຳອິດ ວ່າດ້ວຍຜູ້ປາສະຈາກທຳເຄື່ອງເນີງຊ້າ.

Visamakoṭṭhassā’ti visamaantassa.

ຄຳວ່າ 'ຂອງຜູ້ມີທ້ອງບໍ່ສະເໝີ' ຄື ຂອງຜູ້ມີລຳໄສ້ບໍ່ສະເໝີ.

Dubbalagahaṇassā’ti appadubbalantaradehissa.

ຄຳວ່າ 'ຂອງຜູ້ມີການຍ່ອຍອາຫານອ່ອນແອ' ຄື ຂອງຜູ້ມີຮ່າງກາຍພາຍໃນອ່ອນແອ.

Gihīarahantapañho dutiyo.

ບັນຫາທີສອງ ວ່າດ້ວຍຄະລຶຫັດຜູ້ເປັນພະອໍຣະຫັນ.

Maggo pi tassamahiyā anaññāto’ti mahiyā maggo tassa addhikassa arahato anaññāto.

ຄຳວ່າ 'ແມ່ນແຕ່ທາງບົນແຜ່ນດິນgໍບໍ່ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກແກ່ເພິ່ນ' ຄື ທາງບົນແຜ່ນດິນບໍ່ເປັນທີ່ຮູ້ຈັກແກ່ພະອໍຣະຫັນຜູ້ເດີນທາງຜູ້ນັ້ນ.

Arahantasatisammosapañho tatiyo.

ບັນຫາທີສາມ ວ່າດ້ວຍຄວາມຫຼົງລືມສະຕິຂອງພະອໍຣະຫັນ.

Tīṇinathipañho catutho.

ບັນຫາທີສີ່ ວ່າດ້ວຍສາມສິ່ງທີ່ບໍ່ມີ.

Nathidhammanti avijahanasabhāvaṃ.

ຄຳວ່າ 'Natthidhamma' (ທຳທີ່ບໍ່ມີ) ຄື ສະພາວະທີ່ບໍ່ລະຖິ້ມ.

Athidhammanti vijahanasabhāvaṃ.

ຄຳວ່າ 'Atthidhamma' (ທຳທີ່ມີ) ຄື ສະພາວະທີ່ລະຖິ້ມ.

Akammajapañho pañcamo.

ບັນຫາທີຫ້າ ວ່າດ້ວຍສິ່ງທີ່ບໍ່ໄດ້ເກີດຈາກກຳ.

Bījajātānī’ti bījavāsiyo.

ຄຳວ່າ 'Bījajātāni' (ພືດພັນ) ຄື ພວກທີ່ອາໄສຢູ່ໃນເມັດພືດ.

Kammajapañho chaṭṭho.

ບັນຫາທີຫົກ ວ່າດ້ວຍສິ່ງທີ່ເກີດຈາກກຳ.

Yakkhakuṇapapañho sattamo.

ບັນຫາທີເຈັດ ວ່າດ້ວຍຊາກສົບຂອງຍັກ.

Anāgatesupaññattisikkhāpañho navamo.

ບັນຫາທີເກົ້າ ວ່າດ້ວຍການບັນຍັດສິກຂາບົດໃນອະນາຄົດ.

Sūriyatapanapañho dasamo.

ບັນຫາທີສິບ ວ່າດ້ວຍຄວາມຮ້ອນຂອງດວງອາທິດ.

Dasapañhavantasattamavaggavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍວັກທີເຈັດ ທີ່ມີສິບປັນຫາ ຈົບແລ້ວ.

Punadeva latāya badhivā adāsī’ti idaṃjātake na pākaṭaṃ. Rañño paramparāgatavacanaṃ gahevā vuttaṃ siyā. Api ca bodhisatto attano santikaṃ āgate badhanā amuñcivā ajjhupekkhito punadeva latāya badhivā adāsi viya saññāya vuttaṃ siyā.

ຄຳວ່າ 'ມັດດ້ວຍເຄືອໄມ້ອີກແລ້ວໃຫ້' ນີ້ ບໍ່ປາກົດແຈ້ງໃນຊາດົກ. ອາດຈະກ່າວໄວ້ໂດຍຖືເອົາຄຳບອກເລົ່າທີ່ສືບທອດກັນມາຂອງພະລາຊາ. ອີກຢ່າງໜຶ່ງ, ພະໂພທິສັດເມື່ອພວກເດັກນ້ອຍມາຮອດສຳນັກຂອງຕົນແລ້ວ ບໍ່ໄດ້ແກ້ມັດ ແຕ່ໄດ້ວາງເສີຍຢູ່, ຈຶ່ງອາດຈະກ່າວໄວ້ດ້ວຍຄວາມເຂົ້າໃຈວ່າ ເໝືອນດັ່ງມັດດ້ວຍເຄືອໄມ້ອີກແລ້ວໃຫ້.

Rūḷarūḷassa pharusātipharusassa bhīmabhīmassa jūjakassa brāhmaṇassa savaṇe vattamāno.

ປາກົດແກ່ຫູຂອງຊູຊົກພາມ ຜູ້ມີຂົນຊັນ, ຜູ້ຫຍາບຊ້າຮ້າຍກາດຍິ່ງ, ຜູ້ໜ້າຢ້ານກົວຢ່າງຍິ່ງ.

Dārakedārakadvaye bodhisattassa adassanaṃ gamite sati so bodhisatto satadhā vā sahassadhā vā sokavasena.

ເມື່ອເດັກນ້ອຍທັງສອງພົ້ນຈາກສາຍຕາຂອງພະໂພທິສັດໄປແລ້ວ, ພະໂພທິສັດນັ້ນ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມໂສກເສົ້າ ເປັນຮ້ອຍເທື່ອ ຫຼື ເປັນພັນເທື່ອ...

Hadayaṃ na eli na phalesi idaṃ sattamaṃ dukkarato dukkarataraṃ ahosīti yojanā.

ຫົວໃຈບໍ່ແຕກສະຫຼາຍ ບໍ່ເພພັງ, ມີການປະກອບຄວາມວ່າ 'ນີ້ເປັນສິ່ງທີ່ເຮັດໄດ້ຍາກຍິ່ງກວ່າສິ່ງທີ່ເຮັດໄດ້ຍາກ ເປັນອັນດັບທີເຈັດ'.

Vessantaraputtadāradānapañho paṭhamo.

ປັນຫາເລື່ອງການບໍລິຈາກບຸດແລະພັນລະຍາຂອງພະເວດສັນດອນ ເປັນທີໜຶ່ງ.

Dukkarakāripañho dutiyo.

ປັນຫາເລື່ອງຜູ້ເຮັດສິ່ງທີ່ເຮັດໄດ້ຍາກ ເປັນທີສອງ.

Lokiyaṃ bhante nāgasena lokuttarena viññāpitanti lokikaṃ athajātaṃ viya…pe…tayā lokuttarena athajātena viññāpitaṃ.

ຂ້າແດ່ພະນາກະເສນ ຜູ້ຈະເລີນ, ທີ່ວ່າ 'ສິ່ງທີ່ເປັນໂລກີຍະ ຖືກເຮັດໃຫ້ເຂົ້າໃຈໄດ້ດ້ວຍສິ່ງທີ່ເປັນໂລກຸດຕະລະ' ນັ້ນ ຄື ເໝືອນດັ່ງເນື້ອຄວາມທີ່ເປັນໂລກີຍະ... ທ່ານໄດ້ເຮັດໃຫ້ເຂົ້າໃຈແລ້ວ ດ້ວຍເນື້ອຄວາມທີ່ເປັນໂລກຸດຕະລະ.

Pāpabalapañho tatiyo.

ປັນຫາເລື່ອງກຳລັງແຫ່ງບາບ ເປັນທີສາມ.

Petapāpuṇanakapuññapañho catutho.

ປັນຫາເລື່ອງບຸນທີ່ໄປເຖິງເຜດ ເປັນທີສີ່.

Dibbo atho’ti dibbasadiso ca ekantadibbo ca atho.

ຄຳວ່າ 'dibbo atho' ຄື ເໝືອນດັ່ງທິບ ແລະ ເປັນທິບໂດຍສ່ວນດຽວ.

Middhasamāpanno’ti bhavaṅgavasena niddaṃ āpanno.

ຄຳວ່າ 'middhasamāpanno' ຄື ຜູ້ເຂົ້າສູ່ຄວາມຫຼັບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພະວັງ.

Kapimiddhapareto’ti kapiniddāya samannāgato.

ຄຳວ່າ 'kapimiddhapareto' ຄື ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມຫຼັບແບບລີງ.

Yo kāyassa onāho’ti nāmakāyassa ca rūpakāyassa ca badhanākāro.

ຄຳວ່າ 'yo kāyassa onāho' ຄື ອາການຜູກມັດແຫ່ງນາມກາຍແລະຮູບກາຍ.

Patiyonāho’ti kammaṃ kātuṃ asamathatāvasena samantato badhanākāro.

ຄຳວ່າ 'patiyonāho' ຄື ອາການຜູກມັດໂດຍຮອບ ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຄວາມບໍ່ສາມາດທີ່ຈະເຮັດການງານໄດ້.

Yo mahārāja kapiniddāpareto vokiṇṇatā jāgaratī’ti yā kapiniddāya piḷitassa puggalassa niddā vokiṇṇakaṃ jāgaraṃ gatiyā niddāmissakajāgarapavattanaṃ.

ຄຳວ່າ 'ມະຫາບໍພິດ, ບຸກຄົນໃດຜູ້ຖືກຄວາມຫຼັບແບບລີງຄອບງຳ ຍ່ອມຕື່ນຢູ່ໂດຍຄວາມປົນເປກັນ' ຄື ຄວາມຫຼັບຂອງບຸກຄົນຜູ້ຖືກຄວາມຫຼັບແບບລີງບີບຄັ້ນ ເປັນໄປໂດຍປົນເປກັບຄວາມຕື່ນ ໂດຍຄວາມເປັນໄປແຫ່ງການຫຼັບປົນຕື່ນ.

Supinapañho pañcamo.

ປັນຫາເລື່ອງຄວາມຝັນ ເປັນທີຫ້າ.

Akāraṇamaraṇapañho chaṭṭho.

ປັນຫາເລື່ອງຄວາມຕາຍທີ່ບໍ່ມີເຫດ ເປັນທີຫົກ.

Parinibbutapāṭihāriyapañho sattamo.

ປັນຫາເລື່ອງປາຕິຫານຂອງພະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ສະເດັດດັບຂັນທະປະລິນິບພານແລ້ວ ເປັນທີເຈັດ.

Ūnasattavassapañho aṭṭhamo.

ປັນຫາເລື່ອງຜູ້ມີອາຍຸບໍ່ເຖິງເຈັດປີ ເປັນທີແປດ.

Sukhadukkhamissanibbānapaho navamo.

ປັນຫາເລື່ອງນິບພານທີ່ປົນເປດ້ວຍຄວາມສຸກແລະຄວາມທຸກ ເປັນທີເກົ້າ.

Sabhāvato nathi’ti kiñci opammanidassanamattaṃ sabhāvato sarūpato nathi. Guṇato pana anupalitto dviguṇato kiñci opammanidassanamattaṃ sakkā tuyhaṃ upadassayituṃ pakāsetuṃ.

ຄຳວ່າ 'ໂດຍສະພາວະແມ່ນບໍ່ມີ' ຄື ຕົວຢ່າງການປຽບທຽບໂດຍສະພາວະ ໂດຍຮູບຮ່າງ ແມ່ນບໍ່ມີເລີຍ. ແຕ່ໂດຍຄຸນລັກສະນະ ເຊັ່ນ ຄວາມບໍ່ຕິດເປື້ອນ ແລະໂດຍຄຸນລັກສະນະສອງປະການ ອາດສະແດງ ອາດປະກາດຕົວຢ່າງການປຽບທຽບບາງຢ່າງແກ່ທ່ານໄດ້.

Padumaṃ udakaṃ neva agadaṃ sāgaro tathā

ດອກບົວ, ນ້ຳ, ຢາແກ້ພິດ, ແລະມະຫາສະໝຸດ ກໍເໝືອນກັນ

Bhojanaṃ ākāsa-maṇiratanavadanaṃ

ອາຫານ, ອາກາດ, ແກ້ວມະນີອັນປະເສີດ...

Sappimaṇḍo giri vathū dasūpamā

ຍອດເນີຍໃສ, ພູເຂົາ, ເຫຼົ່ານີ້ເປັນອຸປະມາສິບປະການ.

Ekadviticattāri pañcakadasakā tīṇi.

ໜຶ່ງ, ສອງ, ສາມ, ສີ່, ຫ້າ, ສິບ, ແລະສາມ.

Puna tīṇi puna tīṇi pañca guṇā paṇḍitehi vijāniyā

ອີກສາມ, ອີກສາມ, ແລະຫ້າ ຄຸນລັກສະນະ ເຫຼົ່ານີ້ ບັນດິດພຶງຊາບ.

Tatha padumassa udake anupalittabhāvo eko guṇo nibbānaṃ anuppaviṭṭho.

ໃນອຸປະມາເຫຼົ່ານັ້ນ, ຄວາມບໍ່ຕິດເປື້ອນດ້ວຍນ້ຳ ເປັນຄຸນລັກສະນະໜຶ່ງຂອງດອກບົວ ທີ່ນຳມາປຽບທຽບກັບພະນິບພານ.

Udakassa sītalatā pipāsāvinayatā’ti dve guṇā.

ຄວາມເຢັນ ແລະຄວາມກຳຈັດຄວາມຢາກນ້ຳ ເປັນຄຸນລັກສະນະສອງປະການຂອງນ້ຳ.

Agadassa paṭisaraṇatā rogaantakaraṇatā amatatā’ti tayo guṇā.

ຄວາມເປັນທີ່ເພິ່ງ, ຄວາມເຮັດໃຫ້ໂລກສິ້ນໄປ, ແລະຄວາມເປັນຢາອາຍຸວັດທະນະ ເປັນຄຸນລັກສະນະສາມປະປະການຂອງຢາແກ້ພິດ.

Samuddassa kuṇapasuññatā savantīhi apūraṇatā mahantabhūtāvāsatā aparimitavicittapupphasaṃkusumitatā’ticattāro guṇā bhojanassa āyudhāraṇatā balavaḍḍhanatā vaṇṇajananatā darathavūpasamanatā jigacchādubbalyapaṭivinodanatā’ti pañcaguṇā. Ākāsassa ajāyanatā ajīraṇatā amīyanatā acavanatā anuppajjanatā duppasahatā acoraharaṇatā anissitatā vihagagamanatā nirāvaraṇatā anantatā’ti dasa guṇā.

ຄວາມວ່າງເປົ່າຈາກຊາກສົບ, ຄວາມບໍ່ເຕັມໄປດ້ວຍແມ່ນ້ຳທັງຫຼາຍ, ຄວາມເປັນທີ່ຢູ່ອາໄສຂອງສັດໃຫຍ່, ແລະຄວາມດາດດາດ້ວຍດອກໄມ້ຕ່າງໆ ທີ່ງົດງາມບໍ່ມີປະມານ ເປັນຄຸນລັກສະນະສີ່ປະການຂອງມະຫາສະໝຸດ. ຄວາມຄ້ຳຊູອາຍຸ, ຄວາມຈະເລີນກຳລັງ, ຄວາມເຮັດໃຫ້ຜິວພັນຜຸດຜ່ອງ, ຄວາມລະງັບຄວາມກະວົນກະວາຍ, ແລະຄວາມກຳຈັດຄວາມຫິວແລະຄວາມອ່ອນເພຍ ເປັນຄຸນລັກສະນະຫ້າປະການຂອງອາຫານ. ຄວາມບໍ່ເກີດ, ຄວາມບໍ່ແກ່, ຄວາມບໍ່ຕາຍ, ຄວາມບໍ່ເຄື່ອນ, ຄວາມບໍ່ອຸບັດຂຶ້ນ, ຄວາມຂົ່ມໄດ້ຍາກ, ຄວາມທີ່ໂຈນລັກເອົາໄປບໍ່ໄດ້, ຄວາມບໍ່ອາໄສສິ່ງໃດ, ຄວາມເປັນທາງໄປຂອງນົກ, ຄວາມບໍ່ມີສິ່ງກີດຂວາງ, ແລະຄວາມບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ ເປັນຄຸນລັກສະນະສິບປະການຂອງອາກາດ.

Maṇiratanassa kāmadadatā hāsakāraṇatā ujjotathakaraṇatā’ti tayo guṇā.

ຄວາມໃຫ້ສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາ, ຄວາມເປັນເຫດໃຫ້ເກີດຄວາມຍິນດີ, ແລະຄວາມເຮັດໃຫ້ເກີດແສງສະຫວ່າງ ເປັນຄຸນລັກສະນະສາມປະການຂອງແກ້ວມະນີອັນປະເສີດ.

Lohitacadanassa dullabhatā asamagadhatā sujanappasathatāti tayo guṇā.

ຄວາມຫາໄດ້ຍາກ, ຄວາມມີກິ່ນຫອມບໍ່ມີສິ່ງໃດສະເໝີ, ແລະຄວາມເປັນທີ່ສັນລະເສີນຂອງສັດຕະບຸລຸດ ເປັນຄຸນລັກສະນະສາມປະປະການຂອງແກ່ນຈັນແດງ.

Sappimaṇḍassa vaṇṇasampannatā gadhasampannatā rasasampannatā’ti tayo guṇā.

ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍສີ, ຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍກິ່ນ, ແລະຄວາມເຖິງພ້ອມດ້ວຍລົດ ເປັນຄຸນລັກສະນະສາມປະການຂອງຍອດເນີຍໃສ.

Girisikharassa accuggatatā acalatā durabhirohatā bījārūhaṇatā anunayapaṭighavippamuttatā’tī pañcaguṇā nabbānaṃ anuppaviṭṭhā’ti.

ຄວາມສູງສົ່ງຍິ່ງ, ຄວາມບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ, ຄວາມຂຶ້ນໄປໄດ້ຍາກ, ຄວາມທີ່ພືດງອກຂຶ້ນບໍ່ໄດ້, ແລະຄວາມຫຼຸດພົ້ນຈາກຄວາມຍິນດີແລະຄວາມຍິນຮ້າຍ ເປັນຄຸນລັກສະນະຫ້າປະການ ທີ່ນຳມາປຽບທຽບກັບພະນິບພານ.

Nibbānānuppaviṭṭhaguṇapañho dasamo.

ປັນຫາເລື່ອງຄຸນລັກສະນະທີ່ນຳມາປຽບທຽບກັບພະນິບພານ ເປັນທີສິບ.

Ethevākirā’ti etha eva tayā sikkhite nibbāne ākirāhī’ti abhikarohi vā ayameva vā pāṭho.

ຄຳວ່າ 'ethevākirā' ຄື ຈົ່ງໂຮມລົງໃນພະນິບພານທີ່ທ່ານໄດ້ສຶກສາແລ້ວນີ້ເອງ, ຫຼືວ່າ 'abhikarohi', ບົດບາລີກໍເປັນຢ່າງນີ້ຄືກັນ.

Anītito’ti anītibhāvato nibbānaṃ daṭṭhabbaṃ. Sesesu’pi eseva nayo.

ຄຳວ່າ 'anītito' ຄື ພຶງເຫັນພະນິບພານໂດຍຄວາມເປັນສະພາວະທີ່ບໍ່ມີສະເໜຽດຈັນໄຮ. ແມ່ນແຕ່ໃນບົດທີ່ເຫຼືອ ກໍມີນັຍນີ້ຄືກັນ.

Kuhīyatī’ta vimbhayacitto hoti.

ຄຳວ່າ 'kuhīyati' ຄື ເປັນຜູ້ມີຈິດປະຫຼາດໃຈ.

Nibbānasacchikaraṇapañho dvādasamo.

ປັນຫາເລື່ອງການເຮັດໃຫ້ແຈ້ງເຊິ່ງພະນິບພານ ເປັນທີສິບສອງ.

Dvādasapañhavantaaṭṭhamavaggavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍວັກທີແປດ ທີ່ມີສິບສອງປັນຫາ ຈົບແລ້ວ.

Meṇḍakapañhe aṭhamavaggavaṇṇanā samattā.

ການອະທິບາຍວັກທີແປດ ໃນເມນທະກະປັນຫາ ຈົບແລ້ວ.

Anumānapañho.

ອະນຸມານະປັນຫາ.

Kammamūlaṃ gahevānā’ti pubbabuddhānaṃsantike katakusalamūlaṃ gahevā.

ຄຳວ່າ 'kammamūlaṃ gahevāna' ຄື ຖືເອົາກຸສົນມູນທີ່ໄດ້ເຮັດໄວ້ໃນສຳນັກຂອງພະພຸດທະເຈົ້າໃນອະດີດທັງຫຼາຍ.

Tato muccatha vimuttiyā’ti tato tena ārammaṇakiṇanena dasa saññābhāvanānuyogena vimuttiyā samucchedavimuttiyā vaṭṭadukkhato muccatha.

ຄຳວ່າ 'tato muccatha vimuttiyā' ຄື ຈາກສິ່ງນັ້ນ ດ້ວຍການໜ່ວງເອົາອາລົມນັ້ນ ດ້ວຍການປະກອບເນືອງໆ ໃນສັນຍາພາວະນາສິບປະການ ຍ່ອມຫຼຸດພົ້ນຈາກວັດຕະທຸກ ດ້ວຍວິມຸດ ຄື ສະມຸດເສດວິມຸດ.

Anivāyantī’ti appaṭivātā huvā vāyanti.

ຄຳວ່າ 'anivāyantī' ຄື ພັດໄປໂດຍບໍ່ທວນລົມ.

Saraṇasīlanti saraṇagamanaṃ gahevā gahetabbaṃ pañcasīlaṃ.

ຄຳວ່າ 'saraṇasīlaṃ' ຄື ສິນຫ້າ ທີ່ຄວນສະມາທານໂດຍຖືເອົາການເຖິງພະໄຕສະລະນະຄົມ.

Pañcuddesapariyāpannanti nidānuddesa-parājikuddesa-saṅghādisesuddesa-aniyatuddesa saṅkhātaṃ pañcuddesapariyāpannaṃ.

ຄຳວ່າ 'pañcuddesapariyāpannaṃ' ຄື ທີ່ນັບເນື່ອງໃນອຸເທດຫ້າ ອັນໄດ້ແກ່ ນິທານຸເທດ, ປາລາຊິກຸເທດ, ສັງຄາທิເສສຸເທດ, ແລະອະນິຍະຕຸເທດ.

Pātimokkhasaṃvarasīlanti sattavīsādhikadvisatapātimokkhasaṃvarasīlaṃ.

ຄຳວ່າ 'pātimokkhasaṃvarasīlaṃ' ຄື ປາຕິໂມກຂະສັງວອນສິນ ສອງຮ້ອຍຊາວເຈັດຂໍ້.

Upādāyupādāya vimuttānanti taṇhādiṭṭhisaṅkhātopaye upādāyupādāya vimuttānaṃ sotāpannasakadāgāmianāgāmīnaṃ

ຄຳວ່າ 'upādāyupādāya vimuttānaṃ' ຄື ຂອງພະໂສດາບັນ, ພະສະກິທາຄາມີ, ແລະພະອະນາຄາມີ ຜູ້ຫຼຸດພົ້ນແລ້ວເພາະອາໄສອຸປາຍ ອັນໄດ້ແກ່ຕັນຫາແລະທິດຖິ.

Gehajano’ti dāsakammakarādiko gehe ṭhitajano.

ຄຳວ່າ 'gehajano' ຄື ຄົນທີ່ອາໄສຢູ່ໃນເຮືອນ ມີທາດແລະກຳມະກອນເປັນຕົ້ນ.

Tathā buddhaṃ sokanudaṃ…pe… umma disvā sadevake’ti etha tathā eva ummiṃ disvā mahantaṃ dhammौmmiṃ ñāṇacakkhunā disvā buddhaṃ sokanudaṃ anumānena anumānañāṇena kātabbaṃ ñātabbaṃ. Sadevakeloke yathā dhammo ummivipphāro tathā sadevake lokebuddho aggo bhavissatī’ti anumānena ñātabbanti yojanā.

ໃນຄຳວ່າ 'tathā buddhaṃ sokanudaṃ... ummiṃ disvā sadevake' ນັ້ນ, ມີການປະກອບຄວາມວ່າ ເມື່ອເຫັນລະລອກຄື້ນ ຄື ເຫັນລະລອກຄື້ນແຫ່ງທຳອັນຍິ່ງໃຫຍ່ດ້ວຍຍານຈັກຂຸແລ້ວ, ພຶງຮູ້ພຶງເຂົ້າໃຈພະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ບັນເທົາຄວາມໂສກ ດ້ວຍການອະນຸມານ ຄື ດ້ວຍອະນຸມານະຍານວ່າ 'ໃນໂລກພ້ອມທັງເທວະດາ, ກະແສແຫ່ງທຳແຜ່ໄປຢ່າງໃດ, ພະພຸດທະເຈົ້າກໍຈະເປັນຜູ້ປະເສີດສຸດໃນໂລກພ້ອມທັງເທວະດາຢ່າງນັ້ນ'.

Migarājassā’ti catuppādānaṃ mahantabhāvena migarājassa hathino.

ຄຳວ່າ 'migarājassa' ຄື ຂອງຊ້າງ ຜູ້ເປັນພະຍາເນື້ອ ເພາະຄວາມເປັນສັດໃຫຍ່ໃນບັນດາສັດສີ່ຕີນ.

Padanti dhammapadaṃ.

ຄຳວ່າ 'pada' ຄື ທຳມະບົດ.

Dhammarājena gajjitanti buddhasīhanādavacanaṃ dhammarājena kathitaṃ.

ຄຳວ່າ 'dhammarājena gajjitaṃ' ຄື ພະພຸດທະສີຫະນາດ ທີ່ພະທຳມະລາຊາຊົງສະແດງແລ້ວ.

Anumānena ñātabbaṃ buddho ca mahanto buddhasīhanādo ca mahanto’ti viññātabbaṃ.

ພຶງຮູ້ດ້ວຍການອະນຸມານ, ຄື ພຶງຊາບວ່າ 'ພະພຸດທະເຈົ້າກໍຍິ່ງໃຫຍ່ ແລະພະພຸດທະສີຫະນາດກໍຍິ່ງໃຫຍ່'.

Laggaṃ disvā bhusaṃ paṅkaṃ kalaladdaṃ gataṃ mahinti laggaṃ laggāpanasamathaṃ mahantaṃ paṅkañca disvā kalaladāyakaṃ udakañca gataṃ mahiṃ mahiyā gataṃ paviṭṭhaṃ disvā paṇḍitā mahāvārikkhadho gato pavatto’ti anumānena jānanti.

ຄຳວ່າ 'ເມື່ອເຫັນສິ່ງທີ່ຕິດຢູ່, ເຫັນຕົມອັນໜາແໜ້ນ ແລະນ້ຳທີ່ໄຫຼໄປສູ່ແຜ່ນດິນ' ຄື ເມື່ອເຫັນຕົມອັນໃຫຍ່ຫຼວງ ທີ່ສາມາດເຮັດໃຫ້ຕິດຢູ່ໄດ້ ແລະເຫັນນ້ຳທີ່ປົນຕົມ ທີ່ໄຫຼໄປສູ່ແຜ່ນດິນ ຄື ເຂົ້າໄປສູ່ແຜ່ນດິນແລ້ວ, ບັນດິດທັງຫຼາຍຍ່ອມຮູ້ດ້ວຍການອະນຸມານວ່າ 'ກະແສນ້ຳອັນໃຫຍ່ຫຼວງໄດ້ໄຫຼຜ່ານໄປແລ້ວ'.

Jananti sādhujanasamuhaṃ.

ຄຳວ່າ 'jana' ຄື ໝູ່ຊົນຜູ້ເປັນສາທຸຊົນ.

Rajapaṅkasamohitanti rāgādirajasaṅkhātapaṅkehi ajjhothaṭaṃ pariyonaddhaṃ.

ຄຳວ່າ 'rajapaṅkasamohita' ຄື ຜູ້ຖືກທຸລີແລະຕົມ ອັນໄດ້ແກ່ລາຄະເປັນຕົ້ນ ທັບຖົມແລະຫຸ້ມຫໍ່ໄວ້.

Vahitaṃ dhammanaddhiyā’ti pariyattipaṭipattidhammanaddhiyā vahitaṃ.

ຄຳວ່າ 'vahitaṃ dhammanaddhiyā' ຄື ຜູ້ຖືກພັດໄປດ້ວຍກະແສທຳ ຄື ປະຣິຍັດແລະປະຕິບັດ.

Vissaṭṭhaṃ dhammasāgare’ti nibbānasaṅkhāte mahāsamudde dhammanaddhiyā vissaṭṭhaṃ vissajjitaṃ pavesitaṃ.

ຄຳວ່າ Vissaṭṭhaṃ dhammasāgare (ປ່ອຍລົງໃນທະເລຄືທຳ) ຄວາມວ່າ ປ່ອຍລົງ, ລະບາຍລົງ, ໃຫ້ເຂົ້າໄປສູ່ມະຫາສະໝຸດອັນກ່າວຄືພະນິພານ ດ້ວຍແມ່ນ້ຳຄືທຳ.

Dhammāmatagataṃ dhammāmate pavattaṃ sadevakaṃ sabrahmakaṃ iṃ mahiṃ mahiyā ṭhitaṃ imaṃ sādhujanasamūhaṃ.

ເຊິ່ງໝູ່ສາທຸຊົນນີ້ ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ເທິງແຜ່ນດິນນີ້ ພ້ອມທັງເທວະດາ ແລະພົມ ຜູ້ເຖິງແລ້ວຊຶ່ງອຳມະຕະທຳ ຄື ດຳເນີນໄປໃນອຳມະຕະທຳ.

Disvā ñāṇacakkhunā passivā.

Disvā (ເຫັນແລ້ວ) ຄື ເຫັນແລ້ວດ້ວຍຍານຈັກຂຸ.

Dhammakkhadho mahā’gato’ti sammāsambuddhacaraṇasaṅkhāto caturāsītiyā dhammakkhadhasahassānaṃ desitattā mahādhammakkhadhoāgato pavatto’ti anumānañāṇena ñātabbanti yojanā.

ຄຳວ່າ Dhammakkhadho mahā’gato (ພະທຳມະຂັນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ປາກົດແລ້ວ) ມີການປະກອບຄວາມວ່າ: ພະທຳມະຂັນອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ອັນໄດ້ແກ່ຈະຣິຍາຂອງພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ ທີ່ຊົງສະແດງໄວ້ໂດຍພະທຳມະຂັນແປດໝື່ນສີ່ພັນ ໄດ້ປາກົດແລ້ວ ຄື ດຳເນີນໄປແລ້ວ, ເປັນສິ່ງອັນບຸກຄົນຄວນຮູ້ດ້ວຍອະນຸມານະຍານ.

Anumānapañho ekādasamo. (Dhutaṅgakathā)

ອະນຸມານະປັນຫາ ທີສິບເອັດ. (ທຸດົງຄະກະຖາ)

Katamena te pariyāyena anuyogaṃ te dammi’ti anuyogaṃ vaṃ pucchi ahaṃ byākarissāmi. Anuyogavacanaṃ te tava katamena kāraṇena dammi.

ຄຳວ່າ Katamena te pariyāyena anuyogaṃ te dammi (ເຮົາຈະໃຫ້ການຊັກໄຊ້ແກ່ທ່ານດ້ວຍປໍຣິຍາຍໃດ) ຄວາມວ່າ ທ່ານຈົ່ງຖາມຄຳຊັກໄຊ້ເຖີດ ເຮົາຈະແກ້. ເຮົາຈະໃຫ້ຄຳຊັກໄຊ້ແກ່ທ່ານດ້ວຍເຫດຜົນໃດ.

Vamevetaṃ brūhīti rājavacanaṃ bhante nāgasena vameva pariyāyaṃ brūhi.

ຄຳວ່າ Vamevetaṃ brūhi (ທ່ານຈົ່ງກ່າວປໍຣິຍາຍນັ້ນເຖີດ) ເປັນພະລາຊະດຳລັດ ຄວາມວ່າ ຂ້າແດ່ພະນາຄະເສນ ທ່ານຈົ່ງກ່າວປໍຣິຍາຍນັ້ນເອງເຖີດ.

Tenahī’ti tasmā tava sotukāmatāya satena vā…pe…koṭisatasahassena vā pariyāyaṃ te kathayissāmīti yojanā.

ຄຳວ່າ Tenahī (ຖ້າຢ່າງນັ້ນ) ມີການປະກອບຄວາມວ່າ: ເພາະເຫດນັ້ນ ເຮົາຈະກ່າວປໍຣິຍາຍແກ່ທ່ານ ດ້ວຍຮ້ອຍ...ລະ... ຫຼືດ້ວຍແສນໂກດ ເພາະຄວາມທີ່ທ່ານຢາກຟັງ.

Yā kāci kathā’ti sambadhoIdhā’ti imasmiṃ dhutaṅgavaraguṇe,Abhivuṭṭhanti vassodakenaabhivuṭṭhaṃSampādake satīti paṭipādake puggale sati.

ຄຳວ່າ Yā kāci kathā (ວາຈາເຄື່ອງກ່າວໃດໆ) ເປັນຄຳເຊື່ອມຄວາມ. ຄຳວ່າ Idha (ໃນນີ້) ຄື ໃນຄຸນອັນປະເສີດແຫ່ງທຸດົງນີ້. ຄຳວ່າ Abhivuṭṭha (ຕົກລົງມາແລ້ວ) ຄື ຕົກລົງມາແລ້ວດ້ວຍນ້ຳຝົນ. ຄຳວ່າ Sampādake satī (ເມື່ອມີຜູ້ເຮັດໃຫ້ເຖິງພ້ອມ) ຄື ເມື່ອມີບຸກຄົນຜູ້ປະຕິບັດ.

Mayhaṃ puṭṭho’ti imasmiṃ dhūtaṅgavaraguṇe paribyattatāya chekatāya pākaṭāya buddhiyā yuttakāraṇaparidīpanaṃ samosarissatīti.

ຄຳວ່າ Mayhaṃ puṭṭho (ອັນມະຫາລາດຖາມເຮົາແລ້ວ) ຄວາມວ່າ ການສະແດງເຫດຜົນອັນສົມຄວນ ດ້ວຍປັນຍາອັນແຈ່ມແຈ້ງ, ສະຫຼາດ ແລະປາກົດຈະແຈ້ງ ໃນຄຸນອັນປະເສີດແຫ່ງທຸດົງນີ້ ຈະປະຊຸມກັນ (ຄື ຈະລວມກັນ).

Vijaṭitakilesajālavathū’ti taṃ kilena samuhapañcakkhadhavathu.

ຄຳວ່າ Vijaṭitakilesajālavathū (ວັດຖຸທີ່ມີຂ່າຍຄືກິເລດອັນສາງອອກແລ້ວ) ຄື ວັດຖຸຄືປັນຈະຂັນອັນກິເລດຖອນຂຶ້ນໄດ້ແລ້ວ.

Bhinnabhaggasaṅkuṭitasañchannagatinivāraṇo’ti arahattamaggaphalena bhinnabhaggasaṅkuṭitasañchinnagatinivāraṇo.

ຄຳວ່າ Bhinnabhaggasaṅkuṭitasañchannagatinivāraṇo (ຜູ້ມີເຄື່ອງກີດຂວາງທາງໄປອັນແຕກຫັກ, ทຳລາຍ, ຫົດຫູ່ ແລະຂາດສະບັ້ນແລ້ວ) ຄື ຜູ້ມີເຄື່ອງກີດຂວາງທາງໄປອັນແຕກຫັກ, ທຳລາຍ, ຫົດຫູ່ ແລະຂາດສະບັ້ນແລ້ວ ດ້ວຍອະຣະຫັດຕະມັກຄະຜົນ.

Abhinītavāso’ti abhipuññakāmehi abhipathitavāso abhinītैriyāpathavāso vā.

ຄຳວ່າ Abhinītavāso (ຜູ້ມີການຢູ່ອັນນຳໄປດີແລ້ວ) ຄື ມີການຢູ່ອັນຜູ້ປາດຖະໜາບຸນຢ່າງຍິ່ງປາດຖະໜາແລ້ວ ຫຼືມີການຢູ່ດ້ວຍອິຣິຍາບົດອັນນຳໄປດີແລ້ວ.

Vimuttijjhāyitatto’ti arahattaphalajjhānasampayuttacitto acaladaḷhabhīruttāṇaṭṭhānaṃ ārammaṇakaraṇavasena upagato.

ຄຳວ່າ Vimuttijjhāyitatto (ຜູ້ມີຕົນເພັ່ງພິນິດໃນວິມຸດ) ຄື ຜູ້ມີຈິດປະກອບດ້ວຍອະຣະຫັດຕະຜົນຊານ ເຂົ້າເຖິງແລ້ວດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການເຮັດໃຫ້ເປັນອາລົມ ເຊິ່ງສະຖານທີ່ອັນບໍ່ຫວັ່ນໄຫວ, ໝັ້ນຄົງ ແລະເປັນທີ່ເພິ່ງຂອງຜູ້ຢ້ານກົວ.

Dhūtaṅgapañhakathāsaṅkhātayogikathā samattā.

ໂຍຄີກະຖາ ອັນກ່າວຄື ທຸດົງຄະປັນຫາກະຖາ ຈົບບໍລິບູນ.

Caturāsītipañhapaṭimaṇḍitameṇḍakapañhavaṇṇanā samattā.

การອະທິບາຍເມນທະກະປັນຫາ ອັນປະດັບປະດາດ້ວຍປັນຫາແປດສິບສີ່ຂໍ້ ຈົບບໍລິບູນ.

Milidapañhameṇḍakapañhesu sabbe pañhā sampiṇḍitā pañcasattādhikasatapañhā honti. Aṅgagahaṇakathāya pana nādhikasatamātikāsu sattasaṭṭhimātikā niddesavasenaavissajjitā. Sesā’ rañño cattāri aṅgāni gahetabbānī’tiādikā ekūnacattāḷīsa mātikā niddesavasena avissajjitā yatha pothakesu dissanti tato gahetabbā yevā’ti.

ໃນເມນທະກະປັນຫາແຫ່ງມິລິນທະປັນຫານັ້ນ ປັນຫາທັງໝົດລວມກັນເປັນ ໑໗໕ ປັນຫາ. ແຕ່ໃນອັງຄະຄະຫະນະກະຖາ (ວາຈາເຄື່ອງກ່າວເຖິງການຖືເອົາອົງຄຸນ) ມາດຕິກາ ໖໗ ຂໍ້ ໃນມາດຕິກາທັງຫຼາຍທີ່ເກີນກວ່າຮ້ອຍ ບໍ່ໄດ້ແກ້ໄຂໄວ້ໂດຍນິດເທດ. ສ່ວນມາດຕິກາທີ່ເຫຼືອ ໓໙ ຂໍ້ ມີອາທິວ່າ 'ພະລາຊາຄວນຖືເອົາອົງຄຸນ ໔ ປະການ' ກໍບໍ່ໄດ້ແກ້ໄຂໄວ້ໂດຍນິດເທດ, ຄວນຖືເອົາຕາມທີ່ປາກົດໃນຄຳພີທັງຫຼາຍນັ້ນເອງ.

Catasso dhammadesanāyo; dhammādhiṭṭhānā dhammadesanā, dhammādhiṭṭhānā puggaladesanā, puggalādhiṭṭhānā dhammadesanā, puggalādhiṭṭhānā puggaladesanā’ti. Tāsu purimā tisso dhammadesanā idha gathe labbhanti, catutho na labbhati.

ພະທຳມະເທດສະໜາມີ ໔ ປະການ ຄື: ທຳມະເທດສະໜາທີ່ມີທຳເປັນປະທານ, ທຳມະເທດສະໜາທີ່ມີທຳເປັນປະທານແຕ່ສະແດງໂດຍບຸກຄົນ, ທຳມະເທດສະໜາທີ່ມີບຸກຄົນເປັນປະທານແຕ່ສະແດງໂດຍທຳ, ແລະທຳມະເທດສະໜາທີ່ມີບຸກຄົນເປັນປະທານ. ໃນເທດສະໜາເຫຼົ່ານັ້ນ ພະທຳມະເທດສະໜາ ໓ ປະການທຳອິດ ຍ່ອມໄດ້ໃນຄາຖາ (ຄຳພີ) ນີ້, ສ່ວນປະການທີ ໔ ຍ່ອມບໍ່ໄດ້.

Aparā’pi cuddasavidhā desanā? Athasadassana-guṇaparidīpana-niggaha-sampahaṃsanacariyāvodānanidassana -pucchāvisajjana-anusāsana-puggalavisodhanaajjhāsayaparipūraṇapaveṇi sadassana-parappavādamaddanopanissayapaccayanidassanatuṭṭhā-kārasadassanadhammasabhā-vaguṇādi-nidassanākāradesanā’ti.

ອີກປະການໜຶ່ງ ພະເທດສະໜາມີ ໑໔ ປະການ ຄື: ອັດຖະສະທັດສະນະເທດສະໜາ (ສະແດງອັດຖະ), ຄຸນນະປະຣິທີປະນີເທດສະໜາ (ສະແດງຄຸນ), ນິກຄະຫະເທດສະໜາ (ຂົ່ມ), ສັມປະຫັງສະນະເທດສະໜາ (ເຮັດໃຫ້ຮ່າເຣີງ), ຈະຣິຍາວໍທານະນິທັດສະນະເທດສະໜາ (ສະແດງຄວາມບໍລິສຸດແຫ່ງຄວາມປະພຶດ), ປຸດສາວິສັດຊະນະເທດສະໜາ (ຖາມ-ຕອບ), ອະນຸສາສະນະເທດສະໜາ (ສັ່ງສອນ), ບຸກຄະລະວິໂສທະນະເທດສະໜາ (ຊຳຮະບຸກຄົນ), ອັດຊາສະຍະປະຣິປູຣະນະເທດສະໜາ (ເຮັດອັດຊາໄສໃຫ້ເຕັມ), ປະເວນີສະທັດສະນະເທດສະໜາ (ສະແດງປະເພນີ), ປະຣັບປະວາທະມັດທະນະເທດສະໜາ (ຍ່ຳຍີວາດະຂອງຄົນອື່ນ), ອຸປະນິດສະຍະປັດຈະຍະນິທັດສະນະເທດສະໜາ (ສະແດງອຸປະນິດໄສແລະປັດໄຈ), ຕຸດຖາການະສະທັດສະນະເທດສະໜາ (ສະແດງອາການຍິນດີ), ແລະທັມມະສະພາວະຄຸນນະນິທັດສະນະເທດສະໜາ (ສະແດງສະພາວະແລະຄຸນແຫ່ງທຳ).

Tatha

ໃນເທດສະໜາເຫຼົ່ານັ້ນ

Paccayākāradesanā’ti paccayākārasuttanta-satipaṭṭhāna-sammappa-dhāna-iddhipāda-idriyabala-bojjhaṅgādisuttantasambadhā.

ຄຳວ່າ Paccayākāradesanā (ປັດຈະຍາການະເທດສະໜາ) ຄື ເທດສະໜາທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບພະສູດວ່າດ້ວຍປັດຈະຍາການ, ສະຕິປັດຖານ, ສັມມັບປະທານ, ອິດທິບາດ, ອິນຊີ, ພະລະ, ໂພດຊົງ ແລະອື່ນໆ.

(Athasadassanā) paccayākārapaccayathaparamathaṃ desentī pavattā dhammadesanā athasadassanā nāma.

(ອັດຖະສະທັດສະນະເທດສະໜາ) ພະທຳມະເທດສະໜາທີ່ດຳເນີນໄປໂດຍສະແດງປັດຈະຍາການ, ປັດຈະຍັດຖະ ແລະປະຣະມັດຖະ ຊື່ວ່າ ອັດຖະສະທັດສະນະ.

(Guṇaparidīpanī). Susīma-gosāla-gosiṅgasampasādana-pāsādika-dasabala-gotamaka- mahāsīhanādādisuttantasambadha attaguṇaparaguṇa-sāsanaguṇaparidīpanī guṇaparidīpanī nāma.

(ຄຸນນະປະຣິທີປະນີ) ເທດສະໜາທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບພະສູດທັງຫຼາຍ ມີສຸສີມະສູດ, ໂຄສາລະສູດ, ໂຄສິງຄະສັມປະສາດະນະສູດ, ປາສາດິກະສູດ, ທະສະພະລະສູດ, ໂຄຕະມະກະສູດ, ມະຫາສີຫະນາດະສູດ ເປັນຕົ້ນ ອັນສະແດງຄຸນຂອງຕົນ, ຄຸນຂອງຄົນອື່ນ ແລະຄຸນຂອງພະສາສະໜາ ຊື່ວ່າ ຄຸນນະປະຣິທີປະນີ.

(Niggahadesanā) sakalavinayapiṭakaṃ ādiṃ kavā yā kāci kilesapāpapuggalaniggahadesanā esā niggahadesanā nāma.

(ນິກຄະຫະເທດສະໜາ) ພະເທດສະໜາໃດໆ ທີ່ມີພະວິນັຍປິດົກທັງໝົດເປັນຕົ້ນ ອັນເປັນການຂົ່ມກິເລດ, ບາບ ແລະບຸກຄົນຜູ້ມີບາບ ເທດສະໜານີ້ຊື່ວ່າ ນິກຄະຫະເທດສະໜາ.

(Sampahaṃsanā) bhayabhīrukānaṃ puggalānaṃ bhayapaṭisedhanathāya upathambhajanana-maggānisaṃsa-sīlathomanādikā desanā sampahaṃ-sanā nāma.

(ສັມປະຫັງສະນະເທດສະໜາ) ພະເທດສະໜາທີ່ມີການສັນເສີນສີນ, ອານິສົງແຫ່ງມັກ ແລະການເກື້ອກູນ ເພື່ອປ້ອງກັນຄວາມຢ້ານກົວຂອງບຸກຄົນຜູ້ຢ້ານກົວ ຊື່ວ່າ ສັມປະຫັງສະນະ.

(Cariyāvodānanidassanā) sakalajātakaṃ acchiyasuttaṃ ādiṃ kavā dvedhāvitakkabodhirājakumārasuttādisambadhādesanā cariyāvodānanidassanā nāma.

(ຈະຣິຍາວໍທານະນິທັດສະນະເທດສະໜາ) ພະເທດສະໜາທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບຊາດົກທັງໝົດ, ອັດສະຣິຍະສູດ ເປັນຕົ້ນ, ແລະເທວທາວιຕັກກະສູດ, ໂພທິລາຊະກຸມານະສູດ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ຈະຣິຍາວໍທານະນິທັດສະນະ.

(Pucchāvissajjanā) aṭṭhahi parisāhi pucchitānaṃ pañhānaṃ vissajjanāpaṭisaṃyuttā sakalasagāthavaggamādiṃ kavā vammikasutta-parāyaṇasuttādikā desanā pucchāvissajjanā nāma.

(ປຸດສາວິສັດຊະນະເທດສະໜາ) ພະເທດສະໜາທີ່ກ່ຽວກັບການຕອບປັນຫາທີ່ບໍລິສັດທັງ ໘ ຖາມແລ້ວ ມີສະຄາຖາວັກທັງໝົດເປັນຕົ້ນ, ວັມມິກະສູດ, ປາຣາຍະນະສູດ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ປຸດສາວິສັດຊະນະ.

(Anusāsanā). Ariyavaṃsa-puññābhisada-dhutaṅgānusāsana-vattānusāsana-sambadhā desanā anusāsanā nāma.

(ອະນຸສາສະນະເທດສະໜາ) ພະເທດສະໜາທີ່ກ່ຽວຂ້ອງກັບອະຣິຍະວົງ, ປຸນຍາພິສັນທະ, ทຸດົງຄານຸສາສະໜາ ແລະວັດຕານຸສາສະໜາ ຊື່ວ່າ ອະນຸສາສະນະ.

(Puggalavisodhanā) bhayasadassanadesanāpaṭisaṃyuttā devadūtaaggikkhadhopamādisuttasambadhāpuggalānaṃ sīlavattādivisodhanathāya vuttā puggalavisodhanā nāma.

(ບຸກຄະລະວິໂສທະນະເທດສະໜາ) ພະເທດສະໜາທີ່ກ່າວໄວ້ເພື່ອຊຳຮະສີນແລະວັດ ເປັນຕົ້ນ ຂອງບຸກຄົນທັງຫຼາຍ ອັນກ່ຽວຂ້ອງກັບເທດສະໜາສະແດງໄພ ມີເທວະທູຕະສູດ, ອັກຄິກຂັນໂທປະມະສູດ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ບຸກຄະລະວິໂສທະນະ.

(Ajjhāsayaparipūraṇā). Tavaṭakanāḷaka-paṭipadā-dhammadāyādasuttādikā puggalānaṃ samathavipassanāparipūraṇathāya kathitā ajjhāsayaparipūraṇā nāma.

(ອັດຊາສະຍະປະຣິປູຣະນະເທດສະໜາ) ພະເທດສະໜາທີ່ມີຕະວະຕະກະສູດ, ນາລະກະປະຕິປະທາສູດ, ທັມມະທາຍາທະສູດ ເປັນຕົ້ນ ທີ່ກ່າວໄວ້ເພື່ອເຮັດສະມະຖະແລະວິປັດສະນາຂອງບຸກຄົນທັງຫຼາຍໃຫ້ເຕັມ ບໍລິບູນ ຊື່ວ່າ ອັດຊາສະຍະປະຣິປູຣະນະ.

(Pavenisadassanakathā). Buddhavaṃsa-mahāpadānasuttākārā attano ca paresañca abhinīhāramārabbha parinibbānapariyosānā pavenisadassanakathā nāma.

(ປະເວນີສະທັດສະນະກະຖາ) ວາຈາເຄື່ອງກ່າວທີ່ມີລັກສະນະຄືພຸດທະວົງ ແລະມະຫາປະທານະສູດ ປາຣົບຄວາມປາດຖະໜາອັນຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງຕົນແລະຄົນອື່ນ ມີພະນິພານເປັນທີ່ສຸດ ຊື່ວ່າ ປະເວນີສະທັດສະນະກະຖາ.

(Parappavādamaddanā). Cariyāpiṭakamādiṃ kavā mahāsīhanāda-cūllasīhanāda-dhānābhiññāsaṃvaṇṇanā-paṭibaddhā desanā parappavādamaddanā nāma.

(ປະຣັບປະວາທະມັດທະນະເທດສະໜາ) ພະເທດສະໜາທີ່ມີຈະຣິຍາປິດົກເປັນຕົ້ນ ອັນກ່ຽວຂ້ອງກັບມະຫາສີຫະນາດະສູດ, ຈູລະສີຫະນາດະສູດ ແລະການພັນລະນາຊານແລະອະພິນຍາ ຊື່ວ່າ ປະຣັບປະວາທະມັດທະນະ.

(Upanissayapaccayanidassanā). Yathūpanissayā dissamānā dissamānakāyena desanā itivuttakamādiṃ katvā dhaniyasutta-aruṇavatiyasutta-nadanapariyāyasuttādippabhedāupanissāya– paccayanidassanā nāma.

(ອຸປະນິດສະຍະປັດຈະຍະນິທັດສະນະເທດສະໜາ) ພະເທດສະໜາທີ່ສະແດງຕາມອຸປະນິດໄສທີ່ປາກົດ ດ້ວຍກາຍທີ່ປາກົດ ມີອິຕິວຸດຕະກະເປັນຕົ້ນ ອັນແບ່ງອອກເປັນທະນິຍະສູດ, ອະຣຸນະວະຕິຍະສູດ, ນັນທະນະປະຣິຍາຍະສູດ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ອຸປະນິດສະຍະປັດຈະຍະນິທັດສະນະ.

(Tuṭṭhākārasadassanā). Sakalodāna-sampasādaniya-saṅgītisuttādikā desanā tuṭṭhākārasadassanā nāma.

(ຕຸດຖາການະສະທັດສະນະເທດສະໜາ) ພະເທດສະໜາທີ່ມີອຸທານທັງໝົດ, ສັມປະສາດະນິຍະສູດ, ສັງຄີຕິສູດ ເປັນຕົ້ນ ຊື່ວ່າ ຕຸດຖາການະສະທັດສະນະ.

(Dhammasabhāvaguṇanidassanā) khadhadhāvāyatanidriyasaccapaṭicca samuppādamaggaphalādayo dhammā vibhattā taṃ tatha sabhāgavisabhāgaparidīpikā abhidhammadesanā ca lakkhaṇaparidīpikā ye caññe dhammā salakkhaṇadhāraṇakā attano sabhāvavasena vuttā esā dhammasabhāvaguṇanidassanā nāma.

(ທັມມະສະພາວະຄຸນນະນິທັດສະນະເທດສະໜາ) ພະອະພິທຳມະເທດສະໜາທີ່ສະແດງສະພາວະທີ່ເຂົ້າກັນໄດ້ແລະເຂົ້າກັນບໍ່ໄດ້ ເຊິ່ງຈຳແນກທຳທັງຫຼາຍມີຂັນ, ທາດ, ອາຍະຕະນະ, ອິນຊີ, ສັດຈະ, ປະຕິດຈະສະມຸບບາດ, ມັກ ແລະຜົນ ເປັນຕົ້ນ ແລະເທດສະໜາທີ່ສະແດງລັກສະນະ ແລະທຳອື່ນໆ ທີ່ຊົງໄວ້ຊຶ່ງລັກສະນະຂອງຕົນ ທີ່ກ່າວໄວ້ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງສະພາວະຂອງຕົນ ເທດສະໜານີ້ຊື່ວ່າ ທັມມະສະພາວະຄຸນນະນິທັດສະນະ.

Imehi cuddasavidhehi lokagganāyakā dhammaṃ desenti tesañca sāvakā’ti.

ພະໂລກັກຄະນາຍົກ (ພະພຸດທະເຈົ້າ) ແລະພະສາວົກທັງຫຼາຍຂອງພະອົງ ຍ່ອມສະແດງທຳດ້ວຍປະການ ໑໔ ເຫຼົ່ານີ້.

Tesu pacchāvisajjanā desanā idha pākaṭā. Sesā yathārahaṃ idha gahetabbā yevāti.

ໃນເທດສະໜາເຫຼົ່ານັ້ນ ປຸດສາວິສັດຊະນະເທດສະໜາ ຍ່ອມປາກົດຈະແຈ້ງໃນທີ່ນີ້. ສ່ວນເທດສະໜາທີ່ເຫຼືອ ຄວນຖືເອົາໃນທີ່ນີ້ຕາມສົມຄວນ.

(Sāpatattikathā). Duvidhākathā imasmiṃ milidapañhappakaraṇehonti sāpattikathā ca anāpatattikathā ca. Tatha yaṃ therena bhagavato vacanaṃ rañño saññāpanathaṃ ābhataṃ taṃsāpattikathā nāma.

(ສາປັດຕິກະຖາ) ໃນຄຳພີມິລິນທະປັນຫານີ້ ມີວາຈາເຄື່ອງກ່າວ ໒ ປະການ ຄື: ສາປັດຕິກະຖາ (ວາຈາເຄື່ອງກ່າວທີ່ມີອາບັດ) ແລະອະນາປັດຕິກະຖາ (ວາຈາເຄື່ອງກ່າວທີ່ບໍ່ມີອາບັດ). ໃນ ໒ ປະການນັ້ນ ພະດຳລັດຂອງພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າໃດ ທີ່ພະເຖລະນຳມາສະແດງເພື່ອໃຫ້ພະລາຊາຊົງເຂົ້າໃຈ ພະດຳລັດນັ້ນຊື່ວ່າ ສາປັດຕິກະຖາ.

(Anāpattikathā). Yā therena sakapaṭibhānena vuttā sā anāpattikathā nāma.

(ອະນາປັດຕິກະຖາ) ວາຈາເຄື່ອງກ່າວໃດ ທີ່ພະເຖລະກ່າວໄວ້ດ້ວຍປະຕິພານຂອງຕົນເອງ ວາຈາເຄື່ອງກ່າວນັ້ນຊື່ວ່າ ອະນາປັດຕິກະຖາ.

Vuttañhetaṃ padasodhammasikkhāpadassa aṭṭhakathāyaṃ-’

ເພາະຄຳນັ້ນ ພະອັດຖະກະຖາຈານໄດ້ກ່າວໄວ້ໃນອັດຖະກະຖາແຫ່ງປະທະໂສທັມມະສິກຂາບົດວ່າ:

Meṇḍakamilidapañhesu therassa sakapaṭibhānena anāpatti. Yampanarañño sañañāpanathaṃ āharavā vuttaṃ tatha āpattī’ti (dve kathā) puna dve kathā idha honti sammutikathā ca paramathakathā ca.

'ໃນເມນທະກະປັນຫາແລະມິລິນທະປັນຫາທັງຫຼາຍ ບໍ່ມີອາບັດດ້ວຍປະຕິພານຂອງຕົນເອງຂອງພະເຖລະ. ແຕ່ຄຳໃດທີ່ພະເຖລະນຳມາສະແດງເພື່ອໃຫ້ພະລາຊາຊົງເຂົ້າໃຈ ໃນຄຳນັ້ນມີອາບັດ' (ຈົບກະຖາ ໒ ປະການ). ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນທີ່ນີ້ມີວາຈາເຄື່ອງກ່າວ ໒ ປະການ ຄື: ສົມມຸດຕິກະຖາ ແລະປະຣະມັດຖະກະຖາ.

(Sammutikathā). Tatha sammutikathā nāma’bhante nāgasena vedagu upalabbhatī’tiādikā.

(ສົມມຸດຕິກະຖາ) ໃນ ໒ ປະການນັ້ນ ສົມມຸດຕິກະຖາ ຄື ຄຳມີອາທິວ່າ 'ຂ້າແດ່ພະນາຄະເສນ ຜູ້ຮູ້ (ເວທະກູ) ຍ່ອມມີຢູ່ຫຼື'.

Paramathakathā nāma’yo uppajjati so eva so’tiādikātenāha?

ປະຣະມັດຖະກະຖາ ຄື ຄຳມີອາທິວ່າ 'ຜູ້ໃດເກີດຂຶ້ນ ຜūນັ້ນກໍຄືຜູ້ນັ້ນເອງ' ເພາະເຫດນັ້ນ ພະອັດຖະກະຖາຈານຈຶ່ງກ່າວວ່າ:

Duve saccāni akkhāsi sambuddho vadataṃ varo,Sammutiṃ paramathañca tatiyaṃ nūpalabbhatī’ti.

'ພະສຳພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ປະເສີດສຸດໃນໝູ່ຜູ້ກ່າວ ໄດ້ຊົງສະແດງສັດຈະ ໒ ປະການ ຄື ສົມມຸດຕິສັດຈະ ແລະປະຣະມັດຖະສັດຈະ, ສັດຈະທີ ໓ ຍ່ອມບໍ່ມີ'.

Yampubbe vuttaṃ anumānakathā upamākathā’ti, tāsu upamākathāya visuṃ koṭṭhāsabhāvo nathi. Milidapañhameṇḍakapañhānaṃ antarantarā ṭhitā hoti. Anumānakathā pana visuṃ koṭṭhāsabhāvena hotīti.

ຄຳໃດທີ່ກ່າວໄວ້ໃນກ່ອນວ່າ 'ອະນຸມານະກະຖາ ແລະອຸປະມາກະຖາ' ໃນກະຖາເຫຼົ່ານັ້ນ ອຸປະມາກະຖາຍ່ອມບໍ່ມີຄວາມເປັນແຜນກຕ່າງຫາກ. ອຸປະມາກະຖາຕັ້ງຢູ່ລະຫວ່າງກາງແຫ່ງມິລິນທະປັນຫາແລະເມນທະກະປັນຫາທັງຫຼາຍ. ສ່ວນອະນຸມານະກະຖາຍ່ອມມີໂດຍຄວາມເປັນແຜນກຕ່າງຫາກ.

Vicaretha anuṃ parame parameSujanassa sukhaṃ nayane nayane,Kaṭu hoti padhānarato naratoIdha yo pana sāramate ramate.

ຈົ່ງພິຈາລະນາສິ່ງອັນລະອຽດອັນປະເສີດສຸດ, ຄວາມສຸກຂອງສາທຸຊົນຍ່ອມມີໃນດວງຕາທຸກດວງ, ຄວາມເຜັດຮ້ອນຍ່ອມມີແກ່ຄົນຜູ້ຍິນດີໃນຄວາມພຽນ, ແຕ່ໃນໂລກນີ້ ບຸກຄົນໃດຍິນດີໃນສິ່ງອັນເປັນສາລະ ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມຍິນດີ.

Pakiṇṇakavacanavaṇṇanā samattā.

ການພັນລະນາຄຳເບັດເຕັດ (ປາກິນນະກະວັດຈະນະວັນນານາ) ຈົບບໍລິບູນ.

Jātakuddharaṇaṃ.

ການຍົກຊາດົກຂຶ້ນສະແດງ (ຊາດົກກຸດທະຣະນະ).

Jātakuddharaṇaṃ pana evaṃ veditabbaṃ. Meṇḍakapañhatatiyavagge pañca pañca pañhā.

ກໍການຍົກຊາດົກຂຶ້ນສະແດງນັ້ນ ພຶງຊາບດັ່ງນີ້: ໃນເມນທະກະປັນຫາ ວັກທີ ໓ ມີປັນຫາ ໕ ຂໍ້.

‘‘Acetanaṃ brāhmaṇa asuṇantaṃ…pe… pucchasi taṃ kissa hetu‘‘ti idaṃcatukkanipāte āgataṃpalāsajātakaṃ sadhāya vuttaṃ. Katamaṃ taṃ jātakanti?’

ຄຳວ່າ 'Acetanaṃ brāhmaṇa asuṇantaṃ...ລະ... pucchasi taṃ kissa hetu' (ແດ່ພາມ ທ່ານຖາມຕົ້ນໄມ້ອັນບໍ່ມີເຈດຕະນາ ບໍ່ໄດ້ຍິນ... ເພາະເຫດໃດ) ນີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງໝາຍເຖິງ ພະລາສະຊາດົກ ທີ່ມາໃນຈະຕຸກກະນິບາດ ຈຶ່ງກ່າວໄວ້. ຊາດົກນັ້ນແມ່ນຫຍັງ?

Acetanaṃ brāhmaṇā’ti idaṃ sathā parinibbānamañce nipanno ānadatheraṃ ārabbha kathesi.

ຄຳວ່າ 'Acetanaṃ brāhmaṇa' ນີ້ ພະສາດສະດາເມື່ອຊົງບັນທົມເທິງຕຽງປໍຣິນິພານ ໄດ້ຊົງປາຣົບພະອານົນເຖລະ ຈຶ່ງຕັດໄວ້.

‘‘So pāyasmā rukkhadevatā panā ahamevā’’ti.

ຄຳວ່າ 'ສ່ວນລຸກຂະເທວະດາໃນເວລານັ້ນ ແມ່ນເຮົາເອງ'.

Palāsajātakaṃ samattaṃ.

ພະລາສະຊາດົກ ຈົບບໍລິບູນ.

‘‘Iti phadanarukkhā’pi tā devatā…pe… bhāradvāja suṇohi me’’ti āgataṃ. Idañca terasanipātephadanajātakaṃ sadhāya vuttaṃ. Katamaṃ taṃ jātakanti?

ຄຳວ່າ 'Iti phadanarukkhā’pi tā devatā...ລະ... bhāradvāja suṇohi me' (ແດ່ພະຣັດວາຊະ ທ່ານຈົ່ງຟັງເຮົາ ເທວະດາທັງຫຼາຍແມ່ນແຕ່ທີ່ສິງຢູ່ຕົ້ນຜະທະນະ...) ທີ່ມາແລ້ວນີ້ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງໝາຍເຖິງ ຜະທະນະຊາດົກ ໃນເຕຣະສະນິບາດ ຈຶ່ງກ່າວໄວ້. ຊາດົກນັ້ນແມ່ນຫຍັງ?

‘‘Kuṭhārihatho puriso’ti idaṃ sathā rohiṇīnadītīre viharanto ñātakānaṃ kalahaṃ ārabbha kathesi vanasaṇḍe devatā aha’’nti.

ຄຳວ່າ 'Kuṭhārihatho puriso' (ບຸກຄົນຜູ້ຖືຂວານໃນມື) ນີ້ ພະສາດສະດາເມື່ອປະທັບຢູ່ແຄມຝັ່ງແມ່ນ້ຳໂຣຫິນີ ໄດ້ຊົງປາຣົບການທະເລາະກັນຂອງພະປະຍູລະຍາດ ຈຶ່ງຕັດໄວ້ວ່າ 'ເຮົາເປັນເທວະດາໃນປ່າຊັດນັ້ນ'.

Phadanajātakaṃ dutiyaṃ terasanipātaṃ.

ຜະທະນະຊາດົກ ທີ ໒ ໃນເຕຣະສະນິບາດ.

Meṇḍakapañhacatuthavagge devadattabodhisattādhikasampañhe bāvīsatijātakāni āgatānī’ti.

ໃນເມນທະກະປັນຫາ ວັກທີ ໔ ໃນປັນຫາວ່າດ້ວຍພະເທວະທັດແລະພະໂພທິສັດ ມີຊາດົກ ໒໒ ເລື່ອງ ທີ່ມາແລ້ວ.

‘‘Bhante nāgasena, tumhe bhaṇatha? Devadattoekantakaṇho ekantakaṇhehi dhammehi samannagato, bodhisatto ekantasukkehi dhammehi samannagato’ti. Puna ca devadatto bhave bhave yasena ca pakkhena ca bodhisattena samasamo hoti kadāci adhikataro vā yadā devadatto nagare bārāṇasiyaṃ brahmadattassa rañño purohitaputto ahosi, tadā bodhisatto chavakacaṇḍālo vijjādharo, vijjaṃ parijapivā akāle ambaphalāni nibbattesi. Etha tāva bodhisatto devadattena jātiyā nihīno yasasā ca nihīno …pe… puna ca paraṃ yadā devadatto tāpo nāma rājā ahosi tadābodhisatto tassa putto dhammapālo nāma ahosi tadā so rājā sakaputtassa hathapāde sīsañca chidāpesi. Tatha tāva devadattoyeva uttaro adhikataro. Ajjetarahi ubho’pi sakyakule jāyisu. Bodhisatto buddho ahosi sabbaññu lokanāyako. Devadatto atidevassa sāsane pabbajivā iddhiṃ nibbattevā buddhālayaṃ akāsi. Kinnu kho bhante nāgasena yaṃ mayā bhaṇitaṃ taṃ sabbaṃ tathaṃ udāhu vitathanti? ‘‘Ayampana milidaraññā yāni bāvīsatijātakāni nissāya pucchito hoti tāni mayā uddharivā idha kathetabbāni.

“ຂ້າແດ່ພະນາຄະເສນ ພວກທ່ານກ່າວວ່າ 'ພະເທວະທັດເປັນຄົນດຳໂດຍສ່ວນດຽວ ປະກອບດ້ວຍທຳອັນດຳໂດຍສ່ວນດຽວ, ພະໂພທິສັດເປັນຄົນຂາວໂດຍສ່ວນດຽວ ປະກອບດ້ວຍທຳອັນຂາວໂດຍສ່ວນດຽວ'. ແຕ່ອີກປະການໜຶ່ງ ພະເທວະທັດໃນແຕ່ລະຊາດຍ່ອມມີຍົດແລະພັກພວກສະເໝີກັນກັບພະໂພທິສັດ ຫຼືບາງຄັ້ງກໍຍິ່ງກວ່າ ເຊັ່ນ ໃນສະໄໝທີ່ພະເທວະທັດເປັນບຸດຂອງປຸໂຣຫິດຂອງພະເຈົ້າພຣົມມະທັດ ໃນເມືອງພາຣານະສີ, ໃນເວລານັ້ນ ພະໂພທິສັດເປັນຄົນຈັນທານຊັ້ນຕ່ຳ ເປັນວິຊາທອນ ຮ່າຍມົນແລ້ວເຮັດໃຫ້ໝາກມ່ວງເກີດຂຶ້ນນອກລະດູການ. ໃນຊາດນັ້ນ ພະໂພທິສັດຕ່ຳກວ່າພະເທວະທັດໂດຍຊາດ ແລະຕ່ຳກວ່າໂດຍຍົດ...ລະ... ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນສະໄໝທີ່ພະເທວະທັດເປັນພະລາຊາພະນາມວ່າ ມະຫາປະຕາປະ, ໃນເວລານັ້ນ ພະໂພທິສັດເປັນໂອຣົດຂອງພະອົງ ພະນາມວ່າ ທັມມະປາລະ, ຄັ້ງນັ້ນ ພະລາຊາອົງນັ້ນໄດ້ຊົງສັ່ງໃຫ້ຕັດມື, ຕີນ ແລະຫົວຂອງໂອຣົດຂອງຕົນເອງ. ໃນຊາດນັ້ນ ພະເທວະທັດເອງເປັນຜູ້ຍິ່ງກວ່າ, ເໜືອກວ່າ. ໃນປັດຈຸບັນນີ້ ທັງສອງກໍເກີດໃນສັກກະກຸນ. ພະໂພທິສັດໄດ້ເປັນພະພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ຊົງຮູ້ທຸກສິ່ງ ເປັນພະໂລກະນາຍົກ. ສ່ວນພະເທວະທັດ ບວດໃນພະສາສະໜາຂອງພະອົງຜູ້ຍິ່ງກວ່າເທບ ບັນລຸອິດທິລິດແລ້ວເຮັດການທຳລາຍພະພຸດທະເຈົ້າ. ຂ້າແດ່ພະນາຄະເສນ ຄຳທີ່ຂ້າພະເຈົ້າກ່າວທັງໝົດນັ້ນ ເປັນຈິງ ຫຼືເປັນເທັດ?” ປັນຫານີ້ ເປັນປັນຫາທີ່ພະເຈົ້າມິລິນທະຊົງອາໄສຊາດົກ ໒໒ ເລື່ອງເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວຖາມ, ຂ້າພະເຈົ້າ (ພະອັດຖະກະຖາຈານ) ຈະຍົກຂຶ້ນມາສະແດງໃນທີ່ນີ້.

Tatha ca,’yadā ca devadatto nagare bārāṇasiyaṃ brahmadattassa rañño purohitaputto ahosi tadā bodhisatto chavakacaṇḍālo ahosi vijjādharo vijjaṃ parijapivā akāle ambaphalāni nibbattesi. Etha tāva bodhisatto devadattato jātiyā nihīno yasasā ca nihīno. ‘‘Idampana vacanaṃ jetavanārāme viharantena sathārā terasanipāte devadattamārabbha kathitaṃ ambajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. Devadatto hi ‘‘ahaṃ buddho bhavissāmi…pe… caṇḍālaputto ahamevā’’ti.

ໃນຊາດົກເຫຼົ່ານັ້ນ ຄຳວ່າ 'ແລະໃນສະໄໝທີ່ພະເທວະທັດເປັນບຸດຂອງປຸໂຣຫິດຂອງພະເຈົ້າພຣົມມະທັດ ໃນເມືອງພາຣານະສີ, ໃນເວລານັ້ນ ພະໂພທິສັດເປັນຄົນຈັນທານຊັ້ນຕ່ຳ ເປັນວິຊາທອນ ຮ່າຍມົນແລ້ວເຮັດໃຫ້ໝາກມ່ວງເກີດຂຶ້ນນອກລະດູການ. ໃນຊາດນັ້ນ ພະໂພທິສັດຕ່ຳກວ່າພະເທວະທັດໂດຍຊາດ ແລະຕ່ຳກວ່າໂດຍຍົດ' ນີ້ ພະສາດສະດາເມື່ອປະທັບຢູ່ພະເຊຕະວັນມະຫາວິຫານ ໄດ້ຊົງປາຣົບພະເທວະທັດ ຈຶ່ງຕັດອຳພະຊາດົກ ໃນເຕຣະສະນິບາດ ໝາຍເຖິງຄຳນີ້. ເພາະພະເທວະທັດກ່າວວ່າ 'ເຮົາຈັກເປັນພະພຸດທະເຈົ້າ...ລະ... ສ່ວນບຸດຄົນຈັນທານນັ້ນ ແມ່ນເຮົາເອງ'.

Evametaṃ milidaraññā imaṃ ambajātakaṃ sadhāya kathitaṃ hotīti idaṃ rañño ābhataṃ paṭhamaṃ jātakaṃ.

ຄຳນີ້ ພະເຈົ້າມິລິນທະຊົງກ່າວໝາຍເຖິງອຳພະຊາດົກນີ້, ນີ້ຄືຊາດົກເລື່ອງທຳອິດທີ່ພະລາຊານຳມາຖາມ.

‘‘Puna ca paraṃ yadā devadatto rājā ahosi mahīpati sabbakāmasamaṅgī tadā bodhisatto tassūpabhogo ahosi hathināgo sabbalakkhaṇasampanno tassa cārugativilāsaṃ asahamāno rājā vadhaṃ icchanto hathācariyaṃ evamavova? ‘‘Asikkhito te ācariya hathināgo tassa ākāsagamanaṃ nāma kāraṇaṃ hotī’’ti tathapa tāca bodhisatto devadattato jātiyā nīhīno, lāmako tiracchānagato’’ti. Idampana vacanaṃ milidaraññā veḷuvane viharantena sathārā ekakanipāte devadattamārabbhakathitaṃ dummedhajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti dhammasabhāyaṃ bhikkhu’āvuso devadatto …pe… hathi pana ahamevā’’ti evametaṃ milidarañño imaṃ dummedhajātakaṃ sadhāya kathitaṃ hotīti. Dutiyaṃ jātakaṃ.

ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນກាលໃດ ພະເທວະທັດໄດ້ເປັນພະລາຊາຜູ້ເປັນໃຫຍ່ໃນແຜ່ນດິນ ຜູ້ພ້ອມພູນດ້ວຍກາມທັງປວງ ໃນກាលນັ້ນ ພະໂພທິສັດໄດ້ເປັນພະຍາຊ້າງມຸງຄຸນ ຜູ້ສົມບູນດ້ວຍລັກສະນະທັງປວງ ເປັນຊ້າງຊົງຂອງພະລາຊານັ້ນ. ພະລາຊານັ້ນບໍ່ອາດຈະອົດທົນຕໍ່ຄວາມສະຫງ່າງາມແຫ່ງການເຍື້ອງກາຍຂອງຊ້າງນັ້ນໄດ້ ປາດຖະໜາຈະຂ້າ ຈຶ່ງໄດ້ກ່າວກັບນາຍຄວານຊ້າງຢ່າງນີ້ວ່າ: 'ແນ່ຄວານຊ້າງ ຊ້າງຂອງເຈົ້າຍັງບໍ່ທັນໄດ້ຮັບການເຝິກຫັດ ຄວນຈະເຮັດໃຫ້ມັນເດີນໄປໃນອາກາດ'. ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ ພະໂພທິສັດກໍຍັງຕໍ່າກວ່າພະເທວະທັດໂດຍກຳເນີດ ເພາະເປັນສັດເດຍລະສານທີ່ຕໍ່າຊ້າ. ຄຳເວົ້ານີ້ ພະມິລິນທະລາຊາຊົງໝາຍເຖິງ ທຸມເມທະຊາດົກ ໃນເອກະນິບາດ ທີ່ພະສາດສະດາຊົງອາໄສພະເທວະທັດແລ້ວຕັດໄວ້ ເມື່ອປະທັບຢູ່ທີ່ພະວິຫານເວລຸວັນ ວ່າ 'ດູກ່ອນພິກຂຸທັງຫຼາຍ ພະເທວະທັດ... ລະ... ສ່ວນຊ້າງນັ້ນແມ່ນເຮົາເອງ'. ຄຳນີ້ ພະມິລິນທະລາຊາຊົງໝາຍເຖິງທຸມເມທະຊາດົກນີ້ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວໄວ້. ເປັນຊາດົກທີສອງ.

Puna ca paraṃ yadā devadatto manusso ahosi. Pavane naṭṭhāyiko tadā bodhisatto mahāpathavi nāma makkaṭo ahosi. Ethapi tāva dissati viseso manussassa ca tiracchānagatassa ca. Ethapi tāva bodhisatto devadattato jātiyā nihīno’ti imaṃ pana vacanaṃ milidaraññā veḷuvane viharantena sathārā tiṃsanipāte devadattassa silāpavijjhanamārabbha kathitaṃ mahākapijātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti? ‘‘Tena hi dhanuggahe payojevā…pe… kapirājā ahamevā’’ti evametaṃ milidaraññā imaṃmahākapijātakaṃ sadhāya vuttaṃ hotīti. Tatiyaṃ jātakaṃ.

ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນກាលໃດ ພະເທວະທັດໄດ້ເປັນມະນຸດ ຜູ້ອາໄສຢູ່ໃນປ່າ ໃນກាលນັ້ນ ພະໂພທິສັດໄດ້ເປັນພະຍາລີງ ຊື່ວ່າ ມະຫາປະຖະວີ. ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ ຄວາມແຕກຕ່າງລະຫວ່າງມະນຸດກັບສັດເດຍລະສານກໍຍັງປາກົດຢູ່. ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ ພະໂພທິສັດກໍຍັງຕໍ່າກວ່າພະເທວະທັດໂດຍກຳເນີດ. ຄຳເວົ້ານີ້ ພະມິລິນທະລາຊາຊົງໝາຍເຖິງ ມະຫາຄະປິຊາດົກ ໃນຕິງສະນິບາດ ທີ່ພະສາດສະດາຊົງອາໄສການກິ້ງກ້ອນຫີນໃສ່ຂອງພະເທວະທັດແລ້ວຕັດໄວ້ ເມື່ອປະທັບຢູ່ທີ່ພະວິຫານເວລຸວັນ ວ່າ 'ຖ້າຢ່າງນັ້ນ ຈົ່ງໃຊ້ພວກນາຍທະນູ... ລະ... ສ່ວນພະຍາລີງນັ້ນແມ່ນເຮົາເອງ'. ຄຳນີ້ ພະມິລິນທະລາຊາຊົງໝາຍເຖິງມະຫາຄະປິຊາດົກນີ້ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວໄວ້. ເປັນຊາດົກທີສາມ.

‘‘Pūna ca paraṃ yadā devadatto manusso hoti soṇuttaro nāma nesādo balavā balavataro nāgabalo tadābodhisatto chaddanto nāma nāgarājā ahosi. Tadā luddako taṃ hathināgaṃ ghātesi. Tathapi tāva devadatto adhikataro‘‘ti idaṃ vacanaṃ milidaraññā jetavane mahāvihāre vihārantena sathārā tiṃsanipāte ekaṃ daharabhikkhuniṃ ārabbha kathitaṃ chaddantajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti tatha bhagavatā vithārato desitaṃ chaddantajātakaṃ taṃ mayā idha saṅkhepato uddharivā kathetabbameva. ‘‘Sā kira sāvathiyaṃ…pe… sā pana bhikkhuṇī pacchā vipassivā arahattaṃ pattā’’ti. Evametaṃ milidaraññā imaṃ chaddantajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. Catuthājātakaṃ.

ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນກាលໃດ ພະເທວະທັດໄດ້ເປັນມະນຸດ ເປັນນາຍພານຊື່ວ່າ ໂສນຸດຕະຣະ ຜູ້ມີກຳລັງ ຜູ້ມີກຳລັງຍິ່ງກວ່າ ຜູ້ມີກຳລັງສະເໝີດ້ວຍກຳລັງແຫ່ງຊ້າງ ໃນກាលນັ້ນ ພະໂພທິສັດໄດ້ເປັນພະຍາຊ້າງ ຊື່ວ່າ ສັດທັນ. ໃນກាលນັ້ນ ນາຍພານນັ້ນໄດ້ຂ້າພະຍາຊ້າງນັ້ນ. ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ ພະເທວະທັດກໍຍັງສູງກວ່າໂດຍກຳເນີດ. ຄຳເວົ້ານີ້ ພະມິລິນທະລາຊາຊົງໝາຍເຖິງ ສັດທັນຕະຊາດົກ ໃນຕິງສະນິບາດ ທີ່ພະສາດສະດາຊົງອາໄສພິກຂຸນີໜຸ່ມຮູບໜຶ່ງແລ້ວຕັດໄວ້ ເມື່ອປະທັບຢູ່ທີ່ພະເຊຕະວັນມະຫາວິຫານ. ສັດທັນຕະຊາດົກນັ້ນ ພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຊົງສະແດງໄວ້ໂດຍລະອຽດ ຂ້າພະເຈົ້າຄວນຈະຍົກຂຶ້ນມາສະແດງໂດຍຫຍໍ້ໃນທີ່ນີ້ວ່າ: 'ໄດ້ຍິນວ່າ ນາງຢູ່ໃນເມືອງສາວັດຖີ... ລະ... ພາຍຫຼັງມາ ພິກຂຸນີນັ້ນຈະເລີນວິປັດສະນາແລ້ວ ໄດ້ບັນລຸພະອໍຣະຫັນ'. ຄຳນີ້ ພະມິລິນທະລາຊາຊົງໝາຍເຖິງສັດທັນຕະຊາດົກນີ້ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວໄວ້. ເປັນຊາດົກທີສີ່.

Puna ca paraṃ yadā devadatto manusso ahosi vanacarako aniketavāsī tadā bodhisatto sakuṇo ahosi tittiro mantajjhāyī. Tadā so vanacarako taṃ sakuṇaṃ ghātesi. Tathapi tāva devadatto jātiyā adhikataro’’ti idampana vacanaṃ milidaraññā gijjhakūṭe viharantena sathārā navakanipāte devadattassa vadhāya parisakkanaṃ ārabbha kathitaṃ daddarajātakaṃ (tittirajātakaṃ) sadhāya vuttaṃ hoti. ‘‘Tasmiṃ samaye dhammasabhāyaṃ kathaṃ samuṭṭhāpesuṃ…pe… tittirapaṇḍito pana ahamevā’’ti. Evametaṃ milidaraññā imaṃ daddarajātakaṃ sadhāya kathitaṃ hotīti. Pañcamajātakaṃ.

ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນກាលໃດ ພະເທວະທັດໄດ້ເປັນມະນຸດ ເປັນຄົນທ່ຽວປ່າ ບໍ່ມີທີ່ຢູ່ອາໄສເປັນຫຼັກແຫຼ່ງ ໃນກាលນັ້ນ ພະໂພທິສັດໄດ້ເປັນນົກກະທາ ຜູ້ຮຽນມົນ. ໃນກាលນັ້ນ ຄົນທ່ຽວປ່ານັ້ນໄດ້ຂ້ານົກກະທານັ້ນ. ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ ພະເທວະທັດກໍຍັງສູງກວ່າໂດຍກຳເນີດ. ຄຳເວົ້ານີ້ ພະມິລິນທະລາຊາຊົງໝາຍເຖິງ ທັດທະຣະຊາດົກ (ຕິດຕິຣະຊາດົກ) ໃນນວະກະນິບາດ ທີ່ພະສາດສະດາຊົງອາໄສຄວາມພະຍາຍາມເພື່ອຈະຂ້າຂອງພະເທວະທັດແລ້ວຕັດໄວ້ ເມື່ອປະທັບຢູ່ທີ່ພູຄິດຊະກູດ ວ່າ 'ໃນສະໄໝນັ້ນ ພວກພິກຂຸຕັ້ງເລື່ອງສົນທະນາກັນໃນທຳມະສະພາ... ລະ... ສ່ວນນົກກະທາບັນດິດນັ້ນແມ່ນເຮົາເອງ'. ຄຳນີ້ ພະມິລິນທະລາຊາຊົງໝາຍເຖິງທັດທະຣະຊາດົກນີ້ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວໄວ້. ເປັນຊາດົກທີຫ້າ.

‘‘Puna ca paraṃ yadā devadatto kalābu nāma bārāṇasirājā ahosi tadā bodhisatto tāpaso ahosi khantivādī. Tadā so rājā tassatāpasassa kuddho hathapāde vaṃsakalīre viya chedāpesi. Tathapi tāva devadattoyeva adhikataro jātiyā ca yasena cā’’ti idampana vacanaṃ milidaraññā jecavane viharantena sathārā catukkanipāte ekaṃ kodhanabhikkhuṃ ārabbha kathitaṃ khantivādijātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. ‘‘Sathā pana taṃ bhikkhuṃ kasmāvaṃ…pe… khantivāditāpasopana ahamevā’’ti evametaṃ milidaraññā imaṃ khantivādijātakaṃ sadhāya vuttaṃ hotīti. Paṭṭhajātakaṃ.

ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນກាលໃດ ພະເທວະທັດໄດ້ເປັນພະລາຊາເມືອງພາຣານະສີ ຊື່ວ່າ ກະລາພຸ ໃນກាលນັ້ນ ພະໂພທິສັດໄດ້ເປັນດາບົດ ຜູ້ກ່າວຂັນຕິ (ຂັນຕິວາທີ). ໃນກាលນັ້ນ ພະລາຊານັ້ນຊົງໂກດຮ້າຍຕໍ່ດາບົດນັ້ນ ຈຶ່ງສັ່ງໃຫ້ຕັດມືແລະຕີນ ຄືກັບຕັດໜໍ່ໄມ້. ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ ພະເທວະທັດນັ້ນເອງກໍຍັງສູງກວ່າ ທັງໂດຍກຳເນີດແລະໂດຍຍົດ. ຄຳເວົ້ານີ້ ພະມິລິນທະລາຊາຊົງໝາຍເຖິງ ຂັນຕິວາທີຊາດົກ ໃນຈະຕຸກກະນິບາດ ທີ່ພະສາດສະດາຊົງອາໄສພິກຂຸຜູ້ມັກໂກດຮູບໜຶ່ງແລ້ວຕັດໄວ້ ເມື່ອປະທັບຢູ່ທີ່ພະເຊຕະວັນ ວ່າ 'ພະສາດສະດາຊົງຖາມພິກຂຸນັ້ນວ່າ ເພາະເຫດໃດ... ລະ... ສ່ວນຂັນຕິວາທີດາບົດນັ້ນແມ່ນເຮົາເອງ'. ຄຳນີ້ ພະມິລິນທະລາຊາຊົງໝາຍເຖິງຂັນຕິວາທີຊາດົກນີ້ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວໄວ້. ເປັນຊາດົກທີຫົກ.

Puna ca paraṃ yadā devadatto ahosi vanacaro tadābodhisatto nadiyo nāma vānarido ahosi. Tadāpi so vanacaro taṃ vānaridaṃ ghātesi saddhiṃ mātarā katiṭṭhabhātikenapi. Tathapi tāva devadattoyevaadhikataro jātiyā‘‘ti idaṃ pana vacanaṃ milidaraññā veḷuvane viharantenasathārā dukanipāte devadattaṃ ārabbha kathitaṃ cullanadiyajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. ‘‘Ekadivasañhi bhikkhū dhammasahāyaṃ …pe… supaṇṇarājā pana ahamevā’’ti evametaṃ milidaraññā imaṃ paṇḍarajātakaṃ sadhāya paratoghosavasena bodhisatto paṇḍarako nāma nāgarāja ahosī’’ti kathitaṃ hoti tathāhi imasmiṃ jātake bodhisatto supaṇṇarājā yevā’ti. Aṭṭhamaṃ jātakaṃ.

ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນກាលໃດ ພະເທວະທັດໄດ້ເປັນຄົນທ່ຽວປ່າ ໃນກាលນັ້ນ ພະໂພທິສັດໄດ້ເປັນພະຍາລີງ ຊື່ວ່າ ນະທິຍະ. ໃນກາລນັ້ນ ຄົນທ່ຽວປ່ານັ້ນກໍໄດ້ຂ້າພະຍາລີງນັ້ນ ພ້ອມທັງມານດາແລະນ້ອງຊາຍຫຼ້າດ້ວຍ. ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ ພະເທວະທັດນັ້ນເອງກໍຍັງສູງກວ່າໂດຍກຳເນີດ. ຄຳເວົ້ານີ້ ພະມິລິນທະລາຊາຊົງໝາຍເຖິງ ຈຸນລະນະທິຍະຊາດົກ ໃນທຸກກະນິບາດ ທີ່ພະສາດສະດາຊົງອາໄສພະເທວະທັດແລ້ວຕັດໄວ້ ເມື່ອປະທັບຢູ່ທີ່ພະວິຫານເວລຸວັນ ວ່າ 'ເພາະໃນວັນໜຶ່ງ ພວກພິກຂຸສົນທະນາກັນໃນທຳມະສະພາ... ລະ... ສ່ວນພະຍາຄຸດນັ້ນແມ່ນເຮົາເອງ'. ຄຳນີ້ ພະມິລິນທະລາຊາຊົງໝາຍເຖິງ ປັນທະຣະຊາດົກ ນີ້ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວໄວ້ ໂດຍອ້າງອີງຕາມຄຳບອກເລົ່າຂອງຜູ້ອື່ນວ່າ 'ພະໂພທິສັດໄດ້ເປັນພະຍານາກ ຊື່ວ່າ ປັນທະຣະກະ' ເພາະວ່າໃນຊາດົກນີ້ ພະໂພທິສັດໄດ້ເປັນພະຍາຄຸດນັ້ນເອງ. ເປັນຊາດົກທີແປດ.

Puna ca paraṃ yadā devadatto manusso ahosipavane jaṭilako tadā bodhisatto tacchako nāma mahāsūkaro ahosi. Tathapi tāva devadattoyeva jātiyā adhikataro’’ti idampana vacanaṃ milidaraññā jetavane viharantena sathārā pakiṇṇakanipāte dve mahallake there ārabbha kathitaṃ tacchakasūkarajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. ‘‘Mahākosalo pana bimbisārassa dhitaraṃ dento…pe…rukkhadevatā pana ahamevā’’ti.

ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນກាលໃດ ພະເທວະທັດໄດ້ເປັນມະນຸດ ເປັນດາບົດເກົ້າຜົມ (ຊະຕິລະ) ຢູ່ໃນປ່າ ໃນກាលນັ້ນ ພະໂພທິສັດໄດ້ເປັນໝູໃຫຍ່ ຊື່ວ່າ ຕັດສະກະ. ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ ພະເທວະທັດນັ້ນເອງກໍຍັງສູງກວ່າໂດຍກຳເນີດ. ຄຳເວົ້ານີ້ ພະມິລິນທະລາຊາຊົງໝາຍເຖິງ ຕັດສະກະສູກະຣະຊາດົກ ໃນປະກິນນະກະນິບາດ ທີ່ພະສາດສະດາຊົງອາໄສພະເຖລະຜູ້ແກ່ຊະລາສອງຮູບແລ້ວຕັດໄວ້ ເມື່ອປະທັບຢູ່ທີ່ພະເຊຕະວັນ ວ່າ 'ສ່ວນພະເຈົ້າມະຫາໂກສົນ ເມື່ອຈະພະລາຊະທານພະລາຊະທິດາແກ່ພະເຈົ້າພິມພິສານ... ລະ... ສ່ວນລຸກຂະເທວະດານັ້ນແມ່ນເຮົາເອງ'.

Evametaṃ milidaraññā imaṃ tacchakasūkarajātakaṃ sadhāya paratoghosavasena bodhisatto mahātacchakasūkaro nāma ahositi kathitaṃ tathā hi imasmiṃ jātake bodhisatto rukkhadevatāyeva ahosīti. Navamaṃ jātakaṃ.

ຄຳນີ້ ພະມິລິນທະລາຊາຊົງໝາຍເຖິງຕັດສະກະສູກະຣະຊາດົກນີ້ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວໄວ້ ໂດຍອ້າງອີງຕາມຄຳບອກເລົ່າຂອງຜູ້ອື່ນວ່າ 'ພະໂພທິສັດໄດ້ເປັນໝູໃຫຍ່ ຊື່ວ່າ ມະຫາຕັດສະກະ' ເພາະວ່າໃນຊາດົກນີ້ ພະໂພທິສັດໄດ້ເປັນລຸກຂະເທວະດານັ້ນເອງ. ເປັນຊາດົກທີເກົ້າ.

Puna ca paraṃ yadādevadatto cetiyesu suraparicaro nāma rājā ahosi upari purisamatte gaganevehāsaṅgamo, tadā bodhisatto kapilo nāma brāhmaṇo ahosi. Tathapi tāva devadattassa pathavippavesamārabbha kathitaṃ cetiyajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. ‘‘Tasmiñhi divase bhikkhū dhammasahāyaṃ. Pe-kapila-brāhmaṇo pana ahamevā’’ti evañcetaṃ milidaraññā idaṃcetiyajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hotīti. Dasamaṃ jātakaṃ.

ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນກាលໃດ ພະເທວະທັດໄດ້ເປັນພະລາຊາ ຊື່ວ່າ ອຸປະຣິຈະຣະ (ສຸຣະປະຣິຈະຣະ) ໃນແຄວ້ນເຈຕີ ຜູ້ສະເດັດໄປໃນອາກາດໄດ້ສູງຊົ່ວບຸລຸດໜຶ່ງ ໃນກាលນັ້ນ ພະໂພທິສັດໄດ້ເປັນພາມ ຊື່ວ່າ ກະປິລະ. ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ ຄຳເວົ້ານີ້ ພະມິລິນທະລາຊາຊົງໝາຍເຖິງ ເຈຕິຍະຊາດົກ ທີ່ຕັດໄວ້ໂດຍອາໄສການຖືກແຜ່ນດິນສູບຂອງພະເທວະທັດ ວ່າ 'ເພາະໃນວັນນັ້ນ ພວກພິກຂຸສົນທະນາກັນໃນທຳມະສະພາ... ລະ... ສ່ວນກະປິລະພາມນັ້ນແມ່ນເຮົາເອງ'. ຄຳນີ້ ພະມິລິນທະລາຊາຊົງໝາຍເຖິງເຈຕິຍະຊາດົກນີ້ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວໄວ້. ເປັນຊາດົກທີສິບ.

Puna ca paraṃ yadā devadatto manusso ahosi sāmo nāma, tadā bodhisatto rūrunāma migarājā ahosi. Tathapi tāva devadattoyeva jātiyā adhikataro’ti idampana vacanaṃ milidaraññā jetavane viharantena sathārā terasakanipāte devadattamārabbhakathitaṃ rūrūmagarājajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. So kira bhikkhūhi’bahupakāro āvuso-perūrumigo pana ahamevā’’ti. Evametaṃ milidaraññā imaṃrūrumigajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hotī’ti ekādasamaṃ jātakaṃ.

ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນກាលໃດ ພະເທວະທັດໄດ້ເປັນມະນຸດ ຊື່ວ່າ ສາມະ ໃນກាលນັ້ນ ພະໂພທິສັດໄດ້ເປັນພະຍາກວາງ ຊື່ວ່າ ຣຸຣຸ. ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ ພະເທວະທັດນັ້ນເອງກໍຍັງສູງກວ່າໂດຍກຳເນີດ. ຄຳເວົ້ານີ້ ພະມິລິນທະລາຊາຊົງໝາຍເຖິງ ຣຸຣຸມິຄະລາຊະຊາດົກ ໃນເຕຣະສະນິບາດ ທີ່ພະສາດສະດາຊົງອາໄສພະເທວະທັດແລ້ວຕັດໄວ້ ເມື່ອປະທັບຢູ່ທີ່ພະເຊຕະວັນ ວ່າ 'ໄດ້ຍິນວ່າ ພວກພິກຂຸກ່າວວ່າ ດູກ່ອນອາວຸໂສທັງຫຼາຍ ຜູ້ມີອຸປະການຫຼາຍ... ລະ... ສ່ວນກວາງຣຸຣຸນັ້ນແມ່ນເຮົາເອງ'. ຄຳນີ້ ພະມິລິນທະລາຊາຊົງໝາຍເຖິງຣຸຣຸມິຄະລາຊະຊາດົກນີ້ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວໄວ້. ເປັນຊາດົກທີສິບເອັດ.

‘‘Puna ca paraṃ yadā devadatto manusso ahosi luddako pavanacaro, tadā bodhisatto hathināgo ahosi so luddako tassa hathināgassa sattakkhattuṃ dante chidivā hari tathapi tāva devadattoyeva yoniyā adhikataro’ti idampana vacanaṃ milidaraññā jetavane viharantena sathārā ekakanipāte devadattamārabbha kathitaṃ sīlavanāgarājajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. Dhammasabhāyañhi bhikkhū’āvuso devadatto…pe… sīlavanāgarājā pana ahamevāti.

ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນກាលໃດ ພະເທວະທັດໄດ້ເປັນມະນຸດ ເປັນນາຍພານທ່ຽວປ່າ ໃນກាលນັ້ນ ພະໂພທິສັດໄດ້ເປັນພະຍາຊ້າງ ນາຍພານນັ້ນໄດ້ຕັດງາຂອງພະຍາຊ້າງນັ້ນເຖິງເຈັດເທື່ອແລ້ວນຳໄປ ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ ພະເທວະທັດນັ້ນເອງກໍຍັງສູງກວ່າໂດຍກຳເນີດ. ຄຳເວົ້ານີ້ ພະມິລິນທະລາຊາຊົງໝາຍເຖິງ ສີລະວະນາຄະລາຊະຊາດົກ ໃນເອກະນິບາດ ທີ່ພະສາດສະດາຊົງອາໄສພະເທວະທັດແລ້ວຕັດໄວ້ ເມື່ອປະທັບຢູ່ທີ່ພະເຊຕະວັນ. ເພາະໃນທຳມະສະພາ ພວກພິກຂຸສົນທະນາກັນວ່າ 'ດູກ່ອນອາວຸໂສທັງຫຼາຍ ພະເທວະທັດ... ລະ... ສ່ວນພະຍາຊ້າງສີລະວະນັ້ນແມ່ນເຮົາເອງ'.

Evametaṃ milidaraññā imaṃ sīlavanāgarājajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hotī’ti dvādasamaṃ jātakaṃ.

ຄຳນີ້ ພະມິລິນທະລາຊາຊົງໝາຍເຖິງສີລະວະນາຄະລາຊະຊາດົກນີ້ແລ້ວຈຶ່ງgກ່າວໄວ້. ເປັນຊາດົກທີສິບສອງ.

Puna ca paraṃ yadā devadatto sigālo ahosi khattiyadhammo, so yāvatā jambudīpe padesarājāno te sabbe anuyutte akāsi, tadā bodhisatto vidhuro nāma paṇḍito ahosi tathapi tāva devadattoyeva yasena adhikataro’ti idampana vacanaṃ milidaraññā veḷuvane viharantena sathārā dukanipāte devadattamārabbha kathitaṃ sabbadāṭhajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. ‘‘Devadatto ajātasattuṃ pasādevā…pe… purohito pana ahamevā’’ti.

ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນກាលໃດ ພະເທວະທັດໄດ້ເປັນໝາຈອກ ຜູ້ມີທຳຢ່າງກະສັດ ມັນໄດ້ເຮັດໃຫ້ພະລາຊາໃນຫົວເມືອງຕ່າງໆ ທົ່ວຊົມພູທະວີບທັງໝົດຍອມເປັນບໍລິວານ ໃນກាលນັ້ນ ພະໂພທິສັດໄດ້ເປັນບັນດິດ ຊື່ວ່າ ວິທູຣະ. ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ ພະເທວະທັດນັ້ນເອງກໍຍັງສູງກວ່າໂດຍຍົດ. ຄຳເວົ້ານີ້ ພະມິລິນທະລາຊາຊົງໝາຍເຖິງ ສັບພະທາຖະຊາດົກ ໃນທຸກກະນິບາດ ທີ່ພະສາດສະດາຊົງອາໄສພະເທວະທັດແລ້ວຕັດໄວ້ ເມື່ອປະທັບຢູ່ທີ່ພະວິຫານເວລຸວັນ ວ່າ 'ພະເທວະທັດເຮັດໃຫ້ພະເຈົ້າອະຊາດສັດຕູເຫຼື້ອມໃສແລ້ວ... ລະ... ສ່ວນປຸໂຣຫິດນັ້ນແມ່ນເຮົາເອງ'.

Evametaṃ milidaraññā imaṃ sabbadāṭhika jātakaṃ sadhāya vuttaṃ paratoghosavasena ‘‘so yāvatā jambudīpe padesarājāno, te sabbe anuyutte akāsī’’ti vuttaṃ tadā hi sona sabbe rājāno anuyutte akāsī’ti. Terasamaṃ jātakaṃ.

ຄຳນີ້ ພະມິລິນທະລາຊາຊົງໝາຍເຖິງສັບພະທາຖະຊາດົກນີ້ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວໄວ້ ໂດຍອ້າງອີງຕາມຄຳບອກເລົ່າຂອງຜູ້ອື່ນວ່າ 'ມັນໄດ້ເຮັດໃຫ້ພະລາຊາໃນຫົວເມືອງຕ່າງໆ ທົ່ວຊົມພູທະວີບທັງໝົດຍອມເປັນບໍລິວານ' ເພາະວ່າໃນກາລນັ້ນ ໝາຈອກນັ້ນບໍ່ໄດ້ເຮັດໃຫ້ພະລາຊາທັງປວງຍອມເປັນບໍລິວານໄດ້ແທ້. ເປັນຊາດົກທີສິບສາມ.

Puna ca paraṃ yadā devadatto sathināgo huvā laṭukikāya sakuṇikāya puttakeghātesi, tadā bodhisatto’pi hathināgo ahosi yuthapati tatha tāva ubho’pi samasamā ahesunti’ idampana vacanaṃ milidaraññā veḷuvane viharantena sathārā pañcakanipāte devadattamārarabbha kathitaṃ laṭukikajātakaṃ sadhāyavuttaṃ hotī’ti cuddasamaṃ jātakaṃ.

ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນກាលໃດ ພະເທວະທັດໄດ້ເປັນຊ້າງຫຼົງໂຂງ ແລ້ວຢຽບລູກນົກໄສ້ໃຫ້ຕາຍ ໃນກាលນັ້ນ ພະໂພທິສັດກໍໄດ້ເປັນພະຍາຊ້າງຈ່າໂຝງ. ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ ທັງສອງກໍຍັງສະເໝີກັນ (ໂດຍກຳເນີດ). ຄຳເວົ້ານີ້ ພະມິລິນທະລາຊາຊົງໝາຍເຖິງ ລະຕຸກິກະຊາດົກ ໃນປັນຈະກະນິບາດ ທີ່ພະສາດສະດາຊົງອາໄສພະເທວະທັດແລ້ວຕັດໄວ້ ເມື່ອປະທັບຢູ່ທີ່ພະວິຫານເວລຸວັນ. ເປັນຊາດົກທີສິບສີ່.

Puna ca paraṃ ‘‘yadā devadatto yakkho ahosi adhammo nāma, tadā bodhisattopi yakkho ahosi dhammo nāma. Tathapi tāva ubhopi samasamā ahesunti‘‘idaṃ pana vacanaṃ milidaraññā jetavane viharantena sathārā ekādasakanipāte devadattassa pathavippavesamārabbha kathitaṃ dhammadevaputta jātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. ‘‘Tadā bhikkhu dhammisabhāyaṃ dhammadevaputto pana ahameva sammāsambuddho’’ti. Evametaṃ milidarañño imaṃ dhammadevaputtajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hotīti paṇṇarasamaṃ jātakaṃ.

ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນກាលໃດ ພະເທວະທັດໄດ້ເປັນຍັກ ຊື່ວ່າ ອະທຳມະ ໃນກាលນັ້ນ ພະໂພທິສັດກໍໄດ້ເປັນຍັກ ຊື່ວ່າ ທຳມະ. ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ ທັງສອງກໍຍັງສະເໝີກັນ. ຄຳເວົ້ານີ້ ພະມິລິນທະລາຊາຊົງໝາຍເຖິງ ທຳມະເທວະປຸດຕະຊາດົກ ໃນເອກາທະສະນິບາດ ທີ່ພະສາດສະດາຊົງອາໄສການຖືກແຜ່ນດິນສູບຂອງພະເທວະທັດແລ້ວຕັດໄວ້ ເມື່ອປະທັບຢູ່ທີ່ພະເຊຕະວັນ ວ່າ 'ໃນກາລນັ້ນ ພວກພິກຂຸໃນທຳມະສະພາ... ສ່ວນທຳມະເທວະບຸດນັ້ນແມ່ນເຮົາເອງ ຜູ້ເປັນພະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ'. ຄຳນີ້ ພະມິລິນທະລາຊາຊົງໝາຍເຖິງທຳມະເທວະປຸດຕະຊາດົກນີ້ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວໄວ້. ເປັນຊາດົກທີສິບຫ້າ.

Puna ca paraṃ yadā devadatto nāviko ahosi, pañcannaṃ kulasatānaṃ issaro, tadā bodhisattopi nāviko ahosi pañcannaṃ kulasatānaṃ issaro tathapi tāva ubhopi samasamā’ca ahesunti‘‘idampana milidaraññā jetavane viharantena sathārā dvādasakanipāte devadattassa pañcakulasatāni gahevā niraye paviṭṭhabhāvamārabbha kathitaṃ samuddavāṇijajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. ‘‘So hi aggasāvakesu parisaṃ gahevā sopaṇḍitavaḍaḍhakī nāma ahamevā’’ti. Evametaṃ milidararañañā imaṃ samuddavāṇijajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hotī’ti. Soḷasamaṃ jātakaṃ.

ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນກាលໃດ ພະເທວະທັດໄດ້ເປັນນາຍເຮືອ ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ຂອງຕະກູນຫ້າຮ້ອຍ ໃນກាលນັ້ນ ພະໂພທິສັດກໍໄດ້ເປັນນາຍເຮືອ ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ຂອງຕະກູນຫ້າຮ້ອຍ. ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ ທັງສອງກໍຍັງສະເໝີກັນ. ຄຳເວົ້ານີ້ ພະມິລິນທະລາຊາຊົງໝາຍເຖິງ ສະມຸດທະວານິຊະຊາດົກ ໃນທະວາດະສະນິບາດ ທີ່ພະສາດສະດາຊົງອາໄສການທີ່ພະເທວະທັດພາຕະກູນຫ້າຮ້ອຍໄປຕົກນະຣົກແລ້ວຕັດໄວ້ ເມື່ອປະທັບຢູ່ທີ່ພະເຊຕະວັນ ວ່າ 'ເພາະເຂົາພາພິເສດບໍລິສັດໄປໃນລະຫວ່າງພະອັກຄະສາວົກ... ສ່ວນນາຍຊ່າງໄມ້ຜູ້ສະຫຼາດນັ້ນແມ່ນເຮົາເອງ'. ຄຳນີ້ ພະມິລິນທະລາຊາຊົງໝາຍເຖິງສະມຸດທະວານິຊະຊາດົກນີ້ແລ້ວຈຶ່ງກ່າວໄວ້. ເປັນຊາດົກທີສິບຫົກ.

Puna ca paraṃ yadā devadatto sathavāho ahosi pañcannaṃ sakaṭasatānaṃ issaro, tadā bodhisattopi sathavāho ahosi pañcannaṃ sakaṭasatānaṃ issaro. Tathapi tāva ubhopi samasamā ahesu’’nti idampanavacanaṃ milidaraññā jetavane viharantena sathārā ekakanipāte anāthapiṇḍikassasahāyake tithayasāvake ārabbha kathitaṃ apaṇṇaka jātakaṃ sadhāya vuttaṃ hotī’ti. Sattarasamaṃ jātakaṃ.

ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນກាលໃດ ພະເທວະທັດໄດ້ເປັນນາຍກອງກວຽນ ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ແຫ່ງກວຽນຫ້າຮ້ອຍເລັ່ມ ໃນກាលນັ້ນ ພະໂພທິສັດກໍໄດ້ເປັນນາຍກອງກວຽນ ຜູ້ເປັນໃຫຍ່ແຫ່ງກວຽນຫ້າຮ້ອຍເລັ່ມ. ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ ທັງສອງກໍຍັງສະເໝີກັນ. ຄຳເວົ້ານີ້ ພະມິລິນທະລາຊາຊົງໝາຍເຖິງ ອະປັນນະກະຊາດົກ ໃນເອກະນິບາດ ທີ່ພະສາດສະດາຊົງອາໄສພວກສາວົກຂອງເດຍລະຖີ ຜູ້ເປັນສະຫາຍຂອງອະນາຖະບິນທິກະເສດຖີແລ້ວຕັດໄວ້ ເມື່ອປະທັບຢູ່ທີ່ພະເຊຕະວັນ. ເປັນຊາດົກທີສິບເຈັດ.

Puna ca paraṃ yadā devadatto sākho nāma migarājā ahosi, tadā bodhisattopi nigrodho nāma migarājā ahosi. Tathapi tāva ubhopi samasamā ahesunti ‘‘idampana vacanaṃ milidaraññā jetavane viharantena sathārā ekakanipāte kumārakassapamātaraṃ bhikkhuṇiṃ ārabbha kathitaṃ nigrodhamigajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti sā kira rājagahanagare mahāvibhavassa seṭṭhino dhītā ahosi nigrodhamigarājā pana ahamevā’’ti eva metaṃ milidaraññā imaṃ nigrodhamigarājajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hotī’ti. Aṭṭhārasamaṃ jātakaṃ.

ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນເວລາທີ່ພະເທວະທັດໄດ້ເປັນພະຍາເນື້ອຊື່ວ່າ ສາຂະ ໃນເວລານັ້ນ ພະໂພທິສັດກໍໄດ້ເປັນພະຍາເນື້ອຊື່ວ່າ ນິໂຄຣດ. ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ ທັງສອງກໍຍັງສະເໝີກັນ. ຄຳເວົ້ານີ້ ພະຍາມິລິນທະໄດ້ກ່າວໝາຍເຖິງ ນິໂຄຣທະມິຄະຊາດົກ ທີ່ພະສາດສະດາເມື່ອປະທັບຢູ່ທີ່ພະເຊຕະວັນ ໄດ້ຊົງສະແດງປາລົບເຖິງພິກຂຸນີຜູ້ເປັນມານດາຂອງພະກຸມາຣະກັດສະປະ ໃນເອກະກະນິບາດ. ໄດ້ຍິນວ່າ ນາງເປັນທິດາຂອງເສດຖີຜູ້ມີຊັບສົມບັດຫຼາຍໃນກຸງຣາຊະຄຶ, ສ່ວນພະຍາເນື້ອນິໂຄຣດນັ້ນແມ່ນຕະຖາຄົດເອງ. ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຄຳນີ້ພະຍາມິລິນທະຈຶ່ງໄດ້ກ່າວໝາຍເຖິງນິໂຄຣທະມິຄະຣາຊະຊາດົກນີ້. ຊາດົກທີ ໑໘.

Puna ca paraṃ yadā devadatto sākho nāma senāpati ahosi, tadā bodhisatto nigrodho nāma rājā ahosi. Tathapi tāva ubhopi samasamā ahesunti idampana vacanaṃ milidaraññā veḷuvane viharantena sathārā dasakanipāte devadattāmārabbha kathitaṃ nigrodhajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. ‘‘Ekadivasañhi bhikkhū nigrodhajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hotī’ti. Ekunavisatimaṃ jātakaṃ.

ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນເວລາທີ່ພະເທວະທັດໄດ້ເປັນເສນາບໍດີຊື່ວ່າ ສາຂະ ໃນເວລານັ້ນ ພະໂພທິສັດໄດ້ເປັນພະຍາຊື່ວ່າ ນิໂຄຣດ. ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ ທັງສອງກໍຍັງສະເໝີກັນ. ຄຳເວົ້ານີ້ ພະຍາມິລິນທະໄດ້ກ່າວໝາຍເຖິງ ນິໂຄຣທະຊາດົກ ທີ່ພະສາດສະດາເມື່ອປະທັບຢູ່ທີ່ພະເວລຸວັນ ໄດ້ຊົງສະແດງປາລົບເຖິງພະເທວະທັດ ໃນທະສະກະນິບາດ. ດ້ວຍວ່າ ໃນວັນໜຶ່ງ ພວກພິກຂຸ... ກ່າວໝາຍເຖິງນິໂຄຣທະຊາດົກ. ຊາດົກທີ ໑໙.

Puna ca paraṃ sadā devadatto khaṇḍahālo nāma brāhmaṇo ahosi, tadā bodhisatto cado nāma rājakumāro ahosi. Tathāpi tāva anena khaṇḍahālo adhikataro’ti ‘‘idampana vacanaṃ milidaraññā gijjhakūṭe viharantena sathārā dasajātakedevadattamārabbha kathitaṃ cadakumārajātakaṃ sadhāya vuttaṃ taṃ saṅkhepano dassayissāma. ‘‘Tassa vathu saṅghabhedakkhadhake āgatameva cadakumāro pana ahamovā’’ti evametaṃ milidaraññā imaṃ vadakumārajātakaṃ sadhāya vuttanti vīsatimajātakaṃ.

ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນເວລາທີ່ພະເທວະທັດໄດ້ເປັນພາມຊື່ວ່າ ຂັນທະຫາລະ ໃນເວລານັ້ນ ພະໂພທິສັດໄດ້ເປັນພະລາຊະກຸມານຊື່ວ່າ ຈັນທະ. ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ ຂັນທະຫາລະກໍຍັງມີອຳນາດເໜືອກວ່າຜູ້ນີ້. ຄຳເວົ້ານີ້ ພະຍາມິລິນທະໄດ້ກ່າວໝາຍເຖິງ ຈັນທະກຸມາຣະຊາດົກ ທີ່ພະສາດສະດາເມື່ອປະທັບຢູ່ທີ່ພູຄິດຊະກູດ ໄດ້ຊົງສະແດງປາລົບເຖິງພະເທວະທັດ ໃນທົດສະຊາດົກ (ມະຫານິບາດ) ເຊິ່ງພວກເຮົາຈະສະແດງໂດຍຫຍໍ້. 'ເລື່ອງລາວຂອງຊາດົກນັ້ນມີມາແລ້ວໃນສັງຄະເພທະຂັນທະກະ, ສ່ວນຈັນທະກຸມານນັ້ນແມ່ນຕະຖາຄົດເອງ.' ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຄຳນີ້ພະຍາມິລິນທະຈຶ່ງໄດ້ກ່າວໝາຍເຖິງຈັນທະກຸມາຣະຊາດົກນີ້. ຊາດົກທີ ໒0.

Puna ca paraṃ yadā devadatto brahmadatto nāma rāja ahosi, tadā bodhisatto tassa putto mahāpadumo nāma kumāro ahosi, tadā sorājā sakaputtaṃ corappapāte khipāpesi. Yato kutoci pitā puttānaṃ adhikataro ahosi visiṭṭho, tathapi tāva devadattoyeva adhikataro’ti idampana evanaṃ milidaraññā jetavane viharantena sathārā dvādasakanipāte ciñcaṃ māṇavikamārabbha kathitaṃ mahāpadumajātakaṃ sadhāya vuttaṃ. ‘‘Paṭhamabodhiyañhi dasabalassa ahaṃ tadā rājaputto, evaṃ dhāretha jātakanti, evametaṃ milidaraññā imaṃ mahāpadumajātakaṃ sadhāya puttanti ekavīsatimajātakaṃ.

ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນເວລາທີ່ພະເທວະທັດໄດ້ເປັນພະຍາຊື່ວ່າ ພົມມະທັດ ໃນເວລານັ້ນ ພະໂພທິສັດໄດ້ເປັນໂອຣົດຂອງພະຍານັ້ນ ຊື່ວ່າ ມະຫາປະທຸມະກຸມານ, ໃນເວລານັ້ນ ພະຍານັ້ນໄດ້ຊົງໃຫ້ໂຍນພະລາຊະໂອຣົດຂອງຕົນລົງໃນເຫວໂຈນ. ດ້ວຍວ່າ ບິດາຍ່ອມມີອຳນາດເໜືອກວ່າ ແລະປະເສີດກວ່າບຸດທັງຫຼາຍ, ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ ພະເທວະທັດກໍຍັງມີອຳນາດເໜືອກວ່າ. ຄຳເວົ້ານີ້ ພະຍາມິລິນທະໄດ້ກ່າວໝາຍເຖິງ ມະຫາປະທຸມະຊາດົກ ທີ່ພະສາດສະດາເມື່ອປະທັບຢູ່ທີ່ພະເຊຕະວັນ ໄດ້ຊົງສະແດງປາລົບເຖິງນາງຈິນຈະມານະວິກາ ໃນທະວາທະສະກະນິບາດ. 'ໃນປະຖົມໂພທິກາລຂອງພະທົດສະພົນ, ໃນເວລານັ້ນ ຕະຖາຄົດໄດ້ເປັນພະລາຊະໂອຣົດ, ຂໍພວກທ່ານຈົ່ງຊົງຈຳຊາດົກໄວ້ຢ່າງນີ້.' ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຄຳນີ້ພະຍາມິລິນທະຈຶ່ງໄດ້ກ່າວໝາຍເຖິງມະຫາປະທຸມະຊາດົກນີ້. ຊາດົກທີ ໒໑.

Puna ca paraṃ yadā devadatto mahāpatāpo nāma rājā ahosi, tadā bodhisatto tassa putto dhammapālo nāma kumāro ahosi, tadā so rājā sakaputtassa hathapāde sīsañca chedāpesi. Tathapi tāva devadatto yeca uttaro adhikataro’’ti idampana vacanaṃ milidaraññā veḷuvane viharantena sathārā pañcakanipāte devadattassavadhaparisakkanamārabbha kathitaṃ culladhammapālajātakaṃ sadhāya vuttaṃ hoti. ‘‘Athekadivasaṃ bhikkhu dhammasabhāyaṃ kathaṃ dhammapālakumāro pana ahamevā’’ti evametaṃ milidaraññā imaṃ culladhammapālajātakaṃ sadhāya vuttanti bāvīsatima jātakaṃ samattaṃ.

ອີກປະການໜຶ່ງ ໃນເວລາທີ່ພະເທວະທັດໄດ້ເປັນພະຍາຊື່ວ່າ ມະຫາປະຕາປະ ໃນເວລານັ້ນ ພະໂພທິສັດໄດ້ເປັນໂອຣົດຂອງພະຍານັ້ນ ຊື່ວ່າ ທຳມະປາລະກຸມານ, ໃນເວລານັ້ນ ພະຍານັ້ນໄດ້ຊົງໃຫ້ຕັດມື, ຕີນ ແລະຫົວຂອງພະລາຊະໂອຣົດຂອງຕົນ. ເຖິງຢ່າງນັ້ນກໍດີ ພະເທວະທັດກໍຍັງມີອຳນາດເໜືອກວ່າ ແລະຍິ່ງໃຫຍ່ກວ່າ. ຄຳເວົ້ານີ້ ພະຍາມິລິນທະໄດ້ກ່າວໝາຍເຖິງ ຈຸລະທຳມະປາລະຊາດົກ ທີ່ພະສາດສະດາເມື່ອປະທັບຢູ່ທີ່ພະເວລຸວັນ ໄດ້ຊົງສະແດງປາລົບເຖິງຄວາມພະຍາຍາມຂ້າພະອົງຂອງພະເທວະທັດ ໃນປັນຈະກະນິບາດ. 'ໃນວັນໜຶ່ງ ພວກພິກຂຸສົນທະນາກັນໃນທຳມະສະພາ... ສ່ວນທຳມະປາລະກຸມານນັ້ນແມ່ນຕະຖາຄົດເອງ.' ດ້ວຍເຫດນັ້ນ ຄຳນີ້ພະຍາມິລິນທະຈຶ່ງໄດ້ກ່າວໝາຍເຖິງຈຸລະທຳມະປາລະຊາດົກນີ້. ຈົບຊາດົກທີ ໒໒.

Ambajātaka-dummedhajātakāni mahākapi-

ອຳພະຊາດົກ, ທຸມເມທະຊາດົກ, ມະຫາກະປິ-

Chaddanta-daddarañcāpi khantivādikajātakaṃ

ສັດທັນຕະຊາດົກ, ທັດທະຣະຊາດົກ ແລະຂັນຕິວາທິຊາດົກ

Cullanadiya-paṇḍaraka-tacchasukarajātakaṃ

ຈຸລະນະທິຍະຊາດົກ, ປັນທະຣະກະຊາດົກ, ຕັດສະສູກະຣະຊາດົກ

Cetiyajātakañcāpi rūrumigidajātakaṃ

ເຈຕິຍະຊາດົກ ແລະຣຸຣຸມິຄະຊາດົກ

Sīlavaṃ sabbadāṭhañca laṭukikañca apaṇṇakaṃ

ສີລະວະຊາດົກ, ສັບພະທາຖະຊາດົກ, ລາຕຸກິກະຊາດົກ ແລະອະປັນນະກະຊາດົກ

Nigrodhamiga-nigrodha-cadakumārajātakaṃ

ນິໂຄຣທະມິຄະຊາດົກ, นິໂຄຣທະຊາດົກ, ຈັນທະກຸມາຣະຊາດົກ

Mahāpadumakumāra-dhammapālakajātakaṃ

ມະຫາປະທຸມະກຸມາຣະຊາດົກ, ທຳມະປາລະກະຊາດົກ

Iti etāni bāvīsa jātakāni yathākkamaṃ

ຊາດົກທັງ ໒໒ ເຫຼົ່ານີ້ ຕາມລຳດັບ

Milido nāmupadāya nāgasenassa abravīti.

ພະຍາມິລິນທະໄດ້ຊົງຍົກຂຶ້ນມາຕັດຖາມພະນາຄະເສນ.

Evañca so rājā imāni jātakāni sadhāya kathevā punapi evamāha? ‘‘Bhante nāgasena, ajjekarahi ubhopi sakyakulesu jāyiṃsu. Bodhisattopi buddho ahosi. Sabbaññu lokanāyako, devadatto tassa devātidevassa sāsane pabbajivā buddhālayaṃ akāsi. Kinnukho bhante nāgasena, yaṃ mayā bhaṇitaṃ taṃ sabbampi tathaṃ udāhu vitathanti.’’

ເມື່ອພະຍາມິລິນທະໄດ້ຊົງກ່າວອ້າງເຖິງຊາດົກເຫຼົ່ານີ້ແລ້ວ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຖາມອີກວ່າ: 'ຂ້າແດ່ພະນາຄະເສນຜູ້ຈະເລີນ, ໃນປັດຈຸບັນນີ້ ທັງສອງພະອົງກໍໄດ້ມາບັງເກີດໃນສັກກະຕະກູນຄືກັນ. ພະໂພທິສັດກໍໄດ້ຕັດສະຮູ້ເປັນພະພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ຊົງຮູ້ທຸກສິ່ງທຸກຢ່າງ ເປັນທີ່ເພິ່ງຂອງໂລກ, ສ່ວນພະເທວະທັດກໍໄດ້ບວດໃນພະສາດສະໜາຂອງພະອົງຜູ້ເປັນເທວະດາເໜືອເທວະດາທັງຫຼາຍ ແລ້ວໄດ້ກະທຳການປອງຮ້າຍຕໍ່ພະພຸດທະເຈົ້າ. ຂ້າແດ່ພະນາຄະເສນຜູ້ຈະເລີນ, ສິ່ງທີ່ຂ້ານ້ອຍໄດ້ກ່າວມານັ້ນ ທັງໝົດເປັນຈິງ ຫຼືວ່າບໍ່ເປັນຈິງ?'

Jātakuddharaṇaṃ samattaṃ.

ຈົບການຍົກຊາດົກຂຶ້ນມາອ້າງອີງ.

Gāthāsarūpaṃ

ເນື້ອໃນແຫ່ງຄາຖາ

Gāthāsarūpampana evaṃ veditabbaṃ?

ກໍເນື້ອໃນແຫ່ງຄາຖາ ພຶງຊາບດັ່ງນີ້:

Milido nāma so rājā sāgalāyampuruttame

ພະຍາມິລິນທະພະອົງນັ້ນ ໃນກຸງສາກະລະອັນປະເສີດສຸດ

Upagañchi nāgasenaṃ gaṅgā’va yathasāgaraṃ.

ໄດ້ສະເດັດເຂົ້າໄປຫາພະນາຄະເສນ ປຽບເໝືອນແມ່ນ້ຳຄົງຄາໄຫຼໄປສູ່ມະຫາສະໝຸດ.

Āsajja rājā citrakathī ukkādhāraṃ tamonudaṃ apucchi nipuṇe pañhe ṭhānāṭhānagate puthū,

ພະຍາຜູ້ມີວາທະອັນວິຈິດ ເມື່ອສະເດັດເຂົ້າໄປຫາແລ້ວ ໄດ້ຕັດຖາມບັນຫາອັນລະອຽດອ່ອນ ຫຼາຍປະການ ອັນກ່ຽວກັບຖານະແລະອະຖານະ ກັບພະເຖຣະຜູ້ຊົງຄົບເພີງຄືປັນຍາ ຜູ້ກຳຈັດຄວາມມືດມົນ,

Pucchā visajjanā ceva gambhirathūpanissitā

ທັງຄຳຖາມແລະຄຳຕອບ ອັນອາໄສເນື້ອຄວາມອັນເລິກເຊິ່ງ

Hadayaṅgamā kaṇṇasukhā abbhutā lomahaṃsanā

ອັນຈັບໃຈ, ໄພເລາະສະໜອດຫູ, ໜ້າອັດສະຈັນ ແລະເຮັດໃຫ້ຂົນລຸກຊູຊັນ,

Abhidhammavinayogāḷhā suttajālasamathitā

ຢັ່ງລົງສູ່ພະອະພິທຳແລະພະວິນັຍ, ຢຶດໝັ້ນດີແລ້ວໃນຂ່າຍແຫ່ງພະສູດ,

Nāgasenakathā citrā opammehi nayehi ca

ຖ້ອຍຄຳຂອງພະນາຄະເສນອັນວິຈິດ ດ້ວຍອຸປະມາແລະໄນຍະຕ່າງໆ

Tatha ñāṇampaṇidhāya hāsayivāna mānasaṃ

ຕັ້ງຍານໄວ້ໃນຖ້ອຍຄຳນັ້ນ ເຮັດໃຫ້ຈິດໃຈເບີກບານ

Suṇotha nipuṇe pañhe kaṅkhāṭṭhānavidāḷane’ti

ຂໍພວກທ່ານຈົ່ງຟັງບັນຫາອັນລະອຽດອ່ອນ ອັນທຳລາຍຖານະແຫ່ງຄວາມສົງໄສເຖີດ.

Tenāhu?-

ເພາະເຫດນັ້ນ ທ່ານທັງຫຼາຍຈຶ່ງກ່າວວ່າ:-

Bahussuto citrakathī nipuṇo ca visārado,Sāmayiko ca kusalo paṭibhāne ca kovido;

ພະນາຄະເສນເປັນພະຫູສູດ, ມີວາທະອັນວິຈິດ, ສະຫຼາດ ແລະແກ້ວຫານ, ສະຫຼາດໃນລັດທິສະໄໝ ແລະຊ່ຽວຊານໃນປະຕິພານໄຫວພິບ;

Tepi tepiṭakā bhikkhū pañcanekāyikāpi ca,Catunekāyikā ceva nāgasenaṃ purakkharuṃ;

ພິກຂຸທັງຫຼາຍ ຜູ້ຊົງພະໄຕປິດົກ, ຜູ້ຊົງປັນຈະນິກາຍ ແລະຜູ້ຊົງຈະຕຸນິກາຍ ເຫຼົ່ານັ້ນ ຕ່າງກໍຍົກຍ້ອງພະນາຄະເສນໄວ້ຂ້າງໜ້າ;

Gambhīrapañño medhāvī maggāmaggassa kovido,Uttamathamanuppatto nāgaseno visārado;

ພະນາຄະເສນຜູ້ມີປັນຍາເລິກເຊິ່ງ, ມີສະຕິປັນຍາດີ, ຊ່ຽວຊານໃນທາງແລະບໍ່ແມ່ນທາງ, ບັນລຸປະໂຫຍດອັນສູງສຸດແລ້ວ ແລະມີຄວາມແກ້ວຫານ;

Tehi bhikkhūhi parivuto nipuṇehi saccavādibhī,Caranto gāmanigamaṃ sāgalaṃ upasaṅkamī;

ແວດລ້ອມດ້ວຍພິກຂຸທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ສະຫຼາດ ແລະເວົ້າແຕ່ຄຳຈິງ, ເມື່ອຈາຣິກໄປຕາມບ້ານແລະນິຄົມ ໄດ້ສະເດັດເຖິງກຸງສາກະລະ;

Saṅkheyyapariveṇasmiṃ nāgaseno tadā vasī,Katheti so manussehi pabbate kesarī yathā’ti;

ໃນເວລານັ້ນ ພະນາຄະເສນອາໄສຢູ່ໃນສັງເຂຍຍະປະຣິເວນ, ສະແດງທຳແກ່ມະນຸດທັງຫຼາຍ ປຽບເໝືອນພະຍາສີຫະເທິງຍອດເຂົາ.

Caraṇena ceva sampannaṃ sudantaṃ uttame dame,Disvā rājā nāgasenaṃ idaṃ vacanamabravi;

ພະຍາເມື່ອໄດ້ທອດພະເນດເຫັນພະນາຄະເສນ ຜູ້ສົມບູນດ້ວຍຈະຣະນະ, ຜູ້ຝຶກຕົນດີແລ້ວດ້ວຍການຝຶກອັນປະເສີດສຸດ ຈຶ່ງໄດ້ຕັດຄຳນີ້ວ່າ:

Kathikā mayā bahū diṭṭhā sākacchā osaṭā bahū,Na tādisaṃ bhayaṃ āsi ajjatāso yathā mama;

ນັກປາດຜູ້ກ່າວທຳຫຼາຍທ່ານເຮົາໄດ້ເຄີຍພົບແລ້ວ, ການສົນທະນາທຳຫຼາຍຄັ້ງເຮົາໄດ້ເຄີຍເຂົ້າຮ່ວມແລ້ວ, ແຕ່ຄວາມຢ້ານກົວຄືກັບໃນວັນນີ້ ບໍ່ເຄີຍມີແກ່ເຮົາເລີຍ;

Nissaṃsayaṃ parājayo mama ajja bhavissati,Jayo’va nāgasenassa yathā cittaṃ na saṇṭhitanti;

ໂດຍບໍ່ຕ້ອງສົງໄສ ຄວາມພ່າຍແພ້ຈະມີແກ່ເຮົາໃນວັນນີ້, ແລະໄຊຊະນະຈະເປັນຂອງພະນາຄະເສນ ຍ້ອນວ່າຈິດໃຈຂອງເຮົາບໍ່ຕັ້ງໝັ້ນ.

Bāhiragāthā

ພາຫິຣະຄາຖา (ຄາຖາພາຍນອກ)

Yathā hi aṅgasambhārā hoti saddo ratho iti,Evaṃ khadhesu santesu hoti sattoti sammuti;

ເພາະການປະກອບສ່ວນປະກອບຕ່າງໆເຂົ້າກັນ ສຽງຮຽກວ່າ 'ລົດ' ຈຶ່ງມີຂຶ້ນສັນໃດ, ເມື່ອຂັນທັງຫຼາຍມີຢູ່ ຄວາມສົມມຸດວ່າ 'ສັດ' ກໍມີຂຶ້ນສັນນັ້ນ;

Sīle patiṭṭhāya naro sapañeñā cittaṃ paññañca bhāvayaṃ,Ātāpī nipako bhikkhu so imaṃ vijaṭaye jaṭanti;

ນະລຶຊົນຜູ້ມີປັນຍາ ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນສີລ ແລ້ວອົບຮົມຈິດແລະປັນຍາ, ພິກຂຸຜູ້ມີຄວາມພຽນເຜົາກິເລດ ມີປັນຍາຮັກສາຕົນ ຍ່ອມຖາງຮົກຊັດ (ຕັນຫາ) ນີ້ໄດ້;

Ayampatiṭṭhā dharaṇīva pāṇinaṃ idañca mūlaṃ kusalābhivuddhiyā,Mukhañcidaṃ sabbajinānusāsane yo sūlakkhadho varapātimokkhiyo’ti;

ສີລນີ້ເປັນທີ່ພັກພິງ ປຽບເໝືອນແຜ່ນດິນເປັນທີ່ອາໄສຂອງສັດທັງຫຼາຍ, ແລະສີລນີ້ເປັນຮາກເຫງົ້າແຫ່ງຄວາມຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງຂອງກຸສົນທຳ, ທັງເປັນປະຕູສູ່ຄຳສອນຂອງພະຊິນະເຈົ້າທັງປວງ ຄືພະປາຕິໂມກອັນປະເສີດທີ່ຮັກສາໄວ້ດີແລ້ວ;

Saddhāya taratī oghaṃ appamādena aṇṇavaṃ,Vīriyena dukkhaṃ acceti paññāya parisujjhati;

ບຸກຄົນຍ່ອມຂ້າມຫ້ວງນ້ຳໄດ້ດ້ວຍສັດທາ, ຂ້າມມະຫາສະໝຸດໄດ້ດ້ວຍຄວາມບໍ່ປະໝາດ, ລ່ວງພົ້ນທຸກໄດ້ດ້ວຍຄວາມພຽນ ແລະບໍລິສຸດໄດ້ດ້ວຍປັນຍາ;

Nābhinadāmi maraṇaṃ nābhinadāmi jīvitaṃ,Kālañca paṭikaṅkhāmi nibbisaṃ bhatako yathā;

ເຮົາບໍ່ຍິນດີຕໍ່ຄວາມຕາຍ, ເຮົາບໍ່ຍິນດີຕໍ່ຊີວິດ, ເຮົາລໍຄອຍເວລາຢູ່ ປຽບເໝືອນລູກຈ້າງລໍຄອຍຄ່າຈ້າງ;

Nābhinadāmi maraṇaṃ nābhinadāmi jīvitaṃ,Kālañca paṭikaṅkhāmi sampajāno patissato;

ເຮົາບໍ່ຍິນດີຕໍ່ຄວາມຕາຍ, ເຮົາບໍ່ຍິນດີຕໍ່ຊີວິດ, ເຮົາລໍຄອຍເວລາຢູ່ ດ້ວຍຄວາມຮູ້ຕົວແລະມີສະຕິ;

Paṭigacceva taṃ kayirā yaṃ jaññā hitamattano,Na sākāṭikacintāya mantā dhīro parakkame;

ບຸກຄົນພຶງຮີບກະທຳສິ່ງທີ່ຮູ້ວ່າເປັນປະໂຫຍດແກ່ຕົນໄວ້ກ່ອນ, ຜູ້ມີປັນຍາພຶງພະຍາຍາມດ້ວຍຄວາມຄິດພິຈາລະນາ ບໍ່ພຶງຄິດຢ່າງຄົນຂັບກວຽນ;

Yathā sākaṭiko nāma samaṃ hivā mahāpathaṃ,Visamaṃ maggamāruyha akkhabhinno’va dhāyati;

ປຽບເໝືອນຄົນຂັບກວຽນ ລະຖະໜົນໃຫຍ່ອັນຮາບພຽງແລ້ວ ຫັນໄປຂຶ້ນທາງອັນຂຸຂະ ຍ່ອມຕ້ອງແລ່ນໄປດ້ວຍເພົາກວຽນອັນຫັກ;

Evaṃ dhammā apakkamma adhammamanuvattiya,Mado maccumukhampatto akkhacchinno’va socati;

ສັນນັ້ນຄືກັນ ບຸກຄົນຜູ້ລະທຳແລ້ວ ປະພຶດຕາມອະທຳ ເມື່ອມົວເມົາຈົນເຂົ້າສູ່ປາກແຫ່ງຄວາມຕາຍ ຍ່ອມຕ້ອງໂສກເສົ້າ ປຽບເໝືອນຄົນຂັບກວຽນທີ່ມີເພົາຫັກ;

Allavammapaṭicchanno navadvāro mahāvaṇo,Samantato paggharati asuci pūtigadhiyo’ti;

ຮ່າງກາຍນີ້ຖືກປົກຄຸມດ້ວຍໜັງສົດ, ເປັນແຜເປື່ອຍໃຫຍ່ທີ່ມີຊ່ອງທາງທັງເກົ້າ, ມີສິ່ງບໍ່ສະອາດແລະມີກິ່ນເໝັນເນົ່າໄຫຼອອກມາຈາກທຸກທິດທຸກທາງ;

Milidapañhe ṭhitā bāvīsati gāthā samattā.

ຈົບຄາຖາທັງ ໒໒ ທີ່ປາກົດໃນມິລິນທະບັນຫາ.

Bhassappavedī vetaṇḍī atibuddhivicakkhaṇo,Milido ñāṇabhedāya nāgasenamupāgamī;

ພະຍາມິລິນທະຜູ້ຊົງສະແດງວາທະ, ຜູ້ມີວາທະໂຕ້ແຍ້ງ, ມີປັນຍາສະຫຼາດຫຼັກແຫຼມຢ່າງຍິ່ງ ໄດ້ສະເດັດເຂົ້າໄປຫາພະນາຄະເສນ ເພື່ອທຳລາຍຍານ (ທົດສອບຄວາມຮູ້);

Vasanto tassa chāyāya paripucchanto punappunaṃ,Pabhinnabuddhi huvāna so’pi āsi tipeṭako;

ເມື່ອອາໄສຢູ່ໃນຮົ່ມເງົາຂອງພະເຖຣະນັ້ນ ໄດ້ຕັດຖາມບັນຫາແລ້ວໆເລົ່າໆ, ຈົນມີປັນຍາແຕກສານ ແລະໄດ້ເປັນຜູ້ຊົງພະໄຕປິດົກຄືກັນ;

Navaṅgaṃ anumajjanto rattibhāge rahogato,Addakkhi meṇḍake pañhe dunniveṭhe saniggahe;

ເມື່ອຊົງພິຈາລະນາພະສາດສະໜາມີອົງເກົ້າ ໃນຍາມຄ່ຳຄືນໃນທີ່ສະຫງັດ, ໄດ້ຊົງເຫັນບັນຫາອັນເປັນງ່າມ (ເມນທະກະປັນຫາ) ອັນແກ້ໄຂໄດ້ຍາກ ແລະຂົ່ມໄດ້ຍາກ;

Pariyāyabhāsitaṃ athi athi sadhāya bhāsitaṃ,Sabhāvabhāsitaṃ athi dhammarājassa sāsane;

ໃນຄຳສອນຂອງພະທຳມະລາຊາ ມີຖ້ອຍຄຳທີ່ກ່າວໂດຍອ້ອມ (ປະຣິຍາຍະພາສິດ), ມີຖ້ອຍຄຳທີ່ກ່າວໂດຍມີເຈດຕະນາສະເພາະ (ສາທາຍະພາສິດ) ແລະມີຖ້ອຍຄຳທີ່ກ່າວຕາມສະພາວະຈິງ (ສະພາວະພາສິດ);

Tesaṃ athamaviññāya meṇḍake jinabhāsite,Anāgatamhi addhāneviggaho tatha hessati;

ເມື່ອບໍ່ຮູ້ເນື້ອຄວາມແຫ່ງບັນຫາອັນເປັນງ່າມເຫຼົ່ານັ້ນ ທີ່ພະຊິນະເຈົ້າຊົງສະແດງໄວ້, ໃນອະນາຄົດຕະການ ຄວາມຂັດແຍ້ງກໍຈະບັງເກີດຂຶ້ນໃນເລື່ອງນັ້ນ;

Hada kathimpasādetvā chejjāpessāmi meṇḍake,Tassa niddiṭṭhamaggena niddisissantyanāgate;

ບັດນີ້ ເຮົາຈະເຮັດຈິດໃຈໃຫ້ຜ່ອງໃສ ແລ້ວຈະຕັດບັນຫາອັນເປັນງ່າມເຫຼົ່ານັ້ນ, ດ້ວຍຫົນທາງທີ່ພະອົງຊົງສະແດງໄວ້ ພວກເຂົາກໍຈະສະແດງຕໍ່ໄປໃນອະນາຄົດ;

Visamaṃ sabhayaṃ ativāto paṭicchannaṃ devanissitaṃ,Patho ca saṅkamo tithaṃ aṭṭhete parivajjiyā;

ທາງຂຸຂະ, ທາງມີໄພ, ທາງມີລົມແຮງ, ທາງປິດບັງ, ທາງອາໄສເທວະດາ, ທາງແຄບ, ຂົວ ແລະທ່າ—ທັງ ໘ ປະການນີ້ ພຶງຫຼີກເວັ້ນ;

Ratto duṭṭho ca mūḷho ca mānī luddho tathā’laso,Ekacintī ca bālo ca ete athavināsakā;

ຄົນກຳໜັດ, ຄົນຂັດເຄືອງ, ຄົນຫຼົງ, ຄົນມີມານະ, ຄົນໂລບ, ຄົນກຽດຄ້ານ, ຄົນຄິດແຕ່ຝ່າຍດຽວ ແລະຄົນພານ—ຄົນເຫຼົ່ານີ້ເປັນຜູ້ທຳລາຍປະໂຫຍດ;

Ratto duṭṭho ca mūḷho ca bhīru āmisacakkhuko,Ithi soṇḍo paṇḍako ca navamo bhavati dārako;

ຄົນກຳໜັດ, ຄົນຂັດເຄືອງ, ຄົນຫຼົງ, ຄົນຢ້ານກົວ, ຄົນເຫັນແກ່ອາມິດ, ສະຕີ, ຄົນຂີ້ເຫຼົ້າ, ຄົນກະເທີຍ ແລະທີເກົ້າຄືເດັກນ້ອຍ;

Navete puggalā loke ittarā calitā calā,Etehi mantitaṃ guyhaṃ khippaṃ bhavati pākaṭaṃ;

ບຸກຄົນທັງ ໙ ປະເພດນີ້ໃນໂລກ ເປັນຄົນບໍ່ໝັ້ນຄົງ, ຫວັ່ນໄຫວ ແລະກັບກອກ, ຄວາມລັບທີ່ປຶກສາກັບພວກເຂົາ ຍ່ອມເປີດເຜີຍຢ່າງຮວດໄວ;

Vasena yasapucchāhi tithavāsena yoniso,Sākacchā snehasaṃsevā patirūpavasena ca

ດ້ວຍອຳນາດ, ດ້ວຍການຖາມຫາຊື່ສຽງ, ດ້ວຍການຢູ່ໃນສຳນັກ, ດ້ວຍການມະນະສິການໂດຍແຍບຄາຍ, ດ້ວຍການສົນທະນາ, ດ້ວຍການຄົບຫາດ້ວຍຄວາມຮັກ ແລະດ້ວຍຄວາມເໝາະສົມ...

Etāni aṭṭha ṭhānāni buddhivisadakārakā,Yesaṃ etāni samhonti tesaṃ buddhi pabhijjati;

ຖານະທັງ ໘ ປະການນີ້ ເປັນເຫດເຮັດໃຫ້ປັນຍາຜ່ອງໃສ, ຖານະເຫຼົ່ານີ້ມີຢູ່ແກ່ບຸກຄົນໃດ ປັນຍາຂອງບຸກຄົນນັ້ນຍ່ອມແຕກສານ;

Pūjīyantā asamasamā sadevamānusehi te,Na sādiyanti sakkāraṃ buddhānaṃ esa dhammatā’ti

ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຜູ້ບໍ່ມີໃຜສະເໝີເໝືອນ ຜູ້ອັນເທວະດາ ແລະ ມະນຸດທັງຫຼາຍບູຊາຢູ່ ຍ່ອມບໍ່ຍິນດີໃນສັກກາລະ, ນີ້ເປັນທຳມະດາຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ.

Ayaṃ gāthā sāriputtatherena vuttā.

ຄາຖາ ນີ້ ອັນພຣະສາຣີບຸດເຖຣະ ກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

Imehi aṭṭhihi tamaggapuggalaṃDevātidevaṃ naradammasārathiṃ,Samantacakkhuṃ satapuññalakkhaṇaṃPāṇehi buddhaṃ saraṇaṃ gato’smi;

ຂ້າພະເຈົ້າ ຂໍເຖິງພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ເປັນບຸກຄົນອັນເລີດສຸດ ຜູ້ເປັນເທວະດາເໜືອເທວະດາ ຜູ້ເປັນນາຍສານຖີເຝິກນໍຣະຊົນ ຜູ້ມີພຣ量ຈັກຂຸຮອບດ້ານ ຜູ້ມີລັກສະນະແຫ່ງບຸນຕັ້ງຮ້ອຍ ວ່າເປັນທີ່ເພິ່ງຕະຫຼອດຊີວິດ ດ້ວຍກະດູກທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້.

Jāliṃkaṇhājinaṃ dhītaṃ maddideviṃ patibbataṃ,Cajamāno nacintesiṃ bodhiyāyeva kāraṇā;

(Jātakagāthā)

ເມື່ອເຮົາສະຫຼະຊາລີກຸມານ, ກັນຫາຊິນາກຸມານີ ແລະ ພຣະນາງມັດທີເທວີ ຜູ້ຈົງຮັກພັກດີຕໍ່ສາມີ, ເຮົາບໍ່ໄດ້ຄິດເຖິງ (ຄວາມເສຍດາຍເລີຍ) ກໍເພາະເຫດແຫ່ງພຣະໂພທິຍານເທົ່ານັ້ນ; (ຄາຖາຊາດົກ)

Na antalikkhe na samuddamajjheNa pabbatānaṃ vivaraṃ pavissa,Na vijjati so jagatippadesoYathaṭṭhitaṃ nappasaheyya maccu;

ບໍ່ວ່າຈະຢູ່ໃນອາກາດ, ບໍ່ວ່າຈະຢູ່ໃນທ່າມກາງມະຫາສະໝຸດ, ບໍ່ວ່າຈະເຂົ້າໄປສູ່ຊອກເຂົາ, ສ່ວນຂອງແຜ່ນດິນທີ່ບຸກຄົນສະຖິດຢູ່ແລ້ວ ຄວາມຕາຍຈະຄອບງຳບໍ່ໄດ້ ນັ້ນຍ່ອມບໍ່ມີ;

Kāyena saṃvaro sādhu sādhuvācāya saṃvaro,Manasā saṃvaro sādhu sādhu sabbathasaṃvaro;

疤ານສຳລວມທາງກາຍ ເປັນຄວາມດີ, ການສຳລວມທາງວາຈາ ເປັນຄວາມດີ, ການສຳລວມທາງໃຈ ເປັນຄວາມດີ, ການສຳລວມໃນທຸກສະຖານ ເປັນຄວາມດີ;

Acetanaṃ brāhmaṇa assuṇantaṃJānaṃ ajānantamimaṃ palāsaṃ,Āraddhavīriyo dhuvamappamattoSukhaseyyaṃ pucchasi kissa hetu’ti;

(Jātakagāthā)

ແນ່ພຣາມ, ທ່ານເປັນຜູ້ມີຄວາມພຽນອັນປາຣົບແລ້ວ ມີຄວາມບໍ່ປະໝາດເປັນນິດ ຖາມເຖິງການນອນເປັນສຸກ ກັບຕົ້ນທອງກວາວນີ້ ຜູ້ບໍ່ມີເຈດຕະນາ ບໍ່ໄດ້ຍິນ ບໍ່ຮູ້ຈັກສິ່ງໃດໆ ເພາະເຫດໃດ?; (ຄາຖາຊາດົກ)

Iti phadana rukkho’pi tāvade ajjhabhāsatha,Mayhampi vacanaṃ athi bhājadvāja suṇohi me’ti;

(Jātakagāthā)

ຕົ້ນພະທະນະ ແມ່ນແຕ່ໃນເວລານັ້ນ ກໍໄດ້ກ່າວຢ່າງນີ້ວ່າ 'ແນ່ພະຣະທະວາຊະ, ຄຳເວົ້າຂອງຂ້າພະເຈົ້າກໍມີຢູ່, ຂໍທ່ານຈົ່ງຟັງຄຳຂອງຂ້າພະເຈົ້າເຖີດ'; (ຄາຖາຊາດົກ)

Cudassa bhattaṃ bhuñjivā kammārassā’ti me sutaṃ,Ābādhaṃ samphusī dhīro pabāḷhaṃ māraṇantikatti

ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ຍິນມາວ່າ ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ຜູ້ເປັນນັກປາດ ເມື່ອສະເຫວີຍພັດຕະຫານຂອງນາຍຈຸນທະກັມມະປຸດແລ້ວ ໄດ້ຊົງຖືກຕ້ອງອາພາດຢ່າງແຮງກ້າປາງຕາຍ.

Sathavāto bhayaṃ jātaṃ niketā jāyatī rajo,Aniketamasathavaṃ etaṃ ve munidassananti;

(Jinabhāsitā minidena vuttā)

ໄພເກີດຈາກຄວາມຄຸ້ນເຄີຍ, ທຸລີເກີດຈາກເຮືອນຊານ, ຄວາມບໍ່ມີເຮືອນຊານ ແລະ ຄວາມບໍ່ມີຄວາມຄຸ້ນເຄີຍ ນີ້ແລ ເປັນທັດສະນະຂອງມຸນີ; (ພຣະດຳຣັດຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າ ອັນພຣະເຈົ້າມິລິນທະກ່າວໄວ້)

Sasamuddapariyāyaṃ mahiṃ sāgarakuṇḍalaṃ,Na icche saha nidāya evaṃ sayha vijānahīti;

(Jātakagāthā lomakassapena vuttā)

ແນ່ໄຊຫະ, ທ່ານຈົ່ງຮູ້ຢ່າງນີ້ເຖີດວ່າ ເຮົາບໍ່ປາດຖະໜາແຜ່ນດິນອັນມີມະຫາສະໝຸດເປັນຂອບເຂດ ມີສາຄອນເປັນຕຸ້ມຫູ ພ້ອມດ້ວຍຄວາມຕິຕຽນເລີຍ; (ຄາຖາຊາດົກ ອັນໂລມະກັດສະປະດາບົດກ່າວໄວ້)

Vadhissametanti parāmasantoKāsāvamaddakkhi dhajaṃ isīnaṃ,Dukkhena phuṭṭhassudapādi saññāArahaddhajo sabbhi avajjharūpo’ti;

(Jātakagāthā chaddantanāgarājena vuttā)

ເມື່ອພະຍາຊ້າງຈັບພຣານປ່າດ້ວຍຕັ້ງໃຈວ່າ 'ເຮົາຈະຂ້າຜູ້ນີ້', ໄດ້ເຫັນຜ້າກາສາວະອັນເປັນທຸງຂອງພຣະຣືສີທັງຫຼາຍ, ສັນຍາ (ຄວາມກຳນົດໝາຍ) ກໍເກີດຂຶ້ນແກ່ພະຍາຊ້າງຜູ້ຖືກທຸກຂະເວທະນາຄອບງຳວ່າ 'ຜ້າກາສາວະອັນເປັນທຸງແຫ່ງພຣະອໍຣະຫັນ ເປັນສິ່ງທີ່ສັດຕະບຸຣຸດບໍ່ຄວນທຳລາຍ'; (ຄາຖາຊາດົກ ອັນພະຍາຊ້າງສັດທັນກ່າວໄວ້)

Gāthābhigītamme abhojaneyyaṃSampassataṃ brāhmaṇa nesa dhammo,Gāthābhigītaṃ panudanti buddhāDhamme sati brāhmaṇa vuttiresā;

(Suttānipātagāthā jinabhāsitā)

ແນ່ພຣາມ, ອາຫານອັນໄດ້ມາເພາະການຂັບຮ້ອງຄາຖາ ເຮົາບໍ່ຄວນບໍລິໂພກ, ນີ້ບໍ່ແມ່ນທຳຂອງຜູ້ເຫັນຢູ່, ແນ່ພຣາມ, ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ ຍ່ອມປະຕິເສດອາຫານອັນໄດ້ມາເພາະການຂັບຮ້ອງຄາຖາ, ເມື່ອທຳມີຢູ່, ນີ້ເປັນຄວາມປະພຶດ (ຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍ); (ຄາຖາໃນສຸຕຕະນິບາດ ເປັນພຣະດຳຣັດຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າ)

Na me ācariyo atha sadiso me na vijjati,Sadevakasmiṃ lokasmiṃ nathi me paṭipuggalo’ti;

(Khadhakagāthā jinabhāsitā)

ອາຈານຂອງເຮົາບໍ່ມີ, ຜູ້ສະເໝີເໝືອນເຮົາກໍບໍ່ມີ, ໃນໂລກກັບທັງເທວະໂລກ ບຸກຄົນຜູ້ປຽບທຽບກັບເຮົາກໍບໍ່ມີ; (ຄາຖາໃນຂັນທະກະ ເປັນພຣະດຳຣັດຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າ)

Vipulo rājagahikānaṃ giriseṭṭho pavuccati,Seto himavataṃ seṭṭho ādicco aghagāminaṃ;

ພູເຂົາວິບຸລະ ໄດ້ຊື່ວ່າເປັນຍອດແຫ່ງພູເຂົາທັງຫຼາຍຂອງຊາວຣາຊະຄຶ, ພູເຂົາກິລາສ ເປັນຍອດແຫ່ງພູເຂົາຫິມະພານ, ພຣະອາທິດ ເປັນຍອດແຫ່ງສິ່ງທີ່ໄປໃນອາກາດ;

Samuddo’dadhinaṃ seṭṭho nakkhattānañca cadimā,Sadevakassa lokassa buddho aggo pavuccatīti;

ມະຫາສະໝຸດ ເປັນຍອດແຫ່ງຫ້ວງນ້ຳທັງຫຼາຍ, ພຣະຈັນ ເປັນຍອດແຫ່ງດາວນັກຂັດຕະຣຶກທັງຫຼາຍ, ພຣະພຸດທະເຈົ້າ ໄດ້ຊື່ວ່າເປັນຍອດແຫ່ງໂລກ ພ້ອມທັງເທວະໂລກ;

(Dve gāthā māṇavakadevaputtena vuttā nāgasenatherena vuttā)

(ຄາຖາທັງສອງນີ້ ອັນມານະວະເທວະບຸດກ່າວໄວ້ ແລະ ອັນພຣະນາຄະເສນເຖຣະກ່າວໄວ້)

Eko manopasādo saraṇagamanaṃ añjalippaṇāmo vā,Ussahate tārayituṃ mārabalanisūdane buddhe’ti;

(Ayaṃ gāthā sāriputtatherenābhatā)

ພຽງແຕ່ຄວາມເລື່ອມໃສແຫ່ງໃຈຢ່າງໜຶ່ງ, ການເຖິງພຣະຣັດຕະນະໄຕຣເປັນທີ່ເພິ່ງ, ຫຼືການປະນົມມືນ້ອມໄຫວ້ ໃນພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ຊົງຍ່ຳຍີກຳລັງມານ, ກໍສາມາດຊ່ວຍໃຫ້ຂ້າມພົ້ນໄດ້; (ຄາຖາ ນີ້ ອັນພຣະສາຣີບຸດເຖຣະນຳມາສະແດງ)

Ārahatha nikkhamatha yujjatha buddhasāsane,Dhunātha maccuno senaṃ naḷāgāraṃ’va kuñjaro’ti;

(Jinabhāsitā milidena vuttā)

ທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງປາຣົບຄວາມພຽນ, จົ່ງອອກໄປ, ຈົ່ງປະກອບໃນພຣະພຸດທະສາສະໜາ, ຈົ່ງກຳຈັດເສນາແຫ່ງມັດຈຸຣາດ ເໝືອນຊ້າງກຳຈັດເຮືອນໄມ້ອໍ້; (ພຣະດຳຣັດຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າ ອັນພຣະເຈົ້າມິລິນທະກ່າວໄວ້)

Yo sīla vā dussīlesu dadāti dānaṃDhammena laddhaṃ supasanna citto,Abhisaddahaṃ kammaphalaṃ ulāraṃTaṃ ve dānaṃ dāyakato visujjhatī’ti;

(Ayaṃ nāgasenena ābhatā)

ຜູ້ໃດມີສີລ ມີຈິດເລື່ອມໃສຍິ່ງ ເຊື່ອໝັ້ນຜົນແຫ່ງກັມອັນຍິ່ງໃຫຍ່ ໃຫ້ທານທີ່ໄດ້ມາໂດຍທຳ ແກ່ຄົນທັງຫຼາຍຜູ້ບໍ່ມີສີລ, ທານນັ້ນຍ່ອມບໍລິສຸດແຕ່ຝ່າຍທາຍົກ; (ຄາຖາ ນີ້ ອັນພຣະນາຄະເສນນຳມາສະແດງ)

Na me dessā ubho puttā maddī devī na appiyā,Sabbaññutaṃ piyaṃ mayhaṃ tasmā piye adāsahanti;

ລູກທັງສອງບໍ່ເປັນທີ່ຊັງຂອງເຮົາ, ພຣະນາງມັດທີເທວີກໍບໍ່ເປັນທີ່ບໍ່ຮັກຂອງເຮົາ, ແຕ່ພຣະສັບພັນຍຸຕະຍານເປັນທີ່ຮັກຂອງເຮົາຫຼາຍກວ່າ, ເພາະເຫດນັ້ນ ເຮົາຈຶ່ງໄດ້ໃຫ້ສິ່ງທີ່ເປັນທີ່ຮັກ (ແກ່ພຣາມ);

Sahassagghañhi maṃ tāto brāhmaṇassa pitā adā,Atho kaṇhājinaṃ kaññaṃ hathinañca satena cā’ti;

ເພາະວ່າ ພຣະຊະນົກຂອງຂ້າພະເຈົ້າ ໄດ້ຊົງກຳນົດຄ່າຕົວຂອງຂ້າພະເຈົ້າໃຫ້ແກ່ພຣາມດ້ວຍຊັບພັນຕຳລຶງ, ແລະ ໄດ້ຊົງກຳນົດຄ່າຕົວຂອງກັນຫາຊິນາກຸມານີ ດ້ວຍຊ້າງຮ້ອຍເຊືອກ (ແລະ ຊັບອື່ນໆ ຢ່າງລະຮ້ອຍ);

Jigacchāya pipāsāya ahinā daṭṭho visena ca,Aggi udaka sattīhi akāle tatha miyyati;

ສັດຍ່ອມຕາຍໃນທີ່ນັ້ນໃນກາລະອັນບໍ່ຄວນ ເພາະຄວາມຫິວ, ເພາະຄວາມກະຫາຍ, ເພາະຖືກງູກັດ, ເພາະຢາພິດ, ເພາະໄຟ, ເພາະນ້ຳ, ຫຼື ເພາະສັດຕຣາ;

Anumānapañhe vuccamānā imā gāthā sallakkhetabbā?

ຄາຖາທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານີ້ ອັນພຣະນາຄະເສນກ່າວໄວ້ໃນອະນຸມານະປັນຫາ ຄວນກຳນົດຈົດຈຳໄວ້:

Bahu jane tārayivā nibbuto upadhikkhaye,Anumānenañātabbaṃ’athi so dīpaduttamo’ti;

ພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຊົງຊ່ວຍໃຫ້ມະຫາຊົນຂ້າມພົ້ນແລ້ວ ສະເດັດດັບຂັນທະປະຣິນິບພານໃນເພາະຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອຸປະທິ, ບຸກຄົນຄວນຮູ້ໄດ້ໂດຍການອະນຸມານວ່າ 'ພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ເປັນປະທີບອັນປະເສີດສຸດນັ້ນ ມີຢູ່';

Kammamūlaṃ gahetvāna āpaṇaṃ upagacchatha,Ārammaṇaṃ kiṇivāna tato muccatha muttiyāti;

ທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງຖືເອົາທຶນຄືກັມ ແລ້ວເຂົ້າໄປສູ່ຮ້ານຄ້າ, ຊື້ເອົາອາຣົມ (ກັມມັດຖານ) ແລ້ວຈົ່ງຫຼຸດພົ້ນດ້ວຍຄວາມຫຼຸດພົ້ນເຖີດ;

Na pupphagadho paṭivātameti na cadanaṃ tagaramallikā vā,Satañca gadho paṭivātameti sabbā disāsappuriso pavāti;

ກິ່ນດອກໄມ້ ຍ່ອມຟຸ້ງໄປທວນລົມບໍ່ໄດ້, ກິ່ນຈັນ ຫຼື ກິ່ນກິດສະໜາ ແລະ ກິ່ນດອກມະລິ ກໍຟຸ້ງໄປທວນລົມບໍ່ໄດ້, ສ່ວນກິ່ນຂອງສັດຕະບຸຣຸດ ຍ່ອມຟຸ້ງໄປທວນລົມໄດ້, ສັດຕະບຸຣຸດຍ່ອມຟຸ້ງຂະຈອນໄປທົ່ວທຸກທິດ;

Cadanaṃ tagaraṃ vāpi uppalaṃ atha vassikī,Etesaṃ gadhajātānaṃ sīlagadho anuttaro;

ກິ່ນຈັນ, ກິ່ນกິດສະໜາ, ກິ່ນດອກອຸບົນ ຫຼື ກິ່ນດອກມະລິ, ໃນບັນດາກິ່ນເຫຼົ່ານີ້ ກິ່ນສີລ ເປັນກິ່ນອັນຍອດຢ້ຽມ;

Appamatto aya gadho yavāyaṃ nagaracadanī,Yo ca sīlavataṃ gadho vāta devesu uttamo’ti;

ກິ່ນກິດສະໜາ ແລະ ກິ່ນຈັນນີ້ ມີປະມານນ້ອຍ, ສ່ວນກິ່ນຂອງຜູ້ມີສີລທັງຫຼາຍ ເປັນກິ່ນອັນປະເສີດສຸດ ຟຸ້ງຂະຈອນໄປໃນໝູ່ເທວະດາ;

Kammamūlaṃ janā davā gaṇhanti amataṃ phalaṃ,Tena te sukhitā honti ye kītā amataṃ phalanti;

ຊົນທັງຫຼາຍໃຫ້ທຶນຄືກັມແລ້ວ ຍ່ອມໄດ້ຮັບຜົນຄືພຣະອະມະຕະ, ເພາະເຫດນັ້ນ ຊົນທັງຫຼາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ຜູ້ຊື້ເອົາຜົນຄືພຣະອະມະຕະແລ້ວ ຍ່ອມເປັນຜູ້ມີຄວາມສຸກ;

Ye keci loke agadā visānaṃ paṭibāhakā,Dhammāgadasamaṃ nathi etaṃ pivatha bhikkhavo’ti;

ຢາແກ້ພິດໃດໆ ໃນໂລກ ທີ່ບັນເທົາພິດໄດ້, ຢາເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ສະເໝີດ້ວຍຢາຄືທຳ, ແນ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງດື່ມຢາຄືທຳນັ້ນເຖີດ;

Ye keci osadhā loke vijjanti vividhā bahū,Dhammosadha samaṃ nathi etaṃ pivatha bhikkhavo’ti;

ໂອສົດໃດໆ ໃນໂລກ ທີ່ມີຢູ່ຫຼາກຫຼາຍຢ່າງ, ໂອສົດເຫຼົ່ານັ້ນ ຍ່ອມບໍ່ສະເໝີດ້ວຍທຳໂອສົດ, ແນ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງດື່ມທຳໂອສົດນັ້ນເຖີດ;

Dhammosadhaṃ pivivāna ajarāmaraṇā siyuṃ,Bhāvayivā ca passivā nibbutā upadhikkhaye’ti;

ຊົນທັງຫຼາຍດື່ມທຳໂອສົດແລ້ວ ຍ່ອມເປັນຜູ້ບໍ່ແກ່ບໍ່ຕາຍ, ຈະເລີນ (ວິປັດສະນາ) ແລະ ເຫັນແລ້ວ ຍ່ອມດັບສະໜິດໃນເພາະຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອຸປະທິ;

Byādhitaṃ janataṃ disvā amatāpaṇaṃ pasārayī,Kammena taṃ kiṇivāna amatamādetha bhikkhavo’ti;

ພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຊົງເຫັນໝູ່ສັດຜູ້ມີພະຍາດບຽດບຽນແລ້ວ ຈຶ່ງຊົງເປີດຮ້ານຄ້າຄືພຣະອະມະຕະ, ແນ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງຊື້ເອົາພຣະອະມະຕະນັ້ນດ້ວຍກັມ ແລ້ວຖືເອົາເຖີດ;

Evarūpāni sīlānisanti buddhassa āpaṇe,Kammena taṃ kiṇivāna ratanaṃ vo piladhathā’ti;

ສີລທັງຫຼາຍມີລັກສະນະຢ່າງນີ້ ມີຢູ່ໃນຮ້ານຄ້າຂອງພຣະພຸດທະເຈົ້າ, ທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງຊື້ເອົາສີລນັ້ນດ້ວຍກັມ ແລ້ວປະດັບແກ້ວມະນີຂອງພວກທ່ານເຖີດ;

Samādhiratanamālassa kuvitakkā na jāyare,Na ca vikkhippate cittaṃ etaṃ tumhe piladhathā’ti;

ຄວາມດຳຣິຊົ່ວທັງຫຼາຍ ຍ່ອມບໍ່ເກີດຂຶ້ນແກ່ຜູ້ປະດັບພວງມາໄລຄືແກ້ວສະມາທິ, ແລະ ຈິດກໍບໍ່ຟຸ້ງຊ່ານ, ທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງປະດັບພວງມາໄລຄືແກ້ວສະມາທິນັ້ນເຖີດ;

Paññāratanamālassa na ciraṃ vattate bhavo,Khippaṃ phasseti amataṃ na ca so rocate bhave’ti;

ພົບຍ່ອມບໍ່ເປັນໄປດົນນານແກ່ຜູ້ປະດັບພວງມາໄລຄືແກ້ວປັນຍາ, ຜູ້ນັ້ນຍ່ອມຖືກຕ້ອງພຣະອະມະຕະໄດ້ໂດຍພັນ, ແລະ ຍ່ອມບໍ່ຍິນດີໃນພົບ;

Maṇimālādharaṃ gehajano sāmiṃ udikkhati,Vimuttiratanamālantu udikkhanti sadevakā’ti;

ຄົນໃນເຮືອນ ຍ່ອມມຸ່ງເບິ່ງນາຍຜູ້ປະດັບພວງມາໄລຄືແກ້ວມະນີ, ສ່ວນເທວະດາ ແລະ ມະນຸດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມມຸ່ງເບິ່ງຜູ້ປະດັບພວງມາໄລຄືແກ້ວວິມຸດ;

Yena ñāṇena bujjhanti ariyā katakiccataṃ,Taṃ ñāṇaratanaṃ laddhuṃ vāyametha jinorasā’ti;

ແນ່ພຣະໂອຣົດຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າ, ທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງພະຍາຍາມເພື່ອຈະໄດ້ແກ້ວຄືຍານ ທີ່ພຣະອະຣິຍະເຈົ້າທັງຫຼາຍຮູ້ແລ້ວເຖິງຄວາມເປັນຜູ້ມີກິດອັນທຳແລ້ວ;

Paṭisambhidā kiṇivānañāṇena phassayeyya yo,Asambhīto anubbiggo atirocati sadevake’ti;

ຜູ້ໃດຊື້ເອົາປະຕິສຳພິທາແລ້ວ ຖືກຕ້ອງດ້ວຍຍານ, ຜູ້ນັ້ນເປັນຜູ້ບໍ່ສະດຸ້ງ ບໍ່ຫວາດຫວັ່ນ ຍ່ອມຮຸ່ງເຮືອງຍິ່ງໃນໂລກພ້ອມທັງເທວະໂລກ;

Bojjhaṅgaratanamālassa udikkhanti sadevakā,Kammena taṃ kiṇivāna ratanaṃ vo piladhathā’ti;

ເທວະດາ ແລະ ມະນຸດທັງຫຼາຍ ຍ່ອມມຸ່ງເບິ່ງຜູ້ປະດັບພວງມາໄລຄືແກ້ວໂພດຊົງ, ທ່ານທັງຫຼາຍຈົ່ງຊື້ເອົາແກ້ວນັ້ນດ້ວຍກັມ ແລ້ວປະດັບເຖີດ;

Āyu ārogatā vaṇṇaṃ saggaṃ uccākulīnatā,Asaṅkhatañca amataṃ athi sabbāpaṇe jine;

ອາຍຸ, ຄວາມບໍ່ມີໂລກ, ວັນນະ, ສະຫວັນ, ຄວາມເກີດໃນຕະກູນສູງ, ແລະ ພຣະອະມະຕະອັນປັດໄຈບໍ່ໄດ້ປຸງແຕ່ງ, ທັງໝົດນີ້ມີຢູ່ໃນຮ້ານຄ້າຂອງພຣະຊິນະເຈົ້າ;

Appena bahukenāpi kammamūlena gayhati,Kiṇivā saddhāmūlena samiddhā hotha bhikkhavo;

ສິ່ງນັ້ນອັນບຸກຄົນຍ່ອມໄດ້ດ້ວຍທຶນຄືກັມ ແມ້ໜ້ອຍຫຼືຫຼາຍ, ແນ່ພິກຂຸທັງຫຼາຍ, ທ່ານທັງຫຼາຍຊື້ເອົາດ້ວຍທຶນຄືສັດທາແລ້ວ ຈົ່ງເປັນຜູ້ເຖິງພ້ອມເຖີດ;

Bhavatīha-

ໃນເລື່ອງນີ້ ມີຄຳກ່າວໄວ້ວ່າ-

Vītarāgā vītadosā vītamohā anāsavā,Vītataṇhā anādānā dhammanagare vasanti te;

ທ່ານທັງຫຼາຍຜູ້ປາສະຈາກຣາຄະ, ປາສະຈາກໂທສະ, ປາສະຈາກໂມຫະ, ບໍ່ມີອາສະວະ, ປາສະຈາກຕັນຫາ, ບໍ່ມີຄວາມຍຶດໝັ້ນຖືໝັ້ນ, ຍ່ອມອາໄສຢູ່ໃນທຳມະນະຄອນນັ້ນ;

Āraññakā dhūtadharā dhāyino lūkhacīvarā,Vivekābhiratā dhīrā dhammanagare vasanti te’ti;

ພຣະເຖຣະທັງຫຼາຍ ຜູ້ຢູ່ປ່າເປັນວັດ, ຜູ້ຊົງທຸດົງ, ຜູ້ເພັ່ງຊານ, ຜູ້ຊົງຈີວອນເສົ້າໝອງ, ຜູ້ຍິນດີໃນຄວາມສະຫງັດ, ຜູ້ມີປັນຍາ, ຍ່ອມອາໄສຢູ່ໃນທຳມະນະຄອນນັ້ນ;

Nesajjikā sathatikā atho’pi ṭhānavaṅkamā,Paṃsukūladharā sabbe dhammanagare vasanti te;

ພຣະເຖຣະທັງຫຼາຍ ຜູ້ຖືການນັ່ງເປັນວັດ, ຜູ້ມີຄວາມພຽນສະໝ່ຳສະເໝີ, ແລະ ຜູ້ຖືການຢືນ ແລະ ການຈົງກົມເປັນວັດ, ຜູ້ຊົງຜ້າບັງສະກຸນທັງໝົດ, ຍ່ອມອາໄສຢູ່ໃນທຳມະນະຄອນນັ້ນ;

Ticīvaradharā sabbe cammakhaṇḍacatuthakā,Ratā ekāsane viññu dhammanagare vasanti te;

ພຣະເຖຣະທັງຫຼາຍ ຜູ້ຊົງໄຕຣຈີວອນທັງໝົດ, ຜູ້ມີແຜ່ນໜັງເປັນທີສີ່, ຜູ້ຍິນດີໃນການນັ່ງອາສະນະດຽວ, ຜູ້ເປັນວິນຍູຊົນ, ຍ່ອມອາໄສຢູ່ໃນທຳມະນະຄອນນັ້ນ;

Appicchā nipakā dhīrā appāhārā alolupā,Lābhālābhena santuṭṭhā dhammanagare vasanti te;

ພຣະເຖຣະທັງຫຼາຍ ຜູ້ມີຄວາມປາດຖະໜານ້ອຍ, ຜູ້ມີປັນຍາຮັກສາຕົນ, ຜູ້ມີປັນຍາ, ຜູ້ມີອາຫານນ້ອຍ, ຜູ້ບໍ່ໂລບມາກ, ຜູ້ຍິນດີດ້ວຍລາບ ແລະ ຄວາມເສື່ອມລາບ, ຍ່ອມອາໄສຢູ່ໃນທຳມະນະຄອນນັ້ນ;

Dhāyī dhānaratā dhīrā santacittā samāhitā,Ākiñcaññaṃ pathayānā dhammanagare vasantī te;

ພຣະເຖຣະທັງຫຼາຍ ຜູ້ເພັ່ງຊານ, ຜູ້ຍິນດີໃນຊານ, ຜູ້ມີປັນຍາ, ຜູ້ມີຈິດສະຫງົບ, ຜູ້ມີຈິດຕັ້ງໝັ້ນ, ຜູ້ປາດຖະໜາຄວາມບໍ່ມີກັງວົນ, ຍ່ອມອາໄສຢູ່ໃນທຳມະນະຄອນນັ້ນ;

Paṭipannā phalaṭṭhā ca sekkhā phalasamaṅgino,Āsiṃsakā uttamathaṃ dhammanagare vasanti te;

ພຣະເຖຣະທັງຫຼາຍ ຜູ້ປະຕິບັດແລ້ວ, ຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນຜົນ, ຜູ້ເປັນເສກຂະບຸກຄົນ, ຜູ້ພ້ອມພູນດ້ວຍຜົນ, ຜູ້ມຸ່ງຫວັງປະໂຫຍດອັນສູງສຸດ, ຍ່ອມອາໄສຢູ່ໃນທຳມະນະຄອນນັ້ນ;

Sotāpannā ca vimalā sakadāgāmino ca ye,Anāgāmī ca arahanto dhammanagare vasanti te;

ພຣະໂສດາບັນ ຜູ້ປາສະຈາກມົນທິນ, ພຣະສະກິທາຄາມີ, ພຣະອະນາຄາມີ ແລະ ພຣະອໍຣະຫັນທັງຫຼາຍ, ຍ່ອມອາໄສຢູ່ໃນທຳມະນະຄອນນັ້ນ;

Satipaṭṭhānakusalā bojjhaṅgabhāvanāratā,Vipassakā dhammadharā dhammanagare vasanti te;

ພຣະເຖຣະທັງຫຼາຍ ຜູ້ສະຫຼາດໃນສະຕິປັດຖານ, ຜູ້ຍິນດີໃນການຈະເລີນໂພດຊົງ, ຜູ້ຈະເລີນວິປັດສະນາ, ຜູ້ຊົງທຳ, ຍ່ອມອາໄສຢູ່ໃນທຳມະນະຄອນນັ້ນ;

Iddhipādesu kusalā samādhibhāvanāratā,Sammappadhānamanuyuttā dhammanagare vasanti te;

ພຣະເຖຣະທັງຫຼາຍ ຜູ້ສະຫຼາດໃນອິດທິບາດ, ຜູ້ຍິນດີໃນການຈະເລີນສະມາທິ, ຜູ້ຂະຫຍັນປະກອບໃນສັມມັບປະທານ, ຍ່ອມອາໄສຢູ່ໃນທຳມະນະຄອນນັ້ນ;

Abhiññāpāramippattā pettike gocare ratā,Antaḷikkhamhi caraṇā dhammanagare vasanti te;

ພຣະເຖຣະທັງຫຼາຍ ຜູ້ເຖິງຝັ່ງແຫ່ງອະພິນຍາ, ຜູ້ຍິນດີໃນໂຄຈອນອັນເປັນຂອງບິດາ, ຜູ້ໄປໄດ້ໃນອາກາດ, ຍ່ອມອາໄສຢູ່ໃນທຳມະນະຄອນນັ້ນ;

Okkhittacakkhu mitabhāṇī guttadvārā susaṃvutā,Sudantā uttame dame dhammanagare vasanti te;

ພຣະເຖຣະທັງຫຼາຍ ຜູ້ມີຕາທອດລົງ, ຜູ້ເວົ້າພໍປະມານ, ຜູ້ມີທະວານອັນຄຸ້ມຄອງແລ້ວ, ຜູ້ສຳລວມດີແລ້ວ, ຜູ້ເຝິກຕົນດີແລ້ວໃນການເຝິກອັນສູງສຸດ, ຍ່ອມອາໄສຢູ່ໃນທຳມະນະຄອນນັ້ນ;

Tevijjā jaḷabhiññā ca iddhiyā pāramiṃ gatā,Pañañāya pāramippattā dhammanagare vasanti te;

ພຣະເຖຣະທັງຫຼາຍ ຜູ້ໄດ້ວິຊາສາມ, ຜູ້ໄດ້ອະພິນຍາຫົກ, ຜູ້ເຖິງຝັ່ງແຫ່ງອິດທິຣິດ, ຜູ້ເຖິງຝັ່ງແຫ່ງປັນຍາ, ຍ່ອມອາໄສຢູ່ໃນທຳມະນະຄອນນັ້ນ;

Yathāpi nagaraṃ disvā suvibhattaṃ manoramaṃ,Anumānena jānanti vaḍḍhakissa mahattanaṃ;

ປຽບເໝືອນ ຊົນທັງຫຼາຍເຫັນເມືອງອັນຈັດແບ່ງໄວ້ດີແລ້ວ ໜ້າຮື່ນຣົມ ຍ່ອມຮູ້ໄດ້ໂດຍການອະນຸມານເຖິງຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ຂອງນາຍຊ່າງກໍ່ສ້າງ ສັນໃດ;

Tatheva lokanāthassa disvā dhammapuraṃ varaṃ,Anumānena jānanti athi so bhagavā iti;

ສັນນັ້ນເໝືອນກັນ, ເມື່ອເຫັນທຳມະນະຄອນອັນປະເສີດຂອງພຣະໂລກະນາດ, ຊົນທັງຫຼາຍຍ່ອມຮູ້ໄດ້ໂດຍການອະນຸມານວ່າ 'ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້ານັ້ນ ມີຢູ່ແທ້';

Anumānenajānanti ūmiṃ disvāna sāgare,Yathā’yaṃ dissate ūmī mahanto so bhavissati;

ປຽບເໝືອນ ຊົນທັງຫຼາຍເຫັນຟອງນ້ຳໃນມະຫາສະໝຸດ ຍ່ອມຮູ້ໄດ້ໂດຍການອະນຸມານວ່າ 'ຟອງນ້ຳນີ້ປາກົດຢູ່ຢ່າງໃດ ມະຫາສະໝຸດນັ້ນກໍຄົງຈະໃຫຍ່ໂຕຢ່າງນັ້ນ';

Tathā buddhaṃ sokanudaṃ sabbathamaparājitaṃ,Taṇhakkhayamanuppattambhavasaṃsāramocanaṃ;

ພຣະພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ຊົງບັນເທົາຄວາມໂສກ, ຜູ້ບໍ່ຊົງພ່າຍແພ້ໃນທີ່ທັງປວງ, ຜູ້ຊົງບັນລຸຄວາມສິ້ນຕັນຫາ, ຜູ້ຊົງປົດປ່ອຍສັດຈາກພົບແລະສັງສານ ກໍເປັນຢ່າງນັ້ນ;

Anumānena ñātabbaṃ ūmiṃ disvā sadevake,Yathā dhammumivippharo aggo buddho bhavissati;

ເມື່ອເຫັນຟອງນ້ຳ (ໃນມະຫາສະໝຸດ) ກໍເພິ່ງຮູ້ໄດ້ດ້ວຍການອະນຸມານວ່າ ພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດສຸດ ຜູ້ຊົງແຜ່ທຳໄປໃນໂລກພ້ອມທັງເທວະດາ ກໍຈັກມີຢູ່ ຢ່າງນັ້ນ;

Anumānena jānanti disvā accuggataṃ giriṃ,Yathā accuggato esa himavā so bhavissati;

ຄົນທັງຫຼາຍ ເມື່ອເຫັນພູເຂົາທີ່ສູງໃຫຍ່ ກໍຍ່ອມຮູ້ໄດ້ດ້ວຍການອະນຸມານວ່າ ນັ້ນຄືພູເຂົາຫິມະພານທີ່ສູງໃຫຍ່ ຢ່າງນັ້ນ;

Tathā disvādhammagiriṃ sītībhutaṃ nirūpadhiṃ,Accuggataṃ bhagavato acalaṃ suppatiṭṭhitaṃ;

ເມື່ອເຫັນພູເຂົາຄືທຳຂອງພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ ທີ່ເຢັນສະໜິດ, ປາສະຈາກອຸປະທິ, ສູງສົ່ງ, ໝັ້ນຄົງ, ຕັ້ງຢູ່ເປັນຢ່າງດີ ກໍເປັນຢ່າງນັ້ນ;

Anumānena ñātabbaṃ disvāna dhammapabbataṃ,Tathā hi so mahāvīro aggo buddho bhavissati;

ເມື່ອເຫັນພູເຂົາຄືທຳແລ້ວ ກໍເພິ່ງຮູ້ໄດ້ດ້ວຍການອະນຸມານວ່າ ພຣະມະຫາວີຣະເຈົ້າ ຜູ້ເປັນພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດສຸດ ກໍຈັກມີຢູ່ ຢ່າງນັ້ນ;

Yathāpi gajarājassa padaṃ disvāna mānusā,Anumānenajānanti mahā esa gajo iti;

ປຽບເໝືອນມະນຸດທັງຫຼາຍ ເມື່ອເຫັນຮອຍຕີນຂອງພະຍາຊ້າງ ກໍຍ່ອມຮູ້ໄດ້ດ້ວຍການອະນຸມານວ່າ 'ຊ້າງນີ້ເປັນຊ້າງໃຫຍ່';

Tatheva buddhanāgassa padaṃ disvā vibhāvino,Anumānena jānanti uḷāro so bhavissati;

ໃນທຳນອງດຽວກັນ ຜູ້ມີປັນຍາທັງຫຼາຍ ເມື່ອເຫັນຮອຍພຣະບາດຂອງພຣະພຸດທະນາຄະ ກໍຍ່ອມຮູ້ໄດ້ດ້ວຍການອະນຸມານວ່າ 'ພຣະອົງຈັກເປັນຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່';

Anumānenajānanti bhīte disvāna kummige,Migarājassa saddenabhītā’me kummigā iti;

ຄົນທັງຫຼາຍ ເມື່ອ微ເຫັນສັດປ່າໂຕນ້ອຍໆ ຕື່ນຕົກໃຈ ກໍຍ່ອມຮູ້ໄດ້ດ້ວຍການອະນຸມານວ່າ 'ສັດປ່າໂຕນ້ອຍໆ ເຫຼົ່ານີ້ ຢ້ານກົວຕໍ່ສຽງຂອງພະຍາສີຫະລາດ';

Tatheva tithiye disvā vithaddhe bhītamānase,Anumānena ñātabbaṃ dhammarājena gajjitaṃ;

ໃນທຳນອງດຽວກັນ ເມື່ອເຫັນພວກອັນຍະເດຍຣະຖີ ມີຈິດໃຈຫວາດຫວັ່ນຢ້ານກົວ ກໍເພິ່ງຮູ້ໄດ້ດ້ວຍການອະນຸມານວ່າ 'ພຣະທຳມະລາຊາຊົງບັນລືສີຫະນາດແລ້ວ';

Nibbutaṃ pathaviṃ disvā haritapattaṃ mahodakaṃ,Anamānena jānanti mahāmeghena nibbutaṃ;

ເມື່ອເຫັນແຜ່ນດິນທີ່ຊຸ່ມເຢັນ ມີໃບໄມ້ຂຽວສົດ ແລະມີນ້ຳນອງ ກໍຍ່ອມຮູ້ໄດ້ດ້ວຍການອະນຸມານວ່າ 'ແຜ່ນດິນນີ້ຊຸ່ມເຢັນເພາະຝົນຫ່າໃຫຍ່';

Tathevimaṃ janaṃ disvā āmoditapamoditaṃ,Anumānena ñātabbaṃ dhammarājena tappitaṃ;

ໃນທຳນອງດຽວກັນ ເມື່ອເຫັນປະຊາຊົນເຫຼົ່ານີ້ ມີຄວາມຍິນດີແລະເພີດເພີນ ກໍເພິ່ງຮູ້ໄດ້ດ້ວຍການອະນຸມານວ່າ 'ພວກເຂົາໄດ້ຮັບຄວາມອີ່ມເອີບໃຈຈາກພຣະທຳມະລາຊາແລ້ວ';

Laggaṃ disvā bhisaṃ paṅkaṃ kalaladdagataṃ mahiṃ,Anumānena jānanti vārikkhadho mahā gato;

ເມື່ອເຫັນເຫງົ້າບົວຕິດຢູ່ໃນຕົມ ແລະແຜ່ນດິນທີ່ເຕັມໄປດ້ວຍຂີ້ຕົມ ກໍຍ່ອມຮູ້ໄດ້ດ້ວຍການອະນຸມານວ່າ 'ຫ້ວຍນ້ຳໃຫຍ່ໄດ້ໄຫຼຜ່ານໄປແລ້ວ';

Tathevimaṃ janaṃ disvā rajopakkhasamāhitaṃ,Vahitaṃ dhammanadiyā vissaṭṭhaṃ dhammasāgare;

ໃນທຳນອງດຽວກັນ ເມື່ອເຫັນປະຊາຊົນເຫຼົ່ານີ້ ຜູ້ເຄີຍຖືກຝຸ່ນລະອອງ (ຄືກິເລດ) ຄອບງຳ ແຕ່ບັດນີ້ ຖືກກະແສນ້ຳຄືພຣະທຳພັດພາໄປ ແລະປ່ອຍລົງສູ່ມະຫາສະໝຸດຄືພຣະທຳແລ້ວ;

Dhammāmatagataṃ disvā sadevakamimaṃ mahiṃ,Anumānena ñātabbaṃ dhammakkhadho mahā gato;

ເມື່ອເຫັນແຜ່ນດິນນີ້ ພ້ອມທັງເທວະດາ ໄດ້ບັນລຸອະມະຕະທຳແລ້ວ ກໍເພິ່ງຮູ້ໄດ້ດ້ວຍການອະນຸມານວ່າ 'ຫ້ວຍນ້ຳໃຫຍ່ຄືພຣະທຳໄດ້ໄຫຼຜ່ານໄປແລ້ວ';

Anumānena jānanti ghāyivā gadhamuttamaṃ,Yathā’yaṃ vāyatī gadho hessanti pupphitā dumā;

ຄົນທັງຫຼາຍ ເມື່ອໄດ້ກິ່ນຫອມອັນປະເສີດ ກໍຍ່ອມຮູ້ໄດ້ດ້ວຍການອະນຸມານວ່າ 'ກິ່ນຫອມນີ້ພັດມາຈາກໃສ ຕົ້ນໄມ້ທີ່ມີດອກເບັ່ງບານກໍຈັກມີຢູ່ທີ່ນັ້ນ';

Tathevāyaṃ sīlagadho pavāyati sadevake,Anumānena ñātabbaṃ athi buddho anuttaro’ti;

ໃນທຳນອງດຽວກັນ ກິ່ນຫອມຄືສິນນີ້ ຍ່ອມຟຸ້ງຂะຈາຍໄປໃນໂລກພ້ອມທັງເທວະດາ ກໍເພິ່ງຮູ້ໄດ້ດ້ວຍການອະນຸມານວ່າ 'ພຣະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ຍອດຢ້ຽມມີຢູ່ແທ້';

Anumānapañhaṃ.

ປັນຫາວ່າດ້ວຍການອະນຸມານ.

Passatāraññake bhikkhū ajjhogāḷhe dhute guṇe,Puna passati gihi rājā anāgāmiphale ṭhite;

ພຣະຣາຊາຊົງທອດພະເນດເຫັນພຣະພິກຂຸຜູ້ນອນປ່າ ຜູ້ສະມາດໃນຄຸນແຫ່ງທຸດົງ, ແລະຍັງຊົງທອດພະເນດເຫັນຄະລຶຫັດຜູ້ຕັ້ງຢູ່ໃນອະນາຄາມິຜົນ;

Ubho’pi te vilokevā uppajji saṃsayo mahā,Bujjheyya ce gihidhamme dhutaṅgaṃ nipphalaṃ siyā;

ເມື່ອຊົງພິຈາລະນາເບິ່ງທັງສອງຝ່າຍແລ້ວ ກໍເກີດຄວາມສົງໄສອັນໃຫຍ່ຫຼວງວ່າ 'ຖ້າຫາກຄະລຶຫັດບັນລຸທຳໄດ້ ທຸດົງຄະວັດກໍຄົງຈະບໍ່ມີຜົນ';

Paravādivādamathanaṃ nipuṇaṃ piṭakattaye,Hada pucche kathiseṭṭhaṃ so me kaṅkhaṃ vinossatī’ti

ເຮົາຈັກຖາມພຣະນາຄະເສນ ຜູ້ຍ່ຳຍີວາດະຂອງຜູ້ນຶ່ນ, ຜູ້ສະຫຼາດໃນພຣະໄຕປິໂດກ, ຜູ້ເປັນຍອດນັກປາດ, ພຣະອົງຈັກກຳຈັດຄວາມສົງໄສຂອງເຮົາໄດ້.

Meṇḍakapañhe ṭhitā dvāsīti gāthā samattā.

ຄາຖາ ໘໒ ບົດ ທີ່ຕັ້ງຢູ່ໃນເມນທະກະປັນຫາ ຈົບບໍລິບູນ.

Milidappakaraṇe sabbā gāthā sampiṇḍitā caturādhikasatagāthā honti.

ຄາຖາທັງໝົດໃນມິລິນທະປະກອນ ເມື່ອຮວບຮວມເຂົ້າກັນແລ້ວ ມີ ໑໐໔ ຄາຖາ.

Milidappakaraṇe sabbagāthāsarūpagahaṇaṃ samattaṃ.

ການຮວບຮວມຫົວຂໍ້ຄາຖາທັງໝົດໃນມິລິນທະປະກອນ ຈົບບໍລິບູນ.

Saṃkhyāsarūpaṃ

ຮູບແບບການນັບຈຳນວນ

Saṅkhyāsarūpaṃ pana evaṃ veditabbaṃ. Eka-dvi-ti-catu-pañca-cha-satta-aṭṭha-nava-dasa-ekādasa-dvādasa- terasa-cuddasa-soḷasa-sattarasa-aṭṭhārasa-ekūnavīsati-pañcavīsati-aṭṭhavīsati-tiṃsā -chasaṭṭhi-diyaḍḍhasatanti pañcavīsatividhā saṅkhyā. Tatha buddho eko, pathavi ekā, samuddo eko, sineru eko, devaloko eko, brahmaloko eko’ti cha ekakā milidappakaraṇe āgatā.

ສ່ວນຮູບແບບການນັບຈຳນວນນັ້ນ ເພິ່ງຊາບດັ່ງນີ້: ຄື ຈຳນວນ ໑, ໒, ໓, ໔, ໕, ໖, ໗, ໘, ໙, ໑໑, ໑໒, ໑໓, ໑໔, ໑໖, ໑໗, ໑໘, ໑໙, ໒໕, ໒໘, ໓໐, ໖໖, ໑໕໐, ລວມເປັນຈຳນວນ ໒໕ ປະການ. ໃນຈຳນວນນັ້ນ ໝວດໜຶ່ງ ໖ ປະການ ທີ່ມາໃນມິລິນທະປະກອນ ຄື: ພຣະພຸດທະເຈົ້າພຣະອົງດຽວ, ແຜ່ນດິນດຽວ, ມະຫາສະໝຸດດຽວ, ເຂົາສິເນຣຸດຽວ, ເທວະໂລກດຽວ, ພຣົມມະໂລກດຽວ.

Dve athavase sampassamānā bhagavatā vihāradānaṃ anuññātaṃ? Vihāradānaṃ nāma sabbabuddhehi vaṇṇitaṃ anumataṃ thomitaṃ pasathaṃ vihāradānaṃ davā devamanussā jātijarābyādhimaraṇehi muccissanti. Vihāre sati bhikkhū bhikkhuniyo vā katokāsā dassanakāmānaṃ sulabhadassanaṃ bhavissantī’ti.

ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າຊົງອະນຸຍາດການຖວາຍວິຫານ ເພາະຊົງເລັງເຫັນປະໂຫຍດ ໒ ປະການ ຄື: ການຖວາຍວິຫານນີ້ ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງປວງຊົງສັນລະເສີນ, ຊົງເຫັນດີ, ຊົງຍ້ອງຍໍ, ຊົງຊົມເຊີຍ, ເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍຖວາຍວິຫານແລ້ວ ຈັກພົ້ນຈາກຊາດ, ຊະລາ, ພະຍາທິ ແລະມໍລະນະ; ແລະເມື່ອມີວິຫານຢູ່ ພຣະພິກຂຸແລະພຣະພິກຂຸນີທັງຫຼາຍ ຜູ້ໄດ້ຮັບໂອກາດແລ້ວ ຍ່ອມເປັນຜູ້ທີ່ຜູ້ຢາກພົບເຫັນ ສາມາດພົບເຫັນໄດ້ງ່າຍ.

Dve athavase paṭicca sabbabuddhā attanā nimmitaṃ catupaccayaṃ na paribhuñjanti? Aggadakkhiṇeyyo sathā’ti bahū devamanussā catupaccayaṃ datvā dukkhā muccissanti. Buddhā paṭihāriyaṃ kavā jīvitavuttiṃ pariyesantī’ti parūpavādalopanathañcāti.

ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງປວງບໍ່ຊົງບໍລິໂພກປັດໄຈ ໔ ທີ່ຊົງນິມິດຂຶ້ນດ້ວຍພຣະອົງເອງ ເພາະອາໄສປະໂຫຍດ ໒ ປະການ ຄື: ເພື່ອໃຫ້ເທວະດາແລະມະນຸດທັງຫຼາຍຈຳນວນຫຼາຍ ໄດ້ຖວາຍປັດໄຈ ໔ ແກ່ພຣະສາດສະດາຜູ້ເປັນທັກຂິເນຍຍະບຸກຄົນອັນເລີດ ແລ້ວພົ້ນຈາກທຸກ; ແລະເພື່ອປ້ອງກັນການຕິຕຽນຈາກຄົນອື່ນວ່າ 'ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍສະແດງປາຕິຫານເພື່ອລ້ຽງຊີບ'.

Dve akammajā ahetujā anutujā? Ākāso nibbānañcā’ti

ສິ່ງທີ່ບໍ່ເກີດຈາກກຳ, ບໍ່ເກີດຈາກເຫດ, ບໍ່ເກີດຈາກອຸຕຸ ມີ ໒ ປະການ ຄື: ອາກາດ ແລະນິບພານ.

Dve athavase sampassamānena vessantarena raññā dve puttā dinnā? Dānapathova me na parihāyissati, ime kumārā mūlajalāhārabhuñjanadukkhato mucacissantī’ti.

ພະຍາເວດສັນດອນຊົງບໍລິຈາກພຣະໂອຣົດ ໒ ພຣະອົງ ເພາະຊົງເລັງເຫັນປະໂຫຍດ ໒ ປະການ ຄື: 'ທາງແຫ່ງທານຂອງເຮົາຈັກບໍ່ເສື່ອມຖອຍ' ແລະ 'ພຣະກຸມານທັງສອງນີ້ ຈັກພົ້ນຈາກຄວາມທຸກໃນການບໍລິໂພກອາຫານຄືເຫງົ້າໄມ້ແລະນ້ຳ'.

Udakassa dve guṇā nibbānaṃ anuppaviṭṭhā? Sītalabhāvo, pītassa ghammavinayanabhāvo cā’ti.

ຄຸນລັກສະນະ ໒ ປະການຂອງນ້ຳ ທີ່ເຂົ້າໄປຕັ້ງຢູ່ໃນນິບພານ ຄື: ຄວາມເຢັນ ແລະຄວາມກຳຈັດຄວາມຮ້ອນແກ່ຜູ້ທີ່ໄດ້ດື່ມ.

Asatiyā ajānanena cā’ti dvīhi kāraṇehi āpattiṃ āpajjantī’ti cha dukā āgatā.

ພິກຂຸທັງຫຼາຍຍ່ອມຕ້ອງອາບັດດ້ວຍເຫດ ໒ ປະການ ຄື: ຄວາມບໍ່ມີສະຕິ ແລະຄວາມບໍ່ຮູ້. ໝວດສອງ ໖ ປະການ ທີ່ມາແລ້ວ ດັ່ງນີ້.

Sītena uṇhena atibhojanenā’ti tīhi ākārehi pittaṃ kuppati.

ດີຍ່ອມກຳເລີບດ້ວຍອາການ ໓ ປະການ ຄື: ເພາະຄວາມເຢັນ, ເພາະຄວາມຮ້ອນ ແລະເພາະການບໍລິໂພກອາຫານຫຼາຍເກີນໄປ.

Sītena uṇhena annāpānena cā’ti tahī ākārehi semhaṃ kuppati.

ສະເລດຍ່ອມກຳເລີບດ້ວຍອາການ ໓ ປະການ ຄື: ເພາະຄວາມເຢັນ, ເພາະຄວາມຮ້ອນ ແລະເພາະອາຫານແລະນ້ຳ.

Buddhavaṃsatāya dhammagarukatāya bhikkhubhumimahantatāyā’ti tīhi kāraṇehi pātimokkhaṃ paṭicchannaṃ kārāpeti.

ພຣະອົງຊົງໂຜດໃຫ້ປິດບັງພຣະປາຕິໂມກຂ໌ໄວ້ ດ້ວຍເຫດ ໓ ປະການ ຄື: ເພາະຄວາມເປັນພຸດທະວົງ, ເພາະຄວາມເຄົາລົບໃນພຣະທຳ ແລະເພາະຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງພູມຂອງພຣະພິກຂຸ.

Agadassa tayo guṇā nibbānaṃ anuppaviṭṭhā? Gilānakānaṃ parisaraṇaṃ rogavināsanaṃ amatakaraṇanti.

ຄຸນລັກສະນະ ໓ ປະການຂອງໂອສົດ ທີ່ເຂົ້າໄປຕັ້ງຢູ່ໃນນິບພານ ຄື: ເປັນທີ່ເພິ່ງຂອງຄົນໄຂ້, ເປັນເຄື່ອງກຳຈັດໂລກ ແລະເຮັດໃຫ້ເປັນອະມະຕະ.

Maṇiratanassa tayo guṇā nibbānaṃ anuppaviṭṭhā? Sabbakāmadadaṃ nahāsakaraṃ ujjotathakaranti.

ຄຸນລັກສະນະ ໓ ປະການຂອງແກ້ວມະນີ ທີ່ເຂົ້າໄປຕັ້ງຢູ່ໃນນິບພານ ຄື: ໃຫ້ຄວາມປາດຖະໜາທັງປວງ, ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມຍິນດີ ແລະເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມສະຫວ່າງ.

Ratanacadanassa tayo guṇā? Vaṇṇasampanno gadhasampanno rasasampanno’ti satta tikā vuttā.

ຄຸນລັກສະນະ ໓ ປະການຂອງແກ້ວຈັນທັນ ຄື: ເຖິງພ້ອມດ້ວຍສີ, ເຖິງພ້ອມດ້ວຍກິ່ນ ແລະເຖິງພ້ອມດ້ວຍລົດ. ໝວດສາມ ໗ ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

Sappimaṇḍassa tayo guṇā? Vaṇṇasamapanno, gadhasampanno, rasasampanno’ti sattatikā vuttā diṭṭhadhammaphāsuvihāratāya anavajjaguṇabahulatāyaasesaariyavīthibhāvato sabbabuddhapasathatāyāti ime cattāro athavase sampassamānā buddhā paṭisallānaṃ sevanti.

ຄຸນລັກສະນະ ໓ ປະການຂອງຍອດເນີຍໃສ ຄື: ເຖິງພ້ອມດ້ວຍສີ, ເຖິງພ້ອມດ້ວຍກິ່ນ ແລະເຖິງພ້ອມດ້ວຍລົດ. ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງຫຼາຍຊົງເສບການຫຼີກເຣັ້ນ ເພາະຊົງເລັງເຫັນປະໂຫຍດ ໔ ປະການນີ້ ຄື: ເພື່ອຄວາມຢູ່ເປັນສຸກໃນປັດຈຸບັນ, ເພາະມີຄຸນອັນບໍ່ມີໂທດຫຼາຍ, ເພາະເປັນທາງແຫ່ງພຣະອະລິຍະເຈົ້າທັງປວງ ແລະເພາະເປັນສິ່ງທີ່ພຣະພຸດທະເຈົ້າທັງປວງຊົງສັນລະເສີນ.

Ninnatāya dvāratāya ciṇṇatāya samudācaritattāti catuhi ākārehi manoviññāṇaṃ dvipañcaviññāṇe anupavattati.

ມະໂນວິນຍານຍ່ອມເກີດຂຶ້ນຕາມຫຼັງທະວິປັນຈະວິນຍານ ດ້ວຍອາການ ໔ ປະການ ຄື: ເພາະຄວາມນ້ອມໄປ, ເພາະຄວາມເປັນທາງ, ເພາະຄວາມປະພຶດ ແລະເພາະຄວາມປະພຶດຮ່ວມກັນ.

Kammavasena yonivasena kulavasena āyācanavasenā’ti catunnaṃ sannipātānaṃ vasena gabbhassāvakkanti hoti.

ການກ້າວລົງສູ່ຄັນ ຍ່ອມມີໄດ້ເພາະຄວາມປະຈວບເໝາະ ໔ ປະການ ຄື: ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຳ, ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງກຳເນີດ, ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງຕະກູນ ແລະດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການອ້ອນວອນ.

Adiṭṭhantarāyo, uddissakatassa antarāyo, upakkhaṭantarāyo paribhogantarāyo’ti cattāro antarāyā tesu adiṭṭhantarāyo bhagavato athi, sesā tayo nathi, uddissakatassa byāmappabhāya sabbaññutañāṇassa jīvitassa cā’ti catunnaṃ antarāyābhāvā.

ອັນຕະລາຍ ໔ ປະການ ຄື: ອັນຕະລາຍທີ່ຍັງບໍ່ເຫັນ, ອັນຕະລາຍແກ່ສິ່ງທີ່ອຸທິດຖວາຍ, ອັນຕະລາຍແກ່ສິ່ງທີ່ຈັດຕຽມໄວ້ ແລະອັນຕະລາຍແກ່ການບໍລິໂພກ. ໃນອັນຕະລາຍເຫຼົ່ານັ້ນ ອັນຕະລາຍທີ່ຍັງບໍ່ເຫັນ ມີແກ່ພຣະຜູ້ມີພຣະພາກເຈົ້າ, ສ່ວນ ໓ ປະການທີ່ເຫຼືອ ບໍ່ມີ ເພາະຄວາມບໍ່ມີອັນຕະລາຍ ໔ ປະການ ຄື: ແກ່ສິ່ງທີ່ອຸທິດຖວາຍ, ແກ່ພຣະຣັດສະໝີວາໜຶ່ງ, ແກ່ພຣະສັບພັນຍຸຕະຍານ ແລະແກ່ພຣະຊົນຊີບ.

Abbhā, mahikā, megho, rāhu cā’ti cattāro sūriyarogā samuddasasa cattāro guṇā? Kuṇapehi asaṃvāsiyabhāvo, nadīhi apūraṇatā, mahābhutāvāsatā, vicittapupphasamākiṇṇatā’ti.Satta catukkā vuttā.

ໂລກຂອງພຣະອາທິດ ໔ ປະການ ຄື: ໝອກ, ໝອກມົວ, ເມກ ແລະຣາຫູ. ຄຸນລັກສະນະ ໔ ປະການຂອງມະຫາສະໝຸດ ຄື: ຄວາມບໍ່ຢູ່ຮ່ວມກັບຊາກສົບ, ຄວາມບໍ່ເຕັມໄປດ້ວຍນ້ຳຈາກແມ່ນ້ຳທັງຫຼາຍ, ຄວາມເປັນທີ່ຢູ່ຂອງສັດໃຫຍ່ ແລະຄວາມດາດດາດ້ວຍດອກໄມ້ຕ່າງໆ. ໝວດສີ່ ໗ ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

5. Bhumimahantatā, parisuddhavimalatā, pāpehiasaṃvāsiyatā, duppaṭivijjhatā, bahuvidhasaṃvararakkhiyatā’ti sāsanassa ime atulyā pañca guṇā vattanti pakāsanti.

໕. ຄຸນລັກສະນະອັນຫາປຽບບໍ່ໄດ້ ໕ ປະການນີ້ ຂອງພຣະສາດສະໜາ ຍ່ອມເປັນໄປແລະປະກົດຢູ່ ຄື: ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່ແຫ່ງພູມ, ຄວາມບໍລິສຸດປາສະຈາກມົນທິນ, ຄວາມບໍ່ຢູ່ຮ່ວມກັບບາບ, ຄວາມແທງຕະຫຼອດໄດ້ຍາກ ແລະຄວາມເປັນສິ່ງທີ່ຕ້ອງຮັກສາດ້ວຍສັງວອນຫຼາຍປະການ.

Bhojanassa pañca guṇā nibbānaṃ anuppaviṭṭhā? Accuggatatā, acalatā duradhirohaṇatā bījārūhaṇatā kopānunayavivajjanatā’ti.

ຄຸນລັກສະນະ ໕ ປະການຂອງອາຫານ ທີ່ເຂົ້າໄປຕັ້ງຢູ່ໃນນິບພານ ຄື: ຄວາມສູງສົ່ງ, ຄວາມໝັ້ນຄົງ, ຄວາມຂຶ້ນໄປໄດ້ຍາກ, ຄວາມເປັນທີ່ງອກງາມແຫ່ງພືດ ແລະຄວາມເວັ້ນຈາກຄວາມໂກດແລະຄວາມຍິນດີ.

Āhaccapadena rasena ācariyavaṃsatāya adhippāyākāratāya ñāṇuttaratāyā’ti imehi pañcaguṇehi atho paṭiggahetabbo cā’ti cattāro pañcakā vuttā.

ເນື້ອຄວາມເພິ່ງຮັບຮູ້ດ້ວຍຄຸນລັກສະນະ ໕ ປະການນີ້ ຄື: ດ້ວຍບົດອັນນຳມາ, ດ້ວຍລົດ, ດ້ວຍວົງແຫ່ງອາຈານ, ດ້ວຍອາການແຫ່ງຄວາມປະສົງ ແລະດ້ວຍຄວາມຍອດຢ້ຽມແຫ່ງຍານ. ໝວດຫ້າ ໔ ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

6. Senāpati, purohito, akkhadasso, bhaṇḍāgāriko, chattagāho, khaggagāho amacco’ti cha amaccā gaṇīyanti. Vepullo rājagahiyānaṃ buddho aggo pavuccatī’ti cha aggā. Māṇavagāmikadevaputtena vuttagāthā nāgasenena āharivā vuttā.

໖. ອຳມາດ ໖ ທ່ານ ທີ່ຖືກນັບ ຄື: ເສນາບໍດີ, ປຸໂຣຫິດ, ຜູ້ພິພາກສາ, ຂຸນຄັງ, ຜູ້ຖືສະເຫວດຕະສັດ ແລະອຳມາດຜູ້ຖືພຣະຂັນ. ສິ່ງປະເສີດສຸດ ໖ ປະການ ທີ່ກ່າວວ່າ 'ພຣະພຸດທະເຈົ້າເປັນຍອດຂອງຊາວຣາຊະຄຶ'. ຄາຖາທີ່ມານະວະຄາມິກະເທວະບຸດກ່າວໄວ້ ພຣະນາຄະເສນນຳມາສະແດງແລ້ວ.

Vātiko, pittiko, semhiko, devatūpasaṃhārato, samudāciṇṇato, pubbanimittato’ti cha janā supinaṃpassantī’ti tayo chakkā vuttā.

ບຸກຄົນ ໖ ຈຳພວກ ຍ່ອມຝັນ ຄື: ຜູ້ມີທາດລົມກຳເລີບ, ຜູ້ມີທາດດີກຳເລີບ, ຜູ້ມີທາດສະເລດກຳເລີບ, ເພາະເທວະດາດົນບັນດານ, ເພາະຄວາມເຄີຍຊິນ ແລະເພາະບຸບພະນິມິດ. ໝວດຫົກ ໓ ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

7. Puthujjanacittaṃ, sotāpannacittaṃ, sakadāgāmicittaṃ, anāgāmicittaṃ, arahantacittaṃ, paccekabuddhacittaṃ, sammāsambuddhacittanti satta cittavimuttiyo.

໗. ຄວາມຫຼຸດພົ້ນແຫ່ງຈິດ ໗ ປະການ ຄື: ຈິດຂອງປຸຖຸຊົນ, ຈິດຂອງພຣະໂສດາບັນ, จິດຂອງພຣະສະກິທາຄາມີ, ຈິດຂອງພຣະອະນາຄາມີ, ຈິດຂອງພຣະອໍຣະຫັນ, ຈິດຂອງພຣະປັດເຈກກະພຸດທະເຈົ້າ ແລະຈິດຂອງພຣະສຳມາສຳພຸດທະເຈົ້າ.

Nārado, dhammantarī, aṃgīraso, kapilo, kaṇḍaraggisāmo, atulo, pubbakaccāyano’ti satta ācariyā ovādakārakā.

ອາຈານຜູ້ໃຫ້ໂອວາດ ໗ ທ່ານ ຄື: ນາຣະທະ, ທຳມັນຕະຣີ, ອັງຄີຣົດ, ກະປິລະ, ກັນທະຣັກຄິສາມະ, ອະຕຸລະ ແລະປຸບພະກັດຈາຍະນະ.

‘‘Jighacchāya, pipāsāya, ahinā daṭṭho, visena ca,Aggī-udaka-sattīhi akāle tattha miyyatī’’ti;

ບຸກຄົນຍ່ອມຕາຍໃນການອັນບໍ່ຄວນໃນໂລກນັ້ນ ເພາະຄວາມຫິວ, ເພາະຄວາມກະຫາຍ, ເພາະຖືກງູກັດ, ເພາະຢາພິດ, ເພາະໄຟ, ເພາະນ້ຳ ແລະເພາະສັດຕູ;

Ime satta janā akālamaraṇikā nāmā’ti tayo sattakā vuttā.

ບຸກຄົນ ໗ ຈຳພວກເຫຼົ່ານີ້ ຊື່ວ່າຜູ້ຕາຍໃນການອັນບໍ່ຄວນ. ໝວດເຈັດ ໓ ປະການ ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

8. Visamaṃ sabhayaṃ …pe… aṭṭhete parivajjiyā’ti imāni aṭṭhaṭṭhānāni paṇḍitehi parivajjanīyānīti parivajjanīyaṭṭhānaṭṭhakaṃ nāma.

໘. ສະຖານທີ່ ໘ ແຫ່ງນີ້ ຄື ບ່ອນທີ່ບໍ່ສະໝ່ຳສະເໝີ, ບ່ອນທີ່ມີໄພ... ເປັນຕົ້ນ ເປັນສິ່ງທີ່ນັກປາດເພິ່ງເວັ້ນ ຊື່ວ່າ ໝວດແປດແຫ່ງສະຖານທີ່ທີ່ຄວນເວັ້ນ.

Rattoduṭṭho …pe… ete athavināsakā’ti idaṃ athavināsakaṭṭhakaṃ nāma.

ບຸກຄົນຜູ້ຖືກກຳກຳໜັດ... ເປັນຕົ້ນ ເຫຼົ່ານີ້ ເປັນຜູ້ທຳລາຍປະໂຫຍດ ຊື່ວ່າ ໝວດແປດແຫ່ງຜູ້ທຳລາຍປະໂຫຍດ.

Vasena yasapucchāhi …pe… tesaṃ buddhi pabhijjatī’ti idaṃ buddhivisadakaraṇaṭṭhakaṃ nāma.

ດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການຖາມເຖິງຍົດ... ເປັນຕົ້ນ ປັນຍາຂອງພວກເຂົາຍ່ອມແຕກສານ ຊື່ວ່າ ໝວດແປດແຫ່ງການເຮັດປັນຍາໃຫ້ຜ່ອງໃສ.

Kālaṃ desaṃ dīpaṃ kulaṃ janettimāyuṃ māsaṃ nekkhammaṃ viloketī’ti idaṃ bodhisattena vilokiyaṭṭhakaṃ nāma.

ພຣະໂພທິສັດຍ່ອມພິຈາລະນາເບິ່ງ ກາລະ, ເທສະ, ທະວີບ, ຕະກູນ, ພຣະມານດາ, ອາຍຸ, ເດືອນ ແລະການສະເດັດອອກບວດ ຊື່ວ່າ ໝວດແປດແຫ່ງການພິຈາລະນາຂອງພຣະໂພທິສັດ.

‘‘Vikkayānāgatamaggo tithaṃ tīraṃ āyuthiraṃ;

Anāgataṃ kusalaṃvā’ti aṭṭhaṭṭhānā vilokiyā’’ti;

ສະຖານທີ່ ໘ ແຫ່ງ ຄື: ການຂາຍ, ທາງທີ່ຍັງມາບໍ່ເຖິງ, ທ່າ, ຝັ່ງ, ອາຍຸ, ຄວາມໝັ້ນຄົງ, ສິ່ງທີ່ຍັງມາບໍ່ເຖິງ ຫຼືກຸສົນ ເປັນສິ່ງທີ່ເພິ່ງພິຈາລະນາ;

Idaṃ anāgatavilokiyaṭṭhakaṃ nāma.

ນີ້ຊື່ວ່າ ໝວດແປດແຫ່ງການພິຈາລະນາສິ່ງທີ່ຍັງມາບໍ່ເຖິງ.

‘‘Vāṇijo hathināgo ca sākaṭiko niyāmakoBhisakko uttarasetu bhikkhu ceva jinaṅkuro,Ete aṭṭha anāgate aṭṭha janā vilokiyā’’ti;

ບຸກຄົນ ໘ ຈຳພວກນີ້ ຄື: ພໍ່ຄ້າ, ຊ້າງມຸງຄຸນ, ຄົນຂັບກວຽນ, ນາຍທ້າຍເຮືອ, ແພດ, ຜູ້ສ້າງຂົວ, ພຣະພິກຂຸ ແລະພຣະໜໍ່ພຸດທາງກູນ ຍ່ອມພິຈາລະນາເບິ່ງອະນາຄົດ;

Idaṃ vilokiyaṭṭhakaṃ nāma.

ນີ້ຊື່ວ່າ ໝວດແປດແຫ່ງບຸກຄົນຜູ້ພິຈາລະນາ.

Ratto duṭṭho’ca mūḷho ca mānī luddho tathā’laso rājā ca ghātakā aṭṭha nāgasenena desitā’tiidaṃ ghātakaṭṭhakaṃ nāma.

ບຸກຄົນຜູ້ຂ້າ ໘ ຈຳພວກ ຄື: ຜູ້ຖືກກຳກຳໜັດ, ຜູ້ຖືກໂທສະປະທຸສະຮ້າຍ, ຜູ້ຫຼົງງົມງວາຍ, ຜູ້ມີມານະ, ຜູ້ໂລບ, ຜູ້ກຽດຄ້ານ, ພຣະຣາຊາ ແລະຜູ້ຂ້າ ທີ່ພຣະນາຄະເສນສະແດງໄວ້ ນີ້ຊື່ວ່າ ໝວດແປດແຫ່ງຜູ້ຂ້າ.

Vāta pittena semhena …pe… akāle tatha viyyatī’ti idaṃ akālamaraṇakāraṇaṭṭhakaṃ nāma.

ດ້ວຍລົມ, ດ້ວຍດີ, ດ້ວຍສະເໝດ... ຯລຯ... ແລະຍ່ອມຕາຍໃນການອັນບໍ່ຄວນຢ່າງນັ້ນ, ນີ້ຊື່ວ່າ ເຫດແຫ່ງຄວາມຕາຍໃນການອັນບໍ່ຄວນ ໘ ປະການ.

Na vā atho anusāsitabbo, na rāgupasaṃhitaṃ cittaṃ na dosūpasaṃhitaṃ cittaṃ na mohūpasaṃhitaṃ cittaṃ upaṭṭhāpetabbaṃ, dāsakammakaraporisesu nīcavuttinā bhavitabbaṃ, kāyikavācasikaṃ suṭṭhu rakkhitabbaṃ, chaḷidriyāni suṭṭhū rakkhitabbāni, mettābhāvanāya mānasaṃ upaṭṭhāpetabbanti idaṃ raññā milidena samādinnaṃ vattaṭṭhakaṃ nāma.

ບໍ່ຄວນໃຫ້ຜູ້ອື່ນສັ່ງສອນ, ບໍ່ຄວນຕັ້ງຈິດທີ່ປະກອບດ້ວຍລາຄະ ໂທສະ ໂມຫະ ໄວ້, ຄວນປະພຶດຕົນຢ່າງອ່ອນນ້ອມຖ່ອມຕົນໃນພວກທາດ ຄົນງານ ແລະຄົນຮັບໃຊ້, ຄວນຮັກສາກາຍະກຳແລະວາຈີກຳໃຫ້ດີ, ຄວນຮັກສາອິນຊີທັງ ໖ ໃຫ້ດີ, ຄວນຕັ້ງຈິດໄວ້ໃນເມດຕາພາວະນາ, ນີ້ຊື່ວ່າ ວັດປະຕິບັດ ໘ ປະການ ທີ່ພະຍາມິລິນສະມາດານແລ້ວ.

Pupphāpaṇaṃ gadhāpanaṃ phalāpaṇaṃ agadāpaṇaṃ osadhāpaṇaṃ amatāpaṇaṃ ratanāpaṇaṃ sabbāpaṇanti idaṃ āpaṇaṭṭhakaṃ nāmā’ti. Dasa aṭṭhakā vuttā.

ຮ້ານຂາຍດອກໄມ້, ຮ້ານຂາຍເຄື່ອງຫອມ, ຮ້ານຂາຍໝາກໄມ້, ຮ້ານຂາຍຢາແກ້ພິດ, ຮ້ານຂາຍຢາຮັກສາໂລກ, ຮ້ານຂາຍນ້ຳອຳມະລິດ, ຮ້ານຂາຍລັດຕະນະ, ຮ້ານຂາຍເຄື່ອງທຸກຢ່າງ, ນີ້ຊື່ວ່າ ຮ້ານຄ້າ ໘ ປະການ. ກ່າວເຖິງໝວດ ໘ ທັງ ໑໐ ໝວດແລ້ວ.

9.’Ratto duṭṭho ca mūḷho ca …pe… khippaṃ bhavati pākaṭanti’ idaṃ ittaranavakaṃ nāma.

໙. “ຜູ້ກຳໜັດ, ຜູ້ຂັດເຄືອງ ແລະຜູ້ຫຼົງ... ຯລຯ... ຍ່ອມປະກົດຕົວຢ່າງຮີບດ່ວນ”, ນີ້ຊື່ວ່າ ໝວດເກົ້າອັນເລັກນ້ອຍ.

Navānupubbavihārasaṅkhātadhammānumajjajanavakanti dve navakā vuttā.

ໝວດເກົ້າແຫ່ງການພິຈາລະນາທຳ ທີ່ເອີ້ນວ່າ ອະນຸປຸບພະວິຫານ ໙, ລວມເປັນໝວດເກົ້າ ໒ ໝວດ ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

10.

໑໐.

’Saṅghasamusukho dukkhi dhammādhipatikopi ca

“ມີຄວາມສຸກຮ່ວມກັບຄວາມພ້ອມພຽງຂອງສົງ, ຮ່ວມທຸກຮ່ວມສຸກ, ມີທຳເປັນໃຫຍ່ດ້ວຍ,

Saṃvibhāgī yathāthāmaṃ jinacakkābhivaḍḍhako

ເປັນຜູ້ແບ່ງປັນຕາມກຳລັງຄວາມສາມາດ, ເປັນຜູ້ເຮັດໃຫ້ພະຈັກຂອງພະຊິນະເຈົ້າຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ,

Sammadiṭṭhipurakkhāro anaññasathuko tathā

ມີສຳມາທິຖິເປັນເບື້ອງໜ້າ, ແລະບໍ່ມີສາດສະດາອື່ນ,

Surakkho kāyakammādi samaggābhiratopi ca

ຮັກສາກາຍະກຳເປັນຕົ້ນໄວ້ເປັນຢ່າງດີ, ແລະຍິນດີໃນຄວາມສາມັກຄີ,

Akubho na care cakke buddhādisaraṇaṅgato

ບໍ່ຫຼອກລວງ, ບໍ່ປະພຶດຜິດຕໍ່ພະຈັກ, ເຖິງພະພຸດທະເຈົ້າເປັນຕົ້ນເປັນທີ່ເພິ່ງ,

Dasa upāsakaguṇā nāgasenena desitā’ti

ຄຸນສົມບັດຂອງອຸປາສົກ ໑໐ ປະການນີ້ ພະນາກະເສນສະແດງໄວ້ແລ້ວ”.

Idaṃ upāsakaguṇadasakaṃ nāma.

ນີ້ຊື່ວ່າ ໝວດສິບແຫ່ງຄຸນສົມບັດຂອງອຸປາສົກ.

Gaṅgā yamunā aciravatī sarabhu mahī sidhu sarassatī vetravatī vitathā cadabhāgā’tī idaṃnadidasakaṃ nāma.

ແມ່ນ້ຳຄົງຄາ, ແມ່ນ້ຳຍົມມະນາ, ແມ່ນ້ຳອະຈິຣະວະດີ, ແມ່ນ້ຳສະຣະພູ, ແມ່ນ້ຳมະຫີ, ແມ່ນ້ຳສິນທຸ, ແມ່ນ້ຳສະຣັດສະວະດີ, ແມ່ນ້ຳເວດຕຣະວະດີ, ແມ່ນ້ຳວິຕະຖາ, ແມ່ນ້ຳຈັນທະພາຄາ, ນີ້ຊື່ວ່າ ໝວດສິບແຫ່ງແມ່ນ້ຳ.

Sītaṃ uṇhaṃ jighacchā pipāsā uccāro passāvo thinamiddhaṃ jarā byādhi maraṇanti idaṃ kāyānuvattakadasakaṃ nāma.

ຄວາມໜາວ, ຄວາມຮ້ອນ, ຄວາມຫິວ, ຄວາມກະຫາຍ, ອຸຈະລະ, ປັດສະວະ, ຄວາມງ້ວງເຫງົາມຶນຊຶມ, ຄວາມແກ່, ຄວາມເຈັບໄຂ້, ຄວາມຕາຍ, ນີ້ຊື່ວ່າ ໝວດສິບແຫ່ງສິ່ງທີ່ເປັນໄປຕາມກາຍ.

Buddhe sagāravo, dhamme sagāravo, saṅghe sagāravo, sabrahmacārisu sagāravo, uddesaparipucchāsu vāyamati, savaṇabahulo hoti, bhinnasīlo’pi ākappaṃ upaṭṭhāpeti, garahabhayā kāyikavācasikañcassa surakkhitaṃ hoti, padhānābhimukhaṃ cittaṃ hoti, karontopi pāpaṃ paṭicchannaṃ ācaratī’ti idaṃ gihidussīlādhikaguṇadasakaṃ nāma.

ມີຄວາມເຄົາລົບໃນພະພຸດ, ມີຄວາມເຄົາລົບໃນພະທຳ, 有ຄວາມເຄົາລົບໃນພະສົງ, ມີຄວາມເຄົາລົບໃນເພື່ອນພົມມະຈັນ, ພະຍາຍາມໃນການຮຽນແລະການສອບຖາມ, ເປັນຜູ້ຟັງຫຼາຍ, ເຖິງວ່າຈະມີສິນຂາດກໍຍັງຮັກສາມາລະຍາດໄວ້, ຮັກສາກາຍະກຳແລະວາຈີກຳໄວ້ເປັນຢ່າງດີເພາະຢ້ານໄພຄືການຕິຕຽນ, ມີຈິດມຸ່ງໝັ້ນຕໍ່ຄວາມພຽນ, ເຖິງຈະເຮັດບາບກໍເຮັດຢ່າງປົກປິດ, ນີ້ຊື່ວ່າ ໝວດສິບແຫ່ງຄຸນສົມບັດອັນຍິ່ງຂອງຄະລຶຫັດຜູ້ທຸສິນ.

Avajjhakavacadhāraṇako, isisāmaññabhaṇḍaliṅgadhāraṇako, saṅghasamayamanupaviṭṭhatāya buddhadhammasaṅgharatanagatatāya padhānālayaniketavāsatāya jinasāsane dhanapariyesanato varadhammadesanato dhammadīpagatiparāyaṇatāya’ aggo buddho’ti ekantojudiṭṭhitāya uposathasamādānato dakkhiṇaṃ visodhetī’ti ekantojudiṭṭhitāya uposathasamādānato dakkhiṇaṃ visodhetī’ti ekantojudiṭṭhitāya uposathasamādānato dakkhiṇaṃ visodhetī’ti idaṃ dakkhiṇāvasena dasakaṃ nāma.

ເປັນຜູ້ຊົງເກາະຄືຄວາມບໍ່ຄວນຂ້າ, ເປັນຜູ້ຊົງເຄື່ອງບໍລິຂານແລະເພດແຫ່ງດາບົດ, ເປັນຜູ້ເຂົ້າເຖິງຄວາມພ້ອມພຽງຂອງສົງ, ເປັນຜູ້ເຖິງພະພຸດ ພະທຳ ພະສົງ ເປັນລັດຕະນະ, ເປັນຜູ້ຢູ່ໃນທີ່ອາໄສອັນເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄວາມພຽນ, ເປັນຜູ້ສະແຫວງຫາຊັບໃນພະສາດສະໜາຂອງພະຊິນະເຈົ້າ, ເປັນຜູ້ສະແດງທຳອັນປະເສີດ, ເປັນຜູ້ມີທຳເປັນເກາະແລະເປັນທີ່ເພິ່ງ, ເປັນຜູ້ມີຄວາມເຫັນກົງແນ່ວວ່າ 'ພະພຸດທະເຈົ້າເປັນຍອດ', ເປັນຜູ້ຊຳລະທັກຂິເນຍທານໃຫ້ບໍລິສຸດດ້ວຍການສະມາດານອຸໂປສົດ, ເປັນຜູ້ມີຄວາມເຫັນກົງແນ່ວວ່າ 'ພະພຸດທະເຈົ້າເປັນຍອດ', ເປັນຜູ້ຊຳລະທັກkhິເນຍທານໃຫ້ບໍລິສຸດດ້ວຍການສະມາດານອຸໂປສົດ, ເປັນຜູ້ມີຄວາມເຫັນກົງແນ່ວວ່າ 'ພະພຸດທະເຈົ້າເປັນຍອດ', ເປັນຜູ້ຊຳລະທັກຂິເນຍທານໃຫ້ບໍລິສຸດດ້ວຍການສະມາດານອຸໂປສົດ, ນີ້ຊື່ວ່າ ໝວດສິບໂດຍອຳນາດແຫ່ງທັກຂິເນຍທານ.

Alagganatā, nirālayatā, vāgo, pahāṇaṃ, apunarāvattitā, sukhumatā, mahantatā, duranubodhatā, dullabhatā asadisatā, buddhadhammassā’ti idaṃ bodhisattaguṇadasakaṃ nāma.

ความບໍ່ຕິດຂ້ອງ, ຄວາມບໍ່ມີອາໄລ, ຄວາມສະຫຼະ, ຄວາມລະ, ຄວາມບໍ່ກັບຄືນມາອີກ, ຄວາມລະອຽດອ່ອນ, ຄວາມຍິ່ງໃຫຍ່, ຄວາມຮູ້ຕາມໄດ້ຍາກ, ຄວາມຫາໄດ້ຍາກ, ຄວາມບໍ່ມີສິ່ງໃດປຽບປານ ແຫ່ງພຸດທະທຳ, ນີ້ຊື່ວ່າ ໝວດສິບແຫ່ງຄຸນສົມບັດຂອງພະໂພທິສັດ.

Majjajadānaṃ, samajjadānaṃ, ithidāṃ, asabhadānaṃ, cittakammadānaṃ, visadānaṃ, sathadānaṃ, saṅkhalikadānaṃ, kukkuṭasūkaradānaṃ, tulākūṭa mānanakūṭadānananti idaṃ loke adānasammatadānaṃ nāma.

ການໃຫ້ສຸລາ, ການໃຫ້ມະໂຫລະສົບ, ການໃຫ້ສະຕີ, ການໃຫ້ພໍ່ພັນງົວ, ການໃຫ້ຮູບພາບຈິດຈະກຳ (ທີ່ຍົ່ວຍວນ), ການໃຫ້ຢາພິດ, ການໃຫ້ສັດຕາວຸດ, ການໃຫ້ໂສ້ຕວນ, ການໃຫ້ໄກ່ແລະໝູ (ເພື່ອຂ້າ), ການໃຫ້ເຄື່ອງຊັ່ງແລະເຄື່ອງຕວງທີ່ຂີ້ຕົວະ, ນີ້ຊື່ວ່າ ທານທີ່ໂລກສົມມຸດວ່າບໍ່ແມ່ນທານ.

Mātā badhanaṃ, pitā badhanaṃ, bhariyā badhanaṃ, puttā badhanaṃ, ñātī badhanaṃ, mittābadhanaṃ, dhanaṃ badhanaṃ, lābhasakkārobadhanaṃ, issariyaṃ badhanaṃ, pañcakāmaguṇā badhananti idaṃ badhanadasakaṃ nāma.

ມານດາເປັນເຄື່ອງຜູກມັດ, ບິດາເປັນເຄື່ອງຜູກມັດ, ພັນລະຍາເປັນເຄື່ອງຜູກມັດ, ບຸດເປັນເຄື່ອງຜູກມັດ, ຍາດພີ່ນ້ອງເປັນເຄື່ອງຜູກມັດ, ມິດສະຫາຍເປັນເຄື່ອງຜູກມັດ, ຊັບເປັນເຄື່ອງຜູກມັດ, ລາບແລະສັກກາລະເປັນເຄື່ອງຜູກມັດ, ຄວາມເປັນໃຫຍ່ເປັນເຄື່ອງຜູກມັດ, ກາມະຄຸນທັງ ໕ ເປັນເຄື່ອງຜູກມັດ, ນີ້ຊື່ວ່າ ໝວດສິບແຫ່ງເຄື່ອງຜູກມັດ.

Vidhavā ithi, dubbalo puggalo, amittañātipuggalo, mahagghaso, anācāriyakulavāsī, pāpamitto, dhanahīno, ācariyahīno, kammahīno, payogahīno puggalo’ti idaṃ oñātabbapuggaladasakaṃ nāma.

ຍິງໝ້າຍ, ຄົນອ່ອນແອ, ຄົນທີ່ບໍ່ມີມິດແລະຍາດພີ່ນ້ອງ, ຄົນກິນຈຸ, ຄົນທີ່ຢູ່ໃນຕະກູນທີ່ບໍ່ມີອາຈານສັ່ງສອນ, ຄົນມີມິດຊົ່ວ, ຄົນຂາດເຂີນຊັບ, ຄົນບໍ່ມີອາຈານ, ຄົນບໍ່ມີການງານ, ຄົນບໍ່ມີຄວາມພະຍາຍາມ, ນີ້ຊື່ວ່າ ໝວດສິບແຫ່ງບຸກຄົນທີ່ຄວນດູໝິ່ນ.

Dame same khantisaṃvare yame niyame akkodhe vihiṃsāya sacce soceyye’ti dasaṭṭhānesu satataṃ cittaṃ pavattatī’ti idaṃ vessantaraguṇadasakaṃ nāmā’ti.

ໃນການຂົ່ມໃຈ, ຄວາມສະຫງົບ, ຄວາມອົດທົນ, ຄວາມສຳລວມ, ຄວາມລະວັງ, ຂໍ້ກຳນົດ, ຄວາມບໍ່ໂກດ, ຄວາມບໍ່ບຽດບຽນ, ຄວາມຈິງ, ຄວາມສະອາດ, ຈິດຍ່ອມເປັນໄປຕະຫຼອດການໃນຖານະທັງ ໑໐ ນີ້, ນີ້ຊື່ວ່າ ໝວດສິບແຫ່ງຄຸນສົມບັດຂອງພະເວດສັນດອນ.

Ekādasa dasakā vuttā.

ກ່າວເຖິງໝວດສິບທັງ ໑໑ ໝວດແລ້ວ.

11. Ākāsassa ekādasa guṇā nibbānaṃ anuppaviṭṭhā? Na jāyati, najiyyati, na miyyati, na cavati, na uppajjati, duppasayho, acoraharaṇo, anissito, vihaṅgagamano, nirāvaraṇo, ananto’ti idaṃ ākāsaguṇakādasakaṃ nāma.

໑໑. ຄຸນສົມບັດ ໑໑ ປະການຂອງອາກາດ ທີ່ເຂົ້າໄປເຖິງພະນິພານ ຄື: ບໍ່ເກີດ, ບໍ່ແກ່, ບໍ່ຕາຍ, ບໍ່ເຄື່ອນ, ບໍ່ອຸບັດ, ຂົ່ມໄດ້ຍາກ, ໂຈນລັກໄປບໍ່ໄດ້, ບໍ່ອາໄສສິ່ງໃດ, ເປັນທາງໄປຂອງນົກ, ບໍ່ມີສິ່ງກີດຂວາງ, ບໍ່ມີທີ່ສິ້ນສຸດ, ນີ້ຊື່ວ່າ ໝວດສິບເອັດແຫ່ງຄຸນສົມບັດຂອງອາກາດ.

Sīlapākāraṃ …pe… satipaṭṭhānavīthikanti idaṃ dhammanagaraparivārekādasakaṃ nāmā’ti dve ekādasakā vuttā.

“ກຳແພງຄືສິນ... ຯລຯ... ຖະໜົນຄືສະຕິປັດຖານ”, ນີ້ຊື່ວ່າ ໝວດສິບເອັດແຫ່ງບໍລິວານຂອງທຳມະນະຄອນ. ລວມເປັນໝວດສິບເອັດ ໒ ໝວດ ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

12. Ratto rāgavasena apacitiṃ na karoti, duṭṭho dosavasena, mūḷho mohavasena, unnaḷomānavasena, nigguṇo avisesatāya, atithaddho atisedhatāya, hīno hīnabhāvatāya,vacanakaro anissaratāya, pāpo kadariyatāya, dukkhāpito dukkhāpitatāya, luddho lobhavasena, āyūhito athasādhanavasena apacitiṃ na karotīti idaṃ apacitiakārakapuggaladvādasakaṃ nāma ekameva āgataṃ.

໑໒. ຜູ້ກຳໜັດຍ່ອມບໍ່ເຮັດຄວາມເຄົາລົບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງລາຄະ, ຜູ້ຂັດເຄືອງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໂທສະ, ຜູ້ຫຼົງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໂມຫະ, ຜູ້ເຍີ້ຍຫຍິ່ງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງມານະ, ຜູ້ບໍ່ມີຄຸນງາມຄວາມດີເພາະບໍ່ມີຄວາມພິເສດ, ຜູ້ກະດ້າງເກີນໄປເພາະຄວາມດື້ດຶງ, ຜູ້ຕ່ຳຊ້າເພາະຄວາມເປັນຄົນຕ່ຳຊ້າ, ຜູ້ຮັບໃຊ້ເພາະຄວາມບໍ່ເປັນໃຫຍ່ໃນຕົນ, ຜູ້ຊົ່ວຊ້າເພາະຄວາມຕະໜີ່, ຜູ້ໄດ້ຮັບຄວາມທຸກເພາະຄວາມທຸກຍາກ, ຜູ້ໂລບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງໂລພະ, ຜູ້ຂະຫຍັນຂັນແຂງດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງການສະແຫວງຫາປະໂຫຍດ ຍ່ອມບໍ່ເຮັດຄວາມເຄົາລົບ, ນີ້ຊື່ວ່າ ໝວດສິບສອງແຫ່ງບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ເຮັດຄວາມເຄົາລົບ ມາແລ້ວພຽງໝວດດຽວ.

13. Paṃsukūlikaṅgaṃ tecīvarikaṅgaṃ piṇḍapātikaṅgaṃ sapadānacārikaṅgaṃ ekāsanikaṅgaṃ pattapiṇḍikaṅgaṃ khalupacachābhattikaṅgaṃ āraññikaṅgaṃ rukkhamūlikaṅgaṃ abbhokāsikaṅgaṃ sosānikaṅgaṃ yathāsathatikaṅgaṃ nesajajikaṅganti idaṃ dhutaṅgaterasakaṃ nāma ekameva.

໑໓. ອົງແຫ່ງທຸດົງຄື: ການຖືຜ້າບັງສະກຸນເປັນວັດ, ການຖືຜ້າສາມຜືນເປັນວັດ, ການຖືບິນທະບາດເປັນວັດ, ການຖືທ່ຽວບິນທະບາດໄປຕາມລຳດັບເຮືອນເປັນວັດ, ການຖືນັ່ງສັນເທິງອາສະນະດຽວເປັນວັດ, ການຖືສັນສະເພາະໃນບາດເປັນວັດ, ການຖືຫ້າມພັດທີ່ຖວາຍພາຍຫຼັງເປັນວັດ, ການຖືຢູ່ປ່າເປັນວັດ, ການຖືຢູ່ໂຄນໄມ້ເປັນວັດ, ການຖືຢູ່ໃນທີ່ແຈ້ງເປັນວັດ, ການຖືຢູ່ປ່າຊ້າເປັນວັດ, ການຖືຢູ່ໃນເສນາສະນະທີ່ເຂົາຈັດໃຫ້ເປັນວັດ, ການຖືການນັ່ງເປັນວັດ, ນີ້ຊື່ວ່າ ທຸດົງ ໑໓ ປະການ ມີພຽງໝວດດຽວ.

14. Cuddasabuddhañāṇavasena cuddasakaṃ veditabbaṃ.

໑໔. ໝວດສິບສີ່ ພຶງຊາບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພຸດທະຍານ ໑໔ ປະການ.

16. Alaṅkārapaḷibodho, maṇḍanapaḷibodho, telamakkhanapaḷibodho, vaṇṇapaḷibodho, mālāpaḷibodho, gadhapaḷibodho, vāsapaḷibodho, harīṭakipaḷibodho, āmalakapaḷibodho, raṅgapaḷibodho, badhanapaḷibodho, kocchapaḷibodho, kappakapaḷibodho, vijaṭanapaḷibodho, ūkāpaḷibodho, kesesu lūyantesu socanti kilamanti paridevanti urattāḷiṃ kadanti sammohaṃ āpajjantīti idaṃ kesapaḷibodhasoḷakaṃ.

໑໖. ຄວາມກັງວົນໃນການຕົກແຕ່ງ, ຄວາມກັງວົນໃນການປະດັບ, ຄວາມກັງວົນໃນການທານ້ຳມັນ, ຄວາມກັງວົນໃນການຍ້ອມສີ, ຄວາມກັງວົນໃນການທັດດອກໄມ້, ຄວາມກັງວົນໃນການລູບໄລ້ເຄື່ອງຫອມ, ຄວາມກັງວົນໃນການອົບກິ່ນຫອມ, ຄວາມກັງວົນໃນການໃຊ້ໝາກສະມໍ, ຄວາມກັງວົນໃນການໃຊ້ໝາກຂາມປ້ອມ, ຄວາມກັງວົນໃນການຍ້ອມຜົມ, ຄວາມກັງວົນໃນການມັດຜົມ, ຄວາມກັງວົນໃນການຫວີຜົມ, ຄວາມກັງວົນໃນການຕັດຜົມ, ຄວາມກັງວົນໃນການສາງຜົມ, ຄວາມກັງວົນໃນການກຳຈັດເຫົາ, ແລະເມື່ອຜົມຫຼົ່ນຫຼົກຍ່ອມເສົ້າໂສກ ລຳບາກ ຮ້ອງໄຫ້ຮຳໄຮ ທຸບເອິກ ຮ້ອງໄຫ້ ແລະເຖິງຄວາມຫຼົງໄຫຼ, ນີ້ຊື່ວ່າ ໝວດສິບຫົກແຫ່ງຄວາມກັງວົນເລື່ອງຜົມ.

Tiracchanagato peto micchādiṭṭhito kuhako mātughātako pitughātako arahantaghātako lohituppādako saṅghabhedako tithiyapakkantako theyyasaṃvāsako bhikkhunīdūsako terasannaṃ garukāpattīnaṃ aññataraṃ āpajjivā avuṭṭhito paṇḍako, ubhatobyañjanako, ūnasattavassako’ti idaṃ adhammābhisamayapuggalasoḷasakantī dve soḷasakā vuttā.

ສັດເດຍລະສານ, ເປດ, ຜູ້ມີມິດສາທິຖິ, ຄົນຫຼອກລວງ, ຜູ້ຂ້າທຳລາຍມານດา, ຜູ້ຂ້າທຳລາຍບິດາ, ຜູ້ຂ້າພະອໍລະຫັນ, ຜູ້ເຮັດໃຫ້ພະພຸດທະເຈົ້າຫໍ່ພະໂລຫິດ, ຜູ້ທຳລາຍສົງໃຫ້ແຕກກັນ, ຜູ້ເຂົ້າຮີດເຂົ້າຮອຍກັບເດຍລະຖີ, ຜູ້ປອມບວດ, ຜູ້ປະທຸສະຮ້າຍພິກຂຸນີ, ຜູ້ຕ້ອງອາບັດໜັກ ໑໓ ປະການ (ສັງຄາທິເສດ) ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງແລ້ວບໍ່ໄດ້ອອກຈາກອາບັດ, ກະເທີຍ (ບັນເດາະ), ຄົນສອງເພດ, ເດັກອາຍຸບໍ່ເຖິງ ໗ ປີ, ນີ້ຊື່ວ່າ ໝວດສິບຫົກແຫ່ງບຸກຄົນຜູ້ບໍ່ສາມາດບັນລຸທຳໄດ້. ລວມເປັນໝວດສິບຫົກ ໒ ໝວດ ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

17. Abhijānato sati uppajjati kaṭumikāya, oḷārikaviññāṇato hitaviññāṇato ahitaviññāṇato sabhāganimittato vīsabhāganimittato kathābhiñañāṇato lakkhaṇato saraṇato muddato gaṇanāto dhāraṇato bhāvanato potthakanibadhanato upanikkhepato anubhutato sati uppajjatīti idaṃ satiuppajjanākārasattarasakaṃ ekameva.

໑໗. ສະຕິຍ່ອມເກີດຂຶ້ນເພາະຄວາມຮູ້ຍິ່ງ, ເພາະຄວາມຮູ້ສຶກທີ່ຂົມຂື່ນ, ເພາະວິນຍານອັນຫຍາບ, ເພາະວິນຍານອັນເປັນປະໂຫຍດ, ເພາະວິນຍານອັນບໍ່ເປັນປະໂຫຍດ, ເພາະນິມິດທີ່ຄ້າຍຄືກັນ, ເພາະນິມິດທີ່ຕ່າງກັນ, ເພາະການສົນທະນາ, ເພາະລັກສະນະ, ເພາະການລະນຶກເຖິງ, ເພາະການພິມ, ເພາະການນັບ, ເພາະການຊົງຈຳ, ເພາະການພາວະນາ, ເພາະການຂຽນຕຳລາ, ເພາະການຝາກໄວ້, ເພາະສິ່ງທີ່ເຄີຍປະສົບມາ, ສະຕິຍ່ອມເກີດຂຶ້ນດ້ວຍປະການຢ່າງນີ້, ນີ້ຊື່ວ່າ ໝວດສິບເຈັດແຫ່ງອາການເກີດຂຶ້ນແຫ່ງສະຕິ ມີພຽງໝວດດຽວ.

18. Aṭṭhārasabuddhadhammavasena aṭṭhārasakaṃ veditabbaṃ.

໑໘. ໝວດສິບແປດ ພຶງຊາບດ້ວຍອຳນາດແຫ່ງພຸດທະທຳ ໑໘ ປະການ.

19. Suti sumuti saṃkhyayogā ñāyavesesikā gaṇitā gadhabbā tikicchā catubbedā purāṇā itihāsajotisā māyā hetu mantanā yuddhā chadasā buddhavacanena ekūnavīsatīti idaṃ rañño sikkhitasathekūnavisatikaṃ.

໑໙. ຕຳລາຟັງ (ສຸຕິ), ຕຳລາຈຳ (ສຸມຸຕິ), ຄຳນວນ (ສັງຂະຍາ), ໂຍຄະ, ຍາຍະ, ວິເສສິກະ, ຄະນິດສາດ, ດົນຕີ (ຄັນທັບພະ), ແພດສາດ (ຕິກິດສາ), ພະເວດທັງ ໔, ປຸຣານະ, ອິຕິຫາສະ, ໂຫຣາສາດ (ໂຊຕິສະ), ມາຍາ, ຕັກກະສາດ (ເຫຕຸ), ມົນຕຣາ (ມັນຕະນາ), ຕຳລາພິໄຊສົງຄາມ (ຍຸດທະ), ສັນທະ (ຊະທະສະ), ແລະພຸດທະພົດ, ລວມເປັນ ໑໙ ປະການ, ນີ້ຊື່ວ່າ ໝວດສິບເກົ້າແຫ່ງສິລະປະສາດທີ່ພະຍາຊົງສຶກສາ.

22. Aggo yamo seṭṭho niyamo hāro vihāro saṃyamo saṃvaro khanti soraccaṃ ekantacariyā ekattābhirati paṭisallānaṃ hiri ottappaṃ vīriyaṃ appamādo sikkhāpadānaṃ uddeso paripucchā sīlādiabhirati nirālayatā sikkhāpadapāripūritāti bāvīsatisamaṇakaraṇā dhammā kāsāvadhāraṇaṃ bhaṇḍubhāvo cā’ti dve liṅgāni pakkhipivā vadanakāraṇaguṇabāvīsatikaṃ.

໒໒. ຄວາມສຳລວມອັນຍອດຢ້ຽມ, ຂໍ້ກຳນົດອັນປະເສີດ, ການນຳໄປ, ການຢູ່, ຄວາມຂົ່ມໃຈ, ຄວາມລະວັງ, ຄວາມອົດທົນ, ຄວາມສະຫງ່ຽມ, ການປະພຶດໂດດດ່ຽວ, ຄວາມຍິນດີໃນຄວາມເປັນໜຶ່ງ, ການຫຼີກເຣັ້ນ, ຄວາມລະອາຍແກ່ໃຈ, ຄວາມເກງກົວຕໍ່ບາບ, ຄວາມພຽນ, ຄວາມບໍ່ປະມາດ, ການສະມາດານສິກຂາບົດ, ການທ່ອງບົ່ນ, ການສອບຖາມ, ຄວາມຍິນດີໃນສິນເປັນຕົ້ນ, ຄວາມບໍ່ມີອາໄລ, ຄວາມບໍລິບູນແຫ່ງສິກຂາບົດ, ເຫຼົ່ານີ້ຄືທຳເຄື່ອງເຮັດໃຫ້ເປັນສະມະນະ ໒໒ ປະການ, ແລະເມື່ອເພີ່ມເພດ ໒ ປະການ ຄື: ການຊົງຜ້າກາສາວະພັດ ແລະຄວາມເປັນຜູ້ໂກນຜົມ, ນີ້ຊື່ວ່າ ໝວດຊາວສອງແຫ່ງຄຸນສົມບັດອັນເປັນເຫດໃຫ້ເອີ້ນວ່າສະມະນະ.

25. Ārakkhā sevanā ceva pamattappamattā tathā seyyāvakāso gelaññaṃ bhojanaṃ labbhakañceva viseso ca vijāniyā pattabhattaṃ saṃvibhaje assāso ca paṭicāro gāmaviharaṃ cārā be sallāpo pana kātabbo chiddaṃ disvā khameyya ca sakkaccākhaṇḍakārī dve arahassāsesakāri dve janeyya janakaṃ cittaṃ vaḍḍhicitataṃ janeyya ca sikkhābale ṭhapeyya naṃ mettaṃ cittañca bhāvaye. Na jahe apadāya ca karaṇīye ca ussukaṃ paggahe khalikaṃ dhamme. Iti paṃcavīsa guṇāmilidena pakāsitā’ti idaṃ antevāsikamhi ācariyena kataguṇapaṃcavīsatikaṃ

໒໕. ການຮັກສາ, ການຄົບຫາ, ຄວາມບໍ່ປະມາດແລະຄວາມປະມາດ, ທີ່ນອນແລະທີ່ນັ່ງ, ຄວາມເຈັບໄຂ້, ອາຫານ, ສິ່ງທີ່ເພິ່ງໄດ້, ຄວາມພິເສດ, ຄວາມຮູ້ແຈ້ງ, ການແບ່ງປັນອາຫານໃນບາດ, ການປອບໂຍນ, ການອຸປະຖຳບຳລຸງ, ການຢູ່ໃນໝູ່ບ້ານ, ການຈາຣິກໄປ, ການສົນທະນາທີ່ຄວນເຮັດ, ການເຫັນໂທດແລ້ວອົດໂທດໃຫ້, ການເຮັດດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບແລະເຮັດບໍ່ໃຫ້ຂາດ (໒ ປະການ), ການເຮັດໃນທີ່ລັບແລະເຮັດບໍ່ໃຫ້ເຫຼືອເສດ (໒ ປະການ), ການເຮັດຈິດໃຫ້ເໝືອນບິດາ, ການເຮັດຈິດໃຫ້ຈະເລີນຮຸ່ງເຮືອງ, ການຕັ້ງສິດໄວ້ໃນກຳລັງແຫ່ງສິກຂາ, ແລະການຈະເລີນເມດຕາຈິດ. ບໍ່ລະຖິ້ມໃນຍາມມີໄພ, ມີຄວາມຂະຫຍັນໃນກິດທີ່ຄວນເຮັດ, ການປະຄອງໄວ້, ແລະການຫ້າມປາມໃນທຳ. ຄຸນສົມບັດ ໒໕ ປະການນີ້ ພະຍາມіລິນສະແດງໄວ້ແລ້ວ, ນີ້ຊື່ວ່າ ໝວດຊາວຫ້າແຫ່ງຄຸນສົມບັດທີ່ອາຈານເຮັດແກ່ສິດ.

Kodho upanāho makkho palāso issā macchariyaṃ māyā sāṭheyyaṃ thamho sāramho māno atimāno mado pamādo thinamiddhaṃ nadi ālasyaṃ pāpamittatā rūpā saddā gadhā rasā phoṭṭhabbā budhā pipāsā aratīti idaṃ cittadubbalīkaraṇadhammapañcavīsatikanti dve pañcavīsatikā vuttā.

ຄວາມໂກດ, ຄວາມຜູກໂກດ, ຄວາມລຶບຫຼູ່ຄຸນຄົນ, ຄວາມຕີສະເໝີ, ຄວາມອິດສາ, ความຕະໜີ່, ຄວາມມາຍາ, ຄວາມໂອ້ອວດ, ຄວາມຫົວແຂງ, ຄວາມແຂ່ງດີ, ຄວາມຖືຕົວ, ຄວາມດູໝິ່ນທ່ານ, ຄວາມມົວເມົາ, ຄວາມປະມາດ, ຄວາມງ້ວງເຫງົາມຶນຊຶມ, ຕັນຫາ (ດັ່ງແມ່ນ້ຳ), ຄວາມກຽດຄ້ານ, ຄວາມມີມິດຊົ່ວ, ຮູບ, ສຽງ, ກິ່ນ, ລົດ, ໂຜດຖັບພະ, ຄວາມຫິວ, ຄວາມກະຫາຍ, ຄວາມບໍ່ຍິນດີ, ນີ້ຊື່ວ່າ ໝວດຊາວຫ້າແຫ່ງທຳເຄື່ອງເຮັດໃຫ້ຈິດອ່ອນແອ. ລວມເປັນໝວດຊາວຫ້າ ໒ ໝວດ ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

28. Paṭisallānaṃ paṭisalliyamānaṃ puggalaṃ rakkhati. Āyuṃ vaḍḍheti, balaṃ vaḍḍheti, vajjaṃ pidahati, ayasaṃ apaneti, yasaṃ upadahati, aratiṃ apaneti, ratiṃ upadahati, bhayaṃ apaneti, vesārajjaṃ karoti, kosajjaṃ apaneti, vīriyaṃ abhijaneti, rāgaṃ apaneti, dosaṃ apaneti, mohaṃ apaneti, mānaṃ nihanti, vitakkaṃ bhañjati, cittamekaggaṃ karoti, mānasaṃ sinehayati, hāsaṃabhijaneti, garukaṃkaroti, mānaṃ uppādayati, namassiyaṃ karoti, pītiṃ pāpeti, pāmojjaṃ karoti, saṅkhārānaṃ sabhāvaṃ dassayati, bhavapaṭisadhiṃ ugghāṭeti, sabbasāmaññaṃ detīti idaṃpaṭisallāne guṇaṭṭhavīsatikaṃ.

໒໘. ການຫຼີກເຣັ້ນຍ່ອມຮັກສາບຸກຄົນຜູ້ຫຼີກເຣັ້ນຢູ່. ຍ່ອມຈະເລີນອາຍຸ, ຈະເລີນກຳລັງ, ປົກປິດໂທດ, ກຳຈັດຄວາມເສຍຊື່ສຽງ, ນຳມາຊຶ່ງຊື່ສຽງ, ກຳຈັດຄວາມບໍ່ຍິນດີ, ນຳມາຊຶ່ງຄວາມຍິນດີ, ກຳຈັດໄພ, ເຮັດໃຫ້ມີຄວາມແກ້ວຫານ, ກຳຈັດຄວາມກຽດຄ້ານ, ກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມພຽນ, ກຳຈັດລາຄະ, ກຳຈັດໂທດ, ກຳຈັດໂມຫະ, ທຳລາຍມານະ, ຫັກຫ້າມຄວາມຕຶກຕອງ, ເຮັດໃຫ້ຈິດເປັນເອກັກຄະຕາ, ເຮັດໃຫ້ຈິດອ່ອນໂຍນ, ກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມຮ່າເຣີງ, ເຮັດໃຫ້ເປັນທີ່ເຄົາລົບ, ກໍ່ໃຫ້ເກີດຄວາມນັບຖື, ເຮັດໃຫ້ເປັນທີ່ກາບໄຫວ້, ນຳມາຊຶ່ງປີຕິ, ເຮັດໃຫ້ເກີດຄວາມປາໂມດ, ສະແດງສະພາວະຂອງສັງຂານ, ຖອນການປະຕິສົນທິໃນພົບ, ໃຫ້ຄວາມເປັນສະມະນະທັງປວງ, ນີ້ຊື່ວ່າ ໝວດຊາວແປດແຫ່ງຄຸນສົມບັດຂອງການຫຼີກເຣັ້ນ.

Mahosadho mahārāja sūro, hirimā, ottāpī, sapakkho, mittasampanno, khamo, sīlavā, saccavādī, soceyyasampanno, akodhano, anatimānī, anusūyako, vīriyavā, āyūhako, saṅgāhako, saṃvibhāgī, sakhilo, nivātavutti, asaṭho, amāyāvī, buddhisampanno, kittimā, vijjāsampanno, hitesī upanissitānaṃ, abhirūpo dassanīyo, pathito sabbajanassa, dhanavā yasavā’ti idaṃ mahosadhaguṇaṭṭhavīsatikaṃ iti dve aṭṭhavīsatikā vuttā.

ມະໂຫສົດ ມະຫາລາຊາ ເປັນຜູ້ແກ້ວຫານ, ມີຄວາມລະອາຍແກ່ໃຈ, ມີຄວາມເກງກົວຕໍ່ບາບ, ມີພວກພ້ອງ, ເຖິງພ້ອມດ້ວຍມິດສະຫາຍ, ມີຄວາມອົດທົນ, ມີສິນ, ມີວາຈາສັດ, ເຖິງພ້ອມດ້ວຍຄວາມສະອາດ, ບໍ່ໂກດ, ບໍ່ຖືຕົວເກີນໄປ, ບໍ່ອິດສາ, ມີຄວາມພຽນ, ມີຄວາມຂະຫຍັນ, ມີຄວາມສົງເຄາະ, ເປັນຜູ້ແບ່ງປັນ, ມີວາຈາອ່ອນຫວານ, ມີຄວາມອ່ອນນ້ອມຖ່ອມຕົນ, ບໍ່ໂອ້ອວດ, ບໍ່ມີມາຍາ, ເຖິງພ້ອມດ້ວຍປັນຍາ, ມີຊື່ສຽງ, ເຖິງພ້ອມດ້ວຍວິຊາ, ຫວັງດີຕໍ່ຜູ້ອາໄສ, ມີຮູບງາມ, ໜ້າເບິ່ງໜ້າຊົມ, ເປັນທີ່ເລື້ອງລືຂອງຄົນທັງປວງ, ມີຊັບ, ມີຍົດ, ນີ້ຊື່ວ່າ ໝວດຊາວແປດແຫ່ງຄຸນສົມບັດຂອງມະໂຫສົດ. ລວມເປັນໝວດຊາວແປດ ໒ ໝວດ ທີ່ກ່າວໄວ້ແລ້ວ.

30. Imehi terasahi dhutaguṇehi pubbe āsevitehi nisevitehi ciṇṇehi pariciṇṇehi caritehi paripūritehi nimittabhūtehi ariyasāvako idha bhave tiṃsaguṇavarehi samupeto hoti katamehi tiṃsaguṇavarehi? Siniddhamudumaddavamettacitto hoti, ghātitahatavihatakileso hoti, hatanihatamānadappo hoti, acaladaḷhaniviṭṭhanibbematikasaddho hoti, paripuṇṇa-pīṇita. Pahaṭṭhalobhaniya-santa-sukha-samāpattilābhī hoti, sīla-vara-pavara-asama-sucigadhaparibhāvito hoti, devamanussānaṃ piyo hoti manāpo, khīṇāsava-ariyapuggala-pathito hoti, devamanussānaṃ vaditapūjito thutathavitathomitapasatho, idha vā huraṃ vā lokena anupalitto, appathokavajje’pi bhayadassāvī, vipula-vara-sampattikāmānaṃ maggaphalavarathasādhano, ayācitavipulapaṇītapaccayabhāgī, aniketasano, dhānajjhāyitapavaravihārī, vijaṭitakilesajālavathuko, bhinna-bhagga-saṅkuṭita-samhina-gatinivāraṇo, akuppadhammo, ahīnītavāso, anavajjabhogī, gativimutto, uttiṇṇasabbavicikiccho, vimuttijjhāyitatto, diṭṭhadhammo, acaladaḷhabhīruttāṇamupagato, samucchinnānusayo, sabbāsavakkhayampatto, santasukhasamāpattivihārabahulo, sabbasamaṇaṇaguṇasamupeto, imehi tiṃsaguṇavarehi samupeto hoti. Iti dhutaṅgaguṇānisaṃsaguṇavaratiṃsakaṃ.

໓໐. ດ້ວຍທຸດົງຄະຄຸນ ໑໓ ປະການເຫຼົ່ານີ້ ທີ່ໄດ້ຊ່ອງເສບ, ເສບຄົບ, ປະພຶດ, ປະພຶດສະໝ່ຳສະເໝີ, ທຳໃຫ້ບໍລິບູນ ແລະ ເປັນນິມິດໃນກ່ອນ, ອະລິຍະສາວົກໃນອັດຕະພາບນີ້ ຍ່ອມເປັນຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄຸນອັນປະເສີດ ໓໐ ປະການ. ຄຸນອັນປະເສີດ ໓໐ ປະການ ເປັນແນວໃດ? ຄື: ເປັນຜູ້ມີຈິດອ່ອນໂຍນ, ອ່ອນລະມຸນ ແລະ ມີເມດຕາຈິດ, ເປັນຜູ້ມີກິເລດອັນຂ້າແລ້ວ, ກຳຈັດແລ້ວ ແລະ ທຳລາຍແລ້ວ, ເປັນຜູ້ມີມານະ ແລະ ຄວາມເຍີ້ງຍໍ້ ອັນລະງັບແລ້ວ ແລະ ທຳລາຍແລ້ວ, ເປັນຜູ້ມີສັດທາອັນໝັ້ນຄົງ, ແໜ້ນໜາ, ຕັ້ງໝັ້ນ ແລະ ປາສະຈາກຄວາມສົງໄສ, ເປັນຜູ້ໄດ້ຮັບຄວາມເຕັມອີ່ມ, ຄວາມປິຕິ, ຄວາມປາໂມດ, ຄວາມສະຫງົບ, ຄວາມສຸກ ແລະ ສະມາບັດ, ເປັນຜູ້ອົບຮົມແລ້ວດ້ວຍກິ່ນຫອມອັນສະອາດ ຫາສິ່ງປຽບບໍ່ໄດ້ ອັນເລີດລ້ຳ ແລະ ປະເສີດແຫ່ງສີນ, ເປັນທີ່ຮັກ ທີ່ພໍໃຈຂອງເທວະດາ ແລະ ມະນຸດທັງຫຼາຍ, ເປັນຜູ້ທີ່ພະອະລິຍະບຸກຄົນຜູ້ສິ້ນອາສະວະແລ້ວສັນເສີນ, ເປັນຜູ້ທີ່ເທວະດา ແລະ ມະນຸດທັງຫຼາຍ ໄຫວ້, ບູຊາ, ສັນເສີນ, ຍົກຍ້ອງ ແລະ ສໍລະເສີນ, ເປັນຜູ້ບໍ່ຕິດຢູ່ໃນໂລກນີ້ ຫຼື ໃນໂລກອື່ນ, ເປັນຜູ້ມີປົກກະຕິເຫັນໄພໃນໂທດ ແມ້ມີປະມານນ້ອຍ, ເປັນຜູ້ບັນລຸມັກ, ຜົນ ແລະ ປະໂຫຍດອັນປະເສີດ ສຳລັບຜູ້ປາດຖະໜາສົມບັດອັນໄພບູນ ແລະ ປະເສີດ, ເປັນຜູ້ມີສ່ວນໄດ້ຮັບປັດໄຈອັນໄພບູນ ແລະ ປະນີດ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງຮ້ອງຂໍ, ເປັນຜູ້ມີເສນາສະນະອັນບໍ່ມີທີ່ອາໄລ, ເປັນຜູ້ມີປົກກະຕິຢູ່ດ້ວຍຊານ ແລະ ວິຫານທຳອັນປະເສີດ, ເປັນຜູ້ມີຂ່າຍແຫ່ງກິເລດອັນຖອນໄດ້ແລ້ວ, ເປັນຜູ້ມີເຄື່ອງກີດຂວາງທາງດຳເນີນ (ນີວອນ) ອັນຫັກແລ້ວ, ທຳລາຍແລ້ວ, ມຸ່ນທະລາຍແລ້ວ ແລະ ສະຫຼາຍໄປແລ້ວ, ເປັນຜູ້ມີທຳອັນບໍ່ກຳເລີບ, ເປັນຜູ້ມີການຢູ່ອາໄສອັນບໍ່ຊົ່ວຊ້າ, ເປັນຜູ້ບໍລິໂພກສິ່ງທີ່ບໍ່ມີໂທດ, ເປັນຜູ້ພົ້ນແລ້ວຈາກຄະຕິ, ເປັນຜູ້ຂ້າມພົ້ນຄວາມສົງໄສທັງປວງແລ້ວ, ເປັນຜູ້ມີຕົນອັນຫຼຸດພົ້ນແລ້ວດ້ວຍຊານ, ເປັນຜູ້ເຫັນທຳແລ້ວ, ເປັນຜູ້ເຂົ້າເຖິງທີ່ພຶ່ງອັນໝັ້ນຄົງ, ແໜ້ນໜາ ແລະ ບໍ່ມີໄພ, ເປັນຜູ້ມີອະນຸໄສອັນຖອນໄດ້ເດັດຂາດແລ້ວ, ເປັນຜູ້ບັນລຸຄວາມສິ້ນໄປແຫ່ງອາສະວະທັງປວງ, ເປັນຜູ້ຢູ່ດ້ວຍຄວາມສະຫງົບ, ຄວາມສຸກ ແລະ ສະມາບັດເປັນສ່ວນມາກ, ເປັນຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄຸນຂອງສະມະນະທັງປວງ, ອະລິຍະສາວົກຍ່ອມເປັນຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄຸນອັນປະເສີດ ໓໐ ປະການເຫຼົ່ານີ້. ຈົບ ໝວດຄຸນອັນປະເສີດ ໓໐ ປະການ ອັນເປັນອານິສົງແຫ່ງທຸດົງຄະຄຸນ.

Jātipi dukkhā, jarāpi dukkhā, byādhipi dukkho, maraṇampi dukkhaṃ, sokopi paridevopi dukkho,upāyāsopi appiyehi sampayogopi piyehi vippayogopi, mātumaraṇampi pitumaraṇampi bhātumaraṇampi bhaginimaraṇampi ñātimaraṇampi ñātibyasanampi bhogavyasanampi sīlabyasanampi diṭṭhibyasanampi rājabyasanampi corabyasanampi veribhayampi dubbhikkhabhayampi aggibhayampi dukkhaṃ, udakabhayampi dukkhaṃ, ūmibhayampi āvaṭṭabhayampi kumbhīlabhayampi suṃsumārabhayampi attānuvādabhayampi parānuvādabhayampi asilokabhayampi daṇḍabhayampi duggatibhayampi parisasārajjabhayampi ājīvikabhayampi maraṇabhayampi mahābhayampi vettehi tāḷanampi kasāhi tāḷanampi aḍḍhadaṇḍakehi tāḷanampi hathacchedampi pādacchedampi nāsacchedampi kaṇṇacchedampi kaṇṇanāsacchedampi biḷaṅgathālikampi saṅkhamuṇḍikampi rāhumukhampi jotimalikampi hathapajjotikampi erakavattikampi cīrakavāsikampi eneyyakampi balisamaṃsikampi kahāpaṇikampi khārāpatacchikampi paḷighaparivattikampi palālapīṭhikampi tattenapi telena osiñcanampi sunakhehi khādāpanampi jīvasūlāropaṇampi asināsīsacchedanampīti idaṃ dukkhasaṭṭhikaṃ.

ແມ່ນແຕ່ຄວາມເກີດກໍເປັນທຸກ, ຄວາມແກ່ກໍເປັນທຸກ, ຄວາມເຈັບໄຂ້ກໍເປັນທຸກ, ຄວາມຕາຍກໍເປັນທຸກ, ຄວາມໂສກເສົ້າ, ຄວາມຮ່ຳໄຮຮຳພອນກໍເປັນທຸກ, ຄວາມຄັບແຄ້ນໃຈ, ຄວາມປະສົບກັບສິ່ງບໍ່ເປັນທີ່ຮັກ, ຄວາມພັດພາກຈາກສິ່ງເປັນທີ່ຮັກ, ຄວາມຕາຍຂອງມານດາ, ຄວາມຕາຍຂອງບິດາ, ຄວາມຕາຍຂອງພີ່ຊາຍນ້ອງຊາຍ, ຄວາມຕາຍຂອງພີ່ສາວນ້ອງສາວ, ความຕາຍຂອງຍາດ, ຄວາມຈິບຫາຍແຫ່ງຍາດ, ຄວາມຈິບຫາຍແຫ່ງໂພຄະຊັບ, ຄວາມເສື່ອມສິນ, ຄວາມເສື່ອມທິດຖິ, ໄພແຫ່ງພະລາຊາ, ໄພແຫ່ງໂຈນ, ໄພແຫ່ງເວນ, ໄພແຫ່ງຄວາມອຶດຢາກ, ໄພແຫ່ງໄຟກໍເປັນທຸກ, ໄພແຫ່ງນ້ຳກໍເປັນທຸກ, ໄພແຫ່ງຄື້ນ, ໄພແຫ່ງນ້ຳວົນ, ໄພແຫ່ງແຂ້, ໄພແຫ່ງປາຮ້າຍ, ໄພແຫ່ງການຕິຕຽນຕົນເອງ, ໄພແຫ່ງການຖືກຜູ້ນື່ອຕິຕຽນ, ໄພແຫ່ງການເສຍຊື່ສຽງ, ໄພແຫ່ງອາດຍາ, ໄພແຫ່ງທຸຄະຕິ, ໄພແຫ່ງຄວາມສະທ້ານຢ້ານກົວໃນບໍລິສັດ, ໄພແຫ່ງການລ້ຽງຊີບ, ໄພແຫ່ງຄວາມຕາຍ, ໄພໃຫຍ່ຫຼວງ, ການຖືກຕີດ້ວຍຫວາຍ, ການຖືກຕີດ້ວຍແແສ້, ການຖືກຕີດ້ວຍຕະບອງສັ້ນ, ການຕັດມື, ການຕັດຕີນ, ການຕັດດັງ, ການຕັດຫູ, ການຕັດທັງຫູແລະດັງ, ການທໍລະມານແບບໝໍ້ແກງສົ້ມ (ພິລັງຄະຖາລິກະ), ການທໍລະມານແບບສັງຂະມຸນທິກະ (ຖົກໜັງຫົວແລ້ວຂັດໃຫ້ຂາວຄືສັງ), ການທໍລະມານແບບປາກລາຫູ (ລາຫູມຸຂະ), การທໍລະມານແບບປ່ຽນຮ່າງກາຍໃຫ້ເປັນດອກໄຟ (ໂຊຕິມາລິກະ), ການທໍລະມານແບບທຳມືໃຫ້ເປັນໄຕ້ (ຫັດຖະປັດໂຊຕິກະ), ການທໍລະມານແບບຖົກໜັງເປັນກຽວ (ເອຣະກະວັດຕິກະ), ການທໍລະມານແບບນຸ່ງເປືອກໄມ້ (ຈີຣະກະວາສິກະ), ການທໍລະມານແບບຢືນເທິງຫຼັກເຫຼັກ (ເອເນຍຍະກະ), ການທໍລະມານແບບກ່ຽວເບັດເນື້ອ (ພະລິສະມັງສິກະ), ການທໍລະມານແບບຕັດເນື້ອເທົ່າຫຼຽນກະສາບ (ກະຫາປະນິກະ), ການທໍລະມານແບບຮາດດ້ວຍນ້ຳສະບູຫຼືນ້ຳດ່າງ (ຂาຣາປາຕັດສິກະ), ການທໍລະມານແບບສຽບຫຼັກເຫຼັກແລ້ວໝຸນ (ປະລິຄະປະຣິວັດຕິກະ), ການທໍລະມານແບບຕຳກະດູກໃຫ້ແຫຼກຄືຕັ່ງເຟືອງ (ປະລາລະປີຖິກະ), ການຮາດດ້ວຍນ້ຳມັນຮ້ອນ, ການໃຫ້ໝາກັດກິນ, ການສຽບຫຼັກທັງເປັນ, ການຕັດຫົວດ້ວຍດາບ ກໍເປັນທຸກ, ນີ້ຄື ທຸກ ໖໐ ປະການ.

Saṅkhamuṇḍakanti saṅkhamuṇḍakammakaraṇaṃ taṃ karontā uttaroṭṭhassa ubhayato kaṇṇacūḷikagalavāṭakaparicchedena cammaṃ chidivā sabbakese ekato gaṇṭhiṃ kavā daṇḍakena veḍhavā uppāṭenti saha kesehi cammaṃ uṭṭhahati tato sīsakaṭāhaṃthūlasakkharāhi ghaṃsivā dhovantā saṅkhavaṇṇaṃ karonti.

ຄຳວ່າ 'ສັງຂະມຸນທິກະ' ຄື ການລົງທັນແບບສັງຂະມຸນທິກະ. ໃນການລົງທັນນັ້ນ ພວກເພັດຊະຄາດຈະຕັດໜັງຫົວຕັ້ງແຕ່ຮິມສົບເທິງ ທັງສອງຂ້າງ ໄປຕາມແນວຕິ່ງຫູ ແລະ ຄໍ ແລ້ວມັດຜົມທັງໝົດເຂົ້າກັນເປັນຈຸກ ໃຊ້ໄມ້ພັນແລ້ວຖົກຂຶ້ນ ໜັງຫົວຈະຫຼຸດອອກມາພ້ອມກັບຜົມ ຈາກນັ້ນກໍໃຊ້ຫີນກວດຫຍາບຂັດຖູກະໂຫຼກຫົວແລ້ວລ້າງໃຫ້ສະອາດ ທຳໃຫ້ມີສີຂາວຄືກັບເປືອກຫອຍສັງ.

Tatha biḷaṅgathālikanti kañjiyokkhalikakammakaraṇaṃ. Taṃ karontā sisakaṭāhaṃ uppāṭevā tattaṃ ayoguḷaṃ saṇḍāsena gahevā tatha pakkhipanti. Tena mathaluṅgaṃ pakkaṭhivā upari uttarati.

ໃນການລົງທັນນັ້ນ ຄຳວ່າ 'ພິລັງຄະຖາລິກະ' ຄື ການລົງທັນແບບໝໍ້ຕົ້ມນ້ຳສົ້ມ. ໃນການລົງທັນນັ້ນ ພວກເພັດຊະຄາດຈະເຈາະກະໂຫຼກຫົວ ແລ້ວໃຊ້ຄີມຄີບກ້ອນເຫຼັກຮ້ອນແດງໃສ່ລົງໄປໃນນັ້ນ ດ້ວຍການກະທຳນັ້ນ ມັນສະໝອງຈະຟົດຂຶ້ນມາເໝືອນນ້ຳແກງຟົດ.

Rāhumukhanti rāhumukhakammakaraṇaṃ. Taṃ karontā saṅkunā vivarivā antomukhe dīpaṃ jālenti. Kaṇṇacūḷikāhi vā paṭṭhāya mukhaṃ nikhādanena khaṇanti lohitaṃpaggharivā mukhaṃ pūreti.

ຄຳວ່າ 'ລາຫູມຸຂະ' ຄື ການລົງທັນແບບປາກລາຫູ. ໃນການລົງທັນນັ້ນ ພວກເພັດຊະຄາດຈະໃຊ້ຂໍເຫຼັກງ້າງປາກໃຫ້ອ້າອອກ ແລ້ວຈຸດໄຟໄວ້ຂ້າງໃນປາກ ຫຼື ຕັ້ງແຕ່ຕິ່ງຫູເປັນຕົ້ນໄປ ພວກເຂົາຈະໃຊ້ສິ່ວເຈາະປາກ ເຮັດໃຫ້ເລືອດໄຫຼອອກມາເຕັມປາກ.

Jotimālikanti sakalasarīraṃ telapilotikāya veṭhevā ālimpenti.

ຄຳວ່າ 'ໂຊຕິມາລິກະ' ຄື ການພັນທົ່ວຮ່າງກາຍດ້ວຍຜ້າຊຸບນ້ຳມັນ ແລ້ວຈຸດໄຟເຜົາ.

Hathapajjotikanti hathe telapilotikāya veṭhevā pajjālenti.

ຄຳວ່າ 'ຫັດຖະປັດໂຊຕິກະ' ຄື ການພັນມືທັງສອງດ້ວຍຜ້າຊຸບນ້ຳມັນ ແລ້ວຈຸດໄຟເຜົາໃຫ້ຮຸ່ງເໝືອນໄຕ້.

Erakavattikanti erakavattakammakaraṇaṃ. Taṃ karontā heṭṭhāgivato paṭṭhāya cammavaṭṭe kantantā gopphake pātentī atha naṃ yottehi badhivā kaḍḍhanti. So attano’vacammavaṭṭe akkamivā patati cīrakavāsikanti cirakavāsikakammakaraṇaṃ. Taṃ karontā tatheva cammavaṭṭe kantivā kaṭiyaṃ ṭhapenti. Kaṭito paṭṭhāya kantivāgopphakesu ṭhapenti. Uparimehi heṭṭhimasarīraṃ cīrakanivāsananivathaṃ viya hoti.

ຄຳວ່າ 'ເອຣະກະວັດຕິກະ' ຄື ການລົງທັນແບບຖົກໜັງເປັນກຽວ. ໃນການລົງທັນນັ້ນ ພວກເພັດຊະຄາດຈະກີດໜັງຕັ້ງແຕ່ໃຕ້ຄໍລົງໄປໃຫ້ເປັນສາຍ ແລ້ວປ່ອຍລົງໄປເຖິງຂໍ້ຕີນ ຈາກນັ້ນກໍຜູກດ້ວຍເຊືອກແລ້ວດຶງກະຊາກ ຜູ້ນັ້ນຈະຢຽບໜັງຂອງຕົນເອງແລ້ວລົ້ມລົງ. ຄຳວ່າ 'ຈີຣະກະວາສິກະ' ຄື ການລົງທັນແບບນຸ່ງເປືອກໄມ້. ໃນການລົງທັນນັ້ນ ພວກເພັດຊະຄາດຈະກີດໜັງໃຫ້ເປັນສາຍເຊັ່ນດຽວກັນ ແລ້ວປ່ອຍໄວ້ທີ່ແອວ ຈາກນັ້ນກໍກີດຕັ້ງແຕ່ແອວລົງໄປປ່ອຍໄວ້ທີ່ຂໍ້ຕີນ ຮ່າງກາຍສ່ວນເທິງ ແລະ ສ່ວນລຸ່ມ ຈະເບິ່ງຄືກັບນຸ່ງຜ້າເປືອກໄມ້.

Eṇeyyakanti eṇeyyakakammakaraṇaṃ. Taṃ karontā uhosu kapparesu ca jaṇṇukesu ca ayasalākayo davā ayasūlāni koṭṭenti. So catuhi ayayulehi bhumiyaṃ patiṭṭhahati. Atha naṃ parivārevā aggiṃ karonti. Taṃ sadhisadhito sūlāni apanovā catuhi aṭṭhikoṭīhiyeva ṭhapenti.

ຄຳວ່າ 'ເອເນຍຍະກະ' ຄື ການລົງທັນແບບຢືນເທິງຫຼັກເຫຼັກ. ໃນການລົງທັນນັ້ນ ພວກເພັດຊະຄາດຈະເອົາຫຼັກເຫຼັກຕອກໃສ່ທີ່ສອກທັງສອງ ແລະ ເຂົ່າທັງສອງ ຜູ້ນັ້ນຈະຕັ້ງຢູ່ເທິງພື້ນດິນດ້ວຍຫຼັກເຫຼັກທັງສີ່ ຈາກນັ້ນກໍກໍ່ໄຟອ້ອມຮອບ ພວກເຂົາຈະຖອນຫຼັກເຫຼັກອອກຈາກບ່ອນນັ້ນໆ ແລ້ວປ່ອຍໃຫ້ຕັ້ງຢູ່ດ້ວຍປາຍກະດູກທັງສີ່ເທົ່ານັ້ນ.

Baḷisamaṃsikantiubhatomukhehi baḷisehi paharivā cammamaṃsanahārūni uppāṭenti.

ຄຳວ່າ 'ພະລິສະມັງສິກະ' ຄື ການໃຊ້ເບັດທີ່ມີສອງງ່ຽງກ່ຽວແລ້ວຖົກໜັງ, ເນື້ອ ແລະ ເອັນອອກມາ.

Kahāpaṇakanti sakala sarīraṃ tiṇhāhi vāsīhi koṭito paṭṭhāya kahāpaṇa mattaṃ kahāpaṇa mattaṃ pātentā koṭṭenti.

ຄຳວ່າ 'ກະຫາປະນິກະ' ຄື ການໃຊ້ຂວານອັນຄົມຖາກທົ່ວຮ່າງກາຍ ຕັ້ງແຕ່ແອວລົງໄປ ໃຫ້ຫຼຸດອອກມາເປັນປ່ຽງໆ ຂະໜາດເທົ່າຫຼຽນກະສາບ.

Khārāpatacchikanti sarīraṃ tatha tatha āvudhehi paharivā kocchehi khāraṃ saṃsenti cammamaṃsanahārūni paggharivā aṭṭhakasaṅkhalikā’va tiṭṭhati.

ຄຳວ່າ 'ຂາຣາປາຕັດສິກະ' ຄື ການໃຊ້ສັດຕາວຸດຟັນຮ່າງກາຍໃນບ່ອນນັ້ນໆ ແລ້ວໃຊ້ແປງຮາດດ້ວຍນ້ຳດ່າງ ເຮັດໃຫ້ໜັງ, ເນື້ອ ແລະ ເອັນ ເປື່ອຍຍຸ່ຍຫຼຸດອອກມາ ເຫຼືອແຕ່ຮ່າງກະດູກຕັ້ງຢູ່.

Paḷighaparivattakatī ekena passena nipajjāpevā kaṇṇaṇacchidde ayasūlaṃ koṭṭevā pathaviyā ekabaddhaṃ karonti atha naṃ pāde gahevā āvijjhanti.

ຄຳວ່າ 'ປະລິຄະປະຣິວັດຕິກະ' ຄື ການໃຫ້ຜູ້ນັ້ນນອນຕະແຄງຂ້າງໜຶ່ງ ແລ້ວຕອກຫຼັກເຫຼັກທະລຸຮູຫູທັງສອງເບື້ອງໃຫ້ຕິດແໜ້ນກັບພື້ນດິນ ຈາກນັ້ນກໍຈັບທີ່ຕີນທັງສອງແລ້ວໝຸນປິ່ນອ້ອມ.

Palālapīṭhikanti cheko kāraṇiko chavicammaṃ acchidivā nisadapotakehi aṭṭhini bhidivākesakalāpe gahevā ukkhipanti. Maṃsarāsiyeva hoti. Atha naṃ keseheva pariyonadhivā gaṇhanti palālavaṭṭiṃ viya kavā paḷiveṭhentī’ti vinayaṭīkā.

ຄຳວ່າ 'ປະລາລະປີຖິກະ' ຄື ເພັດຊະຄາດຜູ້ສະຫຼາດຈະບໍ່ກີດໜັງກຳພ້າ ແຕ່ຈະທຸບກະດູກໃຫ້ແຫຼກດ້ວຍສາກບົດຢາ ແລ້ວຈັບຈຸກຜົມຍົກຂຶ້ນ ຮ່າງກາຍຈະກາຍເປັນກອງເນື້ອເທົ່ານັ້ນ ຈາກນັ້ນກໍໃຊ້ຜົມນັ້ນເອງພັນຮອບ ແລ້ວມ້ວນເຂົ້າກັນເໝືອນຟ້ອນເຟືອງ, ນີ້ຄືຄຳອະທິບາຍໃນວິນັຍຕີກາ.

Imañca saṭṭhividhaṃ dukkhaṃ sallakkhevā bhavesu nibbidivā virajjivā bhavataṇhaṃ pahāvā dukkhalakkhaṇaṃ dukkhānupassanā ñāṇena passitabbanti.

ບຸກຄົນກຳນົດຮູ້ທຸກ ໖໐ ປະການນີ້ແລ້ວ ຄວນເບື່ອໜ່າຍໃນພົບ, ຄາຍຄວາມກຳໜັດ, ລະພົບຕັນຫາ ແລະ ພິຈາລະນາເຫັນທຸກຂະລັກສະນະ ດ້ວຍທຸກຂານຸປັດສະນາຢານ.

Diyaḍḍhasikkhāpadasatanti pañcasattati sekhiye apanevā sesānaṃ vasena diyaḍḍhasikkhāpadasataṃ veditabbanti.

ຄຳວ່າ 'ສິກຂາບົດຮ້ອຍເຄິ່ງ' ພຶງຊາບວ່າ ໝາຍເຖິງການຍົກເວັ້ນເສຂິຍະວັດ ໗໕ ປະການອອກແລ້ວ ສ່ວນທີ່ເຫຼືອຈຶ່ງນັບເປັນສິກຂາບົດຮ້ອຍເຄິ່ງ.

Saṅkhyāparicchedassa sarūpagahaṇaṃ samattaṃ.

ການກຳນົດນັບຈຳນວນໂດຍສະເພາະ ຈົບບໍລິບູນ.

Caturādhikasatesu gahetabbathesu pana catuttiṃsa ekathānī, catuttiṃsa dveyathāni soḷasa tyathāni, paṃca caturathāni, terasa pañcathāni, dve sattathānī’ti.

ໃນບັນດາຫົວຂໍ້ທີ່ຄວນຖືເອົາ ໑໐໔ ປະການນັ້ນ ມີ ໓໔ ປະການ ທີ່ເປັນເອກະຖານ (ຖານດຽວ), ໓໔ ປະການ ທີ່ເປັນທຸຍະຖານ (ສອງຖານ), ໑໖ ປະການ ທີ່ເປັນຕິຍະຖານ (ສາມຖານ), ໕ ປະການ ທີ່ເປັນຈະຕຸດຖະຖານ (ສີ່ຖານ), ໑໓ ປະການ ທີ່ເປັນປັນຈະມະຖານ (ຫ້າຖານ) ແລະ ໒ ປະການ ທີ່ເປັນສັດຕະມະຖານ (ເຈັດຖານ).

Milidapañhaṭīkā samattā.

ຄຳອະທິບາຍມິລິນທະປັນຫາຕີກາ ຈົບບໍລິບູນ.

Kusalena ṭhitā kusalāKusalo adhigacchati santipadaṃ,Kathitaṃ muninā sucitaṃParamatha sabhāvagatīsu gataṃ;

ຜູ້ສະຫຼາດ ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນກຸສົນ ຍ່ອມບັນລຸເຖິງສັນຕິບົດ (ພະນິພານ) ອັນພະມຸນີເຈົ້າໄດ້ຕັດໄວ້, ຊີ້ແຈງໄວ້ດີແລ້ວ, ເປັນປະໂຫຍດຢ່າງຍິ່ງ ແລະ ເຂົ້າເຖິງສະພາວະທຳອັນແທ້ຈິງ.

Nānāadhippāyavasā pavattePāṭhānamathe kusalo vidivā,Ārocamāno varayuttamathaṃGaṇheyya sīho viya nāgarājaṃ;

ຜູ້ສະຫຼາດ ຮູ້ແຈ້ງເນື້ອຄວາມແຫ່ງພະບາລີ ທີ່ເປັນໄປຕາມພະອັດທະຍາໄສຕ່າງໆ ເມື່ອຈະສະແດງເນື້ອຄວາມອັນປະເສີດ ແລະ ສົມຄວນ ພຶງຖືເອົາເໝືອນດັ່ງພະຍາລາຊະສີ ຫຼື ພະຍາຊ້າງສານ.

Hivā asāraṃ suhitañca gaṇheĀrogyakāmo ahitaṃ’va rogaṃ,Viññu paveseyya ca yuttamathaṃHaṃsādhipo vā udakaṃ’va khīrā’ti;

ຜູ້ມີປັນຍາ ພຶງລະສິ່ງທີ່ບໍ່ມີສາລະ ແລ້ວຖືເອົາສິ່ງທີ່ມີປະໂຫຍດ ເໝືອນດັ່ງຜູ້ປາດຖະໜາຄວາມບໍ່ມີໂລກ ລະສິ່ງທີ່ເປັນໂທດ ແລະ ໂລກໄພໄຂ້ເຈັບ, ແລະ ພຶງນຳເນື້ອຄວາມອັນສົມຄວນເຂົ້າໄປ ເໝືອນດັ່ງພະຍາຫົງ ແຍກເອົານ້ຳນົມອອກຈາກນ້ຳ.

Paramavisuddhasaddhābuddhivīriyapatimaṇḍitena sīlācārajjavamaddavādi-guṇasamudayasamuditenasakasamayasamayantaragahaṇajjhogāhasamathena- paññāveyyattiyasamannāgatena tipiṭakapariyattippabhede sāṭṭha-kathe sathusāsane appaṭihatañāṇappabhāvena ānanubhāvakaraṇa- sampattijanitasukhaviniggatamadhuroḷāravacanalāvañañayuttena yutta-mathavādinā vādīvarena mahākavinā suvipulavimalabuddhinā mahātipiṭaka- cūḷābhayathero’ti garūhi gahitanāmadheyyenatherena kato milidaṭīkāgatho samatto.

ຄຳອະທິບາຍມິລິນທະຕີກາປາຖະ ທີ່ແຕ່ງໂດຍພະເຖລະຜູ້ມີນາມອັນພະອາຈານທັງຫຼາຍຕັ້ງໃຫ້ວ່າ 'ພະມະຫາຕິປີດົກຈູລາໄພເຖລະ' ຜູ້ປະດັບດ້ວຍສັດທາ, ປັນຍາ ແລະ ວິຣິຍະ ອັນບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງ, ຜູ້ເພີ່ມພູນດ້ວຍຄຸນມີສິນ, ມານຍາດ, ຄວາມຊື່ກົງ ແລະ ຄວາມອ່ອນໂຍນເປັນຕົ້ນ, ຜູ້ມີຄວາມສາມາດໃນການຢັ່ງຮູ້ ແລະ ຖືເອົາລັດທິຂອງຕົນ ແລະ ລັດທິອື່ນ, ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມສະຫຼາດແຫ່ງປັນຍາ, ຜູ້ມີແສງສະຫວ່າງແຫ່ງຍານອັນບໍ່ມີເຄື່ອງກີດຂວາງໃນພະສາດສະໜາຂອງພະສາດສະດາ ພ້ອມທັງອັດຖະກະຖາ ອັນແບ່ງອອກເປັນພະໄຕປີດົກ, ຜູ້ປະກອບດ້ວຍຄວາມງົດງາມແຫ່ງວາຈາອັນອ່ອນຫວານ ແລະ ອະລັງການ ອັນຫຼັ່ງໄຫຼອອກມາຈາກຄວາມສຸກ ທີ່ເກີດຈາກຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງອານຸພາບອັນຫາຜູ້ປຽບບໍ່ໄດ້, ຜູ້ກ່າວວາຈາອັນສົມຄວນ, ຜູ້ເປັນຍອດແຫ່ງນັກປາດ, ຜູ້ເປັນມະຫາກະວີ, ຜູ້ມີປັນຍາອັນກວ້າງຂວາງ ແລະ ປາສະຈາກມົນທິນ, ຈົບບໍລິບູນແລ້ວ.

Tāva tiṭṭhatu lokasmiṃ lokanitharaṇesitaṃDassento kulaputtānaṃ nayapaññā visuddhiyā,Yāva buddho’ti nāmampi suddhacittassa tādinoLokamhi lokajeṭṭhassa pavattati mahesino;

ຂໍພະສາດສະໜາອັນເປັນເຄື່ອງນຳອອກຈາກໂລກນີ້ ຈົ່ງຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນໂລກ ເພື່ອສະແດງແນວທາງແຫ່ງປັນຍາ ແລະ ຄວາມບໍລິສຸດແກ່ກຸນລະບຸດທັງຫຼາຍ ຕະຫຼອດການນານ ເທົ່າທີ່ພະນາມວ່າ 'ພະພຸດທະເຈົ້າ' ຂອງພະມະເຫສີເຈົ້າ ຜູ້ມີຈິດບໍລິສຸດ, ຜູ້ຄົງທີ່, ຜູ້ປະເສີດສຸດໃນໂລກ ຍັງປາກົດຢູ່ໃນໂລກ.

Bhuttā sudhādvādasa hanti pāpakeKhudhaṃ pipāsaṃ atidaraṃtrimaṃ (?)KodhupanāhañcavivādapesuniṃSituṇhatadiñca rasaggamāvahā;

ນ້ຳອຳມະລິດ ໑໒ ປະການ ທີ່ບຸກຄົນດື່ມແລ້ວ ຍ່ອມກຳຈັດບາບ, ຄວາມຫິວ, ຄວາມກະຫາຍ, ຄວາມກະວົນກະວາຍຢ່າງຍິ່ງ, ຄວາມໂກດ, ຄວາມຜູກໂກດ, ຄວາມວິວາດ, ຄວາມສໍສຽດ, ຄວາມໜາວ, ຄວາມຮ້ອນ ແລະ ນຳມາຊຶ່ງລົດຊາດອັນເລີດ.

Dentassa pākādisakapphalāvahāDhammo suvutto pana kopadhāpake,Taduttariṃ hanti asesapāpakeDentassa sotādisakapphalāvaho;

ສ່ວນພະທຳອັນພະຜູ້ມີພະພາກເຈົ້າຕັດໄວ້ດີແລ້ວ ຍ່ອມກຳຈັດຄວາມຮ້ອນໃຈ, ນຳຜົນຄືຄວາມສຳເລັດມີການບັນລຸມັກຜົນເປັນຕົ້ນ ມາໃຫ້ແກ່ຜູ້ປະຕິບັດ, ແລະ ຍິ່ງໄປກວ່ານັ້ນ ຍ່ອມກຳຈັດບາບທັງປວງບໍ່ມີເຫຼືອ ນຳຜົນມີໂສດາປັດຕິຜົນເປັນຕົ້ນ ມາໃຫ້ແກ່ຜູ້ປະຕິບັດ.

Iti pañca tiyaḍḍhasate sakide (?)Madhurābhiramekarasenana yuto,Milidā suṭikā suguṇā sukatāNibhayena dvīpasena (?) Yatā samato;

ຄຳອະທິບາຍມິລິນທະຕີກາອັນດີງາມນີ້ ປະກອບດ້ວຍລົດອັນດຽວຄືຄວາມຫວານຊື່ນ ແລະ ໜ້າອອນຊອນ, ອັນພະເຖລະນາມວ່າ ທິປະເສນ ຜູ້ປາສະຈາກໄພ ໄດ້ແຕ່ງໄວ້ດີແລ້ວ ດ້ວຍປະການສະນີ.

Laṅkavhaye dipavare susaṇaṇṭhitāMahāvihāre ca jinorasālaye,Paramparā theragaṇā susaṇṭhitāPakāsakā ye varasathusāsane;

ຄະນະພະເຖລະຜູ້ສືບທອດກັນມາ ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ດີແແລ້ວໃນມະຫາວິຫານ ອັນເປັນທີ່ປະທັບຂອງພະຊິນະບຸດ ໃນເກາະລັງກາອັນປະເສີດ, ຜູ້ປະກາດພະສາດສະໜາອັນປະເສີດຂອງພະສາດສະດາ.

Tesaṃ alaṅkārabhavena sāsaneTipeṭake suddhavisuddhabuddhinā,Sahāsayantena nare sarājikePahāsayantena gaṇe gaṇuttame;

ດ້ວຍປັນຍາອັນບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງໃນພະໄຕປີດົກ ເພື່ອເປັນເຄື່ອງປະດັບຂອງພະເຖລະເຫຼົ່ານັ້ນໃນພະສາດສະໜາ, ຍັງມະນຸດທັງຫຼາຍ ພ້ອມທັງພະລາຊາ ໃຫ້ເບີກບານ ແລະ ຍັງຄະນະສົງຜູ້ປະເສີດສຸດ ໃຫ້ຍິນດີ.

Ṭīkā’ti nāmena milidadīpikāVarathato gathappakarena sambhavaṃ (?)Sugathakārenajinaṅkurena meKatañca yaṃ yaṃ varapuñña sampadaṃ (?)

ຄຳອະທິບາຍຕີກາທີ່ມີນາມວ່າ 'ມິລິນທະທີປິກາ' ນີ້ ເກີດຂຶ້ນໂດຍການຮຽບຮຽງຄາຖາອັນມີເນື້ອຄວາມປະເສີດ, ຄວາມເຖິງພ້ອມແຫ່ງບຸນອັນປະເສີດໃດໆ ທີ່ຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ເປັນໜໍ່ເນື້ອພະຊິນະເຈົ້າ ຜູ້ແຕ່ງຄາຖາອັນດີງາມ ໄດ້ກະທຳແລ້ວ.

Kusalena tenevahipathayantāVarabodhiñāṇaṃ tividhesu ye yaṃ,Nibhayena tesaṃ turasijjhataṃ taṃ (?)Paramañca sabbaññutaṃ pāpuṇeyyaṃ;

ດ້ວຍກຸສົນນັ້ນ ຂໍໃຫ້ຊົນທັງຫຼາຍຜູ້ປາດຖະໜາພະໂພທິຍານອັນປະເສີດ ຢ່າງໃດຢ່າງໜຶ່ງໃນ ໓ ປະການ ຈົ່ງສຳເລັດຄວາມປາດຖະໜານັ້ນໂດຍໄວ ແລະ ປາສະຈາກໄພ, ແລະ ຂໍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າຈົ່ງບັນລຸພະສັບພັນຍຸຕະຍານອັນປະເສີດສຸດ.

Ito cuto’haṃsuhitena kammunāBhavāmi deve tusitavhaye pure,Ciraṃ caranto kusalaṃ punappunaṃTatheva metteyyavare nirantaraṃ;

ເມື່ອຂ້າພະເຈົ້າເຄື່ອນ (ຕາຍ) ຈາກອັດຕະພາບນີ້ແແລ້ວ ດ້ວຍກຳອັນດີງາມ ຂໍໃຫ້ໄດ້ໄປເກີດໃນສະຫວັນຊັ້ນດຸສິດ, ໄດ້ບຳເພັນກຸສົນຊ້ຳແລ້ວຊ້ຳເລົ່າຕະຫຼອດການນານ ແລະ ໄດ້ພົບພະເມດໄຕອັນປະເສີດ ຢູ່ສະເໝີ.

Tato naranto’va jinaṅkuro varoYathā vīrabuddho’ti bhavekanāyako,Tato taranto varapuññakārakoBhavāmi narānarapūjito sadā;

ຈາກນັ້ນ ຂໍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າເປັນໜໍ່ເນື້ອພະຊິນະເຈົ້າຜູ້ປະເສີດ ຜູ້ເປັນຜູ້ນຳໜຶ່ງດຽວໃນພົບ ເໝືອນດັ່ງພະພຸດທະເຈົ້າຜູ້ແກ້ວຫານ, ຈາກນັ້ນ ຂໍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າຜູ້ບຳເພັນບຸນອັນປະເສີດ ໄດ້ຂ້າມພົ້ນ ແລະ ເປັນຜູ້ທີ່ມະນຸດ ແລະ ເທວະດາບູຊາຢູ່ສະເໝີ.

Susuro pavaro sumano varadoPiṭakena vase sajane kathite,Pavaratha pakāsakañāṇavaroVaradhammasukhesanako sīlavā (?)

ຂໍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຜູ້ມີສຽງໄພເລາະ, ປະເສີດ, ມີໃຈດີ, ເປັນຜູ້ໃຫ້ສິ່ງປະເສີດ, ເປັນຜູ້ຊຳນານໃນພະໄຕປີດົກ ຕາມທີ່ພະອະລິຍະເຈົ້າກ່າວໄວ້, ມີຍານອັນປະເສີດໃນການປະກາດເນື້ອຄວາມອັນເລີດ, ເປັນຜູ້ແສຫວັງສຸກໃນພະທຳອັນປະເສີດ ແລະ ເປັນຜູ້ມີສິນ.

Sace tidive tusite manorameBhavāmi jāto manorathappati,Varappadese patirūpake sadāDhīrā pajāyanti supuñña kammino;

ຫາກຂ້າພະເຈົ້າເກີດໃນສະຫວັນຊັ້ນດາວະດຶງ ຫຼື ຊັ້ນດຸສິດອັນເປັນທີ່ລື່ນລົມ ຂໍໃຫ້ໄດ້ຮັບສິ່ງທີ່ປາດຖະໜາທຸກປະການ, ແລະ ໃນປະເທດອັນສົມຄວນອັນປະເສີດ ຂໍໃຫ້ເປັນບ່ອນເກີດຂອງເຫຼົ່າປາດຊົນ ຜູ້ມີກຳອັນເປັນບຸນ ຢູ່ສະເໝີ.

Ahampi tatheva padesamuttameBhavāmi nārīhi narehi pūjito,Dhanena ñāṇena yasena dīpitoVisodhayanto puna sathusāsananaṃ;

ຂໍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ເກີດໃນປະເທດອັນປະເສີດນັ້ນເຊັ່ນດຽວກັນ, ເປັນຜູ້ທີ່ສະຕີ ແລະ ບຸລຸດທັງຫຼາຍບູຊາ, ຮຸ່ງເຮືອງດ້ວຍຊັບ, ປັນຍາ ແລະ ຍົດຖາບັນດາສັກ, ແລະ ໄດ້ຊຳຮະພະສາດສະໜາຂອງພະສາດສະດາໃຫ້ບໍລິສຸດອີກຄັ້ງ.

Anena puññena bhavāvasānakeSabbaññutaṃyāva ca pāpūṇevaraṃ,Nirantaraṃ lokahitassa kārakoBhave bhaveyyaṃ sucito ca pāramī;

ດ້ວຍຜົນບຸນນີ້ ຂໍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ບັນລຸພະສັບພັນຍຸຕະຍານອັນປະເສີດໃນທີ່ສຸດແຫ່ງພົບ, ແລະ ຂໍໃຫ້ໄດ້ເປັນຜູ້ເກື້ອກູນປະໂຫຍດແກ່ໂລກຢູ່ສະເໝີໃນທຸກໆ ພົບ ແລະ ໄດ້ບຳເພັນບາລະມີໃຫ້ບໍລິສຸດ.

Puññenanena vipulena bhavābhavesuPuññābhivūḍḍha parisuddhaguṇādhivāso,Huvā narādhikataro (vata) sabbaseṭṭho;

Buddho bhaveyyamahamuttamanāthanātho;

ດ້ວຍຜົນບຸນອັນໄພບູນນີ້ ຂໍໃຫ້ຂ້າພະເຈົ້າເປັນຜູ້ຈະເລີນດ້ວຍບຸນ, ເປັນທີ່ຕັ້ງແຫ່ງຄຸນອັນບໍລິສຸດຢ່າງຍິ່ງໃນພົບນ້ອຍພົບໃຫຍ່, ເປັນຜູ້ຍິ່ງໃຫຍ່ກວ່າມະນຸດທັງຫຼາຍ, ປະເສີດກວ່າສັບພະສັດທັງປວງ, ແລະ ຂໍໃຫ້ໄດ້ເປັນພະພຸດທະເຈົ້າ ຜູ້ເປັນທີ່ພຶ່ງອັນປະເສີດສຸດ ຂອງສັດທັງຫຼາຍ.

Puññena ciṇṇena piye mayā’daraṃ (?)Sattā averā sukhitā bhavantu te,Devā naridā sakalaṃ imaṃ mahiṃRakkhantu dhammena samena dhammino’ti;

ດ້ວຍບຸນທີ່ຂ້າພະເຈົ້າໄດ້ບຳເພັນແລ້ວດ້ວຍຄວາມເຄົາລົບນີ້ ຂໍໃຫ້ສັດທັງຫຼາຍຈົ່ງເປັນຜູ້ບໍ່ມີເວນ ແລະ ມີຄວາມສຸກເຖີດ, ແລະ ຂໍໃຫ້ເທວະດາ ແລະ ພະລາຊາທັງຫຼາຍ ຜູ້ຕັ້ງໝັ້ນຢູ່ໃນທຳ ຈົ່ງປົກປັກຮັກສາແຜ່ນດິນທັງສິ້ນນີ້ ໂດຍທຳ ແລະ ໂດຍຄວາມສະເໝີພາບເຖີດ.